Gül ilə canavar
Biri var idi, biri yox idi. Günlərin bir günündə bir padişah var idi.
Bu padişahın üç oğlu vardı. Günlərin bir günündə üç qardaş bir-birinə
diyirlər:

– Gəlin, atamıza xəbər yollayaq ki, biz yetişmişik.

Qardaşlar bazara çıxıb üç dənə qovun alırlar. Bu üç qovunun biri
lap yetişmiş, o biri miyanə, üçüncisi alababat. Bu üç qovunu qızıl məcməyəyə
qoyub ataları üçün yolladılar. Padişah qovunu görüb tez vəziri
çağırtdırdı:

– Vəzir bu qovunlar nə olan işdir?

Vəzir dedi:

– Padişah sağ olsun, bu qovunları oğlanların alub, yəni biz bu qovunlar
kimi yetişmişik.

Padişah fikrə getdi.

– Eybi yoxdur, vəzir get bu saat üç dənə ox gətir, apar ver oğlanlarıma
qoy nişan alsınlar, bəxtlərinə nə çıxdı onların olsun.

Səhər oldu, car çəkildi, heç kim evdən bayıra çıxmasın. Padişahın
oğlanları ox atdılar. Birininki vəzirin qapısına düşdü. O birinki vəkilin
qapusuna düşdü. Vəzirin qızını padişahın böyük oğlu aldı. Vəkilin ortancılı
aldı.

Xəbəri verim sizə, padişahın kiçik oğlundan. Məlik Düçar ox atdı.
Oxu gedib düşdü bir qara küllügə. Məlik Düçar onun düşdügü yerə
gedib gördü ki, bir meymun qızıl zəncirə bağlanıb. Məlik Düçar meymunu
açıb yola düşdü. Padişahə xəbər getdi ki, kiçik oğlunun bəxtinə
bir meymun çıxıb. Padişah qəmli oldu. Əmr verdi ki, şəhərin bir qırağında
ona əv versinlər. Məlik Düçar meymunu götürüb getdi. Böyük
qardaşdar qırx gün, qırx gecə toy edib evləndilər.
Məlik Düçar meymunu əvinə aparıb bir tərəfdə bağladı. Gecəgündüz
ağlayırdı. Günlərin bir günündə iki qardaş bir-birinə dedi:

– Görəsən, Məlik Düçar meymun ilə nə edir?

İkinci qardaş dedi:

– Gəl, Məlik Düçar üçün xəbər yollayaq ki, atamız bizdən hamam
istiyir.

Bir gün Məlik Düçarı çağırtdırıb dedilər:

– Atamız bizdən hamam istiyir.

Məlik Düçar əvə qayıtdı, ağlaya-ağlaya meymunun yanına gəldi.
Bu meymun pərilər padişahının qızı idi. Meymun Məlik Düçarın bu
halın görüb dedi:

– Mən pərilər padişahının qızıyam. Mən sənin bəxtinə çıxdım.

Məlik Düçarın gözləri işıqlandı. Meymun cilitdən çıxıb bir qız
oldu.

Məlik Düçar dedi:

– Atamız bizdən bir hamam istəyir.

Pərilər qızı dedi:

– Durma, gedərsən pərilər padişahının yanına, diyərsən ki, qızı
pərilər xanım deyir ki, atamdan qalan qarpuzu versin. Sora o qarpuzu
götürərsən. Gün batanda yox, gün çıxan tərəfdə qarpuzı yerə vurarsan,
qayıdıb dala baxmıyasan.

Məlik Düçar getdi. Ağacı yerə vurub pərilər xanımın atasından
qalan qarpuzi istədi. Bir əl çıxdı, Məlik Düçara qarpuzı uzatdı:
Qarpuzu alıb gün çıxan tərəfə gəldi. Qarpuzu yerə çırpıb dala baxmadan
geri döndü.

Padişah səhər yuxudan durub bağa çıxdı. Bir sağa baxdı nə gördü
bir hamam tikilib. Sola baxdı, nə gördü, biri də burda tikilib. Gün padişahın
gözinə düşdi. Əmma gün çıxanda bir hamam tikilib ki, adamın
ağlını alır. Padişah vəziri hizüra çağırdıb dedi:

– Vəzir, bu gün gərək oğlanlarımın tikdirdigi hamamlara tamaşa
edim.

Vəzir, vəkil yığışıb padişahın yanına düşüb getdilər. Padişah böyük
oğlun, sora ortancılısının hamamına gedib, axırıncısı Məlik Düçar tikdirdigi
hamama gəldi. Padişah hamamın qapusuna çata-çatmiya
qullar-qarabaşlar padişahı əl üstə götürüb təxtə oturdular. Padişah
çimdi. Əmma bu hamam padişahın huşini aparmışdı.
Belə bir imarət xəbəri qardaşlara çatdı. “Vay dad, Məlik Düçar
bizi apardı. Atamız bizim tikdirdigimiz hamamı bəgənmədi”.

Ortancıl qardaş dedi:

– Gəl, bu dəfə Məlik Düçarı qonaq çağıraq. Belə diyək, guya atamız
deyir ki, gərək Düçar adaxlısını da gətirsin. Onun da adaxlısı meymun
olduğu üçün gəlib pərt qalacaq.

Qardaşlar xəbər yolladılar Məlik Düçar üçün. Məlik Düçar pərilər
xanımın yanına gəlib dedi:

– İmdi atam səni qonaq çağırır, mən sənin üçün neçə edim?

Pərilər xanımı dedi:

– Al bu ağacı, get həmən küllügə, ağacı vur yerə, digilən ki, pərilər
padişahının qızı, pərilər xanım deyir ki, atamdan qalan qızıl sandığı
versin, ancaq dala baxmazsan.

Məlik Düçar yol elədi küllügə. Çatdı, ağacı yerə vurub dedi:

– Pərilər padişahının qızı pərilər xanımı deyir ki, atamdan qalan
qızıl sandığı versin.

Məlik Düçar sandığı alıb gətirdi. Qız geyinib-kecinib Məlik Düçara
dedi:

– İmdi gedək, al bu cildi bağla kürəkmin ortasına. Vay onda ki,
qardaşların cilidimi yandıralar. Onda məni dayi görməzsən.

Qardaşlar böyük qonaqlıq etmişdilər. Öz atalarını da çağırmışdılar.
Məlik Düçar öz adaxlısı ilə məclisə girdilər, padişah vəzirə dedi:

– Vəzir, bu nə olan işdir? Bunun bəxtinə ki, bir meymun çıxmışdı.

Hamu oturdu, məclisin gözi Pərilər xanımında idi. Pərilər xanımı
bir pilov nimçədən götürüb qolunun içinə tökür, yarısın yeyir. Baldızdar
bunu görüb, bular da dügünü qollarına tökürlər. Xörək yeyildi,
süfrə yığışdı. Böyük baldız durdu oynadı qolların tərpədəndə dügü səpələndi
padişahın saqqalına. Sora Pərilər xanımı durdu oynadı, hər
dəfə fırlananda yerə mirvari səpələndi. Padişah əl vurdu.
Xəbəri verim sizə qardaşlardan. Bu dəm bir manqal od qalayıb
Məlik Düçarı oynatmaq bəhanəsilə dərini belindən açıb oda atdılar.

Pərilər qızı vay diyib bir göyərçin oldu getdi. Gəldi bir ağac başında
oturub dedi:

– Məlik Düçar, mən getdim. Dəmir hasavın ucu yeyiləndə, dəmir
sarığının altı sürtüləndə məni taparsan.

Padişahın əhvalı pozuldu. Məlik Düçar o günü ağladı. Şəhəri
durub dəmir çarıq giyib dəmir hasa götürdü, yola düşdü.
Yol ağzında iki dev oturmuşdi. Buların atalarından bir xalça, bir
papaq qalmışdı. Məlik Düçar devlərə yaxın gəlib bunların nə üstə sözdəşmələrin
sordu. Divlərin birisi dedi:

– Ay insan qardaş, bizim atamızdan bir xalça qalmışdır, hər kəs
onun üstə oturub deyir ki, Süleyman peyğəmbərin eşqinə, apar məni
qoy filan yerdə, aparır. Bir də bu papaxdı ki, bunu da kim qoysa başına,
heç kim onu görməz. Sən gəl bunu bizim aramızda böl.

Məlik Düçar dedi:

– Mən bölləm, siz bir az kənar durun, gözlərüvüzi yumun, mən bir
az fikirləşim.

Divlər bir tərəfə çəkildi. Məlik Düçar xalçaya minib papağı başına
qoydu:

– Süleyman peyğəmbərin eşqinə, məni apar Pərilər vilayətinə.
Divlər bunu görüb, başlarına döyüb “vay insan qardaş bizi aldatdı”
dedilər. Bular burda bir-birlərini dögməkdə olsun, sizə xəbər verim
Məlik Düçardan.

Məlik Düçar həmən yerə çatdı. Şəhəri dolandı, əmma bir şey tapmadı.
Günlərin bir günündə Məlik Düçar bir bağa girdi. Bir də gördü
ki, üç göyərçin bir havuz qırağına gəlib oturdu. Cilidlərin çıxarıb çimməyə
məşğul idilər. Məlik Düçar Pərilər xanımı görüb tanıdı. Tez öz
adaxlısının cilidini oğurladı. Üç bacı çimdilər çıxdılar. Pərilər xanımı:
“vay, mənim cilidimi oğurladılar” – dedi.

Bacılar nə qədər gəzdilər, tapmadılar. Məlik Düçar cilidi oraya
atıb buların dalınca düşüb əvlərinə getdi.
Neçə gün Məlik Düçar Pərilər xanımın evində qaldı.
Günlərin bir günündə Pərilər xanımı anasına dedi:

– Xörəydən heç doymuram?

Anası dedi:

– Qızım, hələ əvvəlki qədər çəkirik, nə azdı, nə çox, qaydəsiylə
.
Bir gün Pərilər xanımı gənə taam yeyirdi. Bu doymadı, birdən qayıdıb
dedi:

– Ey gözə görünməyən insan kimi sənə and verirəm dünyadə kimi
səvirsən çıq aşkara.

Məlik Düçar şepkülahi başınan götürüb dedi:

– Elə mən özüməm.

– Vay dad sən bura necə gəldin?

Pərilər xanımı anasını çağırtdırıb bütün əhvalatı danışdı, dedi:

– Atama deginən, Məlik Düçar gəlib.

Anası Pərilər xanımın atasının yanına getdi, onu and verdi ki, acıqlanmasın,
qızın adaxlısı Məlik Düçar gəlib qızı aparmağa. Padişah
fikirə getdi. Əmma bəni-insanə qız vermək istəmirdi. Məlik Düçarı
öldürmək istiyirdi. Arvadı dedi:

– Əgər, o mənim üçün Gül ilə Sanavarın hekayəsin tapsa, mən ona
qızı verrəm, tapıb gətirməsə, yox.

Anası qızının yanına gəldi. Atasının istədigi Gül ilə Sanavar nağılın
Məlik Düçar gərək gətirsin.

Bu xəbəri Məlik Düçara qız yetirdi. Məlik Düçar şəpkülanı başına
basıb xalçaya minib yola düşdü. Xalça Məlik Düçarı gülün damının
üstünə qoydu.

Məlik Düçar aşağı endi. Sanavar bunu görüb dedi:

– Heyif sənnən, oğlan, bura gəldin. Mənim sirrimi heç kəs apara
bilməyib. Bir çox cavanların başın kəsmişəm.

Məlik Düçar dedi:

– Sən mənə öz hikayəni nağıl elə. Sora öldürməlisən öldür məni.

Sanavar Məlik Düçarı evə gətirdi. Məlik Düçar gördü bir tərəfdə
bir qızıl zəncirə it bağlanıb. O biri tərəfdə bir ceyran, araya iki nimçə
aş gəldi. Sanavar aşı itin qabağına qoydu, sora itin artığını ceyranın qabağına
qoydu. Ceyran yemədi. Əl çaldı bir qızıl nimçədə bir qul başı
oraya gəldi. Sanavar çubuğu əlinə aldı, o qədər bunun dodaxlarına
vırdı ki, ceyranın gözinən yaş damdı. Ceyran aşı yedi.

Məlik Düçar dedi:

– Bundan məni qəni et.

Sanavar sözə başdadı:

– Biz ikimiz əmi qızı, əmi oğlu idik. Günlərin bir günündə biz evləndik.
Bir günləri yatmışdım, qulluxçularım mənim başımın üstə
oturmuşdu. Bular özlüklərində bir-birinə deyirdilər. Heyif ağamızdan
burda tək yatıb. Xanım isə qullar ilə eş-eşrətə məşğuldur. Əmim qızı
qulluxçuları qovdu. Bir üzümə baxdı. Mən gözlərimi yumdum, sora
qılıncı üç dəfə üstümə çəkdi, mən ayılmadım. Təxtinnən uzaqlaşdı,
aşağı endi. Mən də durub bunun dalıncan düşdüm. Atımı minib yol
elədi. Mən də təzədən bir at çıxarıb mindim, bunun dalıncan yol
elədim. Əmimin qızı bir qalanın qabağında düşdü, içəri girdi. Həmən
bu qul ki, başını kəsib saxlamışam, orada oturmuşdu. Mənim xanımımı
görüb əyağa qalxdı:

– Ey süxtə! Bu vaqta qədər haradasan? Hamı kefin çəkib.

Əmim qızı bunun əyağına düşdü. Mən səbir eliyə bilmədim. Bayra
çıxıb atları açıb bir-birinə qatdım. Atdar kişnədi, bu səsə hamı bayra
çıxdı. Mən özümü içəri atdım, bu qulu bərzəngini öldürmək istədim.
Əmim qızı içəri girdi, mənə bir sillə çəkdi. Vəfalı itim içəri girdi. Bərzənginin
üstə atılıb xayasınnan dutdu. Mən qılıncı qaldırıb başını
kəsdim. Evə qayıtdım. Mənim əmim qızı mənə bir çubux çəkdi, məni
elədi bir eşşək. Düşdüm şəhəri gəzməgə. Bir qəssab məni dutub,
evinə apardı. Qəssabın bir qızı varıdı. O tilisimçi idi. Məni görən kimi
atasına dedi:

– Bu ki, insandı.

Mənə bir çubux çəkdi, adam elədi. Əlimə bir çubuq verib “get”
dedi:

– Həmən adamın yanına çatsan, onnan qabaq sən bu çubuqla onı vur.
Mən də evə qayıtdım, əmim qızı qabağıma çıxdı. Mən bir çubux
ona vurdum. Ürəgimdən gəlmədi, ceyran eliyib bir tərəfə bağlamışam.
Hər gün itin artığını onun qabağına qoyuram yemir. Mən də bu başa
iyirmi-otuz çubux çəkirəm, o ağlayır. Sora itin artığını yeyir. İmdi isə
dəstəmazı al, başını kəsəm.

Məlik Düçar bir az fikir edib dedi:

– Mən bir söz demirəm, ancaq mənə beş dəqiqə möhlət ver ki,
bayra çıxım.

Məlik Düçar bayıra çıxdı. Şəpkülanı başına qoyub palaza minib,
Süleyman peyğəmbərin eşqinə pərilər vilayətinə çatdı.
Sanavar bayra çıxdı, Məlik Düçarı gördü dedi:

– Vay! Mən bu sirri neçə ildir saxlamışam, indi faş oldu.

Sanavar belinnən qılıncı çəkib ceyranı öldürdü.
Məlik Düçar taxtına çatdı, bütün gördügünü padişaha nəqil elədi.
Padişah qızı Məlik Düçara verdi. Məlik Düçar Pərilər xanımını atasının
vilayətinə gətirib, qırx gün, qırx gecə təzədən toy etdi.

Azərbaycan nağılları