"Əkinçi", 16 yanvar 1876, №1/Əkin və ziraət xəbərləri
3) Kotanın taxtası. Taxta gəvasin və qılınc kəsdiyi şuxmu qalxızıb,
çökürüb əzməkdən ötrüdür. Taxtanı kotanın binasının böyrünə - gəvasin
başlanan yerə bərkidirlər. Taxta düz olsa, şuxmu yaxşı çökülməz, gərək
onun ortası çökək ola və belə taxtanı ağacdan ayırmaq çətin olduğuna
onu dəmirdən qayırmaq yaxşıdır. Taxta gödək və ortası çökək olduqcan şuxmu
yaxşı çökürüb əzir, amma uzun olduqcan onun çökəyi az olur və şuxmu yaxşı
əzmir, lakin gödək və çökək taxtalı kotan çox, uzun taxtalı kotan az güc istər.
Dəmirdən qayrılmış yaxşı gödək taxtanın uzunu bir arşın bir kərəhdən, bir arşın bir
çərəyəcən olur, amma uzun taxtanın uzunu bir arşm üç çərəkdən iki arşın iki
kərəhədək olur. Taxtanı kotanın sağ tərəfinə möhkəm edirlər, amma belə bir tərəfə
bərkinmiş taxtanı kotanla ancaq dolama şuxm etmək olur, yəni onu elə
sürmək olmaz ki, iki cızıq yana-yana düşsün. Ona binaən dağ yerlərində ki, dolama
əkmək məqdur deyil, taxtanı elə möhkəm edirlər ki, bir tərəfə gedəndə sağ tərəfə
isə, geri qayıdanda onu sol tərəfə bərkidirlər və cızıqları yana-yana çəkirlər. Amma
belə taxtası dəyişlənən kotan şuxmu yaxşı əzməz.

4) Kənə, yəni kotanın binası. Kənə kotanı düz saxlamaqdan və onun
hissələrini bir-birinə bərkitməkdən ötrüdür. Kotan düz duranda cızıqlan da düz
çəkər, kənə uzun və enni, yəni ağır olduqcan kotanı düz saxlamaq asandır, amma
yüngül olduqcan heylə saxlamaq çətindir. Ona binaən kənəni dəmirdən qayırmaq
yaxşıdır ki, o kiçik və ağır və möhkəm olsun. Kənənin uzunu üç çərəkdən bir
arşmacan və eni iki kərəhdən iki kərəh yarımacan olur.

5) Qır. Kotanın qın ona mal qoşmaqdan ötrüdür. Onu ağacdan ya tamam
dəmir olan kotan üçün dəmirdən təmir edirlər. Əgərçi qın düzdə qayırırlar, amma
onun qılınc taxılan yeri bir az qalxaq olsa yaxşıdır. Ona binaən ki, bəzi vaxtda
gəvasin şuxmu altmdan kəsir, taxta onu qalxızır, amma qılınc onu böyürdən kəsib
qurtarmayıbdır. Ol vaxtda şuxm qırın qalxaq yerinə dirənib kotanı ləngidəndə,
qılınc şuxmu kəsib tamam edir.

Diyircəksiz kotanın qırının uzunluğu bir arşın üç kərəhdən bir arşın dörd
kərəh yarımacan və ucu ya qalxaq, ya aşağı olur, amma diyircəklininkinin ucu
həmişə qalxaq olur, onun ucu qalxaq olmağına binaən qırı bir az qısa etmək və yeri
dərin ya dayaz etmək olur.

6) Dəstə. Dəstə kotanı düz saxlamaqdan ötrüdür. Dəstə iki olur, onlar əyri
və uzun olduqcan yaxşıdır. Doğrudur, diyircəkli kotana bəzi vaxtda bir dəstə
qayırırlar, amma onu bir dəstə ilə düz saxlamaq müşküldür.

Əkin və ziraət xəbərləri