Avşarlar/Avşar elinin köçürülməsi və say tərkibi
Səfəvilər dönəmində avşarların mühim hissəsi Azərbaycandan, o cümlədən Qarabağdan köçürülüb, Iranın müxtəlif əyalətlərində sakin edilmişdir. I Şah Ismayıl Qırxlı oymağını Xorasanın Əbivərd və Mərv vilayətlərinə köçürmüşdü. Qırxlıların çox hissəsi Əbivərdin ətrafındakı Kubəqanda, Miyab Sərçeşməsində yerləşmişdilər.  
I Şah Təhmasib 10.000 araşlı ailəsini Farsın Kuhgiluyə vilayətinə köçürmüşdü.
I Şah Abbasın hakimiyyəti dönəmində köçürülmə siyasət kimi başlıca rol oynayırdı. O, heç bir Qızılbaş elini bir yerdə möhkəmlənməsini istəmirdi. O, araşlıları Xar, Rey və Simnan tərəflərə sürdürmüşdü. Qırxlı oymağından yerdə qalanlarını da Əbivərd ətrafına göndərmişdi.1596-cı ildə Ismayıl xan Alplının başçılığı altında avşarlar özbəklərə qalib gəldikdən sonra I Şah Abbas Iranın qərbindən 1500 avşarı Qoçan, Bocnurd, Dərgəz, Kəlat və Sərəxs sərhədlərinə köçürdü.  
Köçürülmə siyasəti Nadir şah dövründə də davam etmişdi.
Nadirqulu xan qaynı və sərkərdəsi Lütfəli bəy Kosaəhmədliyə tapşırmışdı ki, 12 min ailəni Urmiya avşarlarından, Marağa müqəddəmlərindən, Sayınqaladan, 2 min ailə qırxlı oymağından köçürüb Xorasanın Əbivərd ətrafında yerləşdirsin. Onların köçürülməsi üçün 100 min Təbriz tüməni xərclik vermişdi. (Bax: Mirzə Rəşid Ədibüşşüara, Tarixi Əfşar, Təbriz, «Şəfəq», 1346 hicri şəmsi, səh.77-78).
Aşur xan Babalı-Avşar 1734-cü ildə Nadir şahın əmri ilə avşarlardan 3 min ailəni Xorasana köçürmüşdü. (Bax:  Məhəmmədhüseyn Qüddusi, Nadir şah, Bakı, 1999, səh.123.).   
Tarixçi Məhəmmədhüseyn Qüddusi daha sonra yazır: «Nadir   Azərbaycanı  tərk  edərkən  əmr  verdi  ki,  Azərbaycan  və  Iraqi-Əcəmdən  50-60  min  ailəni  Xorasana  köçürsünlər.  Onlardan  12  min  ailədən  çoxu  avşarlardan  idi.  Bu  köçərilərdən  min  ailə  avşarların  Kərgərli  (Qırıxlı,  Qırıqlı)  qolundan  idi.  Onlardan  Kəbkan  və  Miyab  ətrafına  göndərdilər.  Avşarların  qalanları  Kəlat  və  ətrafında   yerləşdilər.  Min  nəfər  azərbaycanlı  cavanı  Nadir  öz  qoşununa  götürdü». (Bax: Məhəmmədhüseyn Qüddusi, Nadir şah, Bakı, 1999, səh.44.).
Azərbaycan tarixçisi  Rəşid bəy Ismayılov yanlışlıqla qeyd edir ki, avşarlar Qarabağa və digər yerlərə Nadir şahın hakimiyyəti dönəmində Xorasandan köçüblər. O, avşarlar haqqında yazır: «Əfşar»  tayfası  Xorasan  vilayətində  iqamət  edərmiş.  Nadir  şah  zamanı  bu  tayfanın  «Əfşar»  və  «Qıraxlı»  qəbilələri  Azərbaycana  köçmüşlər. Quba  və  Cavad  qəzalarında  «Qıraxlı»  və  Qarabağ  qəzasında  «Əfşar»  nam  kəndlərdə  bu  tayfa  yurdlaşmışdır». (Bax: Rəşid bəy Ismayılov, Azərbaycan tarixi, Bakı, 1993, səh.22).
Bu kimi yanlışlığı tədqiqatçı Məhəmmədhəsən Vəlili də təkrar etmişdir. O, yazır: «Qayılardan Əfşar və ya Ovşari  qəbiləsi,  Əbülqazi  Bahadır  xanın  dediyinə  görə,  «əcələ  ilə  yapan»  deməkdir. Bunlar  da  Cəlairi  türklərindən  olub,  ilk  əvvəl  Xorasanda,  Iraq  və  Anadoluda  otururdular. Nadir  şahın zamanında  isə  Azərbaycana  hicrət  etdilər. Əfşarlar  iki  yerə  təqsim  olunurlar: biri  afşarlar,  digəri  qırağlılar. Indi  onlara  Quba,  Cavad  qəzalarındakı  Qırağlı  kəndlərində  və  Şuşa  qəzasının  Afşar  kəndində  təsadüf  edə  bilərik». (Bax: M. Vəlili, Azərbaycan-coğrafi-təbii etnoqrafik və iqtisadi mülahizat. Bakı, 1993, səh.49).  
1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında hazırkı Ağcabədi bölgəsindəki Avşar kəndi yaşayış məntəqəsi kimi qeyd olunub. Digər Avşar kəndləri Azərbaycanda, obrazlı desək,  hələ «Nuh əyyamı»ndan bəri mövcuddur.
Avşarları oturaq və köçəri zümrələrə bölən ünlü tədqiqatçı Faruq Sümer xüsusi qeydiyyat aparmışdır. O, yazır ki,  hazırda  Irandakı avşarların  çoxu  oturaq  həyata  keçmişlər.   Onlara  Iranın  təxminən  hər  yerində  təsadüf  edilməklə  bərabər  kompakt  olaraq  Urmiya  və  Xəmsə (Zəncan),  Həmadan  ilə  Kirmanşah   arasındakı Əsədabad  yörəsindəkilər təmamilə  oturaq  həyata  keçmişlər.  Farsdakı  inanlu  (inallu)  elatı  arasında  görünən  avşar  uşağı da  oturaq  həyata  keçmişdir.  Xuzistandakı  gündüzlü  avşarları,  Kuhkiluyədəki  ağacəri  (ağac  əri)  elatı  arasındakı  avşar  oymağı  ilə  Kirmandakı  5000  çadırlıq  avşar  təşəküllü  hələ  də  köçəridirlər. Bunlardan  başqa,  Qəzvinin  cənub-qərbində  97  kəndlik  Əfşar  adlı  bir  qəza  var. (Bax: F. Sümer, Oğuzlar, 1992, səh.285-286).
Keçək avşarların say tərkibinə. Avşarların ən çox cəmləşdiyi nə Türkiyədə, nə Iranda, nə Azərbaycanda, nə Əfqanıstanda, nə də Suriyada özəl olaraq bu elin say tərkibi dövlət tərəfindən öyrənilməmişdir. Yalnız bəzi tədqiqatçılar avşarların sayını öyrənməyə səy göstərmişlər.    
Faruq Sümerin kitabından öyrəndiyimiz bilgiyə görə, XIX  yüzilliyin  birinci  yarısına  aid  «Universal   coğafiya»da  avşarların  sayı  90.000  göstərilir  və  başda  Urmiya  olmaq  üzrə  onların  Xuzistan,  Fars  və  Mazandaranda  yaşadıqları  yazılır. 
Iran  müəlliflərindən  Mənüçehr  Əfşar  1925-ci  ildə  çap  etdirdiyi  məqaləsində  alman  tədqiqatçılarından  Şpingelin  yazılarına  istinad  edərək,  Iran  avşarlarından  88  min  ailə  olduğunu göstərmişdir. Onlardan  Urmiya  vilayətində  25  min,  Sayınqala  və  Zəncan  vilayətlərində 10  min,  Həmədanda  7  min,  Qəzvində  5  min,  Tehran  və  Rey  ətrafı  bölgələrdə  7  min,  Mazandaranda  7  min,  Xorasanda  7  min,  Kirmanda  6  min,  Xuzistanda  10  min  və  Farsda  5  min  ailənin  sakin  olduğu  qeyd  edilmişdir. 
Fars əyalətindəki avşarların sayının 5 min ailə göstərilməsi T. Ə. Ibrahimova (Şahinə) görə, dəqiq deyil. Tədqiqatçının göstərdiyinə əsaslansaq elə XX yüzilin 20-ci illərində təkcə inallı tayfası 5 min ailədən ibarət idi.
Tədqiqatçı Faruk Sümer «Oğuzlar» adlı sanballı əsərində yazır: «19. yüzyıl başlarında İran ’ da bulunduğu sıralarda bu ölkedeki Türk oymakları ile ilgili bir liste hazırlayan A. Dupre, bir çok bölgede Afşarlardan bahsederek nüfuslarını da bildirmiştir. Ancak Urmiye hariç alt oba isimleri verilmemiştir. Bu bilgilere bakacak olursak, Azerbaycan ve bilhassa Urmiye yöresinde oturan Afşarlar, Kasımlı ve Araşlı adlarıyla iki kola ayrılmakta ve Karaçlu, İmamlı, Davutlu, Haydarlı, Yorganlı, Usallu, Kılıçlı, Ganibeyli, Hasansalı, Kileli, Yeberla, Tutmaklı, Adaklı, Kuhgiluyeli, Karahasanlı, Alibekli, Terzili ve Şahburanlı adlı obalara bölünmektedir. Nüfusları ise 25.000 kişidir (Bu ve bundan sonraki sayılara kadın ve cocuklar dahil değildir). İran ’ ın diğer sahalarına gelince, Hamse ’ de (Kızılözen kıyılarından Sultaniye ve Sayınkale ’ ye kadar uzanan Zencan toprağında) 10.000 kişi, Kazvin çevresinde (başlıca Çal ve Huar yörelerinde) 5.000 kişi, Hemedan çevresinde 7.000 kişi, Tahran ’ ın bulunduğu Rey bölgesinde 7.000 kişi, Huzistan ’ daki Şuşter yakınlarında 10.000 kişi, Kirman ’ da 6.000 kişi, Horasan ’ da 8.000 kişi, Fars ’ ta 5.000 kişi, Mazenderan ’ da 5.000 kişi olmak üzere toplam 88.000 kişi nüfusları vardır. Bu sayı ile Afşarlar, İran ’ da bulunan Türk oymaklarının başında geliyor. Isfahan ’ ın Fereyden bölgesinde 4-5.000 nüfusa sahip İnallılar ile Horasan ’ ın Kelat bölgesinde yaşayan Celayirliler den de bilgi alıyoruz. (Sümer, Oğuzlar, s.354-55, 357, 360)
Aynı yüzyılın ortalarında İran ’ daki Türklerle ilgili diğer bir liste de Lady Shell ’ e aittir. Buna göre, herhangi bir boy adı zikretmeden kaydettiği Afşarlar, Urmiye ’ de (Kasımlı ve Araşlı olmalı) 7.000 ev, Mazenderan ’ da 100 ev, Tahran-Kazvin arasında 900 çadır, Hamse ’ de 200 ev ve Kirman ’ da 1.500 ev nüfusa sahiptir. Ayrıca Araşlı Avşarının bir kolu olan Mahmutlu obası Meraga ’ da 2.500 ev, İmamlı Avşarı Mazenderan ’ da 50 ev, Usanlu Avşarı Mazenderan ’ da 50 ev, Har ve Demavent ’ te (Tahran civarı) ise 1.000 çadır ve ev, Afşar Şahsevenleri Hamse ’ de 2.500 çadır, Kaçar-Afşar (Türk ve Leklerden oluşmuş bir oymak) Fars ’ ta 100 ev, İnanlu Darab ve Fesa ’ da 4.800 çadır ve ev, Horasan ’ ın Kelat-ı Nadiri ’ de yaşayan Celayirliler ise 1.500 ev nüfusa sahip görünüyordu. (Sümer, Oğuzlar, s.361-64).
Avşarların Heydər-Məhəmmədşahlı, Səfiqulu uşağı, Cahanşahlı, Alxanlar (Kəlbəcər rayonunda nəsil) Mollatarxanlı, Sultanəlili, Mirikitli, Ata uşağı, Pirmuradlı, Cəlalili, Xələc. Əşrəfli, Qasımlı, Mircanlı, Kəmərbəstili, Hamazlı oymaqlarının sayı 0, 5 milyon hesab olunur.
Hazırda avşarların hazırda sayı milyonlarladır.

Avşarlar