Haxnəzər
Biri var imiş, biri yox imiş, bir arvadın Haxnəzər adında qorxaq bir
əri var imiş. Bu kişi tülküdən o qədər qorxarmış ki, evdən eşiyə çıxmaz
imiş. Arvadı gedib qazanırmış, bu da rahat yeyərmiş.
Bir gün arvad ərindən qonşu arvadlarına şikayət edirdi. Bir arvad
buna söyləyir:

– Get, iki girvənkə kişmiş al. Gətirib darvaza qapısının eşiyindən
başlıyaraq evin qapısına kimin tökərsən və sora kişiyə deyərsən ki, ay
kişi, eşiyə kişmiş tökülüb gəl yığaq və birdən itələyib darvazadan
eşiyə salıb bağlarsan. Onda əlacı kəsilib gedib pul qazanar.
Arvad gedib iki girvəngə kişmiş alır, darvazanın eşiyindən evin
qapısına kimin tökür. Sora gəlib kişini tavlayıb kişmiş yığmağa başlayırlar.
Darvazaya yetişəndə birdən itələyib kişini küçəyə salıb bağlayır.
Küçədə kişi nə qədər bağırırsa, arvad darvazanı açmayıb buna
deyir ki:

– Bu zamana kimin çalışıb mən qazandım, bundan sora sən qazanmalısan.

Kişi görür ki, arvad darvazanı açmayacaq, axırda əlacı kəsilib
arvada deyir:

– Get mənim çomağımı və xurcuna bir qədər un, bir neçə yumurta,
bir çuvalduz iynəsi qoy bura gətir.

Arvad dedikləri şeyləri gətirib buna verdi. Kişi xurcunu çiyninə
salıb, çomağı əlinə alıb, yol başlayır. Az gedir, üz gedir, dərə təpə düz
gedir, gəlib bir çəmənə yetişir. Burada yuxusu gəlir. Götürüb bir kağız
yazır.
“Haxnəzərəm, Haxnəzər, qırx devin başın birdən əzərəm”.
Sonra xurcunu başının altına, kağızı da yanına qoyub yatır.

Bir az keçir, bunun yanına bir dev gəlir, kağızı alıb oxuyanda təəccüb
edir ki, bu necə adamdır ki, qırx devin başını birdən əzir. Bunnan
çox maraqlanıb Haxnəzəri oyadır ki, qalx, bir az söhbət edək. Bir az
söhbətdən sora Haxnəzər yerdən bir daş götürüb devə verdi ki:

– Dev qardaş! Bu daşı əz.

Dev daşı alıb əlinə oxalayıb yerə tökdü. Bir az keçdi, dev yerdən
bir daş götürüb Haxnəzərə verdi:

– Sən də bunu un elə.

Haxnəzəri göz-göz eləyib daş tollayıb xurcundan bir avıc un götürüb
əlində bərk sıxdıqdan sora, onu devin qabağına tökür. Dev bu
işdən çox təəccüb edir. Bir az keçir Haxnəzər yerdən bir daş götürüb
devə verir ki:

– Dev qardaş, bu daşı əz, su olsun.

Dev daşı gənə də oxalayıb yerə tökür. Dev də yerdən bir daş götürüb
Haxnəzərə verir ki, bunu sən su elə.

Haxnəzər gənə də göz-göz eliyib daşı kənarə atıb, xurcundan bir
yumurta gətirib əlində əzib devin qabağına tökür.

Dev təəccüb edib öz-özünə deyir ki, bu kişi bizdən çox qüvvətlidir.
Dev Haxnəzərə deyir ki:

– Biz yeddi qardaşıq, gəl mənimlə gedək, olax səkkiz qardaş.

Haxnəzər razı olur.

Dev onu dalına alıb yola düşür. Yolda dev ondan sorur ki:

– Qardaş, nə yüngülsən?

Haxnəzər cavab verir ki:

– Ağırlığımı salmayıram.

Dev deyir:

– Bir ağırlığını sal görüm necəsən?

Haxnəzər çuvaldız ignəsini çıxardıb bunun yanına soxur.
Dev görür ki, yanı alışdı, bağırır:

– Amandır qardaş, ağırlığını salma, az qaldı canım çıxa.
Haxnəzər ignəni çıxardıb gənə xurcuna qoydu. Qərəz bir müddət
yol gedəndən sora devin evinə yetişirlər. Devin qardaşları bunu görəndə
sevinib istəyirlər ki onu yesinlər. Amma Haxnəzəri gətirən dev qabağa
yeriyir, onlara əhvalatı söyləyib deyir:

– Artıq bu bizim qardaşımızdı. Bunu kimsə incidə bilməz.

Devlər də qəbul edib bunu özləriynən qardaş edirlər.
Qərəz Haxnəzər bunların yanında qalır. Görür ki, devlər hər işi
növbət ilə görürlər. Bir gün su gətirmək növbəti Haxnəzərə gəlir.
Buna bir tuluq verirlər ki, getsin su gətirsin. Yolda Haxnəzər baxıb
deyir ki, bu yalnız tuluğu güc ilə gətirir su dolduranda heç gətirə bilməyəcəkdir.
Odur ki, tuluğu götürüb içinə bir az su qoyub qayıdır devlərə
çatanda tuluqdakı suyu tökməyə başlayır. Devlər gəlirlər ki, bunlara
da su versin Haxnəzər cavab verir:

– Gətirdiyim su mənim özümə ancaq çatacaqdır. Siz gedin özünüz
üçün su gətirin.

Devlərin əlacı kəsilib gedib özləri üçün su gətirirlər.
İki gündən sora odun gətirmək növbəti Haxnəzərə düşür. Haxnəzər
çoxlu kəndir götürüb meşəyə gedir. Görür ki, yeddi-səkkiz zorba
ağac kökündən yıxılıb. Kəndirləri gətirib bu ağaclara bağlayıb hamısını
birdən sürümək istəyir, nə qədər çəkirsə, yerindən hərəkət etdirə
bilməyir. Devlər nə qədər gözləyir Haxnəzər gəlməyir, axırda tez
durub onun dalınca meşəyə gedirlər və gəlib görürlər ki, Haxnəzər
yeddi-səkkiz köklü ağacı kəndirə bağlayıb çəkir. Bundan soruşurlar:

– Haxnəzər, qardaş, nə edirsən?

Cavab verir:

– İki gündənbir gəlib odun aparmaqdansa, altı aylığını birdən aparmaq
yaxşıdır, – deyib kəndiri çəkməyə başlayır.

Devlər buna deyirlər:

– Sənin odunun bizə lazım deyildir bu saat meşəbəyi gəlib görsə
hamınızı tutar, – deyib Haxnəzəri bir təhər razı edib evə aparırlar.
Haxnəzərin bu işlərini gördükdə devlər ondan qorxub onu öldürmək
fikrinə düşürlər və öz aralarında danışıb belə qərar qoyurlar ki,
axşam Haxnəzər yatanda aparıb başına bir dəyirman daşı salsınlar. Bu
sözlərin hamısını Haxnəzər eşidir və gecə yatanda gedib bir kötük
tapıb gətirib öz yerində qoyub yorğanı da üstünə çəkib, özü bir tərəfdə
gizlənir.

Gecə devlər bir dəyirman daşı tapıb gətirib Haxnəzər güman edib
kötüyün üstə salıb qaçırlar.

Devlər gedəndən sora Haxnəzər kötüyü götürüb bir tərəfə tollayıb,
gəlib öz yerində rahat yatır. Sübh olanda divlər gəlirlər ki, Haxnəzərin
meyitin aparıb yesinlər. Baxıb görürlər ki, Haxnəzər yenicə oyanmış,
paltarını geyinir. Bundan sorurlar:

– Qardaş, gecəni necə yatdın?

Cavab verir:

– Birələr bir dəfə hücum edib məni bir az narahat etdilər.

Bunu eşidən devlər daha da artıq qorxdular və öz aralarında qərar
qoydular ki, gecə onun üstünə qaynar su töksünlər. Bu söhbəti genə də
Haxnəzər eşidir, gecə yatanda gənə də həmən kötüyü götürüb öz yerinə
qoyub yorğanı üstə çəkir və özü də bir tərəfdə gizlənir.
Gecə olanda devlər iki qazan qaynar su götürüb kötüyün üstə töküb
qaçırlar.

Devlər gedəndən sora Haxnəzər gəlib kötüyü bir tərəfə tollayıb
rahat öz yerində yatır. Sübh olanda devlər gəlirlər ki, görsünlər
Haxnəzərin əhvalatı necə olmuş. Gəlib görürlər ki, yuxudan oyanmış
paltarını geyir. Bundan sorurlar:

– Gecə əhvalın necə keçdi?

Cavab verir:

– Gecə bərk tərləmişdim.

Bu əhvalatdan sora devlər Haxnəzərdən qorxurlardı və bunu gətirən
devə deyirlər:

– Bunu aparıb evinə qoy.

Bu da bunun xurcununu qızıl-gümüş ilə doldurub dalına alır, aparıb
evinə qoyub qayıdır. Bundan sora zəhmətsiz yeyib yaşayırlar.

Azərbaycan nağılları