Üçbığ Kosa
Belə rəvayət edirlər ki, keçmişdə bir padşah varıdı. Bu padşahın üç
oğlu, bir də üç qızı varıdı. Kiçik oğlunun adı Şəmil idi. Bir gün padşah
azarlayır, ölüm döşəyinə düşür. Oğlanlarını yanına çağırıb deyir.

– Oğlanlarım, mənim sizə iki vəsiyyətim var. Biri budu ki, mən
öləndən sonra üç gün mənim qəbrimi qoruyun. Birinci gün böyük
oğlum, ikinci gün ortancıl oğlum, üçüncü gün balaca oğlum qəbrimin
üstündə qarovul çəksin. İkincisi də budu ki, mənim elçi daşımın üstündə
hər kim oturub qızımı istəsə, verərsiniz ona.

Oğlanları əllərini gözlərinin üstə qoydular.

Bir neçə gündən sonra padşahın xəstəliyi şiddətlənib ölüm şərbətini
içdi. Oğulları aparıb atalarını basdırıb evə qayıtdılar. Axşam padşahın
balaca oğlu dedi:

– Atamızın vəsiyyətinə əməl etməliyik, böyük qardaş, bu gün
sənin növbətindi. Get atamızın qəbrini qoru. 

Böyük qardaş cəld yaraqəsbabını
geyinib, atına minib qəbiristanlığa tərəf yola düşdü.

Böyük qardaş gedəndən sonra kiçik qardaş öz yaraq-paltarını
geyib, onun dalınca getdi ki, görsün qardaşı atasının qəbrini doğrudan
da qoruyacaq, yoxsa yatacaq. Bu da atını sürüb getdi, ancaq böyük qardaşını
uzaqdan pusurdu.

Bir də gördü ki, qardaşı qəbrin üstündə bir saat dayanıb, sonra
gedib kənarda bir samanlı çardağa çıxıb yatdı. Bunu görən balaca qardaş
gəlib atasının qəbrinin üstündə qarovul çəkməyə başladı. Gecənin
yarısı olmuşdu, bir də gördü ki, uzaqdan bir atlı gəlir. Başdan ayağa
qədər qırmızı paltar geymiş, qırmızı yaraq taxıb, qırmızı ata minmişdi.
Atın ağzından qırmızı alov çıxa-çıxa gəlir. Gəlib qəbrinin üstündə oğlanı
görən kimi, qılınc çəkib həmlə elədi. Padşahın oğlu bunu görüb,
cəld öz qılıncını sivirib elə çaldı ki, atlının başı yerə düşdü. O saat oğlanın
yarağını soyundurub, atıynan bərabər bir yerdə saxladı. Dan yeri
ağarmağa başlayanda bunları da götürüb evə getdi. Atı bir yerə bağladı,
yarağı da evlərində gizlədib yatdı. Səhər açıldı, bir də gördülər ki,
qardaşları gəlir. O biri qardaşlar soruşdular:

– Nə gördün? Nə eşitdin?

Böyük qardaş cavab verdi ki, heç bir şey görmədim.

Qardaşlar hərə öz işinə getdilər. Yenə axşam oldu, bu gecə də ortancıl
qardaş qəbrin üstünə getdi. Bu gedəndən bir az sonra yenə balaca
qardaş yenə öz atını minib ortancıl qardaşının dalısınca getdi. Bir
qədərdən sonra gördü ki, bu da böyük qardaşı kimi, bir az dayanandan
sonra gedib samanlı çardaqda yatdı. Yenə balaca oğlan gəlib atasının
qəbri üstündə dayandı. Gecənin yarısı gördü ki, uzaqdan bir atlı gəlir.
Yaşıl paltar, yaşıl yaraq geyinmiş, bir yaşıl at da minmiş. Atın ağzından
bir yaşıl alov çıxa-çıxa gəlir. Gəlib qəbrin üstünə çatdıqda oğlanı
görüb qılıncını sivirdi, oğlana həmlə elədi. Padşahın oğlu buna aman
verməyib, onu da öldürdü. Oğlan düşmənin atını tövləyə çəkdi, yaraqpaltarını
da evlərin birində gizlətdi.

Tezdən ortancıl qardaş da gözlərini ova-ova gəldi, bundan soruşdu
ki, qardaş, nə gördün. Bu da böyük qardaş verən cavabı verdi.
Üçüncü gün balaca qardaş dedi:

– İndi mənim növbətimdi.

Axşam bu da o biri qardaşlar kimi, yaraq-paltarını geyinib getdi
atasının qəbri üstündə durdu. Bir də gördü ki, uzaqdan bir sarı atlı, sarı
paltar, sarı yaraq taxmış, atın ağzından sarı alov çıxan bir adam gəlir.
Gəlib qəbrin üstündə oğlanı görən kimi qılıncını çəkib buna həmlə
elədi. Padşahın oğlu da o saat qılıncını çıxarıb bir-birlərinə həmlə elədilər.
Bir az vuruşduqdan sonra padşahın oğlu da o saat qılıncını çıxarıb
bir-birlərinə həmlə elədilər. Bir az vuruşduqdan sonra padşahın
oğlu bunu da öldürdü. Paltarını, yarağını, atını götürüb səhər tezdən
gəlib atı o biri atların, paltarı paltarların və yarağı da yaraqların yanına
qoydu. Səhər gün çıxan vaxt qardaşlar durub gördülər ki, balaca qardaşları
Şəmil gəlibdi. Soruşdular ki, qardaş nə gördün? Nə eşitdin?
Balaca qardaş da cavab verdi ki, heç nə görmədim, heç nə eşitmədim.

Beləliknən, bir neçə zaman keçdi. Bir gün günorta vaxtı padşahın balaca
oğlu bazardan evə qayıdanda gördü ki, elçi daşının üstündə yekə
quş oturub. Oğlan quşdan soruşdu:

– Nə istəyirsən?

Quş dedi:

– Allahın əmri, atanın vəsiyətiynən sənin böyük bacını istəyirəm.

Şəmil o saat bacısını gətirib quşa verdi. Quş qızı götürüb getdi.
Axşam qardaşları gəlib bacılarını görmədikdə soruşdular:

– Böyük bacımız hanı?

Balaca qardaş dedi:

– Atamızın vəsiyyətinə görə elçi daşının üstündə bir quş oturmuşdu,
böyük bacımızı istədi, mən də verdim quş götürüb getdi.

İki qardaşın acığı tutub ona dedilər:

– Bundan sonra sən evdən bayıra çıxmayıb, bacımızın yerində işlərsən.

O gündən sonra Şəmil evdən bayıra çıxa bilmədi. Bacısının yerinə
işləməyə başladı. O biri qardaşlar isə səhər bazara, axşam evə gəlirdilər.
Bir gün yenə Şəmil gördü ki, elçi daşının üstündə bir ilan oturub.
Oğlan soruşdu:

– İlan qardaş, nə istəyirsən?

İlan cavab verib dedi:

– Mən ilanlar padşahıyam, adıma Şahmar deyərlər. Allahın əmri,
atanın vəsiyyətindən ortancıl bacını istəyirəm.

Oğlan o saat ortancıl bacısını gətirib ilana verdi. İlan da götürüb
getdi. Axşam qardaşları evə gəlib ortancıl bacılarını görməyib soruşdular:

– Bəs bacımız hanı?

Şəmil cavab verdi:

– Atamızın vəsiyyətinə görə verdim ilana.

Yenə oğlana acıqlanıb dedilər:

– Sən dəli olmusan nədi! Bundan sonra hər iki bacımızın yerinə işləyəcəksən.

Şəmil evdə qalıb hər iki bacının işini görürdü. O biri qardaşları da
səhərdən bazara gedib, axşam evə gəlirdilər.

Bir gün yenə böyük qardaşı bazara getmişdi, balaca qardaş gördü
ki, elçi daşının üstündə bir aslan oturub. Oğlan soruşdu:

– Aslan qardaş, nə istəyirsən?

Aslan cavab verdi:

– Allahın əmri, atanızın vəsiyyətiynən kiçik bacını istəyirəm.

Yenə axşam qardaşları gəlib bacılarını görmədikdə soruşdular:

– Bəs balaca bacımız hanı?

Oğlan dedi:

– Bir dənə aslan gəlib elçi daşının üstündə əyləşib Allahın əmri,
atamızın vəsiyyətiynən kiçik bacımızı istədi, mən də verdim.

Yenə oğlana acıqlanıb dedilər:

– Bundan sonra hər üç bacımızın işini sən görməlisən.

O gündən sonra balaca qardaş evdə qalıb qardaşlarının yeməyini
hazırlayıb, ev-eşiyini təmizləyirdi. Bir neçə ay bu cür dolandılar. İndi
sizə xəbər verim Feyruz bəydən.

Feyruz bəy bu şəhərin ən böyük bəylərindən biri idi. Bunun gözünün
ağı-qarası üç gözəl qızı varıdı. Bu qızları çox bəylər, xanzadələr
istəyirdi, ancaq Feyruz bəy heç birisinə verə bilmirdi. Çünki birisinə
versə, o biriləri bundan inciyərdi. Ona görə şəhərin kənarında bir
böyük xəndək qazdırıb, içini suynan doldurdu, qızları xəndəyin o biri
qırağına qoyub dedi:

– Hər kim atını xəndəyin bu qırağından o biri qırağına sıçratsa, qız
onundu.

Bütün şəhərdə olan bəylərin, xanzadələrin oğlanları atlanıb xəndəyin
qırağında at çapmağa başladılar. Heç kim atını xəndəyin o biri
qırağına sıçrada bilmədi. Bu tərəfdən padşahın iki böyük oğlu da
hərəsi beş yüz tümənlik at alıb xəndəyin qırağına getməyə hazırlanırdılar.
Şəmil nə qədər yalvardı ki, məni də aparın, tamaşa eləyim, qoymadılar
ki, sənin yerin deyil, at ayağı altında qalıb ölərsən. Nə qədər
yalvardı mümkün olmadı. İki böyük qardaş atlanıb getdilər. Bunlar
gedəndən sonra Şəmil durub tövləyə getdi. Atasının qəbri üstündən
birinci gecə gətirdiyi qırmızı atı çıxartdı. Ata tumar verdikdən sonra
evdən qırmızı paltar, bir də qırmızı yarağı götürüb ata süvar olub yel
kimi getdi

Xəndəyin qırağındakı adamlar gördülər ki, yuxarıdan bir atlı gəlir
ki, atın ağzından qırmızı alov çıxır. Atın ayağı yerə dəymir. Hamı qırağa
çəkilib Şəmilə yol verdi. Şəmil gəlib xəndəyin qırağına çatdı,
atını bir aşağı, bir yuxarı çapıb elə sıçratdı ki, qırx addım da xəndəkdən
o yana düşdü. Bir də atı qaytarıb, böyük qızı götürüb bir dəqiqədə
gözdən itdi.

Bu işə camaatın hamısının ağzı açıla qalmışdı. Oğlan evə çatan
kimi, cəld paltarı, yarağı soyunub hərəsini öz yerinə qoydu, qızı da evlərin
birində gizlədib, ev işlərinə başladı. Axşam oldu, qardaşları bikef
gəldilər. Şəmil soruşdu:

– Qardaşlar, gördüyünüzdən mənə də söyləyin görüm nə təhər
oldu, qızı kim apardı?

Böyük qardaş dedi:

– Bir qırmızı atlı gəlib qızı da apardı, ancaq gərək sabah adama
min tümənlik at alaq.

Səhər tezdən yenə iki qardaş bazara getməyə hazırlandı. Şəmil nə
qədər yalvardı ki, məni də aparın tamaşa eləyim, aparmadılar. Özləri
çıxıb getdilər. Bunlar gedəndən bir az sonra yenə Şəmil durub tövləyə
getdi. İkinci gecə gətirdiyi yaşıl atı, yaşıl paltarı, yaşıl yarağı geyib,
atın ağzından yaşıl alov çıxa-çıxa getdi. Xəndək qırağında olan camaat
gördü ki, yuxarıdan bir atlı gəlir, təpədən dırnağa yaşıl geymiş, atının
ağzından yaşıl alov çıxır. Oğlanın heybətindən hərə bir tərəfə dağıldı.
Oğlan xəndək qırağına çatıb atını bir aşağı, bir yuxarı sürüb xəndəyi
elə sıçradı ki, iyirmi addım da xəndəkdən o yana düşdü, cəld ortancıl
qızı götürüb gözdən itdi. Xəndək qırağında olan bütün camaat əl çalıb,
“halal olsun pəhləvan” – dedilər. Şəmil qızı evdəki qızın yanına apardı,
paltarları, atı öz yerinə qoyub ev işlərinə məşğul oldu. Axşam oldu, iki
qardaş kor-peşiman gəldilər. Şəmil soruşdu:

– Qardaşlar, nə gördünüz? Nə eşitdiniz? Mənə də söyləyin.

Qardaşları dedi:

– Nə olacaq, yenə bir yaşıl atlı gəlib qızı apardı. Bu gün də bir iş
görə bilmədik. Əgər qismət olsa, sabah hərəmiz iki min tümənlik at alaq.
Bəlkə bir şey edə bildik.

Bunu deyib yatdılar. Səhər tezdən hər iki qardaş durub at tədarükünə
başladılar. Yenə Şəmil yalvarmağa başladı ki, bu gün məni də
aparın, axırıncı gündü. Mən də tamaşa eləyim. Qardaşları buna acıqlanıb
razı olmadılar, özləri getdilər. Bunlar gedəndən bir az sonra Şəmil
atasının qəbri üstündən gətirdiyi sarı atı mindi, sarı paltarı, sarı yarağı
geyinib uçar quş kimi getdi. Bir vaxt xəndək qırağında olan camaat
gördü ki, yuxarıdan bir atlı gəlir. Atın ayağının gurultusundan qulaqları
tutulur. Atın ağzından sarı alov çıxa-çıxa quş kimi uçur. Camaat dedi:

– Bəli, bu gün də qızı bu apardı.

Hamı durub oğlana baxırdı. Şəmil xəndəyin qırağına çatıb atını bir
aşağı, bir yuxarı çapıb xəndəyi elə sıçradı ki, qırx addım xəndəkdən o
yana düşdü. O saat Feyruz bəyin axırıncı qızını götürüb gözdən itdi.
Xəndək qırağında olan camaat kor-peşiman dağılmağa başladı. Bunlarnan
bərabər padşahın iki oğlu da iki min tümənə aldıqları atlarının
quyruğundan tutub evə gəldilər. Yenə Şəmil qabaqlarına gəlib soruşdu:

– Qardaş, bu gün axırıncı gündü. Gördüklərinizdən mənə söyləyin.
Deyin görüm bu qızı kim apardı?

Qardaşların qaş-qabaqlarından zəhər yağa-yağa cavab verdilər:

– Nə bilək hansı köpək oğlu apardı?!

Tay Şəmil bir söz deməyib, axşam yeməklərini yeyib yatdılar.
Səhər tezdən iki qardaş bazara öz işlərinə getdilər. Balaca qardaş da ev
işlərinə məşğul oldu. Beləliknən, səssiz-səmirsiz dolanmağa başladılar.
Bir neçə gündən sonra Şəmil dedi:

– Qardaşlar, atamız öləndən sonra biz bilmirik ki, atamızdan nə
qalmışdır. Durun evləri, tövlələri gəzək, görək nə var.

Qardaşlar razı oldular. Üçü də bir yerdə gəzməyə başladılar. Əvvəlcə
tövləyə getdilər, tövlənin qapısını açan kimi gördülər ki, üç dənə
at var, hərəsi bir rəngdədi. Bunu görən qardaşlar:

– Ax, atamızdan nə gözəl atlar qalıbmış?! – deyib içəri yüyürməyə
başladılar. 

Şəmil onların döşlərindən dala itələyib:
– Atanızdan qalan atlar bunlar deyil, – deyib qapını bağladı. dedi:

– Gəlin otaqları gəzək.

Yuxarı otaqlara çıxdılar. Otaqların birisinin qapısını açan kimi gördülər
ki, hərəsi bir rəngdə üç dəst qəşəng yaraq çəngəldən asılmışdı.
Bunu görən qardaşlar özlərini yaraqların üstünə saldılar ki, “ax, atamızdan
nə gözəl yaraqlar qalıb?!” O saat Şəmil otağın qapısını bağlayıb, o
biri otağın qapısını açdı. Gördülər ki, üç qız, bir-birindən gözəl, taxt
üzərində oturmuşlar. Bunu görən iki qardaş “ax, atamızdan nə gözəl
qızlar qalıbmış?! – deyib özlərini içəri soxdular. Şəmil qabaqlarını
kəsib dedi:

– Dayanın!

Qardaşların ikisi də dayandı. Şəmil böyük qardaşına dedi:

– Qardaş, yadındadırmı, atamızın birinci gecə qəbrini qorumağa
gedəndə çıxıb samanlı çardaqda yatdın ha! O gecə mən o qırmızı atı,
o qırmızı yarağı gətirmişəm. Atnan yarağnan da bu qızı gətirmişəm.
Al, bunlar sənindi.

Sonra üzünü ortancıl qardaşa tutub dedi:

– Sən də ikinci gecə gedib samanlı çardaqda yatdın bu yaşıl atı,
yaşıl yarağı o gecə gətirmişəm. Bunlarnan da bu qızı gətirmişəm. Al,
bunlar da sənindi. Üçüncü gecə də öz növbətimdə bu sarı atı, sarı yarağı
gətirmişəm. Bu yarağnan, atnan da bu qızı gətirmişəm. Bunlar da
mənimdi. Mənim arvadım evdən bayıra çıxmayacaq, çünki bu qızın
Üçbığ Kosa adında bir düşməni var ki, on ildi bu qıza aşiqdi. Əgər bu
şərtimi qəbul eləsəniz, bunları sizə verəcəyəm, qəbul eləməsəniz, ikinizi
də öldürəcəyəm, heç-zad verməyəcəyəm.

Qızlardan əl çəkmək istəməyən qardaşlar şərti qəbul elədilər. Hər
iki qardaş öz arvadına tapşırdı ki, Şəmilin arvadından göz-qulaq olsunlar,
evdən eşiyə çıxmağa qoymasınlar, hər bir işi də özləri görsünlər.
Bu gündən sonra hər iki bacı silirdi, süpürürdü, bişirirdi, düşürürdü,
balaca bacıynan Şəmil yeyib-içib keyf edirdilər.

Bir gün bu iki bacının balaca bacıya acığı tutub həsəd apardılar. Öz
aralarında dedilər ki, biz bunun qaravaşı deyilik ki, bu xanım kimi,
əlini isti sudan soyuq suya vurmasın. Qoy bu gün də o işləsin. Bunu
deyib balaca bacını çağırdılar ki, gəl evi süpür. Balaca qız da özündən
böyük bacılarının sözündən çıxmayıb, evləri süpürüb zibilini apardı ki,
tullasın, o gedən, qız bir də geri qayıtmadı. Bu biri bacıları nə qədər
gəzdilərsə, qızı tapmadılar. Qız bir parça ət olub, elə bil pişik aparmışdı.
Qızı gördüm deyən olmadı. İki bacı qorxularından bilmirdilər nə etsinlər.
Axşam oldu, qardaşlar gəlib əhvalatı bildilər. O saat Şəmil qızın
dalınca getdi. Səhər açılan vaxt aslanın evinə çatdı. Atdan düşüb qapını
döydü. Aslan dedi:

– Bura o üç qardaşdan başqa heç kəs gəlməz. Gedin görün, əgər iki
qardaşsa, başlarını gətirin, yox balaca qardaş Şəmildirsə, qızıl tabağa
qoyub gətirin.

O saat gəlib qapını açıb gördülər ki, Şəmildi. Qızıl tabağa qoyub
aslanın hüzuruna gətirdilər. Aslan bunu görən kimi, qabağına gəlib,
hər ikisi bir-biriynən görüşdülər. Oğlan cəld məsələni açıb söylədi,
qızın yox olmağını bildirdi Aslan o saat dedi ki, qızı Üçbığ Kosa aparıbdı.
Şəmil gecə aslanın mənzilində qalıb, səhər tezdən birbaş ilanın
mənzilinə gəldi. Atdan düşüb qapını döydü. İlan dedi:

– Bura padşahın üç oğlundan başqa heç kəs gəlməz, gedin görün,
əgər böyük qardaşdırsa, başlarını kəsin, yox əgər balaca qardaşdı, qızıl
tabağa qoyub yanıma gətirin.

Gedib qapını açıb gördülər ki, balaca qardaşdı. O saat qızıl tabağa
qoyub ilanın hüzuruna gətirdilər. Oğlan ilannan görüşdükdən sonra
əhvalatı söyləyib, Üçbığ Kosanın mənzilini soruşdu. İlan dedi:

– Tanıyıram. Sən bu gecə qal, səhərdən qoşun götürüb gedərik.

Oğlan dedi:

– Yox, mən tək getməliyəm.

İlan nə qədər elədisə, oğlanı yoldan döndərə bilmədi. Oğlan ilannan
salamatlaşıb yol getməyə başladı. Axşamüstü quşun mənzilinə
çatıb qapını döydü. Quş dedi:

– Bura bəni-adəmdən heç kəs gəlməz. Bu olsa-olsa, padşahın oğlanlarından
olar. Gedin görün, əgər iki böyük qardaşdırsa, başlarını
kəsin, yox balaca qardaşdırsa, qızıl tabağa qoyub yanıma gətirin.

O saat qapını açıb gördülər ki, padşahın balaca oğludu. Qızıl tabağa
qoyub quşun hüzuruna apardılar. Oğlan quşnan görüşüb əhvalatı söyləyib,
Üçbığ Kosanın mənzilini soruşdu. Quş dedi:

– Gecəni burda qal, səhər mən sənə yol göstərərəm.

Şəmil gördü ki, axşamdı, gecə vaxtı bir yerə gedə biləsi deyil. Gecəni
quşun mənzilində qaldı. Səhər tezdən durub, quşdan Üçbığ Kosanın
mənzilini soruşdu. Quş dedi:

– Bax, bu yol düz ora gedir, ancaq ehtiyatlı ol, çünki Üçbığ Kosa
yaman məlundu, özünü gözlə. O hər gün tezdən ova gedir. Bir tərəfdə
dur, özünü gözlə. O gedən kimi, sən gedib qızı götür qaç. Yoxsa başqa
cür əlacı yoxdu, sən onnan bacara bilməzsən.

Şəmil quşdan bu yeri öyrəndikdən sonra atını minib birbaş Üçbığ
Kosanın mənzilinə tərəf gəldi. Bir saat yol gedəndən sonra Üçbığ Kosanın
mənzilinə çatdı. Atdan düşüb atını bir yerdə gizlətdi, bir yanda
durub baxırdı. Bir vaxt gördü ki, Üçbığ Kosanın altında üçayaqlı at
darvazadan çıxıb dağa tərəf yola başladı. O saat oğlan həyətə girib,
qızı səslədi. Qız oğlanın səsini eşidən kimi, özünü oğlanın qucağına
atdı. Oğlan da qızı darvazadan çıxartdı, atın tərkinə alıb başladı getməyə.
Bu halda Üçbığ Kosaya xəbər getdi ki, qızı apardılar.

Üçbığ Kosa da uçar quş kimi Şəmilin dalınca tərpəndi. Bir vaxt
Şəmil gördü ki, Üçbığ Kosa bunlara çatmaqdadı. Atını nə qədər bərk
sürdüsə, qurtara bilməyib Üçbığ Kosanın qabağına döndü. Üçbığ Kosa
Şəmilə çatan kimi, elə bir qılınc vurdu ki, təpəsi təzə yelpənək kimi
ikiyə bölünüb atdan düşdü. Üçbığ Kosa atdan düşüb oğlanı parçaparça
doğrayıb xurcunun gözlərinə doldurub atın belinə qoydu, ata bir
qamçı vurub qızı aldı yenə öz mənzilinə gətirdi. Oğlanın atı birbaş
gəlib quşun mənzili qabağında dayandı, bərkdən kişnədi. Quş bunu
eşidən kimi qapını açdırdı, gördü ki, Şəmilin atıdı, amma özü yoxdu.

Şəmili nə qədər axtardılarsa, tapa bilmədilər. Atın üstündən xurcunu
düşürüb gördülər ki, Şəmil xəngəl kimi parça-parça doğranıb xurcunun
gözlərinə doldurulmuşdur. Quş o saat oğlanın doğranmış parçalarını
necə ki, lazımdı öz qaydasıynan yerbəyerinə düzdü. Qanadının altından
bir tük çəkib Şəmilin cəmdəyinə çəkdi. O saat Şəmil qalxıb
oturdu, yanında qızı görməyib soruşdu ki, bəs qız hanı? Quş soruşdu:

– Qızı görə bildinmi, yoxsa yox?

Şəmil əhvalatı quşa söylədi. Quş dedi:

– Dur atı min, get Üçbığ Kosanın mənzilinə. Bir kənarda durub
gözlə. Nə vaxt Üçbığ Kosa ova getsə, sən gedib qıza deyərsən ki
Üçbığ Kosa gələndə atı hardan aldığını öyrənsin. Bunları qıza öyrədəndən
sonra özün də bir tərəfdə gizlənib, onların danışıqlarını tamam
eşidərsən. Ondan sonra qızı qaçırmaq asandı.

Şəmil quşdan bu sözləri eşidəndən sonra atına minib yol getməyə
başladı. Gedib Üçbığ Kosanın bağında bir ağacın dalında gizləndi. Bir vaxt
gördü ki, Üçbığ Kosa atını minib evdən çıxdı. Şəmil o saat gəlib qıza dedi:

– Üçbığ Kosa gələndə ondan soruş, gör üçayaqlı atı hardan alıbdı.
Bunu bildikdən sonra səni qaçırmaq asandı.

Şəmil özü də evdə gizləndi. Axşam oldu Üçbığ Kosa ovdan gəldi,
atını bağlayıb, birbaş qızın otağına getdi. Şam yeməyindən sonra qız
başladı ağlamağa. Üçbığ Kosa qızın ağlamağını görüb dedi:

– Mənim əzizim, niyə ağlayırsan. Mən səni necə sevdiyimi, sənin
yolunda ölümə getdiyimi bilirsən, amma sən bir dəfə də olsun mənim
üzümə gülmürsən. Mənnən oturub bir doyunca da olsun danışmırsan.
Həmişə göz yaşı tökürsən. Buna səbəb nədi?

Qız göz yaşlarını silib dedi:

– Həmişə səni sevirəm deyirsən, ancaq yalan deyirsən. Sən məndən
öz sirlərini gizlədirsən. Elə olur ki, məni üç günlərlə tək qoyub
gedirsən, hara gedirsən, hardan gəlirsən, o üçayaqlı atı hardan alıbsan
mənə söyləmirsən.

Üçbığ Kosa qızın gözlərindən öpüb dedi:

– Mən hər gün səhər tezdən ova gedirəm. O ki üç gün gedib gəlmirəm,
onda bu dağın dalında mənim bir qoca anam var, onun yanına
gedirəm. Mənim bu atım da bizim bu eşikdə bir daş var, hər kim o
daşın üstündə oturub, qamçısını tez vurub qalxızsa, ordan dördayaqlı at
çıxacaq. O ata bir quş çata bilməz. Yox, tez vurub qalxıza bilməsə,
oradan üçayaqlı at çıxacaq ki, o at birincidən bir az yavaş gedəcək.
Mən də bu atı ordan çıxarmışam. İndi bildinmi, mənim gözəlim? Bundan
başqa mənim heç bir sirrim yoxdu. 

Qız yalandan Üçbığ Kosanın üzünə gülümsəyib ondan razılıq elədi. Bu minvalnan yatıb səhəri elədilər.
Səhər tezdən yenə Üçbığ Kosa atını yəhərləyib ova getdi. Bu
gedən kimi, Şəmil gizləndiyi yerdən çıxıb birbaş eşikdəki daşın yanına
getdi. Daşın üstünə qamçını cəld vurub qalxızdı. O saat daşdan bir dördayaqlı
at çıxdı. Şəmil atı minib, qızı da tərkinə alıb yol getməyə başladı.
O saat Üçbığ Kosaya xəbər getdi ki, qızı apardılar.
Üçbığ Kosa da Şəmilin dalınca atını tərpətdi. Şəmil atının cilovunu
çəkib aramnan gedirdi. Bir vaxt gördü ki, Üçbığ Kosa gəlir.
Bu halda Üçbığ Kosanın atı bərkdən qışqırıb qabaqdakı ata dedi:

– Ay nankor, mənim yiyəmin arvadını hara aparırsan?

O saat oğlanın atı dala dönüb dedi:

– Sən hələ dalına alıb mənim üstümə gətirdiyin adamın üzünə bax,
sonra mənim üstümə gəl, heç olmasa mən bir qəribə oğlan gəzdirirəm.
Sən isə kaftarı almısan dalına mənim üstümə gəlirsən.

Bu halda Üçbığ Kosanın atı dayandı, dönüb yiyəsinin üzünə baxdı.
Bu vaxta qədər at Üçbığ Kosanın üzünə baxmamışdı. At gördü ki, üstündəki
bir kaftardı. O saat silkələnib, Üçbığ Kosanı ayaqları altına
salıb öldürdü. Şəmil Üçbığ Kosanın atına qızı mindirib düz öz evlərinə
gəldilər. Şad, şadman yaşadılar.

Azərbaycan nağılları