Avşarlar/II fəsil (Avşar boyu: öygü, öyüd, onqon, damğa və atributları)


2.2. Avşar öygüsü 

Avşar   eli  meydana  gedəndə  baş, mətbəxə gedəndə aş  gətirən  bir  qurum  olub.  Oğuz   boyları  içində  adıyla,  mənzilə  varanda  atıyla  tanınıb.
Avşarlar    «dad»   deyiləndə   səf  bağlayar,   «mədəd»  deyiləndə   əl  saxlayırdılar.  Yoldan   gələnə  çörək,  eldən  gələnə  kömək,  beldən  gələnə dəstək   verərdilər.  Qol  ucuyla,  qılınc  gücüylə  özlərinə  ad,   süfrələrinə  dad  qazanardılar.  Vurduğunu  yıxar,   verdiyini  doyurardılar.  Sultana  vermədiyini  mehmana  verərdi  avşarlar.
Tarixin  hər  dönəmində   avşarlar  yağıdan  öc,   yolçudan  bac  alıblar.  Onlarla hesablaşmayan  sarvan  karvan  üstündə,  karvan  yol  üstündə  görünməzdi.  Çəm-xəmli  sarvan  şalından,  karvan  malından  olardı.
Avşar  oğlu  çay    çevirib,  dağ  devirərdi.  Hirsi  tutanda  sözündən  dönməz,  dediyini  etməyincə  sönməzdi.  Qılıncı əlində,  atının  belində  ömür  sürərdi.  Yatağa  yan, yağıya  can  verməzdi.  Gecə  başının   altına  nəzir  qoyardı  ki,  sabah  dava  olsun.  Süpürülmüş   yerdən  dava  kağızı  gəzərdi.  Hücumuna  səngər,  həmləsinə  sipər  dayanmazdı.  
Avşar  oğlundan  soruşmuşlar:-«Canını  sevirsən,  xanını?»-  Canımı?-demiş.  Ona  can  etibar  etmişlər  bəbəyi  kimi  qorumuş.   Başı  külahlı,  əli  silahlı  avşar  oğlu  həmişə  el-oba,  yurd-yuva  qeyrəti  çəkib.  Sərhəddinə  düşmən  gələndə  peşman  qayıdıb.  Oğuz anaları  o  zaman  rahatlanardılar  ki,  avşar  oğulları  sərhəddədirlər.  Onlar  bilirdilər  ki,  ellərinə  yağı,  dillərinə  ağı  gəlməyəcək.  Evləri  yaslı,  gözləri  yaşlı  qalmayacaq. 
Avşar  ataları  qızlarını  otaqlıya  yox,  papaqlıya  veriblər.  Biliblər  ki,  ər  ərsə  kol  dibində arvad  saxlayacaq.
Avşar  anaları  qızlarını  dəvəli  dəliyə  verməyiblər.  Duyublar  ki,  dəvəsi  gedəcək,  dəlisi  qalacaq.  
Avşar   elində  varlı-hallı,  pulu-mallı   adamlar  yox,  əlli-qollu  adamlar  seçiblər.  El  adamları  çöldən  gələnə  ağa  yox,  qağa  deyiblər. 
Avşar   oğulları  qurdla  yatıb,  quşla  oyanıblar.  Bir  gecədə  yeddi   abadan,  yeddi  xaraba  gəziblər.  Qılıncları  qın,  xoruzları  hin  tanımayıb.  Qənimətə  gedəndə  yatmayıblar.  Yuxunu   «kiçik  ölüm»   sayıblar.
Avşar  oğlulları  çayı   dəhnədən,  payı   təhnədən   götürüblər. Bolluq,  bostanlıq  gördüklərindən  cömərd  xislətliydilər.  Hay  deyənə  havar,  pay   deyənə   davar  verərdilər.  Səxavəti  ibadətdən  üstün  bilərdilər.  Doğalıdan  dövlətli,  olalıdan  səxavətliyirdilər.
Avşar  oğlulları  savaş  günü  yağı  üstünə  gedəndə  bağlı  qapılar  açardılar,  qalalara,  qüllələrə  bayraqlar  sancardılar.  Atlını  atdan  salardılar,  səngərlər  alardılar.
Avşar  oğlu  heç  zaman   kökünü  söyməyib,  düşmənini  öyməyib. Düşmənə  dəm  verib,  dosta  sitəm  etməyib.     
Avşar  oğlu  halallıq  sevib. Ona  görə  də  quzusu  quyruq,  qızı  yüyrük  bağlayıb.  Ac  doyurub,  yalavac  donadıb.  Dulun  çəpərini  çəkib,  kimsəsizin    daxmasını  tikib.
Qırım  günü  öndə  durar,  birinci  vurardı  avşar  oğlu.  Qaçmağı  ar,  qəniməti  kar  bilərdi.  Dədəm  ölsün,  dövləti  qalsın-deməzdi. Dədəmə  Allah  ömür  versin,  dəyəmə  pənah  dursun,-deyərdi.  Özü  qazanıb,  qardaşına  pay  aparardı.
Çomağını  daşa  yavaş,  başa  bərk  vurardı  avşar  oğlu. Qonşusuna  bəlgəmi  basma,  başın  yarılmasın,   qolun  qırılmasın -  deyərdi.  Atasını  söyənin  günahından  keçirdi,  itini  döyənin  suçunu  bağışlamazdı.  Qapısını  doğruluqla  gələnin    köləsi,  əyriliklə  gələnin   bəlası  olardı.
Atına  qardaş  deyərdi.  Yolçunu   yolda   qoymazdı.  Çaya  gələnə  çay,  paya  gələnə  də  pay  verərdi.
Avşar-dağ  aşar,-deyiblər.  Səsi  yüksəkdən  gələrdi.  Uca  yerdə  yaylar,  düzən  yerdə  qışlayardı.    
Avşar  oğlu  heç  zaman  dayıya  arxalanmayıb.  Güvənci  göydə  tanrı,  yerdə  özü  olub.  Kürəyini  elinə  söykəyib,  biləyinə   güvənib.
…Ürəyin  qururlu,  gözün  nurlu  olsun,  avşar  oğlu!

2.3. Avşar öyüdü 
(Avşar marşı)

Haydı,  yürüş  vaxtı  gəldi,
Dur,  yola  çıx,  avşar  oğlu!

Bir  məsəl  var  eldənqalma    
Döyüş  günü  eldən  qalma.
Haydı, yürü,  yoldan  qalma,  
Yolun  açıq,  avşar  oğlu.
 
Sən  doğuldun at  üstündə,	
Ömür  sürdün  od  üstündə  
Qurdun  yaşıl  ot  üstündə,
Ağ  alaçıq,  avşar  oğlu!

Düşəndə  düşmən  ardına  
Bənzərsən  səhra  qurduna  
Qələbə  çal,  dön  yurduna.  
Alnı  açıq,  avşar  oğlu.

Haydı,  yürüş  vaxtı  gəldi,
Dur,  yola  çıx,  avşar  oğlu!

Avşarlar