Purpuravas və Urvaşi haqqında hekayət
Vivasvatın oğlu Manu Himalay dağında tufana düşdü, sağsalamat
qurtardığına görə tanrılara nəzir verdi: dağın başından
suya bir az kəsmik, bir azca da yağ tulladı. Həmin nəzirdən İla
adlı bir arvad yarandı. O, xalq arasında Manunun qızı kimi tanındı.
Sonra Manu asqırdı, onun asqırığından İkşvaku adlı oğlan doğuldu,
onun daha sonra səkkiz oğlu da oldu. İkşvakudan, Şərqdə hökmdarlıq
edən Günəş nəslinin şahları törəndilər.

Ay tanrısı Somonun oğlu Budxa, Manunun qızı İla ilə evləndi.
Onların bir oğlu oldu, adını Pururavas qoydular. Qərbdəki öl-
kələri idarə edən Ay nəslinin ilk şahı həmin oğlan oldu. Pururavas
qüdrətli və ədalətli şahıydı, böyük-böyük ölkələr, okeanlardakı
adalar şahlığına daxil idi, məziyyətlərinə görə tanrılara tay idi.
Rəvayətə görə günlərin bir günü Arzu, Mənfəət və Yaxşılıq
ona baş çəkirlər. Şah onların hər üçünü hörmətlə qarşıladı,
amma Yaxşılığa daha çox ehtiram göstərdi. Özlərini təhqir edilmiş
sayan Arzu və Mənfəət Pururavası lənətlədilər. Arzu gələcəkdə
onun sevgilisindən ayrı düşəcəyini dedi, Mənfəət isə
tamahkarlığından öləcəyini söylədi. Yaxşılıq isə onların lənətlərini
yumşaltdı, şahın uzun ömür sürəcəyini, varislərinin isə Yer
üzündə şahlıq edəcəyini dedi.

Həmin vaxtlar səma qızlarının ən göyçəyi Urvaşi allahların
iqamətgahını tərk edib yerə endi. Vaxtilə Aditin böyük oğlanları
Mitra və Varuna onu göydə, ilahi Nandana meşəliyində görmüşdülər,
görən kimi də bir könüldən min könülə ona vurulmuşdular.
Gündüz işığı allahı qüdrətli Mitra onunla evləndi. Amma qızın
meyli Varunaya idi. Urvaşinin iki oğlu oldu: müdrik Aqastya və
Vasiştha. Uşaqların atasının kim olduğu – Mitramı, yoxsa Varunamı
– heç tanrılar da bilmirdilər. Urvaşinin xəyanətindən xəbər
tutan kimi Mitra onu göydən qovdu, lənətlədi, bir nəfər ölərinin
arvadı olacağını, yerdə, insanların arasında yaşayacağını dedi.
Ölümlü insanlar dünyasında Urvaşi Pururavası gördü, səmadakı
sarayları yadından çıxartdı və bütün varlığıyla ona vuruldu.
İlahi qızın gözəlliyinə heyran qalan Pururavas şah da Urvaşiyə
vuruldu. Şah ona elçi düşdü.

Urvaşi cavabında dedi:

– Mən razıyam, amma iki şərtim var.

Şah soruşdu:

– Şərtin nədi?

– Mənim iki quzum var, onları mən doğma uşaqlarım kimi
istəyirəm. Qoy onlar həmişə mənim taxtımın yanında qalsınlar
və söz ver ki onları qoruyacaqsan, bir də söz ver ki, heç vaxt
mənim gözlərimə çılpaq görünməyəcəksən.

Pururavas hər iki şərtə məmnuniyyətlə razılıq verdi. Beləliklə,
göylər qızı ölümlü bir insanın arvadı oldu.

Onlar uzun illər xoşbəxt həyat sürdülər, Pururavasın göyçək
Urvaşiyə, Urvaşinin isə Pururavasa qarşı olan sevgisi günbəgün
artırdı. Qız göylərdə, əbədi tanrılar arasında yaşadığı vaxtları artıq
unutmuşdu. Amma Urvaşisiz səma sarayları özünün yaraşığını
itirmişdi, onun nisgilini çəkənlər çox idi. Qandharvların hökmdarı
Vişvavasu, Urvaşini geri aparmaqdan ötrü göydən yerə endi.
Vişvavasu ər-arvad arasındakı şərti bilirdi. Günlərin bir günü
gecəykən onların yataq otağına soxuldu və quzulardan birini
qapıb aradan çıxdı. Urvaşi yuxudan oyandı, quzulardan birinin
itdiyini görüb qışqırdı. “Ərim hardadı? Kimdən kömək diləyim?”
– deyə o, acı-acı vay-şivən qopartdı. Pururavas isə çılpaq arvadının
gözünə görünməmək üçün yatağından gec durdu, o, qalxana
kimi oğru quzunu da götürüb aradan çıxdı. Urvaşi qışqıra-qışqıra
ərini qınadı: “Qorxağa ərə gedən arvada himayədar tapılmaz!”
Növbəti gecə qandharvlar ikinci quzunu apardılar. Bu dəfə
Pururavas yatağından cəld qalxdı, güman elədi ki, gecənin
qaranlığında arvadı onun çılpaq olduğunu görməz. Qılıncını götürüb
oğruların dalınca düşdü. Elə bu zaman qandharvlar şimşək
çaxdırdılar və şimşəyin şöləsində Urvaşi ərinin lümlüt olduğunu
gördü. Qandharvlar quzunu atıb, özlərinin səma saraylarına
çəkildilər.

Pururavas quzunu da götürüb geri qayıdanda gördü ki, Urvaşi
yoxa çıxıbdı. Ümidsiz Pururavas sevgilisini axtarıb tapmaq üçün
işıqlı dünyanı gəzib dolaşmağa başladı. Divanələr kimi çox
gəzib-dolaşdı, itkisinə acı-acı ağılar dedi: bir çox ölkələri dolaşandan
sonra, nəhayət, gəlib Kurukşetrə çıxdı. Burada o, şanagüllələrlə
örtülmüş bir gölə rast gəldi, göldə qu quşları üzürdü.
Bunlar qu quşları cildinə girmiş apsarlarıydı və Urvaşi də onların
arasındaydı. Urvaşi ərini görüb rəfiqələrinə dedi: “Mənim
sevdiyim adam bax, odu”. Apsarlar “gəlin özümüzü ona göstərək”
dedilər və səma qızları cildinə girib onun qarşısına çıxdılar.
Pururavas üzünü Urvaşiyə tutdu:

– Ey mənim arvadım, ey mənim qəddar ürəklim, ayaq saxla,
gəl danışaq!

Urvaşi etiraz elədi:

– Mən səninlə nə danışım? Mən dan yerinin ilk şəfəqi kimi
çıxıb getdim. Pururavas, qayıt evə! Mən külək kimi bir şeyəm,
məni saxlamaq olmaz.

Pururavas çox yalvardı, nahaqdan çox dil tökdü, çarəsiz qalıb,
geri qayıtmasa özünü öldürəcəyini dedi. Dedi ki, geri qayıtmasan
sıldırım qayalıqdan özümü atacağam, canımı vəhşi canavarlara
yem edəcəyəm.

Urvaşi dedi:

– Ölmə, Pururavas, özünü sıldırım qayalıqdan atma. Yadında
saxla ki, qadınlarla dostluq etmək olmaz, onların qəlbində rəhm
deyilən şey yoxdu.

Amma Urvaşinin ona yazığı gəldi və dedi:

– Get, düz bir ildən sonra gölün sahilinə gələrsən. O vaxta
kimi bətnimdə gəzdirdiyim uşağımız doğular.

Düz bir ildən sonra Pururavas həmin yerə gəldi. Əvvəllər göl
olan yerdə o, qızıl saray gördü. Urvaşi saraydan çıxdı və dedi:

– Bu gecəni mən səninlə keçirəcəyəm. Sabah qandharvlar
deyəcəklər ki, sənin bir arzunu yerinə yetirməyə hazırıq. Onda
deyərsən: “Mən sizinkilərdən biri olmaq istəyirəm!”

Pururavas Urvaşinin dediyi kimi elədi. O, qandharvlara dedi:

– Yer üzündə nə arzulamışamsa, hamısı nəsibim olubdu.
Mənim yeganə arzum Urvaşinin yanında olmaq və ondan ayrılmamaqdı.

Qandharvlar ona içində od olan bir manqal verib dedilər:

– Meşəyə yollan, bu odu üç yerə böl, fikrində Urvaşini tutaraq
şərab nəziri ayinini yerinə yetir, arzuna çatacaqsan.

Pururavas manqalı götürüb meşəyə yollandı. Meşədə şübhə
onu bürüdü: “Dəliyəm, dəli, Arvadımın əvəzinə bu manqalı götürdüm.
Qandharvlar məni aldatdılar”. O, manqalı meşədə qoyub
geri, saraya qayıtdı. Gecəyarısı yuxudan qalxıb fikrə getdi: “Qandharvların
dediyinə nahaq əməl eləmədim, axı onlar söz vermişdilər
ki, arzumu yerinə yetirəcəklər!” O, yatağından qalxdı, həmin
meşəyə yollandı, gəlib gördü ki, manqal yoxdu, onun yerində iki
ağac bitibdi. Pururavas hər ağacdan bir budaq qopartdı, saraya
qayıtdı və budaqları bir-birinə sürtməklə müqəddəs od əldə elədi.
Pururavas ilk ölümlü adam idi ki, üç müqəddəs odun təməlini
qoydu: ev mərasimlərini keçirmək üçün od, ümumi qurbanlar üçün
od və şərab nəziri ayinin keçirmək üçün odun alınması onun
adıyla bağlıdı.

Bu mərasimlərlə Pururavas qandharvlara məxsus sifət qazandı
və yenidən sevgilisi Urvaşiyə qovuşdu. Amma deyirlər ki,
yaşa dolduğu vaxtlarda qüdrətiylə öyünə-öyünə brahmanların
əşyalarına tamah salıbmış və əsəbiləşmiş müdriklərin lənətlərini
qazanmaqla Mənfəətin dediyi kimi, tamahkarlığının ucbatından
ölübmüş.

Hind nağılları