Taxta qılınc
Biri var imiş, biri yox imiş, bir padişahın bir oğlu, bir arvadı var
imiş. Bir gün bu padişah oğlunu, vəzirini, vəkilini götürüb qoşun ilə şikara
çıxır, xeyli av etdikdən sora bir gözəl çəməndə çadır qurub, burada
oturaq edirlər.

Padişahın oğlu həya etdiyindən, öz çadırını bir kənarda qurur.
Padişah oğlunu çox istədigindən, tez-tez onu yoxlarmış. Gənə də
qalxıb oğlunu yoxlamağa gedir və gəlüb çadırə girdikdə, baxub görür
ki, çadırın dalından bir qızıl ilan daxil olub oğlunu çalmaq üzrədür. Tez
padişah başmağının bir tayını su ilə doldurub ilanın qabağına qoyur.
İlan su içib qayıdır. Padişah isə oğlunu oyadub:

– İstəkli oğlum! Qalx, burada yatma. Məsləhət dəgil, – deyib əhvalatı
ona söylədi, oğlu ilə bərabər öz çadırına qayıtdı. Bir az qalıb, şəhərə
getdilər. Bu əhvalatdan bir neçə gün sora, padişahın arvatı bərk
naxoşluyur, oğlunu yanına çağırıb ona belə bir vəsiyyət edir:

– İstəkli oğlum! Bu xəstəlikdən mən qalxmıyacayam, öləcəyəm.
Mən ölənnən sora atan gedüb başqa arvat alacaq. Tazə aldığı arvat səni
yola aparmıyacaqdur. Ağan ilə sənin aranda ziddilik düşəcək. Getgedə
ziddilik artacaqdır. Atan qeyzə gəlib səni öldürmək istəyəcək.
Atanı o məqama gəlməyə qoyma, baş götür bir müddət atayın vilayətindən
çıx get. Yolda hər kəs ki, səninlə yoldaş oldu, çörəy yeyəndə
sən öz çörəyivi ortaya qoy. Hərgah yoldaşın çörəyin çox hissəsini
sənin qabağıva qoysa, onunla yoldaş ol. Yox, qabağıya qoymasa, onda
ondan ayrıl, bir də yoldaşınla bir çayın kənarinə yetişsən, sən ona təklif
et ki, gəl dalıma min, səni sudan keçirdim. Əgər o səni dalına alıb
sudan keçirsə, onda onnan yoldaş ol. Yox sənin dalıva minsə onnan
yoldaş olma. Tez ondan ayrıl. Bu sözləri söyləyib, ana bı vəsiyyətlərini
tamam etdi.

Oğlan qalxıb anasının əlinnən öpüb otaxdan çıxdı. Bir neçə gündən
sora padişahın arvatı ölür. Bir müddətdən sora padişah gedib bir
arvat alır. Bu ara arvad nanəcib olduğundan oğlanı yola verməyib hər
nə ilə mümkündürsə, atasilə bunun arasına bir ziddilik salmağa çalışırdı.
Odur ki, şahzadə anasının vəsiyyətinə əməl edüb, baş götürüb
atasının vilayətindən çıxıb gedir. Oğlan bunnan haraya getdigini sorduqda,
“başqa bir vilayətə”, deyib cavab verdi.

Mənim adım Taxta qılıncdır. Məni də özinlə bərabər götür deyib
cavan oğlan şahzadədən rica elədi. Xülasə, yoldaş oldular, bir qədər
yol gedənnən sora, bir yerdə oturub çörəyi yemək istiyirlər. Şahzadə
bir çörəyi çıxardıb ortuya qoyur. Oğlan çörəyi kəsib çox hissəsini şahzadənin,
az hissəsini öz qabağına qoyur. Oğlan görür ki, anasının
vəsiyyət etdigi üzərə yoldaşlığa layıq bir oğlandı. Çörəy yeyib yola
düşdülər. Yolda bir çaya yetişirlər. Şahzadə ona təklif edir ki, gəl dalıma
min, səni sudan keçirdim. Oğlan şahzadəni dalına alıb sudan keçirdir
yollarına davam edib gedirlər. Bir müddət gedəndən sora bir
şəhərə yetişirlər, burada ev dutub mənzil edirlər. Ertəsi gün cavan
oğlan padişahın oğluna deyir ki, qardaş, sən evdə otur, mən gedim qazanım
gətirim bərabər yeyək. O gedib gündə qazanıb gətirir, bahəm
yeyirlər. Bir gün belə, beş gün belə, axırda padişahın oğlu fikir edir ki,
nə vaxta kimin bu oğlan qazanıb gətirəcək, mən də yeyib bekar oturayağam?
Mənim də iş görməyim lazımdır. Bu fikir ilə ayaqqabısını
geyib evdən kənara çıxır. Küçələri dolanır. Bir vaqt baxub gördü ki,
hündür bir imarətin pəncərəsindən gözəl bir qız baxır. Qızı görüb, ona
aşıq oldu. Demə, bu imarət padişahın, qız da padişahın qızı imiş. Padişahın
oğlu fikirli mənzilə qayıdır. Bir az keçir yoldaşı gəlir. Oğlan
baxub görür ki, şahzadə çox beykefdi. Bundan səbəbini xəbər alır.
Şahzadə isə əhvalatı buna söyliyir. Oğlan gülüb deyir:

– Elə bundan ötürün beykef olmusan? Bu ki asand işdir, yəqin bir
vəqtdə o qızı sənə alaram, – deyib onı sakit etdi.

Ertəsi gün oğlan gedib elçi daşının üstündə oturdu. Padişaha xəbər
getdi ki, elçi gəlib. Həmən saat adam göndərdilər ki, gedin görün sözü
nədür. Oğlan cavab verir:

– Padişahın qızını qardaşım üçün istiyirəm.

Padişah xəbər göndərir ki, hər kim mənim imarətim kimin bir
imarət tikdirsə, qızımı ona verərəm. Oğlan qəbul eliyir. Ertəsi gün
xəlq yuxudan oyananda baxub görirlər ki, padişahın evinin qabağında
bir ev tikilip ki, padişahın evindən min dəfə gözəldür. Oğlan padişaha
xəbər göndərir ki, ev hazırdı. Padişahın artıq diyəcək sözü olmayub
qızı verir. Toy olur. Şahzadə qızın yanına getmək istiyəndə oğlan
deyir:

– Qardaş, hələ dayan, qoy qabaxcan mən gedim gəlim, sora sən
get.

Şahzadə qəbul eliyir. Oğlan qızın yanına gedüb bunun ağzından
üfürür. Həmən saat qızın ağzından bir-birinin dalıncan on bir ilan
çıxır. Hər birisi çıxdıqca istiyir ki, oğlanı vırsın, əmma oğlan zirəhlik
edib bir-bir on birin də öldürür. Sora qulağını qızın ağzına qoyub
gördü ki, bir ilan da qalıb. Xülasə, qayıdıb oğlanı qızın yanına göndərir.
Demə ki, bunnan qabaxca qızı kimə verirlərmiş, əvvəlinci gecədə
ilanın biri çıxıb oğlanı vurub öldürürmüş. Odu ki, padişah yəqin edirdi
ki, bu oğlan da sabaha səlamət çıxmıyacaqdı.
Ertəsi gün sübh tezdən padişah bir adam göndərir ki, oğlannan bir
xəbər gətirsin. Gəlib görirlər ki, salamat oturub qız ilə söhbət edir. Bu
xəbəri padişaha aparanda padişah əmr edir ki, camahat üç gün şadyanlıq
etsinlər.

Bir müddət burda qaldıqdan sora şahzadə öz vilayətlərinə qayıtmaq
fikrinə düşür. Padişahdan rüsxət istiyir. Çox təkiddən sora padişahdan
izn alır. Padişah bunlara çoxlı mal, qızıl-gümüş, dövlət verib
yola salır, əmr edir ki, üç mənzil buları ötürsünlər.
Müxtəsər şahzadə oğlannan əvvəl görüşdükləri yerə gəlirlər. Burada
oğlan şahzadəyə deyir:

– Qardaş, artıq ayrılmalıyıq, bu mal-dövləti də, qızı da bahəm qardaşlıqda
gərək yarı bölək. Şahzadə razı olur hər şeyi bölürlər. Ancaq
bölünməmiş bir dəvə, bir qatır, bir də padişahın qızı qalır. Oğlan deyir
ki, buları yarı bölməliyik. Qılıncın çəküb əvvəl dəvəni, sora qatırı ortadan
yarı bölüb, nobat qıza gəldikdə şahzadə nə qədər yalvarırsa, qızı
yarı bölməsin, oğlan razı olmur. Axırda şahzadə təklif edir ki, cəmi
dövlət onın olsun, ancaq qız bunun olsun. Oğlan gənə razı olmayır.

Sora şahzadə təklif edir ki, qızı bütöv götürsün. Gənə də oğlan razı
olmur, qızı gətürüb bir ağaca səriyir. Qılıncı çəküb qaldırır və istiyir
ki, qızın başın üzsün. Qız qorxusunnan qusur, ağzınnan axırmıncı ilan
düşür. Bunnan sora oğlan qılıncı yerə qoyub şahzadəyə deyir:

– Mənə mal-dövlət, qız lazım deyil. Məqsədim həmən ilanı qızın
ağzınnan çıxarmağ idi. Bu çığmasaydı bir gün çıxıb səni həlak edəcəydi.
İndi bu malı, dövləti qızı götürüb atovın yanına get, bir də məlumun
olsun ki, mən insan deyiləm. Mən həmən ilanam ki, aton yaxşılıq edüb
başmaq tayında su vermişdi. İndi mən yaxşılıq borcından çıxdım. Artıq
xudahafiz.

Bunu deyib oğlan bir ilan olur, bir deşiyə girib gözdən itir. Bunnan
sora şahzadə atasının vilayətinə dəlir. Atası oğlunun gəlmək xəbərini
eşidüb pişvaza çıxıb cah-cəlal ilə şəhərə gətirir. Bulara təzədən toy
eliyir. Onlar yeyib-içib yerə keçib, biz də yeyəy-içək, dövrə keçək.
Göydən üç alma düşdü, biri mənim, biri nağıl diyənin, biri də dinliyənin.

Azərbaycan nağılları