Var-dövlət və zəhmət
Günlərin bir günündə mülkədarla muzdur arasında bərk mübahisə
düşdü. Muzdur mülkədara deyirdi: üçün

– Nə olsun ki, mən yoxsulam! Ancaq əvəzində mən yaxşı işləməyi
bacarıram.

– Vay səni it oğlu! – deyə mülkədar qışqırdı. – Sənin o bacarığın
nəyə lazımdır ki, o bacarıqla da, elə onsuz da dilənçisən ki, dilənçi!

– Mənim əlimdən əkmək, biçmək, üyütmək, su daşımaq,
odun doğramaq gəlir. Sənin əlindən nə gəlir? – deyə muzdur öz
ağasından soruşdu.

– Onlar mənim nəyimə lazımdır? – deyə mülkədar təkəbbürlə
cavab verdi. – Mən onsuz da xoşbəxt və varlıyam. Nə çörək
dərdi çəkirəm, nə də paltar dərdi! Həm də ki, mən sənin üçün
işləmirəm, sən mənim üçün işləyirsən!

Onlar çox mübahisə etdilər ki, nə vacibdir: zəhmət, yoxsa
dövlət? Ancaq heç biri o birinin dediyinə inana bilmədi. Axırda
onlar belə qərara gəldilər ki, hansının güclü, dözümlü olduğunu
öyrənsinlər.

Həmin ilin qışı bərk soyuq keçmişdi. Ona görə də muzdur
təklif etdi ki, kimin şaxtaya daha çox dözümlü olduğunu yoxlamaq
üçün gecəni gedib dağda keçirsinlər.

Mülkədar gülüb dedi:

– Razıyam, razıyam, razıyam! Ancaq bir şərtlə: əgər sən orada
ölsən, mən səni basdırmaq üçün pul verməyəcəyəm.

Muzdur dedi:

– Əgər sən orada donsan, taqsırkar mən deyiləm.

– Çox yaxşı! – deyə mülkədar səsləndi.

Axşam oldu. Axşam yeməklərini yedikdən sonra muzdurla
mülkədar yol şeylərini yığıb getdilər.

Mülkədar qalın pambıq şalvar, yun corab geyib dəri jiletini,
xəz küləcəsini, kürkünü çiyninə atdı, torbasına da buğda unundan
bişirilmiş yağlı fəsəlilər qoydu.

Bəs muzdur? Ömründə isti şeylər geyməmişdi. O, ayağına
yamaqlı nazik şalvar, əyninə cırıq pencək geydi. Baltasını, bir
qutu kibrit və bir neçə dənə də çiy kartof götürüb getdi.
Yol uzunu mülkədar gülürdü. Bəs nə! Qalib çıxacağına o
şübhə etmirdi. Muzdur isə dinməzcə gedərək, allah bilir ürəyindən
nələr keçirirdi.

Gəlib dağa çatdılar. Mülkədar o saat əyləşdi, torbasından
yağlı fəsəli çıxarıb yeməyə başladı. Muzdur isə baltasını qapıb,
meşəyə çırpı yığmağa getdi.

Gecə düşdü. Ancaq gecə də nə gecəydi! Külək adamın iliklərinədək
işləyirdi. Şaxta get-gedə daha da şiddətlənirdi. Saatbasaat
hava daha da soyuq olurdu. Külək və şaxta mülkədarın
xəz paltarlarının içinə dolub ona polad iynə kimi batırdı. O, hiss
elədi ki, donur. Əlini torbanın içinə soxdu, – bir dənə də orada
fəsəli yoxdu. Mülkədar heç bilmədi ki, nə vaxt yeyib qurtarıb.
O, muzdurun nə elədiyini bilmək istədi. Güc-bəla ilə başını
muzdurun getdiyi tərəfə döndərdi, gördü ki, o öz baltasını qaldırıb
endirir. O, odun doğramışdı və qətiyyən donmamışdı. Muzdur
hələ bir üstəlik tonqal da qalayıb yandırdı. Tonqalın başında
ona nə istiydi! Həm də qarnı da tox idi. O, qorun içində basdırdığı
bişmiş kartofları çıxarıb güldü. Mülkədarın isə lap ağzının
suyu axdı: yemək də istəyirdi, tonqalın yanına getmək də istəyirdi.
Durub getmək istədi, ancaq özünə sığışdıra bilmədi. Gör
ha, o mülkədar ola-ola muzdura mərci uduzdu!
Şaxta isə getdikcə şiddətlənirdi.

Axırda mülkədar soyuğa dözə bilməyib, yazıq-yazıq muzdura
yalvarmağa başladı:

– Əz...i...zi...m! Do-st-um! Mə-ən qı-zınmaq is-tə-yirəm,
ye-mə...k də...

Muzdur qışqırdı:

– Necə olub ki, sən soyuqdan və acından qorxmusan? Bəs biz
onda necə bilərik ki, zəhmət üstündür ya dövlət?

Mülkədarın yenidən qarın üstündə oturmaqdan başqa çarəsi
qalmadı. Həmin söz ona toxundu, həm də ona soyuq idi! Ancaq
mülkədar demə axmaq və tərs imiş. Onsuz da aydın idi ki, o
mərci uduzub, ancaq heç cür boynuna götürmək istəmirdi.
O belə də qalıb, soyuqdan qurudu və səhərə kimi şaxtadan
tamam dondu.

Muzdur isə bütün gecəni tonqalın qırağında keçirib, dadlı iyi
gələn külləmə kartofları yavaş-yavaş özü üçün yeyirdi.

Çin nağılları