Barxudarın baxtı
Biri var idi, biri yox idi. Yaradan bir idi, bəndəsi çox idi. Barxudar
adlı bir balıqçı var idi. Barxudar dəryadan balıq dutar, bazarda satıb
dolanar idi. Barxudar bir gün axşam tərəfi dəryaya tor atdı. Çoxlu balıq
dutuf bazara gətirdi, satdı. Çayçıya getdi, yedi, işdi, tanış-bilişnən görüşdü.
Başı söhbətə qızışdı, bir də baxdı gecə-gecədən keçif. Qalxdı
getdi. Barxudar qaranlıq çarşı ilən fikirləşə-fikirləşə gedir idi. Getdi,
bir bala boylu dəvrişə rast gəldi yolda. Dərviş Barxudara dedi:

– Niyə fikirlisən? Al, bu qızıl pıçağı, apar ver paçcahın qızı
Ülkərə, muradına çatarsan.

Dərviş bu sözü deyif qeyıba çəkildi. Barxudar pıçağı götürüf gəldi
paçcah qızı Ülkərin yanına. Pıcağı verdi Ülkərə. Ülkər dedi:

– Xalaoğlu Barxudar, gəldinmi?

– Gəldim, paçcah qızı, gəldim.

– Barxudar, daha durmaq vaqtı döyüldür, hazırlaş gedək.

Barxudar getdi, paçcahın toylasından iki at çəkdi yəhərlədi. Atdarı
minib gecə vaxtı yola düşdülər. O gecə sabaha kimi at sürdülər, gedib
bir bulaq başına çatdılar. Gördülər suynan bir qiymətli daş axır. Barxudar
atdan düşüb daşı götürdü, genə yola düşdülər. Az getdilər, çox
getdilər, getdilər bir şəhərə çıxdılar. Paçcah qızı atasının qızıl-gümüşündən
çoxlu götürmüşdü. Verdilər, üç mərtəbəli bir imarət tutdular,
orda yaşamağa başladılar.

Bir gün Barxudar ilə Ülkər eyvanda oturmuşdular. Çay içib, söhbət
eləyirdilər. Söhbət sudan, daşdan düşdü. Barxudar dedi:

– Paçcah qızı, gətir o daşa bir baxım.

Paçcah qızı daşı gətirdi əlində tutdu. Barxudar baxdı ki, daş ay,
gün kimi işıq salmağa başladı. O yannan o şəhərin paçcahı Ayvaz,
vəzir, vəkil ilən ordan gəlir idi. İmarətin qabağından keçəndə gözü
əlində ləl daşını oynadan Ülkərə düşdü. Gözəlliyini görüf ona aşıq
oldu. Ürəgi pərişan, qəlbi yaralı gəldi divanxanaya. Al qırmızı geyinif
taxta çıxdı. Vəziri çağırtdırıb dedi:

– Aman vəzir, bu dərdimə bir çarə elə.

Vəzir dedi:

– Şah sağ olsun, nədən qəm yeyirsən, güc səndə, mal-pul səndə,
nə cürə istəsən, o cürə qızı ələ gətirə bilərsən.

Paçcah dedi:

– Vəzir, mən qızı güc ilən o oğlanın əlindən ala bilmərəm. El məni
qınar, tədbir tökmək lazımdır.

Vəzir dedi:

– Onda ləl daşını mahna eləyib, qızı almaq olar. Sən hökm elə oğlanı
gətirt, deyinən o daşı mənim xəzinəmdən oğurlayıbsan. Onda söz
tapa bilməz, boynuna oğurluq qoyub öldürdərsən, qız sana qalar.
Paçcah vəzirin tədbirini bəyəndi. Hökm elədi Barxudarı gətirtdi.
Dedi:

– O səndəki ləl daşını mənim xəzinəmdən oğurlayıbsan, boynuna
al, yoxsa öldürtdürəcəyəm.

Barxudar dedi:

– Sah sağ olsun, belə qırmızı böhtan olmaz. Mən bu daşı döylər
torpağında bir bulaqdan tapmışam. İnanmayırsan, mən gedim o daşdan
yenə gətirrəm.

Paçcah Barxudara on gün möhlət verib azad elədi ki, getsin o daşdan
genə gətirsin. Paçcahın fikri bu idi ki, oğlan getsin, devlər tələf
eləsin, qız buna qalsın. Barxudar evlərinə gəldi. Əhvalatı Ülkərə söylədi.

Ülkər dedi:

– Barxudar, ayrılıqdır sən getməmiş qulaq as, mən əhvalatı sana
söyləyim. Mən öz torpağımızın paçcahının qızıyam. Öz xalam oğluna
nişanlı idim. Bu yaxınlarda toyun olacaxdı. Amma mənim onda könlüm
yox idi. O gecə sən qızıl pıcaq əlində gəldin, mən də gecə sənin
yuxumda görmüşdüm. Gördüm ki, öz elimizdə sana getsəm hamı məni
qınayar, qoşuluf bu yerə gəldim. İndi mən səninəm, sən də mənim.
İndi paçcah mana aşıq olufdur, ləl daşını bəhanə eləyif səni öldürmək
istəyir. Sən get, Tanrı yar olsun. Daşı tapıb gətirərsən, canımız qurtarar.
Bir də devlərin əlində mənim bir bacım var, on beş yaşında, onu
dev götürüf aparıb. Bəlkə ona rast gəldin. Özün ilə gətir. O, bizi paçcahın
cəngəlindən qurtarar.

Barxudar baş üstə deyif qıznan halal-hümmət elədi. Yola düşdü.
Az getdi, çox getdi, getdi suya çatdı. Axtardı o ləl daşından beşini tafdı
götürdü, sora öz-özünə dedi ki, gəl bu suyun başına tərəf get. Hər nə
var, bu suyun başındadır. Barxudar suyuxarı getdi, getdi, dərənin boğazında
bir mağaraya çatdı. İçəri girdi, gördü bir qızıl taxt qoyuluf.
Üstə bir gözəl qız yatıf. Barxudar dedi:

– Yəqın bu qız Ülkərin bacısıdır. Suyundan da ona bənzəyir.
Gərək aparım.

Barxudar ha çığırdı ki, qız oyansın, qızdan cavab çıxmadı. Əliynən
itələdi, yenə də qız oyanmadı. Bildi ki, qız tilsimə düşüf. Yuxarı baxdı
bir ləl daşı gördü, asılıf qızın başının üstündən. İstədi əl atıf ləli duta.
Ləl yuxarı çəkildi. Bildi qızı huşa aparan daşdır.

Dedi:

– Gözləmək lazımdır, bunu huşa aparan bir gün gələr.

Barxudar bir yana çəkilib gizləndi. Çox keçmədi göy guruldadı, ıldırım
çaxdı, bir dev yerə düşdü, mağaraya girdi. Qız yatan taxtın baş
ucunnan bir qamçı götürdü, ləl daşına vurdu. Daş göyə çəkildi, qız
huşa gəldi. Dev dedi:

– Ay qız, ray ver ki, canın bu tilsimdən qurtarsın.

Qız dedi ki, sənin pis üzünü görməkdən bu tilsim yaxşıdır.
Dev acıqlanıb bir qamçı qıza vurdu, qız özündən getdi. Ləl daş üstünə
gəldi. Dev çıxıb getdi. Barxudar devin bütün işdəhlərini görmüş
idi. Mağaraya girdi, taxtın başınnan qamçını götürdü, lələ vurdu. Ləl
göyə çəkildi, qız ayıldı. Dedi:

– Ey oğlan, sən kimsən, buraya niyə gəlifsən? Buraya bəni-adəm
gələ bilməz.

Barxudar özünün, Ülkərin əhvalatını ona söylədi. Sora dedi ki,
səni aparmağa gəlmişəm. Qız dedi:

– Məni aparmaq üçün bu devi öldürmək lazımdır. Mən devdən
xəbər aldım: sənin canın haradadır. O acıqlanıb dedi: mənim canım
şüşə içərisində bir quşdur. Hər kimdə Süleyman peyğəmbərin üzüyü
olsa, o gedib üzüyü suya salsa, mənim canımı ələ gətirə bilər.

Barxudar dedi:

– Bacın gələndə o üzüyü mana verif. Dur gedək.

Getdilər su kənarına, üzüyü suya saldılar. Bir şüşə gəldi. Şüşəni
qırdılar, bir quş çıxdı. Barxudar quşun boğazını üzüb atdı. O saat dev
göydən düşüb öldü. Bir qatır tapıf iki xurcun dolusu ləl daşı yükləyib
yola düşdülər. Mənzil eyləyə-eyləyə gəlif Ülkərə çatdılar. Hər iki
bacı görüşdülər. Başlarına gələnləri bir-birlərinə söylədilər. Barxudar
gətirdi beş ləl daşı paçcaha verdi. Paçcah dedi:

– Get, canını yaxşı qurtardın.

Barxudar gəldi evlərinə.

Paçcahı gecə sancı tutdu. Dedi ki, vəzir çarə elə öldüm. Vəzir dedi:

– Paçcah, oğlanı çağır, deyinən mən naxoşdamışam, həkimlər ceyran
südü buyurur, gərək gedif gətirəsən. Gedər, gətirə bilməz, boynunu
vurdurarsan. Qıza sahib olarsan.

Paçcah Barxudarı gətirtdi, vəzir dediyi kimi dedi. Barxudar gəldi
əhvalatı qızdara söylədi. Dev aparan qız dedi:

– Devin məndə bir müşkü var. Apar meşəyə səp, ceyranlar bihuş
olar, sağıb gətir südünü ver şaha.

Barxudar qız diyən kimi eləyib, gətirdi südü paçcaha verdi. Paçcahın
munnan da əli üzüldü. Çarasız Barxudarı azad elədi. Barxudar evə
gəldi. Dev aparan qız dedi:

– Paçcah bizdən əl çəkməz, görək çarəsini eləyək. İndi Barxudar,
sən get paçcahı vəzir-vəkilinnən qonax çağır.

Barxudar getdi paçcahı başının adamınnan qonaq çağırdı. Paçcah
dedi:

– Gedərəm, mana layiq qonaqlıq verəmməz, boynunu vurduruf
qıza sahib ollam.

Bu fikir ilən paçcah başının adamınnan Barxudarın evinə gəldi.
Dev aparan qız məclis açdı, hamısı əyləşdi. Birdən devin ləl daşını atdı
paçcah başının adamları behuş oldular. Barxudar qızlar ilə bərabər onların
başlarını kəsib sinələrinin üstə qoydu. Camahata xəbər verdi.
Hamı gəldi, Barxudar əhvalatı başdan-başa nağıl elədi. Camahat sülmünə
qarşı şaha nəhlət oxudu. Barxudarı onun yerinə paçcah elədilər.
Barxudar camahat ilə yaxşı rəftar eləyif dövran sürməgə, gün keçirməgə
başladı.

Azərbaycan nağılları