Kəşfül-Həqayiq/Ön Söz
Allaha həmd olsun, həbibi və rəsulu Məhəmməd Mustafaya,
onun alinə, əshabına və Əhli-Beytinə salam olsun!
Çoxəsrlik və zəngin ənənəyə malik Azərbaycan xalqının
dini ədəbiyyatında Qurani-Kərim elmlərinə həsr olunmuş
əsərlər ən yüksəkdə durur. Çünki “Sizin ən xeyirliniz, Quranı
öyrənən və onu öyrədəndir” hədisi-şərifi bir düstur kimi, hər bir
mömini onun qulluğunda durmağa vadar etmiş, qəlblərin onun
elm, hikmət və səadət nuru ilə payidar olması, ən müqəddəs
borc hesab edilmişdir. Məhz bu amal müqəddəs Quranı təkcə
oxumaq, öyrətmək yox, həm də onun həqiqətlərini izah və təfsir
etməyə, sirlərini aydınlaşdırmağa xidmət etmişdir. Bu səpkidə
meydana gələn cildlərlə əsərlərdən biri də, Mir Məhəmməd
Kərim Bakuvinin (1858-1939) “Kəşfül-Həqayiq an Nukətil-Ayəti
vəd-Dəqayiq” təfsiridir. Mürəkkəbinin quru duğu vaxtdan yüz il
keçsə də, insanımızın ona olan ehtiyacı onu yazan qələmin səbəb
və dərdləri qədər böyükdür. Dahi şair Nizami Gəncəvi necə də
gözəl tərənnüm edir:
Yüz il sonra sorsan: Bəs o hardadır?
Hər beyti səslənər: Burda, burdadır.
Oxuculara təqdim edilən bu əsər, bir baxıma tarixi keçmişi
olan zəngin ənənəni yeni nəslin zehin dünyasına çatdırmaq,
gələcəyin xoşbəxtlik yolunu keçmişin sarsılmaz təməllərindən
bəhrələnərək qurmaqdır.

Qurani-Şərifin üç cildlik bu təfsir kitabı, köhnə əlifba adlanan
ərəb hərflərindən dilimizin latın əlifbasına çevrilmiş, əslinə sadiq
qalaraq müasir üslubda və üç cilddə dizayn edilmişdir.

Hər şeydən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, texniki baxımdan
əsərin yenidən tərtibatı dövrün tələbləri əsasında ərsəyə gəl mişdir.
Oxu cuların müasir istifadə qaydalarının beynəlxalq standart
lar əsa sında qurulduğu nəzərdən qaçmamış, surə adları,
ayə lərin sayı, onların sıra nömrələri və sair kimi xüsuslar buna
əsa sən uyğun laşdırılmışdır.

“Bəsmələ” adı ilə məşhur olan “بسم الله الرحمن الرحيم / Bis millə
hir rahmənirrahim”in İslam alimləri arasında bu və ya digər
amil lər səbəbilə hər surənin ilk ayəsi olub-olmadığı mübahisəli
mə sələlərdən biridir. Məhəmməd Kərim Bakuvi “bəsmələ”ni
hər su rə nin birinci ayəsi qəbul etsə də, indiki tərtibat əsasında
ayə lərin nöm rələnməsi bəsmələdən sonra göstərilmişdir.

Bir qisim qısa ayələrin birləşdirilərək təfsir edilməsi və ey ni
za manda bəzi mətbəə xətaları ayə sayılarının fərqli sayda ol masına
gətirib çıxartmışdır. O dövrlər üçün spesifik olan belə fərqliliklər
Quran ayələrinin ümimilikdə 6200, 6236, 6666 və sair kimi
fərqli rəqəmlər və sayını meydana gətirmişdi. Bu səbəblədir ki,
“Kəşfül-Həqayiq” təfsirində Bəqərə surəsi 282, Nisa surəsi 175 ayə,
Maidə surəsi 123, Rad surəsi 45 ayə və sairdir. Müasir tərtibatda
isə Bəqərə surəsi 286, Nisa surəsi 176, Maidə surəsi 120, Rad
surəsi isə 43 ayədir.

Kitabın nəşrində bəzən ayələrin mətni, bəzən də məal qisminin
qeyd edilməməsi halları mətbəə xətalarından qaynaqlan dığı
qəna ətini doğurur. Əlyazması ilə qarşılaşdırmanın mümkünsüzlüyü
sə bəbilə bu kimi yerlər akademiklər Ziya Bünyadov və
Vasim Məm mə dəliyev in birlikdə hazırladıqları “Qurani-Kərim
Məalı”dan müvafiq olaraq tamamlanmışdır.

I cild “Fatiha” surəsindən başlayaraq “Tövbə” surəsi, II cild
“Yunus” surəsindən başlayaraq “Ənkəbut” surəsi, III cild isə
“Rum” surəsindən başlayaraq “Nas” surəsinə qədər möhtəvanı
əhatə edir.

Təfsir haqqında tədqiqatlardan bəhs edərkən işıq üzü görmüş
yeganə bir əsər kimi onun Türkiyədə çapdan çıxmış “Gerçeğin
Doğuşu: Alevi Kuran Tefsiri”ni göstərmək olar. Kitab, Ahmet
Dolunay tərəfindən uyğunlaşdırılmış və “Merkuri Yayınları”
nəşriyyatından 2000-ci ildə çapdan çıxmışdır. Bundan başqa,
ölkəmizdə və xaricində hələ nəşr edilməmiş və davam edən bəzi
tədqiqatların olduğunu da qeyd etmək mümükündür.

Əsərin yeni nəşri ilə cəmiyyətimiz dini mariflənmə sahəsində
böyük uğur və müvəffəqiyyət qazanacağını ümid edirik. Əsası
odur ki, belə əhəmiyyətli bir işdə, Bakuvi təfsiri kimi daxili
ressuslarımızdan istifadə etmək bizi daha çox şad edəcəkdir. Bu
səbəblə onun ərsəyə gəlməsində dəstəyi və əməyi keçən hər kəsə
dərin minnətdarlığımızı bildiririk.

Kəşfül-Həqayiq
Ön sözlər