Rüstəm və divlər
Günlərin bir günü Keykavus min atlıyla ova çıxdı. Onlar ova
çıxdılar, yolda üç div – Arçanq, Xarçanq və Ağ div – pusqu qurmuşdular.
Divlər Keykavus padşahı və onun məiyyətlərini əsir
aldılar. Əsirləri dərin bir quyuya saldılar və ovsunladılar. Ovsundan
onların gözləri tutuldu, heç nə görmürdülər.
Ağ div, Arçanqla Xarçanqa dedi:

– Mənim ürəyimi çıxardıb, suda bişirən və suyunu bu əsirlərin
gözünə çəkən adam bunların gözünü aça bilər. Ağ Divin dediyi
sözləri Keykavusun qulağı çaldı.

Quyunun ağzına iri daş qoydular. Ağ Div quyunun keşiyini
çəkməyi on iki divə tapşırdı, quyunun ağzındakı daşı ancaq bu
divlər qaldıra bilirdilər. Divlər acanda Keykavusun quyudakı əsgərlərindən
çıxarıb aşırırdılar.

Rüstəmə xəbər çatdırdılar ki, ay bədbəxt, niyə belə arxayınsan,
Arçanq, Xarçanq və Ağ Div Keykavusu əsir alıblar! Bu
xəbəri eşidən kimi Rüstəmin əlindəki səkkiz yarım mən ağırlığındakı
çaxır dolu qədəh çevrildi. Həmin andaca qiymətli daşqaşlarla
bəzədilmiş yəhəri Rəxşin belinə qoydu, quş kimi yəhərin
üstünə sıçradı, ayağını üzəngiyə keçirdi, yerini rahatladı,
sevgi şeirləri qoşa-qoşa, qəhrəmanlıqlar göstərə-göstərə uzaq
səfərə çıxdı. Qayışbaldır kəhər uzaqlara səkdi, damarları elə bil
polad idi, ayaqları isə qüdrətli sütunlara bənzəyirdi. Göylər haqqı,
belə bir atdan ötrü bir andaca sevgilimin zülflərindən imtina elə-
yərdim. Əlindəki polad qılınc gözəllərin başının üstündən asılmasın,
qoy onlar xoşbəxt ömür sürsünlər. Az getdi, çox getdi,
gəlib bir bulağa yetişdi. Rəxşi otlamağa buraxdı, özü isə yayoxunu
götürüb çölə düşdü. Gözünə bir çöl eşşəyi dəydi. Oxu atması
ilə şikarın öldürülməsi bir oldu – çöl eşşəyi yerindən
tərpənə bilmədi. Rüstəm onun dərisini soydu, odun yığdı, tonqal
qaladı, əti qızardıb yedi. Sonra herşaspın qalxanını iri bir qayanın
üstünə qoydu, başını qalxana söykəyib xorna çəkdi. Rüstəm yatmağında
olsun, sizə Akman divdən deyim.

Akman div çoxdan idi ki, Rüstəmə kin bəsləyirdi, hər yerdə
onu güdürdü. Günlərin bir günü Akman divin yolu bulaq başına
düşdü, baxıb gördü ki, Rüstəm herşaspın qalxanını iri bir qayanın
üstünə qoyub, başını qalxana söykəyib yatıbdı. Akman div
Rüstəmi qaya ilə birlikdə götürüb göyə qalxdı. Meh Rüstəmin
üz-gözünü yaladı, o, yuxudan oyandı və gördü ki, göydə uçur.
Rüstəm soruşdu:

– Akman div, məni hara aparırsan?

Akman div dedi:

– Qardaşım Mardjonu öldürdüyün yerə aparıram. Səni ora
ölümünə aparıram.

O, Rüstəmi Alvard dağının ətəyinə, Çin dənizinin sahilinə
gətirdi. Akman div ondan soruşdu:

– Səni Çin dənizinə tullayım, yoxsa Alvard dağına atım?

– Məni Alvard dağına at, – deyə Rüstəm dilləndi. – Qoy pəhləvanlar
mənim sür-sümüyümü görüb qorxuya düşsünlər.

Amma divlər hər şeyi tərsinə eləyirlər. Akman div də Rüstəmi
düz Çin dənizinin ortasına tulladı. Rüstəm isə çiyninə pələng
dərisi salmışdı, dəri onu batmağa qoymadı. Şərq küləyi əsdi, külək
Rüstəmi sahilə çıxartdı. Rüstəm sahilə çıxıb fikrə getdi: “Baxım
görüm bu yaramaz hara getdi!”

Akman div sahilin o başı ilə gəlirdi, fikir içindəydi: “Kaş bizim
bütün bədbəxtçiliyimizin günahkarı Rüstəm xilas olmayaydı!”
Onlar baş-başa toqquşana qədər fikirli-fikirli yol gəldilər.
Akman div havaya qalxmaq üçün ovsun oxumaq istədi, amma
ovsun yadından çıxdı. Rüstəm divi qamarladı, parça cıran kimi
onu iki yerə ayırdı. Sonra isə Rəxşin otladığı yerə yollandı.
Rüstəm Rəxşin yanına gəlib soruşdu:

– Hardaydın, Rəxş? Akman div bu gün məni az qala öldürmüşdü!

Rəxş cavab verdi:

– Günahkar qarnımdı. Başım ota elə qarışdı ki, gözümə heç
nə görünmürdü.

Rüstəm Rəxşin belinə sıçradı, az getdilər, çox getdilər, gəlib
taxıl tarlasına yetişdilər. O, Rəxşi otlağa buraxdı, özü isə yayoxu
götürüb çölə düşdü. Gözünə bir çöl eşşəyi dəydi, kamanı
əlinə aldı, oxu atması ilə şikarı öldürməsi bir oldu – çöl eşşəyi
yerindən tərpənə bilmədi. Rüstəm çöl eşşəyinin dərisini soydu,
çır-çırpı yığdı, tonqal qaladı, ət qızartdı və qarnını bərkitdi.
Sonra isə herşaspın qalxanını başının altına qoyub xorna çəkdi.
Rüstəm yatmasında olsun, sizə Rəxşdən deyim. Rəxş otlamağındaydı,
otlaya-otlaya gəlib taxıl tarlasına çıxdı. Sahibkarın
kəndlilərindən biri tarladaydı. Kəndli baxıb gördü ki, at tarlaya
soxuldu: at nə at, bir dəfəyə yüz min ağırlığında dərz yeyir. Belə
getsə, bir azdan bütün taxılın axırına çıxacaq! O, əlinə ağac alıb
Rəxşin üstünə cumdu, Rəxş isə şahə qalxdı, deyirdin ki, indicə
təpiklə kəndlinin axırına çıxacaq. Kəndli atın şahə qalxmasını
görən kimi qaçmağa üz qoydu. Yaxınlıqda körpü vardı, kəndli
körpünün altında daldalandı, Rəxşin əlindən qaçıb körpünün altında
gizləndi. Rəxş körpünün üstündə durub fikrə getdi: “Fərqi
yoxdu, hansı tərəfdən görünsə, başını üzəcəyəm!”
Kəndli isə körpünün altında oturmuşdu, yerindən tərpənmirdi.
Rəxş bir xeyli körpünün üstündə dayandı, sonra otlamağa
yollandı, kəndli isə körpünün altından çıxdı və fikrə getdi: “At nə
günah sahibidi, günahın hamısı atın yiyəsindədi”. O, yavaşcayavaşca
atın arxasınca getməyə başladı, çalışırdı ki, atın gözünə
görünməsin. Bir az getmişdi ki, Rüstəmin xornası qulağına
dəydi, yaxına gəldi, iri bir daş götürdü və Püstəmin ayağına tulladı
– fikirləşdi ki, birdən başına dəymərəm, ayağını nişan almaq
isə asandı. Qoy ayaqları qırılsın.

Kəndli daşı onun ayağının üstünə tulladı, Rüstəm yuxudan
oyandı, dizi üstə durub dedi:

– Ey pəhləvan, ayağımla nə işin var?

– Sən atını niyə taxıl tarlasına buraxmısan? – deyə kəndli
soruşdu. – Atın bütün taxılımın axırına çıxıbdı!

– Taxıl kimindi?

Kəndli cavab verdi:

– Avlad-Mirzamanın.

– Avlad-Mirzaman kimin tərəfindədi?

– Ağ Divin.

Rüstəm dilləndi:

– Görürsənmi, sən mənim ayağımı vurub əzdin, indi isə
mənə yazığın gəlir. Sən ki pəhləvansan, yaxın gəl!
Kəndli bir addım yaxına gəldi, Rüstəm onu qamarladı, qulağını
və burnunu kəsib ətəyinə tulladı, sonra dedi:

– Get, Avlad-Mirzamana deynən ki, Qulaqkəsənlərin Padşahı
gəlib, sənin taxıl tarlandadı.

Qulağı kəsik kəndli padşahın sarayına gəldi və dedi:

Ey böyük hökmdar, qibleyi-aləm,
Yüz dastan bağlasam doyan deyiləm!
Süleyman, Cəmşidi ötdü şöhrətin,
Bütün düşmənləri qırdın, qəhr etdin!

– Eşit və agah ol, Qulaqkəsənlərin Padşahı sənin taxıl tarlandadı.

Elə bu vaxt bellərinə qızıl kəmər bağlamış qırx pəhləvan
irəli çıxdı, üzüqoylu padşahın qabağına yıxılıb dedilər:

– Rüsxət ver, onun yanına gedək. Biz o sırtığı dəvə kimi
noxtalayıb sənin hüzuruna gətirərik.

Avlad-Mirzaman dedi:

– Rüsxət verirəm.

Bellərinə qızıl kəmər bağlamış qırx pəhləvan həmin tarlaya
gəldi. Amma onlar Rüstəmi görən kimi qorxudan əsməyə başladılar.
Pəhləvanlar Rüstəmə yaxınlaşıb dedilər:

– Ey pəhləvan, gəl bizimlə gedək. Bizi Avlad-Mirzaman
göndərib, o, səni qoşununa başçı qoymaq istəyir.
Rüstəm onlara dedi:

– Yaxın gəlin, pis eşidirəm, mən nəsə qulaqdan ağırlaşmışam.
Onlar dediklərini təkrar etdilər:

– Gəl bizimlə gedək, Avlad-Mirzaman səni qoşununa başçı
qoymaq istəyir.

Rüstəm yenidən onlara deyir:

– Yaxın gəlin, sizi eşitmirəm.
Onlar yaxın gələn kimi Rüstəm pəhləvanların otuz səkkizini
qamarladı, ancaq ikisi qaçıb can qurtara bildi. Rüstəm onların
hamısının qulağını və burnunu kəsdi, ətəklərinə tullayıb dedi:

– Gedin və Avlad-Mirzamana deyin ki, Qulaqkəsənlərin
Padşahı onun taxıl tarlasındadı.

Onlar Avlad-Mirzamanın hüzuruna qayıtdılar. Padşah baxıb
gördü ki, pəhləvanların otuz səkkizinin qulağı və burnu kəsilibdi,
həmin andaca cibindən yazı ləvazimatı çıxarıb əmr yazdı:
qoşun yığılsın, otuz yaşından otuz beş yaşına kimi hamı əsgərliyə
çağırılsın. Padşah elə böyük qoşun topladı ki, yerdə sünbüllərin
sayı vardı, amma bu qoşunun sayı yox idi.

Qoşun yürüşə çıxdı və gəlib Rəxşin otladığı tarlaya yetişdi,
qoşun Rüstəmlə Rəxşin arasında dayandı. Rəxş bir tərəfdə qaldı,
Rüstəm digər tərəfdə.

Rəxşi tələyə salmaq üçün onun qabağında kəmənddən tələ
qurdular. Tələnin sayı yüzdən artıq idi.

Rüstəm bunları gördü və Əlinin nərəsinə bənzər bir nərə
çəkdi. Rəxş başını qaldırdı. Rüstəm ikinci dəfə nərə çəkdi, Rəxş
səksəndi və başını səs gələn tərəfə döndərdi. Rüstəmin üçüncü
nərəsi eşidilən kimi Rəxş var gücü ilə sahibinə sarı çapdı. Rəxş
bütün kəməndləri qırıb dağıtdı, minlərlə adamı cəhənnəmə vasil
elədi və gəlib Rüstəmin qarşısında dayandı.

Rüstəm Rəxşin yalmanından öpdü, ayağını üzəngiyə keçirdi
və döyüş meydanına yola düzəldi, baxanda hiss olunurdu ki, bir
dəfəyə yüz bahadırla vuruşmağa qadir pəhləvandı! Avlad-Mirzamanın
bahadırlarından biri onun qarşısına çıxdı.
Aldı görək Rüstəm nə dedi:

Qoy ərlər döyüşü olsun bu döyüş,
Di durma, döyüşə şir kimi giriş!
Dözən olmayıbdır cəngimə mənim,
Ay yazıq, qismətin ölümdür sənin!

– Tərpən görək, tez-tələsik sənin axırına çıxım, yüzlərlə başqa
işim-gücüm var! İlk zərbə hüququnu mən düşmənə verirəm.

Rüstəm qalxanının arxasından gizləndi, yaramaz bahadır isə
gürzünü işə saldı. Rüstəm onun zərbəsindən məharətlə yayındı.
O dedi:

– İndi isə mənim zərbəmin dadını gör.
İndi qılıncımdan sən də cavab al,
Unut bu dünyanı, it tək gəbər qal!

Rüstəm Samın yüz man ağırlığında qılıncını qınından sıyırdı,
Rəxşin başını buraxdı, rəqibinin qalxanına zərbə endirdi, zərbə
qalxanın şiş tərəfini tutdu, qalxan pendir parçası kimi dağıldı. O,
bir zərbəyə adamı və atı dörd yerə böldü. Sonra özünü qoşunun
ortasına vurdu, bir qırmaq qırdı ki, meyitlərdən yan-yana təpələr
düzəltdi, və düşmənlərinin hamısının haqqını qaytardı – döyüşdə
onun tayı-bərabəri yox idi.

Təbillər döyüşün qurtardığını bildirdi, döyüşçülər geri qayıtdılar,
Rüstəm də gedib yatdı.

Ertəsi gün, səma lövhəsi gecənin qaranlığından yuyulub təmizlənəndə,
səma cisimləri qiymətli daş-qaşlarla bəzədilmiş
xəncərini belinə bağlayıb taxtına çıxanda, dağların başında əyləşib
talenin təkərini fırladan ərəb qızıl və gümüş çələngini başına
qoyanda Rüstəm yenidən döyüş meydanına çıxdı. Axşam namazına,
min adamı o dünyaya göndərənə kimi vuruşdu.

Axşamüstü təbillər döyüşün qurtardığını bildirəndə Rüstəm
Rəxşi elə qamçıladı ki, at quş kimi təpəyə qalxdı. O, Rəxşi otlamağa
ötürdü, özü isə gecəni həmin təpədə keçirdi. Səhərisi çölə
üz tutdu. Gözü çöl eşşəyi alana kimi çölləri gəzib dolaşdı. Kamanı
əlinə aldı, oxu atması ilə şikarı öldürməsi bir oldu – çöl eşşəyi
yerindən tərpənə bilmədi. Rüstəm çöl eşşəyinin dərisini soydu,
çır-çırpı yığdı, tonqal qaladı, ət qızartdı və qarnını bərkitdi. Sonra
herşaspın qalxanını başının altına qoyub xorna çəkdi. O, bir sutka
yatdı, Avlad-Mirzamanın döyüşçüləri belə güman elədilər ki,
yəqin həmin bahadır dünən öldürülübdü, buna görə də görünmür.
Sadəcə olaraq, meyitlərin arasında onun cənazəsini tapa bilmirlər.
Aradan bir sutka keçdi, Rüstəm yuxudan oyandı, Rəxşi yəhərlədi,
qarınaltısını elə möhkəm çəkdi ki, at dərindən köks
ötürdü. Rüstəm ayağını üzəngiyə keçirdi, quş kimi yəhərin belinə
sıçradı, yerini rahatladı və Rəxşə bir qamçı çəkdi ki, at
özünü qoşunun ortasına vurdu. Adamlar Rüstəmi görüb qoyun
sürüsü qurd görüb qorxuya düşən kimi qorxuya düşdülər. Rüstəm
kəməndini atdı və Avlad-Mirzaman padşahı əsir aldı.
Rüstəm Avlad-Mirzaman padşahı əsir aldı, onun yerinə həmin
şəhərə Keykavusa yaxın adamlardan birini padşah qoydu, O,
Avlad-Mirzamandan soruşdu:

– Deynən görüm, Arçanq, Xarçanq və Ağ Div hardadılar, onların
olduğu yerə neçə günə getmək olar?

Avlad-Mirzaman cavab verdi:

– Bir yol var, həmin yolla bir günə getmək olar. Amma o
yolla sadəcə olaraq getmək azdı, gərək vuruşa-vuruşa gedəsən.
İki günlük başqa bir yol da var, həmin yol uzaqdı, amma heç
kimlə vuruşmaq lazım deyil.

– Uzun yolla gedək, – deyə Rüstəm dilləndi.

Onlar ikinci yolu əllərinə aldılar, iki günə gəlib Arçanq, Xarnçanq
və Ağ Divin yurduna yetişdilər. Gəlib nə görsələr yaxşıdı:
güllü-çiçəkli bir bağdı, ağacların altında ocaq qalanıbdı, ocağın üstündə
plov buğlanır. Yemək Arçanqla Xarçanq üçün hazırlanırdı.
Rüstəm Avlad-Mirzamana üz tutdu:

– Buğlanan plovdan nə qədər bacarırsan ye, çünki sonra mən
səni möhkəm-möhkəm ağaca bağlayacağam, Arçanq və Xarçanqla
vuruşana kimi ağacda bağlı qalacaqsan.

Avlad-Mirzaman doyunca plov yedi, padşah nə qədər plov
yeyə bilər ki? Yeməkdən sonra Rüstəm Avlad-Mirzamanı
möhkəm-möhkəm ağaca bağladı və Rəxşi ona qarovulçu qoydu.
Rüstəm dedi:

– Tərpənib eləsə, azad olmağa çalışsa, başını üzərsən.
Özü isə dörd-beş qazan plovu aşırdı, qarnını bərkitdi, sonra
bığlarını burub, Arçanq və Xarçanqın yaşadığı yerə yollandı.
Rüstəm baxıb gördü ki, divlər yatışırlar. O, əvvəlcə Arçanqa yaxınlaşdı.
Samın yüz man ağırlığındakı qılıncını qınından sıyırdı
və Arçanqın ayağına vurdu. Arçanq yuxulu-yuxulu böyrü üstə
çevrildi və donquldandı:

– Məni sancan bu ağcaqanadlar hardan çıxdı?

Rüstəm cavab verdi:

– Mən ağcaqanad deyiləm, mən Zal oğlu Rüstəməm.

Rüstəm sözünü deyib qurtaran kimi Arçanq yuxudan oyandı,
kamanı əlinə aldı və şümşad oxları onun üstünə yağdırmağa başladı
– səksən şümşad oxu vardı. Onun atdığı bütün oxların qarşısını
Rüstəm herşaspın qalxanı ilə aldı. Rüstəm onu döyüşə, güləşə
çağırdı, Arçanq isə ox atmaqla güləşə aman vermirdi və deyirdi:

– Mən səninlə güləşməyəcəyəm, mən ox atacağam!

Rüstəm biclik işlətdi, qəflətən qışqırdı:

– Soldan!

Zərbəni soldan gözləyən Arçanq müdafiə olunmağa başladı,
Rüstəm isə sağdan zərbə endirdi və göy cücərti kimi onu iki
böldü.

Rüstəm Arçanqı öldürəndən sonra Xarçanqın yatdığı yerə
sarı yollandı, Samın yüz man ağırlığında qılıncını yastısına onun
ayaqlarına ilişdirdi.

Beləliklə, Rüstəm divlərin hər ikisini də – Arçanqı da, Xarçanqı
da cəhənnəmə vasil elədi. Rüstəm işini görüb qurtarandan
sonra Avlad-Mirzamanın ağaca bağlandığı yerə gəldi, onun əlqolunu
açıb dedi:

– İndi isə Keykavusun və onun min döyüşçüsünün əsir saxlandığı
yerə gedək.

Onlar yola düzəldilər, az getdilər, çox getdilər, gəlib girişində
on iki divin qarovul çəkdikləri quyuya yetişdilər. Divlər Rüstəmi
görən kimi dedilər:

– Bu gün yağlı tikə yeyəcəyik.

Rüstəm isə cavab verib dedi:

– Qorxuram ki, bu yağlı tikə tikanlı ola, ilişib boğazınızda qala!
On iki div Rüstəmin üstünə cumdu, məqsədləri onu öldürmək
idi. O, Samın yüz man ağırlığında qılıncını qınından sıyırdı
və divlərin on ikisini də cəhənnəmə vasil elədi. Sonra isə
Avlad-Mirzamanı möhkəm-möhkəm ağaca bağladı və onun keşiyini
çəkməyi Rəxşə tapşırdı. Quyunun ağzına qoyulmuş, on iki
divin zorla qaldırdıqları daşı Rüstəm ayağının ucu ilə fırladıb
tulladı. Yerə at hörüklənən iki çüy çaldı, kəməndi çüylərə bənd
elədi, kəməndin köməkliyi ilə quyuya düşdü və Keykavusu səslədi.
Keykavus Rüstəmin səsini eşitdi və dedi:

Yaşa, ey mərd qoçaq, səni min yaşa,
Bu dünya durduqca ölmə, sən yaşa!

– Deynən görüm, sən Ağ Divi öldürmüsənmi?

– Yox, – deyə Rüstəm cavab verdi.

Keykavus dedi:

– Onda nahaq gəlmisən. Nə vaxt ki, sən Ağ Divi öldürəcəksən,
ürəyini qoparacaqsan, suda bişirəcəksən, bişmişin suyunu
gözlərimizə çəkəcəksən, bizim gözlərimiz onda açılacaq.

Rüstəm kəməndlə yenidən yuxarı qalxdı, daşı təzədən quyunun
ağzına qoydu, Avlad-Mirzəmanı ağacdan açdı və dedi:

– İndi məni Ağ Divin yaşadığı yerə apar!

Onlar yola düşdülər, az getdilər, çox getdilər, gəlib dağın ətəyinə
yetişdilər, baxıb gördülər ki, dağın zirvəsindən tüstü çıxır.
Avlad-Mirzaman dedi:

– Ağ Divdi, nəfəs alır. O, burda mağarada yaşayır.

Rüstəm Avlad-Mirzamanı möhkəm-möhkəm ağaca bağladı,
onun keşiyini çəkməyi Rəxşə tapşırıb dedi:

- Birinci nərəmi eşidəndə bil ki, divi görmüşəm. İkinci nərəmi
eşidəndə bil ki, onunla döyüşürəm. Üçüncü nərəmi eşidəndə
bil ki, divi öldürmüşəm. Üçüncü nərəmi eşitməsən, bil ki, div
məni öldürübdü. Onda Avlad-Mirzaman sənin olsun.

Rüstəm Rəxşə sözünü dedi və dağa sarı üz tutdu. Mağaraya
girdi, gördü ki, div yatır – div nə div, tanrı kömək olmasa divin
başından bir tük də qoparda bilməyəcək.

Rüstəm mağaradan çıxdı, Əlinin nərəsinə bənzər bir nərə
çəkdi və bulağa sarı yollandı. İki öynə namaz qıldı, ən təhlükəli
anlarda tanrıya üz tutan adamlar kimi tanrıya yalvarmağa başladı:

– İlahi, bu gün mənim qırx fil gücünə ehtiyacım var!

Elə bu vaxt qırx qüdrətli filin gücü onun qoluna keçdi, Rüstəm
elə ağırlaşdı ki, dizəcən torpağa batdı.
Ordan birbaş mağaranın girişinə gəldi. O, mağaraya girdi,
Samın yüz man ağırlığında qılıncını qınından sıyırdı və divin
ayağının altını qıdıqladı. Div bir qarış yerindən dikəlib soruşdu:

– Məni sancan bu ağcaqanadlar hardan çıxdı?

Rüstəm dedi:

– Mən ağcaqanad deyiləm, mən Zal oğlu Rüstəməm, sənin
canını almağa gəlmişəm.

Rüstəmin sözünü deyib qurtarması ilə Ağ Divin pörtləmiş
adam kimi yerindən dik atılması bir oldu. Onun səksən şümal
oxu vardı, kamanı götürdü və oxu Rüstəmin üstünə yağdırmağa
başladı. Onun atdığı oxların qarşısını Rüstəm herşaspın qalxanı
ilə aldı.

Rüstəm ona dedi:

– Gəl əl döyüşünə çıxaq.

Ağ Div cavabında dedi:

– Yox, mən ox atacağam, mən əl döyüşünə çıxmayacağam.
Rüstəm bicliyə əl atdı.

– Soldan! – deyə qışqırdı.

Zərbəni soldan gözləyən Ağ Div müdafiə olunmağa başladı,
Rüstəm isə sağdan zərbə endirdi və onun bir ayağını kəsdi. Tək
ayaqlı Ağ Div yeddi gün yeddi gecə Rüstəmlə vuruşdu, səkki-
zinci gün Rüstəm Əlinin nərəsinə bənzər bir nərə çəkdi, divi
göyə qaldırıb yerə elə çırpdı ki, yerdə onun izi qaldı. Sonra onun
qarnını cırdı, ürəyini qopartdı, suyla dolu qazanın içinə qoydu.
Ağ Divin başındakı iki buynuzunu çıxartdı, kəlləsindən çaxır piyaləsi
düzəltdi. Üçüncü dəfə nərə çəkdi, Avlad-Mirzaman onun
nərəsini eşidib dedi:

– Ay yaramaz, Ağ Divi də öldürdü!

Rüstəm Ağ Divin ürəyi bişən qazanı götürdü və Avlad-Mirzamanı
ağaca bağladığı yerə gəldi. O, Avlad-Mirzamanı ağacdan
açdı, birlikdə Rəxşin belinə mindilər, Keykavusun və onun
min döyüşçüsünün əzab çəkdikləri quyuya yollandılar.
Onlar quyunun ağzına gəlib çatdılar, Rüstəm Avlad-Mirzamanı
ağaca bağlamaq istədi, amma Avlad-Mirzaman dedi:

– Məni ağaca bağlamaq sənin nəyinə lazımdı. Yaxşısı budu,
məni çevrəyə al. Mən ayağımı bu çevrədən qırağa atsam, qoy
Rəxş mənim başımı qopartsın.

Rüstəm Avlad-Mirzamanı çevrəyə aldı və Rəxşə dedi:

– Əgər Avlad-Mirzaman ayağını bu çevrədən qırağa atsa,
başını qopararsan.

Özü isə quyunun ağzındakı daşı bir tərəfə tulladı, Ağ Divin
ürəyi bişən qazanı da götürüb quyuya düşdü. Bişmişin suyunu
quyuda sağ qalanların hamısının gözünə çəkdi. Divlər dörd yüz
döyüşçünü artıq yemişdilər. Rüstəm Keykavus padşahı və onun
altı yüz döyüşçüsünü quyudan çıxartdı.

Keykavus yenidən taxt-taca çıxdı.

Keykavus Rüstəmə dedi:

– Sən ki Ağ Divin öhdəsindən gəldin, mən səni Mazandaranın
padşahı təyin edirəm. Mən Mazandaranın padşahına məktub
yazaram, o, taxt-tacını sənə təhvil verər, yoxsa mənimlə vuruşmalı
olacaq.

Rüstəm yola düzəldi, yolda tayqol Rüstəm ona ilişdi, bəs deməzsənmi,
əgər sən kəməndinlə mənə əlli at tutsan, mən də
həmin atları Zəngivara aparsam, sənə kömək edərəm. Kömək
eləməsən Mazandaranda gəbərəcəksən.

Onlar at ilxısının otladığı yeri tapdılar, Rüstəm adaşından
ötrü qırx-əlli at tutdu. Tayqol Rüstəm dedi:

– Mazandaran padşahının hökmdarlıq elədiyi şəhərə yaxınlaşanda
görəcəksən ki, darvazanın yanında keşikçi durur, onun
ayaqları ağac kökləri kimi torpağa işləyibdi. O, səninlə salamlaşacaq,
əlini sənə uzadacaq, amma sən ona əl vermə. Onun əlləri
dəmirdi, buna görə də ona Dəmirəlli deyirlər. Əgər sən ona əl
versən, sənin əlini əzəcək. Sən onu kökündən qopartmasan, ona
heç nə kar eləməyəcək – nə qılınc, nə ox, nə də toppuz zərbəsi.

– Yaxşı, – deyə Rüstəm cavab verdi.

Onların hərəsi öz yoluna düzəldi. Tayqol Rüstəm Zəngivara,
Rüstəm isə Mazandarana üz tutdu.
Səhərisi Rüstəm şəhərin darvazasına yaxınlaşdı. Baxıb gördü
ki, darvazanın yaxınlığında Dəmirəlli durubdu, onun ayaqları
ağac kökü kimi torpağa işləyibdi.
Dəmirəlli dedi:

– Xoş gəlmisən. Yolun hayanadı? – o, əlini Rüstəmə uzatdı.

Rüstəm əlini vermədi. İşi belə görən Dəmirəlli Rüstəmi qamarlamaq
istədi, yəhərdən yapışdı. Rüstəm isə Rəxşə bir qamçı
çəkdi ki, at irəli atıldı və Dəmirəllini kökündən qopartdı. Rüstəm
həmin andaca qılıncını sıyırdı və onu öldürdü, sonra şəhərin
darvazasından keçib padşahın sarayına yollandı. O, Mazandaran
padşahının hüzuruna gəldi, ehtiramla salam verdi və salamına
cavab aldı. Rüstəm Keykavusun məktubunu çıxartdı və dedi:

– Bu məktub Keykavusdandı. Məktubun üstünə qızıl töküb,
onu qızılın altında itirib-batırmayınca mən bu məktubu sizə verməyəcəyəm.

Mazandaran padşahının vəziri dilləndi:

– Biz hər qasidin məktubunu qızıla bələsək, onda padşahlıqdan
əsər-əlamət qalmaz.

Vəkil də vəzirə züy tutdu: yox, ona qızıl vermək lazım deyil.
Elə bu vaxt Rüstəm qılıncını sıyırdı, onların hər ikisini – vəziri
və vəkili cəhənnəmə vasil elədi. Dediyini bir də təkrarladı:

– Məktubun üstünə qızıl tökün!

Hə, saray əhli qorxuya düşdü, məktubun üstünə qızıl tökdülər,
bir azdan məktub qızılın altında itib-batdı.
Rüstəm qızılı götürdü, Mazandaran padşahı isə məktubu açıb
oxudu. Məktubu oxuyub fikrə getdi: “Budu, hələ cəmisi bir pəhləvan
gəlibdi, vəziri və vəkili öldürübdü, əgər Keykavusun
bütün qoşunu gəlsə nə olar?” Əmr elədi ki, Keykavusa cavab
məktubu yazsınlar: qoy kimi istəyir padşah göndərsin.
Rüstəm məktubu götürüb, Keykavusa apardı. Mazandaranı
döyüşsüz özünə tabe etdirməsi Keykavusu yaman sevindirdi.
Təzədən Rüstəmə üz tutdu:

– Mazandaranı sənə bağışlayıram, Mazandaranda padşahlıq elə.

Rüstəm cavab verdi:

– Padşahlıq mənim nəyimə lazımdı? Padşahlıq eləmək
mənim işim deyil, mənim işim qəhrəmanlıqlar göstərməkdi,
mən döyüşçüyəm.

Keykavus Mazandarana Avlad-Mirzamanı padşah göndərdi.
Rüstəm isə Keykavusun sarayında qaldı.

Sistan nağılları