Kiçik şahzadə
Biri var imiş, biri yox imiş, bir padişah var imiş. Bu padişahın
gözəl bir üzüm bağı var imiş. Padişah bir gün bağda gəzəndə görür ki,
bağın tənəkləri qırılmış, xeyli üzüm dərub aparmışlar. Padişah bağbanı
hizurinə istəyüb, ondan bu nə əhvalat olduğunu sorur. Bağban bir şey
bilmədigini söyləyir. Padişah əmr edir ki, gecələr bağa qaravul qoysunlar,
oğrunu dutsunlar. Bağa nə qədər qaravul qoyulursa, gecənin bir
vəqti yatır. Oğru da gəlüb bağı talan edir.

Padişahın üç oğlu var imiş. Bir gün oğluni hizurinə çağırıb, əhvalatı
ona söyləyib, gecə bağda qaravul olub oğrunu dutmağı əmr edir.
Böyük oğlu gecə bağa gedir. Gecədən bir neçə saat keçəndən sora
yuxu bunu aparır. Sübh olanda görürlər ki, gənə də bağı xarab etmişlər.
Padişah ikinci gecə ortancıl oğlını göndərir, bu da ağşamdan bir az
keçmiş yatır, genə oğru gəlib bildigini eləyir. Üçüncü gecə kiçik oğlunu
göndərir. Bu isə yatmayım diyə, barmağının birini kəsüb yerinə
duz doldurur. Gecənin bir vəxti görür ki, bağa bir zorba dev gəldi.
Şahzadə bilir ki, tənəkləri xarab edüb üzümü dərən budur. Tez nişan
alub buna bir ox atır. Ox isə boşa keçir. Dev bağda adam olduğunu
duyub tez qaçır. Şahzadə də bunun dalıncan düşür.

Bir xeyli yol gedəndən sora, qabaqlarına bir daş çıxır. Şahzadə
görür ki, tez dev daşı qaldırır, altından bir quyu çıxır. Dev quyuya girir,
daşı da gənə yerinə qoyur. Bunu gördikdən sora şahzadə evlərinə qayıdub,
əhvalatı qardaşlarına söyləyir. İp götürüb qardaşlarilə quyunun
başına gəlirlər. Şahzadə əl atır daşa, qaldurıb quyunun ağzından bir
səmtə yığırlar, ipi belinə bağlayub quyuya düşür. Qardaşları da quyunun
kənarında qalub bunu gözləyirlər. Şahzadə quyunun dibinə düşdikdən
sora ipi açub yol getməgə başlayur. Bir qədər yol getdikdən sora bir
imarətə yetişir. İçəri daxil olanda görir ki, bir təxtin üstündə üç gözəl
qız əyləşmişlər. Qızlar bunu görəndə qorxuya düşüb buna diyirlər:

– Oğlan, sən nə cürət edib buraya gəldin? Bura devlərin məskənidir.
Dev yuxudan qalxanda səni öldirəcəydi.

Şahzadə dedi:

– Mən eşitmişəm devin cani şişədə olur. Şişənin yerini mana göstərin.
Devi öldürüm, sizi də buradan xılas edim.

Qızların ən kiçigi ki, hamısından gözəl idi, qalxıb şişənin yerini
buna göstərdi. Bu halda dev yuxuda görür ki, bunun cani içində olan
şişə adam əlinə düşmüşdür. Tez yuxudan qalxub şahzadə olan evə yügürür.
Şahzadə şişəni əlinə alub daşa çalmaq istəyirdi ki, dev yetişib
şahzadə ilə dutuşdi. Bir qədər qovğa etdikdən sora firsət edüb şişəni
daşa çaldı. Şişə parçalandıqda dev də yıxılub həlak oldu. Bundan sora
qızları götürüb quyunun yanına gəldi, böyük qızı ipə bağlayub qardaşlarına
xəbər verirdi ki, ipi çəksinlər. Bundan sora ortancıl qızı ipə bağlayub
qardaşları çəkdi. Nöbə kiçik qıza gələndə, qız dedi:

– Mən bunların hamısından gögcəyəm. Qardaşların məni görsələr,
artıq səni yuxarı çəkməzlər, sən burada tələf olarsan. Yaxşısı budur ki,
qabaxca sən çıx, sora məni çıxardarsan.

Şahzadə buna razı olmadı, onda qız buna deyir:

– Əgər, qardaşların məni yuxarı çəksələr onda quyunun sağ tərəfinə
get. Qabağına biri ağ, biri qara iki qoyun çıxacaqdır. Cəhd elə ağ
qoyunun dalına min. Onda o səni ışıqlı dünyayə atacaqdır, gəlüb bizi
tapacaqsan. Yox, qara qoyunun dalına minsən, səni qaranlıq dünyayə
atacaqdır.

Bundan sora qardaşları kiçik qızı da çəkirlər. Nöbə şahzadəyə çatanda,
yolun yarısında ipi kəsirlər. Şahzadə quyunun dibinə düşür.
Şahzadənin qardaşları qızları götürüb atalarının yanına gəlür, ona belə
söyləyirlər:

– Kiçik qardaşımız dev ilə dava etdikdə həlak oldu. Biz devi öldirdik,
qızları da xılas etdik.

Padişah da oğlanların sözlərinə inanır.

Şahzadə quyunun dibinə düşənnən sora quyunun sağ tərəfinə yol
başlayır. Bir qədər getdikdən sora qabağına bir qara qoyun, bir ağ
qoyun çıxır. Şahzadə ağ qoyunun belinə atılmax istəyir, qara qoyun
belini irəli dutur, bu da onun belinə düşür. Qara qoyun, bunu qaranlıq
dünyayə atır. Yerə düşdikdən sora bir qədər yol gedir. Görür ki, bir qız
əlində bir qab aparır. Bundan sorur ki:

– Apardığın nədir?

Qız cavab verir:

– Çörəkdir.

– Bunu kimin üçün aparırsan?

– Burada bir əjdəha peyda olubdur, suyun başını kəsüb, kimsəyi su
aparmağa qoymayır. İmdi bu xörəki aparıram ki, əjdəha bunu yiyəndə
mən də firsət edib qabımı su ilə doldurum. Hər gün işimiz boylədür.

Şahzadə bu sözi eşitdikdə dedi:

– Qabı mana ver, mən bu saat əjdəhanı öldürüm, səni də xilas
edim.

Şahzadə xörəki yedikdən sora gedüb əjdahani öldürür, xəlqi azad
eləyir. Qız bunu görəndə, tez əlini əjdəhanın qanına batırıb şahzadənin
kürəginə basdı. Bu xəbəri eşitdikdə bir neçə adam yügürdü padişaha
əjdəhanı öldürdüklərini söylədilər. Bu tərəfdən şahzadə gedüb
bir böyük ağaca yetişdi. Bu ağacın başında bir böyük yuva, yuvanın
içində bir neçə quş balası var idi. Şahzadə yorulduğundan yıxılıb ağacın
kölgəsində yatır. Bir qədər yatdıqdan sora quş balalarının bağırtısına
yuxudan qalxub görür ki, bir ilan ağaca qalxub quşun balalarını
yemək istəyir. Tez qalxub ilanı öldürür, genə də yatır. Bu halda bir
zorba quş uçub gəlir. Şahzadəni ağacın dibində yatmış görəndə, elə
xiyal edir ki, gündə gəlüb bunun balalarını yiyən budur. İstəyir ki,
aşağı ənüb şahzadəni öldürsün balaları bağırışırlar:

– Ana, onı öldirmə, o bizim düşmanımız ilanı öldürüb.

Quş bu sözləri eşidəndə aşağı ənüb qanadlarını açub şahzadəyə
kölgəlik edir. Bir xeyli yatdıqdan sora şahzadə oyanır. Quş buna deyir:

– Sən mənim balalarımı düşməndən xilas etdin, indi məndən nə
istəyirsən, istə.

Şahzadə cavab verir ki, xahiş edirəm məni ışıqlı dünyayə çıxarasan.

Quş cavab verir ki, get bir qoyun, bir tuluq da su tap gətir. Səni
işıqlı dünyayə çıxarım. Bu sözdən sora şahzadə o yerin padişahının yanına
gedir və əjdəhanı öldürüb xəlqi zillətdən xilas etdigini söyləyir.
Padişah inanmaq istəməyir. Onda şahzadə əjdahanı öldürəndə bir
qızın gördügünü bəyan edir. Padişah əmr edir, həmən qızı tapub gətirirlər.
Qız Şahzadənin sözini təsdiq edir. Padişah əjdəhanı bu öldürdügünü
nədən təyin etdigini qızdan soranda, qız cavab verir:

– Mən o vəqt əlimi əjdəhanın qanına bulayıb onın kürəginin ortasına
basmışam.

Baxub görürlər ki, doğrudan da oğlanın kürəgində qanlı əl nişanəsi
var. Ondan sora padişah şahzadəyə deyir:

– Məndən nə istəyirsən, söylə verim.

Şahzadə:
– Səndən bir qoyundan, bir tuluq sudan başqa heç bir şey istəmirəm.

Şah əmr elədi, şahzadə istədigini verdilər. Şahzadə qoyunu öldürüb
ətini, bir tuluq suyu götürüb quşun yanına gəlir. Quş buna dedi:

– Minərsən mənim dalıma, mən “qa” diyəndə ət, “qu” diyəndə su
verərsən. Ta ki səni ışıqlı dünyaya çığararam.

Bu sözlərdən sora şahzadə quşun dalına minir. Quş “qa” dedikdə
ətdən, “qu” dedikdə sudan verir. Işıqlı dünyaya az qalmışdı ki, ət qurtardı.
Şahzadə bıçağı çığardub öz budundan bir parça kəsib quş “qa”
edəndə ona verir. Quş qanır ki, bu adam ətidir, yeməyib ağzında saxlayur.
Qərəz boyləliklə ışıqlı dünyayə çıxırlar.

Burada quş şahzadəni yerə qoyur. Görür ki, şahzadə yeriyəndə
axsayur. Həmən saat əti çıxardıb yerinə qoyur, qanadını sürtür, yara
sağalır. Quş burada xudahafis edib geri qayıdır. Şahzadə də başlayur
vilayətlərinə getməgə. Bir müddət getdikdən sora gəlüb atasının yanına
çıxır. Qardaşlarının əhvalatını atasına söyləyir. Padişah da oğlanlarını
çağırıb onlara xəbər verir. Şahzadəni öz yerində vəliəhd edir.
Kiçik qızı da toy edüb buna alır.

Azərbaycan nağılları