"Əkinçi", 14 aprel 1876, №7/Əf’ali-əhli-dehat
Maldarlıq edən şəxslərə məlumdur ki, qoyun-quzuda bir gicəltmə naxoşluğu
olur ki, onlar bir yerdə fırranıb yıxılıb fövt olurlar. Bu naxoşluğun səbəbi bir
qurutdur ki, itin bağırsaqlarının içində zindəganlıq edər. Onun tuli bir neçə arşın və
bədəni barama qurdunun bədəni kimi bənd-bənddir. Hər bir bənd yetişəndə onun
bədənindən ayrılıb itin nəticisi ilə çıxır ki, o bənd qabat toxumuna bənzər. O bir
bəndin içində bir neçə min toxum var: bənd hava dəyməkdən çatdayanda toxumları
külək aparıb dağıdır. Onların bəzi otlar üstünə düşür və otlar ilə belə onları
qoyunlar yeyirlər. Qoyunun mə’dəsində toxumdan bir kiçik qurd çıxır ki, bağırsağı
deşib qan damarına girib qan ilə belə gedib qoyunun beyninə yetişib, orada barama
qurdu kimi özünə ətdən barama qayırır. Barama mürur ilə yekələnib genə qoyunun
beyninə azad edib, özünü fırlandırıb tələf edir.

Bu naxoş qoyun beynini it yesə onun mə’dəsində barma çatdayıb ondan
uzun qurd əmələ gəlir ki, bağırsağın içinə yapışıb zikr olan qayda ilə 5-10 il
toxumlayır və onun toxumları bəndlərin içində nəcis ilə çıxır.

Pəs zikr olan qurd itin və qoyunun bədənində zindəganlıq edir. Ġtdən qoyuna
və qoyundan itə düşməsə, əmələ gəlməz. Ona binaən ol naxoşluq olan yerdə gərək
itlərin nəcisinə baxmaq və hansının nəcisində qabağ toxumu kimi qurdun toxumu
olsa, onu sürüdən uzaq etmək və ol naxoşluqdan ölən qoyunun başını yandırıb tələf
etmək ki, itlər onu yeyib naxoşlamasın.

Gicəltmə naxoşluğu nəmişlik yerdə çox olur.

Naxoşlayan qoyunu sağaltmağa əlac yoxdur. Çünki it qoyunu naxoş edir və
özü onun başını yeməkdən naxoşlayır və bu naxoşluq Avropa vilayətlərində elə
şiddət edir ki, fövt olan quzu və qoyunun 100-dən 70-i ol naxoşluqdan tələf olur,
ona binaən danışıq var ki, itə qoyunun başını vermək bilmərrə qadağan olacaq və
gicəltmədən ölən qoyunun başını itə verənə əlahiddə cərimə qoyulacaq.

Əsgər Gorani

Əkinçi qəzeti