Qara at
Günlərin bir günündə əyyamı-sabiqdə biri vardı, biri yoxdu. Allahdan
başqa heç kəs yoxdu, bir padşah vardı. Günlərin bir günündə
padşahın arvadı ölür. Onun ölən arvaddan İbrahim adlı bir oğlu qalır.
İndi keçək padşahın ikinci arvadı görək nə edir. Padşahın ikinci arvadından
da bir oğlan olur. Padşah buları qoyur dərsə. Bir az müddət
dərsə gedib gələndən sora, padşah bir gün qonaqlıq edir. Şərbət paylayırlar.

Padşah əmr verir:

– İlxıdakı atlarımdan yoxsul adamlardan hərəyə bir at versin.

İbrahim dərsdən gəldi. Bir də gördü ki, bir qoca əkinçi yedəyinə
almış zil qara bir day aparır. İbrahim qocanı saxladı:

– Dayı, haradan gəlirsən?

Qoca dedi:

– Padşah sağ olmuş, oğlu İbrahimin dərsin qurtardığına söyünüb
ilxı atların yoxsullara peşkəş verir. Mən də muncağazı tutdum. Arıq
yabıdır.

İbrahim dedi:

– Qoca, bu day sənə əl verməz. Sən gəl dayı mənə ver. Mən də
onun əvəzində sənə bir yaxşı atın pulunu verim.

Qocanı İbrahim razı saldı. Qoca İbrahimə dua edə-edə getdi. İbrahim
dayı tumarlayıb yedəyinə aldı. Munun üçün atasından bixəbər bir
tövlə tikdirdi. Bir neçə gün at bir şey yemədi. İbrahim bir əlində şirni
yeyirdi. Qara at şirnini görən kimi kişnəməyə başladı. İbrahim şirnini
ata uzatdı, at yedi. Bundan sora İbrahim ata kişmiş verərdi.

Bir gün İbrahimin ögey anası gördü ki, padşah İbrahimi bu oğlanlardan
artıq istəyir. Dedi:

– Mən necə edim ki, İbrahimin başını batırım, yoxsa öləndən sora
yəqinimdir ki, padşahlıq qalar İbrahimə.

Ögey ana getdi aşpazın yanına, dedi:

– İbrahimin xörəyinə bu zəhəri səpərsən. Əgər bir adama desən
başuvu vurdurram.

Günorta İbrahim dərsdən gəldi. Xörək hazırdı. İbrahim xörəyi yeməmişdən
qabaq atına baş səkdi. At ağlamağa və ayağını yerə döyməgə
başladı. İbrahim dedi:

– Ay heyvan, nə var?

At dilə gəldi:

– İbrahim, sənin bu saat ögey anan xörəyivə zəhər töküb. Amandır
yemə get o xörəyi götür bura.

İbrahim evə girdi, xörəyi götürüb atın yanına gəldi. Xörəkdən bir
az at üçün atdı. At o saat şişdi. İbrahim xörəgi gizdətdi. Ögey ana bir
saat, iki saat gözətlədi, İbrahim ölmədi. Aşpazın üstə getdi:

– Oğlan, məgər xörəgə zəhər atmadın?

Aşpaz dedi:

– Atdım.

– Sabah İbrahimə naharı özüm verəcəgəm.

O biri günorta İbrahim dərsdən gəldi. Bu səfər zəhəri şərbətin
içinə tökdülər. At İbrahimə dedi:

– Xörəgi yeyərsən, şərbətdən içməzsən.

İbrahim xörəyi yedi şərbətdən içmədi. İbrahimin analığını od
götürdü:

– Ay aman, bu necə sirdir, hər nə var o qara atdadır.

Bir həkim çağırtdırdı. Həkimə dedi:

– Bax başıvı daldan vurdurram, bu sirri açsan. Mən əndəmimə zəfəran
çəkərəm. Sən də padşah üçün xəbər yollarsan ki, gərək munun
əndamına zil qara atın dərisi çəkilə, bu sarılıqdır.

Padşah üçün xəbər getdi ki, arvadın sarılıqdır. Gərək qara atın dərisi
əndamına çəkilə. Padşah əmr etdi:

– Gedin ilxıdakı atlarıma baxın.

İlxıdan qara at tapmadılar. Vəzir dedi:

– Padşah sağ olsun, oğlunun tövləsində bir zil qara day var.

Padşah dedi:

– Bu saat oğlumu çağıtdırın.

İbrahim gəldi, baş əyib oturdu. Padşah dedi:

– Oğlum, anan sarılıq gətirib, gərək qara atın kəsdirəsən, dərisi
ona çəkilə.

İbrahim dedi:

– Yaxşı, əmmə mən o ata heç minməmişəm. Görək babam şah
Mirzədən qalan yəhəri xəzinədən verəsən, qoyam atın dalına, sora bir
çolan vuram.

Padşah razı oldu. Əmr verdi ki, xəzinəni açıb İbrahimə nə istəyir
versinlər. İbrahim yəhəri atın dalına qoydu. Qılıncını bağladı. Atına
mindi xörək ilə şərbəti padşah üçün yolladı və dedi:

– Sənin arvadın naxoş deyil, o mənim xörəgimə zəhər tökmüşdü,
– deyə ata hərəkət verdi.

Qara day qan-qan vururdu. Padşah əmr verir ki, qapıları bağlasınlar,
İbrahimi şəhərdən buraxmasınlar. Fərraşdar qapını bağlayınca,
İbrahim şəhərdən çıxdı. İbrahim getməkdə ola, padşah hərəmxanaya
keçdi. Xidmətçiləri çağırdı, əmr etdi ki, su gətirsinlər. Su gətirdilər.

Sora padşah dedi:

– Munun qolunu silin.

Xidmətçilər azarlının qolunu sildilər. Zəfəran su ilə getdi. Padşah
güldü. Əmr etdi ki, arvadı ilə həkimin boynun vursunlar.
İbrahim bir xeylaq getdi, oturdu bir çinar ağacının dibində, atın
bağladı. İbrahim gördü ki, bir əjdəha zümrüd quşun balalarını yemək
istəyir. İbrahim əjdahanı iki böldü.

Əjdahanın ətindən quşdara verdi. Özü ağacın dibində yatdı. Bu
aralıqda zümrüd quşunun anası gəldi. İbrahimi yatmış gördü, dedi:

– A, budur mənim hər il balalarımı yeyən.

Yerdən bir daş götürdü, istədi İbrahimin başına salsın. Zümrüdün
balaları çığırışdılar və analarına dedilər:

– Onu öldürmə, o əjdahanı öldürdü, ətindən bizə verdi.

Zümrüd quşu daşı atdı. İbrahim yuxudan ayıldı. Zümrüd dedi:

– Al, balalarımın birini sənə verdim. Sən oları ölümdən qurtarıbsan.

At dil oldu, dedi:

– Al!

İbrahim zümrüd quşunu aldı. Atına mindi yola düşdü. Düz getdi,
dərə keçdi, bir meşəyə çatdı. Bir də gördü biri zarıldayır. Zarıltıya
tərəf getdi. Bir də gördü ki, bir pələng ayağına ağac batıb naləsi ərşə
durur. İbrahim atdan düşdü, pələngin ayağından ağacı çəkdi, əsgi ilə
bərk bağladı. Pələng də qoşuldu İbrahimə. İndi İbrahim, zümrüd, pələng
yol elədilər. Bir şəhərə çatdılar. Gördü çox qoşun var. İbrahim
xəbər aldı:

– Bu qoşun bura nöş yığılıb?

Dedilər:

– Qeyri padşah bizim bu padşahdan ya yeddi ilin bad-xəracın, ya
da padşahın gözəl qızı Xurşidi almaq istəyir.

İbrahim şəhərin qırağında durdu. Qara at dedi:

– İbrahim, sən get şəhərə. Belə ki biz sənə gərək olduq, al bu tükümdən
yandırarsan, biz gəlib çıxarıq.

İbrahim şəhərə girdi. Qabağına bir qarı çıxdı. İbrahim qarıya dedi:

– Qonaq saxlarsan?

Qarı dedi:

– Kül başıva, sən nə hayda, mən nə hayda? Padşahın qızını aparmağa
gəliblər.

İbrahim dedi:

– Az danış, al bu pulu, get mənim üçün dügü al, aş bişir.

Qarı hıqqana-hıqqana getdi, düyü aldı, aş bişirdi. İbrahim xörəyi
yedi tükü yandırdı. Qarıya dedi:

– Al bu qızıl da sənin. Mən yatıram, sən get.

Qarı getdi. İbrahim qara ata minib qoşuna həmlə etdi. Birinci zərbədə
qoşunu nə qədər dalda oturtdu. İki-üç zərbədə qoşunu yer ilə
yeksan etdi. Padşaha xəbər getdi ki:

– Padşah sağ olsun, bir qara atdı oğlan düşmanı qırıb çatdı.

Padşah əmr verdi ki:

– Qara atdını çağırın.

İbrahim üçün xəbər getdi. Tapa bilmədilər. Qoca qarı padşaha
dedi:

– Padşah sağ olsun, mənim evimdə bir qərib var, bəlkə elə o olur.
Çünki həmişə evə gələndə əl-qolu qanlı gəlir.

Padşah əmr verdi ki, qocanın qonağını çağırsınlar. İbrahimi gəlib
apardılar. Padşah üzün İbrahimə tutdu:

– Xoş gəlmisən oğlan, otur.

İbrahim oturdu. Padşah dedi:

– Gəl sən qal bargahda, mən qızımı sənə verim.

Pərdə quruldu. Xurşidi-aləm gəldi, pərdənin dalında durdu. Qız
dedi:

– Ana, bu oğlanı tanıyırsan, bu şah Şonqar padşahın oğludur.
Padşah yeddi gün, yeddi gecə toy elədi. Qızını verdi İbrahimə. İbrahim
Xurşidi-aləmi götürüb yeddi qatır qızıl və nə qədər qoşunla atasının
vilayətinə çatdı.

Günlərin bir günündə Ağ dev Xurşid-aləmi götürüb qaçdı. İbrahim
qara atı minib adaxlısının ardınca getdi. Bir qalaya saldılar. İbrahim
qalanı açdı. Öz adaxlısını tapdı. Qara at dedi:

– İbrahim, durma o şüşədəki balığı parçala.

İbrahim balığı parçaladı, ağ dev göydən yerə gəldi. İbrahim
Xurşid–aləmi götürüb təzədən yeddi gün, yeddi gecə toy elədi. O gün
olsun olmayanlarçın olsun.

Azərbaycan nağılları