Vessantara çataka
Şivaqxoşa şəhərinin  hakimi  Şivinin  övladı  olmurdu.  Uzun  müddət  o 
dualar  edib  oğlunun  doğulmasını  istəyir.  Axır  ki,  onun 
duaları qəbul olundu və arvadı ona oğlan doğdu. Şivi ilkin övladının adını Sudaşan qoyur. Sonrakı epizodlarda  onun böyüməsindən, yüksək tərbiyə almasından, gözəllər gözəli 
Mandri ilə evlənməsindən, Mandridən onun Karşnayan adlı 
oğlunun və Calin adlı qızının olmasından bəhs olunur. 
Bir gün şahzadə saraydan çıxarkən qarşısında böyük bir 
dilənçi  dəstəsi  görür  və  kədərlənir.  Onlara  ianə  vermək 
istəyir  və  bunun  üçün  atasından  icazə  istəyir.  Atası  ona 
fillərin  ağ  hökmdarı  olan  Racvarta  adlı  fildən  başqa  nəyi istəyirsə ianə verməsinə razı olur. Şahzadə kasıb lara  ianə verir. Onları şadlandırır. Bu xəbər bütün dünyaya yayılır. 
Günlərin bir günü şahzadə saraydan çıxarkən ona min 
ağac  uzaqdan  gəlmiş  bir  brəhmən  yaxınlaşır  və  ondan 
məhz  həmin  fili  istəyir.  Öz  səxavət  prinsiplərini  pozmaq 
istəməyən  şahzadə,  brəhmənin  istəyini  rədd  etmir.  Elə fikirləşir  ki,  brəhmən  fillər  içindən  Racvarta  adlı  fili  tapa bilməyəcək  və  başqa  birisini  seçəcək.  Ancaq  onu  fillərin sürüsünə  aparanda  brəhmən  özündə  olan  sirli  biliklərdən 
istifadə  edib  cadunun  gücü  ilə  Racvarta  adlı  fili  tapır. 
Şahzadə də atasının sözündən çıxıb fili ona bağışlayır. 
Bundan xəbər tutan Şivi bərk əsəbiləşir və müşavirlərini 
toplayaraq  oğlunu  cəzalandırmaq  üçün  onlardan  məsləhət 
istəyir.  Müşavirlər  qəddar  cəza  söyləyirlər  və  şahzadənin 
atası onların məsləhəti ilə oğlunu səhranın ortasında olan 
Dandarak şəhərinə sürgün edir. Bu şəhərdə vəhşi heyvanlar 
və adamyeyən iblislər yaşayırdı. Sudaşan sürgün yerinə yola 
düşəndə arvadı xahiş edir ki, onu və uşaqlarını da özü ilə 
götürsün.  Sudaşan  bunu  etmək  istəmir,  ancaqarvadı 
söyləyir ki, əgər ailəsini özü ilə götürməsə özünü və uşaqlarını öldürəcəkdir. Şahzadə məcbur qalıb ailəsini də özü ilə götürür. Kitabda onların təntənəli surətdə yola salınmaları, 
yol  üçün  yeməklər  götürmələri,  ayrılandan  sonra  hönkür-hönkür ağlamaları təsvir olunur. 
Bir müddət yol gedəndən sonra brəhmənlə rastlaşırlar və 
brəhmən  deyir  ki,  Şivaqxoşa  şəhərinə  gedir.  İstəyir  ki, 
orada mərhəmətli şahzadə ilə görüşsün. Bu vaxt Sudaşan 
öz taleyi barədə danışır. Brəhmən bi
ləndə ki, şahzadə artıq ona  heç  nə  verə  bilməz,  yerə  sərilib  ağ
lamağa  başlayır. 
Sudaşan onu sakitləşdirmək üçün bir qızıldan olan gül verir 
və deyir ki, o da nə istəsələr versin. Olsun ki, bu yolla ikinci 
həyatında brəhmən budda olsun. Sudaşan yol boyu yeni 
brəhmənlərlə rastlaşır və onlar da şahzadədən nəsə almaq 
üçün yola düşdüklərini deyirlər. Şahzadə də özündə olan 
hər  şeyi,  hətta  faytonu  belə  verir.  Ayaqyalın,  başı  açıq 
bütün  yolu  gedən  Sudaşan  və  onun  ailəsi  bir  şəhərə 
çatırlar.  Ali  dini  heyət  onların  əzab
-
əziyyətini  görüb 
belə 
fikrə düşürlər ki, əsl xilaskardırlar. Ona sitayiş edib yaxşı 
saraya aparırlar, onlara qulluqçular verirlər. 
Şahzadə  həmin  şəhərdə  yeddi  gün  qalır  və  səkkizinci 
gün deyir ki, atası onu Dandarak şəhərinə sürgün etmişdir 
və  getməlidir.  Onlar  şəhərdən  çıxandan  sonra  arxalarına 
baxırlar  və  səhrada  bitən  tikanlardan  başqa  heç  nə 
görmürlər.  Uzun  müddət  gedəndən  sonra  Dandarak 
dağında onlar bir zahidin alaçığını tapırlar və həmin zahid 
onları  öz  alaçığına  dəvət  edir.  Sudaşan  da  ağaclardan 
özünə  belə  bir  alaç
ıq  düzəldir.  Onlar  həmin  alaçıqda 
yaşayıb  otlarla,  ya
banı  meyvələrlə  qidalanırlar.  Vəhşi 
heyvanlar  onların  alaçığına  gə
ləndə  Sudaşanı  görüb  ona 
təzim edir, ayaqlarına düşürlər. 
Günlərin  birində  Sudaşan,  arvadı  meyvə  yığmağa 
gedəndə  onun  alaçığına  ianə  üçün  gələn  bir  brəhmənə məcbur  qalıb  iki  övla
dını  bağışlayır.  Brəhmən  onları 
aparanda torpaq altı yerdən titrəyir, okean suları qaynayır. 
Arvadı  övladlarının  itirilməsindən  dərdə  düşür,  ancaq 
məcbur  qalıb  baş  verənlərlə  barışır.  Sudaşan  və  onun 
arvadı çət
in şəraitdə, vəhşi heyvanların arasında yaşayırlar.
Baş Allah Sudaşanın mərhəmətinin hüdudunu öyrənmək 
üçün qoca, çirkin bir brəhmən simasında onun qarşısında 
görünür  və  ondan  arvadını  istəyir.  Sudaşan  bu  barədə 
arvadının  rəyini  öyrənir.  Ar
vadı  deyir  ki, uşaqlara  rəhmin 
gəlmədisə, mənə də rəhmin gəlməsin. Şahzadə arvadının 
qolundan tutub, onu brəhmənə verir. Ancaq brəh
mən onu aparmır və şahzadəyə qaytarır. Deyir ki, arvadı onun yanında  əmanət  qoyur.  Bir  müddətdən  sonra  onun  dalınca gələcəkdir. 
Uşaqları  hədiyyə  alan  brəhmən  onları  dünyanın  hansı 
yerinə satmağa aparırsa, faydası olmur. Əzablı həyatdan 
son  dərəcə  halsız  olan  arıq,  zəif  uşaqları  heç  kəs  almır. 
Təsadüfən  brəhmən  uşaqları  Şivaqxoşa  şəhərinə  gətirir. 
Uşaqları  əyanlardan  biri  görüb  tanıyır  və
bu  barədə babaları  Şivi  şaha  xəbər  verir.  Bunu  eşidən  baba  özünü 
itirib taxtının yanına düşür. Şivi şah özünə gəlib nəvələrinin 
yanına qaçır və onları görür. Nəvələrini aparmaq istəyəndə 
onlar etiraz edib deyirlər ki, gərək babaları brəhmənə pul 
versin,  çünki,  atalarının  bağışladığı  andan  brəhmənin 
quludurlar. Brəhmən biləndə ki, müştəri imkanlıdır uşaqları 
ona  min  vola  satır.  Uşaqlar  babalarına  valideynlərinin 
acınacaqlı  vəziyyətdə  yaşamalarını  danışırlar.  Şah 
fərmanından peşiman olub oğlunun dalınca qasid göndərib geri çağırır. Ancaq şahzadə buna razı olmur və deyir ki, fərmanda on il sürgün yazılıbsa həmin müddəti çəkməlidir. 
Vəziyyəti  belə  görən  şah  onun  dalınca  nümayəndələr 
göndərir.  Nümayəndələrlə  birlikdə  çoxlu  at,  fil,  yaraşıqlı 
paltarlar  göndərir.
Yalnız  bundan  sonra  Sudaşan  şəhərə 
qayıtmağa razı olur. Şahzadə qayıdanda atası öz taxtına 
onu çıxarıb hədiyyələr verməyinə izin verir. 

Əfsanələr
Folklor