Qaradağlılar/Məhəmmədqulu xan
Məhəmmədqulu  xan  Əhər  şəhərində  doğulmuşdu. Mükəmməl  saray  təhsili  almışdı. Qardaşının    hakimiyyəti  dönəmində Dizmar  mahalının  başçısı  təyin  olunmuşdu. Ünlü  Kürdəşt  qalasında  əyləşirdi. Qərargahı  və  divanxanası  bu  istehkamda  yerləşirdi.   
Məhəmmədqulu  xan  Dizmar  hakimi  olmaqla  bərabər Iran  ordusunda  sərkərdə  kimi  xidmət  etmişdi. Abbas  mirzənin  ünlü  sərkərdələrinin  arasında  onun  da  adı çəkilir.  Şahzadə  Abbasqulu  xandan  üz  döndərəndən  sonra  Məhəmmədqulu  xandan  da  soyumuşdu. Onu  da  dəyişmək  istəyirdi.
Abbas  mirzə  Xoy  şəhərinin  müdafiəsi  üçün  tərtib  etdiyi  2  Qaradağ  batalyonuna  Məhəmmədqulu  xanın  qohumu  Mustafa  sultanı  başçı  təyin  etmişdi. General-mayor  Pankratov  qaradağlıları  savunmadan  əl  çəkməyə  çağırdı. Qaradağlılar  çəkilib,  getdilər. Mustafa  sultan  Pankratovun  yanına  gəlib  təslim  oldu. 
1826-1828-ci illər  rus-Iran  müharibəsi  nədəniylə  Qaradağ  savaş  meydanına  dönmüşdü. 1826-cı  ildə  Abbas  mirzənin  qoşunlarını  Araz  çayından  uzaqlaşdırmaq  məqsədilə  general  I. F.  Paskeviç  oktyabrın  25-də  Arazı  keçdi. Savaş  başladı. Rus  qoşununa  arxadan  zərbə  vurmaq  istəyən  Qaradağ  vilayətinin  Keyvan  mahalının  başçısı  Bağır  xan Çələbiyanlını  Məhəmmədqulu  xan  zərərsizləşdirdi. Bağır  xan  bu  olayı  Abbas  mirzəyə  məruzə  etdi. Rus  qoşunlarının  Qaradağdan  Qarabağa  keçdiyini  öyrənən  Abbas  mirzə Məhəmmədqulu  xanın  qətlinə  fərman  verdi. Fərmanın  icrasını  Urmiyalı sərkərdə  Əskər  xan  Əbdülməliki-Avşara  tapşırdı.  Əskər  xan  Urmiya  atlıları  ilə  Məhəmmədqulu  xanı  təqib  etməyə  başladı.  Məhəmmədqulu  xan  təqibdən  gizləndi. Lakin  əhvalatı  yazıb  general I. P. Paskeviçə  bildirdi.
1826-cı  ilin  dekabr  ayının  28-də rus  qoşunlarının  bir  dəstəsi  general-leytinant  Madatovun  komandanlığı  ilə  Araz  çayını  keçdi. Rus  qoşunlarının  bu  dəstəsi  1827-ci ilin  yanvarın  16-a  qədər  Qaradağda  qaldı. Onlar  bu  zaman  ərzində  Məhəmmədqulu  xanı  Abbas  mirzənin  qəzəbindən  qorudular. Lakin  bu  qoşun  da  qayıdandan  sonra  Abbas  mirzənin  atlıları  Qaradağ  ərazisində  yenidən  görünməyə  başladılar. Bu  dəfə  Məhəmmədqulu  xan  keçmiş  qoşununu  başına  toplayaraq  qorunmağa  başladı.     
1827-ci  ilin  mart  ayının  axırlarında  Qafqaz  canişini  A. P.  Yermolov  geri  çağrılır. Qraf  I. F. Paskeviç  Zaqafqaziyanın  bütün  işlərini  əlinə  alır. Məhəmmədqulu  xanı  Rusiyaya  dəvət  edir. Öncə  kömək  üçün  Ordubad  hakimi  Şeyxəli  xan  Kəngərlini  göndərdi. O, 400  atlı  ilə  və  Naxçıvan  polkunun  döyüşçüləri  ilə  Araz  çayını  keçərək  Naxçıvandan  və  Ordubaddan  Arazın  o  tayına  zorla  köçürülmüş  əhalini  geri  qaytarmışdı. Daha  sonra  o  Dizmar  bəylərini  özünə  tabe  etməklə  Cənubi  Azərbaycan  şəhəri  Mərəndlə  Ordubad  arasında  əlaqə  yaratmışdı. Daha  sonra  Şeyxəli  xan  öz  ordusu  ilə  Mehridən  cənubda  yerləşən  Kürdəşt  qalasına  getmişdi. Bu istehkam  «yerli  əhali  tərəfindən  ən  güclü  qala»  hesab  edilirdi. Şeyxəli  xan  çox  da  çətinlik  çəkmədən  qalanı tutmuş,  orada  150 nəfərdən  ibarət  qarnizon  saxlamışdı,  yerli  əhalini  özünə tərəf  çəkmişdi. Şeyxəli  xan  Kürdəşt qalasında  ələ  keçirdiyi  çoxlu  barıt  və  topla  rusların  düşərgəsinə  qayıtmışdı. 
General-leytenant  knyaz  Eristov  ordu  ilə  Təbrizə  qədər  getmişdi. Təbrizdə  olarkən  Qaradağla,  Məhəmmədqulu  xanla  maraqlanmışdı. Məlumat  vermişdilər  ki,  Iran  qoşunları  Qaradağ  ərazisindən  çıxıb,  cənuba  tərəf  çəkilmişdi. Paytaxt  Əhər  şəhərində  isə  Həsən  xanın  başçılığı  ilə  400  atlı  qalmışdı. 
Qarabağ,  Şirvan,  Şəki  əyalətlərini  və  Talış  xanlığını  idarə  edən  knyaz  I.  N.  Abxazov  Məhəmmədqulu  xanı  qəbul  edib  Şuşada  yerləşdirir. I. F.  Paskeviç  xana  beş-altı  kənd  boyun  olmuşdu.   
Məhəmmədqulu  xan  1828-ci  ildə  Abbas  mirzədən  qaçıb  ailəsi,  qardaşı  və  rəiyyətlərinin  bir  hissəsi  ilə  Qarabağa  gəlmişdi. Çarın  xüsusi  fərmanı  ilə  mayor  rütbəsi  və  Xanqaradağski  familyasını  almışdı. Şuşa  şəhər  komendantlığının  hərbi  hissəsində  işə  təyin  olunmuşdu. Kəşfiyyat  xidmətinin  rəisi  idi. Əsasən  Iran  xəbərləri  bölməsinə  rəhbərlik  edirdi. 
Məhəmmədqulu  xan  Iran  haqqındakı  xəbərləri  əsasən  Qaradağda  yaşayan  qohumlarından  alırdı.  Şəki,  Şirvan,  Qarabağ əyalətlərinin və  Talış  xanlığını  idarə  edən,  artireliya  general  mayoru,  kavaler  Jukovski  1831-ci ilin  avqust  ayının  27-də korpus  komandanı,  general-mayor   Pankratova  yazdığı  məxfi  bir  qeyddə  bildirir:  «Məhəmmədqulu  xan  Iranda  yaşayan  qohumlarından  aldığı  məktubda  olan  xəbərləri  mənə  bildirir.»   
General  mayor  Jukovski  1831-ci  ilin  dekabrında korpus  komandirinə  göndərdiyi  məxfi  bir  bildirişdə  yazırdı:  «Qaradağlı  Məhəmmədqulu  xan  mənə  çox  gərəkli  bir  məlumat  verib. Ingilislər  öz  zabitlərini  Irana  göndəriblər  ki,  sərbazları  öyrətsinlər. Sonra  şaha  bildiriblər  ki,  biz  öz  himayəmizdə  yüz  min  sərbaz  saxlaya  bilərik,  ancaq  onları  evə  buraxmayın. Indi  qalıb  ki,  həmişəlik  sərbaz  toplasınlar.» 
1835-ci  ildə  igidliyinə  və  xidmətlərinə  görə  Məhəmmədqulu  xana  polkovnik  rütbəsi  verilir. 
Məhəmmədqulu  xan  1840-cı  ildə  Şuşa  şəhərində  vəfat  edib.
Məhəmmədqulu  xanın  Həsənəli  ağa,  Məhəmmədhüseyn  ağa  adlı  oğulları,  Sara  xanım  adlı  qızı vardı.

Qaradağlılar