Şah oğlu Bəhrəmin nağılı
Biri varımış, biri yoxumuş, bir padşah varımış. Bu padşahın üç
oğlu varmış. Lap kiçiyinin adı Bəhrəm idi. Qəzayi-rəbbani bir gün
padşahın gözləri tutuldu. Nə qədər həkim gəldisə, çarə tapılmadı.
Axırda padşah böyük münəccimlərini çağırıb taleyinə baxdırdı. Qoca
münəccimlərdən birisi dedi:

– Padşahım sağ olsun, gözlərinizin çarəsi tapılar, ancaq müşküllüknən.
Lap uzaq vilayətdə ağ çeşmə adında bir bulaq var. O bulağın
daşından gətirib gözlərinə sürtsən, yaxşı olar.

Padşah oğlanlarını çağırıb əhvalatı onlara bildirdi. Oğlanlarının
üçü də həmin daşın dalınca getdilər. Bir neçə mənzil yol getdikdən
sonra qabaqlarına üç yol rast gəldi. Bu yolların birisinin üstündə yazılmışdı:
“Axtaran tapar”. İkincisində yazılmışdı: “Get, ağıllı ol, gəl”,
üçüncüsündə yazılmışdı: “Gedən gəlməz”. Qardaşlar çox fikir elədilər
ki, bu yolun hansıynan getsinlər. Böyük qardaş axtaran-tapar yoluynan
getdi. Ortancıl qardaş get, ağıllı ol, gəl yoluynan getdi. Kiçik qardaş
Bəhrəm də gedər-gəlməz yoluynan getdi.

Bəli, bunlar getməkdə olsunlar. Böyük qardaş çox getdi, az getdi,
qabağına bir dərya rast gəldi. Baxıb gördü ki, dəryadan keçmək mümkün
deyil. Bir tərəfə baxanda gördü bir parça taxta düşübdü suyun
üzünə. Öz-özünə fikir elədi ki, burdan qayırsam mənim üçün ardı.
Necə olsa, gərək bu taxta parçasının üstüynən gedəm. Qərəz, o, taxta
parçasının üstünə oturub, dərya üzündə yavaş-yavaş getməkdə olsun.
Bir azdan sonra bərk yel əsib tufan qopdu, dərya təlatümə gəldi. Yel
taxta parçasını o yana bu yana vura-vura aparıb bir qırağa çıxartdı. Bu
oğlan kənara çıxıb gördü ki, sağ tərəfə bir cığır gedir. O, həmin cığırı
tutub getməkdə olsun. Bir xeylaq gedəndən sonra bir mağaraya rast
gəldi. Öz-özünə dedi ki, təvəkkül Allaha, nə təhər olmuş olsa, bu mağaraya
girməliyəm. Mağara çox qaranlıqdı. Oğlan içəri girib gördü ki,
bir tərəfdən balaca işıq gəlir. Özünü işığa tərəf verdi. Gördü ki, bir balaca
şam yanır. O yana, bu yana baxdı, heç kəsi görmədi. Öz-özünə
fikir elədi, bu nə təhər şeydi ki, şam yanır, heç kəs yoxdu. Bir az gözlədi,
sonra gördü ki, mağarada bir gurultu qopdu. Baxıb gördü ki böyük
bir dev mağaranın o başından gəlir. Dev yaxın gəlib oğlana dedi:

– Hə, ey adəmzad, sən nə cürət edib bura gəlmisən, mən bu saat
səni parça-parça elərəm.

Bunu deyib oğlannan tutuşdu. Bir xeylaq güləşəndən sonra dev
oğlanı yerə vurub o saat öldürdü.

Bəli, bu burda qalsın, görək ikinci oğlanın başına nə gəldi.
Ortancıl qardaş ikinci yolnan getməyə başladı. Bir neçə mənzil gedəndən
sonra bir meşəliyə rast gəldi. Meşəynən getməyə başlayanda,
qabağına bir qızıl quş çıxdı. Quş oğlanın qabağıynan uçmağa başladı.
Oğlan da bunun dalısınca gəlirdi. Bir xeylaq qaçandan sonra quş gözdən
itdi. Oğlan qayıdıb gördü ki, hər tərəf meşəlikdi. Nə qədər axtardısa,
bir yol tapmadı. Naəlac qalıb bir ağacın dibində oturdu. Bir azdan
sonra buna böyük bir ayı rast gəldi. Oğlan qeyrətinə güvənib ayının
qabağına çıxdı. Qılıncını çəkib ayıya vurmaq istəyəndə, ayı tez bunu
süpürüb öldürdü.

Bəli, indi görək Bəhrəmin başına nə oyun gəldi. Bəhrəm gedərgəlməz
yolnan getməyə başladı. Az getdi, çox getdi, yolda bir kişiyə
rast gəldi. Gördü ki, bu pirani kişidi. Torpağı yığıb qabağına, özü də
dizi üstə oturub. Oğlan qocaya sarı yaxınlaşıb soruşdu:

– Əmi, burda nə eləyirsən?

Qoca cavab verdi:

– Söz satıram.

Oğlan dedi:

– Əmi, sözü neçəyə satırsan?

Qoca dedi:

– Birinci sözümün qiyməti on tüməndi.

Oğlan, əlbəttə, şah oğluydu, yanında pulu varıdı. Çıxarıb ona on
tümən pul verdi. Qoca dedi:

– Birinci sözüm budu: ilk fürsəti düşmənə vermə.

Oğlan dedi:

– Elə on tümənə bu söz?

Qoca gülümsəyib dedi ki, anlayana bu söz çoxdu.
Bəhrəm soruşdu:

– Əmican, ikinci sözün qiyməti neçədi?

Qoca dedi:

– İkinci sözümün qiyməti əlli tüməndi.

Oğlan əlli tümən çıxardıb verdi. Qoca dedi:

– İkinci sözüm budu: hər tanımadığın adama inanma.

Bəhrəm qocadan soruşdu:

– Üçüncü sözün qiyməti neçədi?

Qoca cavab verdi:

– Üçüncü sözüm bahadı, onun qiyməti yüz tüməndi.

Xahi-naxahi, yüz tümən verib qocadan üçüncü sözü deməsini
xahiş etdi.
Qoca dedi:

– Üçüncü sözüm budu ki, gecə çöldə tək qalma.

Oğlan bir az fikir elədi ki, bu qoca dünya görmüşdü, bunun sözləri
vaxtında mənə lazım olar. Xudahafizləşib qocadan ayrıldı.
Bəli, günə bir mənzil, teyyi-mənazil, get ha get, yolun bir yanında
üç adama rast gəldi. Bu adamlar Bəhrəmə salam verib dedilər:

– Şahzadə, hara gedirsən?

Bəhrəm dedi:

– Bəs Bitlis şəhərində ağ çeşmədən daş gətirməyə.

Bu adamlar dedilər ki, bizi də özünnən götür.
Bəhrəm soruşdu:

– Yaxşı, sizi özümnən aparıram, ancaq deyin görüm nə sənət sahibisiniz?

Onlardan birisi dedi:

– Mən yaxşı qaçaram, quş quşluğuynan mənə yetirə bilməz.

İkincisi dedi:

– Mən də sapandnan hər cür yeyin uçan quş olsa, vuraram.

Üçüncüsü cavab verdi:

– Mənim sənətim də budu ki, hər vaxt qulağımı yerə tutsam, altı
ağacdan nə cür səs olsa, eşidərəm.

Bəhrəm dedi:

– Yaxşı oldu, gəlin bir yerdə gedək.

Bəli, üç bunlar, bir Bəhrəm getməkdə olsunlar. Bir xeyli gedəndən
sonra bunlar böyük bir əjdahaya rast gəldilər. Hər üçü qorxularından
bir-birilərinə qısıldılar. Bəhrəm doğrudan da qüvvətli bir pəhləvaniydi.
O, qılıncı çəkib əjdahaya hücum elədi. Qocanın birinci sözü yadına
düşdü ki, fürsəti düşmənə vermə. Bəhrəm o saat əjdahanın başına bir
qılınc endirdi. Qılınc əjdahanı iki böldü.

Bəli, bu bəladan qurtardılar. Az gedib, çox gedib, iki dağ arasında
bir xarabaya yetişdilər. Gördülər ki, bura da devlər məkanıdı. Oğlan
birinci xətadan qurtarıb, ikinci xataya düşdü. Yetirib gördü ki, bədheybətbədheybət
devlər bir-biriynən oynayırlar. Bunları görən kimi, devlərin
padşahı üzünü Bəhrəmə tutub dedi:

– Ey şahzadə, sən nə cürət edib buraya gəlmisən, bilmirsən ki,
mənim məkanıma quş quşluğuynan qanad sala bilməz.

Bəhrəm dedi:

– Mən bilsəydim ki, sizdən qorxacağam, heç vaxt buraya düşməzdim.

Dev padşahı Bəhrəmə dedi:

– Ey oğlan, mən sənə bir neçə şərt deyirəm, əgər bunları tezliknən
yerinə yetirsən, sənə öz devlərimi qurban edib yol verərəm keçərsən.
Hərgah şərtimə əməl eləməsən, sizi bu saat öldürəcəyəm.
Bəhrəm dedi:

– Mən razıyam, buyurun görək şərtləriniz nədi?

Dev padşahı dedi:

– Birinci şərtim budu ki, mən bir göyərçin uçurdacağam, getsin
ağaclıqda bir kağız var, gətirsin. Hərgah sizin biriniz o göyərçindən tez
o kağızı bura gətirsə, siz udmuş olursunuz, yox, gətirməsəniz, demək
fürsət bizimdi.

Oğlan razı oldu. Dev göyərçini uçurtdu. Bunlar göyərçinnən bərabər
getdilər. Bir az gedəndən sonra gördülər ki, qabaqlarına böyük bir
dərya rast gəldi, bunlar naəlac qalıb gedə bilmədilər. Bəhrəm qəzəblənmişdi.
Fikir eləyirdi ki, indi bir azdan sonra göyərçin kağızı aparacaq
onda bizim işimiz bitdi. Bu fikirdəydi ki, yoldaşları dedilər:

– Daha fikrin faydası yoxdu, indi özümüz iş görməliyik.

Bəhrəm dedi:

– Nə iş, bizi tamam qıracaqlar.

Yaxşı qulaq asan yoldaşı qulağını yerə verib dedi:

– Beş dəqiqədən sonra göyərçin uçub kağızı aparacaq.

Sapandnan daş atan yoldaş da hazır oldu. Bir azdan sonra gördülər
ki, göyərçin göydə kağızı aparır. Yoldaşlardan daşatan hazır oldu. Daşı
sapanda qoyub atan kimi, göyərçin fırlana-fırlana yerə düşdü. Tez kağızı
göyərçinin ağzından alıb tez yol gedənə verdi. Bu yoldaşı da iki
dəqiqədən sonra kağızı devlər padşahına verdi.

Devlər padşahı gördü ki, kağız gəlib çatdı. Bəhrəm qılıncını çəkib
devləri bir-bir həlak elədi. Dev padşahı çox yalvarıb dedi:

– Sən allah, mənə dəymə, vaxtında sənə lazım olacağam.

Bəhrəmə üç tük verdi dedi:

– Hər vaxt işin bərkə düşsə, bu tükləri oda tutarsan, mən o vaxt
özümü sənə yetirərəm.

Bəhrəm tükü devdən alıb yola düşdü. Yenə bir xeylaq yol gedəndən
sonra gördülər ki, bir ifritə dilənçi oturub. Dilənçi Bəhrəmi görən
kimi başladı yalvarmağa:

– Sən allah, ay cavan, mənə rəhmin gəlsin, bir az pay ver.

Bəhrəm bunun doğrudan da fağır olmasına inanıb, qabağa yeridi.
İfritə yavaş-yavaş ağzını tərpədirdi. Bir az keçməmişdi. Bəhrəm
gördü ki, yavaş-yavaş daşa dönür, tez yadına həmin qocanın ikinci, hər
tanımadığın adama inanma sözü düşdü. Bu söz yadına düşən kimi qılıncını
çəkib onun başına endirdi. Dilənçinin başı iki parça olub yerə
düşdü. O saat göy guruldadı, tufan qopdu, ildırım çaxmağa başlayıb
yağış yağdı. Bir az keçməmiş gördülər ki, həmin ifritənin ölüsü yoxdu.
Tez Bəhrəm anladı ki, bu dilənçi deyilmiş, ancaq bir cadu imiş. Qərəz,
burdan da ötüşdülər. Axşam olub qaranlıq düşdü. Qabaqlarına bir meşə
rast gəldi. Meşəynən bir qədər getdikdən sonra Bəhrəm yolu azıb yoldaşlarını
itirdi. Bir qədər meşəynən gedib axırda çox yoruldu. Böyük
bir ağacın arasına çıxıb yatmaq istədi. Bəhrəm çox yorulmuşdu, ağacın
arasına çıxan kimi yuxuya getdi. Gecənin yarısında gördü ki, ağacdan
bir qədər o yana bir nəfər atlı durub çağırır:

– Əmi qızı, əmi qızı!

Bəhrəm bir az fikir verib gördü ki, meşənin ortasında bir tək imarət
var. Öz-özünə dedi ki, nə olacaqsa olsun, mən bu adamı vuracağam.
Oxu kamana qoyub birini atan kimi adam yıxıldı. Ağacdan tez
düşüb gəldi, mindi oğlanın atına. O bildi ki, burda bir sirr var, gözləmək
lazımdı. Bir qədər gözləyəndən sonra gördü ki, həmin binadan bir
qız çıxıb çağırdı:

– Əmi oğlu, əmi oğlu!

Bəhrəm yavaşca cavab verdi ki, əmi qızı mən burdayam.

Qız gəlib atın tərkinə minib dedi:

– Tez sür!

At yel kimi bunları götürdü. Az gedib, çox gedib meşədən kənara
çıxdılar, baxdılar ki, hava işıqlanıbdı. Qız dedi:

– Əmi oğlu, bəs niyə danışmırsan?

Bəhrəm bilmirdi ki, nə cavab versin. Bu halda qız bir qədər dürüst
baxandan sonra gördü ki, bu ayrı bir oğlandı. Qız öz-özünə qəzəbləndi.
Bəhrəm əhvalatın hamısını qıza dedi. Qız oğlana bir qədər baxdıqdan
sonra dedi:

– Təvəkkül Allaha, qismət bu imiş, gəl gedək.

Bir az gedəndən sonra yetişdilər bir çeşmə başına. Qız dedi:

– Oğlan, düş bu çeşmənin başında bir qədər su içib dincələk.

Bunlar çeşmənin sərin suyundan içəndən sonra oğlanı yuxu tutdu.
Başını qoydu qızın dizinin üstünə. Bir qədər huşa getdi. Bir az yatmamışdı
ki, gördü üzünə bir damcı su düşdü. Oğlan gözünü açıb gördü ki,
qız ağlayır. Səbəbini soruşduqda qız dedi:

– Odu, qabaqdan nahamvar bir dev gəlir. Çatan kimi bizi öldürəcək.
Oğlan qıza bir qədər ürək verəndən sonra dedi:

– Qorxma, nə qədər mən sağam sənə heç zad olmaz.

Bir az dayanandan sonra gördülər ki, hava qaraldı, yer tərpənməyə
başladı, çeşmənin o biri tərəfindən nahamvar bir dev çıxdı. Oğlan o
saat yadına saldı ki, axı qoca kişidən üçüncü söz almışdı ki, çöldə tək
qalmasın. Nə isə, iş işdən keçib, əgər bu devi mən öldürməsəm, daha
mən muradıma çatmayacağam. Dev oğlana yaxınlaşıb dedi:

– Ey şah oğlu Bəhrəm, mən səni göydə axtarırdım, yerdə əlimə
düşmüsən. Mən səni bu saat diri tutub Qaf dağındakı devi-cadunun
yanına aparacağam.

Bəhrəm cavab verdi:

– Məgər mən ölmüşəm ki, sən məni diri tutasan?

Bəli, bunlar küştü tutmağa başladılar. Üç saat tamam güləşdilər.
Axırda Bəhrəm gördü ki, devə gücü çatmır, dev bunu həlak eləyəcək,
əlini qılıncına atıb buna elə bir qılınc ilişdirdi ki, tamam iki parça oldu.
Dev öləndən sonra qız qucaqlayıb Bəhrəmi öpdü ki, bəlkə səni dev
həlak edəydi, onda bizim günümüz nə olardı. Bəhrəm dedi:

– Qorxma, belə-belə işləri çox görmüşəm. Bura kimi neçə-neçə
davalara düşmüşəm. Bərkə düşsəydim, üç tük varıdı, onun birini oda
tutacaqdım, devlər padşahı özünü yetirəcəkdi.

Qərəz, qıznan oğlan qucaqlaşıb, öpüşdükdən sonra ata mindilər. At
bunları yel kimi aparırdı. Get ha get, get ha get bir şəhərə yetişdilər.
Şəhərin darvazasından içəri girəndə oğlan soruşdu ki, bura hansı şəhərdi?
Bir nəfər cavab verdi ki, Bitlis şəhəridi. Oğlan şad oldu ki, bəli,
Bitlis şəhərinə çatdım, indi gedib daşı aparacağam. Bir nəfərdən soruşdu
ki, de görüm ağ çeşmə hayan tərəfdədi? Bir adam ağ çeşmənin
yerini dedi. Bəhrəm qıznan bərabər oraya tərəf getdi. Şəhərin bir tərəfindən
həmin çeşmənin yanına çatdılar. Demiyəsən ki, bu çeşmənin
də sahibi bir gözəl qızımış. Bəhrəm özünü qızın yanına yetirib dedi:

– Mənim atamın gözləri tutulubdu. Gəlmişəm ağ çeşmənin daşından
aparım ki, onun gözlərinə sürtək, sağalsın.

Qız dedi:

– Ay oğlan, bilirəm sən uzaq yerdən gəlmisən. Hər kəs bura daş
aparmağa gəlib, salamat qayıtmayıb. İndi mənim bir neçə şərtim var,
əgər onları yerinə yetirsən, mən daşdan sənə verərəm.

Oğlan dedi:

– Buyurun görək şərtiniz nədi?

Qız dedi:

– Birinci şərtim budu ki, gedəsən zülmətdə olan bir dərya atı var,
onu gətirəsən. İkinci şərtim budur ki, o atın həmin zülmətdə sahibi
var, onu da gətirəsən. Üçüncü şərtim budur ki, böyük səhrada bir göl
var, o gölün başında bir qızıl cam var, onu da gərək gətirəsən. Dördüncü
şərtim budur ki, böyük səhrada bir göl var, o gölün başında qızıl qanadlı
bir qaz var, o qazı gətirəsən. Beşinci şərtim budur ki, sıx meşədə
şirlər yaşayır, o şirlərin tükündən mənə gətirəsən.
Bəhrəm bu şərtlərin hamısına razı oldu. Sonra qızın yanına gəlib
əhvalatı ona söylədi. Qız dedi:

– Dərya atından ötrü gedərsən dərya kənarına. Orda günortaüstü
atlar dəryadan çıxıb su içəcəklər. Sən dərhal atılıb minərsən birisinin
üstünə. Nə qədər çalışacaq ki səni yerə atsın, sən üstündə bərk durub
tərpənməzsən. Axırda at səni bir az dəryada saxlayıb sonra bir meşəyə
çıxardacaq. Yenə meşədə istəyəcək səni yerə salsın, sən razı olmazsan.
Axırda at dilə gəlib sənə yalvaracaq: aman günüdü, Bəhrəm, məni
azad elə, mən öz balalarımdan sənə verərəm. Nəbada, nəbada sən razı
olasan ha! Heç üstündən düşməzsən. Axırda yenə səni dənizə gətirib,
ordan kənara çıxaracaq. Bu, üç günün müddətinə olacaq. Axırda at razı
olub, sənə deyəcəkdi ki, məni hara aparırsan apar.

Bəhrəm qılıncını bağlayıb, qızın dediyi kimi, dərya kənarına getdi.
Günortanın qızğın vaxtında bir də gördü ki. Atlar dəstəynən dənizdən
çıxdılar. Bəhrəm gizlənib birinin üstünə atıldı. Tez tutdu yalmanından.
At nə qədər istədi ki, bunu yıxsın, Bəhrəm yalmanı buraxmadı. Bir
azdan sonra at Bəhrəmi dəryaya apardı. Bir gün, bir gecə tamam dərya
üzündə dolanırdı. Axırda bir meşəyə çıxartdı. Meşədə nə qədər istədi
ki, Bəhrəmi salıb qaçsın, Bəhrəm atın yalmanından bərk tutub buraxmadı.
Axırda at dilə gəlib Bəhrəmə dedi:

– Sən məni burax, mən boynuma alıram ki, sənə balalarımdan
verim.

Bəhrəm atın sözünə qulaq asmayıb, yerindən tərpənmədi. Qərəz,
üçüncü günü at Bəhrəmi yenə dənizin içindən üzə-üzə kənara çıxartdı.
Bəhrəm atı bir baş evə sarı sürdü. Ağ çeşmə sahibi qız gördü ki, Bəhrəm
atı gətirdi. Dedi:

– Hə, oğlan, birinci şərti yerinə yetirdin. İndi ikinci şərti yerinə
yetir görüm.

Oğlan yenə gəldi qızın yanına. Fikir eləyirdi ki, mən atın sahibini
hardan tapım. Qız bunu fikirli görüb dedi:

– Bilirəm, oğlan, səni at sahibini gətirməyə göndərirlər, onu da
mən sənə öyrədərəm.

– Gedərsən həmin atnan dəryanın kənarına, özünnən bərabər bir
az qır götürərsən. Dəryanın kənarında qırı sürtərsən atın üstünə, özün
də çəkilib bir tərəfdə gizlənərsən. Günorta üstü görəcəksən ki, atların
qırağa çıxan vaxtında bir gözəl qız atları bir-bir minə-minə gəzəcəkdi.
Axırda bu atı minəndə yapışıb atın üstündə qalacaq. Sən də yaxına
gedib onu tutarsan, nə qədər yalvaracaq məni burax, sənnən bərabər
hara apararsan gedərəm, qulaq asmayıb, atın tərkinə minib gətirərsən.

Oğlan qızın dediyi kimi elədi. Bir az qır alıb atın üstünə sürtdü, dənizin
kənarına getdi. Günortaüstü yenə gördü ki, atlar sudan çıxırlar.
Sonra bir gözəl qız kənara çıxıb ata minmək istədi. Oğlan kənarda gizlənib
tamaşa eləyirdi. Qız yaxına gəlib, həmin qır sürtülmüş atın üstünə
minmək istədikdə yapışıb atın üstündə qaldı. Nə qədər əlləşdi
qurtara bilmədi. Oğlan tez özünü yetirib, kəmənd atıb qızı tutdu. Qız
nə qədər yalvardı ki, aman günüdü məni burax, özüm sənnən bərabər
gedərəm, oğlan qulaq asmayıb qızı tərkinə aldı gətirdi evə.
Yenə ağ çeşmə sahibi gördü ki, bəli, atın sahibini də gətirdi. Özözünə
fikirləşdi ki, mən nə qədər ölümə göndərirəm, yenə sağ-salamat
gəlir. Bu səfər görək nə təhər gələcək. Oğlana dedi:

– Hə, oğlan, indi qızıl qanadlı qazı gətirmək lazımdı.

Cavanlıq hissi vurub oğlanın başına. Boyun qaçıra bilmədi. Qızın
yanına gəlib əhvalatı ona bildirdi ki, qızıl qanadlı qazı gətirməyə gedirəm.
Qız dedi:

– Oğlan, qızıl qanadlı qazı gətirmək çox qorxulu işdi. Ora gedən
salamat qayıtmaz. Nə isə, boynuna almısan, getməlisən. İndi mənə
qulaq as. Gedərsən çölə doğru. Bu səfər yel atını minməlisən.

Oğlanın dərhal yadına düşdü ki, filan yerdə dev mənə öz tükünü
vermişdi. Dərhal tükü oda tutan kimi, dev hazır oldu.
Bəhrəm dedi:

– Tez məndən ötrü yel atını hazır elə.

O saat dev yel atını hazır elədi. Qız sözünə davam eləyib dedi:

– Yel atını minib gedərsən. Qabağına bir dağ rast gələcək, dağın
ətəyində görəcəksən ki, bir balaca imarət onun da qabağında böyük bir
quyu var. Baxıb görəcəksən quyunun içində həmin qızıl qanadlı qaz
durubdu, ancaq burda ustalıq lazımdı. Gərək nişan alıb birinci oxla
qazı vurasan. Onu yəqin bil ki, birinci oxnan vura bilmədin, dizə kimi
daşa dönəcəksən, ikinci oxnan vura bilmədin, yarıya qədər daşa dönəcəksən,
əgər üçüncü oxnan vura bilməsən, onda tamam daş olub qalacaqsan.
Sən çalış birinci oxnan həmin qazı vur. Qazı vurandan sonra
görəcəksən ki, yanlarını devlər əhatə eləyib yalvarırlar ki, Bəhrəm, nə
qulluğun var, buyur hazırıq. Onda onlara hökm elə ki, həmin qazı quyudan
çıxarıb sənə versinlər, götürüb gələrsən. Qazı gətirəndə dağlar,
daşlar, ağaclar, hamısı dilə gəlib çığıracaqlar ki, aman günüdü,
Bəhrəm, qayıt, getmə. Bax, deyirəm, nəbadə dönüb geri baxasan.
Baxsan, sən də, at da daş olub orda qalacaqsınız.

Bəhrəm qızın sözünə qulaq asıb yel atını mindi. Geyinib qılıncı
belinə bağlayandan sonra ata bir şallaq vurub, yel kimi getdi. Bəli,
günə bir mənzil, teyyi-mənazil, get ha get, get ha get böyük bir meşəyə
rast gəldi. Qızın dediyi kimi, meşəynən bir xeylək yol gedəndən
sonra dağın ətəyindən həmin imarəti gördü. İmarətin qabağında quyunu
gördü. Atdan düşüb, quyunun yaxınına gəldi. Aşağı baxıb, quyunun
içində çıraq kimi yanan qazı gördü. Tez oxu kamana qoyub qazı
tuşladı. Birinci ox atılan kimi, heyif ki qaza dəymədi. Oğlan dizinə
qədər daşa döndü. İkinci oxu atdı. İkinci ox da heçə çıxdı. Bu vaxt
gördü ki, at hərəkətə gəlib, az qalır yeri dağıtsın. Oğlan yarıya qədər
daşa dönmüşdü, öz-özünə fikir eləyirdi ki, mən bu qədər bəlalara
düşdüm, salamat qurtardım, ancaq burda bir qazı vurmaqla daşa
dönüm. Bu namərdlikdi. Bir qədər özünə toxdaqlıq verib, oxu kamana
qoydu. Bu dəfə oxu atan kimi qazın qanadından od parıldadı. Tez
özünə baxıb gördü ki, daşdan azad oldu, özü də ətrafını devlər, ifritələr
tutub, hərə bir ağızdan qışqırır ki, Bəhrəm nə əmrin var, yerinə yetirək.
Bəhrəm birinə əmr elədi ki, həmin qazı quyudan çıxarıb buna
versin. Devlərdən biri quyuya düşüb qazı çıxartdı. Bəhrəm qazı alıb,
yel atına mindi, getməyə başlayanda hər tərəfdən səslər eşidildi, aman
günüdü, şahzadə Bəhrəm, bir geriyə dönüb ayaq saxla. Bəhrəm bunların
sözünə qulaq asmayıb atı sürdü. Bir qədərdən sonra at qan-tər
içində Bəhrəmi şəhərə yetirdi. Bəhrəm qazı aparıb ağ çeşmə sahibinə
verdi. Bəli, növbə dördüncü şərtə əməl eləməydi. Çeşmə sahibi üzünü
Bəhrəmə tutub dedi:

– Oğlan, sən çox igid adama bənzəyirsən, indi dördüncü şərtimizə
əməl eləyəsən gərək.

Oğlan yenə qızın yanına gəlib əhvalatı bildirdi.
Qız dedi:

– Qorxma, mən nə qədər sağam, qoymayacağam sənə bir şey
olsun. Gedərsən dərya kənarına, özünnən bərabər balaca bir gəmi götürərsən,
bir nəfər də bələdçi apararsan. Gəmiynən üç gün, üç gecə
yol gedərsən. Axırda gəmi səni aparıb bir xarabaya çıxardacaq. Gəmidən
düşüb görəcəksən ki, hər tərəf dağlıq-daşlıqdı. Dağlar arasıynan
bir xeyli gedəndən sonra qabağına bir köhnə hamam rast gələcək. Hamamın
qapısından içəri girib heç kəsi görməyəcəksən. Lap hamamın
axırıncı otağında bir ağ rəngli cam görəcəksən. Yeriyib həmin camı
götürüb yola düşərsən. Nə qədər açıq qapı görsən, hamısını örtüb, örtülü
qapıları açarsan. Nə qədər açıq su görsən, onları bağlayıb, bağlanmış
suları açarsan. Hamamdan çıxarkən həmin rəngdə qabağında beşaltı
cam görəcəksən. Birdən tamahın güclənib həmin camları götürərsən
ha... Əgər götürsən, əlindəki cam da əlindən gedər, həmin camlar
da əjdaha olub səni parçalarlar. Dağın içərisində olan hamam başdan
ayağa tilsimdi.

Oğlan qızın sözünü axırına qədər eşidib, qılıncını belinə bağlayıb
yola düşdü. Bir nəfər gəmiçi götürmüşdü. Həmin adamla bərabər dəryanın
kənarına getdi. Atı buraxıb gəmiyə oturdular.
Bəli, gəmiynən getməkdə olsunlar. Az gedib, çox gedib bir də
gördülər ki, göy guruldayıb tufan başladı. Dəryada ləpələr o qədər
güclənmişdi ki, axırda bunların gəmisini daşdan-daşa vurub parçaparça
elədi. Oğlan bir taxta parçasınnan yapışıb bir təhər, çox çətinliknən
kənara çıxdı. Oturub bir qədər dincələndən sonra fikir eləyirdi ki,
görəsən mən qayıdanda neynən gedəcəyəm? Odu ki, əlacı kəsilib
durub piyada yola düşdü.

Bəli, bir xeylək gedəndən sonra gördü ki, sıldırım qayaların arasında
köhnə bir hamam var. Axtarıb qapısını tapıb içəri girdi. Qızın dediyi
kimi, gedib lap dib otaqdakı xəzinənin yanındakı camı tapdı. Camı əlinə
götürüb, nə qədər bağlı sular vardı açdı, açıq sular varıdı bağladı. Örtülü
qapıları açıb, açıq qapıları örtdü. Eşiyə çıxar-çıxmaz daldan səslər eşidildi.
Ay sular, qoymayın, tutun! Sulardan cavab gəldi: niyə tuturuq, indiyə
qədər bizi açıq qoymuşduz, bu oğlan bağladı. O birisindən cavab
gəldi: indiyə qədər bizi bağlı qoymuşdunuz, bu oğlan açdı. Ay örtülü
qapılar, tut! Örtülü qapılardan cavab gəldi: indiyə qədər biz örtülü idik,
bu açdı. Ay açıq qapılar, tutun! Yenə cavab gəldi: niyə tuturuq, indiyə
qədər biz açıqdıq, bu örtdü. Qərəz, biri də oğlanı tutmadı. Oğlan eşiyə
çıxıb gördü əlindəki qızıl cam kimi, beş-altı cam da qabağında durub.
Qızın dediyi yadına düşdü. Bu camların hərəsinə bir təpik vurdu. Bəli,
oğlan özünü dəryanın kənarına yetirdi. Fikir eləyirdi ki, gəmi də sındı,
mən neynən gedim? Birdən devin tükü yadına düşdü. Tez tükün birisini
oda tutdu. O saat gördü ki, dev qışqıra-qışqıra gəlib dedi:

– Ay aman, şahzadə, nə qulluğunuz var, buyur, başnan-cannan yerinə
yetirim.

Bəhrəm dedi:

– Nə təhər olmuş olsa, məni dəryanın o biri kənarına aparmalısan.

Dev, Bəhrəmi çiyninə alıb bir sehr oxudu. Bir saatdan sonra dəryanın
bu yanında oldular. Bəhrəm yerə enib gördü ki, at hazırdı. Tez
yeriyib, atın üstünə atılıb yel kimi gəldilər. Bir az müddətdən sonra
şəhərə çatdılar. Tez aparıb camı çeşmə sahibinə verdi. Çeşmə sahibi
lap məəttəl qalmışdı ki, bəs görəsən nə təhər şeydi ki, bu oğlan bu
qədər tilsimli yerlərə gedib salamat çıxır. Qız dedi:

– Hə, indi gərək gedib şir südü gətirəsən. Buna da əməl eləsən,
həmin daşı sənə verərəm apararsan.

Oğlan bu səfər bikef qızın yanına gəldi. Qız gördü ki, oğlan bikefdi.
Dedi:

– Şahzadə, nə fikir eləyirsən? Bu qədər tilsimə düşüb salamat qurtardın.
Bu şərti də yerinə yetirəcəksən.

Oğlan dedi:

– Şir südünü mən hardan tapım gətirim?

Qız dedi:

– Mən bu saat sənə qaydasını deyərəm. O meşə ki, gedib ordan
qızıl qazı gətirdin, həmin meşəyə gedib meşənin lap axırına çatarsan. Orda
görəcəksən ki, şir meşəni gəzib, bağırır. Sən onun yanına gedib görəcəksən
ki, həmin şirin ayağına bir ağac qırığı batıb. Çalışıb o şirin ayağından
ağac qırığını çıxardarsan, şir sənə nə qədər süd istəsən verəcək.

Oğlan qızın dediyi kimi elədi. Yel atına minib, yola rəvan oldu.
Yenə get ha get özünü həmin meşəyə çatdırdı. Meşədə bir xeyli gedəndən
sonra gördü ki, bir bağırtı gəlir. Yaxına gedib gördü ki, qız
deyən kimi, tüklü bir şirdi, ayağına bir ağac kötüyü batıb qışqırır. Bəhrəm
özünü şirin yanına verib, şirin ayağından ağac qırığını dartıb çıxartdı.
Sonra şir dilə gəlib dedi:

– Oğlan, de görüm məqsədin nədi? Sən ki məni bu əzabdan qurtarmısan,
nə desən, qulluğunda hazıram.

Bəhrəm bütün əhvalatı nağıl elədi, dedi:

– Mən sənin südünnən bir az istəyirəm, aparıb bir qız var, ona verəcəyəm.
Şir cavab verdi:

– Oğlan, mən südümdən verərəm, bu şərtnən ki, südü aparanda
həmin qız təklif eləyəcək ki, südün içində əvvəl sən çim, sonra daşı
sənə verim. Bax, sənə deyirəm, bizim südümüz zəhərlidi. Sən bacarsan
təklifi əvvəl onun boynuna qoy. Gördün ki, olmur, bir qədər fil
yağı verərəm, bunu da aparıb çimməmişdən bütün bədəninin hər yerinə
sürtüb çimərsən. Sonra sənə zəhər heç nə eləməz.

Oğlan şirin dediklərini yadında saxladı, balalarından birini Bəhrəmə
verib, ona dedi:

– Apar, nə qədər süd istəyirsən, bu verər.

Bəhrəm şirin balasını atın tərkinə alıb, yola düşdü. Bir müddətdən
sonra şəhərə çatdılar. Sonra aparıb şirin südündən bir teşt sağıb qıza
verdi. Qız dedi:

– Oğlan, bu şərtlərin hamısına əməl elədin, ancaq gərək bu südün
içində də çiməsən.

Oğlan nə qədər elədisə olmadı. Axırda çimməyə söz verdi. Şir
verən yağı bədəninin hər yerinə möhkəm sürtüb girdi südün içinə. Süd
bunun hər yerinə dəyirdisə, yenə quru qalırdı, el bil ki, bunun bədə-
ninə süd dəymirdi. Bu süddə çimib qurtarandan sonra qız gördü ki, süd
buna heç kar eləmir. Axırda naəlac qalıb bu qədər mərəkədən sonra
çeşmədən bir daş çıxarıb oğlana verdi. Oğlan daşı götürüb, qıznan bərabər
yel atına minib yola düşdülər. Çox gedib, az gedib atalarının yurduna
çatdılar. Padşah balaca oğlunun gəlməsini eşidib xeylək şad oldu.
Oğlan tez daşı çıxarıb atasının gözünə sürtdü, atasının gözü o saat
açıldı. Oğluynan qucaqlaşıb öpüşdülər. Sonra baxdı ki, oğlunun bir yanında
bir gözəl qız var ki, yemə, içmə, xətti xalına, gül-camalına tamaşa
el. Bir tərəfdən, padşah oğlanlarının ölməsinin qəmini çəkirdi, o
biri tərəfdən kiçik oğlunun daş gətirib, salamat gəlməsinə şad olmuşdu.
Qərəz, bir qədər yas saxladıqdan sonra kiçik oğluna möhkəm bir
toy elədi. Onlar yeyib-içib məqsədlərinə çatdılar, siz də yeyin-için
muradınıza çatın.

Azərbaycan nağılları