Nahuşa haqqında hekayət
İndra şahlığını tərk edib, sürgündə özünün böyük günahlarını
yuduğu vaxtlar hər üç dünyada işlər bir-birinə qarışıbmış. Çayların
suyu çəkilmiş, göllər qurumuşdu, göydən bir damcı da
yağış düşmürdü, meşələr məhv olub gedirdi. Şahsız və başsız
qalmış tanrıların, müdriklərin qəlbini qorxu və çaşqınlıq bürümüşdü,
amma onların heç biri səma taxtında İndranın yerini tutmağa
ürək eləmirdi.

O vaxtlar yer üzündə Ayusun oğlu, Pururavasın nəvəsi, ay
nəslinin nümayəndəsi şah Nahuşa hökmdarlıq edirdi. O, şücaəti,
xeyirxahlığı və gözəlliyi ilə böyük şöhrət qazanmışdı. Buna görə
də səma sakinləri ulu Brahmanın razılığı ilə qərara aldılar ki, onu
İndranın yerinə taxta çıxartsınlar. Tanrılar və müqəddəs zahidlər
onun yanına gəlib dedilər:

– Ey yerlərin şahı, gəl bizim ağamız ol.

Pururavasın nəvəsi karıxmış halda etiraz elədi:

– Mən sizin ağanız ola bilmərəm, ey səma sakinləri. Mən çox
zəifəm. İndranın gücü məndə yoxdu, buna görə də etibarlı arxa
və müdafiəçi kimi sizə yaramıram.

Tanrılar və müdriklər ondan əl çəkmədilər:

– Sən narahat olma, ey şahlar şahı! Sən bizim hökmdarımız
ol, bizim bütün qüdrətimiz sənin işinə yarayacaq. Sənin işarənlə
tanrı da, asur da qandharv da, brahman da öz gücünü sənə keçməsi
üçün sənin həmin adama baxmağın bəsdi. Bizim bu hədiyyəmizi
qəbul elə. Şübhələri at, ey Ayusun oğlu Nahuşa, bu pak
yola qədəm qoy, İndranın səma taxtında otur!” 

Nahuşa razılaşdı.
Nahuşa yerdə hökmdarlıq edəndə, ehtirasını cilovlaya bilirdi,
xeyirxah əməllərdə təskinlik tapırdı və böyük bir mütiliklə tanrılara
sitayiş edirdi. Amma səma hökmdarına çevrilib güc sahibi
olandan sonra Nahuşada təkəbbür yarandı, möminliyi unutdu,
tez-tez kefə və əyləncələrə meyl göstərməyə başladı. O, yanına
göyçək səma apsarlarını və işvəkar qandharvlarını topladı, ilahi
musiqidən həzz alaraq, gecə-gündüz onlarla Nandan meşəliyində
kef çəkdi. Apsar və qandharvların müşayiətilə göydən öləri
insanlar dünyasında göylərə ucalan Meru dağına endi, Himalay
dağının zirvələrini gəzib dolaşdı, sonra çaylara və okeanlara baş
çəkdi, hər yerdə kef və əyləncələrdəydi.

Bir gün Nahuşa İndranın göyçək arvadı Şaçini gördü və kor
ehtiras varlığına hakim kəsildi. O, yanındakılardan soruşdu:

– Niyə ilahə Şaçi öz ağasına ehtiramını və sevgisini bildirmədən
yan keçir. Məgər mən göylərin hökmdarı deyiləmmi?

Məgər o, əvvəllər İndraya göstərdiyi ehtiramı indi mənə göstərməli
deyilmi? Qoy göyçək Şaçi tezliklə saraya gəlsin və mənə
baş çəksin!

Nahuşanın əmrini eşidən Şaçi qorxu və ümidsizlik içində tanrıların
müdrik müəllimi Brihaspatinin yanına özünü yetirdi və dedi:

– Ey brahman, mənə kömək ol, kömək elə ərimə sədaqətimi
qoruyub saxlayım. Məni ancaq sən gizlədə bilərsən. Bir vaxtlar
deyirdin ki, dul qalmaq mənim bəxtimə yazılmayıb. İstərdim ki,
sənin sözlərin yalan olmasın.

Brihaspati cavabında dedi:

– Dediklərimin hamısı həqiqətdi. Ey ilahə, narahat olma və
Nahuşadan da qorxma. Tezliklə səni ərin İndraya qovuşduraca-
ğam. – Brahman Şaçiyə evində sığınacaq verdi və onu qanadının
altına aldı.

Brihaspatinin Şaçini evində gizlətdiyi xəbəri Nahuşaya çatdı,
hökmdar cin atına mindi. Səma sakinləri onu sakitləşdirmək
üçün çox dil tökdülər:

– Ey göylər hökmdarı, hirsini bas. Sənin hirsin dünyanı dağıda
bilər. Sakitləş və fikirləş ki, Şaçi sənin arvadın deyil. Günaha
batma və naməhrəm arvada tamah salma. Sən, axı, tanrıların şahısan,
sən gərək təbəələrinə nümunə olasan, onları bəd əməllərdən
çəkindirəsən.

Ehtirasının qurbanı olan Nahuşa deyilənlərə fikir vermirdi,
səma sakinlərinə etiraz elədi:

– İndranın özünün günahı az deyil. Kahinin qatili kimi, tanrılar
dünyasından qıraqda gizlənməklə layiqli cəzasını almayıb və
heç vaxt arvadının yanına qayıtmayacaq. Buna görə də arzuladığım
sevinci o, mənə bəxş eləməlidi. Bu, onun da xeyrinədi, sizin
də. Bir daha mənim iradəmə qarşı çıxmayın.

Səma sakinləri susdular, qarşısında baş əydilər və Şaçini
onun sarayına gətirəcəklərinə söz verdilər. Başlarını aşağı salıb,
dərdli-dərdli Brihaspatinin yanına gəldilər və dedilər:

– Ey ulu brahman, bizə bəllidi ki, İndranın arvadı sənin evində
sığınacaq tapıbdı. Sənin yanına minnətə gəlmişik, ey ulu
müdrik, Şaçini hökmdarın hüzuruna göndər. Nahuşa bizim
hökmdarımızdı və hal-hazırda o, İndradan çox güclüdü. Qoy
gözəl ilahə onu özünün hökmdarı və əri kimi qəbul eləsin.
Tanrıların bu sözlərini eşidən Şaçi acı-acı ağladı və göz yaşları
tökərək Brihaspatiyə üz tutdu:

– Ey tanrıların müəllimi, sən bilirsən ki, mən Nahuşanın arvadı
olmaq istəmirəm. Mən sənin qanadının altına sığınmışam.
Doğrudanmı, sən vədinə xilaf çıxacaqsan?

Müdrik Brihaspati işi belə görüb, natiqlik məharətindən istifadə
elədi və dedi:

– Qüdrətli Brahma demişdir: kömək diləyənə xəyanət edən
adamı böyük bədbəxtçiliklər gözləyir. Mən sözümün ağasıyam
və xeyirxahlıq qanununu poza bilmərəm. Kömək diləyənə xəyanət
edən adam xoş gün görməyəcək. Torpağa səpdiyi toxum
bitməyəcək, yağış onun tarlasından yan keçəcək, məhsul nə
olduğunu bilməyəcək; nəzirini tanrılar qəbul eləməyəcək, törəmələri
qırılacaq, əcdadları isə o dünyada qırğına çıxacaq. Buna
görə də, ey tanrılar, İndranın arvadını Nahuşaya verməyəcəyəm.
Bir siz də fikirləşin, fikirləşin ki, Şaçinin və özümüzün səadətimiz
naminə nə edə bilərik.

Tanrılar fikirləşib çıxış yolu tapa bilmədilər, onda Brihaspati
dedi:

– Qoy qəşəng gözlü ilahə Nahuşadan xahiş eləsin ki, şah öz
səadəti naminə ona vaxt versin. Şaçi də bu müddət ərzində yenidən
ərə getmək fikrinə alışsın, özünü buna hazırlasın. Ey müdrik
tanrılar, zaman isə sonra Nahuşanın qarşısına başqa sədd çəkər.
Tanrılar Brihaspatinin təklifi ilə razılaşdılar. İndranın arvadına
dedilər:

– Ağıllı ol, ilahə. Brihaspatinin məsləhətinə əməl elə. Nahuşanın
yanına yollan və xahişini ona çatdır. Nahuşa günahkardı və
şəhvətpərəstdi, onun hökmdarlığına az qalıbdı, tezliklə İndra
şahlığını özünə qaytaracaq.

Utancaq Şaçi səma sakinlərinin təhriki ilə Nahuşanın yanına
yollandı. Gözəl-göyçək məlakəni qarşısında görən Nahuşanın
sevincdən çiçəyi çırtladı, onun qəşəngliyini tərifləyərək şirin
dilini işə saldı:

– Ey göyçək ilahə, məni öz ərin kimi qəbul et. Axı, hazırda
mən hər üç dünyanın İndrasıyam.

Nahuşanın ehtiras dolu sözləri ilahəni dəhşətə saldı, qorxudan
sərt küləkdə əsim-əsim əsən ot saplağı kimi titrədi. O, Nahuşanın
qarşısında baş əyib dedi:

– Ey tanrıların hökmdarı, səndən xahiş edirəm ki, mənə bir
az möhlət verəsən. İndradan xəbər-ətər çıxmasa, söz verirəm ki,
sənin arvadın olacağam.

Şaçinin sözləri Nahuşanın qəlbində sevinc və ümid oyatdı.
O, İndranın arvadına dedi:

– Qoy sən deyən kimi olsun. Amma yadında saxla ki, mən
səni gözləyirəm və inanıram ki, məni aldatmayacaqsan.
Nahuşa onun getməsinə icazə verdi, Şaçi yenidən qayıdıb,
Brihaspatinin evində gizləndi.

Tanrılar sevindilər ki, Nahuşanın hirsi bir müddətə yatıbdı,
məsləhət almaq üçün Vişnunun yanına yollandılar:

– Ey ulu tanrı, bizim pənahımız sənsən, xilasımız səndədi.
De görək, İndranın günahını yumaq üçün nə eləmək lazımdır?

Vişnu cavab verdi:

– Qoy İndra atını mənə nəzir gətirsin. Nəzirdən sonra mən
onun günahını yuyaram, o da göylər səltənətində hökmdarlığını
yenidən ələ alar.

Tanrılar yolu əllərinə alıb, kainatın qurtaracağına gəlib çıxdılar,
İndranı tapdılar, onunla birlikdə atını qurban kəsdilər. Vişnu
İndranın günahını yudu. Amma ulu bir qorxu hələ də İndranın
canındaydı, o, Nahuşanın qüdrətindən qorxurdu, buna görə də
heç kimin gözünə görünməmək üçün sakitcə öz gölündə gizləndi.
Dilxor tanrılar ərinin yenidən gizləndiyini Şaçiyə dedilər.
Şaçi dua eləməyə başladı: “təmizliyim və möminliyim mənə
kömək olsun, Nahuşadan məni qorusun və İndraya sədaqətli
qalmaqda dadıma çatsın”. Gecənin bir aləmində İndranın dərdli
arvadı sığınacağından çıxdı və üzünü gecə tanrısına tutdu:

– Ey Gecə, ey gələcəkdən xəbər verən tanrı! Sirrini mənə aç,
ərimi haralarda axtarım!

Şaçinin dərdindən riqqətə gəlmiş Gecə cavan və qəşəng bir
qız cildində onun qarşısına çıxdı və dedi:

– Ey Şaçi, ey sədaqətli qadın, arxamca gəl. Ərinin gizləndiyi
yeri mən sənə göstərərəm.

Şaçi Gecənin arxasınca düşdü, onlar əvvəlcə səma meşəliyindən
keçdilər, sonra Himalayın dağlıq zirvələrinə qalxdılar və
şimala yollandılar. Uzaq şimalda ucsuz-bucaqsız dənizin qoynunda
yerləşən adaya rast gəldilər. Ada meşəlik və çəmənliklə
örtülmüşdü, ortasında isə ağ şanagüllər baş-başa vermiş gözəl
bir göl vardı. Gələcəkdən xəbər verən Gecə Şaçiylə birlikdə şa-
nagüllənin birinin saplağına yaxınlaşdı və orda gizlənmiş İndranı
ona göstərdi.

Sevimli əriylə görüşə sevinən Şaçi onun ayaqlarına döşəndi.
Arvad göylərin hökmdarlığını ələ keçirəndən sonra Nahuşanın
törətdiyi azğınlıqlardan danışdı, onu yoldan çıxartmağa çalışmasından
söhbət açdı. İndradan xahiş elədi ki, geri qayıtsın, arvadını
müdafiə eləsin və Nahuşanı cəzalandırsın. İndra isə cavab
verib dedi ki, Nahuşaya qalib gəlməyə indi gücü çatmaz, çünki
tanrılar ona böyük qüdrət veriblər:

– Ayusun oğluna ancaq hiyləylə qalib gəlmək olar. Sən geri
qayıt və ona deynən ki, arvadın olmağa razıyam, amma şərtim
var: mənim dalımca Brihaspatinin evinə at əvəzinə müqəddəs
zahidlər qoşulmuş cəng arabanda gəl.

Şaçi onun tapşırıqlarına əməl edəcəyinə söz verib, göylər
səltənətinə qayıtdı.

Vaxtın tamamında Şaçi Nahuşanın hüzuruna gəldi və dedi ki,
İndra yoxa çıxıbdı, heç bir xəbər-ətər göndərmir, buna görə də
hökmdarın arzusunu yerinə yetirməyə hazıram. Onun sözləri
Nahuşanı sevindirdi, Şaçinin bütün istəklərini yerinə yetirəcəyinə
söz verdi. Şaçi dedi:

– Şah sağ olsun, sən böyüksən, sən qüdrətlisən, dünyada
sənə tay yoxdu. İşıqlı dünyanın tanrıları da, insanları da, bütün
məxluqu da sənə tabedi. Sənin nəzərinə ilişənlərin hər biri özünün
qüdrətini sənə verir, özü isə gücsüzləşir. Mən istərdim ki,
dalımca Brihaspatinin evinə gələndə, bütün qüdrətin açıq-aşkar
görünsün, sənin gəlişin Vişnunun və Şivanın qüdrətinə kölgə
salsın – arabana göylərin müdrik brahmanlarını qoş və məni öz
sarayına həmin arabada apar!

Aşiq Nahuşa cavab verdi:

– Mən sənin istəyinə tabe, ey göyçək Şaçi. Sənin arzun
mənim qəlbimdən xəbər verir. Həqiqətən, dünya hələ belə gəliş
görməyibdi. Arabasına mömin zahidləri qoşmaq hər adamın işi
deyil. Mənimsə qüdrətim hüdudsuzdu; keçmiş, indi və gələcək
mənə tabedi; dünya mənim qüdrətimlə rahatlıq tapır, acıqlansam
dünya məhv olar. İlahə, arxayın ol, sənin bütün arzularını yerinə
yetirəcəyəm! Yeddi müqəddəs müdrik məni sənin mənzilinə
yetirəcək, kainatın hökmdarının bütün qüdrətini və şan-şöhrətini
onda görəcəksən!

Məğrurluğundan məstləşmiş Nahuşa Şaçinin getməsinə
icazə verdi. Şaçi tanrıların müəlliminin evində onun gəlişini
gözləyəcəkdi.

Şaçi geri qayıtdı, başına gələnləri Brihaspatiyə danışdı.
Üzünü Anqirasın oğluna tutdu:

– Vaxtım çox azdı. Göylər hökmdarı müdriklər qoşulmuş
arabasında indilərdə özünü yetirəcək.

Brihaspati ona təskinlik verdi, yubanmadan İndranı axtarıb
tapacağını dedi. O, mehrabda qurbanlıq odu qaladı və tanrı Aqnini
İndranın dalınca göndərdi. Müqəddəs kahinin əmrini yerinə
yetirmək üçün Aqni heyrətamiz dərəcədə gözəl bir qıza çevrildi
və həmin andaca yoxa çıxdı. Xəyal kimi qanad çaldı, göyü və
yeri, meşəni və dağı axtardı, bir göz qırpımında geri qayıdıb, hər
yeri axtardığını, amma İndranı tapmadığını söylədi. Bir də onu
dedi ki, İndranı ancaq axan sularda axtarmamışam, sularda gizləndiyim
vaxtdan suya girməyə ürək eləmirəm. Brihaspati etirazını
bildirdi:

– Ey Aqni, ey allahların diliylə danışan, müqəddəs qurbanları
onlara sən çatdırırsan. Brahmanlar sənə sitayiş edirlər, sənin
əməllərini şöhrətləndirirlər, sənə qurban kəsirlər. Sən həqiqət
kimi, bütün canlıların qəlbinin dərinliyinə yol tapırsan. Dünyada
sənin üçün heç bir sirr yoxdu. Beləcə, qorxusuz-hürküsüz suya
baş vur, İndranın harada gizləndiyini öyrən.

Brihaspatinin sözlərindən sonra Aqni dünyanın bütün sularına
baş vurdu, bütün dənizləri və çayları, nohurları və gölləri
bitdə-bitdə axtardı, nəhayət, İndranın yerini tapdı. Başda Brihaspati
olmaqla tanrılar İndranın yanına gəldilər, yalvardılar ki,
geri qayıtsın, asuralarla döyüşdə qazandığı qələbələri və göstərdiyi
igidlikləri ona xatırlatdılar. Brihaspatidən sonra sular hökmdarı
Varun, ay tanrısı Soma, Günəşin oğlu Yama və başqa tanrılar
ona minnətçi düşdülər. Nəhayət, İndra sığınacağından çıxdı,
ildırım hökmdarı kimi, özünün əvvəlki qorxunc görkəmini aldı
və dedi ki, tanrılar öz gücləriylə ona kömək edəcəklərsə, Nahuşayla
vuruşmağa razıdı. Tanrılar kömək edəcəklərini dedilər və
düşünüb-daşınmağa başladılar ki, Nahuşanın öhdəsindən necə
gəlsinlər, göylər padşahının taxtından onu necə salsınlar. Məsləhətləşmənin
qızğın yerində Urvaşinin oğlu müdrik Aqastya özünü
yetirdi və dikbaş Nahuşanı İndranın taxtından salındığını, bununla
da tanrıların gözəl iqamətgahında əmin-amanlığın hökm sürdüyünü
onlara çatdırdı. Aqastya hadisəni olduğu kimi şadyanalıq
edən tanrılara danışdı:

Nahuşa arabaya qoşmaq üçün brahmanları seçəndə müdrik
Bhriqa onun gözünə görünməsin deyə, saçlarımın arasında gizləndi.
Nahuşa məndən başqa müdrikliyi və xeyirxahlığı ilə şöhrət
qazanmış daha altı zahidi arabaya qoşdu. İndranın arvadını gətirmək
üçün Brihaspatinin evinə sarı getdik, yolda Nahuşa arabanı
çəkən müdriklərlə mübahisəyə girişdi. Mübahisə Veda himnlərini
düzgün oxumağın üstə qızışdı. Müdriklər güzəştə getmədilər
və Nahuşanın savadsızlığını üzə çıxartdılar. Məğrurcasına
arabada əyləşmiş hökmdar yaman acıqlanmışdı, başımı təpiklədi
və özü də bilmədən Brahmın oğlu Bhriquya dəydi. Nahuşanın
görmədiyi müdrik, təpiyi özünə təhqir sayaraq ona lənətlər yağdırdı:
“Bütün günahlarına, azğınlığına, brahmanlara əzab verdiyinə,
naməhrəm arvada göz verib işıq vermədiyinə görə, ey
Nahuşa, sən öz gücünü itirəcəksən, tanrıların hədiyyəsi sənin
dadına çatmayacaq. Sən daha göylər şahlığına layiq deyilsən,
buna görə də göydən yerə qovulacaqsan. Yerdə sən iri bir ilana
çevriləcəksən, min il torpaqda sürünüb yem axtaracaqsan, Ay
nəslindən olan varisin Yudhişthira padşah səni lənətdən qurtarana
kimi əzab çəkəcəksən”. Ulu müdrik sözünü deyib qurtardı,
amma Nahuşa bu lənətin qarşısında aciziydi, çünki onun nəzərləri
həmin anda Bhriqunu tapmamışdı. Ayusun, təkəbbürünü
itirmiş və qorxudan tir-tir əsən oğlu bu lənətin qüdrətiylə göydən
yerə düşdü və iri bir ilana çevrildi.

Aqastya sözünü qurtardı və sevincək tanrılar İndra ilə birlikdə
öz iqamətgahlarına qayıtdılar.

Brahmanın əmriylə İndra atıyla təmizləyici qurbandan bir də
keçdi, Brahma və Vişnu öldürdüyü kahinin qanını onun üçün
keçdilər, onun günahını odun, ağacların, apsarların və suların
arasında böldülər. Aqni İndranın günahının bir hissəsini öz boynuna
götürdü və Brahmaya dedi:

– Şahımızın rifahı naminə sənin əmrinlə mən bu ağır yükü öz
boynuma götürdüm, bəs bu yükdən nə vaxt azad olacağam?
Brahma dedi:

– Narahat olma, əgər kimsə ağlını itirib, sənə nəzir gətirməsə,
sənin günahın onun boynuna düşəcək.

Ağaclara dedi:

– Kimsə çaşıb təzə ay, yaxud da aypara doğan günü sizə balta
qaldırsa sizin boynunuza qoyduğumuz günahı ona verəcəyik.
Apsarlara dedi ki, onların günahları aybaşı vaxtı arvadlara toxunan
kişilərin boynuna düşəcək. Sudakı günahlar, Brahmanın sözünə
görə, suyu murdarlayana keçəcək. Hər şey Brahmanın dediyi
kimi oldu. Şaçinin ərisə günahlarından azad olub yenidən göylər
səltənətində hökmran oldu.

Hind nağılları