Nar qızı
Biri var imiş, biri yox imiş, bir padişahın bir oğlı varimiş. Bu oğlan
bir gecə yuxuda Nar qızına aşiq olur. Sübh olanda vəzirin çağırub yuxusunu
söyləyüb buna deyir ki, gərək gedib Nar qızını mana alasan.
Vəzir ərz edir ki, başqa hər nə əmrin varsa yerinə yetirim. Amma onı
gətirmək mənim üçün mümkün deyil, çünkü o devlərin içindədir.
Padişahın oğlu cavab verir ki, hökman gərək gedəsən! Yoxsa boynuvi
vuraram.

Vəzirin əlacı kəsilib qəbul edir. Şahzadə buna xeyli pul verüb yola
salır. Vəzir də gedəndə bazardan bir xeyli qır-saqqız alır. Bir müddət
yol gedəndən sora gəlüb bir evə çıxır. İçəri girəndə baxıb görür ki, burada
bir qarı oturmuş ki, alt dodağı yer süpürür, üst dodağı göy. Qarı
bunu görəndə səvinib deyir:

– Qadan alım gəl, yaxşı gəldin, altı ay olur ki, adam əti yiməmişəm.
Tez gəl, səni yeyim. Yoxsa oğlanlarım gəlib səni mənim əlimdən
alub yiyərlər, mana bir şey verməzlər.

Bu sözləri eşidəndə vəzir qarının ağzına bir qədər qır-saqqz tollayır.
Qarı saqqızı çeynəməgə başlayur, yazığı gəlüb bunu yiməyir.

Vəzir özi də sehr bilirmiş. Qarının oğlanları gəlməyə yaxınlaşanda, bir
sehr oxuyub bir çuvalduz ignəsi olub bir deşigə girir. Bu halda oğlanlar
evə daxil olub analarına:

– Ana! Adam-badam iysi gəlir, yağlı badam iysi gəlir, qatır gələr
dırnaq salar, quş gələr qanad salar, de görək buraya kim gəlmiş? –
diyib bağırırlar.

Qarı cavab verir:

– Buraya kimsə gəlməmiş, yəqin öziniz bağda, daşda tapub yemişsiniz,
iysi dişlərinizin dibindən gəlir. Hərgah buraya adam gəlsə, yiyərəm,
sizə də saxlamaram.

Qarının oğlanları inanub yatdılar. Sübh olanda işlərinə getdilər.
Oğlanlar gedəndən sora, ignə gənə də adam olub qarıdan yolu sorur.
Qarı da buna:

– Günbatan tərəfə get, – cavab verir.

Vəzir yolu dutub gedir. Bir müddət getdikdən sora bir evə çatır.
İçəri girəndə görir ki, burada bir qarı oturmuş alt dodağı yeri süpürür,
üst dodağı göyi. Qarı bunu görəndə:

– Yaxşı gəlmisən, altı aydır ki, adam əti yeməmişəm, gəl səni
yeyim. Yoxsa oğlanlarım gələrlər, səni mənim əlimdən alarlar, – diyib
istəyir bunu yisin.

Vəzir bunun da ağzına bir parça qır-saqqız tullayır. Qarı saqqızı
çeynəməgə məşğul olur, buna yazığı gəlib öldirmir. Buna deyir ki,
imdi oğlanlarım gələcəklər, gəl səni gizlədim. Vəzir ismi-əzəm oxuyub
bir palaz parçası olur, qarı aparıb bunu göyligdə gizlədir, bu halda
qarının oğlanları gəlir, içəri daxil olub:

– Ana! Adam-badam iysi gəlir, yağlı badam iysi gəlir, qatır gələr
dırnaq salar, quş gələr qanad salar. Di, görək bura kim gəlmiş? – diyib
bağırırlar.

Anaları isə cavab verir ki, buraya kimsə gəlməmiş, yəqin dağda,
daşda adam tapub yimisiniz, indi iyisi dişlərinizin dibindən gəlir.
Adam olsa, özim yiyərəm, sizə də vermərəm.

Oğlanlar analarının sözünə inanıb yatırlar. Sübh olanda çıxıb işlərinə
gedirlər. Oğlanlar gedəndən sora palaz qırığı yenə də adam olub,
gəlib qarıdan yolu soruşur. Qarı da günbatan tərəfi buna göstərir.
Vəzir bir müddət yol gedəndən sora gənə bir evə yetişir, içəri girəndə
görir ki, əvvəlki kimi burada da bir qarı əyləşmiş ki, alt dodağı yer
süpürür, üst dodağı göy. Bu qarı da bunu görəndə sevinib buna deyir:

– Qadan alım, xoş gəlmisən. Altı aydır adam əti yiməmişəm, gəl
səni yeyim. Yoxsa bu saət oğlanlarım gəlib səni mənim əlimdən alarlar,
mana bir şey verməzlər.

İstəyir ki, bunu yesin, tez vəzir bunun da ağzına bir parça qır-saqqız
tollayır. Qarı saqqızı çeynəməgə məşğul olub buna yazığı gəlib
bunu yiməyir.

Oğlanlarının gəlmək vəqti olanda vəzir ismi-əzəm oxuyub bir
cibin olub bir deşigə girir. Oğlanları qapıdan içəri girən kimi bunlar da:

– Ana, adam-badam iysi gəlir, yağlı badam iysi gəlir, qatır gəlib
dırnaq salar, quş gəlib qanad salar. Di görək, buraya kim gəlmiş? –
diyib bağırırlar.

Anaları cavab verir ki, buraya kimsə gəlməmiş. Yəqin dağdadaşda
adam tapub yimişsiniz. Odur ki, iyisi dişlərinizin dibinnən gəlir.
Oğlanları analarının sözinə inanıb yatırlar. Sübh olanda qalxub işlərinə
gedirlər.

Oğlanlar gedən kimi vəzir genə də adam olub qarıdan Nar qızının
yerini sorur. Qarı cavab verir:

– Onı gətirmək müşküldür, bu fikirdən daşın. Devlər səni öldirərlər.

Vəzir cavab verir:

– Hər nə olur olsun, gərək gedəm!

Qarı görür ki, əlac yoxdur, Nar qızının yerini söyləyib, buna deyir:

– Buradan bir az uzaqda bir bağ var, o bağda bir nar ağacı və ağacın
başında üç nar var. Əmma ağacın ətrafında devlər keşig çəkirlər.
Gərək o narları elə dərəsən ki, devlərin xəbəri olmasın.

Vəzir qarıdan Nar qızının yerini öyrənəndən sora yola düşür, gedib
həmən bağa yetişir. Divardan baxub görir ki, doğrudan da devlər keşik
çəkirlər, qorxusunnan ismi-əzəm oxuyub bir milçək olub divarın arasında
gizlənir. Gecə araya gəlib devlər yuxuya gedəndə xəlvət gedib üç
narı üzüb qaçır, başlayır qayıtmağa. Bir müddət gəldikdən sora öz şəhərlərinə
yaxınlaşır. Burada oturub əvvəlcə narın birini parçalayır,
içindən bir şey çıxmayır, ikincisindən bir şey çıxmayır. Üçüncisini parçalayanda
içindən gözəl bir qız çıxır. Çıxan kimi böyüyüb on beş yaşında
bir nazənin sənəm olur. Vəzir istəyir ki, bunu aparsun, qız buna deyir:

– Məni bu hal ilə aparma, get libas gətir, geyinim, həm də toy edin,
sora aparın.

Vəzir, qızı bir çinarın başında qoyub gəlib əhvalatı həm evdə söyləyir,
həm də şahzadəyə söyləyir, toy tədarikinə başlayurlar. Vəzirin
qulluqçusu qab götürüb həmən çinarın dibindəki quyudan su aparmağa
gəlir. Baxub görür ki, suda gözəl bir qızın əksi görünür. Yuxarı baxanda
görür ki, çinarın başında bir nazənin sənəm əgləşmiş. Qulluqçu əhvalatı
bilirmiş. Bu da çinarın başına çıxır. Qız ilə bir az söhbət etdikdən
sora itələyib birdən qızı quyuya salub özi yerində oturur.
Nar qızı quyudan çıxıb kənarda bir gül ağacı olur.

Qərəz toy tədarikini görüb şahzadə paltar götürüb vəzir-vəkil,
xeyli qoşın ilə qızı aparmağa gəlirlər. Gəlib görürlər ki, ağacın başında
bir qara qız əgləşmişdir. Şahzadə vəzirdən:

– Bı qız niyə belə qaradı? – diyib soranda, vəzir təəccüb etdi.
– Günəşin qabağında qalmış, onun üçün qaralmış, – diyib cavab
verir.

Xülasə, qara qızı götürüb şəhərə gəlirlər. Toy edüb şahzadəyə tapşırırlar.
Vəzir isə çinarın dibində güldən bir dəstə dərüb götirmiş imiş. Ertəsi
gün bunu şahzadənin arvadı qara qıza göndərir. Qara qız isə alıb
pəncərədən eşigə atır. Bu gül burada bir çinar olur.

Bir ildən sora şahzadənin həmən qara qızdan bir oğlu olur. Arvad
şahzadəyə deyir ki, çinarı kəsdirib uşağa beşik qayıtdırılsın. Şahzadə
qəbul edib çinarı kəsdirib taxta yondurur. Bu təxtənin birini bir qarı
aparır evində taxçaya qoyur. Bu qarı gedib bazardan yun alub əgirib
satarmış, qazancı ilə bir növ dolanarmış. Bir gün gənə gedib bazardan
on girvənkə yun alır. Götürüb evə qoyub gedir. Bu taxta, bir qız olub
qalxub evi süpürüb, bir bu tərəfinə üfürür dügü olur, bir bu tərəfinə
üfürür yağ olur. Bunları götürüb bir yaxşı pilov pişirir. Üstündən bir az
yeyib qalanını saxlayur. Sora yunun hamısını darayub, əgirib gənə də
təxtə olub taxçada öz yerində oturur.

Qarı evə gələndə baxub görir ki, ev təmiz süpürülüb, yun tamam
daranılmış, əgrilmişdi. Ocağa baxanda görir ki, pilov də dəmdədir. Bu
işə təccüb edib ipi aparub bazarda satır. Ertəsi gün bu əhvalat genə üz
verir. Axırda qarı gedib əhvalatı qonşularına da söyləyir. Qonşuları
muna məsləhət görirlər ki, evdə gizlənib bussun. Qarı bu sözə əməl
edib ertəsi gün bazara getmək bəhanəsilə bir tərəfdə gizlənir. Bir də
görir ki, şahzadənin evindən gətirdigi taxta dönib bir qız oldi. Evi
təmiz süpürüb yunu daradı, əyirdi. Sora bir o tərəfə, bir bu tərəfə
üfürdü: yağ oldu, bir tərəfə üfürdü, dügü oldi. Sora qalxub pilov bişirib
üstündən bir az yedi, qalanın gənə ocağa qoydu. Bu halda qarı gizləndiyi
yerdən tez çıxıb qızı dutur. Qız buna yalvarır ki, bu sirri bir
kimsəyə söyləməsin. Qarı cavab verir ki, xatircəm ol, kimsəyə söyləmərəm.
Burada mənim yanımda qal mana kömək et. Qız buna razı
olub qarının yanında qalır. Bir gün şəhərə xəbər çıxır ki, padişahın
oğlu Məkkəyə getmək istəyir. Ona görə də cəmaətə yayılır ki, bir ayın
müddətində kim ata yaxşı baxsa, ona padişah çox pul verəcəkdir. Bu
xəbəri eşidəndə Nar qızı cavab yollayır ki, gedib şahzadədən bəslə-
mək üçün bir at alsın. Qarı cavab verir ki, bizim nə otumuz var, nə
arpa-samanımız, nə də töyləmiz.

Qız dedi:

– Sən get al gətir, orası mənim işimdir.

Xülasə, qarı gedib şahzadədən bir arıq at alır. Qarı atı evə gətirir.
Qız atı görəndə bir o tərəfə füləyir, bir bu tərəfə füləyir. Arpa, saman
olub atı töyləyə çəkib, burada ona baxmağa başlayır.

Ay tamam olanda atları yığırlar. Şahzadə atlara baxanda heç birisin
bəgənməyir. Bu halda şahzadəyə xəbər verirlər ki, bir at da filan
qarıda var. Adam göndərir ki, getsin onı da gətirsin. Şahzadənin adamları
gəlüb qarının qapısını dögəndə, qarı qabağa çıxdı. Baxıb görür ki,
atı aparmağa gəlmişlər. Gedüb qıza xəbər verir. Qız söyləyir:

– Get, ver aparsınlar!

Adamlar gəlib töyləyə girəndə at buları yaxınına qoymayır. Qabağa
keçəni ağzı ilə dişləyir, dala keçəni təpik ilə vurur. Xülasə, apara
bilməyib gedüb şahzadəyə xəbər verirlər. Bu dəfə adamları ilə şahzadə
özi nə qədər çalışırlarsa atı töylədən çıxara bilmirlər. Axırda qarını
çağırub diyirlər:

– Atı kim bəsləmişsə, gəlsin töylədən çıxarsın.

Nar qızı bunu heç kəs tanımasın diyə, başına bir palaz parçası
salub, gəlüb töylədən atı çıxarub şahzadəyə verir. Qərəz bir noyilə atı
aparırlar.

O zaman qayda beləymiş ki, şahzadələr Məkkəyə gedəndə üstü
inci muncuq ilə tikilmiş paltar giyərlərmiş. Odur ki, şahzadə bir dəst
paltar alub əmr edir ki, şəhərdə nə qədər inci muncuq tikməkdə ustad
arvat varisə, gəlüb bunun paltarına inci, muncuq tiksinlər.
Bu xəbəri eşitdikdə Nar qızı qarıya yalvarır ki, qarı buna izin
versin, gedüb padişahın paltarına inci və muncuq tiksin. Qarı izin verir.
Xülasə, arvatlar, qızlar muncuqları gətirub ortaya qoyur. Və onlar
nöbə ilə oxuya-oxuya tikməyə başlayırlar. Nöbət Nar qızına çatanda
deyir:

Mən bir Nar qızı idim – İncim, düzül, düzül!
Almadan qırmızı idim – İncim, düzül, düzül!
Çıxdım ağac başına – İncim, düzül, düzül!

Qız belə söylədikdə padişahın arvadı qara-qaravaş mətləbi anlayıb
və ölümin gözinin qabağına gətirdi. Bir tərəfdən padişahın oğlu gəlüb
pəncərənin qabağında oturub arvatların oxumasına qulaq asırmış.

Qara-qaravaş, şahzadə bunun sözlərini eşitməsin diyə arvatların oxumasını
bəhanə edüb şahzadəyə söyləyir ki, pencərənin qabağından
getsin. Şahzadə pencərənin qabağından çəkilir. Qız oxumağa başlıyanda
gənə pəncərənin qabağına gedib dinləyir. Sözinə davam edir:

Qara qaravaş gəldi, aftafanı doldurdı.
İncim, düzül, düzül!
Aftaxanı vurdi daşdan-daşa, incim, düzül, düzül!
Çıxdım qondum ağac başına – incim, düzül, düzül!

Qaravaş baxub gördü ki, şahzadə gənə pəncərədən baxır. Nə
qədər istiyirsə şahzadəni pencərənin qabağınnan uzaxlaşdırsın, mümkün
olmayır. Bu halda, vəzir də gəlir. Bərabər qızın sözlərinə qulax
verirlər. Qız sözinə davam edir:

Məni ağacdan saldı quyuya – incim, düzül, düzül.
Bitdim oldum gül ağacı – incim, düzül, düzül.
Məndən bir dəstə gül dərdilər – incim, düzül, düzül.
Məni gətirdilər şah evinə – incim, düzül, düzül.

Bu sözləri vəzir eşidəndə şahzadəyə deyir ki, mənim gətirdigim
qız budur. Qulax ver görək daha nə söyliyəcək. Qız sözinə davam edir:

Otaxdan məni tulladılar güllügə – incim, düzül, düzül.
Qaldım oldum çinar ağacı – incim, düzül, düzül.
Mənim taxtamdan qarı apardı – incim, düzül, düzül.
İndi gəldim inci düzməyə – incim, düzül, düzül.

Vəzir şahzadəyə deyir:

– Yəqin, bu həmən mən gətirdiyim qızdı.

Həmən saat arvatları yola salıb onı saxlıyırlar.

Vəzir bunnan soruşur:

– Sən Nar qızısanmı?

Qız cavab verir:

– Bəli!

Əhvalatı başdan-ayağa bunlara söyləyir. Bunnan sora qırx gün,
qırx gecə toy eliyib bu qızı şahzadəyə alırlar. Qaravaşı da bir xam atın
quyruğuna bağlayıb səhraya buraxırlar.
At onu dağa, daşa çırpıb, parça-parça eliyib öldürür.

Azərbaycan nağılları