Azərbaycan şairi Nizami
Şairlikdəki əsrar pərdəsi,
Peyğəmbərliyindir bir kölgəsi.
Tanrı hüzurunda sıra tutmuşlar;
Ikinci şairlər, ilkin peyğəmbərlər.

			N i z a m i

MÜƏLLIFDƏN

Kitabımız Nizaminin anadan olmasının 800-cü ildönümü münasibətilə 1941-də bitmiş, fəqət müharibənin doğurduğu çətinliklər üzündən çapı gecikmişdir.
Bu gecikmə bir yandan müəllifin təəssüfünü doğurmuşsa da, o biri tərəfdən hər keçən il əsərin bir az daha dolğunlaşmasına və gözəlləşməsinə səbəb olmuş və yeni materiallar, əlavələr, təsvirlər və haşiyələr gətirmişdir. Qaynaqlardakı bəzi – 1941-ci ildən sonrakı tarixlər kitabda bu yolla yer almışdır. Əlavələr hissəsində, xüsusən, “Nizamidən çevirmələr” qismi varlığını bu gecikməyə borcludur.
Fəsil başlarındakı Nizamidən alınan beytlərin türkcə çevirmələri bu gecikmədən qazanılan zamanda edilmişdir. Müəllif bu kiçik epiqrafların və kitabın haşiyələri ilə sonuna əlavə edilmiş mənzum parçaların ustadın əsərinə layiq bir şəkildə türkcəmizə çevrilmiş olduğu iddiasında deyildir. Bunların Nizami nəzminin ruhunu az da olsa əks etdirib-etdirmədiklərini müəyyənləşdirmək, təbiidir ki, oxucuların öhdəsinə buraxılmışdır; əslində bu xüsusda müəyyən bir iddiası da yoxdur, kifayətdir ki, bəzək olsun deyə edilən bu əlavələr əsərin nəzərdə tutduğu əsl məqsədə mane olmasın.
Kitabın haşiyələrində və “əlavələr” qismində mətndə bəhs edilən mətləbləri aydınlaşdırmaq üçün Nizamidən bəzi parçalar vermək faydalı görülmüşdür. Farsca beytlərin oxunuşunda oxuculara yardım olsun deyə, bunların türkcə məzmunu qismən verilmişdir...
Illərin məhsulu olsa da, müəllif vasitələrin heç də tam olmadığı şəraitdə yaranmış bu əsərin istər-istəməz nöqsanlardan xali olmadığına əmindir. Oxucularından dilədiyi ən səmimi şey bu nöqsanları ona bildirmələridir. Bu yolla onlar Nizami haqqında bizdə qüsurlu olan məlumatın tamamlanmasına xidmət etmiş olarlar. Eyni baxımdan əsər haqqındakı ümumi mülahizələrini də bəyan etmək lütfünü göstərənlər müəllifi son dərəcə məmnun və minnətdar etmiş olarlar.

Ankara, 8 aprel 1949.

Mündəricat
 Başlanğıc
 Şərq İslam mədəniyyətinin üç ortağı
 Şərq İslam mədəniyyətiyyətinə mənsub şəxsiyyətlər üçün keçirilən yubileylər
 Şərq İslam mədəniyyətində Azərbaycanın rolu
 Türk hakimiyyəti altında fars ədəbiyyatı
 Azərbaycan XII əsrdə
 Milliyyət baxımından ədəbiyyatda forma və məzmun
 Nizami Azərbaycan şairi
 Nizaminin yaradıcılığı
 Unudulmuş Nizami
 Nizamiyə borcumuz

Birinci hissə

Nizami kimdir?

 Nizaminin tərcümeyi-halı
 Şairin Azərbaycan hökmdarları ilə münasibətləri
 Nizami öz gözü ilə
 Nizaminin dünya ədəbiyyatındakı mövqeyi

İkinci hissə

Nizaminin beş kitabı

 "Pənc gənc" və yaxud "Xəmsə"
 Məxzən-ül-Əsrar
 Xosrov və Şirin
 Leyli və Məcnun
 Həft peykər ("Yeddi gözəl")
 İsgəndərnamə

Üçüncü hissə

Nizami mövzuları baxımından 
 Nizami mövzuları
 Nizamidə farslıq
 Nizamidə türklük
 Nizamidə Qafqaz
 Nizaminin ruslar haqqında təsəvvürü
 Nizaminin qadına münasibəti
 Mövzulardan çıxan nəticə

Dördüncü hissə

Nizamidə sənət və ideologiya
 Nizami şeirinin özünəməxsusluğu
 Nizami sənətinin başlıca mənbəyi
 Nizaminin yaradıcılığının təkamülü
 Nizaminin həyata və insana münasibəti
 Nizamidə eşq fəlsəfəsi
 Nizaminin dinə münasibəti və ictimai idealı
 Nizaminin dövlət haqqında görüşləri
 İdeal hökmdar İsgəndər və onun möcüzəsi

 Son söz

 
1949
Azərbaycan haqqında əsərlər