Kəşfül-Həqayiq/ən-Nas Surəsi
ən-NAS SURƏSİ
114-cü surədir. Mədinədə nazil olub, 6 ayə, 20 kəlmə və 79 hərfdir.

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ (١) مَلِكِ النَّاسِ (٢) إِلَهِ النَّاسِ (٣) مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ (٤) الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (٥) مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (٦)

Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim

Allah-Təala bu mübarək surədə bir xəbis sifətin şərindən Allah-Təalaya
pənah aparmağı möhtərəm peyğəmbərinə əmr edir, lakin əslində ümmətinə bu
mübarək surəyə hər zaman sarılıb, xəbis xəbərçilik sifətini tərk etməyi əmr
edir. Bu xəbis sifət bundan ona, ondan buna söz aparıb, fitnə çıxarıb, insanları
fəlakətə salmaqdır.1-3) (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ إِلَهِ النَّاسِ) - (Ey Məhəmməd), dilinlə vird
edib, bundan sonra qeyd olunan şərirlərin şərindən Allah-Təalaya pənahapar. Lakin təkcə pənah aparmaqla kifayətlənmə, fəzilət məqamına
götürüb ümmətinə də sənə tabe olmağı əmr et. De: “İnsanların rəbbi,mürəbbisi, hər bir işlərinin maliki və haqq olan məbudları Allah-Təalaya
pənah aparıram. (Səbəbi gələcək ayədə qeyd olunur).

4-مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ (6) - Cinlərdən və insanlardan xəbərçilik edib, söz gəzdirib, (kirpi) kimi fürsət tapandabaş çıxarıb, insanların qəlblərinə fitnə-fəsad salan, fürsət tapmayan
da acizanə şəkildə bir guşədə gizlənib, qəlblərə vəsvəsə salıb, sözgəzdirənlərdən sənə pənah aparıram, ey Allahım. (Həqiqətən, xəbərçilik
nə pis və qəbih sifətdir, ondan böyük fəsadlar törəyir. Neçə yerdə Qurani-Şərifdə
və hədislərdə bu hərəkət qınanıb, onun sahibləri fasiq və günahkar
adlanıb. Quran əhli gərək ayələrdəki belə əmrlərə əməl edib, xəbis sifətləri
dəf edib, gözəl sifətlərə yönəlməklə nəfslərini təmizləyib, insanlıq məqamına
yüksəlsinlər. Nəinki özümüzə Quran əhli deyib, ancaq Qurani-Şərifdən heç
istifadə etməyib, vəhşilik və zəlalətə düşüb, insanlıqdan uzaqlaşıb, heyvanlar
aləminə daxil olaq).Allaha həmd olsun, bu mübarək surənin təfsiri tamamlandı. Allahın
Rəsulu (ə.s) buyurdu: “Kim bu son iki surəni (Müəvvizəteyn-İxlas, Nas)oxusa, Allah-Təalanın nazil etdiyi kitabların hamısını oxumuş kimidir. Allahın
''Rəsulu (ə.s) doğru buyurub).

Mən həqir kitab müəllifinin bu təfsirə görə nəql etdiyim hədis çox müvafiq
və haqq bir hədisdır. Çünki bu surələrdə qeyd olunan şərirlərin şərindən
qaçmaq ilahi kitabların hamısında bəyan olunub və tərk edilməsi əmr olunubdur.
Lakin təfsirçilərin, xüsusilə Əşəri məzhəbi alimlərinin təfsirindəki bu
hədisdən və yozumlardan mühüm bir fayda görünmür. Çünki onlar surələri
sehrbazların sehrinin həqiqət olması və şeytanın insana vəsvəsə edib, yoldan
çıxartması şəklində təfsir ediblər və surələrin nazil olması səbəbi kimi bir
hadisəni nəql ediblər. Peyğəmbər (ə.s) bir dəfə xəstələnmişdi. Bunun səbəbi
kimi ona bəzi nalayiq hərəkətlər isnad etdilər. Mən həqir onları qeyd edirəm:
“Naxoşluğunun səbəbi məlum olmadı. Cəbrayıl, ya da ki, başqa bir mələk
gəlib peyğəmbərə dedi ki, sənə cadu ediblər. Filan yəhudi sənin tükündən
qoparıb, düyün vurub filan quyuya salıbdır. Allah-Təala bu surələri sənə
göndərdi ki, oxuyub şəfa tapasan. Peyğəmbər adam göndərib, həmin quyudan
bir düyünçə çıxartdılar. İçində bəzi şeylər və peyğəmbərin başının tükü
var idi, (necə ki, indi də falçılar belə düyünçələr hazırlayırlar) Peyğəmbər
surələri o düyünə oxuyub, düyünlər açıldı, peyğəmbər də şəfa tapdı”. Bu mövzuda
ağla zidd olan xeyli hədislər nəql edib, məqalələr yazıblar. Onları nəql
etməkdən üz döndərdim, lakin belə sözlərin doğruluğunu və fəsadını ağıl sahibi
şəxslərin rəyinə həvalə etdim. Hərçənd bəzi bədniyyət adamlar bu kitaba
baxıb deyəcəklər ki, bu sözlər təfsirçilərin sözlərinə müvafiq deyildir. Mən
həqir onların cavabında deyirəm: “Mənim təfsirimdə qeyd etdiyim mətləblərin
hansı şəriətə və ağla ziddir? Əksinə, Quranın etibarını və ecazkarlığını sübut
edən mənalardır. Təfsirçilər guya öz zəmanələrində olan falçıların əməllərinə
baxıb, belə mənasız, hətta peyğəmbərə layiq olmayan şeyləri o cənaba isnad
ediblər. Allah məni qorusun ki, mən həqir elə nalayiq sözləri və bir yəhudi
qadının cadusu ilə cənab peyğəmbərin tilsimlənməsini ona isnad edim. Əgər
sehrin həqiqəti olub, o cənaba təsir etsəydi, bir an da o uca şəxsiyyəti yer
üzündə hərəkət etməyə qoymazdılar. Bu sözlərin hamısı cəhalət və nadanlıqdan
meydana gəlib. Allahım, ayələrini anlamada bizə yardım et və bizi kitabınla
əməl etməkdə sabit elə!

“Kəşfül-Həqayiq”in üçüncü cildini tamamladığım və bu xeyir əmələ axıra
kimi məni müvəffəq etdiyi üçün Allah-Təalaya həmd-səna edib, təşəkkürlər
edirəm. Bu axır vaxtlarda mən həqirə xeyli qəm-qüssə, kədər üz verdi... Bu kitabı
tamamlaya bildiyim üçün ağacların yapraqları, dənizlərin suları, çöllərin
qumları qədər, səma və yer durduqca, günəş yeri işıqlandırdıqca, ay günəşdən
nur aldıqca, ulduzlar səmaya zinət verdikcə, yer kürəsində canlılar hərəkət
etdikcə, yerdən bitkilər göyərdikcə, ağaclarda quşlar oxuduqca, aləmin
yeganə yaradıcısının müqəddəs zatını yenidən həmd-səna və təqdis edib, onu
pak və müqəddəs sayıram. Bu mübarək təfsiri cümə axşamı gecəsi Zilqədə
ayının 22-də 1323-cü hicri ilində, saat 10.15-də bitirdim. Bu kitaba baxan
pak qardaşlarımdan və ağıl sahibi uca şəxslərdən xahiş və ümidim odur ki,
əgər bir səhv, unutqanlıq və ya bir nöqsan görsələr, əfv edib, nalayiq sözlərlə
məni yad etməsinlər. Çünki insan unutqandır. İnsanın səhv edib, nəyisə unutması
təbiidir. Mən həqir düz dörd il bu kitabı yazmaq üçün əziyyət çəkib, öz
əskik qabiliyyətim sayəsində tamamlaya bildim. İdrak və kamal sahiblərinin
nəzərində məqbul olmasını ümid edib, bu mühüm işə yönəldim. Allaha həmd
olsun, ümidsiz qalmayıb bu xeyir işi tamamlaya bildim. Hər bir işimi Allah-Təalaya həvalə edib, Ondan yardım istəyirəm.

Kəşfül-Həqayiq
Nas surəsi