Tayxaşan və Vanuşan dağları
Şimal dağlarında doxsan yaşlı bir qoca yaşayırdı, camaat ona
Yuy-qun, yəni Gic baba deyirdi. Onun evinin qarşısında Tayxanşan
və Vanuşan adlı iki dağ vardı, hər gün bu dağları dolanıb
keçmək onu əziyyətə salırdı. Qoca böyüklü-kiçikli bütün ev
adamlarını məsləhətə yığdı.

– Bu dağlar yolumuzu kəsib, canımızı boğazımıza yığıb.
Dağları başqa yerə köçürsək necə olar?

Yuy-qunun oğlanları və nəvələri:
– Yaxşı olar, yaxşı olar! – deyə qışqırışdılar.

Qocanın arvadı Syani dərrakəli arvad idi. O, ərinin dağın yerini
dəyişmək istədiyini eşidib dedi:

– Ağlını başına yığ, qoca, sənin yaşında Kuyfu kimi təpəni
yerindən tərpətmək olmaz, sənsə dağa girişmək istəyirsən. Yaxşı,
deyək ki, dağı yerindən tərpətdin, bəs, bu qədər daşı, gili hara
tökəcəksən?

Yuy-qunun gicbəsər nəvələri dedilər:

– Aparıb Boxay körfəzinə tökərik, məgər bu çıxış yolu deyilmi?

Məsləhətə yığışanlar bu təklifi bəyəndilər, dağı daşımaq qərarına
gəldilər və həmin andaca işə başladılar. Bəziləri dağı
qazır, bəziləri isə daşı-torpağı səbətlərə doldurub daşıyırdılar,
gil yığınlarını və daş kəsəklərini aparıb Boxay körfəzinə tökürdülər.
Szin-çen nəslindən olan dul qonşunun bir oğlu vardı, atasının
ölümündən sonra doğulan bu uşağın süd dişləri təzəlikdə
tökülmüşdü, əsl dişləri çıxmışdı. Uşaq baxıb gördü ki, hamı
cani-dildən işləyir, hoppana-hoppana onların köməyinə tələsdi.
Torpağı Boxay körfəzinə aparan adamlar yarım il yol gedirdilər,
bir də pambıq gödəkcəni çıxarıb nazik köynək geyinilən
vaxt geri qayıdırdılar. Xesyuyyalı Müdrik qoca – Çji sou onların
qan-tər içində işlədiklərini görüb, istehzayla gülümsədi və başına
ağıl qoymaq üçün Gic babanın yanına yollandı.

– Ağlını başına yığ, qoca, sən küləyin qabağında duran və
indilərdə sönəcək şam kimisən, bu yaşda belə nəhəng dağların
öhdəsindən gələ bilərsənmi?

– Xahiş edirəm ki, söz-söhbəti bir tərəfə qoyaq. Baxıb görürəm
ki, sən dul qonşumdan da, dərrakəsiz uşaqlardan da ağılsızsan.
Başa düşmürsənmi, başa düşmürsənmi ki, mən ölsəm uşaqlarım
qalacaq, uşaqlarım dünyadan köçəcək, nəvələrim qalacaq, nəvələrimin
də öz uşaqları olacaq. Bütün nəslimiz tər töküb əziyyət
çəksə, dağı əritmək gözümüzə durmaz!

Müdrik qoca cavab vermədi, çünki etiraz eləməyə söz tapmadı.
Gic babanın sözünü ovcunda torpaq sıxcalayan bir Səma
ruhunun qulağı çaldı. Ruh qorxdu ki, qoca birdən qəsdini yerinə
yetirər və dağlardan əsər-əlamət qalmaz, eşitdiklərini Səma
hökmdarına çatdırmağa tələsdi. Yuy-qunun əzmkarlığı Səma
hökmdarını riqqətə gətirdi, Kuaye nəslindən olan iki oğlunu qocaya
köməyə göndərdi, tapşırdı ki, hərəsi dağın bir tayını belinə
alsın, biri Şoduna, digəri isə cənuba, Yunnana aparsın. Əvvəllər
bu dağlar yanaşıydılar, indisə ayrılıblar: biri şimalda, digəri isə
cənubda ucalır.

Çin nağılları