Dünyanın yaradılması (Vyetnam əfsanəsi)
Tanrı Ti Lyau yeri-göyü yaradandan sonra dünyanı işıqlandırmaq
və isitmək üçün on Günəş, doqquz Ay və saysız-hesabsız
parlaq Ulduz yandırdı. Sonra o, Günəşləri və Ayları canlandırdı,
onları oğlanlara və qızlara çevirdi. Tanrı Ti Lyaunun yaratdığı
on Günəş güclü və gözəl oğlan, Aylar isə – qamətli və incə
qız oldular. Onlar yeddi il fasilə vermədən əzəli yerə işıq və isti
payladılar, buna görə də gündüzlə gecə arasında fərq yox idi.
Yer quruyandan sonra tanrı Ti Lyau bitkiləri, heyvanları və
insanları yaratdı. İnsanı tanrı torpaqdan düzəltdi və ona həyat
verdi. İnsanlar, bitkilər və heyvanlar sürətlə artırdılar, tezliklə
bütün dünyanı tutdular. Lakin insanlar qorxu-hürkü içində yaşayırdılar:
qorxurdular ki, on Günəş, doqquz Ay və Ulduzlar qopub
başlarına düşər, tanrıya yalvarırdılar ki, Günəşləri, Ayları və Ulduzları
söndürsün. Tanrı onların yalvarışlarına məhəl qoymadı,
amma insanları sakitləşdirmək üçün yerlə səma çıraqları arasına
göy qübbəsinin mavi şəffaf torunu çəkdi. İnsanlar müvəqqəti
olaraq sakitləşdilər. Sonra yenidən şikayətlər başlandı, çünki
səma çıraqları yerə elə istilik saçırdılar ki, nəfəs almaq olmurdu.
İnsan ağacları kəsib iri yay-ox düzəltdilər, Günəşləri, Ayları və
Ulduzları oxa tutmağa başladılar. Onlar doqquz Günəş və səkkiz
Ay vura bildilər, vurulmuş günəşlər və aylar söndülər. Lakin bir
Günəş və bir Ay bic tərpəndi, sağ-salamat qaldı. İnsanların can
qurtara bilmədikləri zil qaranlıq və soyuq dünyanı başına götürdü.
Vəziyyətin pisləşdiyini görən insanlar Günəşə və Aya yalvarmağa
başladılar ki, geri qayıtsınlar, dünyanı ilıq şəfəqləri ilə
isitsinlər, lakin onların yalvarışlarından kar aşmadı. Minnətə pələngi
göndərdilər: pələng Günəşdən və Aydan xahiş eləməliydi
ki, buludlar arxasından çıxsınlar.

Lakin nə pələng, nə də insanlar Günəş və Ayı geri qaytara
bilmədilər. Dünyanı xilas etmək Xoruzun boynuna düşdü. İşığını
və istisini Yer kürəsindən əsirgəməsinlər deyə, xoruz yeddi il

Ayı, Günəşi dilə tutdu. Nəhayət, onlar rəhmə gəldilər. Xoruzun
inadkarlığından xəbər tutan tanrı Ti Lyau ona qırmızı pipik bağışladı,
o vaxtdan yer üzündəki xoruzlar bu pipiyi vüqarla gəzdirirlər.
Həmin vaxtlar insanlar doqquz yüz il yaşayırdılar, sonra isə
Zi Zianq Kanın ilahi bağına düşürdülər, on iki gün ilahi bağda
yaşayandan sonra yenidən cavanlaşırdılar. İnsanlar cavanlaşıb
yer üzünə qayıdır və doqquz yüz il də yaşayırdılar.
Ailələrin birində qayınana ilə gəlin dalaşanacan həyat beləcə
davam edirdi. Qayınana Zi Zanq Ka bağına düşür, kibrli gəlinini
görməmək üçün yer üzünə qayıtmamaq qərarına gəlir. Bunun
üçün tanrıların qadağan elədiyi ağ şaftalı meyvəsindən yeyir, üstündən
də qadağan olunmuş bulaqdan su içir. Tanrı qəzəblənir,
insanları bir daha Zi Zianq Ka bağına buraxmamağı tapşırır. O
vaxtdan ölən insanlar yenidən cavanlaşa və yenidən yer üzünə
qayıda bilmirlər.

Həmin vaxtlar dünyada yaşamaq asan idi. Torpağa düyü və
qarğıdalı səpməklə insanların işi qurtarırdı, taxıl öz-özünə gəlirdi,
qarğıdalının yarpaqları isə çox dadlı olurdu.
Dünyada bir adam vardı, tarlalarda işləyənlərə xörək paylayırdı.
Adamlar tez-tez işləyirdilər, xörək paylayan isə tənbəlliyi
və ləngliyi ucbatından çatdırmırdı. O tarlanın bu başına yaxınlaşmamış,
adamlar o biri başa çatırdılar. Tənbəl tanrıya yalvarmağa
başladı ki, alaq otunu çoxaltsın, insanların işi çətinləşsin.
Tanrı tənbəlin sözünə əməl elədi, o vaxtdan tarlada iş yaman
ağırlaşdı.

İnsanların arasında bir tənbəl arvad da yaşayırdı. Arvad evinə
süpürgə çəkməzdi, onun pintiliyindən inciyən düyü ilə qarğıdalı
arvadın evindən ayaqlarını kəsdilər.
Tanrı Ti Lyaunun adamları yer üzündə yerləşdirdiyi gündən
doqquz min il keçdi. Günlərin bir günü iki qardaş tarlada işləyirdi.
Onlar torpağı nə qədər şumlayırdılarsa, tarla dümdüz qalırdı,
yumşalmaq bilmirdi. Qardaşlar qərara aldılar ki, tarlanı hamarlaşdıran
və işlərinə pəl vuran adamı güdüb tapsınlar. Gecənin
girt yarısı gördülər ki, bir qoca tələm-tələsik şumu tapdalayır.

Böyük qardaş dözə bilməyib, öldürmək qəsdi ilə qocanın üstünə
atıldı, lakin kiçik qardaş onu saxladı və:

– Şumu niyə ayaqlayırsan? – deyə qocanı dayandırdı.

Qoca cavab verdi:

– Tezliklə daşqın olacaq. Yeri şumlamaq lazım deyil.

Kiçik qardaş yenə soruşdu:

– Bəs daşqın olsa, özümüzü necə qurtaraq?

Qoca cavab verdi:

– Sən özünə ağacdan təbil düzəlt, qardaşın isə qoy misdən
düzəltsin. Təbillərə düyü və başqa bitki toxumları qoyun, bundan
başqa, ev heyvanları da yerləşdirin.
Dediyimi eləsəniz, daşqından sizə xətər yetişməyəcək.

Qoca sözünü bitirib qeyb oldu.

Yağışlar mövsümü başladı. Dörd ay ara vermədən leysan
tökdü. Su lap göyəcən qalxdı. Əkin-səpin yerlə yeksan oldu.
Böyük qardaş da mis təbilində batdı. Təkcə ağac təbildə gizlənən
kiçik qardaşla bacısı suyun üzündə göyə qalxdılar. Göydə
tanrı onları gördü, yazığı gəldi, doqquz əjdahaya yeri qurutmağı
əmr elədi.

Əlli gün keçdi, ağac təbil suyun üzündə yerə endi. Yeri qatı
palçıq örtmüşdü, ayaq basmaq mümkün deyildi. İri bir qartal qardaşla
bacını quru yerə apardı. Qartal, qardaş və bacı acından
ölürdülər. Onlar bir-birinin ətini yedilər: qartal ətindən bir parça
qopardıb qardaşla bacıya verdi, qardaş və bacı ətlərindən kəsib
ona verdilər. Sonra onlar təbildəki toxumu səpdilər və heyvanları
çölə buraxdılar.

Yer üzündə adam qalmamışdı və qardaş bacısından xahiş
elədi ki, onun arvadı olsun. Lakin bacı razılıq vermədi. Qardaş
inadkarlıq göstərdi. Bacı əlacsız qalıb dedi ki, tanrıların məsləhətindən
çıxmayacaq. Lakin tanrı uzaqdaydı. Qardaş və bacı iki
yüngül sal düzəldib, göyə buraxdılar, salın arxasınca iki iynə və
iki mis pul atdılar. Sallar, pullar və iynələr göyə çatdılar, tanrı
hər iki salı, hər iki pulu, hər iki iynəni birləşdirdi. Bununla da
tanrı qardaş və bacıya məsləhətini çatdırdı.

Tezliklə bacı böyük bir yumurta doğdu. Qardaş güman elədi
ki, uşaq yumurtanın içindədir, buna görə də yumurtanı yarı
böldü. Lakin yumurtanın içindən ət çıxdı. Qardaş əti xırda-xırda
doğradı və hər tikə bir adama çevrildi. Doğulmuş adamlar cütcüt
yaşamağa başladılar və onlardan da çoxlu adamlar törədilər.
Yer üzündə adamların sayı yenidən çoxaldı, onlar yenidən
müqəddəs Zi Zanq Ka bağını xatırladılar və bağı axtarıb tapmaq
qərarına gəldilər. İnsanlar sözləşdilər ki, pilləli uca bir qüllə tiksinlər
və göyə qalxsınlar. Tanrı bundan xəbər tutdu və İldırıma
əmr elədi ki, qülləni dağıtsın. Bundan sonra tanrı hərəyə bir dil
verdi, hərə öz dilində danışırdı, adamlar bir-birini başa düşmürdülər,
çünki tanrı ehtiyat edirdi ki, insanlar yenidən sözü bir yerə
qoyub qüllə tikməyə başlayarlar və onu narahat edərlər.
O vaxtdan insanlar müxtəlif yerlərə dağılışdılar və ayrı-ayrı
tayfa kimi yaşamağa başladılar.

Meo tayfası başqa tayfalardan tez artırdı və ən güclü tayfalardan
birinə çevrildi. Meo xalqı soyuq şimal rayonunda yaşayırdı,
burada ilin altı ayı gecə keçirdi. Buna görə də meo tayfası tədricən
daha isti və gecələri daha qısa olan cənuba doğru hərəkət
edirdi.

Meo xalqının ilk kralı anasının bətnində üç il qalması və doğulandan
sonra qızıl sarayda yaşaması ilə şöhrət qazanmışdı.
Cənub Ölkəsində yaşayan xalqlar uzun müddət torpaq üstə
dava döydülər. Razılığa gələ bilməyib belə şərt kəsdilər: günəşin
ilk şüaları şəfəq saçan kimi qaçmağa başlasınlar və günəş doğanda
yetişdikləri torpaq onların olsun. Günəşin ilk şüaları göydə
görünənə kimi, meo xalqı uca dağların zirvələrinə çatdı. Buna
görə də o vaxtdan meolar dağlarda, başqa xalqlar isə düzənliklərdə
yaşayırdılar.

Vyetnam nağılları