"Əkinçi", 30 yanvar 1876, №2/Daxiliyyə
Su bir yerdə dayanıb qalanda, məsələn, yağışdan sonra əmələ gələn göllərdə
onun rəngi san ya göy olur. Onun səbəbi ol suda kiçik heyvanat və ələfiyyat
məskən edib zindəganlıq etməyidir. Onları kiçik olduğuna baxmaq ilə görmək
olmaz, amma ol suyun bir damcısına altı yüz böyüdən ayna ilə baxanda o bir
damcıda bir neçə min heyvanat və ələfiyyat görmək olur. Belə su quruyanda zikr
olan heyvanatın və ələfiyyatın toxumları toz kimi havaya qalxıb gedirlər. Sonra
iyimiş və natəmiz yerə düşəndə təzədən zindəganlıq edirlər. Bu toxumlar havada ol
qədərdir ki, insan hər nəfəsin alanda onların bir neçəsi onun ağzına gedir.
Çünki zikr olan heyvanatın bəzinin rəngi qırmızıdır, ona binaən bəzi
yerlərdə yağış yağanda havada olan toxumlar ona qarışıb onu qan kimi qırmızı
elədiyinə belə qırmızı yağışa avam adam qan deyib qəzəbi ilahi hesab edir.
Zikr olan ələfiyyatın bəzinin toxumları insanın bədəninə daxil olanda
onlardan titrədib-qızdırma, çiçək, vəba, yatalaq və bir neçə qeyri naxoşluqlar əmələ
gəlirlər. Çünki bədən təmiz olanda ol toxumlar bədənə daxil də olsalar, orada
pərvəriş tapıb zindəganlıq edə bilməzlər, ona binaən hər kəs zikr olan
naxoşluqlardan özünü mühafizət etməkdən ötrü gərək bədənini və paltarını təmiz
və qarnını iyimiş, çürümüş və artıq xörəkdən saxlasın.

Bu halda bizim Badkubə şəhərində çiçək naxoşluğu olduğuna indi ancaq
çiçəkdən danışacağıq.

Çiçək iki qism naxoşluğa deyirlər ki, birisi əsl çiçəkdir və birisi səpgidir ki,
çiçəyə oxşadığına ona da çiçək deyirlər. Amma onların təfavütü çoxdur. Məsələn,
əsl çiçək yovuxmadır, yəni bir xəstənin yanına sağ adam gəlsə o da naxoşluyar.
Amma səpgi yovuxma deyil. Əsl çiçəkdən çox adam tələf olur, amma səpgidən
yüzdə biri vəfat edər. Ġndi Badkubədə hər iki naxoşluq var. Həkimbaşı məlum edib
ki, əsl çiçəkdən 5 adam xəstə imiş. Onların birisi ki, südəmən uşaq imiş, vəfat edib
və qeyriləri şəfa tapıllar. Amma səpgidən xəstə çoxdur.

Keçən zaman ki, çiçək döymək mə’lum deyilmiş, çiçək qara yara kimi hər
bir vilayətə düşsə, onu tamam edir imiş. Amma indi onun səbəbi və əlacı mə’lum
olduğuna ol qədər şiddət etmir.

Çiçəyi döyülən kəs çiçəkdən xəstə olmaz və əgər olsa da az olur. Bəzi
vaxtda çiçəyi döyülən kəs genə sonra çiçəkdən naxoşlayır. Ona binaən təbiblər
məsləhət edirlər ki, hər kəs on ildə bir dəfə çiçəyini döydürsün və belə deyirlər ki,
ol vaxtda ona heç çiçək dəyməz.

Əgər çiçək düşən yerdə təbib olsa, onu xəstənin üstə gətirdib onun
məsləhətinə görə əməl etmək gərək, amma təbib olmasa lazımdır xəstəni soyuqdan
və istidən mühafizət edib ona isti və təmiz xörəyi az-az verib, paltrını və bədənini
pak saxlamaq və əgər iştədmə lazım olsa, gərçək yağı vermək. Belə saxlanan
xəstənin çoxu təbibsiz də şəfa tapır.

Çiçək azan bir yerə düşəndə səy etmək gərək ki, o naxoşluq sağ olan
adamlara da dəyməsin. Ona binaən xəstəni elə saxlamaq gərək ki, onun yanına
lazım olmayan sağ adam, ələlxüsus, çiçəyi döyülməmiş kəs gəlməsin və əgər
məqdur olsa, xəstəyə bir əlahiddə otaq vermək ki, orada qeyri kəs sakin olmuya.
Xəstəni elə saxlamaq gərək ki, onun yaralarının üstə milçək düşməsin, yoxsa onun
ayaqlarına və qanadlarına ol yarada olan ələfiyyatın toxumları yapışar və sonra ol
milçək sağ adamın üstünə oturanda ona da çiçək salar.

Əkinçi qəzetindəki daxiliyyələr