Sunda və Upasunda haqqında hekayət
Qədimlərdə Hiranyakaşipu nəslindən olan asur Nikumbhinin
iki oğlu oldu, birinin adını Sunda, digərinin adını isə Upasunda
qoydular. Oğlanlar kiçik yaşlarından güclərinə və qoçaqlıqlarına
görə tay-tuşlarından seçilirdilər. Qardaşlar bir-birindən ayrılmır,
can deyib can eşidirdilər. Onlar bir yerdə yatır, bir qabdan yeyir
və bir kasadan içirdilər. Dava-dava oyunları da biriydi, əyləncələri
də. Bir-birlərinə elə mehr salmışdılar, xasiyyətləri bir-birinə
elə oxşayırdı ki, elə bil ekiz taydılar.

Qardaşlar böyüdülər, kişiləşdilər və hər üç dünyanı özlərinə
tabe eləmək qərarına gəldilər. Sərt zahidlik həyatı keçirmək
məqsədiylə onlar Vindhay dağının ətəyinə yollandılar. Yabanı
kolluq basmış dağ yamacında onlar şahlıq libaslarını çıxarıb atdılar,
liflərdən tikilmiş qaba cır-cında əyinlərinə taxdılar, saçlarını
arxadan bağladılar və varlıqlarını ağır işgəncələrin ixtiyarına
verdilər. Cır meyvələr və köklər dadmaqla neçə gecəni, neçə
gündüzü beləcə keçirdilər, sonra isə yeməkdən və sudan tam
imtina elədilər. Aclıq və susuzluq onları heydən salmışdı, kirdən
bədənləri qartmaq bağlamışdı. Onlarsa ayaqlarının baş barmaqları
üzərində dikələrək əllərini yuxarı qaldırmışdılar, gözlərini
qırpmadan göyə baxırdılar. Aradan illər keçdi, belə tərkidünyalığı
hələ heç kim görməmişdi və nəhayət, onların qəlbinin hərarətindən
Vindhay dağının zirvəsi dumana büründü.

Nikumbhinin oğlanlarının getdikcə güclənmələrindən tanrılar
qorxuya düşdülər və qərara aldılar ki, andın yerinə yetirilməsinə
mane olsunlar. Tanrılar onları var-dövlətlə tovladılar,
qəşəng-qəşəng qızlarla yoldan çıxarmağa çalışdılar, qardaşlar
isə mətanətlərini itirmədilər və andlarına sadiq qaldılar. Tanrılar
başqa hiyləyə əl atdılar: onların arvadlarını və bacılarını xəyal
şəklində yanlarına göndərdilər. Yarımçılpaq, bər-bəzəksiz, saçları
dağınıq arvadları elə bil qorxunc bir qüvvə təqib edirdi. Onlar
“kömək edin!” deyə nə qədər qışqırışdılarsa qardaşlar haraya
məhəl qoymadılar, andlarını pozmadılar, buna görə də qarabasmalar
yoxa çəkildi.

Nəhayət, Sunda ilə Upasunda tərkidünyaları ilə kainatın Yaradıcısının
mərhəmətini qazandılar. Brahma onların yanına gəlib
dedi: “Ey asurlar, istədiyiniz payı seçin!” Qardaşlar ehtiramla
onun qarşısında baş əyib dedilər: “Ey qadir tanrı, cild dəyişmək
sirrini bizə öyrət, biz istənilən cildə girməyi öyrənmək arzusundayıq;
istərdik ki, yerdəki və göydəki silahlar bizim tabeliyimizdə
olsun, biz heç kimdən yox, ancaq bir-birimizdən qorxaq, bir də
ki, bizə əbədilik ver”.

Brahma onlara cavab verdi: “Ölməzlikdən başqa istədiklərinizin
hamısını sizə verirəm. Siz əbədi yaşamağa layiq deyilsiniz,
çünki qəhrəmanlığınızın arxasında mənfəət dururdu – üç dünyanın
hökmdarı olmaq istəyirdiniz. Bu hökmdarlığı alacaqsınız və
üç dünyada heç kimdən qorxmayacaqsınız, qorxsanız da birbirinizdən
qorxmalısınız”.

İstədiklərini Yaradandan alandan sonra qardaşlar öz şahlıqlarına
qayıtdılar. Qohumlar, dostlar böyük qüdrət sahibinə çevrilmiş
qardaşları sevinclə qarşıladılar. Nökərlər onların əyinlərindəki
cır-cındırı çıxartdılar, çimizdirdilər, ətirli yağla bədənlərini
yağladılar, zəngin libas geydirdilər, bahalı daş-qaşla bəzədilər
və başlarına çələng qoydular. Sunda ilə Upasunda qohumlar və
dostlarla günlərini kefdə keçirirdilər, illərin necə gəlib keçdiyindən
xəbərləri olmadı.

Günlərin bir günü qardaşlar qərara gəldilər ki, məqsədlərini
həyata keçirməyin vaxtı gəlib çatıbdı, kainatı fəth eləməlidilər.
Onlar asurlardan ibarət yaraqlı-yasaqlı böyük bir ordu topladılar,
xoş bir gündə yürüşə çıxdılar. Ordunu rəiyyətlərin sevinc dolu
qışqırıqları və saray müğənnilərinin mədhiyyələri yola saldı.
Sundayla Upasunda əvvəlcə göylər səltənətini zəbt eləmək
məqsədilə İndranın şahlığına qalxdılar. Qəddarlaşmış, qorxuhürkü
nə olduğunu bilməyən qardaşlar tanrılarla vuruşmağa fürsət
axtarırdılar, onlarsa təşviş içində səma şahlığını tərk edib
Brahmanın qoltuğuna sığındılar. Qardaşlar göyü ələ keçirdilər,
qandharvları, naqları və insan tayfalarını əsarət altına saldılar,
yeraltı dünyanı və dəniz sakinlərini özlərinə tabe elədilər. Yaradanın
qoltuğuna sığınan tanrıları zəiflətmək məqsədilə qardaşlar
qurban kəsilməsinin və nəzir verilməsinin qarşısını aldılar.
Qardaşların iradəsini yerinə yetirən döyüşçülər tufan kimi yer
üzünün canına düşdülər, qarşılarına çıxan mehrabları dağıtdılar,
müqəddəs avadanlıqları qırdılar, suyla qurbanlıq işığını söndürdülər,
müdriklərin ibadətgahlarını taladılar və sakinləri qəddarcasına
öldürdülər. Brahmanın xeyir-duası təpədən-dırnağa günaha batmış
qardaşları zahidlərin lənətlərindən qoruyurdu, onların soyğunçu
qoşununun qarşısını heç kim ala bilmirdi. Canlarının qorxusundan
brahmanlar da ayinlərindən imtina edib aradan çıxdılar.
Yer üzündə qurban kəsilmirdi, amma qardaşlar bununla kifayətlənmədilər.
Hakimiyyət bir daha tanrıların əlinə keçməsin
deyə, qardaşlar bütün brahmanları qırmaq qərarına gəldilər.
Onlar gah fil, gah pələng, gah şir, gah da ayı cildinə girdilər,
hiyləylə brahmanları gizləndikləri sığınacaqlardan çıxardıb
hamısını qırdılar... Tezliklə yer üzündə həyatdan əsər-əlamət
qalmadı və dəhşət dünyanı başına götürdü. Tanrılara dua eləməyə
heç kimin cəsarəti çatmırdı, mərasim və ayinlərə pozuntu
düşmüşdü, yer üzündə toy sədaları kəsilmişdi, işıqlı dünya çağa
qışqırığına həsrət qalmışdı, tarlalar və otlaqlar bomboş boşalmışdı,
şəhər və kəndlərdə insan övladı tapılmırdı. Tanrılar qəmə
batmışdılar, Günəşin, Ayın və Ulduzların qanı bərk qaralmışdı.
Sunda və Upasunda üç dünyanı zəbt edəndən sonra Kurukşetrdə
məskən saldılar, onlar öz əməllərindən və hakimiyyətlərindən
çox razıydılar.

Tanrılar kədərli-kədərli viran qalmış yerə baxır və fikirləşirdilər
ki, hakimiyyəti yenidən necə ələ keçirsinlər. Onlar Brahmanın
yanına gəldilər və xahiş elədilər ki, qəddar Sunda ilə
Upasundanı yerində oturtsun. Yaradan bir qədər fikrə getdi,
sonra qərara gəldi ki, dünyanı dağıdan qardaşları cəzalandırmaq
vaxtı çatıb. O, ilahi memar və heykəltəraş Vişvakarmanı hüzuruna
çağırdı, əmr elədi ki, cahanda misli-bərabəri olmayan qəşəng bir
qız düzəltsin.

Vişvakarman Brahmanın əmrini yerinə yetirdi. O, hər üç dünyadakı
ən gözəl və ən bahalı daşlardan elə gözəl bir qız düzəltdi
ki, onun sifətində, əndamında adi cizgini görən nəzərlərini
ondan çəkə bilmirdi, baxan deyirdi, bir də baxım.
Brahma qıza Tilottama adını qoydu və dedi:
Özünü qardaşların yanına çatdır, çalış ki, onlar sənə bir könüldən
min könülə vurulsunlar və səni bir-birlərinə qısqansınlar.

Tilottama itaətkarlıqla öz Yaradıcısına baş əydi, məclisi
dolanaraq səma sakinlərinə ehtiramını bildirdi və Brahmanın
tapşırığını yerinə yetirməyə yollandı. Tanrılar və müqəddəs müdriklər
özlərini saxlaya bilmədilər, ehtiraslı baxışlarla onun arxasınca
baxdılar. Ancaq tanrıların şahı və ulu Şiva dözümlərini
itirmədilər, boylanıb Tilottamanın arxasınca baxmadılar. Şiva
qızı görməmək üçün üzünü yana tutdu, amma yan tərəfdən onda
yeni bir üzü yarandı: üzünü şərq tərəfə çevirdi, cənubdan yeni üz
peyda oldu; qərb və şimal tərəfdən başqa üz yarandı; beləliklə,
Şiva dördüzlü oldu. Qızdan nəzərlərini çəkə bilməyən İndrada
min göz meydana gəldi və göylər hökmdarının bütün bədəninə
səpələndi; o vaxtdan İndra mingözlü oldu. Tilottama isə Brahmanın
sarayını tərk elədi və azğınlaşmış Sunda ilə Upasundanın
iqamətgahına yollandı.

Sunda və Upasunda qardaşları hər üç dünyanı zəbt edəndən və
tanrıların, qandharvların, naqların və yer padşahların var-dövlətlərini
qənimət kimi ələ keçirəndən sonra günlərini kefdə-damaqda,
əyləncələrdə keçirməyə başladılar. Onlar geyim-kecimdən,
qiymətli bəzəklərdən, spirtli içkilərdən, şən oyunlardan, musiqi
və rəqslərdən həzz alırdılar. Qardaşlar qorxu, yorğunluq, xəstəlik
nə olduğunu bilmirdilər, qəşəng qızlarla güllü-çiçəkli bağlarda,
meşəlikdə və gözəl saraylarda kef çəkirdilər.

Günlərin bir günü onlar gözəl qızlarla kef çəkirdilər, qızların
mahnısına qulaq asır və rəqslərinə baxırdılar, elə bu vaxt Tilottama
özünü yetirdi. Qız çiçək yığa-yığa kef məclisinə yaxınlaşdı,
o, demək olar ki, çılpaqıydı, bir tikə parçayla qarın nahiyəsini
örtmüşdü. Qızın gözəlliyi qardaşları elə heyrətə saldı ki, kef, əyləncə
yadlarından çıxdı, donub qaldılar, baxışlarını ondan çəkə
bilmədilər. Sonra onların hər ikisi kef məclisini tərk elədi, qarşısıalınmaz
ehtirasla ona tərəf yönəldilər və qızı ələ keçirməyə
can atdılar. Sunda qızın sağ, Upasunda sol əlindən yapışdı və
gücləri, dövlətləri, hakimiyyətləri ilə fəxr edən qardaşlar qorxunc
nəzərlərlə bir-birinə baxdılar. Sunda qardaşına üz tutub
qışqırdı: “Bu qız mənim arvadım, səninsə məlikəndir!” Upasun-
da etiraz elədi: “Yox, bu qız mənim arvadım və sənin nişanlındır!”
İlk dəfəydi ki, qardaşların qəlbində bir-birinə qarşı düşmənçilik
hissi yaranırdı. Tilottamanın üstə qeyzli-qeyzli bir xeyli
sözləşdilər, sonra ağır toppuzlarını yellədə-yellədə bir-birinin
üzərinə hücuma keçdilər. Ehtiras sərxoş qardaşların ağlını əllərindən
almışdı, bir-birlərinə qəddarcasına o qədər zərbə vurdular
ki, hər ikisi qan apara-apara yerə sərildi və onların heç biri daha
ayağa dura bilmədi.

Rəqqasələr və xanəndələr qorxuya düşüb qaçışdılar. Sundanın
və Upasundanın məsləhətçiləri, məiyyətləri yasa batdılar, geri
Kurukşetrə qayıtdılar, qardaşların vay xəbərini təəbələrinə çatdırdılar.
İşi belə görən asurlar torpağı və səmanı tanrıların ixtiyarına
verib yenidən yeraltı dünyaya getdilər.

Tanrılar şənlik içindəydilər. Sunda və Upasundanın zülmündən
onları xilas edən qəşəng Tilottamanı sevinclə qarşıladılar.
Brahma könlündən keçən hədiyyəni seçməyi ona təklif elədi.
Qız tanrılar şahından sevgini pay istədi. Brahma dedi: “Sən əbədi
cavan və qəşəng qalacaqsan, yolun hara düşsə gözəlliyin səni
görənlərin qəlbində sevgi oyadacaq”.

Hind nağılları