Noxudu keçəl
Biri var idi, biri yoxdu, tanrı var idi, bəndəsi çox idi. Bir keçəl var
idi, buna Noxudu Keçəl deyərdilər. Keçəlin bir dayısı var idi, bir də
dayısı arvadı var idi. Keçəl damlarının üstündə oturmuşdu. Gördü dayısının
arvadı darğa ilən söhbət eləyir. Qulaq aşdı, darğa dayısının arvadına
dedi:

– Ay aşına, mənim xırmanım ala öküzlü xırmandır, mən alma qabığını
yolnan tökə-tökə xırmana gedirəm. Sən plov bişir götür, alma
qabığını yığa-yığa gəl, mənim ala öküzlü xırmanıma çıxarsan.

Darğa bunu deyib getdi.
Keçəl evə gəldi, dayısı arvadına dedi:

– Dayım xırmanda yanır, deyir mənə qatıq-çörək gətir.

Arvad qalxdı, könülsüz-könülsüz keçələ qatıq-çörək verib yola
saldı. Keçəl çörəyi, qatığı götürüb darğanın xırman yoluna tökülən
alma qabıqlarını götürüb öz xırmanlarının yoluna düzəldi. Getdi xırmanlarına
çatdı. Yavan çörəyi dayısına verdi dedi:

– Ay dayı! Mənim ala öküz xoşuma gəlir, mən bu qatıq ilə öküzümü
ala boyayacam.

Dayısı dedi ki:

– A başın batsın keçəl, dəli olma!

Keçəl qulaq asmadı, qatığnan qızıl öküzlərini ala-bula elədi. O tərəfdən
arvad plovu hazır elədi. Qaba töküb alma qabıqlarını yığa-yığa
gəldi, öz xərmənlərinə çıxdı, gördü öküzləri aladır. Məəttəl qaldı. Kişi
dedi:

– Ay arvad, gün hansı tərəfdən çıxıb, ay hansı tərəfdən doğub, cinlərin
hansı dağlara dağılıb ki, bizi yad eləyirsən?!

Arvad əvvəl qızardı, sora dedi:

– Ay kişi, bildim ki, xırmanın tozu döşünüzü tutur. Küpənin dibində
bir az yağ qalmışdı, onnan çərçidən aldığım düyünü plov bişirib gətirdim
ki, yiyəsiniz sinənizin tozu təmizlənə.

Keçəl üstünü vurmadı, gəldi dayısından xörəyi yeməyə. Arvad dedi:

– Ay kişi, siz elə də olsa xörəyi yeyəcəksiniz, belə də olsa. Darğanı
da çağırın gəlsin bir-iki tikə də olsa, o yesin. Vergidə, xarcda bizi
gözdəyər.

Dayısı keçələ dedi:

– Keçəl, dur get darğanı çağır gəlsin. bir-iki tikə biznən çörək
yesin.

Keçəl getdi darğanın xırmanına, dedi:

– Ay darğa, köpəyoğlu, dünən nə iş qarışdırıbsan, dayım odu gəlir
səni öldürməyə.

Keçəl bunu deyib axsaya-axsaya gəldi öz xırmanlarına, dayısına
dedi:

– Ay dayı, darğagilin itləri var, mənim də baldırımı dişlədi, çağıra
bilmədim. Yabanı al get, özün çağır gəlsin.

Kişi yabanı götürüb getdi darğanı çağırmağa. Darğa kişini görüb
qaçdı. Kişi çağırdı ki, heç olmasa gəl gedək, bircə tikəsə də ye.
Darğa daha da bərk qaçdı. Elə bildi ki, kişi deyir:

– Heç olmasa bir yaba vırım, sora get.

Darğa dalına baxmayıb daha da bərk qaçmağa başladı. Kişi darğanı
qaçan görüb qayıtdı öz xırmanlarına gəldi. Dedi:

– Ay arvad, bilməyirəm nə olubsa da, darğa məni görəndə qaçdı
gəlmədi. Əlbət, bir gün qonaq çağırarıq, əvəzini çıxarıq.

Arvad bildi ki, bu arğac keçəldən keçib. Ancaq keçəlin üzünə bir
söz diyə bilmədi. Keçəl dayısınnan bərabər basıb şirin-şirin plov yedilər.
Arvad donquldana-donquldana boş qabları götürdü evlərinə
getdi.

Sabah gənə keçəl damlarının üstündə oturmuşdu, darğa gəldi dayısı
arvadının yanına dedi:

– Ay aşına, dünən yolu yanıldın, gəlib çıxmadın. Bu gün dolma
bişir, mən yolnan xurma tökə-tökə xırmana gedəcəm. Sən xurmanı
döşürə-döşürə gəl, mənim xırmanıma.

Darğa bunu deyib getdi. Keçəl damın üstündən darğa ilən dayısı
arvadının danışığını eşitmişdi. Genə gəldi qatıq-çörək götürdü, qayıtdı
darğanın xırman yoluna tökülən xurmaları yığıb, öz xırman yollarına
düzdü. Getdi yavan çörəyi dayısına verdi, genə qızıl öküzlərini ala
boyadı.

O tərəfdən arvad dolmanı bişirdi, yola düşdü. Xurmanı yığa-yığa
genə gəldi öz xırmanlarına çıxdı. Kişi genə dedi:

– Ay arvad, sən nə yaxşı insafa gəlibsən. Bu dolmanı necə bişirdin
gətirdin, nə bildin ki, mənim ürəyim dolma istəyir?

Arvad min bir dilnən kişinin yanımda özünü təmizə çıxartdı. Dedi:

– Ay kişi, nə olacaq? Qonşulardan borc-xərc elədim, qoymadım
sən burada ac qalasan.

Keçəl bütün əhvalatı bilirdi, üstünü vurmadı, gəldi, oturdu dayısınnan
bərabər dolmanı yedi, qalxdı.

Sabah ertə keçəl damlarının üstündə oturmuşdu, darğa qaşqabağı
yernən getmiş gəldi, dedi:

– Aşna, sən heç vədənə doğru çıxmayırsan. Dünən də gözləməkdən
yoruldum, xörəyi gətirib gəlmədin. Bu dəfə halva çal, mən yola
fındıq tökə-tökə gedəcəm. Halvanı götür, fındığı yığa-yığa gəl mənim
xərmənimə çıx.

Darğa bunu deyib getdi. Keçəl damın üstündən enib gəldi qatıqçörəyi
götürdü, darğanın xırman yoluna düzülən fındıqları yığıb öz
xırman yollarına düzə-düzə getdi, yavan çörəyi dayısına verdi, genə
öküzlərini qatıqnan ala-bula boyadı. Bu tərəfdən arvad halva çalıb
qaba çəkdi, yola düşdü. Fındıqları yığa-yığa gəldi öz xırmanlarına
çıxdı. Kişi dedi:

– Ay arvad, sən nə yaxşı insafa gəlibsən. Sən beləliknən bizi o
qədər bordayarsan ki, dərimizə sığmarıq.

Arvad min bir dilnən kişini inandırdı ki, bunu da qonşulardan borc
alıb bişirib. Keçəl üstünü vurmadı. Gəldi dayısıynan bərabər halvanı
basıb yedi. Arvad boş qabları götürüb deyinə-deyinə evlərinə gəldi.
Keçəl damlarının üstündə oturmuşdu, gördü darğa gəldi, dayısı arvadına
dedi:

– Aşna, sən heç əhdimə doğru çıxan döyülsən. Sabaha süddü aş,
kömbə bişir, mən də qarpız alım gələcəm, evdə yeyib kef çəkərik.
Darğa bunu deyib getdi. Keçəl qatıq-çörək götürüb gəldi dayısının
yanına, bütün əhvalatı dayısına nağıl elədi. Xırmançılar xırmanlarını
döydülər, evlərinə getdilər. Axşam oldu, hamı yeyib yatdı, sabah işlərinə
getdilər.

O tərəfdən arvad süddü aş, kömbə bişirib darğanın yolunu gözləməyə
başladı. Bir az keçdi, darğa bir qarpız da alıb evə gəldi. Bunlar
oturub yemək istəyirdilər ki, birdən qapı döyüldü. Arvad oynaşı buğda
kisəsinə saldı, süddü aşı yükün altına qoydu, kömbəni yükün üstünə
qoydu, qarpızı da bir küncə dığırradı. Qapını açdı, keçəl dayısınnan
içəri girdi, oturub çörək istədilər. Arvad qalxdı qaşlı-qabaxlı gətirdi
olara yavan çörək qoydu. Keçəl dedi:

– Ay dayı, mənim bir sözüm var, onu söyləyim, sora yeyək.

Dayısı dedi:

– Söylə, qulaq asaq.

Keçəl dedi:

– Mən yolnan gedirdim gördüm bir ilan yolda qıvrılıb, yatıb yükün
üstündəki kömbə kimi. Başına bir daş saldım, küncdəki qarpız kimi,
başı elə dağıldı ki, nəmidəki süddü aş kimi, gözləri işıldamağa başladı,
kisədəki oynaş kimi.

Əhvalat açıldı, keçəl dayısıynan bərabər oynaşı tutdu öldürdü. Meyitini
quyuya salıb gizlətdilər. Sora xörəkləri gətirib qabaqlarına
qoyub yedilər. Arvada tənbeh elədilər, ömür sürməyə, gün keçirməyə
başladılar.

Azərbaycan nağılları