Üç bacı (Azərbaycan nağılı)
Bir dükançının üç qızı var imiş. Bunların anaları ölür. Ataları gedib
bir arvad alır. Bu kişi gündə gedib tikan yığıb gətirir və satıb puluna
çörək alıb gətirərmiş. Bir gün bu taza gətirdigi arvad ərinə deyir ki:

– Gündə evə getirdiyin iki girvənkə əppəkdir, onu da qızların
basıb yeyir. Ya məni boşa, qızlarını saxla, ya da qızlarını boşa, məni
saxla.

Axırda kişi gəlib qızdarı azdırmaq fikrinə düşüb arvadına deyir:

– İndi nə tör bu qızları azdıraq?

Arvad cavab verir ki:

– Onun çarəsi asandır. Sən bazardan üç alma al gətir. Mən azdıraram.

Kişi bazardan üç alma alıb gətirib arvadına verir. Arvad da həyətdəki
quyunun ağzına bir az ot yığıb almaları da onun üstünə qoyur və
qızlar evə gələndə:

– Ay qızdar! Atanız sizə alma alıb gətirmiş. Baxın, həyətdəki otun
üstünə qoyulmuşdur, – xəbər verir.

Qızdar bunu eşidəndə tez yügürüşürlər ki, almanı alsınlar və birbirlərini
itəliyə-itəliyə almaları qapmaq istəyəndə üçü də quyuya
düşür. Qızlar quyunun dibində acından ölmək məqamına gəlirlər.
Axırda qərar qoyurlar ki, gəlin tollanaq, hər kim az tollansa onu yiyək.
Buna razı olub tollanırlar. Hamıdan az kiçik qız tollanır. İstəyirlər onu
yisinlər. Biçarə qız bunlardan möhlət alıb divarı qurdalayır, bir avuc
kişmiş tapır. Bunu yiməsinlər diyə kişmişi bacılarına verir. O günü onu
yimirlər. Etrəsi gün genə acıyırlar. Gənə də tollanırlar, hamıdan az
kiçik qız tollanır. Bu dəfə qız divarı qazanda iki avuc kişmiş tapır.
Munu yiməsinlər diyə yarısını bacısının birinə, yarısına o birinə verir.
Bu gün də qızı yimirlər. Üçüncü gün genə tollanırlar. Bu dəfə də kiçik
qış hamıdan az tullanır. Bu dəfə qız divarı qazanda üç avuc kişmiş
tapır, bir hissəsini böyük bacısına, bir hissəsini ortancıl bacısına verib,
bir hissəsini də özü yeyir.

Birdən qızdarın xiyalına düşür ki, baxsınlar görsünlər bu kişmişlər
quyunun divarında haradan peyda olur. Quyunun divarını qazımağa
başlayırlar. Bir az qazıdıqdan sora bir dəşik açılır. Orada baxıb görürlər
ki, bu bir tölədir. Orada bir at bağlanmışdır. Atın yidiyi kişmişdir.
Dimə ki, burası padişahın töləsi imiş. Qərəz qızlar hər gün gecə bu töləyə
daxil olub atın qabağından kişmişləri yığıb aparırlar və atın da
quyruğunu tərs düyünləyirlər. Bir gün bilə, beş gün bilə, get-gedə at
arıxlayır.

Bir gün padişah töləyə gəlib ata baxanda görür ki, at lap arıxlamış.
Möhtəri çağırıb buna açıqlanır ki:

– Yoxsa atın kişmişini aparıb özün yeyirsən ki, at gündən-günə
arıxlayır?

Möhtər cavab verir ki:

– Bilmirəm kimdirsə, hər gecə gəlib atın qabağından kişmişi götürüb
və atın da quyruğunu tərs düyünləyir.

Padişah əmr edir ki, keşik çəkib oğrunu dutsun.
Möhtər gecə yarıya kimi keşik çəkir, yuxu dutur yatır. Sabah olanda
görür ki, genə kişmişi yığmışlar və atın da quyruğunu da tərs düyünləmişlər.
Bir neçə gün gözləyir. Padişah baxıb görür ki, möhtərdən
bir faidə hasıl olmadı və at da get-gedə arıxlayır.
Axırda qərar qoyur ki, gecə özü keşik çəkib oğrunu dutsun. Gecə
olanda gəlib tölənin bir səmtində gizlənir. Gecə yarı olanda baxıb
görür ki, yuxusu gəlir, barmağını kəsib duz basır və gecənin bir vaxtı
görür ki, üç qız daxil oldu və atın qabağındakı kişmişi yığıb atın quyruğunu
tərs düyünləyib getmək istəyəndə tez yüğürüb bunlardan kim
olduqlarını soruşur. Qızlar başlarına gələn qəza və qədəri söyləyirlər.

Padişahın bunlara rəhmi gəlib xəbər alır ki:

– Əlinizdən nə gəlir?

Böyük qız cavab verdi ki:

– Elə xalca toxuyuram ki, tamam qoşunun onun üstündə oturar,
yenə də açıq qalar.

Ortancıl qız dedi ki:

– Yumurta qabuğunda aş bişirərəm, qoşunun yiyər, yenə də artıq
qalar.

Kiçik qız diyir ki:

– Biri oğlan, biri qız sana bir cüt uşaq doğaram kəkillərinin yarısı
qızıl, yarısı gümüş.

Padişahın xoşuna gəlir, bu qızların üçünü də alır. Böyük qız bir
xalça toxuyur, üstünə o qədər ignə sancır ki, kimsə oturmayıb açıq
qalır. Ortancıl qız bir az düyünün içinə duz tökür aş bişirir, kimsə yiyə
bilməyib artıq qalır. Doqquz aydan sora kiçik qız bir oğlan, bir qız
doğur, bunların kəkillərinin yarısı qızıl olur, yarısı gümüş.
Bacılarının buna paxıllıqları tutur, tez uşaqları götürüb bir qutuya
qoyub suya atırlar və yerinə bir cüt it küçüyü qoyurlar. Padişaha xəbər
aparırlar ki, arvadın bir cüt it küçüyü doğmuş. Padişahın açığı dutur,
əmr edir ki:

– Arvadı aparıb həyətdəki peyinin içinə qoysunlar və gündə bir
parça quru əppək versinlər ki, ölənə kimi o hal ilə orada qalsın.
Su qutunu axıdıb dəgirmanın çarxının üstünə salır və dəyirmanda
dayanır. Dəgirmançı baxıb görür ki, dəgirman birdən dayandı. Xiyal
edir ki, yəqin xərəgin arasına daş düşmüş. Gedir ki, daşı götürsün
görür ki, bir qutudur. Qutunu götürüb açanda görir ki, içində bir cüt
gözəl uşaq var. Dəyirmançının evladı olmaz imiş. Sevinə-sevinə bunları
evinə götürüb arvatına verir. Arvat da bunları öz övladları kimi
bəsləyib böyüdür. Uşaqlar yeddi, səkkiz yaşına çatdıqda aparır bunları
məktəbə qoyurlar.

Bir gün məktəbdən gələndə padişaha rast gəlirlər. Padişah baxıb
bəgənir və yanına çağırıb danışdıqda görür ki, xeyli mərifətli danışırlar.
Padişahın bu uşaqlar o qədər xoşuna gəlir ki, bunları evinə qonaq
aparmaq istəyir. Uşaqlar da razı olmayıb cavab verir ki:

– Ata-anamız razı olmasa gedə bilmərik.

Bu cavab padişahın xoşuna gəlib:

– Elə isə gedin izin alın, mənə qonaq gəlin, – diyib gedir.

Uşaqlar evə qayıdıb əhvalatı dəgirmançının arvadına söyləyirlər.

Arvat bunlara adam şəklində bir parça mum verib deyir:

– Evladlarım, padişahın qonaqlığına gedin. Həyətdə peyinin içində
bir arvat görərsiniz, ona salam verib ötün. Elə ki, xörək yidilər
meçməyini götürmək istəyəndə bu mumu məcməyiyə atın və söyləyin:
“A mum, oyna görək, adam da küçük doğarmı?” O zaman mum
oynayacaqdır. Hamı təəccüb edəcək. Onda padişaha diyərsiniz ki,
sənin uşaqlarınıq. Peyində yatan bizim anamızdır. Bu misibəti bizim
başımıza öz xalalarımız gətirmiş.

Bunu diyib arvat əhvalatı başdan-ayağa uşaqlara söyləyir.
Uşaqlar padişahın qonaqlığına gəlirlər. Analarının yanından ötəndə
ona salam verirlər. Çörəkdən sora məcməyini götürəndə mumu çıxarıb
məcməyiyə atıb deyirlər: “A mum, oyna görək, adam da it küçüyü
doğarmı?” Mum oynamağa başlayır, hamı təəccüb edir. Padişah “bu
nə sirdir?” diyə uşaqlardan soruşur. Uşaqlar cavab verirlər ki, biz
sənin uşaqlarınıq və o peyində yatan bizim anamızdır. Bu işi bizim başımıza
xalalarımız gətirmişdir.

Padişah bunu eşidən kimi arvatını peyinlikdən çıxartdırıb, taza paltar
giydirib, onnan üzr istəyir. Genə də özünə hərəm edir və bacılarını
isə öldürtdürür. Bundan sora uşaqları ilə şad yaşayırlar.

Azərbaycan nağılları