Məlik Cəmilin hekayəsi
Biri var imiş, bir yox imiş. Bir padişahın üç oğlu var imiş. Böyük
oğlunun adı Məlik Məhəmməd, ortançılının adı Məlik Cəmşid, kiçik
oğlunun adı Məlik Cəmil imiş. Bir vəqt bu padişah xəstələnir. Öləcəgini
anlayıb oğlanlarını yanına çağırıb onlara vəsiyyət edir ki, öləndən
sora üç gecə qəbrinin yanında keşik çəksinlər.

Padşah öləndən sora oğlanları atalarını basdırıb matəm qurdular.
Gecə araya gələndə Məlik Cəmil atalarının vəsiyyətini qardaşlarının
yadına salıb, gedib keşik çəkmək təklif elədi. Heç birisi qəbul etmədi.
Məlik Cəmil özü oxunu, yayını və bir də qılıncını götürüb gedib
atasının qəbrinin üstündə keşik çəkir. Gecənin bir vaxtı görür ki, qara
atlı və qara donlu bir nəfər nərə çəkə-çəkə gəlir və deyir:

– Ey padişah, taxtın tarac olsun və yəhərin qanla dolsun. Bu saat
gəlib qəbrində sənin cəzana yetirərəm.

Məlik Cəmil bu sözü eşitcək bir ox kamana qoyub bunu nişan alır.
Ox kamandan rədd olanda atlıya nişan sinəsindən deyir. Atlı atdan
yerə düşür. Məlik Cəmil yüyürüb başını kəsib, paltarını soyundurub,
atını minib evinə qayıdır və gəlib atı mehtərə verib tapşırır ki, bunu elə
bir yerdə saxlasın ki, qardaşlarının bu atdan xəbəri olmasın. Mehtər atı
aparıb xəlvət bir tölədə saxlayır.

İkinci gecə keşik çəkəndə gənə həmən sözləri diyə-diyə geyinmiş
bir ağ atlı gəlir, onu da həmən təriqlə öldürür və paltarını, atını götürüb
gəlir evə. Atı yenə mehtərə tapşırır.

Üçüncü gecə qırmızı geyinmiş qırmızı ata minmiş bir atlı gəlir.
Onu da bu qayda ilə öldürür və atını götürüb mehtərə tapşırır.
Ataları öləndə bir də vəsiyyət eləmişdi ki, mən öləndən qırx gün
sora üç dərviş gələcəkdir. Üç qızımın hər birisini dərvişin birinə verərsiniz.
Qırx gün tamam olanda ataları söylədiyi dərvişlər gəlirlər. Böyük
qardaşlar dərvişlərə etina etməyirlər. Məlik Cəmil atalarının vəsiyyətinə
əməl edib bacılarını dərvişlərə verir. Dərvişlər də qızları götürüb
vilayətlərinə qayıdırlar.

Bunlar ilə qonşu padişahın üç gözəl qızı var imiş. Bu padşah qırx
arşın enində, beş arşın dərinligində bir xəndək qazdırıb elan etdirir ki,
“hər kəsin atı bu xəndəkdən tollansa, qızımın birini ona verəcəyəm”.
Vədə günündə padişah xəndəgin kənarında təxtini qurdurub vəzir,
vəkil və qoşun ilə qızların əlindən yapışıb, gəlir təxtin kənarında əyləşir.
Hər şəhərdən cavan oğlanlar və şəhzadələr atlarını minib buraya
toplanırlar. Məlik Əhməd ilə Məlik Cəmşid də atlarını minib burada
hazır oldular. Məlik Cəmil isə qardaşlarından nə qədər rica edir ki, onu
da özləri ilə bərabər aparsınlar, amma qardaşlar aparmayırlar. Qardaşlar
gedəndən sora Məlik Cəmil paltarını dəyişib atasının düşmənindən
aldığı qara libası geyinib, qara atı minib, həmən mərəkəyə tərəf üz
qoydu.

Bu tərəfdən oraya toplanmış cavanlar və şəhzadələr nə qədər calışırlarsa,
biri də xəndəyi keçə bilməyir. Hamısı xəndəyin ortasına
düşür. Bir də baxıb görürlər ki, qara libas geymiş, qara ata minmiş bir
cavan bir tərəfdən yel kimi gəlir. Gəlib xəndəyə yetişəndə ata bir
qamçı vurub, bir üzəngi göstərdikdə xəndəgi keçir və atı sürür qızın
birinin qolundan tutub qaldırıb tərkinə qoyub, gəldigi yol ilən qayıdır.
Bunun kim olduğunu kimsə bilməyir. Xülasə, qızı gətirib bir yerdə
gizlədir.

Ertəsi günü genə düşmənlərindən aldığı ağ libası geyib, ağ atı
minib xəndəgin kənarına gəlir. Genə ata qamçı çəkdikdə, at dal ayağını
yığıb xəndəyin o tərəfinə tollanır və gedib qızın ikincisini tərkinə
alıb gəldigi yol ilə evinə qayıdır.
Üçüncü gün qırmızı paltarı geyib və qırmızı atı minib gəlir. Genə
də xəndəyi keçib üçüncü qızı tərkinə alıb evinə gətirir. Kiməsə bunun
kim olduğunu bilməyir. O biri qardaşları isə əliboş evlərinə qayıdırlar.
Gecə araya gələndə Məlik Cəmil qardaşlarına deyir:

– Siz atanızın vəsiyyətinə əməl etmədiniz. Mən getdim üç gecə
keşik çəkdim. Atamın düşmənlərini öldürüb libaslarını, atlarını gətirdim.
Bacılarımı dərvişlərə verdim. Mənə uşaq diyib özünüz ilə aparmadınız.
Mən də gündə düşmənlərimizdən aldığım atların birini minib
gedib qızları gətirdim.

Bu sözü deyib böyük qızı böyük qardaşına verir, ortancıl qızı ortancıl
qardaşına verir, kiçik qızı da özü alır.

Bir gün qızların atası bunları bağa qonaq çağırır. Bunlar bağda eyşişrətə
məşğul ikən bir də baxıb görürlər ki, havadan bir əl zahir oldu.
Məlik Cəmilin arvadı ki, hamısından gözəl imiş, yaxasından tutub havaya
apardı.

Baxub gördülər ki, havadan səs gəldi:

– Ey Məlik Cəmil mən Üçtüklü kosayam.

Məlik Cəmilin arvadını Üçtüklü kosa aparandan sora, hamı bikef
olub dağılırlar. Üç qardaş da evlərinə qayıdır. Məlik Cəmil mehtərin
yanına gəlib düşmənlərindən aldığı atın birini yəhərlədib, yarağını geyinib,
atını minib səhraya üz qoydu. Bir müddət dolandıqdan sora gəlib
bir bağa yetişdi. İçəri giləndə gördü ki, Üçtüklü kosa başını nişanlısının
dizinə qoyub yeddi günün yuxusuna getmişdir. Qızdan xəbər alır:

– Bunun canı hardadır?

Qız cavab verir:

– Filan şüşənin isindədir.

Məlik Cəmil cəld gedir şüşəni tapır və yerə vurur. Şüşə qırıldıqda
içindən bir göyərçin uçur, tez göyərçini tutub öldürür. Üçtüklü kosa da
həlak olur. Ondan sora qızı gətirib, vilayətlərinə qayıdır. Qardaşları ilə
bərabər rahat yaşayırlar.

Azərbaycan nağılları