Keçəllə qazının nağılı
Biri var idi, biri yox idi, bir qazı var idi. Bu qazı gündə bir nökər
tutub, bir həftə işlədəndən sonra döyüb qovalardı. Qazının yanında heç
kəs qalmırdı. Qazı nökər üçün gəzirdi. Səs dağıtmışdı şəhərə, kəndə
ki, mənə nökər gərəkdi. Qazı nökər axtarmaqda olsun, sənə xəbər
verim kimdən, qazının İman adında nökərindən. İman qazının yanından
acıq eləyib çıxıb getmişdi öz kəndlərinə. Bu kənddə bir nəfər
keçəl olurdu. Keçəl İmanı görüb soruşdu ki:
– İman, qazının yanından nə üçün qaçıb gəldin?

İman dedi:

– Qazı məni döyüb qovdu. Onun yanında əjdaha ola, bir həftədən
artıq nökər qalmaz.

Keçəl dedi:

– İndi ki, belə oldu, mən gedirəm qazının yanında nökər qalam.

İman dedi:

– Gəl getmə, yazıqsan, qazı vurub qol-qabırğanı sındırıb salar yola.

Keçəl dedi:

– Yox ki, yox. Gərək gedəm, görəm o necə qazıdı ki, bir həftədən
artıq yanında nökər qalmır.

İman dedi:

– İndi ki, gedirsən şərt bağla!

Keçəl dedi:

– O mənim öz işimdi. Şərt bağlayaram nə yaxşı, bağlamaram nə
yaxşı.

Keçəl İmandan ayrılıb gəldi nənəsinin yanına, dedi:

– Nənə, çörək bağla, mən gedirəm.

Keçəlin nənəsi xəbər aldı ki:

– Hara gedirsən?

Keçəl lovğa-lovğa cavab verib dedi:

– Səfərim var. Səfərə gedirəm.

Keçəlin nənəsi dedi:

– Kül sənin başına! Səfərə getmək sənin o cırıq tumanına yaraşır.
Keçəlin əynində bir tuman vardı ki, əlli yerdən yamağı vardı.
Keçəl nənəsinə acıqlanıb özünə çörək bağlatdırdı, nənəsi ilə xudahafizləşib
üz qoydu çıxmağa. Keçəl çox gedib az dayandı, az gedib çox
dayandı, yetmiş yeddi çay keçib, yetmiş yeddi dağ aşıb, dərə, təpə
enib, əyri gedib, düz gedib, gəlib çatdı qazı olan şəhərə. Hə ondan
soraq, hə bundan soraq, keçəl gözünə döndüyüm gəlib qazının evini
tapdı. Qazının ev qapısını döydü, qazı durub gəldi qapıya, qapını açıb
xəbər aldı keçəldən ki:

– Nə üçün gəlmisən?

Keçəl dedi:

– Eşitmişəm sənə nökər gərəkdi, onun üçün gəlmişəm.

Qazı dedi:

– Hə, lazımdı.

Keçəl dedi:

– Ayda nə verərsən?

Qazı dedi:

– Ayda on tümən. Yaxşı işləsən, can yandırsan, gələn aydan beş
tümən də üstə gəlib ayda on beş verərəm.

Keçəl razı olub, şərt sözünü yadına salıb qazıya dedi:

– Razıyam, amma şərti şumda kəsək ki, xırman vaxtı yaba davasına
çıxmayaq.

Qazı xəbər aldı ki:

– Şərtin nədi?

Keçəl dedi:

– Mənim bir atam var; xətrini də çox istəyirəm. Şərt kəsib sənin
dilindən kağız alacağam ki, əgər atamı söysən, hər söyüşünə beş
tümən səndən alacağam.

Qazı razı olub keçəllə şərtnamə bağladı. Keçəl başladı qazının yanında
qalmağa.

Qazı keçəli bir gün oduna, bir gün suya, bir gün cütə göndərirdi.
Keçəl qazının əlindən lap təngə gəldi. Bir gün qazı keçələ dedi:

– Mən bağa gedirəm, sən də qulpu sınıq küpü götür gəl!

Qazı bağa getdi. Keçəl özünü salıb həyətə, qulpu sınıq küpü axtardı
tapmadı. Girib anbara, qazının təzə küplərindən birini götürüb iki
qulpunu, bir az da ağzından sındırıb, alıb dalına, üz qoydu bağa, gəlib
çatdı qazının yanına. Qazı küpə baxıb gördü ki, keçəl köhnə küpün yerinə
təzə küpü sındırıb, götürüb gəlib. Qazını od götürdü. İstədi keçəli
döyüb söyə, amma şərt bağlamışdı, ürəyi gəlmədi ki, hər söyüşə bir
beşlik verə, başladı çığırıb bağırmağa. Özünü saxlaya bilməyib ağzından
bir söyüş çıxardı. Keçəl qazının başının üstünü alıb xəbərdarlıq
elədi ki:

– Bir beşlik səndə.

Qazının lap qanı qaralıb keçələ dedi:

– Get o buzovun qulağından çək, gətir bura!

Keçəl baş üstə deyib, gedib yapışdı buzovun qulağından, elə çəkdi,
elə çəkdi ki, yazıq heyvanın qulağı çıxıb qaldı keçəlin əlində. Keçəl
buzovun qulağını gətirib verdi qazıya. Qazı xəbər aldı ki:

– Bu nədi?

Keçəl dedi:

– Sən özün dedin ki, get buzovun qulağını gətir bura, mən də gedib,
buzovun qulağını çıxardıb gətirdim.

Qazını od götürüb dedi:

– Adə, ay filan-filan olmuş, mən sənə dedim get qulağından yapış,
sür gəlsin bura. Sən gedib buzovun qulağını çıxardıb gəlmisən üstümə,
itil gözümdən...

Keçəl söyüşü eşidən kimi başladı ağlamağa. Bir qazı dedi, bir
keçəl, başladılar çığırmağa. Camaat səsə gəlib çıxdılar, xəbər aldılar
ki, nə olub? Qazı əhvalatı danışmaqda olsun, keçəl özünü atıb araya,
qoltuq cibindən şərtnaməni çıxardıb göstərdi camaata, sonra üzünü
qazıya tutub dedi:

– Yüz həştad səkkiz kərəm söymüsən, hər söyüşün biri beş tüməndən,
hesab elə, haqqımı ver!

Camaat baxıb gördü ki, keçəl doğru deyir, keçəlin əlində qazının
dəstə-xətti ilə yazılı kağızı var; daha keçələ bir söz demədilər. Qazının
ovqatı təlx olub istədi evə gedə, baxıb gördü ki, qatır uzaqdadı,
keçələ dedi:

– A gedə, get o qatırın başını hayla gətir bəri!

Keçəl üzünü tutub camaata dedi:

– Eşitdiniz nə dedi?

Camaat dinib danışmadı. Qazının başı bərk qarışıq idi. Keçəl gedib
qatırın başını kəsib, gətirib atdı qazının qabağına, dedi:

– Bu da qatırın başı.

Qazının canı boğazına yığılıb istədi döyə keçəli, camaat qoymadı.
Keçəl dedi:

– İndi ki, iş bu yerə çatdı, hesab elə, yüz həştad səkkiz kərəm beş
tümənin nə qədər eləyir, çıx o puldan qatırının pulunu, əlbağısını qaytar!

Qazı dedi:

– Vermərəm.

Keçəl dedi:

– Deyirəm ver! Verməsən tövlədəki inək mənim.

Qazı ilə keçəl istədilər dalaşsınlar, camaat qoymadı, keçələ dedilər:

– Şeytana lənət oxu!

Keçəl dedi:

– Mən şeytana lənət oxumaram. Qazıdan haqqımı istəyirəm.

Camaat araya girib qazını qaçırtdılar. Keçəl gördü ki, qazı qaçdı,
tüpürüb dabanına qazının dalısıncan qaçdı. Bir az getmişdi ki, keçəlin
qabağına bir nəfər çıxıb dedi:

– Hara gedirsən?

Keçəl dedi:

– Nə işinə qalıb?

Dedi:

– Soruşuram.

Keçəl dedi:

– Sən kimsən?

Dedi:

– Mən şeytanam. Sən ki, mənə lənət oxumadın, mən sənə xeyir
verəcəyəm.

Keçəl dedi:

– Çıxıb getsənə işinin dalısınca. Səndən nə şeytan olar?

Şeytan dedi:

– Xalis şeytanam ki, dayanmışam qabağında. Gəl mən bir dua
oxuyum, sənin sir-sifətini dəyişim, özüm də olum qatır, məni min,
apar həmin qazıya sat, amma noxtamı əldən vermə!

Keçəl razı oldu. Şeytan bir dua oxudu, oldu qatır. Keçəl tez atılıb
mindi qatıra, çəkdi birbaş qazının evinin qabağına. Qazı üz-gözünü
turşudub keçəl üçün yola baxırdı, gördü ki, bir nəfər qatıra minib budu
gəlir.

Qazı keçəli tanımadı, saxlatdırıb qatırın əl-ayağına baxıb, dedi:

– Qatırı satırsan?

Keçəl dedi:

– Bəli, satıram.
Qazı soruşdu:

– Neçəyə deyirsən?

Keçəl dedi:

– İki yüz tümənə.

Qazı razı olub qatıra iki yüz verdi. Qazı evə gedib gəlincə keçəl
qatırın noxtasını çıxardıb gizlətdi. Qazı gəlib, iki yüz tümən keçələ pul
verib üstəlik bir qəbz də aldı, qatırı çəkdi tövləyə. Keçəl də öz keyfinə
getməkdə olsun, eşit qazıdan. Qazı qatırı tövləyə bağlamışdı. Gəldi ki,
qatırın qabağına bir az arpa tökə, gördü ki, qatır burnunu soxub bir
deşiyə.

Qazı istədi qatırın burnunu çıxarda deşikdən, gördü ki, olmur. Bir
az keçmədi ki, qatırın başı, sonra bədəni keçdi deşiyə. Qazı yapışdı qatırın
quyruğundan dartdı ki, çıxarda, quyruq çıxıb qaldı qazının əlində,
qatır yox oldu. Qazı başı lovlu tövlədən çıxdı. Geyinib istədi ki, gedə
şikayətə, bu dəmdə qazı üçün adam gəldi ki, bəs səni filan yerdə qonaqlığa
çağırırlar. Qazı qonaq paltarını geyib getdi.

Qazı məclisdə oturmuşdu ovqatı çox təlx, özündə, sözündə deyil
idi, xəbər aldılar qazıdan ki:

– Nə üçün beləsən?

Qazı dedi:

– Bir mərdimazar oğlu mənə qatır satıb. Qatırı götürüb bağlamışdım
tövləyə. Gəlib gördüm ki, qatır burnunu soxub deşiyə. Bir az keçmədi
ki, girib deşiyə yox oldu.

Xəbər aldılar ki:

– Qatırı sənə kim satıb?

Qazı dedi:

– Satan adam budu qapıda. Gələndə gördüm.

Adam göndərib keçəli çağırdılar, xəbər aldılar keçəldən ki:
– Sən qazıya qatır satmısan?

Keçəl dedi:

– Yox.

Qazı əl atıb cibinə, qəbzi yerə çırpıb dedi:

– Bəs verdiyin qəbz?

Camaat qəbzə baxıb gördü ki, bu qəbz deyil, oyun kağızıdı.
Keçəl dedi:

– Ay camaat bu lotudu. Görmürsünüz oyun kağızı saxlayır? Heç
görmüsüz ki, qatır da divar deşiyinə girə? Bu qazı deyil, lotudu, lotu.
Qazı qıpqırmızı qızardı. Keçələ dedi:

– Bəs qatırın quyruğuna nə deyirsən? Qatırı deşikdən çəkəndə
quyruq qalıb əlimdə.

Keçəl dedi:

– Quyruğu görsət!

Qazı əl atıb qoltuğuna, qatırın quyruğunu çəkib çıxartdı, yerə atan
kimi oldu saz.

Keçəl dedi:

– Ay camaat, bu oyun kağızı, bu da saz. Bu qazı deyil, lotudu.
Keçəli buraxıb düşdülər qazının üstə, o ki, vardı döyüb atdılar
bayıra. Keçəl gedib qazının evinə, əlinə düşən qiymətdə ağır, vəzndə
yüngül, nə ki, var, yığıb yığışdırıb, çıxıb getdi nənəsinin yanına.
Keçəl qazının malını yedi, keyf çəkdi, qazının ara yerdə qol-qabırğası
sındı.

Göydən üç alma düşdü, biri mənim, biri sənin, birisi də nağıl danışanın.

Azərbaycan nağılları