Fusi və Nyuva insanları necə yaratdı
Çox-çox qədimlərdə nədənsə adamlar səma hökmdarı Yuy
– xuanın – Nefritli padşahın qəzəbinə düçar oldular. Bir neçə
gün Nefritli padşahın qəzəbi soyumadı, sonra isə intiqam almaq
fikrinə düşdü. O, külək Ruhu Fen-boya və yağış hökmdarı Yuy
– şiyə əmr elədi ki, yerə ensinlər və elə tufan qopartsınlar ki,
adamların evləri yerlə yeksan olsun, sonra elə leysan töksünlər
ki, torpaq üç il suyun altında qalsın. Adamlar həyəcanlandılar və
hündür yerlərə qalxdılar; düzənlikdə yaşayanlar ağaclara çıxdılar.
Heç kimin ağlına gəlməzdi ki, külək belə tüğyan qoparacaq,
yağış belə şiddətli şırıltıyla yağacaq. Üç gün keçməmişdi ki, nəhayətsiz
su üfüqə qədər bütün aləmi başına götürdü və adamlar
suyun altında qaldılar.

Bəs necə oldu, hamı batıb, insan nəslinin kökü kəsildimi?
Yox, sən demə, adamların hamısı suyun altında qalıb məhv olmayıblarmış.
Fusi və onun bacısı Nyuyva sağ qaldılar, onları bir
ölməz şensyan xilas elədi, suda batmağa qoymadı. Hadisə belə
olmuşdu.

Fusi və Nyuyva əməksevər, xeyirxah adamlardı, ac adam
görsəydilər olanlarını ondan əsirgəməzdilər. Səma ölməzlərindən
biri bundan xəbər tutdu. Səma ölməzi eşitdi ki, Nefritli
hökmdar əmr verib, adamları suda batırmağa hazırlaşır, dilənçi
cildinə girdi və adamların arasına endi. Fusinin qapısına yaxınlaşdı
və əl açıb sədəqə diləməyə başladı. Fusi və Nyuyva kasıb
qardaşlarını qarşıladıqları kimi, onu da qonaqpərvərliklə qarşıladılar,
paltar və pul verdilər. Ölməz gördü ki, onlar həqiqətən xeyirxah
adamlardı və qardaş-bacını xilas eləmək qərarına gəldi.
Bambuk səbətini onlara verib dedi:

– Bu səbəti sizə bağışlayıram, yaxşı-yaxşı saxlayın. Daşqın baş
versə hər ikiniz səbətə girərsiniz, arxayın olun, batmayacaqsınız.

Fusi əlini uzadıb səbəti götürən kimi dilənçi qeybə çəkildi.
Fusi və Nyuyva başa düşdülər ki, dilənçi adamlar arasına düşmüş
tanrı imiş. Göyə baxa-baxa dua oxuyub baş əyməyə başladılar.
Bir neçə gün keçdi və həqiqətən daşqın başladı. Şensyanın
məsləhətini unutmayan qardaş-bacı bambukdan hörülmüş səbətə
mindilər və suyun üzündə üzdülər. Su yuxarı qalxdıqca
səbət də qalxırdı, su azaldıqca səbət də qayıq kimi aşağı enirdi.
Su çəkiləndən sonra səbət ehmalca yerə düşdü. Fusi ilə Nyuyva
səbətdən düşüb ətrafa boylandılar: ay aman! İşıqlı dünyada onlardan,
qardaş-bacıdan başqa heç kim yox idi. Nə eləməli? Fusi
bacısı ilə məsləhətləşdi: yer üzündə insan nəslinin kökü kəsilməsin
deyə, gildən adam düzəltməyəkmi? Nyuyva sevindi və
razılığını bildirdi. Onlar əhəng yığdılar; su tökdülər, yoğurub
adam düzəltməyə başladılar.

Kimin ağlına gələrdi ki, onlar əllərini işə bulamamış Ana
– torpaq – Dimu nyannyan gələcək və acıqla deyəcək:
– Əhəngdən adamcığaz düzəltmək istəyirsiniz? Bundan asan
nə var! Amma mənə ziyan vurursunuz. Axı, sizə nə qədər əhəng
lazımdı, sizin qazdığınız çuxuru doldurmaq üçün əhəngi mən
hardan tapım? Yox, bir halda ki, insan nəslini davam elətdirmək
istəyirsiniz, gərək siz bacı-qardaş bir-birinizlə evlənəsiniz!
Bu sözlər onların qəlbini ağrıtdı. Amma iş-işdən keçmişdi,
necə deyərlər, hirslərini basaraq hələlik öz niyyətlərindən əl
çəkməli oldular.

Fusi insanlığı diriltmək fikrindən əl çəkməmişdi. O, çox fikirləşdi,
çox düşünüb-daşındı, baxıb gördü ki, Ana torpağın məsləhəti
ürəkaçan olmasa da başqa çıxış yolu yoxdu. Günlərin bir
günü qardaş məsələni açıb bacısına dedi. Nyuyva onun sözlərini
eşitdi, utandığından qıpqırmızı qızardı, büzüşüb qaldı və cavab
vermədi. Yeddi gün, yeddi gecə bundan danışdılar, sonra Nyuyva
Fusiyə dedi:

– Əgər biz ər-arvad olmalıyıqsa, bu çətin iş deyil. Mən qaçım,
sən məni qov. Çatsan evlənərik, çatmasan heç nə alınmayacaq.

Fusi fikirləşdi: “Mən kişiyəm, o arvaddı. Yəni mən ona çatmayacağam!”
Fusi razılaşdı.

Onlar qaçmağa başladılar. Nyuyva qabaqda qaçır, Fusi arxadan
ona çatmağa çalışırdı. Kimin ağlına gələrdi ki, Nyuyva belə
sürətlə qaçır! Yolları böyük bir dağın yanından düşdü, Fusi bacısının
dalınca yeddi dəfə dağın başına dolandı, amma ona çatmadı
ki, çatmadı. Baxıb gördü ki, rastına bir tısbağa çıxdı, başını
bulayıb dedi:

– Sən o biri tərəfdən qaç, onda çatarsan.

Fusi səmtini dəyişdi, dəyişən kimi də Nyuyva ilə toqquşdu
və qızı qucaqladı. Bax, adama belə çatarlar.
Bu bicliyi Fusiyə öyrətdiyinə görə Nyuyvanın tısbağaya
yaman acığı tutdu. Tısbağaya bir təpik ilişdirdi ki, qını parçaparça
oldu. Fusi fikirləşdi: tısbağanın mənə köməyi dəydi, indisə
qını parça-parçadı, adamın ona yazığı gəlir. Bəlkə bu parçalardan
tısbağa düzəldim. Parçaları bir yerə yığdı və bunlardan yeni
qın düzəltdi. İnanmırsınızsa, özünüz baxın: tısbağanın qınındakı
xətlərdən aydın görünür ki, qın parçalardan düzəldilibdi! Tısbağanın
qınını düzəldəndən sonra Fusi toy çaldırmağa hazırlaşdı.
Kimin ağlına gələrdi ki, Nyuyva yenə də razılaşmayacaq!

– Keçən dəfə, – deyə qız sözə başladı, – sənə tısbağa kömək
elədi, bu hesabdan deyil. Gəl, bir də yarışaq. Odu bax, dəyirman
daşını görürsən, üst daş sənin, alt daş mənim. Dəyirman daşlarını
böyük dağın zirvəsinə çıxardaq, ordan aşağı buraxaq. Dəyirman
daşları dağın ətəyində yenidən birləşsələr biz evlənəcəyik,
birləşməsələr heç nə alınmayacaq.

Onlar dəyirman daşlarını bellərinə alıb dağın zirvəsinə çıxdılar.
Zirvədən daşları üzü aşağı diyirlətdilər, özləri də daşların
dalınca qaçmağa başladılar, daşların birləşib birləşmədiyini bil-
mək istəyirdilər. Aşağı çatanda əlləri üzlərində qaldı: dəyirman
daşları dağın ətəyində üst-üstə dururdu. Nyuyvanın deməyə
sözü qalmamışdı. Onlar beləcə evləndilər.

Aradan yüz gün keçdi və Nyuyva bir parça ət doğdu. Bu ət
parçasını görən Fusi dilxor oldu. Bıçağı qapıb ət parçasını kəsib
doğramağa başladı. Heyrətlidi ki, onun kəsdiyi hər tikə ət bir
adama çevrildi. Fusi onları bir-bir saydı, yüz adam alındı. Adamlar
ora-bura qaçmağa, ağaclara dırmaşmağa başladılar. Kimi
çaya cumdu, kimi ağaca dırmaşdı. Qardaşla bacı onlara familiya
fikirləşməyə başladılar: çaya cumanlara Xe, yəni Çay, şaftalı
ağacına dırmaşanlara Tao, yəni Şaftalı, gavalı ağacına dırmaşanlara
isə Li, yəni Gavalı... familiyasını verdilər. Başqa uşaqlar da
məskən saldıqları yerlərin adlarını familiya kimi daşıdılar. Sonradan
yüz familiya beləcə yarandı. Həmin vaxtdan insan nəsli
yer üzündə yenidən təşəkkül tapdı.
Mifologiya
Çin mifologiyası