Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası 
 
Azərbaycan xalqı özünün çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrini davam etdirərək “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktında əks olunan prinsipləri əsas götürərək, bütün cəmiyyətin və hər kəsin firavanlığının təmin edilməsini arzulayaraq, ədalətin, azadlığın və təhlükəsizliyin bərqərar edilməsini istəyərək, keçmiş, indiki və gələcək nəsillər qarşısında öz məsuliyyətini anlayaraq, suveren hüququndan istifadə edərək, təntənəli surətdə aşağıdakı niyyətlərini bəyan edir:

         Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq;
         Konstitusiya çərçivəsində demokratik quruluşa təminat vermək;
         vətəndaş cəmiyyətinin bərqərar edilməsinə nail olmaq;
         xalqın iradəsinin ifadəsi kimi qanunların aliliyini təmin edən hüquqi, dünyəvi dövlət qurmaq;
         ədalətli iqtisadi və sosial qaydalara uyğun olaraq hamının layiqli həyat səviyyəsini təmin etmək;
         ümumbəşəri dəyərlərə sadiq olaraq bütün dünya xalqları ilə dostluq, sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşamaq və bu məqsədlə qarşılıqlı fəaliyyət göstərmək.
Yuxarıda sadalanan ülvi niyyətlərlə ümumxalq səsverməsi — referendum yolu ilə bu Konstitusiya qəbul edilir.

I BÖLMƏ - Ümumi müddəalar

1-ci fəsil.	Xalq hakimiyyəti

Maddə 1.	Hakimiyyətin mənbəyi 

I.	Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır.

II.	Azərbaycan xalqı Azərbaycan Respublikası ərazisində və ondan kənarda yaşayan, 
Azərbaycan dövlətinə və onun qanunlarına tabe sayılan Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarından ibarətdir; bu isə beynəlxalq hüquqla müəyyənləşdirilmiş normaları istisna etmir.

Maddə 2.	Xalqın suverenliyi 

I.	Sərbəst və müstəqil öz müqəddəratını həll etmək və öz idarəetmə formasını müəyyən etmək Azərbaycan xalqının suveren hüququdur.

II.	Azərbaycan xalqı öz suveren hüququnu bilavasitə ümumxalq səsverməsi — referendum və ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, gizli və şəxsi səsvermə yolu ilə seçilmiş nümayəndələri vasitəsilə həyata keçirir.

Maddə 3.	Ümumxalq səsverməsi — referendum yolu ilə həll edilən məsələlər 

I.	Azərbaycan xalqı öz hüquqları və mənafeləri ilə bağlı olan hər bir məsələni referendumla həll edə bilər.

II.	Aşağıdakı məsələlər yalnız referendumla həll oluna bilər:

1.	Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının qəbul edilməsi və ona dəyişikliklər edilməsi;

2.	Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədlərinin dəyişdirilməsi.

Maddə 4.	Xalqı təmsil etmək hüququ 

Xalqın seçdiyi səlahiyyətli nümayəndələrindən başqa heç kəsin xalqı təmsil etmək, xalqın adından danışmaq və xalqın adından müraciət etmək hüququ yoxdur.

Maddə 5.	Xalqın vahidliyi 

I.	Azərbaycan xalqı vahiddir.

II.	Azərbaycan xalqının vahidliyi Azərbaycan dövlətinin təməlini təşkil edir. Azərbaycan Respublikası bütün Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının ümumi və bölünməz vətənidir.

Maddə 6.	Hakimiyyətin mənimsənilməsinə yol verilməməsi. 

I.	Azərbaycan xalqının heç bir hissəsi, sosial qrup, təşkilat və ya heç bir şəxs hakimiyyətin həyata keçirilməsi səlahiyyətini mənimsəyə bilməz.

II.	Hakimiyyətin mənimsənilməsi xalqa qarşı ən ağır cinayətdir.

2-ci fəsil.	Dövlətin əsasları

Maddə 7.	Azərbaycan dövləti 

I.	Azərbaycan dövləti demokratik, hüquqi, dünyəvi, unitar respublikadır.

II.	Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti daxili məsələlərdə yalnız hüquqla, xarici məsələlərdə isə yalnız Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn müddəalarla məhdudlaşır.

III.	Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyəti hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipi əsasında təşkil edilir:

         qanunvericilik hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi həyata keçirir;

         icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə mənsubdur;

         məhkəmə hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri həyata keçirir.

IV.	Bu Konstitusiyanın müddəalarına əsasən qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətləri 
qarşılıqlı fəaliyyət göstərir və öz səlahiyyətləri çərçivəsində müstəqildirlər.

Maddə 8.	Azərbaycan dövlətinin başçısı 

I.	Azərbaycan dövlətinin başçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidentidir. O, ölkənin daxilində və xarici münasibətlərdə Azərbaycan dövlətini təmsil edir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan xalqının vahidliyini təcəssüm etdirir və Azərbaycan dövlətçiliyinin varisliyini təmin edir.

III.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə riayət olunmasının təminatçısıdır.

IV.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin təminatçısıdır.

Maddə 9.	Silahlı Qüvvələr 

I.	Azərbaycan Respublikası öz təhlükəsizliyini və müdafiəsini təmin etmək məqsədi ilə Silahlı Qüvvələr və başqa silahlı birləşmələr yaradır.

II.	Azərbaycan Respublikası başqa dövlətlərin müstəqilliyinə qəsd vasitəsi kimi və beynəlxalq münaqişələrin həlli üsulu kimi müharibəni rədd edir.

III.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanıdır.

Maddə 10.	Beynəlxalq münasibətlərin prinsipləri 

Azərbaycan Respublikası başqa dövlətlərlə münasibətlərini hamılıqla qəbul edilmiş beynəlxalq hüquq normalarında nəzərdə tutulan prinsiplər əsasında qurur.

Maddə 11.	Ərazi 

I.	Azərbaycan Respublikasının ərazisi vahiddir, toxunulmazdır və bölünməzdir.

II.	Azərbaycan Respublikasının daxili suları, Xəzər dənizinin (gölünün) Azərbaycan Respublikasına mənsub olan bölməsi, Azərbaycan Respublikasının üzərindəki hava məkanı Azərbaycan Respublikası ərazisinin tərkib hissəsidir.

III.	Azərbaycan Respublikasının ərazisi özgəninkiləşdirilə bilməz. Azərbaycan Respublikası öz ərazisinin heç bir hissəsini heç bir şəkildə kimsəyə vermir; yalnız Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarı ilə Azərbaycanın bütün əhalisi arasında referendum keçirmək yolu ilə Azərbaycan xalqının iradəsi əsasında dövlət sərhədləri dəyişdirilə bilər.

Maddə 12.	Dövlətin ali məqsədi 

I.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir.

II.	Bu Konstitusiyada sadalanan insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları Azərbaycan 
Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə uyğun tətbiq edilir.

Maddə 13.	Mülkiyyət 

I.	Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən müdafiə olunur.
II.	Mülkiyyət dövlət mülkiyyəti, xüsusi mülkiyyət və bələdiyyə mülkiyyəti növündə ola bilər.

III.	Mülkiyyətdən insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları, cəmiyyətin və dövlətin mənafeləri, şəxsiyyətin ləyaqəti əleyhinə istifadə edilə bilməz.

Maddə 14.	Təbii ehtiyatlar 

Təbii ehtiyatlar hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquqlarına və mənafelərinə xələl gətirmədən Azərbaycan Respublikasına mənsubdur.

Maddə 15.	İqtisadi inkişaf və dövlət 

I.	Azərbaycan Respublikasında iqtisadiyyatın inkişafı müxtəlif mülkiyyət növlərinə əsaslanaraq xalqın rifahının yüksəldilməsinə xidmət edir.

II.	Azərbaycan dövləti bazar münasibətləri əsasında iqtisadiyyatın inkişafına şərait yaradır, azad sahibkarlığa təminat verir, iqtisadi münasibətlərdə inhisarçılığa və haqsız rəqabətə yol vermir.

Maddə 16.	Sosial inkişaf və dövlət 

I.	Azərbaycan dövləti xalqın və hər bir vətəndaşın rifahının yüksəldilməsi, onun sosial müdafiəsi və layiqli həyat səviyyəsi qayğısına qalır.

II.	Azərbaycan dövləti mədəniyyətin, təhsilin, səhiyyənin, elmin, incəsənətin inkişafına yardım göstərir, ölkənin təbiətini, xalqın tarixi, maddi və mənəvi irsini qoruyur.

Maddə 17.	Ailə və dövlət 

I.	Cəmiyyətin əsas özəyi kimi ailə dövlətin xüsusi himayəsindədir.

II.	Uşaqların qayğısına qalmaq və onları tərbiyə etmək valideynlərin borcudur. Bu borcun yerinə yetirilməsinə dövlət nəzarət edir.

Maddə 18.	Din və dövlət 

I.	Azərbaycan Respublikasında din dövlətdən ayrıdır. Bütün dini etiqadlar qanun 
qarşısında bərabərdir.

II.	İnsan ləyaqətini alçaldan və ya insanpərvərlik prinsiplərinə zidd olan dinlərin yayılması və təbliği qadağandır.

III.	Dövlət təhsil sistemi dünyəvi xarakter daşıyır.

Maddə 19.	Pul vahidi 

I.	Azərbaycan Respublikasının pul vahidi manatdır.

II.	Pul nişanlarının tədavülə buraxılması və tədavüldən çıxarılması hüququ yalnız Milli Banka mənsubdur. Azərbaycan Respublikasının Milli Bankı dövlətin müstəsna mülkiyyətindədir.

III.	Azərbaycan Respublikasının ərazisində manatdan başqa pul vahidlərinin ödəniş vasitəsi kimi işlədilməsi qadağandır.

Maddə 20.	Dövlətin borclarına qoyulan məhdudiyyətlər 
Azərbaycan dövlətinə qarşı qiyama və ya dövlət çevrilişinə kömək məqsədi ilə alınmış borclar Azərbaycan Respublikası tərəfindən öhdəlik kimi qəbul edilə və ödənilə bilməz.

Maddə 21.	Dövlət dili 

I.	Azərbaycan Respublikasının dövlət dili Azərbaycan dilidir. Azərbaycan Respublikası Azərbaycan dilinin inkişafını təmin edir.

II.	Azərbaycan Respublikası əhalinin danışdığı başqa dillərin sərbəst işlədilməsini və inkişafını təmin edir.

Maddə 22.	Paytaxt 

Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhəridir.

Maddə 23.	Azərbaycan dövlətinin rəmzləri 

I.	Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzləri Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı, Azərbaycan Respublikasının Dövlət gerbi və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himnidir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı bərabər enli üç üfqi zolaqdan ibarətdir. 

Yuxarı zolaq mavi, orta zolaq qırmızı, aşağı zolaq yaşıl rəngdədir və qırmızı zolağın ortasında bayrağın hər iki üzündə ağ rəngli aypara ilə səkkizguşəli ulduz təsvir edilmişdir. 
Bayrağın eninin uzunluğuna nisbəti 1:2-dir.

III.	Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının və Azərbaycan Respublikası Dövlət gerbinin təsviri, Azərbaycan Respublikası Dövlət Himninin musiqisi və mətni Konstitusiya Qanunu ilə müəyyən edilir.

İkinci bölmə - Əsas hüquqlar, azadlıqlar və vəzifələr

3-cü fəsil.	Əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları

Maddə 24.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının əsas prinsipi 

I.	Hər kəsin doğulduğu andan toxunulmaz, pozulmaz və ayrılmaz hüquqları və azadlıqları 
vardır.

II.	Hüquqlar və azadlıqlar hər kəsin cəmiyyət və başqa şəxslər qarşısında məsuliyyətini və vəzifələrini də əhatə edir.

Maddə 25.	Bərabərlik hüququ 

I.	Hamı qanun və məhkəmə qarşısında bərabərdir.

II.	Kişi ilə qadının eyni hüquqları və azadlıqları vardır.

III.	Dövlət irqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak 
vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən, əqidəsindən, siyasi partiyalara, həmkarlar ittifaqlarına və digər ictimai birliklərə mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verir. İnsan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını irqi, milli, dini, dil, cinsi, mənşəyi, əqidə, siyasi və sosial mənsubiyyətə görə məhdudlaşdırmaq qadağandır.

Maddə 26.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsi 
I.	Hər kəsin qanunla qadağan olunmayan üsul və vasitələrlə öz hüquqlarını və 
azadlıqlarını müdafiə etmək hüququ vardır.
II.	Dövlət hər kəsin hüquqlarının və azadlıqlarının müdafiəsinə təminat verir.

Maddə 27.	Yaşamaq hüququ 

I.	hər kəsin yaşamaq hüququ vardır.

II.	Dövlətə silahlı basqın zamanı düşmən əsgərlərinin öldürülməsi, məhkəmənin qanuni 
qüvvəyə minmiş hökmünə əsasən ölüm cəzasının tətbiqi və qanunla nəzərdə tutulmuş digir hallar istisna olmaqla hər bir şəxsin yaşamaq hüququ toxunulmazdır.

III.	Müstəsna cəza tədbiri kimi ölüm cəzası, tam ləğv edilənədək, yalnız dövlətə, insan 
həyatına və sağlamlığına qarşı xüsusilə ağır cinayətlərə görə qanunla müəyyən edilə bilər.

IV.	Qanunla nəzərdə tutulmuş zəruri müdafiə, son zərurət, cinayətkarın yaxalanması və tutulması, həbsdə olanın həbs yerindən qaçmasının qarşısının alınması, dövlətə qarşı qiyamın yatırılması və ya dövlət çevrilişinin qarşısının alınması, fövqəladə və hərbi vəziyyət zamanı səlahiyyətli şəxsin verdiyi əmrin yerinə yetirilməsi, ölkəyə silahlı basqın edilməsi halları istisna olmaqla insana qarşı silah işlədilməsinə yol verilmir.

Maddə 28.	Azadlıq hüququ 

I.	Hər kəsin azadlıq hüququ vardır.

II.	Azadlıq hüququ yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada tutulma, həbsəalma və ya azadlıqdan məhrumetmə yolu ilə məhdudlaşdırıla bilər.

III.	Qanuni surətdə Azərbaycan Respublikasının ərazisində olan hər kəs sərbəst hərəkət edə bilər, özünə yaşayış yeri seçə bilər və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən kənara gedə bilər.

IV.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşının hər zaman maneəsiz öz ölkəsinə qayıtmaq hüququ vardır.

Maddə 29.	Mülkiyyət huququ 

I.	Hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır.

II.	Mülkiyyətin heç bir növünə üstünlük verilmir. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur.

III.	Hər kəsin mülkiyyətində daşınar və daşınmaz əmlak ola bilər. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir.

IV.	Heç kəs məhkəmənin qərarı olmadan mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Əmlakın tam müsadirəsinə yol verilmir. Dövlət ehtiyacları və ya ictimai ehtiyaclar üçün mülkiyyətin özgəninkiləşdirilməsinə yalnız qabaqcadan onun dəyərini ədalətli ödəmək şərti ilə yol verilə 
bilər.

V.	Dövlət vərəsəlik hüququna təminat verir.

Maddə 30.	Əqli mülkiyyət hüququ 

I.	Hər kəsin əqli mülkiyyət hüququ vardır.

II.	Müəlliflik hüququ, ixtiraçılıq hüququ və əqli mülkiyyət hüququnun başqa növləri qanunla qorunur.

Maddə 31.	Təhlükəsiz yaşamaq hüququ 

I.	Hər kəsin təhlükəsiz yaşamaq hüququ vardır.

II.	Qanunla nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şəxsin həyatına, fiziki və mənəvi 
sağlamlığına, mülkiyyətinə, mənzilinə qəsd etmək, ona qarşı zor işlətmək qadağandır.

Maddə 32.	Şəxsi toxunulmazlıq hüququ 

I.	Hər kəsin şəxsi toxunulmazlıq hüququ vardır.

II.	Hər kəsin şəxsi və ailə həyatının sirrini saxlamaq hüququ vardır. Qanunla nəzərdə tutulan hallardan başqa şəxsi həyata müdaxilə etmək qadağandır.

III.	Öz razılığı olmadan kimsənin şəxsi həyatı haqqında məlumatın toplanılmasına, saxlanılmasına, istifadəsinə və yayılmasına yol verilmir.

IV.	Hər kəsin yazışma, telefon danışıqları, poçt, teleqraf və digər rabitə vasitələri ilə ötürülən məlumatın sirrini saxlamaq hüququna dövlət təminat verir. Bu hüquq qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada cinayətin qarşısını almaqdan və ya cinayət işinin istintaqı zamanı həqiqəti üzə çıxarmaqdan ötrü məhdudlaşdırıla bilər.

Maddə 33.	Mənzil toxunulmazlığı hüququ 

I.	Hər kəsin mənzil toxunulmazlığı hüququ vardır.

II.	Qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarı istisna olmaqla mənzildə 
yaşayanların iradəsi ziddinə heç kəs mənzilə daxil ola bilməz.

Maddə 34.	Nikah hüququ 

I.	Hər kəsin qanunla nəzərdə tutulmuş yaşa çatdıqda ailə qurmaq hüququ vardır.

II.	Nikah könüllü razılıq əsasında bağlanılır. Heç kəs zorla evləndirilə (ərə verilə) bilməz.

III.	Nikah və ailə dövlətin himayəsindədir. Analıq, atalıq, uşaqlıq qanunla mühafizə 
edilir. Dövlət çoxuşaqlı ailələrə yardım göstərir.

IV.	Ər ilə arvadın hüquqları bərabərdir. Uşaqlara qayğı göstərmək, onları tərbiyə etmək valideynlərin həm hüququ, həm də borcudur.

V.	Valideynlərə hörmət etmək, onların qayğısına qalmaq uşaqların borcudur. 18 yaşına 
çatmış əmək qabiliyyətli uşaqlar əmək qabiliyyəti olmayan valideynlərini saxlamağa borcludurlar.

Maddə 35.	Əmək hüququ 

I.	Əmək fərdi və ictimai rifahın əsasıdır.

II.	Hər kəsin əməyə olan qabiliyyəti əsasında sərbəst surətdə özünə fəaliyyət növü, peşə, məşğuliyyət və iş yeri seçmək hüququ vardır.

III.	Heç kəs zorla işlədilə bilməz.

IV.	Əmək müqavilələri sərbəst bağlanılır. Heç kəs əmək müqaviləsi bağlamağa məcbur edilə bilməz.

V.	Məhkəmə qərarı əsasında şərtləri və müddətləri qanunla nəzərdə tutulan məcburi əməyə 
cəlb etmək, hərbi xidmət zamanı səlahiyyətli şəxslərin əmrlərinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar işlətmək, fövqəladə vəziyyət və hərbi vəziyyət zamanı vətəndaşlara tələb olunan işləri gördürmək hallarına yol verilir.

VI.	Hər kəsin təhlükəsiz və sağlam şəraitdə işləmək, heç bir ayrı-seçkilik qoyulmadan öz işinə görə dövlətin müəyyənləşdirdiyi minimum əmək haqqı miqdarından az olmayan haqq almaq hüququ vardır.

VII.	İşsizlərin dövlətdən sosial müavinət almaq hüququ vardır.

VIII.	Dövlət işsizliyin aradan qaldırılması üçün bütün imkanlarından istifadə edir.

Maddə 36.	Tətil hüququ 

I.	Hər kəsin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə tətil etmək hüququ vardır.

II.	Əmək müqaviləsi əsasında işləyənlərin tətil etmək hüququ yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda məhdudlaşdırıla bilər. Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və digər silahlı birləşmələrdə xidmət edən hərbi qulluqçular və mülki şəxslər tətil edə bilməzlər.

III.	Fərdi və kollektiv əmək mübahisələri qanunla müəyyənləşdirilmiş qaydada həll edilir.

Maddə 37.	İstirahət hüququ 

I.	Hər kəsin istirahət hüququ vardır.

II.	Əmək müqaviləsi ilə işləyənlərə qanunla müəyyən edilmiş, lakin gündə 8 saatdan artıq olmayan iş günü, istirahət və bayram günləri, ildə azı bir dəfə 21 təqvim günündən az olmayan ödənişli məzuniyyət verilməsi təmin edilir.

Maddə 38. Sosial təminat hüququ 

I.	Hər kəsin sosial təminat hüququ vardır.

II.	Yardıma möhtac olanlara kömək etmək, ilk növbədə, onların ailə üzvlərinin borcudur.

III.	Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat almaq hüququna malikdir.

IV.	Təqaüdlərin və sosial müavinətlərin minimum məbləği qanunla müəyyən edilir.

V.	Dövlət xeyriyyəçilik fəaliyyətinin, könüllü sosial sığortanın və sosial təminatın 
başqa növlərinin inkişafı üçün imkanlar yaradır.

Maddə 39.	Sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ 

I.	Hər kəsin sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququ vardır.

II.	Hər kəsin ətraf mühitin əsl vəziyyəti haqqında məlumat toplamaq və ekoloci hüquqpozma ilə əlaqədar onun sağlamlığına və əmlakına vurulmuş zərərin əvəzini almaq hüququ vardır.

Maddə 40.	Mədəniyyət hüququ 

I.	Hər kəsin mədəni həyatda iştirak etmək, mədəniyyət təsisatlarından və mədəni 
sərvətlərdən istifadə etmək hüququ vardır.

II.	Hər kəs tarixi, mədəni və mənəvi irsə hörmətlə yanaşmalı, ona qayğı göstərməli, tarix 
və mədəniyyət abidələrini qorumalıdır.

Maddə 41.	Sağlamlığın qorunması hüququ 

I.	Hər kəsin sağlamlığını qorumaq və tibbi yardım almaq hüququ vardır.

II.	Dövlət müxtəlif mülkiyyət növləri əsasında fəaliyyət göstərən səhiyyənin bütün növlərinin inkişafı üçün zəruri tədbirlər görür, sanitariya-epidemiologiya salamatlığına təminat verir, tibbi sığortanın müxtəlif növləri üçün imkanlar yaradır.

III.	İnsanların həyatı və sağlamlığı üçün təhlükə törədən faktları və halları gizlədən vəzifəli şəxslər qanun əsasında məsuliyyətə cəlb edilirlər.

Maddə 42.	Təhsil hüququ 

I.	Hər bir vətəndaşın təhsil almaq hüququ vardır.

II.	Dövlət pulsuz icbari ümumi orta təhsil almaq hüququnu təmin edir.

III.	Təhsil sisteminə dövlət tərəfindən nəzarət edilir.

IV.	Maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq istedadlı şəxslərin təhsili davam etdirməsinə 
dövlət zəmanət verir.

V.	Dövlət minimum təhsil standartlarını müəyyən edir.

Maddə 43.	Mənzil hüququ 

I.	Heç kəs yaşadığı mənzildən qanunsuz məhrum edilə bilməz.

II.	Dövlət yaşayış binalarının və evlərin tikintisinə rəvac verir, insanların mənzil 
hüququnu gerçəkləşdirmək üçün xüsusi tədbirlər görür.

Maddə 44.	Milli mənsubiyyət hüququ 

I.	Hər kəsin milli mənsubiyyətini qoruyub saxlamaq hüququ vardır.

II.	Heç kəs milli mənsubiyyətini dəyişdirməyə məcbur edilə bilməz.

Maddə 45.	Ana dilindən istifadə hüququ 

I.	Hər kəsin ana dilindən istifadə etmək hüququ vardır. Hər kəsin istədiyi dildə tərbiyə 
və təhsil almaq, yaradıcılıqla məşğul olmaq hüququ vardır.

II.	Heç kəs ana dilindən istifadə hüququndan məhrum edilə bilməz.

Maddə 46.	Şərəf və ləyaqətin müdafiəsi hüququ 

I.	Hər kəsin öz şərəf və ləyaqətini müdafiə etmək hüququ vardır.

II.	Şəxsiyyətin ləyaqəti dövlət tərəfindən qorunur. Heç bir hal şəxsiyyətin ləyaqətinin 
alçaldılmasına əsas verə bilməz.

III.	Heç kəsə işgəncə və əzab verilə bilməz. Heç kəs insan ləyaqətini alçaldan rəftara və 
ya cəzaya məruz qala bilməz. Özünün könüllü razılığı olmadan heç kəsin üzərində tibbi, elmi 
və başqa təcrübələr aparıla bilməz.

Maddə 47.	Fikir və söz azadlığı 

I.	Hər kəsin fikir və söz azadlığı vardır.

II.	Heç kəs öz fikir və əqidəsini açıqlamağa və ya fikir və əqidəsindən dönməyə məcbur 
edilə bilməz.

III.	İrqi, milli, dini, sosial ədavət və düşmənçilik oyadan təşviqat və təbliğata yol 
verilmir.

Maddə 48.	Vicdan azadlığı 

I.	Hər kəsin vicdan azadlığı vardır.

II.	Hər kəsin dinə münasibətini müstəqil müəyyənləşdirmək, hər hansı dinə təkbaşına və ya 
başqaları ilə birlikdə etiqad etmək, yaxud heç bir dinə etiqad etməmək, dinə münasibəti ilə 
bağlı əqidəsini ifadə etmək və yaymaq hüququ vardır.

III.	Dini mərasimlərin yerinə yetirilməsi, ictimai qaydanı pozmursa və ya ictimai əxlaqa 
zidd deyildirsə, sərbəstdir.

IV.	Dini etiqad və ya əqidə hüquq pozuntusuna bəraət qazandırmır.

Maddə 49.	Sərbəst toplaşmaq azadlığı 

I.	Hər kəsin başqaları ilə birlikdə sərbəst toplaşmaq azadlığı vardır.

II.	Hər kəsin başqaları ilə birlikdə müvafiq dövlət orqanlarını qabaqcadan xəbərdar 
etməklə dinc, silahsız yığışmaq, yığıncaqlar, mitinqlər, nümayişlər, küçə yürüşləri keçirmək, 
piketlər düzəltmək hüququ vardır.

Maddə 50.	Məlumat azadlığı 

I.	Hər kəsin qanuni yolla istədiyi məlumatı axtarmaq, əldə etmək, ötürmək, hazırlamaq və 
yaymaq azadlığı vardır.

II.	Kütləvi informasiyanın azadlığına təminat verilir. Kütləvi informasiya vasitələrində, 
o cümlədən mətbuatda dövlət senzurası qadağandır.

Maddə 51.	Yaradıcılıq azadlığı 

I.	Hər kəsin yaradıcılıq azadlığı vardır.

II.	Dövlət ədəbi-bədii, elmi-texniki və başqa yaradıcılıq növlərinin azad həyata 
keçirilməsinə təminat verir.

Maddə 52.	Vətəndaşlıq hüququ 

Azərbaycan dövlətinə mənsub olan, onunla siyasi və hüquqi bağlılığı, habelə qarşılıqlı hüquq 
və vəzifələri olan şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır. Azərbaycan Respublikasının 
ərazisində və ya Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarından doğulmuş şəxs Azərbaycan 
Respublikasının vətəndaşıdır. Valideynlərindən biri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan 
şəxs Azərbaycan Respublikasının vətəndaşıdır.

Maddə 53.	Vətəndaşlıq hüququnun təminatı 

I.	Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı heç bir halda Azərbaycan Respublikası 
vətəndaşlığından məhrum edilə bilməz.

II.	Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı heç bir halda Azərbaycan Respublikasından qovula 
və ya xarici dövlətə verilə bilməz.

III.	Azərbaycan Respublikası onun ərazisindən kənarda müvəqqəti və ya daimi yaşayan 
Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının hüquqi müdafiəsinə təminat verir və onlara hamilik 
edir.

Maddə 54.	Cəmiyyətin və dövlətin siyasi həyatında iştirak hüququ 

I.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının cəmiyyətin və dövlətin siyasi həyatında 
maneəsiz iştirak etmək hüququ vardır.

II.	Dövlətə qarşı qiyama və ya dövlət çevrilişinə müstəqil müqavimət göstərmək Azərbaycan 
Respublikasının hər bir vətəndaşının hüququdur.

Maddə 55.	Dövlətin idarə olunmasında iştirak etmək hüququ 

I.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının dövlətin idarə olunmasında iştirak etmək 
hüququ vardır. Bu hüququ onlar bilavasitə və ya nümayəndələr vasitəsilə həyata keçirə bilərlər.

II.	Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları dövlət orqanlarında qulluq etmək imkanına 
malikdirlər. Dövlət orqanlarının vəzifəli şəxsləri Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları 
sırasından təyin edilirlər. Əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər dövlət qulluğuna 
qanunla müəyyənləşdirilmiş qaydada qəbul edilə bilərlər.

Maddə 56.	Seçki hüququ 

I.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının dövlət orqanlarına seçmək və seçilmək, habelə 
referendumda iştirak etmək hüququ vardır.

II.	Məhkəmənin qərarı ilə fəaliyyət qabiliyyətsizliyi təsdiq olunmuş şəxslərin seçkilərdə, 
habelə referendumda iştirak etmək hüququ yoxdur.

III.	Hərbi qulluqçuların, hakimlərin, dövlət məmurlarının, din xadimlərinin, məhkəmənin 
hökmü ilə azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin bu Konstitusiyada və qanunda nəzərdə tutulan 
digər şəxslərin seçkilərdə iştirak etmək hüququ qanunla məhdudlaşdırıla bilər.

Maddə 57.	Müraciət etmək hüququ 

I.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının dövlət orqanlarına şəxsən müraciət etmək, 
habelə fərdi və kollektiv yazılı müraciətlər göndərmək hüququ vardır. Hər bir müraciətə 
qanunla müəyyən edilmiş qaydada və müddətlərdə yazılı cavab verilməlidir.

II.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının dövlət orqanlarının və onların vəzifəli 
şəxslərinin, siyasi partiyaların, həmkarlar ittifaqlarının və digər ictimai birliklərin, 
habelə ayrı-ayrı vətəndaşların fəaliyyətini və ya işini tənqid etmək hüququ vardır. Tənqidə 
görə təqib qadağandır. Təhqir və böhtan tənqid sayıla bilməz.

Maddə 58.	Birləşmək hüququ 

I.	Hər kəsin başqaları ilə birləşmək hüququ vardır.

II.	Hər kəs istənilən birlik, o cümlədən siyasi partiya, həmkarlar ittifaqı və digər 
ictimai birlik yaratmaq və ya mövcud birliyə daxil olmaq hüququna malikdir. Bütün birliklərin 
sərbəst fəaliyyətinə təminat verilir.

III.	Heç kəs hər hansı birliyə daxil olmağa və ya onun üzvlüyündə qalmağa məcbur edilə 
bilməz.

IV.	Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində və ya hər hansı hissəsində qanuni dövlət 

hakimiyyətini zorla devirmək məqsədi güdən birliklər qadağandır. Konstitusiyanı və qanunları pozan birliklərin fəaliyyətinə yalnız məhkəmə qaydasında xitam verilə bilər.

Maddə 59.	Azad sahibkarlıq hüququ 

Hər kəs qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada öz imkanlarından, qabiliyyətindən və əmlakından 
sərbəst istifadə edərək təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə azad sahibkarlıq fəaliyyəti və 
ya qanunla qadağan edilməmiş digər iqtisadi fəaliyyət növü ilə məşğul ola bilər.

Maddə 60.	Hüquq və azadlıqların məhkəmə təminatı 

I.	Hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir.

II.	Hər kəs dövlət orqanlarının, siyasi partiyaların, həmkarlar ittifaqlarının və digər 
ictimai birliklərin, vəzifəli şəxslərin qərar və hərəkətlərindən (yaxud hərəkətsizliyindən) 
məhkəməyə şikayət edə bilər.

Maddə 61.	Hüquqi yardım almaq hüququ 

I.	Hər kəsin yüksək keyfiyyətli hüquqi yardım almaq hüququ vardır.

II.	Qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda hüquqi yardım ödənişsiz, dövlət hesabına göstərilir.

III.	Hər bir şəxsin səlahiyyətli dövlət orqanları tərəfindən tutulduğu, həbsə alındığı, 
cinayət törədilməsində ittiham olunduğu andan müdafiəçinin köməyindən istifadə etmək hüququ 
vardır.

Maddə 62.	Məhkəmə aidiyyətinin dəyişdirilməsinə yol verilməməsi 

Hər kəsin onun işinə qanunla müəyyən edilmiş məhkəmədə baxılması hüququ vardır. Şəxsin 
razılığı olmadan onun işinə başqa məhkəmədə baxılmasına yol verilmir.

Maddə 63.	Təqsirsizlik prezumpsiyası 

I.	Hər kəsin təqsirsizlik prezumpsiyası hüququ vardır. Cinayətin törədilməsində 
təqsirləndirilən hər bir şəxs, onun təqsiri qanunla nəzərdə tutulan qaydada sübuta 
yetirilməyibsə və bu barədə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü yoxdursa, təqsirsiz sayılır.

II.	Şəxsin təqsirli olduğuna əsaslı şübhələr varsa, onun təqsirli bilinməsinə yol verilmir.

III.	Cinayətin törədilməsində təqsirləndirilən şəxs özünün təqsirsizliyini sübuta yetirməyə 
borclu deyildir.

IV.	Ədalət mühakiməsi həyata keçirilərkən qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübutlardan 
istifadə oluna bilməz.

V.	Məhkəmənin hökmü olmasa kimsə cinayətdə təqsirli sayıla bilməz.

Maddə 64.	Bir cinayətə görə təkrarən məhkum etməyə yol verilməməsi 

Heç kəs bir cinayətə görə təkrarən məhkum edilə bilməz.

Maddə 65.	Məhkəməyə təkrar müraciət hüququ 

Məhkəmənin məhkum etdiyi hər bir şəxsin öz barəsində çıxarılmış hökmə qanunla nəzərdə tutulan 
qaydada yuxarı məhkəmədə yenidən baxılması, habelə özünün əfv edilməsi və cəzasının 
yüngülləşdirilməsi haqqında müraciət etmək hüququ vardır.

Maddə 66.	Qohumların əleyhinə ifadə verməyə məcbur etməyə yol verilməməsi 

Heç kəs özünə, arvadına (ərinə), övladlarına, valideynlərinə, qardaşına, bacısına qarşı ifadə 
verməyə məcbur edilə bilməz. Əleyhinə ifadə verilməsi məcburi olmayan qohumların tam siyahısı 
qanunla müəyyən edilir.

Maddə 67.	Tutulan, həbsə alınan və cinayət törədilməsində ittiham edilənlərin hüquqları 

Səlahiyyətli dövlət orqanlarının tutduğu, həbsə aldığı, cinayət törədilməsində ittiham etdiyi 
hər bir şəxsə dərhal onun hüquqları bildirilir və tutulmasının, həbsə alınmasının və cinayət 
məsuliyyətinə cəlb edilməsinin səbəbləri izah edilir.

Maddə 68.	Zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququ 

I.	Cinayət, habelə hakimiyyətdən sui-istifadə nəticəsində zərər çəkmiş şəxsin hüquqları 
qanunla qorunur. Zərər çəkmiş şəxsin ədalət mühakiməsində iştirak etmək və ona vurulmuş 
zərərin ödənilməsini tələb etmək hüququ vardır.

II.	Hər kəsin dövlət orqanlarının, yaxud onların vəzifəli şəxslərinin qanuna zidd 
hərəkətləri və ya hərəkətsizliyi nəticəsində vurulmuş zərərin dövlət tərəfindən ödənilməsi 
hüququ vardır.

Maddə 69.	Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin hüquqları 

I.	Əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasında olarkən, qanunla 
və ya Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilə ilə başqa hal nəzərdə 
tutulmayıbsa, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları ilə bərabər bütün hüquqlardan istifadə 
edə bilər və bütün vəzifələri yerinə yetirməlidirlər.

II.	Azərbaycan Respublikası ərazisində daimi yaşayan və ya müvəqqəti qalan əcnəbilərin və 
vətəndaşlığı olmayan şəxslərin hüquq və azadlıqları yalnız beynəlxalq hüquq normalarına və 
Azərbaycan Respublikasının qanunlarına uyğun olaraq məhdudlaşdırıla bilər.

Maddə 70.	Siyasi sığınacaq hüququ 

I.	Hamılıqla qəbul edilmiş beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq Azərbaycan 
Respublikası əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə siyasi sığınacaq verir.

II.	Siyasi əqidəsinə görə, habelə Azərbaycan Respublikasında cinayət sayılmayan əmələ görə 
təqib edilən şəxslərin başqa dövlətə verilməsinə yol verilmir.

Maddə 71.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təminatı 

I.	Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək 
və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur.

II.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının həyata keçirilməsini heç kəs 
məhdudlaşdıra bilməz.

III.	Yalnız müharibə, hərbi vəziyyət və fövqəladə vəziyyət, habelə səfərbərlik elan edilərkən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının həyata keçirilməsi Azərbaycan 
Respublikasının beynəlxalq öhdəliklərini nəzərə almaq şərti ilə qismən və müvəqqəti 
məhdudlaşdırıla bilər. Həyata keçirilməsi məhdudlaşdırılan hüquq və azadlıqlar haqqında 
əhaliyə qabaqcadan məlumat verilir.

IV.	Heç bir halda heç kəs din, vicdan, fikir və əqidəsini açıqlamağa məcbur edilə bilməz 
və bunlara görə təqsirləndirilə bilməz.

V.	Bu Konstitusiyanın heç bir müddəası insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının 
ləğvinə yönəldilmiş müddəa kimi təfsir edilə bilməz.

VI.	Azərbaycan Respublikası ərazisində insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları birbaşa 
qüvvədədir.

VII.	İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının pozulması ilə əlaqədar mübahisələri 
məhkəmələr həll edir.

VIII.	Heç kəs törədildiyi zaman hüquq pozuntusu sayılmayan əmələ görə məsuliyyət daşımır. 
Hüquq pozuntusu törədildikdən sonra yeni qanunla bu cür hərəkətlərə görə məsuliyyət aradan 
qaldırılmışsa və ya yüngülləşdirilmişsə, yeni qanun tətbiq edilir.

4-cü fəsil.	Vətəndaşların əsas vəzifələri

Maddə 72.	Vətəndaşların vəzifələrinin əsası 

I.	Dövlət və cəmiyyət qarşısında hər bir şəxs onun hüquq və azadlıqlarından bilavasitə 
irəli gələn vəzifələr daşıyır.

II.	Hər bir şəxs Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına əməl etməli, 
başqa şəxslərin hüquq və azadlıqlarına hörmət bəsləməli, qanunla müəyyən edilmiş digər 
vəzifələri yerinə yetirməlidir.

III.	Qanunu bilməmək məsuliyyətdən azad etmir.

Maddə 73.	Vergilər və başqa dövlət ödənişləri 

I.	Qanunla müəyyən edilmiş vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini tam həcmdə və vaxtında 
ödəmək hər kəsin borcudur.

II.	Heç kəs qanunla nəzərdə tutulmuş əsaslar olmadan və qanunda göstərilmiş həcmdən əlavə 
vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini ödəməyə məcbur edilə bilməz.

Maddə 74.	Vətənə sədaqət 

I.	Vətənə sədaqət müqəddəsdir

II.	Vəzifəyə seçilmə və ya təyinat yolu ilə qanunvericilik, icra və ya məhkəmə 
hakimiyyəti orqanlarında işləyən şəxslər öz vəzifələrini dürüst və layiqincə yerinə 
yetirməməyə görə məsuliyyət daşıyırlar və qanunla müəyyən edilmiş hallarda and içirlər.

III.	Vəzifəyə seçilmə və ya təyinat yolu ilə qanunvericilik, icra və ya məhkəmə 
hakimiyyəti orqanlarında işləyən, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına sadiq qalacağına 
and içmiş şəxs dövlətə qarşı cinayətdə,o cümlədən dövlətə qarşı qiyamda və ya dövlət 
çevrilişində ittiham edilibsə və bu ittiham əsasında məhkum olunubsa, həmin vəzifədən getmiş 
sayılır və bir daha bu vəzifəni tuta bilməz.

Maddə 75.	Dövlət rəmzlərinə hörmət 

Hər bir vətəndaş Azərbaycan Respublikasının dövlət rəmzlərinə — bayrağına, gerbinə və himninə 
hörmət etməlidir.

Maddə 76.	Vətəni müdafiə 

I.	Vətəni müdafiə hər bir vətəndaşın borcudur.

Qanunla müəyyən edilmiş qaydada vətəndaşlar hərbi xidmət keçirlər.

II.	Vətəndaşların əqidəsi həqiqi hərbi xidmət keçməyə ziddirsə, qanunla müəyyən edilmiş 
hallarda həqiqi hərbi xidmətin alternativ hərbi xidmətlə əvəz olunmasına yol verilir.

Maddə 77.	Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması 

Tarix və mədəniyyət abidələrini qorumaq hər bir şəxsin borcudur.

Maddə 78.	Ətraf mühitin qorunması 

Ətraf mühitin qorunması hər bir şəxsin borcudur.

Maddə 79.	Qanuna zidd vəzifələrin icrasına yol verilməməsi 

Heç kəs Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və ya qanunlarına zidd vəzifələrin 
icrasına məcbur edilə bilməz.

Maddə 80.	Məsuliyyət 

Konstitusiyanın və qanunların pozulması, o cümlədən Konstitusiyada və qanunlarda nəzərdə 
tutulan hüquqlardan sui-istifadə və ya vəzifələrin yerinə yetirilməməsi qanunla müəyyən edilən 
məsuliyyətə səbəb olur.

Dördüncü bölmə - Yerli özünüidarəetmə

IX fəsil BƏLƏDİYYƏLƏR

Maddə 142. Yerlərdə özünüidarənin təşkili 

I. Yerli özünüidarəni bələdiyyələr həyata keçirir.

II. Bələdiyyələr seçkilər əsasında yaradılır. 

III. Bələdiyyələrin statusunun əsasları bu Konstitusiya ilə, bələdiyyələrə ilərin qaydaları isə qanunla müəyyən edilir.

Maddə 143. Bələdiyyələrin işinin təşkili 

I. Bələdiyyə öz fəaliyyətini iclaslar, daimi və başqa komissiyalar vasitəsi ilə həyata keçirir. 

II. Bələdiyyənin iclaslarını bələdiyyənin sədri çağırır.

Maddə 144. Bələdiyyələrin səlahiyyətləri 

I. Bələdiyyələrin iclaslarında aşağıdakı məsələlər həll edilir:

1 bələdiyyə üzvlərinin səlahiyyətlərinin tanınması, qanunla müəyyən edilmiş hallarda onların səlahiyyətlərinin itirilməsi və səlahiyyətlərinə xitam verilməsi;
2 bələdiyyənin reqlamentinin təsdiq edilməsi;
3 bələdiyyənin sədrinin və onun müavinlərinin, daimi və başqa komissiyaların seçilməsi;
4 yerli vergilərin və ödənişlərin müəyyən edilməsi;
5 yerli büdcənin və onun icrası haqqında hesabatların təsdiq edilməsi;
6 bələdiyyə mülkiyyətinə sahiblik, ondan istifadə və onun barəsində sərəncam;
7 yerli sosial müdafiə və sosial inkişaf proqramlarının qəbul və icra edilməsi;
8 yerli iqtisadi inkişaf proqramlarının qəbul və icra edilməsi;
9 yerli ekoloji proqramların qəbul və icra edilməsi.

II. Bələdiyyələrə qanunvericilik və icra hakimiyyətləri tərəfindən əlavə səlahiyyətlər də verilə bilər. Bu səlahiyyətlərin həyata keçirilməsi üçün bələdiyyə üzrə müvafiq zəruri maliyyə vəsaiti də ayrılmalıdır. Belə səlahiyyətlərin həyata keçirilməsinə müvafiq olaraq qanunvericilik və icra hakimiyyətləri nəzarət edirlər.

Maddə 145. Bələdiyyələrin qərarları 

I. Bələdiyyənin iclaslarında baxılan məsələlərə dair qərarlar qəbul edilir.

II. Bələdiyyənin qərarları bələdiyyə üzvlərinin sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir. 

III. Yerli vergilər və ödənişlər ilə bağlı qərarlar bələdiyyə üzvlərinin üçdə iki səs çoxluğu ilə qəbul edilir.

Maddə 146. Bələdiyyələrin müstəqilliyinin təminatı 

Bələdiyyələrin məhkəmə tərəfindən müdafiəsinə, dövlət orqanlarının qərarları nəticəsində yaranan əlavə xərclərinin ödənilməsinə təminat verilir.

V BÖLMƏ - Hüquq və qanun

X fəsil QANUNVERİCİLİK SİSTEMİ

Maddə 147. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi 

I. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Azərbaycan Respublikasında ən yüksək hüquqi qüvvəyə malikdir. 
II. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası birbaşa hüquqi qüvvəyə malikdir. 
III. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminin əsasıdır.

Maddə 148. Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminə daxil olan aktlar 

I. Qanunvericilik sistemi aşağıdakı normativ hüquqi aktlardan ibarətdir:

1 Konstitusiya;
2 referendumla qəbul edilmiş aktlar;
3 qanunlar;
4 fərmanlar;
5 Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları;
6 mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ aktları.

II. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələr Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminin ayrılmaz tərkib hissəsidir. 

III. Naxçıvan Muxtar Respublikasında həm də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası və qanunları, Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları hüquqi qüvvəyə malikdir. 

IV. Naxçıvan Muxtar Respublikasının qanunvericilik sistemi Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminə uyğun olmalıdır. 

V. Öz səlahiyyətləri daxilində yerli icra hakimiyyəti orqanları qanunvericilik sisteminə daxil olan aktlara zidd gəlməyən normativ xarakterli aktlar qəbul edə bilərlər.

Maddə 149. Normativ hüquqi aktlar 

I. Normativ hüquqi aktlar hüquqa və haqq-ədalətə (bərabər mənafelərə bərabər münasibətə) əsaslanmalıdır. 

II. Referendumla qəbul olunmuş aktlar yalnız dərc edildikdə onların tətbiqi və icrası vətəndaşlar, qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti, hüquqi şəxslər və bələdiyyələr üçün məcburidir. 

III. Qanunlar Konstitusiyaya zidd olmamalıdır. Yalnız dərc edilmiş qanunların tətbiqi və icrası bütün vətəndaşlar, qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti, hüquqi şəxslər və bələdiyyələr üçün məcburidir. 

IV. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanları Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına zidd olmamalıdır. Yalnız dərc edilmiş fərmanların tətbiqi və icrası bütün vətəndaşlar, icra hakimiyyəti orqanları, hüquqi şəxslər üçün məcburidir. 

V. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına zidd olmamalıdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları yalnız dərc edildikdə onların tətbiqi və icrası vətəndaşlar, mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları, hüquqi şəxslər üçün məcburidir. 

VI. Mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının aktları Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına zidd olmamalıdır. 

VII. Fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdıran, hüquq məsuliyyətini aradan qaldıran və ya yüngülləşdirən normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilir. Başqa normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilmir.

Maddə 150. Bələdiyyə aktları 

I. Bələdiyyələrin qəbul etdikləri aktlar hüquqa və haqq-ədalətə (bərabər mənafelərə bərabər münasibətə) əsaslanmalı, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına (Naxçıvan Muxtar Respublikasında isə həm də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına, Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına) zidd olmamalıdır. 

II. Bələdiyyənin qəbul etdiyi aktın icrası onun ərazisində yaşayan vətəndaşlar və onun ərazisində yerləşən hüquqi şəxslər üçün məcburidir.

Maddə 151. Beynəlxalq aktların hüquqi qüvvəsi 

Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik sisteminə daxil olan normativ hüquqi aktlar ilə (Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və referendumla qəbul edilən aktlar istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı dövlətlərarası müqavilələr arasında ziddiyyət yaranarsa, həmin beynəlxalq müqavilələr tətbiq edilir.

XI fəsil AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ KONSTİTUSİYASINDA DƏYİŞİKLİKLƏR

Maddə 152. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklərin qəbul edilməsi qaydası 

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının mətnində dəyişikliklər yalnız referendumla qəbul edilə bilər.

Maddə 153. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının mətnində dəyişikliklərin təklif edilməsi qaydası 

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının mətnində dəyişiklikləri Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi və ya Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təklif etdikdə, təklif olunan dəyişikliklərə dair əvvəlcədən Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin rəyi alınır.

Maddə 154. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin səlahiyyətlərinin məhdudlaşdırılması 

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi referendumla qəbul olunmuş Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının mətnində dəyişikliklərə dair qərar qəbul edə bilməz.

Maddə 155. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər təklif edilməsi təşəbbüsünün məhdudlaşdırılması 

Bu Konstitusiyanın 1-ci, 2-ci, 6-cı, 7-ci, 8-ci və 21-ci maddələrində dəyişikliklər və ya onların ləğv edilməsi haqqında, III fəslində nəzərdə tutulmuş insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının ləğvi və ya Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə nəzərdə tutulduğundan daha artıq dərəcədə məhdudlaşdırılması haqqında təkliflər referenduma çıxarıla bilməz.

XII fəsil AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ KONSTİTUSİYASINA ƏLAVƏLƏR

Maddə 156. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələrin qəbul edilməsi qaydası 

I. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına əlavələr Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində 95 səs çoxluğu ilə Konstitusiya qanunları şəklində qəbul edilir.

II. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr haqqında Konstitusiya qanunları Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində iki dəfə səsə qoyulur. İkinci səsvermə birinci səsvermədən 6 ay sonra keçirilir. 

III. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr haqqında Konstitusiya qanunları həm birinci, həm də ikinci səsvermədən sonra bu Konstitusiyada qanunlar üçün nəzərdə tutulmuş qaydada Azərbaycan Respublikası Prezidentinə imzalanmaq üçün təqdim olunur. 

IV. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələr haqqında Konstitusiya qanunları Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən ikinci səsvermədən sonra imzalandıqda qüvvəyə minir. 

V. Konstitusiya qanunları Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının ayrılmaz hissəsidir və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının əsas mətninə zidd olmamalıdır.

Maddə 157. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına əlavələrin təklif edilməsi təşəbbüsü 

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və ya Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin azı 63 deputatı təklif edə bilərlər.

Maddə 158. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əlavələrin təklif edilməsi təşəbbüsünün məhdudlaşdırılması 

Bu Konstitusiyanın birinci bölməsində əks etdirilmiş müddəalarla əlaqədar Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına əlavələr təklif edilə bilməz.

Üçüncü bölmə - Dövlət hakimiyyəti

5-ci fəsil.	Qanunvericilik hakimiyyəti

Maddə 81.	Qanunvericilik hakimiyyətinin həyata keçirilməsi 

Azərbaycan Respublikasında qanunvericilik hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Milli 
Məclisi həyata keçirir.

Maddə 82.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin say tərkibi 

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 125 deputatdan ibarətdir.

Maddə 83.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarının seçkilərinin əsasları 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları majoritar seçki 
sistemi əsasında ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə 
yolu ilə seçilirlər.

Maddə 84.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi çağırışının səlahiyyət müddəti 

I.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin çağırışının səlahiyyət müddəti 5 ildir.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin hər çağırışının seçkiləri hər beş ildən bir 
noyabr ayının birinci bazar günü keçirilir.

III.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarının səlahiyyət müddəti Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin çağırışının səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

IV.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlığından çıxanların yerinə yeni 
seçkilər keçirilərsə, yeni seçilən deputatın səlahiyyət müddəti deputatlıqdan çıxanın qalan 
səlahiyyət müddəti ilə məhdudlaşır.

Maddə 85.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlığına namizədlərə aid tələblər 

I.	Azərbaycan Respublikasının yaşı 25-dən aşağı olmayan hər bir vətəndaşı qanunla müəyyən 
edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı seçilə bilər.

II.	İkili vətəndaşlığı olan, başqa dövlətlər qarşısında öhdəliyi olan, icra və ya məhkəmə 
hakimiyyəti sistemlərində qulluq edən, elmi, pedaqoci və yaradıcılıq fəaliyyəti istisna 
olmaqla, başqa ödənişli fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər, din xadimləri, fəaliyyət 
qabiliyyətsizliyi məhkəmə tərəfindən təsdiq edilən, ağır cinayətlərə görə məhkum olunmuş 
şəxslər, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü ilə azadlıqdan məhrumetmə yerlərində cəza 
çəkən şəxslər Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə deputat seçilə bilməzlər.

Maddə 86.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlarının seçkilərinin nəticələrinin yoxlanılması və təsdiqi 

Seçkilərin nəticələrinin düzgünlüyünü Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi 
yoxlayır və təsdiq edir.

Maddə 87.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlarının səlahiyyətinin bitməsi 

I.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlarının səlahiyyətləri Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin yeni çağırışının ilk iclas günü bitir.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlığından çıxanların yerinə seçkilər 
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin səlahiyyət müddətinin bitməsinə 120 gündən az müddət 
qalarsa, keçirilmir.

III.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 83 deputatının səlahiyyətləri təsdiq 
olunduqda səlahiyyətlidir.

Maddə 88.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sessiyaları 

I.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi hər il iki növbəti sessiyaya yığılır.

Yaz sessiyası fevralın 1-də başlanır və mayın 31-dək davam edir.
Payız sessiyası sentyabrın 30-da başlanır və dekabrın 30-dək davam edir.
Əgər fevralın 1-I. və sentyabrın 30-u istirahət günlərinə düşərsə, sessiya bu gündən sonra gələn birinci iş günü öz işinə başlayır.
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 83 deputatının səlahiyyətləri təsdiq edildikdən sonra Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ilk iclası həmin gündən başlayaraq bir həftədən gec olmayaraq çağırılır.

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdən sonra fevralın 1-dək onun 83 deputatının səlahiyyətləri təsdiq edilməzsə, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ilk iclasının keçirilmə vaxtını Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi müəyyən edir.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin növbədənkənar sessiyalarını Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin sədri Azərbaycan Respublikası Prezidentinin və ya Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin 42 deputatının tələbi əsasında çağırır.

III.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin növbədənkənar sessiyasının gündəliyini 
müvafiq olaraq onun çağırılmasını tələb edənlər müəyyənləşdirir. Bu gündəlikdəki məsələlərə 
baxıldıqdan sonra növbədənkənar sessiyanın işi bitir.

Maddə 89.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatlığından məhrumetmə və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarının səlahiyyətlərinin itirilməsi 

I.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı aşağıdakı hallarda mandatdan məhrum 
edilir:

1.	seçkilər zamanı səslərin düzgün hesablanmadığı aşkar olunduqda;

2.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlığından çıxdıqda və ya başqa dövlətin vətəndaşlığını 
qəbul etdikdə;

3.	cinayət törətdikdə və məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü olduqda;

4.	dövlət orqanlarında vəzifə tutduqda, din xadimi olduqda, sahibkarlıq, kommersiya və 
başqa ödənişli fəaliyyətlə məşğul olduqda (elmi, pedaqoci və yaradıcılıq fəaliyyəti istisna 
olmaqla);

5.	özü imtina etdikdə;

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlığından məhrumetmə haqqında qərar qanunla 
müəyyən edilmiş qaydada qəbul edilir.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları öz səlahiyyətlərini daimi icra 
edə bilmədikdə və qanunda nəzərdə tutulmuş digər hallarda onların səlahiyyətləri itirilir. 
Müvafiq qərarın qəbul edilmə qaydası qanunla müəyyən edilir.

Maddə 90.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarının toxunulmazlığı 

I.	Səlahiyyət müddəti ərzində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının 
şəxsiyyəti toxunulmazdır. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı səlahiyyət müddəti 
ərzində cinayət başında yaxalanma hallarından başqa, cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməz, 
tutula bilməz, onun barəsində məhkəmə qaydasında inzibati tənbeh tədbirləri tətbiq edilə 
bilməz, axtarışa məruz qala bilməz, şəxsi müayinə edilə bilməz. Azərbaycan Respublikası Milli 
Məclisinin deputatı cinayət başında yaxalanarsa tutula bilər. Belə olduqda Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin deputatını tutan orqan bu barədə dərhal Azərbaycan 
Respublikasının Baş prokuroruna xəbər verməlidir.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatının toxunulmazlığına yalnız 
Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası Milli 
Məclisinin qərarı ilə xitam verilə bilər.

Maddə 91.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi deputatının məsuliyyətə cəlb olunmasına qoyulan qadağanlar 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları Azərbaycan Respublikası Milli Məclisindəki fəaliyyətinə, sesverməyə və söylədiyi fikrə görə məsuliyyətə cəlb oluna 
bilməzlər. Razılığı olmadan onlardan bu hallarla əlaqədar izahat, ifadə tələb edilə bilməz.

Maddə 92.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin işinin təşkili 

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi öz iş qaydasını müəyyən edir və Milli Məclisin müvafiq 
orqanlarını yaradır, o cümlədən öz sədrini və onun müavinlərini seçir, daimi və başqa 
komissiyalar təşkil edir, hesablama palatası yaradır.

Maddə 93.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin aktları 

I.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi öz səlahiyyətlərinə aid məsələlər üzrə 
Konstitusiya qanunları, qanunlar və qərarlar qəbul edir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Konstitusiya qanunları, qanunlar və 
qərarlar, bu Konstitusiya ilə nəzərdə tutulmuş qaydada qəbul edilir.

III.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatları səsvermə hüququnu şəxsən həyata 
keçirirlər.

IV.	Qanunlarda və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarlarında icra hakimiyyəti 
və məhkəmə orqanlarına konkret tapşırıqlar nəzərdə tutula bilməz.

Maddə 94.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin müəyyən etdiyi ümumi qaydalar 

I.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi aşağıdakı məsələlərə dair ümumi qaydalar 
müəyyən edir:

1.	bu Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarından və azadlıqlarından 
istifadə, bu hüquqların və azadlıqların dövlət təminatı;

2.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin seçkiləri;

3.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə seçkilər və Azərbaycan Respublikası Milli 
Məclisinin deputatlarının statusu;

4.	referendum;

5.	məhkəmə quruluşu və hakimlərin statusu; prokurorluq; vəkillik və notariat;

6.	məhkəmə icraatı, məhkəmə qərarlarının icrası;

7.	bələdiyyələrə seçkilər və bələdiyyələrin statusu;

8.	fövqəladə vəziyyət rejimi; hərbi vəziyyət rejimi;

9.	dövlət təltifləri;

10.	fiziki və hüquqi şəxslərin statusu;

11.	mülki hüquq obyektləri;

12.	əqdlər, mülki müqavilələr, nümayəndəlik və vərəsəlik;

13.	mülkiyyət hüququ, o cümlədən dövlət, xüsusi və bələdiyyə mülkiyyətinin hüquqi recimi, 
əqli mülkiyyət hüququ; digər əşya hüquqları; öhdəlik hüququ;

14.	ailə münasibətləri, o cümlədən himayəçilik və qəyyumluq;

15.	maliyyə fəaliyyətinin əsasları, vergilər, rüsumlar və ödənişlər; gömrük işi;

16.	əmək münasibətləri və sosial təminat;

17.	cinayətlərin və başqa hüquq pozuntularının müəyyən edilməsi, onların törədilməsinə 
görə məsuliyyətin təyin edilməsi;

18.	müdafiə və hərbi qulluq;

19.	dövlət qulluğu;
20.	təhlükəsizliyin əsasları;

21.	ərazi quruluşu; dövlət sərhədi recimi;

22.	beynəlxalq müqavilələrin təsdiqi və ləğvi;

23.	rabitə və nəqliyyat işi;

24.	statistika, metrologiya və standartlar;
25.	gömrük işi;

26.	ticarət işi və birca fəaliyyəti;

27.	bank işi, mühasibat, sığorta.

II.	Bu maddənin 2, 3, 4-cü bəndlərində göstərilən məsələlərə dair qanunlar 83 səs çoxluğu 
ilə, qalan məsələlərə dair qanunlar isə 63 səs çoxluğu ilə qəbul edilir.
III.	Bu maddənin birinci hissəsinə Konstitusiya qanunu ilə əlavələr edilə bilər.

Maddə 95.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin həll etdiyi məsələlər 

I.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin səlahiyyətinə aşağıdakı məsələlərin həlli 
aiddir:

1.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin işinin təşkili;

2.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikası diplomatik 
nümayəndəliklərinin təsis edilməsi;

3.	inzibati ərazi bölgüsü;

4.	dövlətlərarası müqavilələrin təsdiq və ləğv edilməsi;

5.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası 
dövlət büdcəsinin təsdiq edilməsi və onun icrasına nəzarət;

6.	amnistiya;

7.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikasının 
hərbi doktrinasının təsdiqi;

8.	bu Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş hallarda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
fərmanlarının təsdiqi;

9.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikasının 
Baş nazirinin vəzifəyə təyin edilməsinə razılıq verilməsi;

10.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikasının 
Konstitusiya Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi və Azərbaycan Respublikası 
İqtisad Məhkəməsi hakimlərinin təyin edilməsi;

11.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası Baş 
prokurorunun vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsinə razılıq verilməsi;

12.	Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin təqdimatına əsasən Azərbaycan 
Respublikası Prezidentinin impiçment qaydasında vəzifədən kənarlaşdırılması;

13.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən hakimlərin vəzifədən 
kənarlaşdırılması;

14.	Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinə etimad məsələsinin həll edilməsi;

15.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası Milli 
Bankı İdarə Heyəti üzvlərinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi;

16.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası 
Silahlı Qüvvələrinin təyinatı ilə bağlı olmayan vəzifələrin icrasına cəlb edilməsinə razılıq 
verilməsi;

17.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müraciətinə əsasən müharibə elan edilməsinə və 
sülh bağlanmasına icazə verilməsi;

18.	referendum təyin edilməsi;

1::9.	Auditor palatasının yaradılması.
II.	Bu maddənin 1-5-ci bəndlərində göstərilən məsələlərə dair 63 səs çoxluğu ilə qanunlar, 
qalan məsələlərə dair isə bu Konstitusiyada başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, eyni qaydada 
qərarlar qəbul edilir.

III.	Bu Konstitusiyada Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin səlahiyyətlərinə aid 
edilən digər məsələlərə dair də qərarlar qəbul edilir.

IV.	Bu maddənin birinci hissəsinə Konstitusiya qanunu ilə əlavələr edilə bilər.

Maddə 96.	Qanunvericilik təşəbbüsü hüququ 

I.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində qanunvericilik təşəbbüsü hüququ (qanun 
layihələrini və başqa məsələləri Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin müzakirəsinə təqdim 
etmək hüququ) Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarına, Azərbaycan 
Respublikasının Prezidentinə, Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinə, Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğuna və Naxçıvan Muxtar 
Respublikasının Ali Məclisinə mənsubdur.

II.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin və 
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin qanunvericilik təşəbbüsü qaydasında Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin müzakirəsinə verdiyi qanun və ya qərar layihələri müzakirəyə 
təqdim olunmuş şəkildə çıxarılır və səsə qoyulur.

III.	Belə qanun və ya qərar layihələrində dəyişikliklər qanunvericilik təşəbbüsü hüququndan 
istifadə edən orqanın razılığı ilə edilə bilər.

IV.	Qanunvericilik təşəbbüsü qaydasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Azərbaycan 
Respublikası Ali Məhkəməsinin və ya Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinə təqdim etdiyi  qanun və ya qərar layihələri iki ay ərzində səsə 
qoyulur.

V.	Qanun və ya qərar layihəsini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Azərbaycan 
Respublikasının Ali Məhkəməsi və ya Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi təcili elan 
edibsə, bu müddət 20 gün təşkil edir.

Maddə 97.	Qanunların imzalanmaq üçün təqdim olunması müddəti 

I.	Qanunlar qəbul edildiyi gündən 14 gün müddətində Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə imzalanmaq üçün təqdim edilir.

II.	Təcili elan olunan qanun layihəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə imzalanmaq 
üçün qəbul edildiyi gündən 24 saat ərzində təqdim edilir.

Maddə 98.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin aktlarının qüvvəyə minməsi 

Qanunun və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarının özündə başqa qayda nəzərdə 
tutulmayıbsa, qanun və qərar dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir.

6-cı fəsil.	İcra hakimiyyəti

Maddə 99.	İcra hakimiyyətinin mənsubiyyət 

Azərbaycan Respublikasında icra hakimiyyəti Azərbaycan Respublikası Prezidentinə mənsubdur.

Maddə 100.	Azərbaycan Respublikasının Prezidentliyinə namizədlərə aid tələblər 

Yaşı otuz beşdən aşağı olmayan, Azərbaycan Respublikasının ərazisində 10 ildən artıq daimi 
yaşayan, seçkilərdə iştirak etmək hüququna malik olan, o cümlədən ağır cinayətə görə məhkum 
olunmayan, başqa dövlətlər qarşısında öhdəliyi olmayan, ali təhsilli, ikili vətəndaşlığı 
olmayan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilə bilər.

Maddə 101.	Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin əsasları 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ümumi, bərabər və birbaşa seçki hüququ əsasında, sərbəst, şəxsi və gizli səsvermə yolu ilə 5 il müddətinə seçilir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti səsvermədə iştirak edənlərin üçdə iki səs 
çoxluğu ilə seçilir.

III.	Bu səs çoxluğu səsvermənin birinci dövrəsində toplanmayıbsa, səsvermə günündən sonra ikinci bazar günü səsvermənin ikinci dövrəsi keçirilir. İkinci dövrədə ancaq birinci dövrədə 
ən çox səs toplamış iki namizəd, yaxud ən çox səs toplamış və öz namizədliyini geri götürmüş 
namizədlərdən sonra gələn iki namizəd iştirak edir. Səsvermənin ikinci dövrəsində sadə səs çoxluğu toplayan namizəd Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmiş sayılır.

IV.	Heç kəs iki dəfədən artıq təkrarən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilə bilməz.

V.	Bu maddənin tətbiqi qaydası qanunla müəyyən edilir.

Maddə 102.	Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunları 

Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunları haqqında məlumatı səsvermə günündən 
sonra 7 gün ərzində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi rəsmən elan edir.

Maddə 103.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmiş şəxsin andı 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmiş şəxs Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin yekunları haqqında məlumatın elan olunduğu gündən başlayaraq 3 gün ərzində 
Konstitusiya Məhkəməsi hakimlərinin iştirakı ilə belə bir and içir: “Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirərkən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına 
əməl edəcəyimə, dövlətin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qoruyacağıma, xalqa ləyaqətlə xidmət edəcəyimə and içirəm”.

II.	And içdiyi gündən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti öz səlahiyyətlərinin icrasına 
başlamış sayılır.

Maddə 104.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin öz səlahiyyətlərini daimi icra edə bilməməsi 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti istefa verdikdə, səhhətinə görə öz 
səlahiyyətlərini icra etmək qabiliyyətini tamamilə itirdikdə, bu Konstitusiya ilə nəzərdə 
tutulmuş hallarda və qaydada vəzifəsindən kənarlaşdırıldıqda vaxtından əvvəl vəzifədən getmiş 
sayılır.

II.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti istefa verdikdə onun istefa ərizəsi Azərbaycan 
Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim olunur. Azərbaycan Respublikasının 
Konstitusiya Məhkəməsi istefa ərizəsini Azərbaycan Respublikası Prezidentinin özünün 
verdiyinə əmin olduğu təqdirdə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin istefasının qəbul 
olunması haqqında qərar qəbul edir. Həmin andan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti istefa 
verdiyinə görə vəzifədən getmiş sayılır.

III.	Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin səhhətinə görə öz səlahiyyətlərini icra etmək 
qabiliyyətini tamamilə itirdiyi barədə məlumat verildikdə Azərbaycan Respublikasının Milli 
Məclisi bu faktın aydınlaşdırılması üçün Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə 
müraciət edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi bu barədə qərarı hakimlərin 6 
səs çoxluğu ilə qəbul edir. Əgər Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi bu faktı 
təsdiq etməzsə, məsələ bununla bitmiş sayılır.

Maddə 105.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifədən getdikdə onun səlahiyyətlərinin icrası 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vaxtından əvvəl vəzifədən getdikdə üç ay ərzində 
növbədənkənar Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçkiləri keçirilir. Bu halda Azərbaycan 
Respublikasının yeni Prezidenti seçilənədək Azərbaycan Respublikasının Prezidenti səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sədri icra edir.

II.	Bu müddət ərzində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini icra edən 
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sədri istefa verdikdə, səhhətinə görə öz 
səlahiyyətlərini icra etmək qabiliyyətini tamamilə itirdikdə Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Baş naziri icra edir.

III.	Bu maddənin ikinci hissəsində göstərilən səbəblərə görə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Baş nazirinin icra etməsi mümkün 
olmadıqda Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
səlahiyyətlərinin başqa vəzifəli şəxs tərəfindən icrası haqqında qərar qəbul edir.

Maddə 106.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin toxunulmazlığı 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti toxunulmazlıq hüququna malikdir. Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin şərəf və ləyaqəti qanunla qorunur.

Maddə 107.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifədən kənarlaşdırılması 

I.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifədən kənarlaşdırılması təşəbbüsü Azərbaycan 
Respublikasının Prezidenti ağır cinayət törətdikdə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 30 gün müddətində verilən rəyi əsasında Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qarşısında irəli sürülə bilər.

II.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatlarının 95 səs çoxluğu ilə qəbul 
olunmuş qərar əsasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifədən kənarlaşdırıla bilər. 
Bu qərarı Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədri imzalayır. Azərbaycan 
Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi həmin qərarın imzalanmasına bir həftə ərzində tərəfdar 
çıxmazsa, qərar qüvvəyə minmir.

III.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin vəzifədən kənarlaşdırılması haqqında qərar Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə 
müraciət etdiyi gündən başlayaraq 2 ay ərzində qəbul olunmalıdır. Bu müddətdə göstərilən qərar 
qəbul edilməsə, Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə qarşı irəli sürülmüş ittiham rədd edilmiş sayılır.

Maddə 108.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təminatı 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti və onun ailəsi dövlət hesabına təmin edilir. Azərbaycan 
Respublikası Prezidentinin və onun ailəsinin təhlükəsizliyini xüsusi mühafizə xidmətləri 
təmin edir.

Maddə 109.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətləri 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti:

1.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkiləri təyin edir;

2.	Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsini Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 
təsdiqinə təqdim edir;

3.	dövlət iqtisadi və sosial proqramlarını təsdiq edir;

4.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə Azərbaycan Respublikasının Baş 
nazirini vəzifəyə təyin edir; Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini vəzifədən azad edir;

5.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin üzvlərini vəzifəyə təyin və vəzifədən 
azad edir; zəruri hallarda Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin iclaslarına sədrlik 
edir;

6.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin istefası haqqında qərar qəbul edir;

7.	Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsində icra hakimiyyəti üçün nəzərdə tutulmuş 
xərclər çərçivəsində mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanları yaradır;

8.	Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin və Naxçıvan Muxtar Respublikasının 
Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının 
aktlarını ləğv edir;

9.	Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi və Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi hakimlərinin vəzifəyə təyin edilməsi haqqında 
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimatlar verir; Azərbaycan Respublikasının digər 
məhkəmələrinin hakimlərini vəzifəyə təyin edir; Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorunu 
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir;

10.	Azərbaycan Respublikası Milli Bankı İdarə Heyəti üzvlərinin vəzifəyə təyin və 
vəzifədən azad edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdimat verir;

11.	Azərbaycan Respublikasının hərbi doktrinasını Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 
təsdiqinə verir;

12.	Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin ali komanda heyətini vəzifəyə təyin və 
vəzifədən azad edir;

13.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin icra aparatını təşkil edir və onun rəhbərini 
təyin edir;

14.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndələrini vəzifəyə təyin və 
vəzifədən azad edir;

15.	Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə və beynəlxalq təşkilatlarda diplomatik 
nümayəndəliklərinin təsis edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə təqdimat verir, Azərbaycan Respublikasının xarici ölkələrdə və beynəlxalq təşkilatlarda diplomatik nümayəndələrini təyin edir və geri çağırır;

16.	xarici dövlətlərin diplomatik nümayəndələrinin etimadnamə və övdətnamələrini qəbul edir;

17.	hökumətlərarası beynəlxalq müqavilələr bağlayır, dövlətlərarası beynəlxalq müqavilələri təsdiq və ləğv olunmaq üçün Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə təqdim edir; təsdiqnamələri imzalayır;

18.	referendum təyin edir;

19.	qanunları imzalayır və dərc edir;

20.	vətəndaşlıq məsələlərini həll edir;

21.	siyasi sığınacaq verilməsi məsələlərini həll edir;

22.	əfv edir;

23.	dövlət təltifləri ilə təltif edir;

24.	ali hərbi və ali xüsusi rütbələr verir;

25.	ümumi və qismən səfərbərlik elan edir, habelə səfərbərlik üzrə çağırılanları tərxis edir;

26.	Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının müddətli hərbi xidmətə çağırılması və müddətli 
hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçuların ehtiyata buraxılması barədə qərarlar qəbul edir;

27.	Azərbaycan Respublikasının Təhlükəsizlik Şurasını yaradır;

28.	Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin təyinatı ilə bağlı olmayan 
vəzifələrin icrasına cəlb edilməsinə razılıq verilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Milli 
Məclisinə təqdimat verir;

29.	fövqəladə və hərbi vəziyyət elan edir;

30.	Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə müharibə elan edir və sülh 
bağlayır;

31.	Azərbaycan Respublikası dövlət büdcəsində bu məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş xərclər 
çərçivəsində xüsusi mühafizə xidmətləri yaradır;

32.	Bu Konstitusiya ilə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin və məhkəmə orqanlarının 
səlahiyyətlərinə aid edilməyən digər məsələləri icra qaydasında həll edir.

Maddə 110.	Qanunların imzalanması 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti qanunları ona təqdim olunmuş gündən başlayaraq 
56 gün ərzində imzalayır. Qanun Azərbaycan Respublikası Prezidentinin etirazını doğurursa, o, 
qanunu imzalamayıb öz etirazları ilə birlikdə göstərilən müddət ərzində Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə qaytara bilər.

II.	Konstitusiya qanunları Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən imzalanmazsa, 
qüvvəyə minmir. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 83 səs çoxluğu ilə qəbul edilən 
qanunları 95 səs çoxluğu ilə, 63 səs çoxluğu ilə qəbul edilən qanunları isə 83 səs çoxluğu ilə yenidən qəbul edərsə, belə qanunlar təkrar səsvermədən sonra qüvvəyə minir.

Maddə 111.	Hərbi vəziyyət elan edilməsi 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikası ərazisinin müəyyən hissəsi 
faktik işğal olunduqda, xarici dövlət və ya dövlətlər Azərbaycan Respublikasına müharibə elan 
etdikdə, Azərbaycan Respublikasına qarşı real silahlı hücum təhlükəsi yarandıqda, Azərbaycan 
Respublikasının ərazisi blokadaya alındıqda, habelə belə blokada üçün real təhlükə olduqda Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində və ya ayrı-ayrı yerlərində hərbi vəziyyət elan 
edir və bu barədə fərmanı 24 saat müddətində Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 
təsdiqinə verir.

Maddə 112.	Fövqəladə vəziyyət tətbiq edilməsi 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təbii fəlakətlər, epidemiyalar, epizootiyalar, böyük ekoloji və başqa qəzalar baş verdikdə, habelə Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün 
pozulmasına, dövlətə qarşı qiyama və ya dövlət çevrilişinə yönəldilən hərəkətlər edildikdə, 
zorakılıqla müşayiət olunan kütləvi iğtişaşlar yarandıqda, vətəndaşların həyatı və təhlükəsizliyi, yaxud dövlət təsisatlarının normal fəaliyyəti üçün qorxu törədən digər 
münaqişələr meydana gəldikdə Azərbaycan Respublikasının ayrı-ayrı yerlərində fövqəladə 
vəziyyət tətbiq edir və bu barədə qəbul etdiyi fərmanı 24 saat müddətində Azərbaycan 
Respublikası Milli Məclisinin təsdiqinə verir.

Maddə 113.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin aktları 

I.	Ümumi qaydalar müəyyən etdikdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti fərmanlar, başqa 
məsələlər barəsində isə sərəncamlar qəbul edir.

II.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarında başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, onlar dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir.

Maddə 114.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin statusu 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prezidenti icra səlahiyyətlərinin həyata keçirilməsinin təşkili məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetini yaradır.

II.	Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
yuxarı icra orqanıdır.

III.	Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə tabedir və onun qarşısında cavabdehdir.

IV.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin iş qaydasını Azərbaycan Respublikasının 
Prezidenti müəyyənləşdirir.

Maddə 115.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tərkibi 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin tərkibinə Azərbaycan Respublikasının Baş naziri, 
onun müavinləri, nazirlər və başqa mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərləri 
daxildirlər.

Maddə 116.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin istefası 

Yeni seçilmiş Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifəsini tutduğu və səlahiyyətlərini 
icra etməyə başladığı gün Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinə istefa verir.

Maddə 117.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin iclasları 

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin iclaslarına, bir qayda olaraq, Azərbaycan Respublikasının Baş naziri sədrlik edir.

Maddə 118.	Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin təyin edilməsi qaydası 

I.	Azərbaycan Respublikasının Baş nazirini Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 
razılığı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təyin edir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Baş naziri vəzifəsinə namizədlik haqqında təklifi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti onun öz vəzifələrinin icrasına başladığı gündən bir ay 
və ya Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin istefa verdiyi gündən iki həftə 
müddətindən gec olmayaraq Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin müzakirəsinə təqdim edir.

III.	Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikasının Baş naziri 
vəzifəsinə namizədlik haqqında qərarı həmin namizədliyin təqdim edildiyi gündən bir həftədən 
gec olmayaraq qəbul edir. Göstərilən qayda pozularsa və ya Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin təqdim etdiyi namizədlərin Azərbaycan Respublikasının Baş naziri vəzifəsinə təyin olunmasına üç dəfə razılıq verilməzsə, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan 
Respublikasının Baş nazirini Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı olmadan təyin 
edə bilər.

Maddə 119.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin səlahiyyətləri 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti:
         Azərbaycan Respublikası dövlət büdcəsinin layihəsini hazırlayıb Azərbaycan 
Respublikasının Prezidentinə təqdim edir;

         Azərbaycan Respublikası dövlət büdcəsinin icrasını təmin edir;

         maliyyə-kredit və pul siyasətinin həyata keçirilməsini təmin edir;

         dövlət iqtisadi proqramlarının həyata keçirilməsini təmin edir;
         dövlət sosial təminat proqramlarının həyata keçirilməsini təmin edir;

         nazirliklərə və digər mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarına rəhbərlik edir, onların 
aktlarını ləğv edir;

         Azərbaycan Respublikası Prezidentinin onun səlahiyyətlərinə aid etdiyi digər 
məsələləri həll edir.

Maddə 120.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin aktları 

I.	Ümumi qaydalar müəyyən etdikdə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərarlar, 
başqa məsələlər üzrə sərəncamlar qəbul edir.

II.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarında başqa qayda 
nəzərdə tutulmayıbsa, onlar dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir.

Maddə 121.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin üzvlüyünə namizədlərə dair tələblər 

I.	Azərbaycan Respublikasının Baş naziri vəzifəsinə yaşı 30-dan aşağı olmayan, seçkilərdə 
iştirak etmək hüququna malik, ali təhsilli, başqa dövlət qarşısında öhdəliyi olmayan 
Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı təyin edilir.

II.	Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini, nazir, digər mərkəzi icra hakimiyyəti 
orqanının rəhbəri vəzifəsinə yaşı 25-dən aşağı olmayan, seçkilərdə iştirak etmək hüququna 
malik, ali təhsilli, başqa dövlət qarşısında öhdəliyi olmayan Azərbaycan Respublikası 
vətəndaşı təyin edilir.

Maddə 122.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin üzvlərinə aid tələblər 

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri, onun müavinləri, nazirlər, digər mərkəzi icra 
hakimiyyəti orqanlarının rəhbərləri heç bir başqa seçkili və ya təyinatlı vəzifə tuta 
bilməzlər, elmi, pedaqoci və yaradıcılıq fəaliyyətindən başqa heç bir sahibkarlıq, kommersiya 
və digər ödənişli fəaliyyətlə məşğul ola bilməzlər, vəzifə maaşından, habelə elmi, pedaqoci və yaradıcılıq fəaliyyətinə görə aldığı vəsaitdən başqa məvacib ala bilməzlər.

Maddə 123.	Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin toxunulmazlığı 

I.	Səlahiyyət müddəti ərzində Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin şəxsiyyəti toxunulmazdır.

II.	Azərbaycan Respublikasının Baş naziri cinayət başında yaxalanma hallarından başqa 
tutula bilməz, cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməz, onun barəsində məhkəmə qaydasında 
inzibati tənbeh tədbirləri tətbiq edilə bilməz, axtarışa məruz qala bilməz, şəxsi müayinə 
edilə bilməz.

III.	Azərbaycan Respublikasının Baş naziri cinayət başında yaxalanarsa tutula bilər. Belə 
olduqda onu tutan orqan bu barədə dərhal Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroruna xəbər 
verməlidir.

IV.	Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin toxunulmazlığına yalnız Azərbaycan Respublikası 
Baş prokurorunun təqdimatına əsasən Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən xitam verilə 
bilər.

Maddə 124.	Yerlərdə icra hakimiyyəti 

I.	Yerlərdə icra hakimiyyətini yerli icra hakimiyyətlərinin başçıları həyata keçirirlər.
II.	İcra hakimiyyəti başçılarını Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifəyə təyin və 
vəzifədən azad edir.

III.	Yerli icra hakimiyyətlərinin səlahiyyətlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 
müəyyən edir.

7-ci fəsil.	Məhkəmə hakimiyyəti

Maddə 125.	Məhkəmə hakimiyyətinin həyata keçirilməsi 

I.	Azərbaycan Respublikasında məhkəmə hakimiyyətini ədalət mühakiməsi yolu ilə yalnız məhkəmələr həyata keçirirlər.

II.	Məhkəmə hakimiyyətini Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi, Azərbaycan 
Respublikasının Ali Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi, Azərbaycan 
Respublikasının ümumi məhkəmələri və digər ixtisaslaşdırılmış məhkəmələri həyata keçirirlər.

III.	Məhkəmə hakimiyyəti Konstitusiya, mülki və cinayət məhkəmə icraatı vasitəsilə və 
qanunla nəzərdə tutulmuş digər vasitələrlə həyata keçirilir.

IV.	Konstitusiya icraatı istisna olmaqla, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsində 
Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu və müdafiə tərəfi iştirak edir.

V.	Məhkəmə quruluşu və məhkəmə icraatı qaydası qanunla müəyyən olunur.

VI.	Məhkəmələrin səlahiyyətlərinin dəyişdirilməsi məqsədilə müəyyən olunmamış hüquqi 
üsulların tətbiq edilməsi və fövqəladə məhkəmələrin yaradılması qadağandır.

Maddə 126.	Hakimliyə namizədlərə aid tələblər 

I.	Yaşı 30-dan aşağı olmayan, seçkilərdə iştirak etmək hüququna malik olan, ali hüquq 
təhsilli və hüquqşünas ixtisası üzrə 5 ildən artıq işləyən Azərbaycan Respublikası 
vətəndaşları hakim ola bilərlər.

II.	Hakimlər heç bir başqa seçkili və təyinatlı vəzifə tuta bilməzlər, elmi, pedaqoci və 
yaradıcılıq fəaliyyətindən başqa heç bir sahibkarlıq, kommersiya və digər ödənişli fəaliyyətlə 
məşğul ola bilməzlər, siyasi fəaliyyətlə məşğul ola bilməz və siyasi partiyalara üzv ola 
bilməzlər, vəzifə maaşından, habelə elmi, pedaqoci və yaradıcılıq fəaliyyətinə görə aldığı vəsaitdən başqa məvacib ala bilməzlər.

Maddə 127.	Hakimlərin müstəqilliyi, ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsinin əsas prinsipləri və şərtləri 

I.	Hakimlər müstəqildir, yalnız Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına tabedirlər və səlahiyyətləri müddətində dəyişilməzdirlər.

II.	Hakimlər işlərə qərəzsiz, ədalətlə, tərəflərin hüquq bərabərliyinə, faktlara əsasən və 
qanuna müvafiq baxırlar.

III.	Hər hansı bir şəxs tərəfindən və hər hansı bir səbəbdən bilavasitə, yaxud dolayı yolla 
məhkəmə icraatına məhdudiyyət qoyulması, qanuna zidd təsir, hədə və müdaxilə edilməsi 
yolverilməzdir.

IV.	Ədalət mühakiməsi vətəndaşların qanun və məhkəmə qarşısında bərabərliyi əsasında 
həyata keçirilir.

V.	Bütün məhkəmələrdə işlərin icraatı açıq aparılır.
İşə qapalı iclasda baxılmasına yalnız o halda icazə verilir ki, məhkəmə açıq icraatın dövlət, 
peşə və kommersiya sirrinin açılmasına səbəb olacağını güman edir, ya da vətəndaşların şəxsi və ya ailə həyatının məxfiliyini qorumaq zərurətinin mövcudluğunu müəyyən edir.

VI.	Qanunda nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, cinayət işlərinin qiyabi məhkəmə icraatına yol verilmir.

VII.	Məhkəmə icraatı çəkişmə prinsipi əsasında həyata keçirilir.

VIII.	Məhkəmə icraatının istənilən mərhələsində hər kəsin müdafiə hüququ təmin olunur.

IX.	Ədalət mühakiməsi təqsirsizlik prezumpsiyasına əsaslanır.

X.	Azərbaycan Respublikasında məhkəmə icraatı Azərbaycan Respublikasının dövlət dilində və ya müvafiq yerin əhalisinin çoxluq təşkil edən hissəsinin dilində aparılır. İşin 
iştirakçısı olub məhkəmə icraatının aparıldığı dili bilməyən şəxslərin işin materialları ilə 
tam tanış olmaq, məhkəmədə tərcüməçi vasitəsi ilə iştirak etmək və məhkəmədə ana dilində çıxış 
etmək hüququ təmin edilir.

Maddə 128.	Hakimlərin toxunulmazlığı 

I.	Hakimlər toxunulmazdırlar.

II.	Hakim cinayət məsuliyyətinə yalnız qanunda nəzərdə tutulan qaydada cəlb oluna bilər.

III.	Hakimlərin səlahiyyətlərinə yalnız qanunda nəzərdə tutulmuş əsaslara və qaydalara 
müvafiq surətdə xitam verilə bilər.

IV.	Hakimlərin vəzifədən kənarlaşdırılması təşəbbüsünü hakimlər cinayət törətdikdə 
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin rəyi əsasında 
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qarşısında irəli sürə bilər. Müvafiq rəyi Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sorğusundan sonra 30 gün 
müddətində təqdim etməlidir.

V.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikası Ali 
Məhkəməsi və Azərbaycan Respublikası İqtisad Məhkəməsi hakimlərinin işdən kənarlaşdırılması 
haqqında qərar Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində 83 səs çoxluğu ilə qəbul edilir; 
başqa hakimlərin işdən kənarlaşdırılması haqqında qərar Azərbaycan Respublikasının Milli 
Məclisində 63 səs çoxluğu ilə qəbul edilir.

Maddə 129.	Məhkəmə qərarları və onların icrası 

Məhkəmənin qəbul etdiyi qərarlar dövlətin adından çıxarılır və onların icrası məcburidir.

Maddə 130.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi 

I.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi 9 hakimdən ibarətdir.

II.	Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimlərini Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi təyin edir.

III.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin, Azərbaycan Respublikası Nazirlər 
Kabinetinin, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin, Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sorğusu əsasında aşağıdakı 
məsələləri həll edir:

1.	Azərbaycan Respublikası qanunlarının, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarının, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin qərarlarının, Azərbaycan 
Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarının, mərkəzi icra hakimiyyəti 
orqanlarının normativ hüquqi aktlarının Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına uyğunluğu;
2.	Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarının, Azərbaycan Respublikası Nazirlər 
Kabinetinin qərarlarının, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktlarının 
Azərbaycan Respublikası qanunlarına uyğunluğu;
3.	Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarının, mərkəzi icra hakimiyyəti 
orqanlarının normativ hüquqi aktlarının Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına uyğunluğu;

4.	Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarlarının qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğu;

5.	bələdiyyə aktlarının Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına, Azərbaycan Respublikası 
qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına, Azərbaycan Respublikası 
Nazirlər Kabinetinin qərarlarına (Naxçıvan Muxtar Respublikasında həm də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına, qanunlarına və Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər 
Kabinetinin qərarlarına) uyğunluğu;

6.	Azərbaycan Respublikasının qüvvəyə minməmiş dövlətlərarası müqavilələrinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına uyğunluğu; Azərbaycan Respublikasının hökumətlərarası müqavilələrinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğu;
7.	Siyasi partiyaların və digər ictimai birliklərin ləğv edilməsi;

8.	Naxçıvan Muxtar Respublikası Konstitusiyasının, qanunlarının, Naxçıvan Muxtar 
Respublikası Ali Məclisinin qərarlarının və Nazirlər Kabinetinin qərarlarının Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına uyğunluğu; Naxçıvan Muxtar Respublikası qanunlarının, Naxçıvan 
Muxtar Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarının, Azərbaycan Respublikası qanunlarına 
uyğunluğu; Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarının Azərbaycan 
Respublikası Prezidentinin fərmanlarına və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına uyğunluğu;

9.	qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətləri arasında səlahiyyətlər bölgüsü ilə 
bağlı mübahisələr.

IV.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin, Azərbaycan Respublikası Nazirlər 
Kabinetinin, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin, Azərbaycan Respublikası 
Prokurorluğunun, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sorğusu əsasında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını və qanunlarını şərh edir.

V.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi bu Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş 
digər səlahiyyətləri də həyata keçirir.

VI.	Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi öz səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlərə dair qərarlar qəbul edir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı 
Azərbaycan Respublikası ərazisində məcburi qüvvəyə malikdir.

VII.	Qanunlar və digər aktlar, yaxud onların ayrı-ayrı müddəaları, Azərbaycan 
Respublikasının hökumətlərarası müqavilələri Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 
qərarında müəyyən edilmiş müddətdə qüvvədən düşür; Azərbaycan Respublikasının dövlətlərarası müqavilələri qüvvəyə minmir.

Maddə 131.	Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi 

I.	Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi ümumi və ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrin icraatına aid edilən mülki, cinayət və digər işlər üzrə ali məhkəmə orqanıdır; o, qanunla 
müəyyən edilmiş prosessual qaydalarda ümumi və ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrin işinə nəzarəti 
həyata keçirir; məhkəmələrin praktikasına aid məsələlər üzrə izahatlar verir.

II.	Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimlərini Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi təyin edir.

Maddə 132.	Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi 

I.	Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi iqtisadi mübahisələrə baxılması üzrə 
yuxarı məhkəmə orqanıdır; o, qanunla müəyyən edilmiş qaydada müvafiq ixtisaslaşdırılmış məhkəmələrin işinə nəzarəti həyata keçirir.

II.	Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsinin hakimlərini Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi təyin edir.

Maddə 133.	Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu 

I.	Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada qanunların 
eyni cür və dürüst icra və tətbiq olunmasına nəzarət edir; qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda cinayət işləri başlayır və istintaq aparır; məhkəmədə dövlət ittihamını müdafiə edir; 
məhkəmədə iddia qaldırır; məhkəmə qərarlarından protest verir.

II.	Azərbaycan Respublikasının Prokurorluğu ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorların Azərbaycan Respublikası Baş prokuroruna tabeliyinə əsaslanan vahid mərkəzləşdirilmiş orqandır.

III.	Azərbaycan Respublikasının Baş prokurorunu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin razılığı ilə vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.

IV.	Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun müavinlərini, respublika ixtisaslaşdırılmış 
prokurorluqlara rəhbərlik edən prokurorları, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Prokurorunu Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun təqdimatı ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti 
vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.

V.	Ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorları Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 
razılığı ilə Azərbaycan Respublikasının Baş prokuroru vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir.
8-ci fəsil.	Naxçıvan Muxtar Respublikası

Maddə 134.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının statusu 

I.	Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycan Respublikasının tərkibində muxtar dövlətdir.

II.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının statusu bu Konstitusiya ilə müəyyən edilir.

III..	Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycan Respublikasının ayrılmaz tərkib hissəsidir.

IV.	Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası, qanunları, Azərbaycan Respublikası 
Prezidentinin fərmanları və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində məcburidir.

V.	Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin qəbul etdiyi Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası və qanunları müvafiq olaraq Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına; Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qəbul etdiyi qərarlar Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasına, qanunlarına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarına, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarlarına zidd olmamalıdır.

Maddə 135.	Naxçıvan Muxtar Respublikasında hakimiyyətlərin bölünməsi 

I.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının qanunvericilik hakimiyyətini Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi, icra hakimiyyətini Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti, məhkəmə hakimiyyətini Naxçıvan Muxtar Respublikasının məhkəmələri həyata keçirir.

II.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və qanunları ilə onun səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlərin həllində, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, qanunları və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanları ilə onun səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlərin həllində, Naxçıvan Muxtar Respublikasının məhkəmələri isə Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası və qanunları ilə onların səlahiyyətlərinə aid edilən məsələlərin həllində müstəqildir.

Maddə 136.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının ali vəzifəli şəxsi 

Naxçıvan Muxtar Respublikasının ali vəzifəli şəxsi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədridir.

Maddə 137.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 

I.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi 45 üzvdən ibarətdir.

II.	Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin səlahiyyət müddəti 5 ildir.

III.	Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədrini və onun müavinlərini seçir, daimi və digər komissiyalar təşkil edir.

Maddə 138. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin müəyyən etdiyi ümumi qaydalar 

I. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi aşağıdakılara dair ümumi qaydalar müəyyən edir:

1 Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə seçkilər;
2 vergilər;
3 Naxçıvan Muxtar Respublikası iqtisadiyyatının inkişafı istiqamətləri;
4 sosial təminat;
5 ətraf mühitin qorunması;
6 turizm;
7 səhiyyə, elm, mədəniyyət.

II. Bu maddədə göstərilən məsələlərə dair Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi qanunlar qəbul edir.

Maddə 139. Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin həll etdiyi məsələlər 

I. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi aşağıdakı məsələləri həll edir:

1 Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin işinin təşkili;
2 Naxçıvan Muxtar Respublikasının büdcəsinin təsdiqi;
3 Naxçıvan Muxtar Respublikasının iqtisadi və sosial proqramlarının təsdiqi;
4 Naxçıvan Muxtar Respublikası Baş nazirinin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi;
5 Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti tərkibinin təsdiqi;
6 Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabinetinə etimad.

II. Bu maddədə göstərilən məsələlərə dair Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi qərarlar qəbul edir.

Maddə 140. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti 

I. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabinetinin tərkibini Naxçıvan Muxtar Respublikası Baş nazirinin təklifi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi təsdiq edir. 

II. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Baş nazirini Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqdimatına əsasən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisi təyin edir. 

III. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti:
- muxtar respublika büdcəsinin layihəsini hazırlayıb Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinə təqdim edir;
- muxtar respublikanın büdcəsini icra edir;
- muxtar respublikanın iqtisadi proqramlarının həyata keçirilməsini təmin edir;
- muxtar respublikanın sosial proqramlarının həyata keçirilməsini təmin edir;
- Azərbaycan Respublikası Prezidentinin onun səlahiyyətlərinə aid etdiyi digər məsələləri həll edir. 

IV. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti qərar və sərəncamlar qəbul edir.

Maddə 141. Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerli icra hakimiyyəti 

Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerli icra hakimiyyətlərinin başçılarını Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi sədrinin təqdimatı əsasında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təyin edir.

Keçid müddəaları  

1.Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası referendumla qəbul edildikdən sonra rəsmən dərc olunduğu gündən qüvvəyə minir. Bu Konstitusiyanın qüvvəyə mindiyi gündən 1978-ci il aprelin 21-də qəbul edilmiş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası (Əsas Qanunu) qüvvədən düşür.
2.Bu Konstitusiyanın qüvvəyə minməsinə qədər seçilmiş Azərbaycan Respublikasının Prezidenti bu Konstitusiya ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə aid edilmiş səlahiyyətləri həyata keçirir.
3.Bu Konstitusiyanın 101-ci maddəsinin V hissəsi bu Konstitusiya qəbul edildikdən sonra seçilən Azərbaycan Respublikası Prezidentinə şamil edilir.
4.Azərbaycan Respublikası xalq deputatlarının və Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin yaratdığı Milli Məclisin səlahiyyətləri yeni seçilmiş Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ilk iclas günü başa çatır. 

Yeni seçilmiş Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ilk iclası Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin azı 83 deputatının seçildiyi gündən bir həftə sonra keçirilir. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin ilk sessiyası 1996-cı il mayın 31-dək davam edir.

1995-ci il avqustun 12-də qəbul edilmiş "Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 85-ci maddəsi bu Qanun əsasında seçilmiş Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin birinci çağırışının səlahiyyətləri bitənədək qüvvədədir.
5.Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Konstitusiyanın qüvvəyə mindiyi gündən bu Konstitusiyada müəyyən edilən səlahiyyətləri həyata keçirir. 
6.Bu Konstitusiya qüvvəyə mindiyi gündən Azərbaycan Respublikası yerli xalq deputatları sovetlərinin səlahiyyətlərinə xitam verilir. 

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə Azərbaycan Respublikasının yerli xalq deputatları sovetlərinə aid edilmiş səlahiyyətləri yerli icra hakimiyyəti orqanları həyata keçirir.
7.Bu Konstitusiya qüvvəyə mindikdən sonra iki il müddətində yerli özünüidarə haqqında qanun qəbul edilməli və bələdiyyələrə seçkilər keçirilməlidir.
8.Bu Konstitusiyanın qəbul edildiyi günədək Azərbaycan Respublikasının ərazisində qüvvədə olan qanunlar və başqa normativ hüquqi aktlar bu Konstitusiyaya zidd olmayan hissədə öz qüvvəsini saxlayır.
9.Bu Konstitusiya qüvvəyə minənədək fəaliyyət göstərən Azərbaycan Respublikasının məhkəmələri ədalət mühakiməsini bu Konstitusiyada müəyyən edilən səlahiyyətlərə və prinsiplərə uyğun həyata keçirir.
10.Bu Konstitusiya qüvvəyə mindiyi gündən bir il ərzində hakimlərin statusu, məhkəmə quruluşu və məhkəmə islahatı ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bu Konstitusiyaya uyğun olan qanunvericiliyi qəbul edilməlidir və Azərbaycan Respublikası məhkəmələrinin hakimləri yenidən təyin edilməlidir. 
Həmin qanunvericilik qəbul edilənədək hakimlərin vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edilməsi bu Konstitusiya qüvvəyə minənədək qüvvədə olan qanunvericilik əsasında həyata keçirilir.
11.Bu Konstitusiya qüvvəyə mindiyi gündən bir il müddətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilməli və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi yaradılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi yaradılanadək bu Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin səlahiyyətləri həyata keçirilmir. Bu Konstitusiyanın 130-cu maddəsinin III hissəsinin 7-ci bəndində nəzərdə tutulmuş məsələni Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi həll edir.
12.Azərbaycan Respublikasının Ali Arbitraj Məhkəməsi bu Konstitusiyanın qüvvəyə mindiyi gündən Azərbaycan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi adlanır və qüvvədə olan qanunvericiliklə müəyyən olunmuş səlahiyyətləri həyata keçirir.

Konstitusiyalar
1995