"Əkinçi", 29 mart 1876, №6/Əkin və ziraət xəbərləri
Hər bir heyvanatın xasiyyəti və bədəninin naqis, ya tamamlığı onun övladında
olur. Ona binaən ingilis və qeyr Avropa maldarları səy edib, öz mallarını
yaxşılandırıblar. Məsələn, mə'lumdur ki, heyvanın ayaqları qısa olduqcan yavaş
yeriyir və belə ağır tərpənən mal tez kökəlir. Ona binaən kök mal istəyən kəslər o
malların ayaqları qısalarını seçib onların balalarından ayaqları çox qısa olanını
saxlayıb, qeyrlərini tələf edib, bu minval ilə bir qərinədən sonra ayaqları çox qısa və
özü tez kökələn mal əmələ gətiriblər. Məsələn, ingilis donquzu ki, kökələndə heç
tərpənə bilməz. Həmçinin mə'lumdur ki, qara malın qabaq tərəfi, yə'ni başı, boynu
və döşü iri olduqcan gücü, dal tərəfi, yə'ni budları və əmcəkləri yekə olduqcan südü
və tamam bədəni bərabər canlı olduqcan əti ziyadə olur. Ona binaən bir neçə qism mal
əmələ gətiriblər ki, məsələn, süd malının südü, ya ət malının əti birə beş qeyr qism
malların südündən və ətindən ziyadə olur. Əlbəttə, belə malları ə'lalandırmaq çətin
deyil, ancaq zəhmət istər. Məsələn, süd üçün mal saxlayan aşağıda zikr olan nişanlar
ilə süd mallarını cəm edib, onların balalarından ziyadə südlü olanını saxlayıb,
qeyrlərini tələf etsə, bir qərinədən sonra çox ə'la mal əmələ gələr. Həmçinin malları
bir qeyr tövr ilə yaxşılandırmaq mümkündür. Necə ki, yaxşı ayqırı ilxıya qoşanda ilxı
mürur ilə yaxşılanır, habelə qeyr məmləkətlərdə ə’lalanmış malın kəllərini sürüyə
qoşanda ondan sürü yaxşılanır. Belə ə'lalanmış malı Avropa vilayətlərində və hətta
bizim Tiflis şəhərində də satırlar.

Südlü malın nişanı budur: başı kiçik, boynu və buynuzları nazik, döşü ensiz,
qarnı yekə və girdə, sağrısı canlı, quyruğu nazik və uzun, əmcəyi yekə, amma onun
başları miyanə, ayaqlarının hündürlüyü miyanə və onların aşağı bəndi nazik, tükləri
nazik və yumşaq olur. Onlardan savayı süd aynası ki, malın dal ayaqlarının
gerisində tüklər tərsinə, yəni meyli yuxarı bitən yerə deyirlər, böyük və onun
tükləri yumşaq və yağlı kimi olur. Əmcəklərin üstündə qan damarları çox olur.
Zikr olan nişanlardan savayı maldar gərək onun südlü olmağın imtahan etsin.
Mal üç doğanacan onun südü mə’lum olmaz. Südü bir qabda saxlayıb onun
qayınağının qədərini bilmək gərək. Ona binaən ki, bəzi malın südü duru olduğuna
çox görünür, amma yağı az olur.

Əkin və ziraət xəbərləri