Hiyləgər hacıleylək
Hacıleylək bərk ac idi. O, səhərdən özünə yeməyə bir şey
axtarırdı, ancaq əlinə heç nə keçməmişdi: bütün günü bir qurbağa
balası da tuta bilməmişdi.

Gün batana yaxın, Hacıleylək böyük gölün qırağına gəldi. Bu
göl çox qəşəng idi. Yoldan keçənlər bu gölü görəndə bir xeyli
vaxt dayanıb onun gözəlliyinə tamaşa edirdilər: gölün suyu göz
yaşı kimi dupduru idi, balıqlar da o tərəf-bu tərəfə qaçışırdı.
Hacıleylək suya girdi ki, balıqlardan tutub yesin, ancaq balıqlar
onu görən kimi, dimdiyinə düşməmək üçün o saat gizləndilər.
Hacıleylək çox gözlədi ki, bəlkə balaca bir balıq da olsa tuta
bilsin. Ancaq nahaq yerə vaxt itirirdi.

Hacıleylək bir neçə gündən sonra yenə də uçub gölə gəldi.
Ancaq bu dəfə o aram-aram sahildə var-gəl etməyə başladı. O,
başına vaiz kimi hündür dəyirmi papaq qoymuşdu.
Balıqlar heyrətlərindən ağızlarını açaraq Hacıleyləyə maraqla
baxırdılar: o, həmişəki Hacıleyləyə oxşamırdı. Balıqlar başa
düşmürdülər ki, ona nə olub.

Balıqlardan biri ürəklənib ona yaxın gəldi, ancaq Hacıleylək
heç üzünü də ona çevirmədi.
O, bir az susandan sonra balıqlara müraciət edərək dedi:

– Övladlarım, siz daha bundan sonra məndən qorxmamalısız!
Mən qərara gəlmişəm ki, ruhani kimi yaşayam və heç kəsə zərər
verməyəm.

Balıqlar bunu eşidib bir ağızdan dedilər:

– Biz sənə inanırıq, Hacıleylək! Sən gəl bizə ağıl öyrət!

Hacıleylək də onlara cavab verdi:

– Övladlarım, mənə bel bağlaya bilərsiz! Mən heç vaxt sizi
darda qoymaram. Mən yer üzündəki bütün canlı məxluqatın əsl
dostuyam.

Bir neçə vaxt da gəlib keçdi. Hacıleylək hər gün gölə getməyə
öyrəşdi, balıqlar da hər gün onu sevinclə qarşılayırdılar.
Bir dəfə o sahilə çox qəmgin gəlib balıqların heç birinə baxmadı,
heç birilə də danışmadı.

– Ay vaiz, nə olmuşdur? – deyə kiçik bir balıq soruşdu. – Nə
üçün sənin gözlərin belə kədərlidir?

Hacıleylək guya göz yaşından boğula-boğula yavaşdan dedi:

– Ah, övladlarım! Mən ona görə ağlayıram ki, sizə çox yazığım
gəlir. Heç bir çarə fikirləşib tapa bilmirəm. Axı insanlar hazırlaşırlar
ki, bu gölü qurutsunlar, ölüm sizin hamınızın başınızın
üstünü alıb.

Balıqlar acı-acı ağladılar. Balıqlardan biri ona yalvarıb-yaxardı:

– Bəlkə, ağıllı vaiz, sən bir çarə fikirləşib tapdın ki, bizi bu
ölümdən xilas etdi?

Hacıleylək arxayınca dedi:

– Övladlarım, mən bilirəm, o dağın dalında bir göl vardır. Siz
isə ora gedə bilməzsiniz. Mən də ki, sizin hamınızı birdən apara
bilmərəm. İstəyirsiz, mən sizi bugündən başlayaraq hər gün birbir
həmin gölə aparım.

Balıqlar sevindilər və bir-birlərinin sözünü kəsə-kəsə Hacıleyləkdən
xahiş etməyə başladılar ki, onları o gölə tez aparsın.
Hacıleylək də hər gün dimdiyinə bir balıq alıb dağın dalına
uçur. Orada da ovunu yeyirdi.

Çox keçmədən göldə qoca Xərçəngdən başqa bircə dənə də
balıq qalmadı.

– Oğlum, qulaq as, gör nə deyirəm, – deyə Hacıleylək Xərçəngə
dedi, – gəl səni də ora aparım. Axı sənin bütün dostların
da oradadır.

– Mən razıyam, ay vaiz, – deyə Xərçəng cavab verdi, – ancaq
mənə icazə ver ki, sənin boynundan yapışım, yıxılacağımdan
bərk qorxuram.

Hacıleylək havaya qalxdı, Xərçəng də bərk-bərk onun boynundan
yapışmışdı. Onlar gəlib Hacıleyləyin balıqları yediyi böyük
daşın yanına çatanda Xərçəng qalaq-qalaq balıq sümüyünü
gördü.

“Demək mənim də aqibətim belə olmalıdır!” – deyə Xərçəng
fikirləşdi, ancaq bircə kəlmə də danışmadı.

Hacıleylək isə dedi:

– Oğlum, indi də boynumdan düş aşağı, əl-ayağını açıb uzat!

Xərçəng də ona belə cavab verdi:

– Sənin günahın çox böyükdür, ay hiyləgər Hacıleylək! Özünü
xilaskar kimi qələmə verib, bütün balıqları yemisən. İndi də
ölmək növbəti sənə çatır!

Hacıleylək dimdiyini şaqqıldadıb yalvardı:

– Ay Xərçəng, gəl sən məni bağışla! Mənə rəhmin gəlsin!
Mən yaşamağı çox istəyirəm!

– İndi ki, belədir, – deyə Xərçəng ona cavab verdi, – onda
məni qaytar gölə apar.

Hacıleylək uçub o saat gölə gəldi.

O, sahilə yerə düşəndə, Xərçəng caynaqları ilə onun boğazını
boğub dedi:

– İndi ölmək növbəsi sənə çatıb!

Hacıleylək öz hiyləsinə görə bu cür cəzalandı.

İndoneziya nağılları