Avşarlar/Avşar elinin ünlü nümayəndələri
Avşar elinin  nümayəndələri Azərbaycan və şərq ölkələrində qurulan dövlətlərin ictimai-siyasi həyatında mühim rol oynamışlar. Biz əsasən Azərbaycan dövlətlərin idarəolunmasında və başqa dövlət işlərində  iştirak edən  avşar oğullarından söhbət açacağıq.
Qaraqoyunlu dövlətinə xidmət edən tayfa başçıları arasında avşar əmirləri də vardı. Onlardan biri Cəmşid ağadır. Cəmşid ağa Qara Iskəndər bəy Baranlı-Qaraqoyunluya qulluq etmişdi. Savaşda öldürülmüş ağqoyunlu tavaçısı Əhməd bəyin başını Osmanlı sarayına aparmışdı.
Ağqoyunlu dövlətinə qulluq edən avşar əmirləri də vardı. Onlardan biri də Mənsur bəydir. Faruq Sümer onun haqqında yazır: «Mənsur bəy  Uzun  Həsən  bəyin  hələ  ağqoyunluların  başçısı olmazdan  əvvəl onun yaxın   nökərləri  (yoldaş)  arasında idi. Qüvvətli  bir  ehtimala görə,  Mənsur  bəy  Suriya  avşarların  mənsub  idi. Həsən  bəyə  sədaqətlə  xidmət etdikdən  sonra Iran fəth  olunanda  tabeliyindəki  avşarlarla  bu ölkəyə  gəlmiş və  Kuhgiluyə  valisi təyin olmuşdu. 
Uzun Həsən  bəyin oğlu  Fars valisi Xəlil mirzənin 1467-ci ildə  təşkil etdiyi    rəsmi  keçiddə (yasalda) Mənsur  bəy  də öz  əsgəri birliyi ilə  iştirak  eləmişdi. Mənsur  bəyin   Otluqbeli  (paytaxt)  müharibəsində  iştirakına  dair  Rumlu  Həsən  bəyin sözlərinə  inanmaq  müşküldür. 1497-ci ildə  ağqoyunlu  taxtına  ələ  keçirmək  üçün  hərəkətə  keçən   Məhəmmədi   mirzə Şirazı Pörnək  Qasım   bəyin  əlindən  alaraq  Mənsur  bəyə  vermişdi. Pörnək Qasım  bəy    Azərbaycan  hakimi  ağqoyunlu  Əlvənd  və  onun  bəylərbəyisi Ibə  sultan tərəfindən  Farsa  göndərilsə də, avşarlar onu məğlub etmiş, hətta Qasım bəyi əsir almışdılar.
Məhəmmədi mirzənin Piri bəy adlı avşar bəyi vardı ki, o, Məhəmmədi mirzə ilə Sultan Murad bəy arasında baş verən bir döyüşdə ölmüşdür. 
Mənsur bəyi sonra Iraqi-Əcəmə və Farsa hakim olan Ağqoyunlu Sultan Murad bəyin, 907-ci ildə isə Farsı  idarə  edən  ağqoyunlu  Əbülfət  bəy Bayandurun  xidmətində  olduğunu görürük.  Az  sonra  Şah  Ismayıl  qızılbaş   türk  oymaqlarının  başında  ağqoyunlu   hakimiyyətinə   son  qoyaraq  Səfəvi  dövlətinin  qurmuşdur.  Mənsur  bəy  də  bir  çox  digər  ağqoyunlu  bəyləri  kimi  gənc  qızılbaş   hökmdarına    itaət  etdiyini  bildirmiş  və  911-ci  ildə   (1505)  Fars   valisi  təyin  olunmuşdur.  Lakin  Mənsur  bəyin    valiliyi   çox  az  müddət  davam  etmiş,  onun  tutduğu  vəzifə   Xəlil  sultan  titulu  ilə    Zülqədər (dulqədir)  elindən  Sarışeyxli  oymağının  rəisi  Əhməd  bəyə  verilmişdir».
Səvəfilər dövlətini quran, sərhədlərini genişləndirən, idarə edən avşar əmirləri çox idi. Bunlardan  biri  Şah  Ismayılın  Xorasan  səfirində  (916-1510/1511)  iştirak  edən  Dana  Məhəmməd  bəy  idi.   
Əhməd  sultan  adlı  digər  bir  avşar  əmiri  də I Şah  Ismayıl  tərəfindən  Fərəh  hakimliyinə  təyin  edilmişdi.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Sultanəli mirzədir. 1514-cü  ildə  Çaldıranda  Osmanlı  ordusuna  qarşı  savaşan  Qızılbaş  ordusunun   cinahına   Sultanəli mirzə Avşar  başçılıq  edirdi. I Şah Ismayılı əsir götürmək istəyən osmanlılara  «Şah Ismayıl mənəm» demişdi. Osmanlılar onu əsir almışdılar. Üzdən I Şah Ismayıla oxşayırdı.
Avşar elinin səsli əmirlərindən biri də Sultanşah bəydir. I Şah Ismayıla xidmət etmişdi. Təzə qurulan dövlətin sütunlarından (ərkani-dövlət) idi.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Piri bəy idi. I Şah Ismayıla xidmət etmişdi. Pərvanəçi idi.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Məhəmməd bəydir. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Şah onu qardaşı Əlqasib (Əlqas) mirzənin xidmətinə göndərmişdi. 
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Həmzə bəydir. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Həmzə bəy Azərbaycanda olurdu. 
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Şahqulu sultan Sarışeyxlidir. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Şahqulu sultan Azərbaycanda olurdu. Faruq Sümer yazır: «953-cü  ildə  (1546)  Təbrizdə  avşar  və  zülqədərlər  (dulqədir)  arasına  düşən  bir  ixtilaf  silahlı  çarpışmaya  qədər  böyümüşdü.Bu  hadisə  zamanı  avşarların  başında  Sevindik  bəy,  Şahqulu  sultan  və  Mahmud  xan  dururdu». 
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Sevindik bəydir. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi.Səvindik bəy  sarayda olurdu. Uzun illər şahın qorçubaşısı olmuşdu. Faruq Sümer yazır: «Onlardan  qorçubaşı  Sevindik  bəy  969-cu  ildə  (1561-1562)  ölərkən  yaşı  90-ı  keçmişdi.  Oğlu  Hüseyn  bəy 1 Şah Təhmasibin  və  onun  xələfi  II Şah Ismayılın  dövründə  Xorasanda,  müxtəlif  sancaqlarda  vali  olmuş,  Sultan  Məhəmməd  Xudabəndə zamanında  isə  vali  olduğu  Səbzəvarda  üsyan  etdiyi  üçün  yaxalanıb  öldürülmüşdü».
Bəzi avşar əmirləri haqqında Faruq Sümer yazır: «977-ci  ildə  (1569-1570)  Kirman  valisi  olan  Yəqub  sultan  və  qardaşı  Yusifqulu  sultan,  Koroğlu  Xosrov  sultan  və  Dana (Məhəmməd) bəy  oğlu  Allahqulu  bəy  də  Təhmasib  dövrünün  avşar  əmirlərindən  idi. Şah  Sultan  Məhəmməd  zamanında  Fərəh  hakimi  Hüseyn  sultan  və  qardaşı  Əlixan  sultan  hansı  obadan  olduqları  bilinməyən  avşar  bəylərindəndir.Onlar  Fərəh  vilayətində  ortaya  çıxan  Yalançı  Ismayıllardan  biri  ilə  vuruşaraq  ölmüşdülər.Onların  qohumu  Yeyən  sultan  Fərəhə  və  Isfizarə  vali  təyin  olunmuşdu.997-ci  ildə  (1588-1589)  qorçubaşı  avşar  Bədir  xan  idi. O,  həmin  il  Astarabad  valisi  təyin  olundu, qorçubaşılıq  avşar  boyundan  Kirman  hakimi  Vəli  xana, Kirman  valiliyi  isə  Vəli  xanın  oğlu  Bəktaş  xana  verildi.997-ci  ildə  Avşar  Çoban  oğlu  Mehdiqulu  xanın  Xorasan  səfərində  iştirak  etməsi  əmr  olunmuşdu».
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Səncər sultandır. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Səncər sultan 1550-ci ildə özbəklərə qarşı vuruşmuşdu. 
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Xızır sultan Gözüböyüklüdür. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Sərkərdə idi. 1554-cü ildə Taxti-Süleymanda osmanlılara qarşı vuruşmuşdu.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Ibrahimqulu sultandır. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Sərkərdə idi. 1554-cü ildə Taxti-Süleymanda osmanlılara qarşı vuruşmuşdu.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Əbülfət sultan Gündüzlüdür. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. 1554-cü ildə Taxti-Süleymanda osmanlılara qarşı vuruşmuşdu.
Avşar elinin tanınmış əmirlərindən biri də Məlikaslan bəydir. I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. Şahzadələrdən birinin lələsi idi. 1566-cı ildə özbəklərə qarşı yürüşdə iştirak etmişdi.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Şahverdi bəydir. Şahverdi bəy  I Şah Təhmasibə xidmət etmişdi. O, 1566-cı ildə özbəklərə qarşı vuruşmuşdu. 
Avşar elinin başçılarından biri də Nədir xandır. I Şah Abbasın hakimiyyəti dönəmində Astarabadın hakimi təyin edildi. Öncə Allahqulu xan qorçubaşını əvəz edirdi.
Avşar elinin məşhur əmirlərindən biri də Bisütun bəydir. Nadirqulu xan Bisütun bəyi 1730-cu ildə Azərbaycan hakimi təyin etmişdi. Levaşovun və baron Şafirovun 1732-ci il 20 mart raportundan Təbrizin ikinci dəfə osmanlılar tərəfindən tutulması haqqında məlum olur ki, II Şah Təhmasib şəhəri müdafiəsiz qoymuş, onun idarə edilməsini əvvəlcə xalxallı Məhəmmədqulu xana, sonra isə Bisütun xana həvalə etmiş imiş. Məhəmmədqulu xan özünün vəzifədən götürüldüyünü bilərək karvansaranı və varlı evləri talayıb, Xalxala getmişdi. Bisütun xan da Təbrizdə çox davam gətirmədi. Əli paşanın çoxsaylı qoşunlarla yaxınlaşdığını eşidən kimi, öz oğlunu 1500 döyüşçü ilə orda qoyaraq şəhəri tərk etdi. Sakinlərin əksəriyyəti də şəhəri tərk etdi, yalnız iki minə yaxın ən yoxsulu qaldı. Osmanlı qoşunları Təbrizə yaxınlaşanda Bisütun xanın oğlu da döyüşçüləri ilə şəhəri tərk etdi.  
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Qədirqulu bəydir. Qədirqulu bəy Nadir şah Avşara xidmət etmişdi. Şahın Hindistan yürüşündə iştirak etmişdi.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Hacı Məhəmməd bəydir. Hacı Məhəmməd bəy Nadir şah Avşara xidmət etmişdi. Şahın Hindistan yürüşündə iştirak etmişdi.
Avşar elinin tanınmış simalarından biri də Bəyverdi bəy Avşardır. Nadir şahın hakimiyyəti dönəmində Sulduz və Savucbulaq mahallarında elbəyi, ulus vəkili vəzifəsində çalışmışdı. El və mahal camaatı ilə müdarayla dolanmadığandan Çarxçıbaşı Fətəli xan Araşlı Nadir şaha ondan şikayət etdi. Nadir şah əmr verdi ki, Fətəli xan özü onu cəzalandırsın. Fətəli xan Urmiyanın 1 ağaclığındakı Göytəpə mənzilində Bəyverdi bəyi yanına çağırtdırıb, boğazına ip atdı.
Avşar elinin adıbəlli igidlərindən biri də Divanqulu bəydir. Divanqulu bəy Nadir şahın ordusunda xidmət etmişdi. 1738-ci ildə tunel qazan alətlərlə Bəstə getmişdi. Qalanı alıb Bədir xan Əfqanı əsir tutmuşdu.
Avşar elinin adlı əmirlərindən biri də Səfiyar bəydir. Nadir şah Qəndəharın alınması müjdəsini Səfiyar bəylə qardaşı, Azərbaycan hakimi Ibrahim xan Zəhirəddövləyə bildirmişdi. 
Avşar elinin tanınmış simalarından biri də Əlimurad xandır. Əlimurad xan Əndəhud hakimi təyin edilmişdi. Itaətdən boyun qaçırdığı üçün Nadir şah oğlu Rzaqulu mirzəyə əmr etmişdi ki, Sərxəs yaxınlığındakı Əndəhuda gedib Əlimurad xana qulaqburması versin. Rzaqulu mirzə bir il qoşun tərtibi ilə məşğul oldu. Sonra Əndəhuda hücuma keçdi. Əlimurad xanın yanında olan avşar başçılarının bir dəstəsi ondan üz döndərib  şahzadəyə tərəf keçdilər. Əlimurad xan 6 həftə inadla vuruşsa da, bir görə bilməyib, təslim oldu. Onu Herata göndərib, orda edam etdilər.

Avşarlar