Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar/S. Jakobs pistill


Fyrsti kapítuli
Jakob, þjón Guðs vors Drottins Jesú Kristi, þeim tólf
kynkvíslum, sem sundurdreifð fögnuð nær þér í margvíslegar freistanir íhratið.
Og vitið það að reynslan yðvarrar trúar verkar þolinmæði, en þolinmæðin hefir
fullkomið verk svo að þér séuð fullkomnir og algjörðir og í öngu brest
hafandi.

Og ef einhver yðar þarf við vísdóms, hann biðji af Guði, sá er nóglega gefur
hverjum manni og útdrepur það öngum, svo og einninn mun honum það gefast. En
hann biðji í trúnni og efi ekki. Því að sá sem efablandinn er, hann er líka
sem sjávarbylgja, sú er af vindi verður drifin og uppvægð. Þvílíkur maður
þenki ekki það hann muni af Guði nokkuð öðlast því efablandinn maður er
óstöðugur í öllum sínum vegum.

En sá bróðir, sem sig lækkar, hann hrósast í sinni upphafning. Og hann sem
ríkur er, hann hrósast í sinni lítillæting. Því að líka svo sem blómstur
grassins mun hann forganga s og blómstrið affellur og þess fagra álit
fordjarfast. Líka svo man auðigur í ríkdæmi sínu uppþorna.

Sæll er sá maður sem freistingina þolinmóðlega líður því þar með hann verður
reyndur mun hann öðlast lífsins kórónu, hverri Guð hefir fyrirheitið þeim sem
hann elska. Enginn segi nær hann freistast það hann af Guði freistaður verði.
Því að Guð er enginn freistari hins vonda, og einskis freistar hann, heldur
freistast hver einn nær hann tilteygist af sinni eigin girnd og lokkaður
verður. Og síðan, það girndin hefir getið, fæðir hún syndina, en nær syndin er
fullkomnuð, fæðir hún dauðann. Villist eigi, kærir bræður. Öll góð
gjöf og öll fullkomin gjöf kemur að ofan frá föðurnum ljóssins, í hjá hverjum
er engin umskipting né býting ljóssins og myrkursins. Því hann hefir oss getið
eftir sinni vild fyrir sannleiksins orð upp á það vér værum frumburðir hans
skepna.

Fyrir því, kærir bræður, sé hver maður fljótur að heyra, en tregur að tala og
til reiði tregur. Því að mannsins reiði gjörir það eigi, hvað fyrir Guði
réttferðugt er.

Þar fyrir afleggið allan óhreinleik og illsku og viðtakið orðið með hógværi,
það í yður er rótsett, hvað er kann yðrar sálir hjálplegar gjöra.* Verið og
einninn gjörendur orðsins, en eigi alleinasta tilheyrendur, hvar þér sjálfa
yður með á tálar dragið. Því ef einnhver er orðsins tilheyrari og enginn
gjörari, sá er líkur þeim manni sem sína líkamlega ásjánu í spegli skoðar. Því
eftir það hann hefir skoðað sig og jafnskjótt sem hann gengur burt þaðan, þá
gleymir hann hverninn hans yfirlit var. En hver í gegnum skoðar hið algjörða
lögmál frelsisins og staðnæmist þar inni og er enginn forgleymanlegur heyrari,
heldur gjörningsins gjörari, sá sami mun hjálplegur vera í sínu verki.

En ef einhverjum á meðal yðar lætur sér þykja það hann þjóni Guði og teymir
eigi sína tungu, heldur forvillir sitt hjarta, þess guðrækni er hégómi. En
skær og óflekkuð guðrækni hjá Guði föður er hún sem vitjar ekkna og
föðurlausra í þeirra hörmungum og sig óflekkaðan af heiminum varðveitir.*

Annar kapítuli
Bræður mínir, þér skuluð eigi meina það trúan á Jesúm Kristum, vorn Drottin
dýrðarinnar, hafi manngreinarálit. Því þó að inngangi í yðra samkund maður
berandi gullbaug og í kostulegum klæðum, en þar kæmi einninn fátækur í ljótum
klæðnaði og þér sæjuð á þann sem dýrlegan klæðnað bæri, segðuð til hans:
Sit þú hér í góðum sessi, -og til hins fátæka segðuð: Statt þú þarna, -
eða: Set þig hér á skör fóta minna, - það úrskurðið þér ekki rétt með sjálfum
yður, heldur verðið þér dómarar vondra hugrenninga.

Heyrið til, bræður mínir elskulegir. Hefir Guð ekki útvalið fátæka þessarar
veraldar, þá í trúnni ríkir eru og erfingjar ríkisins, hverju hann hefir
fyrirheitið þeim sem hann elska? En þér hafið vanheiðrað hina fátæku. Eru
hinir ríku eigi þeir sem með yfirgangi niðurþrykkja yður og þeir eð framdraga
yður fyrir dómstóla? Hæða þeir ekki það hið góða nafn sem þér eruð afkallaðir.

Og ef þér fullkomnið það konunglega lögmál eftir ritningunum það elska skulir
þú náunga þinn svo sem sjálfan þig, þá gjöri þér vel. En ef þér hafið
manngreinarálit, þá drýgi þér synd og verðið ávítaðir af lögmálinu svo sem
yfirtroðslumenn. Því þótt að einnhver héldi allt lögmálið og brotlegur verður
í einu, þá er sá þegar alls þess sekur. Því að hann sem sagt hefir það eigi
skulir þú hór drýgja, sá hefir einninn sagt það eigi skulir þú í hel slá. Þótt
að þú drýgir nú eigi hór, en í hel slær, þá ert þú yfirtroðslumaður hins
lögmálsins. Líka svo talið og svo gjörið sem að þeir eð skulu fyrir lögmál
frelsisins dæmdir verða. En þar mun ómiskunnsamur dómur yfir þann ganga sem
öngva miskunnsemi hefir gjörða, og miskunnin, hún hrósar sér í móti dóminum.

Hvað stoðar það, kærir bræður, þótt einnhver segi hann hafi trúna og hefir
eigi verkin? Getur trúan gjört hann hjálplegan? En ef nokkur bróðir eða systir
væri nakin og þörf hefði daglegrar næringar og þó einnhver yðar segi til
þeirra: Farið í friði, gjörið yður heitt og mettið yður, - en gefi þeim ekki
hvað líkamans nauðþurft er, hvað hjálpaði þeim það? Svo og líka trúan nær eð
hún hefir engin verkin, þá er hún dauð í sjálfri sér.

En þar mætti einnhver segja: Þú hefir trúna, og eg hefi verkin. Sýn þú mér trú
þína út af verkum þínum, og man eg sýna þér mína trú af mínum verkum. Þú
trúir að einn sé Guð. Það gjörir þú vel. Djöflarnir trúa einninn og eru
þó óttaslegnir.

En viltu vita, þú hégómamaður, það trúan án verkanna sé dauð? Er eigi Abraham,
faðir vor, af verkunum réttlátur vorðinn þá hann offraði syni sínum, Ísak,
yfir altarið? Þar sér þú það trúan hefir samverkað hans gjörðum, og út af
verkunum er trúan fullkomleg vorðin. Og ritningin er uppfyllt sem að segir:
Abraham trúði Guði, og það er honum talið til réttlætis, - og er Guðs vin
kallaður. Svo sjái þér nú það maðurinn verður af verkunum réttlátur og eigi
alleinasta út af trúnni. Svo og einninn portkonan Rahab. Er hún ekki af
verkunum réttlát vorðin þá hún meðtók sendiboðana og lét þá um annan veg í
burt fara? Því að líka sem líkaminn er án andans dauður, svo er og einninn
trúan án verkanna dauð.

Þriðji kapítuli
Hirðið eigi, bræður mínir, fleiri lærimeistarar að vera. Og vitið það vér
munum þess meira dóm fá því að allir vér brjótum margfaldlega. En hver hann
verður eigi brotlegur í neinu orði, sá er algjörður maður og kann öllum
líkamanum í taumi að halda. Sjáið það vér beislum hestana svo að þeir hlýði
oss og snúum um öllum þeirra líkam. Sjáið skipin, þó að þau sé stór og verða
af megnum vindi rekin, þá verður þeim þó vent af litlu stýri, hvert út sem sá
vill er stýrir. Svo er einninn tungan lítill limur og uppbyrjar þó stóra
hluti.

Sjáið hverninn svo lítill eldur, hversu mikinn skóg hann kann upp að tendra.
Tungan er einninn eldur, veröld full ranglætis. Svo er tungan meðal vorra lima
og flekkar allan líkamann og uppkveikir alla vora sýslan nær hún af helvískum
upptendruð er.

Því að allar náttúrur dýra, fugla og orma og sjóskrímslanna verða tamdar og
eru tamdar af mannlegri náttúru, en tunguna getur enginn manna tamið,
hið óspakláta, illt, fullt dauðlegs eiturs. Meður henni dýrkum vér Guð föður
og með henni formælu vér náunganum, eftir Guðs mynd gjörðum. Af hinum sama
munni framgengur blessan og bölvan. Það skal eigi svo vera, kærir bræður.
Útvellir nokkuð brunnurinn af samri upprás sætu og beisku vatni? Getur nokkuð,
bræður mínir, fíkjutré, viðsmjör eða vínviður fíkjur borið? Líka svo kann ekki
hinn sami brunnur salt vatn og sætt að gefa.

Hver hann er vitur og forsóktur á meðal yðar, hann auðsýni af góðri umsýslan
sín verk í hógværð og hyggindi. En ef hafi þér beiska öfund og hatur í yðrum
hjörtum, svo hrósið yður ekki og ljúgið ekki í gegn sannleikanum. Því að það
er ekki sú viska sem af ofan kemur, heldur jarðleg, líkamleg og djöfulleg. Því
hvar öfund og hatur er, þar er óstaðfesti og allir hlutir illir. En sú viska,
sem af ofan kemur, er fyrst hreinlíf, þar næst friðsöm, hóglát, málhlýðin,
góðu samlunduð, full miskunnsemda og góðs ávaxtar, óágreiningarsöm, án
smjaðurs. En réttlætisins ávöxtur verður þeim í friði sáður sem friðinn halda.

Fjórði kapítuli
Hvaðan koma stríð og baráttur á meðal yðar? Koma þær eigi af yðar girndum sem
stríða í yðrum limum? Þér eruð lostagjarnir og öðlist þar með ekkert, þér
hatið og öfundið og vinnið þar með ekkið. Þér sláist og berjist og hafið ekki
því þér biðjið ekki. Þér biðjið og öðlist ekki af því þér biðjið vondslega svo
að þér sóið því í yðrum lostagirndum. Þér hórunarmenn og hórdómskonur, viti
þér ekki það veraldarinnar vinfengi er Guðs óvinskapur. Hver veraldarvinur
vill vera, sá man Guðs óvin vera. Eða meini þér það ritningin segi til ónýts
það að þann anda sem í yður byggir það hann lysti í gegn öfundinni og gefur
náðina meiri?

Hvar fyrir segir hann: Guð mótstendur dramblátum, en lítillátum gefur hann
náð. Því verið Guði undirgefnir, standið í mót djöflinum, svo flýr
hann frá yður. Nálægið yður að Guði, svo nálægir hann sig til yðar. Hreinsið
yðar hendur, þér syndugir, og hreinferðug gjörið yðar hjörtu, þér efunarsamir.
Verið vesallegir, sýtið og harmið. Því yðar hlátur skal umsnúast í grát og
yðvar gleði í hryggð. Lækkið yður fyrir Guði, þá mun hann upphefja yður.
Bakbítið ekki hver annan, kærir bræður. Því hver hann bakmælir bróður sínum og
hjalar um hann, sá bakmælir lögmálinu og dæmir um lögmálið. En dæmir þú um
lögmálið, þá ert þú ekki gjörningsmaður lögmálsins, heldur dómari. Því einn er
sá lögmálsgjafari og dómari sem að
um náunga þinn dæmir?

Sjáið nú til, þér sem segið: Í dag elligar á morgun munum vér ganga í þessa
eður þá borg og viljum þar árið um dveljast og kaupskap fremja og ávinning
gjöra. Þér sem þó eigi vitið hvað á morgin ske mun.

Því hvað er yðart líf? Ryk er það sem litla stund varir, en síðan hjaðnar það.
Þar fyrir skulu þér segja: Ef að vér lifum og ef Guð vill, þá viljum vér þetta
eður það gjöra. En nú metni þér yður í yðvarri drambsemi. Öll svoddan metnan
er vond. Því að hann sem kann nokkuð gott gjöra og gjörir það ekki, þeim er
það synd.

Fimmti kapítuli
Nú vel, þér auðigir, ýlið og æpið yfir yðar vesöldum, þeim yfir yður skulu
koma. Yðvar ríkidæmi eru úlnuð og klæði yðar eru mölétin, gull yðvart og
silfur er forryðgað og þeirra ryð mun yður til vitnisburðar vera og man tæra
yðru holdi sem eldur. Þér hafið yður reiðisjóðum safnað á síðustu dögum. Sjáið
að launin verkmannanna, þeirra sem yðar akurlönd hafa uppyrkt, og hvað þér
hafið þá umsvikið, það hrópar, og það þeirra hróp er komið til eyrna Drottins
Sabaots. Þér hafið kræsilega lifað á jörðu og yðrar lostasemdir drýgt og
kappalið yðar hjörtu svo sem til slátrunardags. Hinn réttláta hafi
þér fordæmt og í hel slegið. Og hann hefir eigi mótstaðið yður.

Fyrir því verið þolinmóðir, kærir bræður, allt upp á tilkomu Drottins. Sjáið
það akurkallinn væntir ágætlegs ávaxtar jarðarinnar, það þolinmóðlega
umlíðandi þar til hann fær morgunregn og kveldskúra. Veri þér einninn
þolinmóðir og styrkið yðar hjörtu því að tilkoma Drottins er í nánd. Mótblásið
ekki hver annan, kærir bræður, svo að þér fordæmist eigi. Sjáið, að dómarinn
er fyrir dyrum. Takið, mínir kærir bræður, til eftirdæmis mótgöngunnar og
þolinmæðinnar spámennina, þeir til yðar hafa talað í nafni Drottins. Sjáið,
vér prísum þá sem liðið hafa. Þolan Jobs hafi þér heyrt, og ending Drottins
hafi þér séð. Því að Drottinn er miskunnsamur og miskunnari.

En fram um alla hluti, bræður mínir, þá sverjið hvorki við himin né við jörð
né nokkurn annan eið. En yðar orð sé já það já er, og nei það nei er svo að
þér fallið ekki í skrópasemd. Hryggist nokkur meðal yðar, sá biðji. En hver í
góðu geði er, sá syngi sálma. En hver sjúkur er, sá kalli til sín öldungana
safnaðarins og láti þá biðja yfir sér og sig viðsmjöri smyrja í nafni
Drottins. Og bænin trúarinnar mun frelsa hinn sjúka, og Drottinn mun viðrétta
hann. Og þó hann hafi syndir gjört, munu þær honum fyrirgefast.

Játi hver öðrum sínar syndir og biðjið hver fyrir öðrum það þér heilbrigðir
verðið. Því að iðuleg réttferðugs bæn má mikið. Elías var maður líka svo sem
vér, og hann bað bænar að það skyldi eigi rigna, og það rigndi ekki yfir
jörðina í þrjú ár og sex mánaði. Í annað sinn bað hann aftur, og himinninn gaf
regn, og jörðin bar sinn ávöxt.

Kærir bræður, ef að nokkur meðal yðar villist frá sannleikanum og umsnýr honum
einnhver, sá skal vita það hver eð syndarann umsnýr í frá villu hans vegar,
hefir frelsað önd frá dauða og mun niðri byrgja fjöldann syndanna.