Sagan af Heljarslóðarorrustu
eftir Benedikt Gröndal



1. kapítuli 

Svo segja vitrir menn, að sá hluti heimskringlunnar, er vér
köllum Norðrhálfu, er skiptr milli þriggja höfuðkonunga; ræðr
einn Franklandi, annarr Austrríki; þeir eru keisarar að tign;
en hinn þriði ræðr Bretlandi, það er meykóngr.

Fyrir Franklandi ræðr sá, er Napóleon heitir; hann er
höfðingi mikill og ráðríkr, vitr og ráðigr og ekki við allra
skap; hann á drottningu er Evgenía heitir; hún er skörungr
mikill og kvenna fríðust. Frankland er byggt af þeim mönnum,
er Frankar heita eðr Frakkar; eru þeir komnir í föðrætt af
Japhet Nóasyni, en í móðrætt af Alkibíades enum gríska; þeir
eru vaxnir sem aðrir menn, léttlyndir í skapi og gleðimenn
miklir; þar er unnin ull mikil og vaðmál. Konur hafa þeir
flestir fleiri en eina, eða fylgikonur, og svo hafa og konur
fleiri en einn mann, og þykir það kurteisi. Frankland er svo
sett í veröldina, að fyrir austan er áin Rín, og ekki væð
nema jötnum og múlösnum; þeim megin eru og Mundíufjöll, og
kemst þar ekki yfir nema fuglinn fljúgandi, síðan Hannibal
herjaði; má þar enn sjá spor Hannibals í snjónum. Þar er
klofsnjór á sumrum, en jökull á vetrum. Vestr af Franklandi
gengr nes mikið, það heitir Bretagne; þaðan í landnorðr er
Normandí; þar var Göngu-Hrólfr; þar eru konur fagrar; þar eru
klaustr mörg; þar er fénaðr mikill og fríðr; þar vestr af
gengr hafið mikla. Þá liggr Langbarðaland austr af
Mundíufjöllum; þar er Mailand; þar var járnkrúnan; þar eru
Feneyjar og byggðar í sæ; þar eru hallir miklar og kvennafar;
þar er og Mantúa, þar er borinn Virgilíus skáld.

En í landnorðr af Langbarðalandi liggr Austrríki; það er
Austrvegr á landi; þar er Vínarborg og þar er Stefánsturn svo
hár, að sundlar alla fugla, er á setjast; þar er Duná; þar
byggja jötnar. Þar er og Hungaraland, þar var Kossút; þar er
Vielizka, þar eru saltnámar miklir í jörðu; þar er Bæheimr,
þar var Líbússa meykóngr. Keisari sá ræðr fyrir Austrríki, er
Jóseppr heitir; hann er af Habsborgarjötnum; hann bíta eigi
járn nema vígð. Hann á ógrynni fjár, bæði silfr og gangandi
fé; hann er búmaðr mikill.

Viktoría heitir meykóngr sá, er Bretlandi ræðr; þar sest eigi
sól. Þar er Lundúnaborg og þar er Liverpool eða Lifrarpúll;
þar er Norðimbraland. Norðr af Bretlandi er Skotland; þar er
Edínaborg; þar eru fjöll mikil, þar eru dvergar.

Fyrir sunnan Langbarðaland er Ítalía eðr Valland; þar er ríki
það, er Toskana heitir; þar er Flórensborg; þar var Dante
fæddr. Þá er þar suðr af Páfadómr, er Arnljótr lærði kallar
Rómaríki; þar er borgin Róma, hún er frægust borg í heimi
næst Álaborg; þar er páfinn og þar var Cæsar; þar var Ágústus
keisari; þar var Neró; þar var Trajanus; þar er áin Tífr, hún
kemr úr norðrátt. Þar suðr af er Napólíríki; þar er Vesúvíus;
þar undir er helvíti. Þar er Púll; þar var fæddr Hóratsíus
skáld; þar er Bár, þangað fór Djúnki og náði helgu vatni á
konjaksflöskur og braut allar, en vatnið týndist. Þá er
Sikiley; þar er Sírakúsa; þar var Arkimedes; þar búa
kýklópar, þeir hafa eitt auga í miðju enni. Um Ítalíu suðr
liggr Miðjarðarhaf, en Hadríaflói hið eystra; þar austr af er
Tyrkland; þar er Mikligarðr; þar var Kirjalax og þar er
Sofíukirkja. En suðr af Tyrklandi er Grikkland; þar er
Aþenuborg; þar var Sókrates og þar er Akrópólis.

Austr af Austrríki er Garðaríki; þar ræðr Alexander hinn
mikli; hann er goðborinn og kominn af Óðni. Þar er brennivín
mikið; þar er Pétrsborg; þar var Katrín. Vestr undan
Garðaríki er Kyrjálabotn og þar fyrir vestan Svíþjóð; þá er
Noregr; þar er Djúnki; þar eru hreindýr mörg; þar búa
fjölkynngismenn. Kristjanía heitir höfuðborg í Noregi; þar
kom Guðbrandr og þar er Ívar Aasen. Norðr af Garðaríki liggr
Spitsbergen, þar er kalt; þar var Dufferin og þar var
Sigurðr. Vestr af Noregi liggr Atlantshaf; þar liggr Ísland;
þar er Þjóðólfr og þar er fjárkláðinn mikli. Þá er
Grænlandshaf, þar er Grænland og Helluland; þar eru
skriðjöklar og þar er Ragnarsslóði; þar vann Gestr Bárðarson
á Ragnari. Þá er Vestrhálfa.

Nú höfum vér talið nokkur þeirra landa, er koma við þessa
sögu; en það er upphaf þessara atburða, að Austrríkiskeisari
efndi til veislu mikillar og bauð Napóleoni, því að hann var
þá mestr keisari í heiminum. Skyldi veislan standa á
Langbarðalandi; þar hafði Austrríkiskeisari her mikinn og
setulið, því að hann kallaðist eiga landið. Austrríkiskeisari
sendi út um heim allan til að fá föng til veislunnar, og gekk
það í tvö ár; var því öllu hlaðið upp á Marengóvöllum og
mátti þar sjá nóg brauð og brennivín; þar voru og öll gæði
heimsins saman komin; þar voru rúsínuhaugar frá Sikiley,
appelsínuhraukar frá Spanía; úlfaldalæri frá Indíalandi;
fílafætur frá Kap; hangikjötskrof norðan úr Skagafirði;
æðaregg úr Viðey; kríuegg úr Flatey; svartbaksegg úr Stagley;
hænuegg úr Þerney; krækiber úr Garðahrauni; hrútaber ofan af
Vífilsstöðum; bláber frá Lneburgerheiði; sauðaþykkni norðan
úr Svarfaðardal; saltfiskur sunnan úr Njarðvík; kúasmér ofan
úr Jórukleif; rjómi norðan af Sléttu; dilkahöfuð austan úr
Múlasýslu; þar var og konjak og kampavín, vatn úr Helliránum
og ölkelduvatn vestan úr Rauðamelskeldu, og margt fleira, sem
of langt yrði hér upp að telja. Þar voru tjöld sett á völlinn
og bekkir allt um kring; var það svo mikið svið, að maðr vel
ríðandi varð að færa þeim í staupinu, er ystir sátu í
hringnum; var það tveggja daga reið frá brennivínsbrunninum.

Nú mæltu þeir sér mót, keisararnir, og komu báðir á ákveðnum
degi og höfðu lið mikið og frítt. Reið Napóleon fremstr sinna
manna, hann reið hvítum hesti; sá hestr var ættaðr frá
Sleipni og skjótastr allra hesta í heimi; hann hafði manns
vit og þýddist engan á baki sér nema Napóleon. Allir menn
Napóleons voru í gullbrynjum, og það segja sannorðir menn, að
fjöldi manna varð blindr af að horfa á ferð þeirra, því að
sólskin var bjart og lagði ljómann af gullbrynjunum. Riðu
þeir í fagurri röð með mikilli kurteisi og keisarinn á undan,
hann var í brynju af rauðagulli og hafði skjöld við hlið og
dreginn á leo með hvítagulli af mikilli list; en skjöldrinn
var blár. Keisarinn var gyrðr sverði því er Dreyrvaðill
heitir; það sverð gerðu dvergar austr í Sólheimafjöllum og
mæltu um, að aldri skyldi það nema að vígi bera, en nú var
það að góðri og friðsamlegri gleði borið, og hlaust verra af,
sem von var. Merkismaðr Napóleons hét Rollant; hann var
kominn af Göngu-Hrólfi og kappi mikill. Þeir riðu fram með
lúðurhljómi og hörpuslætti og varð mönnum starsýnt á. En
hinsvegar reið fram Austrríkiskeisari með sitt lið; það voru
jötnar og allir gráir fyrir járnum. Merki var borið fyrir
keisaranum, það hét Feigsblæja; það var svart og dreginn á
örn klofinn; það merki grenjaði hátt fyrir atburðum, og nú
grenjaði það, og urðu menn hljóðir við. Tólf berserki hafði
Austrríkiskeisari; þeir riðu sér og fóru grenjandi og bitu í
skjaldarrendr.

Nú fundust keisararnir og kvöddust af mikilli blíðu; þá mælti
Austrríkiskeisari: "Með því oss hefur verið flutt af yðar
dýrð og vegsemd, þá höfum vér látið efna til þessarar veislu,
til þess að njóta með yðr þeirrar gleði, er besta getum vér
fundið; viljum vér nú bjóða yðr hér velkominn og allan þann
sóma af oss að þiggja, sem vér kunnum yðr að veita; hefur oss
orðið ærinn tilkostnaðr að efna til þessarar hátíðar, því að
nú er ekki einn skildingr eptir í voru ríki, það vér til
vitum, og skulum vér nú drekka upp allt sem til er, og gera
oss einn glaðan dag, ef yðr svo sýnist".

Þá mælti Napóleon: "Það viljum vér víst þiggja, er þér bjóðið
af mikilli vinsemd til vor, og er oss ánægja að sitja með yðr
að þessari gleði, svo lengi sem eigi skortir mat eðr vín;
skulum vér bjóða öllum vorum mönnum að ganga sem best fram að
drekka allt upp, svo ekki verði einn dropi eptir af þessum
ölföngum, sem hér eru saman komin".

Síðan settust keisararnir á gullstóla, og vildarmenn þeirra
út frá þeim, og þá hinir, svo sem frammistöðumenn sögðu
fyrir; drukku menn nú með mikilli gleði. En er á daginn leið,
þá gerðust menn drukknir, og berserkirnir mest; undu þeir þá
illa setunni og stóðu upp grenjandi og gengu fyrir hvern mann
og spurðu, hvert menn þættist jafnsnjallir þeim; luku allir
Austrríkismenn upp sama munni, að þeir þættist þeim eigi
jafnsnjallir; en Frakkar voru óvanir slíkum látum og urðu
hljóðir við; þá reiddust berserkirnir og ruddu bekkinn þann
er fremstr var, er Frakkar sátu á; undu Frakkar því illa, en
voru þó stilltir vel, því að þeir eru menn kurteisir. En
Austrríkiskeisari bauð berserkjunum að hætta þessum aðgangi
og hurfu þeir þá frá; drukku menn nú í friði það er eptir var
dagsins.

Um morguninn eptir fór Austrríkiskeisari á fætr í býti og
gekk til tjalds Napóleons og vakti hann; þá mælti Napóleon:
"Hvað viljið þér nú, herra keisari?" Þá svaraði
Austrríkiskeisari: "Nú viljum vér hafa eitt mikið hestaat í
dag, og viljum vér að þér kjó hest af yðar liði móti vorum
hesti". "Svo skal vera", mælti Napóleon.

Síðan gekk Austrríkiskeisari út, en Napóleon klæddist og gekk
til sinna manna. Hann gekk við níunda mann hins níunda tugar
til hestaatsins, og slíkt hið sama gerði Austrríkiskeisari.

Voru nú hestarnir leiddir fram; hestr Napóleons var fimm
vetra gamall foli sunnan úr Arabía; þann hest hafði
Abd-el-Kader gefið Napóleoni og mælt það, að hestrinn væri
dugandis gripr; hann var bleikalóttr og hnellinn að sjá; hann
hafði höggtennr sem dýr það, er babírússa heitir. Annarr
hestr var leiddr fram af Austrríkisliði; það var steingrár
hestr og ættaðr norðan úr Gandvíkrbotnum; þann hest hafði
Kallbakr þurs gefið Austrríkiskeisara í tannfé; en þá var
Kallbakr dauðr.

Rollant merkismaðr fylgdi hesti Napóleons; en hinum hestinum
fylgdi sá er Korpa hét, hann var jötunn. Gengust nú hestarnir
að og bitust fast; gekk svo lengi dags og höfðu menn góða
skemmtan. En er sól var komin í miðmundastað, þá féll hestr
Napóleons af mæði og var þegar dauðr; hugðu menn hann
sprungið hafa, því að blóð rann út um nasar hans og eyru.
Varð Napóleon fár við, en Austrríkismenn gerðu að þessu glens
mikið og kváðu Frakka enga hestamenn vera eðr riddara.

Þar í liði Napóleons var maðr einn er Marmier hét, hann var
spekingr að viti. Marmier gekk til Napóleons og mælti: "Eigi
er svo, herra, sem þér séuð sigraðir í þessum leik, því að
betri hesta eigið þér en þessi var; skuluð þér nú etja hesti
yðar hinum góða, er þér ríðið sjálfir, og mun ég ganga með
hestinum". "Það vil ég gera, Marmier", mælti Napóleon, "og
hefur þú lengi heilráðr verið".

Þá var hestrinn leiddr fram á völlinn og gekk Marmier fram
með; hann hafði broddstaf í hendi; þann broddstaf hafði
Kristján í Stóradal gefið Marmier, og hrút feitan lét hann
fylgja stafnum, og kvað hann eigi mundu hrútlausan meðan hann
ætti hrútinn, og eigi staflausan meðan hann ætti stafinn. En
þá var Marmier búinn að lóga hrútnum fyrir löngu, því að hann
gaf Lamartine hrútinn í sumargjöf; en Lamartine seldi gyðingi
hrútinn, og vita menn það seinast til hrútsins.

En sem hestrinn kom fram á völlinn, þá hló hann; og er
Austrríkiskeisari heyrði það, þá mælti hann til sinna manna:
"Hvert er svo sem mér heyrist, hlær hestrinn?" "Víst hyggjum
vér svo sé", mælti Korpa. "Þá munum vér etja Atriða", mælti
keisarinn, "því að gjörningar munu þetta vera; hlæja menn, en
hestar eigi".

Þá var Atriði leiddr fram; hann var kolblár að lit og stór
sem fjall; hann var norðan úr Jötunheimum og hafði verið
seitt til, að hann skyldi aldrei lifandi falla, og því hafði
Austrríkiskeisari miklar mætur á þeim hesti. Korpa fylgdi
hestinum.

Gengu nú hestarnir að allrammliga, og undruðust allir hversu
mikinn fimleik hestr Napóleons lagði fram, því að leikr hans
var líkari dansi en ati. Tók nú að rökkva af degi og kom
tungl upp, og skein á gráserkina hina austrænu. Þá leiddist
berserkjunum þetta, að hvorigr skyldi falla, og óðu allir
grenjandi fram á völlinn; þá varð Marmier svo hræddr, að hann
missti stafinn og flúði, og eptir það er Marmier bæði
staflaus og hrútlaus. En berserkirnir gengu að Atriða og
studdu hann allir; þá snerist hestrinn Napóleons í kring og
reis upp örðigr og beit Atriða á barkann, féll Atriði þar
dauðr en eigi lifandi; síðan gekk hestrinn á aptrfótunum og
löðrungaði berserkina svo fast, að sundr gengu kjálkabeinin,
en tennrnar hrutu víðs vegar um völlinn úr hausum þeim; féllu
þeir sem hráviði og létust níu, en þrír komust undan með
skömm; varð nú glaumr mikill í liði Frakka og hýrnaði yfir
Napóleoni.

Þá gekk Austrríkiskeisari fram og mælti af mikilli reiði: "Nú
eru þeir hlutir orðnir, er eigi má bæta, látnir níu af vorum
bestu mönnum og vor hinn dýrmætasti gripr, sem finnast kunni
í voru ríki; er þetta allt fjölkynngi yðvarri að kenna, og
hyggjum vér hér illt undir búa. Viljum vér nú þegar skipa yðr
burt úr voru ríki sem skjótast, og eigi lengr að veislu með
yðr sitja".

Þá mælti Napóleon: "Ekki þurfið þér svo digrbarklega hér um
að láta, því að eigi er landið fremr yðvart en vort, og höfum
vér jafnan rétt til að dvelja hér sem þér; en fyrir því að
vér erum menn vitrari, þá munum vér héðan á burtu verða, og
eigi láta menn vora að óþörfu". Reið Napóleon þegar á burt
með allt sitt lið og heim til Parísar, og varð mönnum tíðrætt
hér um. En Austrríkiskeisari reið heim og skildi eptir lið
mikið í Langbarðalandi í öllum borgum; undu Langbarðar því
illa, því þeir þóttust eiga landið, sem og satt var; urðu
ýmsir atburðir með þeim og Austrríkismönnum, og kvörtuðu
Langbarðar einatt fyrir Napóleoni og beiddust liðveislu af
honum; gekk svo lengi, og urðu álögur Austrríkismanna æ
þyngri, svo að við sjálft lá, að allt fólk mundi á burtu
stökkva; eyddust margir bæir og fór landinu hnignandi dag frá
degi, sem von var að, því að það var í hinni verstu ánauð, og
hafði Napóleon engan frið fyrir bænum Langbarða. Liðu svo
stundir fram.

2. kapítuli

En er þessir hlutir ágerðust, þá sá Napóleon, að eigi mátti
svo búið standa, og með því hann þóttist eiga sín að hefna,
þá hugsar hann með sjálfum sér, að best muni vera að fara
sjálfr og herja. Hann vaknar snemma einn morgun; var sól
komin upp fögr og skínandi í heiði, og skein á sóleyjarnar,
sem Napóleon hafði í urtapottum í gluggum sínum; þær sóleyjar
hafði Evgenía einu sinni tínt á votengi, meðan Napóleon var á
rjúpnaveiðum. Nú lágu þau bæði í rúminu, Napóleon og Evgenía,
og rumskaði Napóleon fyrst og tók í handlegginn á Evgeníu.
"Hvað ertu að klípa mig", sagði Evgenía. "Ég ætla að fara að
stríða", sagði Napóleon. "Þarftu endilega að klípa mig fyrir
það", sagði Evgenía. "Þú verðr að fara á fætr og gá að
fötunum mínum, Evgenía", sagði Napóleon, og reis upp við. Þá
fór Evgenía á knén fyrst og sagði: "Já, ég ætla að klæða mig
fyrst og fylgja þér á leið". "Gerðu það", sagði Napóleon, "ég
ætla að liggja hérna á meðan og hugsa mig um stríðið".

Nú steig Evgenía yfir Napóleon, því hún lá fyrir ofan, en
litli prinsinn svaf í dálítilli ruggu fyrir framan rúmið. Svo
kom hún ofan á gólfið; það var lagt allt með spesíum og
koparpeningum og mikið furðuverk. Nú færði Evgenía sig fyrst
í hnjáskjól úr mjallahvítu og sárfínu vaðmáli, sem unnið var
austr í Kasimír; það hafði verið saumað tólf sinnum hvað
eptir annað og aldrei líkað; loksins var það ekki rakið upp,
og þótti þó þröngt um mjaðmirnar, en nú varð svo að vera. Þá
fór Evgenía í silkibuxur utan yfir hnjáskjólið, og tók síðan
upp krínólínuna sína, sem hún var vön að hvolfa á
spesíugólfið á nóttunni. Hún steypti krínólínunni yfir
höfuðið á sér, en krínólínan seig hátignarlega ofan að
mittinu á keisarafrúnni og söng í. Síðan gekk Evgenía að
speglinum og greiddi sér með gullkambi og lét hringina í
eyrun og á fingurna á sér; Napóleon hafði gefið henni alla
þessa hringi á meðan hann var að ná henni. Þá setti hún upp
skó á fæturna; þessir skór voru úr demanti, og hafði Napóleon
náð skónum af flugdreka, sem hann vann á í Ameríku, og gaf
hann Evgeníu skóna.

"Hvaða skelfing ertu lengi, Evgenía", sagði Napóleon. "Nú er
ég búin", sagði Evgenía, "en það vantar axlabandahnapp í
buxurnar þínar; ég ætla að festa hann á snöggvast". Svo festi
hún hnappinn á buxurnar, og nú fór Napóleon að klæða sig.

Evgenía fór fram og sagði, að maðurinn sinn ætlaði í stríðið.
Þá komu tuttugu riddarar inn með alvæpni, brynjur, hjálma,
skildi, brynhosur, spjót og stálhúfur, svo Napóleon gæti
valið af því hvað sem hann vildi til að berja á Þjóðverjanum
með. Nú fór Napóleon fyrst í nærbuxurnar og sokkana, það voru
náttúrlega silkisokkar, en þar utan yfir fór hann í þykkva
duggarabandssokka, svo að honum skyldi ekki verða kalt á
fótunum á leiðinni. Þá fór Napóleon í silkibuxur, og þar utan
yfir í þykkar vaðmálsbuxur norðan úr Skagafirði; þær buxur
hafði Gaimarð gefið Napóleoni í sumargjöf, sama daginn og
Marmier gaf Lamartine hrútinn, en Gaimarð hafði eignast
buxurnar á Íslandsferðinni miklu. Napóleon fór í ógrligar
stríðsrosabullur; þær náðu upp í klof og brökuðu svo hátt, að
heyrðist suðr í Róm, sem Gissr kvað:

Gekk ótrauðr
gýgjar hami
studdr stillir
fyrir storðar jöðrum;
en bölbrestir
bláan skelfdu
reginturn
í Rómi suðr.

Hér er sagt, að keisarinn sé studdr gýgjar hami, því að
rosabullurnar voru gerðar úr tröllkonuhúð. Þá tröllkonu drap
Napóleon norðr á Heiðarskógi.

Síðan fór Napóleon í silkiskyrtu, sem Evgenía hafði saumað í
meydómi og ætlaði sjálf að hafa; en þegar hún lofaðist
Napóleoni, þá gaf hún honum skyrtuna, svo nú var skyrtan á
keisara herðum, en ekki á meyjarbrjósti. Þar utan yfir fór
Napóleon í duggarapeysu; þá peysu hafði Þjóðólfr tekið af
Ófeigi í Fjalli dauðum upp í borgun fyrir hrossalýsingu, og
sendi Napóleoni peysuna að gjöf; varð Napóleon allfeginn, því
að á peysunni vann engin hríð né væta og ekkert sverð beit á
hana nema þrem sinnum hefði verið manns bani. Þá tók Napóleon
eina brynju og fór í; hún var skínandi fögr og ofin úr
höggorma rifjum, og gullrekin suðr í Miklagarði; þá brynju
hafði Amúrates hinn fjórði borið og haft allajafna sigr í; sú
brynja var metin tólf hundruð hundraða. Hjálm setti hann á
höfuð sér, hann var allr úr gulli og blástáli og skein af sem
af sólu; þann hjálm hafði Napóleon tekið af blámannakonungi í
Austrvegi og vó hann þar margan mann; sá hjálmr vó tíu
vættir. Skjöld tók Napóleon á arm sér; á þeim skildi var
markaðr ari með gulli, en skjöldrinn var hvítr sem skjall og
söng fyrir vígum, og svo varð nú. Þá tók Napóleon spjót í
hönd sér; það spjót hafði Finnbogi hinn rammi borið fyrir
löngu og vegið margan mann, en nú var falrinn slitinn nokkuð
svo, og oddrinn eigi sem hvassastr; en með því spjótið var
sigrsælt, þá bar Napóleon það fremr öðrum vopnum; það spjót
hafði Persasoldán sent Napóleoni á fimmtán úlföldum, til að
berja á Þjóðverjanum.

Evgenía sat hjá ruggunni og horfði á allan þenna útbúnað, og
setti hana dreyrrauða, er hún heyrði að söng í skildinum, því
það var fyrirburðr; hún mælti ekki orð, því hún sá að
keisarinn hennar var í vígahug. Napóleon var hýr í bragði og
glotti eins og ljón, sem lítr yfir músahóp. "Nú skulum við
koma út og fá okkr morgunverð," sagði Napóleon, "hann
Pelissier getr haldið á drengnum." Þá kallaði Evgenía á
Pelissier, en hann kom inn og tók við barninu; en Napóleon og
Evgenía gengu út.

Keisarahjónin mættu Thiers í garðinum. Thiers var með fyrsta
bindið af uppreistarsögunni og var ófrýnilegr í bragði, því
hann hafði fundið prentvillu í bókinni, le fyrir de, og þótti
illt, ef mönnum skyldi detta í hug að bera uppreistarsöguna
sína saman við Þjóðólf.

"Kondu sæll, Thiers," sagði Napóleon. "Komið þér sælir,
Napóleon minn," sagði Thiers. "Nú, hvurnin líst þér á mig
núna," sagði Napóleon. "Vel," sagði Thiers. "Eru ekki
allhermannleg vopnin mín," sagði Napóleon. "Jú," sagði
Thiers. "Er ekki þetta fallegr hjálmr," sagði Napóleon. "Jú,"
sagði Thiers. "Er ekki þetta fallegr skjöldr," sagði
Napóleon. "Jú," sagði Thiers. "Hvurnin þykir þér ljónið málað
á hann? Er ekki vinstri fótrinn á því nokkuð stuttr?" sagði
Napóleon. "Jú," sagði Thiers. "Er ekki þetta laglegt spjót?"
sagði Napóleon. "Jú," sagði Thiers. "Eru ekki rosabullurnar
mínar vígamannligar?" sagði Napóleon. "Jú," sagði Thiers. "Er
ekki brynjan mín liðleg?" sagði Napóleon. "Jú," sagði Thiers.
"Svo hef ég helvíta mikla duggarapeysu af Ófeigi í Fjalli
innanundir, sem Þjóðólfr hefr gefið mér," sagði Napóleon.
"Það er svo," sagði Thiers. "Ég held ég verði ekki votr í
þessari peysu," sagði Napóleon. "So," sagði Thiers. "Nú,
hvaða andskoti ertu fúll, Thiers," sagði Napóleon. "Á," sagði
Thiers. "Já, þú svarar ekki nema tómum einsatkvæðisorðum,"
sagði Napóleon. "Hm," sagði Thiers. "Hvurnin heldrðu þetta
fari allt saman?" sagði Napóleon. "Ég veit ekki," sagði
Thiers. "Jæja, vertu nú sæll, Thiers," sagði Napóleon. "Verið
þér sælir, Napóleon minn," sagði Thiers.

Nú komu keisarahjónin að garðshliðinu, það var allt úr gulli
og logaði eins og eldsúlur. Fyrir utan hliðið stóð vagn með
tíu hestum fyrir bleikalóttum; þá hesta hafði Napóleon fengið
norðan úr Hellulandi, og voru þeir skjótari en vindr. Þeir
voru allir í stígvélum, því það hafði rignt um nóttina; þessi
stígvél voru skaflajárnuð og gerð úr þríeltum
hreindýraskinnum norðan af Finnmörk. Djúnki hafði einu sinni
veitt þessi hreindýr á prédikunarferð, en týndi þeim öllum;
þá fundu Finnar þau og seldu frakkneskum hermönnum skinnin
fyrir brennivín, en hermennirnir gáfu þau Napóleoni.
Hestarnir voru gullbitlaðir og beislaðir með silkistungnum
leðrólum, það var meistaraverk. Vagninn var einnig sleginn
með stálkömbum, er ýfðust, þegar hann rann, svo að söng í.
Fjórir ökumenn sátu uppi á vagnsætinu, þeir höfðu lúðra og
symfón; en á hverjum hesti reið silfrbrynjaðr riddari með
organ í hendinni. Í kringum vagninn stóðu margar þúsundir
manna af öllum lýð, og ætluðu að kveðja Napóleon, því allir
unnu honum hugástum; en það gefr að skilja, að einn maðr
kemst eigi yfir að kveðja hvern mann í slíkum grúa; tók
Napóleon þá nokkur hundruð í fang sér af þeim er næstir stóðu
og kyssti þá, en tók í hendina á sumum, en allir hljóðuðu sem
vitlausir væru, og svo er sagt, að það fréttist austr í
Garðaríki, að Evgeníu væri orðið illt, því orgið heyrðist
þangað, og komu legátar frá krónugreifanum af Kasan með
naphta og lífsins balsam; en keisarafrúnni var ekkert illt,
því hún hefur aldrei orðið sjúk, það er vér til vitum, nema
þegar hún átti litla prinsinn.

Nú steig Napóleon upp í vagninn og konan hans líka, en
vagninn gekk hvergi, þar sem hestarnir komust ekki fram fyrir
mannþrönginni, og mannþröngin komst ekki á burt fyrir
húsunum, er fyrir voru. Þá kallaði Napóleon á þann, er næstr
honum stóð, og skipaði að sækja Pelissier; var svo gert.
Pelissier kom. "Farðu og sæktu tröllkonurnar mínar,
Pelissier," sagði Napóleon. "Já," sagði Pelissier. "Þú
skilur," sagði Napóleon. "Já," sagði Pelissier.

Síðan fór Pelissier, en að lítilli stundu liðinni komu níu
tröllkonur, bláar sem hel og digrar sem naut; þær voru í
skinnkyrtlum, sem náðu niðr á lærin, og í brókum; þær höfðu
rekur miklar í hendi og skelldu rekublöðunum á lærin, svo að
skellirnir heyrðust austr í Asía; þær ýmist hlógu eða
grenjuðu og hræktu, svo Napóleon lokaði vagninum, en
stórhríðin dundi yfir mannfjöldann. Þessum tröllkonum höfðu
Englar náð á Indíalandi og flutt heim til Englands, en
Engladrottning gat eigi hamið þær, svo hún gaf þær Napóleoni;
en Napóleon geymdi þær í járngrindum og hafði þær til að
kveða rímur á stórhátíðum.

Tröllkonurnar fóru ekki friðlega; þær brutu gullgrindurnar og
allt garðshliðið, en fólkið varð hrætt og vildi hver forða
sér sem hann mátti, en fjöldi manna lést þar í troðningnum.
Tröllkonurnar óðu fram fyrir hestana og ruddu þeim braut; þær
mokuðu fólkinu burtu með rekunum og tvístruðu öllu í háalopt
upp yfir hús og hallir, eins og þegar maðr mokar úr hlössum á
haustdegi og dreifir mykjunni út yfir þúfur og hóla. En með
því gatan var krókótt, þá rann vagninn ekki svo hart sem
skyldi; þá hömuðust tröllkonurnar og mokuðu húsunum á burt,
svo þar varð akbraut þráðbein, og er það hin fegrsta gata í
Parísarborg og kölluð Rue de Rivoli; var illt að vera í
húsunum og mannalát mikið. En með því að meira er komið undir
einum kappa og miklum fyrirliða en undir höfuðlausum her,
þótt mannmargr sé, þá tjáði ekki að horfa í slíkt, og ók
Napóleon út að járnbrautinni, en tvö þúsund riddarar teymdu
tröllkonurnar aptr heim og gáfu þeim í staupinu.

Úti við járnbrautina er salr mikill úr hvítagulli og þakinn
með kristall. Í þeim sal var morgunverðr búinn
keisarahjónunum. Napóleon gekk inn í salinn og leiddi
Evgeníu; honum varð þá litið hvar Pelissier sat við borðið og
var fullr. "Ertu strax orðinn fullr, Pelissier?" sagði
Napóleon. "Nú, ég veit ekki," sagði Pelissier, "það er svo
andskoti sterkt þetta konjakk hér, að það er engum manni
drekkandi nema hann verði fullr." "Hvurnin ertu kominn
hingað?" sagði Napóleon, "og hvur lítur nú eptir drengnum?"
"Hann Thiers er með barnið," sagði Pelissier, "ég hljóp
hingað eins og fætr toguðu og út fyrir alla borgina, svo ég
skyldi ekki verða fyrir mannþrönginni, - og svo var ég
dauðhræddr um að skessurnar mundu taka mig; ég hef beðið hér
í tuttugu mínútur."

Napóleon og Evgenía settust nú á gullstóla með rauðum
gimsteinarósum á; síðan gengu inn mörg hundruð riddarar með
sínar frúr, þær voru allar í gullofnum silkikjólum og brakaði
í um allan salinn; settust menn nú til borðs. Voru þar bornir
fram hinir dýrustu réttir og allt hið besta, sem veröldin
mátti veita; snjóhvítt skyr norðan úr Húnavatnssýslu, rjómi
austan af Síðu; mjallhvítr skyrhákall vestan úr Svefneyjum og
rengi norðan úr Bolungarvík; þar voru og glæný kríuegg í
dúnskálum, svartbaksegg og æðaregg; þar var fram borinn
tunglbjartr Kjósarostr og svo feit hangikjötsrif norðan úr
Skagafirði, að þau ötuðu hnífana eins og skyrhákall; þar voru
mysuostar norðan af Þelamörk, rauðir sem blóð og mjúkir sem
meyjarbrjóst; fínasta hveitibrauð og skonrok frá Havsteen og
gómsætt syltutöj frá Spanía; þar voru og appelsínur, perur,
epli, plómur, rúsínur, sveskjur, gráfíkjur, bláber, krækiber
og lúsamulningar. Margt var þar fleira matar, sem hér er eigi
getið. Þar voru og hin dýrustu vín: sjampanje og ekta
Kaupinhafnar kornbrennivín og Flensborgarbrennivín; sprit,
schiedam og sjenever, og einirberjabrennivín, konjakk með
gullslit og áfengt nokkuð; þar var og sherry og
kirsuberjabrennivín og ótal aðrar brennivínstegundir.
Napóleon skar stórt stykki af sauðarlæri austan úr Múlasýslu
og lagði fyrir Evgeníu og mælti: "Fyrst skal frægri bjóða."
Síðan drakk hann Pelissier til og sagði: "Það vitum vér,
Pelissier, að þú ert eitt af vorum bestu sverðum, og því
viljum vér drekka yðr til í klára konjakki og óska, að þér
megið verða ófullr þegar vér sjáum yðr næst." Stóð Pelissier
upp og þakkaði Napóleoni með mörgum fögrum orðum virðinguna;
þetta var og í ræðu hans: "Það er ekkert að marka, þó ég hafi
orðið fullr hér, því fjandinn má bíða tuttugu mínútur við
borð, sem er fullt af ölföngum, og vera þurrbrjóstaðr; ég
veit annars ekki til að ég hafi drukkið meir en tíu dramma,
en konjakkið er sterkt, eins og allir sjá; nú þætti mér ekki
ólíklegt, að af mér kynni að renna á meðan þér eruð burtu, og
ég yrði ódrukkinn þegar þér komið aptr. Vil ég nú einnig
hnýta hér við óskum bestu fyrir yðar herferð og að allt megi
ganga yðr sem best, yðr til frægðar og frama, svo sem yðr er
verðugt og oss æskilegt." Síðan drakk Pelissier út bikarinn
og rann ofan um barkann.

Sátu menn nú nokkra stund og drukku og voru glaðir; furðaði
alla á Napóleoni, því að hann talaði við hvern mann af mesta
lítillæti og kyssti Evgeníu á milli, svo small í; urðu menn
nú allvel drukknir.

Þá stóð Pelissier upp og tók í hönd sér stóran gullbikar,
fullan af konjakki, og mælti: "Virðulegir herrar og frúr,
leyfið mér að tala fáein orð, því vínið býðr mér að tala, en
vínið er undirrót alls sannleika og leiðir það í ljós, sem í
hjörtunum er falið, einkum ef menn drekka konjakk. Nú er það
öllum kunnugt, að virðuligr herra Napóleon ætlar í Austrveg
að berja tröll, og ætlar hann nú að yfirgefa sína frú og
eftirskilja hana hér undir vorri vernd og umsjá, svo að vér
sjáum um með henni og gætum alls hennar heiðrs og sóma, svo
sem sæmiligum og dubbuðum riddurum ber, með aðstoð guðs hins
hæsta. En með því nú yðr er öllum kunnugt, virðulegir herrar
og frúr, að sá gressiligi fjárkláði, sem geisar á Íslandi og
drepr allar kindur þar, hefr nú svo mjög gripið um sig, að
liggr við almennum niðrskurði, þá er það náttúrlig afleiðing
þessarar drepsóttar, að hér verðr kjötlítið í Frakklandi,
hvers vegna vér megum öll búast við að saltfiskr verði hér
útgengiligr og í háu verði. En það er öllum auðsætt, að það
er eigi oss að kenna, þó hin háæruverðuga frú hljóti að
gangast undir sömu kosti og þjóðin og borða fisk, svo ekki má
það oss til niðrunar reikna. Og með því ég nú í morgun snemma
hef fengið eitt skrif frá hinum nafnfræga lord Dufferin með
loforði um herta kola og nokkur lýsipund af hörðum fiski,
þeim er bestr kunni að fást á Spitsbergen, þá vonar mig að
vér getum veitt drottningunni þá tilbreytingu í fiskiátinu,
sem sé nægileg til þess að henni ekki leiðist það. Enn fremr,
þar eð nú allt lítr út til stríðs og styrjaldar í
Norðurálfunni, þá hefr lord Dufferin lofað mér að standa á
horninu á Frakklandi, því, er að Dover snýr, til þess að
banda með hendinni á móti Englendinginum, ef hann ætlar að
ráðast á hafnir vorar og brenna föðrland vort, en sjálfr mun
ég verða í París og láta þaðan útganga skipanir
miðnefndarinnar um gjörvallt ríkið. Þar sem nú ágæti og frami
hinnar háæruverðu frúr er svo mikill, eins og ég nú hef lýst
og eins og þér allir megið skilja af þessum mínum orðum, þá
væri það ófyrirgefanlegr dónaskapr af oss öllum, ef vér ekki
drykkjum skál hennar með þeim óskum, að henni megi allt til
vegs og gæfu ganga, og að hún megi í góðri gleði hjá oss una
þar til hennar háæruverðugi bóndi kemr heim aptr úr
Austrvegi."

Þannig mælti Pelissier, og varð háreysti mikil, því menn
höfðu eigi gjörla skilið samanhengið ræðunnar; en minni
drottningarinnar var drukkið af miklum fögnuði og gleði; var
eigi laust við, að hlegið væri að Pelissier.

Síðan tók Evgenía upp gullbikar með sjampanie, því að hún
drekkr aldri konjakk eda brennivín eða sherry, og stóð upp;
hún var hýr í bragði og hóf brýrnar, en léttr roði flaug um
kinnarnar, líkt eins og kvöldgeisla bregðr á liljuhjálm. Hún
drakk brosandi til Pelissiers og mælti: "Nú er auðheyrt, að
þér eruð fullr, Pelissier, og vona ég að þér gerið það fyrir
mig að drekka ekki meira, því þér eruð í rauninni allra
vænsti maðr, þó yðr þyki konjakkið gott. Mér hefr alla tíð
líkað vel við yðr, og vil ég nú ennfremr votta yðr mína
velþóknan og minn góðan hug til yðar. En jafnvel þó ég sé
engin kind og enginn saltfiskr, og þó að mér komi ekki við
neitt fjárkláðatal eðr saltfisksprísar, þá virði ég samt
vilja yðar fyrir verkið, því í rauninni munuð þér hafa ætlað
að hrósa mér, en þótt úr því yrði fjárkláðaprédikun og
fiskiræða; sannast hér sem optar, að tungunni er það tamast,
sem hjartanu er kærast, og fer yðr sem sumum þeim, er alltaf
lifa í fjárkláða og saltfiski, svo að þegar þeim verðr illt,
þá hugsa þeir að nú sé þeir búnir að fá fjárkláðann, eðr ef
þeir tapa túmarki, þá dettr þeim í hug að slíkt muni hafa
áhrif á saltfiskinn. Eins hefr nú hugsunarhætti yðrum verið
varið í þetta sinn, Pelissier minn, en ég tek það allt fyrir
góða vöru, og afsaka yðr með konjakkinu, sem hér mun vera í
sterkara lagi eins og þér segið. Vil ég nú drekka skál yðar
og mælast til, að þér megið öfluglega aðstoða oss í að
stjórna þessu volduga ríki með ráð og dáð á meðan á þessari
tröllabarsmíð stendr, og að þér megið lifa marga og
ánægjusama daga á meðal vor allra."

Þá stóðu allir upp og greip hver það, er hann fyrst náði til,
héldu þá sumir á sjampanieglösum, sumir á brennivínsstaupum,
sumir á konjakksflöskum, sumir á vatnsglösum og vatnsflöskum,
sumir á eplum, en sumir höfðu einn lúsamulning á milli
fingranna, og er of langt að telja hér allt það, er menn
héldu á, með því að borðið var alsett öllum veraldarinnar
gæðum og nóg var til að grípa, voru menn glaðir mjög og þótti
Evgeníu hafa farist vel orð; hringdu menn þá saman
hákarlinum, kjötinu, ostinum, skyrinu, glösum, flöskum, eplum
og lúsamulningum og mörgu öðru og drukku þar minni Pelissiers
eða átu það af mikilli gleði. Varð Pelissier svo frá sér af
þakklætistilfinningu, að hann grét og kom engu orði upp til
að þakka drottningunni fyrir sig.

Þannig sátu menn nú að þessum morgunverði uns sól var komin í
náttmálastað, og þótti þeim langt, er eigi sátu að veislunni,
en hinum stutt, er hennar nutu, með því líka allir voru
orðnir mjög drukknir, nema keisarahjónin. Þá stóð Napóleon
upp og hélt snjalla ræðu, höfum vér eigi heyrt þá tölu og því
megum vér eigi hana skrifa; en það er oss sagt, að hann
kvaddi þar alla veislugesti og þakkaði þeim með mörgum fögrum
orðum góða samveru og gleði, kvaðst hann mundi aptr koma sem
skjótast, þá er hann hefði barið á tröllunum. Síðan gekk hann
út með Evgeníu að gufuvagninum og nam þar staðar; þar kvaddi
hann Evgeníu með kossi eigi alllitlum, og það segja
stjörnumeistarar þeir, er við voru og reiknuðu út gang allra
þessara hluta, að sá koss hafi verið jafnlangr og er frá
Langanesi og til Hvarfs á Grænlandi. Þá grét Napóleon og þá
grét Evgenía. Má það eigi furða, því að vér höfum eigi heyrt
að nokkur kappi var sá, er aldri grét, og eigi grét Akkilles
síðr en Napóleon. En með því að keisarahjónin unnust
hugástum, þá þótti þeim mikið fyrir að skilja, og hyggjum vér
að þeim hafi runnið til rifja fallvaltleiki mannligrar ævi,
sem svo er á völtum grundvelli skipuð, að eigi má fyrir sjá;
voru þau og bundin sannligri ást, en eigi stjórnligum
kænleik.

Þá varð fyrirburðr: leiptr mikið í heiðríku lopti og örn í
loptinu og hélt á öðrum erni klofnum eptir endilöngu; sá
atburðr stóð alllengi og sáu allir, er við voru, og eru nóg
vitni til að sanna þennan atburð. Urðu allir glaðir við þessa
sýn, og þótti vænliga áhorfast, því merki Þjóðverjans er örn
klofinn, en Frankland á ara heilan. Þá tók Napóleon upp
vasaklútinn sinn; sá klútr var úr gullofnu liljusilki og
stunginn á örn; Napóleon þerrði tárin af Evgeníu með klútnum
og kyssti hana aptr og sagði: "Gráttu ekki, Evgenía, því hér
mun allt vel ganga." Þá sagði Evgenía: "Nei, nú skulum við
ekki gráta lengr, vertu nú sæll og gangi þér eins og ég ann
þér."

Á meðan á veislunni stóð, var vagninn sendr heim, sem hjónin
höfðu ekið í, en vagn Evgeníu var kominn í staðinn og beið
eptir henni. Þessi vagn var ekki gerðr handa neinum öðrum en
keisarafrúnni einni. Hann var allr úr liljulaufum og
rósablöðum, og ofið í pellglit með ormagulli; vagnsætið var
úr næturgaladúni, en vagnstöngin úr mánasilfri. Þar settist
keisarafrúin og var á lopti í krínólínunni á dúnsætinu; hún
lagði fæturna á fótaskör úr rauðagulli, en demantskórnir
skinu á rauðagullsljómanum eins og stjörnur í norðrljósi.

Fimm páfuglar drógu vagninn; það voru fjórir páhanar og ein
páhæna; hún fór fyrir og hafði kórónu á höfði, af því sú var
kórónuð, sem í vagninum sat. Páhanarnir göluðu allir alla
leiðina, og safnaðist fjöldi fugla utan um þetta til að sjá
þessa dýrð; það voru mest hrafnar og gaukar og gerðu háreysti
mikla. Svo mikill vindr varð af páahölunum, að fólkið fauk
eins og hráviði af allri götunni þar sem vagninn ók, og var
engum fært að nálgast hann; kenndu menn þetta gjörningum, þar
sem svo mikið kvað að þessu, að margir urðu að fleygja sér
marflötum til þess að fjúka eigi á burtu, og helst kvenfólk,
því vindrinn stóð fast í pilsin; en sumir héldu sér í
húsagrindr eðr í járnkróka, er á húsunum voru, og lá við
skemmdum. En það segja vitrir menn, og það hyggjum vér
sannara, að guðdómligr kraptr fylgdi vagninum. En þessi vagn
var svo til Franklands kominn, að keisarinn af Blálandi fór
einhverju sinni á dýraveiðar með riddurum sínum og fann
töfrahöll; hann braut hallina, því að hann hafði þann hring á
hendi, er átt hafði Salómon Jórsalakonungr; því fingrgulli
fylgdi sú náttúra, að það mátti öllu uppljúka og öllu læsa;
var engi slagbrandr svo sterkr, að eigi hrykki upp, ef
snortinn var meðr innsigli Salómons, er á var fingrgullinu.
Keisarinn braut hallina þann veg, að hann snart dyrnar með
innsigli Salómons, og spruttu þegar upp allar hurðir. Þar
fann keisarinn mey fagra; hún sat á silfrstóli og hafði hár
mikið og var sem á gull sæi og harðreyrt við stólbrúðirnar.
Keisarinn leysti meyna, en hún vísaði honum á allar gersimar
þær, er í höllinni voru; var vagninn einn þeirra; en páarnir
drógu vagninn heim til Blálandshallar og runnu lopt og lög.
Bók lá í vagninum, og það sögðu vitrir menn, er bókina kunnu
að lesa, að þetta var skemmtivagn Brama Indíaguðs og gerðr af
hafmeyjum vestr að Singasteini; þar segja menn sól til hvílu
ganga á kvöldum. En Blálandskeisari varð svo glaðr yfir fegrð
meyjarinnar, að hann gekk að eiga hana; en hún sendi Evgeníu
vagninn, því að þær urðu báðar keisarafrúr sama daginn.
Þannig ók Evgenía heim og gekk til hvíldar í gullsæng.

En Napóleon steig upp í gufuvagninn. Hann var allt öðruvísi
en drottningarvagninn, því hann var eins og aðrir gufuvagnar,
nema meiri og fegri; þar voru í vagninum herbergi mörg og
allr húsbúnaðr. Þar var eigi kynt kolum, svo kolalyktin
skyldi eigi ónáða keisarann, heldr var þar kynt sedrusviði
frá Libanon, rósatrjám og reykelsi frá Arabía; gengu þar upp
á hverri klukkustund sex miklar sedruseikur og voru rótartré,
fimm hundruð vættir af rótartrjám og tvö þúsund lýsipund af
reykelsi, og því hyggjum vér þessa hluti nú eigi lengr fást.
Napóleon tók landabréf og horfði á um stund; síðan gætti hann
að, hvar stjarna var komin; hún var þá í hádegisstað, og þá
skipaði Napóleon að halda af stað. En vagninn hvein og rauk
yfir lög og láð sem vindr færi.

3. kapítuli

Í þann tíma andaðist Ferdínandr konungr af Napólí. Þá kom
eldr upp í Vesúvíusfjalli og sást djöflar í eldinum; sáu það
margir menn. Þá varð landskjálfti svo mikill, að borgir
hrundu, en konur margar urðu svo hræddar, að þær hlupu á sjó
út og drekktu sér. Þá gekk Kirjalax keisari aptr í Miklagarði
og gekk um borgarstrætin um hábjartan dag, og voru menn
óttaslegnir mjög. Þá varð Miklagarðskeisari svo
penningalauss, að hann átti ekki einn skilding. Sást
norðrljós í Róma og fyrirburðr í ljósinu; það var maðr mikill
og brynjaðr frá hvirfli til ilja; hann reið eldrauðum hesti
og hafði spjót í hægri hendi, og lagði spjótinu fram á milli
eyrna hestinum; en í vinstri hendi hafði hann
brennivínsflösku og sáði brennivíninu út yfir borgina; urðu
klerkar fullir mjög af því. Þá lét herra páfinn boð út ganga
til allra biskupa og kardínála, að biðja skyldi í öllum
kirkjum fyrir friði, og var því sumstaðar hlýtt; en þó þótti
mönnum sem heldr mundi fást stríð, ef um væri beðið, eða
jafnvel þótt eigi væri um beðið, eftir því sem þá horfðist
til. Þá var Eirekr af Pommern löngu andaðr og búið að drepa
Hólófernes; það gerði Júdit.

Var nú hreyfing mikil í Norðrhálfunni út af stríðinu, og haft
í munnmælgi ýmislegt um hversu fara mundi. Flýttu Danir sér
sem skjótast að senda legáta víðs vegar til þess að segja að
þeir væri ekki með neinum, því þeir vissu enn eigi, hverjum
mundi betr ganga, en vildu víst þar vera, sem von var. Danir
eru drengir góðir og vinfastir. Á Danmörku eru fegrstir
skógar í Norðrhálfu.

En sumir mæltu, að Bretar mundu stoða Austrríki, ef þar gengi
miðr, en að Rússakeisari mundi snúast í lið með Napóleoni, ef
hann þyrfti. Sáu menn nú eigi annað fyrir en almenna
styrjöld, og urðu spell mikil í allri kaupverslun og siðum
manna. Þá varð skóleðr svo dýrt, að allir menn í Parísarborg
urðu að ganga berfættir, konur sem karlar, því að enginn fékk
á fætrna, þar sem allt leðr var tekið handa herliðinu til að
stríða; en klæði og silki varð eigi selt, svo að kaupmenn
gáfu aleigu sína til þess að menn skyldi kaupa það af þeim og
fóru á höfuðið hrönnum saman. Þá komust margir úr skuldum, er
setið höfðu í súpunni upp í axlir alla sína ævi og gekk allt
öndvert. Þá varð einn förukall í Parísarborg svo ríkr, að
hann keypti Sikiley og lét forgylla alla eyna; þá varð Etna
svo fögr að sjá, að sjómenn hugðu það vera eldsloga
brennanda, þeir er eigi höfðu haft fréttir af þessum hlut. Þá
var mörgu logið. Þá andaðist Yeh grimmi í Kalkútta, og
iðraðist þess mest, að hann hafði eigi látið drepa eðr pína
alla kristna menn. Þá andaðist Alexander Húmbolt í Berlín;
hann er nefndr í Klaustrpóstinum. Hann var aldri við kvenmann
kenndr, og eru slíkt eindæmi í þessari tíð. Þá þuldi
drottningin af Darmstadt alla Krukksspá upp úr sér í svefni,
og mátti þar margt nýstárligt heyra. Þá var goldið jafnmikið
flutningskaup fyrir fáein blöð af einu ári af Norðra frá
Íslandi til Danmerkr eins og allr Norðri kostar um hálfan
annan mannsaldr; kind fæddist með tíu hölum norðr í
Þistilfirði. Þá varð þjófnaðr í Portúgallía meðr undarligu
móti: stolið frá öllum þeim, er ekkert áttu, en engu frá
hinum, er auðugir voru; urðu ríkir menn svo hræddir, að þeir
gáfu ógrynni fjár til kirkna og klaustra fyrir sálum sínum,
svo munkar gerðu sukk mikið og svall í klaustrunum fyrir þá
penninga; en því gerðu hinir ríku menn þenna hlut, að þeim
datt í hug, að þessi býsn mundi vera á sömu rótum byggð og
hringrinn Pólýkrates; en sú saga er þannig, að maðr hét
Pólýkrates, hann bjó á Krít; þar var Júpíter konungr endr
fyrir löngu. Pólýkrates var maðr auðigr; hann kastaði hring á
sæinn og sagði það skyldi vera fórn handa Neptúnó
sævardrottni, en sjómaðr fann hringinn litlu eptir í
fiskjarmaga og færði Pólýkrates; en allir urðu forviða og sá
að hann var í óvild guðsins, og að gjöf hans var aptrreka
gerð; og slíkt hið sama héldu ríkismenn í Portúgallía um
sjálfa sig; en eigi er þess getið, að gull þeirra og silfr
rynni til þeirra aptr, og urðu allir bláfátækir eins og Repp,
er Þjóðólfr sagði að eigi hefði getað látið grafa sig í
Danmörk.

Þá urðu og þau tíðindi, að fjöldi fátækra manna dó í Spanía
og urðu þeir ekki grafnir þar fyrir fátækt, svo að þeir voru
allir fluttir á þiljubátum frá Bilbaó til Íslands og jarðaðir
fyrir ekkert í Ódáðahrauni. Þá komu tíu tröllskessur norðan
af Jamtalandi og ætluðu að ganga suðr til Róms; þær ætluðu að
vaða Miðjarðarsjó frá Marselju til Lívornó, en drukknuðu
allar, og ráku skrokkarnir upp á Korsíka; þá varð daun svo
illr, að allt fólk stökk suðr á Sardiníu, nema einn smali;
hann sitr yfir kindum í Kalvi; sá bær er vestan til á eynni.
Þá komu pílagrímar frá Mekka, og sögðu að stjarna væri sén í
landnorðri frá Jemen, er Kómeta heitir; hún hafði tíu hala og
kleppr mikill austr af; hún fór öfugt og stefndi á tunglið.
Þá óðu Tartarar suðr í Birma og brenndu og brældu, drápu
alla, en gerðu sig alla að keisurum. Þá varð Indíaflói allr
blár í heiðríku lopti og leið yfir alla kaupmenn í Kalkútta.
Þá komu Skrælingjar norðan frá Kamsjatka og sögðu að Franklín
væri á leiðinni frá Húðsonsflóa, en það var lygi; þá varð
kona Franklíns svo glöð að hún hljóp suðr á Tyrkland og svamm
á krínólínunni yfir Svartahafið og yfir til Kolkis; þar hitti
hún Medeu dóttur Eetes konungs; þær glímdu og lauk svo, að
maddama Franklín drekkti Medeu í Fasisá og var nær því
drukknuð sjálf, því áin er gull rennanda og straumhörð. Þá
kom keisarinn af Móngolía austr í Afganistan og fann þar
Persíakeisara; kysstust keisararnir svo fast, að þeir
sáluðust báðir, og var ekki eptir ein tönn í þeirra munni;
voru þeir grafnir báðir saman í Persepólis með mikilli dýrð.
Þá hló kammerráð fyrir vestan svo hátt, að hvalir hlupu á
land í Trékyllisvík.

Margt varð fleira tíðinda, er fáheyrð eru, og eru slíkt engin
undr, þótt svo kunni að verða fyrir miklum atburðum; höfum
vér lítið eitt upptalið af því, sem ritað finnst í annálum,
og ekki getið um blóðrigningar og slíka fyrirburði, því það
yrði of langt upp að telja; munum vér nú heldr snúa aptr til
sögunnar og sjá hvað gerðist af hinni ógrligu styrjöld, er
upp var komin í heiminum.

4. kapítuli

Nú sem Austrríkiskeisari heyrir herbresti og tröllkvennalæti
vestr í heim, þá hyggr hann sem var, að Napóleon muni eigi
láta við svo búið standa, og sér nú að eigi er til setu
boðið. Lætr hann nú spenna tuttugu gráa alifola fyrir einn
mikinn vagn; sá vagn hafði verið sóktr í sel norðr í Bæheim;
síðan bauð hann ráðgjafa sínum að stíga á vagninn og sækja
Metternich. Metternich er dvergr að vexti og viti; hann er
gamall og grár fyrir hærum og hefr lifað allar umbyltingar
Norðrhálfu frá Cæsar. Hann býr í fjalli því, er
Jóhannesarbjarg heitir; það fjall er alvaxið vínviði og kemr
þaðan enginn ófullr nema Metternich.

Fór ráðgjafinn nú af stað og drógu folarnir vagninn knáliga;
þar var engin á eðr sjór að eigi mætti þeir yfir komast; þeir
stukku af einum fjallstindinum á annan og stikluðu á
kirkjuturnum yfir fen og foræði; og svo ferlega tóku þeir í
vagninn, þegar þeir fóru frá Vínarborg, að allir aktaumar
slitnuðu, en þeir runnu engu að síður í réttri röð og vagninn
á eptir, þótt hann væri laus, svo var ferðin mikil. Nú námu
þeir ekki staðar fyrr en við Jóhannesarbjarg; þar rakst
vagninn svo fast á bergið, að hann brotnaði í smámola, en
ráðgjafinn datt ofan og gekk úr hálsliðunum. Metternich kom
þegar út, er hann heyrði þenna skruðning, og sá þegar hvað um
var að vera: folarnir löðrandi, vagninn molaðr, ráðgjafinn
hálsbrotnaðr, skilmálalaust. Vissi Metternich af forvisku
sinni, hvernig á öllu stóð; hann þekkti og gullkrossana á
ráðgjafanum. Þá stundi Metternich og mælti: "Nú eru vandræði
í Vínarborg." Síðan gekk hann inn.

Ráðskonu hafði Metternich, er Guðríðr hét; hún var ættuð
norðan úr Finnmörk og hafði Metternich keypt hana í
skreiðarferð. Hann mælti þá við Guðríði: "Fá mér vaxspjöld
mín, Gudda." Hún gerði svo; settist Metternich nú á
rúmstokkinn og reist rúnir á vaxspjöldin; lék hann sér síðan
að þeim um hríð. "Ekki veit ég, hversu viðrar," mælti
Metternich, "og hafi tröll ykkr, spjöld, aldri hafið þið
brugðist mér fyrr."

Þá tók Metternich krókstaf og vöttu og reið gandreið til
Vínarborgar; var það drykklöng stund. Sól var í
miðsmorgunsstað, þegar Metternich kom til Vínar, og var
keisarinn að taka litla skattinn. Metternich gekk inn
óboðinn, því að hann var virktavinr keisarans. "Nú, komið þér
sælir, Metternich," sagði Jóseppr. "Sælir verið þér," sagði
Metternich. "Hvar er ráðgjafinn minn með gullkrossana?" mælti
Jóseppr. "Ekki sjáið þér hann aptr," sagði Metternich, "því
hann er hálsbrotnaðr." "Það er leiðinlegt," mælti Jóseppr,
"en það er hið sama, þegar ég hef þig; vilt' ekki í staupinu,
Metternich?" "O, það held ég," sagði Metternich, "er gott
brennivínið hjá yðr núna, Jóseppr minn?" "Já, það er ekki svo
bölvað," sagði keisarinn, "ég fékk það uppá krít í Firðinum,
því nú eru engir penningar til." "Mig grunaði þetta," sagði
Metternich og kýldi niðr stóran brennivínssopa úr tinstaupinu
keisarans, því ekkert annað staup var á borðinu.

"Hafið þér hvergi reynt að fá penninga?" sagði Metternich.
"Jú," sagði Jóseppr, "ég fór austr í Miklagarð og ætlaði að
drífa upp hjá soldáninum þar, en hann sýndi mér eitt mark,
sem hann átti; hann tók það upp úr vestisvasa sínum og sagði
ég skyldi eiga, og sór sig norðr og niðr uppá að hann ætti
ekki einn einasta skilding í sinni eigu þar fyrir utan, og
þetta mark skuldaði hann á einhvurri kneipu fyrir brennivín,
so ég gat ekki fengið af mér að taka viðr markinu, svo að
soldáninn yrði eigi með öllu knekkaðr, rúinéraðr og
demóralíséraðr." "Ja, hér eru góð ráð dýr," sagði Metternich,
"nú skulum við fara báðir norðr í Reiðgotaland, og sjá hvað í
gerist."

En svo var Metternich mikið tryggðatröll, að Jóseppr tvílaði
eigi uppá hans krapt og visku; heldr bjó hann sig þegar til
ferðarinnar sem best hann mátti, með nesti og nýja skó, og
sendi boð út um allt sitt ríki, að nú ætlaði hann norðr í
Reiðgotaland; það er svo langt, að haukr flýgr þangað á
mánuði, en hann er skjótastr fugla. Þá sendi erkibiskupinn af
Prag Jóseppi vaxkerti, tíu pund, og kvað kvikna mundi á
kertinu ef upp væri haldið; varð Metternich glaðr við, og
kvað það forvitrliga gefið.

Gengu þeir nú út á hlað; þá tók Metternich upp snýtuklút úr
vasa sínum, bládröfnóttan léreptsklút, og tóbakugan; hann
breiddi klútinn á hlaðvarpann og gekk þrívegis rangsælis í
kringum klútinn; síðan tók hann dupt úr pússi sínum og
dreifði í suðrátt. Þá steig Metternich á klútshornið og bauð
Jóseppi að stíga á annað horn; gerði Jóseppr svo; þá kom
gustr mikill af suðri og hóf upp snýtuklútinn og Metternich
og keisarann og liðu þeir þannig hálfan daginn, þá mælti
Jóseppr: "Ráðigr ertu, Metternich, eðr hvert er nú langt til
tungslins?" "langt er það," sagði Metternich, "og hærra lypti
Þórr kettinun en nú erum við; en nú er ég svangr og þyrstr,
Jóseppr minn, og erum við nú hálfnaðir norðr í Reiðgotaland."
"Þá skulum við snæða," sagði Jóseppr, og mötuðust þeir
Metternich þar á snýtuklútnum uppi yfir skýjum, en klútrinn
leið áfram, og segir eigi af ferð þeirra fyrr en þeir komu í
Reiðgotaland. Þar sé klútrinn niðr í einum skógi; þar var
rjóðr í skóginum og haugr í rjóðrinu; þangað gengu þeir.

Þá mælti Metternich: "Hér er heygðr Fúlvarðr hinn fólkdjarfi;
skuluð þér nú fara í hauginn." Jóseppr mælti: "Það kann ég
eigi að skilja, hversu hér megi nokkurr kappi heygðr vera,
því að mér sýnist þetta líkra mykjuhaugi en fornmannshaugi."
"Gerið sem ég segi fyrir," mælti Metternich, "og látið það
eigi blekkja yðr, þótt haugrinn sé fallinn og fornfáligr;
liggr hér heiðr yðvarr og sómi; skuluð þér nú fara í hauginn,
en ég mun halda festinni." "Svíktu mig þá ekki, Metternich,"
mælti Jóseppr. "Það mun ég eigi gera," sagði Metternich.

Tók Jóseppr nú að brjóta hauginn og var að því fram á nótt,
en Metternich sat hjá og horfði í gaupnir sér. Fékk hann um
síðir brotið hauginn; þá stóð Metternich upp og batt
snýtuklútnum um mittið á keisaranum, en sú var náttúra
snýtuklútsins, að alltaf tognaði á honum, svo að hann varð
aldrei of stuttr, og aldri slitnaði hann. En klútrinn var
reyndar dula af fjötrinum Gleipni, og hafði Fenrisúlfr slitið
hana af, en Metternich náði dulunni einu sinni með lífsháska,
því að við sjálft lá, að úlfrinn gleypti hann.

Keisarinn seig nú í hauginn og hafði kertið í hendinni; seig
hann nú lengi og alltaf dýpra og dýpra, og fór um síðir að
verða hræddr, því hann kenndi aldrei botns. Loksins hafði
hann fætr á jörðu, og litaðist nú um. Ljós brann í hauginum;
þar var bæði fúlt og kalt. Þar stóð stóll í miðjum hauginum;
sá stóll var allr af gulli, og lagðr með grásilfri, en
stólbrúðirnar úr ametýststeini; sá steinn læknar tunglsýki. Á
stólinum sat dólgr mikill og illúðligr; hann hafði sverð í
hægri hendi og skók blóðrefilinn, svo að blikaði viðr ljósið;
en í vinstri hendi hélt hann á tóbakspípu og reykti af svo
ógrliga, að svæluna lagði um allan hauginn; varð af því
skuggsýnt í hauginum og mátti keisarinn eigi gjörla greina þá
hluti, er þar voru.

Dólgrinn leit til keisarans og ýgldi sig; keisarinn gekk að
honum og kvaddi hann. "Veit ég eigi gjörla," mælti hann, "hví
eg em hingað kominn; en svo er mér sagt, að hér sé falinn
frami minn og sómi; vil ég nú vita, hvort þú kannt þar nokkur
skil á að gjöra."

Engu svaraði dólgrinn.

"Óvanur er ég því, að mér sé eigi ansað," mælti Jóseppr, og
tók um úlnliðinn á dólginum þeirrar handar, er sverðsins
geymdi; varð dólginum þá laust sverðið og féll það niðr, en
blóð spratt undan neglum hans. Hann reisti sig þá upp af
stólnum og andvarpaði þungan; síðan sté hann fram og voru þá
eigi orð um höfð, því að þar tóku þeir saman, draugrinn og
keisarinn, og varð þegar harðr atgangr: óð dólgrinn jörðina
upp að knjám og rótaði upp steingólfinu eins og krapasnjó;
hann spjó svo illri fýlu út úr nösum og munni, að keisaranum
lá við óviti; glímdu þeir svo lengi og var allt sem á þræði
léki; steinmúrarnir gengu í bylgjum eins og grindahjallr
fyrir aftaka veðri; gekk þetta þar til keisaranum lá við að
hníga niðr af mæði.

Barst leikrinn nú að ljósinu, og fann keisarinn glöggliga, að
af sér dró; hét hann þá á hinn heilaga Dúlikíkanus, en þar
urðu þegar skjót umskipti, því að þá var sem kippt væri fótum
undan dólginum og féll hann og keisarinn á hann ofan; en þá
tók eigi betra við; því að af þeim gusti sem þá varð, þá
slokknaði ljósið; þótti keisaranum nú vandast sitt mál, því
að hann var bæði vopnlaus og kertislaus, er hann hafði misst
allt í glímu þessari. Varð honum þá fyrir að hann hreyfði
fótinn, og fann hann eitthvað fyrir fætinum; hann seildist þá
til meðr hendinni, en hinni annarri hendinni hélt hann um
háls drauginum. Var þetta kertið, og brá hann því þegar á
lopt, en það kviknaði ekki á því. Varð keisarinn þá bæði
hryggr og reiðr, er þetta brást; og þá gaus upp gneistaflug
af ljósinu aptr og kastaði helbjarma á dólginn, en hann
hvessti augun feigðarsnör framan í keisarann og mælti: "Nú
hefir þú hér mikinn kappa að velli lagt, sem hans jafningi
mun engi héðan af finnast fyri mold ofan; hefir þú hingað
komið að mér saklausum og rænst eptir fé mínu og fjörvi; mun
ég nú það á leggja, að þetta fé skal þér að engu haldi koma
til þess er þú ætlar það að hafa."

Draugrinn ætlaði að mæla enn lengra, en keisarinn mælti með
hárri röddu: "Þegi þú, hinn armi herjans son, aldri skaltu
það á mig leggja, sem þér er helst í hug, og víst skil ég, að
meiri muni vera hamingja mín en fúlmennska þín, skaltu hér nú
deyja illum og vegsemdarlausum dauða". Síðan rak hann kertið
á kaf í gin drauginum, svo hann kafnaði þegar í stað; þá
slokknaði aptr geislagusan. En keisarinn leið í ómegin og lá
lengi svo, að hann vissi eigi af sér. En er hann raknaði við,
þá reis hann upp, og var ákafliga stirðr af atganginum;
þreifandi myrkr var í hauginum, en það skildi keisarinn, að
þar mundi margt fémætt vera. Lítill gneisti var enn þar, sem
ljósið hafði brunnið; þangað gekk keisarinn og leitaðist við
að blása upp ljósið; gekk það seint.

Þá kallaði Metternich niðr í hauginn og mælti: "Hvaða
skelfing eruð þér lengi, keisari góðr, eða hefir draugrinn
drepið yðr?" "Nei", sagði keisarinn, "en ég er búinn að drepa
drauginn; hér er koldimmt af því að ljósið drapst, og ég er
að blása það upp". "Nú, en kertið?" sagði Metternich. "Það er
hreint ónýtt", sagði keisarinn, "það kviknaði ekki á því".
"Það er fallegt!" sagði Metternich.

Nú blés keisarinn í gríð, og gat loksins kveikt upp ljósið;
bar hann það að dólginum; hann tók upp sverðið og hjó höfuð
af drauginum og setti við þjó honum; síðan bar hann ljósið að
skrokknum og kviknaði skjótt á, því að dólgrinn var feitr,
þar sem hann hafði setið þarna í mörg hundruð ár og eigi
tekið handtak.

Gekk nú keisarinn um í hauginum á meðan dólgrinn var að
brenna, og bar í festina allt það, er fémætt var; var það
ógrynni fjár, svo að hann hafði aldri fyrri slíkt séð um sína
daga. Þar var hafskip úr rauðagulli og kista meðr spesíum í;
þar voru og fimmtíu sjóvettlingar órónir og troðnir út meðr
túmörkum; allt þetta bar keisarinn í festina og gullstólinn
með, og margt fleira; var draugrinn þá nærri allr brunninn.

Þá kallaði keisarinn til Metternichs og bað hann upp draga
festina. "Það get ég meðr engu móti", sagði Metternich, "því
að nú er ég orðinn bæði þreyttr og svangr, og er mér líka
farið að leiðast að sitja hér". "Þá verðurðu að halda vel",
sagði keisarinn, "því að ég ætla að handstyrkja mig upp á
festinni". "Bíðið þér þá dálítið", sagði Metternich, og batt
festinni um mitti sér, og velti sér ofan af hauginum og lá
þar eins og stjóri. "Nú megið þér koma", kallaði Metternich
þá. Þá handstyrkti keisarinn sig upp á festinni, og dró síðan
upp allt féð. Síðan báru þeir allt á snýtuklútinn, en hann óx
og varð stærri en flugdrekavængir, því féð var mikið; hurfu
þeir þá á snýtuklútnum aptr til Vínarborgar. Þakkaði
keisarinn þá Metternich sína dyggiliga þjónustu, og gaf honum
túmark með gati á.

En er erkibiskupinn frétti, hvað illa hafði til tekist með
kertið, þá sendi hann afsakanarboð til keisarans, og kvaðst
hafa gleymt að vígja það. Var Metternich nú með keisaranum í
góðu yfirlæti; hafði keisarinn nú penninga eins og sand.

5. kapítuli

Nú er að víkja sögunni aptr til Napóleons. Vagninn rauk áfram
alla nóttina og var eldrák eptir ferilinn, en blossinn reið
áfram eins og vígahnöttr, svo sást langar leiðir. Hann dró
tuttugu hundruð vagna, og alla fulla af hermönnum; það lið
var svo frítt, að menn þóttust eigi slíkt muna; enda var þar
og engi, sá er eigi hefði vopn úr liði hinna frægustu kappa,
er uppi hafa verið; þar voru búklarar frá Sesostris, brynjur
frá Semiramis, skildir frá Alexander, spjót frá Cæsar,
brynhosur frá Hannibal, sverð frá Karlamagnúsi, hjálmar frá
Gengiskan, stálhúfur frá Epaminondas og bryntröll frá Ragnari
loðbrók.

Létti Napóleon eigi ferð sinni fyrr en hann kom til Marselju;
þaðan sigldi hann með herinn til Genúa. En sá floti var meðr
þeim hætti, að það voru tólf hundruð skipa; þar var og skip,
er Napóleon sigldi ætíð sjálfr á, og var fremr skrautligt á
að líta; það var dreki; hann var steindr fyrir ofan sjó, með
hinum fegurstu litum; var það líkara himneskum eldi en
jarðneskum farfa, því að sólarljóminn lék á súðunum meðr svo
margvísligu ljósbliki, að eigi má orðum um fara; þar var hver
rá af hvítagulli og húnar af rúbínsteini loganda; siglutrén
voru af dripthvítum marmara og knappar á uppi af smaragdus;
drekahöfuð úr gulli var framan á skipinu, og greypt í meðr
safírsteinum; það drekahöfuð hafði gin gapanda og spjó
döggskæru og perlustíganda kampavíni óaflátanliga. Allir voru
þar hástokkar og rengur úr rauðagulli, en bönd úr kínversku
fiðrildasilki og snúin af mikilli list, stjórnvölrinn var úr
snjóhvítum hvalskjálka norðan frá heimskauti; þann hval hafði
Dufferin drepið og gefið Napóleoni hausinn; þeim stjórnveli
hélt Napóleon sjálfr, og mátti enginn annar á honum taka; sá
stjórnvölr var svo liðugr, að hann lék ef á var andað. Öll
segl voru af páasilki og glitofin meðr eldrauðum fasandúni;
þar stóð nafn Napóleons á hverju segli, og hafði Evgenía
saumað það einn góðan veðrdag í hlaðbrekkunni fyrir framan
Parísarborg. Hörpur stilltar héngu í reiðanum uppi og sungu
sjálfkrafa fyrir andvaranum, er skipið skreið. Svo voru og
öll hin önnur skipin fagrliga búin, þótt eigi væru þau svo
listileg sem keisaraskipið, og luku allir upp einum munni, að
þetta væri hinn fríðasti floti, er sæ hefði svifið.

Létu nú öll skipin frá landi; veðr var glatt og sólskin
mikið, og blánaði sjórinn fyrir léttri hafrænu, en aldan
stikaði purpurarauð og nýmjólkurvolg frá Affríkuströnd og
minntist við brjóstið á keisaraskipinu. Þá var hýrt yfir
Napóleoni. Skriðu nú skipin áfram í þrefaldri röð og sást
eigi fyrir endann á röðinni; en er fjöll voru komin í hvarf,
þá komu tólf hafmeyjasveimar sunnan frá Sikiley; þær voru
fríðar sýnum meðr kolsvört augu og svanhvítar á hörund; þær
höfðu gullhörpur og sungu við, en öldufallið undan skipunum
drundi dimmt undir, var það því líkast sem svanasöngr í
þrumuhljóði; þær kváðu um Napóleon, og höfum vér heyrt þann
söng, en eigi er hann ritaðr hér; svámu hafmeyjarnar með
flotanum fram alla leið, uns hann kom til Genúa; þá voru
allir menn sofnaðir af söngnum, nema Napóleon.

Sá maðr var í liði Napóleons, er Edmond hét; hann var
akólútus að vígslu, og hafði ritið bók nokkura um Norðrlönd;
segja menn að það sé sú vitlausasta bók, er ritin hefir verið
á þessari öld, af öllum þeim bókum, er sannleikann vilja
segja. Þessa bók hafði Edmond alla jafna meðr sér og las í
henni einatt; en á nóttum hafði hann hana undir höfðalaginu,
eins og Alexander gerði við Hómerum; en eigi höfum vér heyrt
þess getið, að Napóleon hafi haft mætr á þeirri bók.

Keisarinn gekk til Edmonds og vakti hann, og bauð honum að
vekja liðið; reis Edmond upp og hafði bókina í fanginu, og
snart menn með bókinni; en menn stukku upp meðr andfælum, sem
von var, því bókin var ill. Ætlaði Edmond þá að ganga yfir á
annað skip, en datt í sjóinn meðr bókina í fanginu. Vindr
stóð sunnan frá Túnis allsnarpr, en þó var brimlítið; vildi
nú svo til, þegar Edmond féll, að bókin varð þyngri, þó
vitlaus væri, en Edmond var þó enn vitlausari sjálfr, og var
því léttari; varð nú bókin undir, en Edmond ofan á, og bar
hann þannig að landi á bókinni, en hann kraflaði upp á
klappirnar í Genúa og fór inn á gestgjafahús til að þurrka
bókina.

Tóku þá þeir við, er vaknaðir voru, og vöktu hina, sem sváfu.
En er allir voru vaknaðir, þá gengu þeir í land og Napóleon
fyrir, og upp í borgina; var þar þá kominn einn mikils háttar
konungr frá Sardinía, er Viktor Emanúel hét, og bauð
Napóleoni að þiggja að sér veislu, og það þá Napóleon. Gengu
nú allir heim til einnar fagurrar hallar, er í var borginni.

Frænda átti Napóleon þar í liðinu; sá hét og Napóleon; hann
var kappi mikill, og þá ungr að aldri, er þessi saga gerðist.

Komu menn nú til hallarinnar, hún var öll tjölduð dýrasta
pelli og purpura; þar voru nýstárliga herbergi búin, því að
þar stóðu súlnaraðir úr jökli ofan úr Mundíafjöllum og skærar
sem steinn sá, er alabastr heitir; lagði jökulkuldann af
súlunum um höllina, og því var langeldum kynt á
hallargólfinu; þar var ekki brennt öðru en tómum
Fenixhreiðrum og var sá ilmr í sætara lagi. Borð löng voru í
höllinni, og þakin svanahömum norðan af Bláskógaheiði; þá
svani hafði Koch stórkaupmaðr sent Viktor Emanúel í
vináttuskyni, og skírt eptir honum skip, er hann átti; þótti
Viktori vænt um það allt. En síðan tók Koch nafnið af skipinu
og kallaði Arktúrus, og þá reiddist Viktor. Voru borðin
alsett hinum dýrustu krásum, en vínið glóaði í gullbikurunum
og hvítagullshornunum, eins og eldr á ormadúni. Þar fyrir
miðjunni voru þrír hástólar úr gulli, en hinn fjórði var úr
þeim steini, er karbúnkúlus heitir; sá steinn er rauðr eins
og járn glóanda, en svalr sem austanblær. Settust þeir nú á
gullstólana Napóleonarnir báðir og Viktor Emanúel, en
karbúnkúlusstóllinn var auðr. Svo var Napóleon kurteis, að
eigi spurði hann hverr þar skyldi sitja. En öllu liðinu var
skipað á silfrstóla beggja megin viðr borðin.

En er menn voru nýsestir, þá gengu inn fimm hundruð meyjar í
snjóhvítum silkifötum með bláum földum neðst; skrúfstigi var
utan til í höllinni úr gulli og silfrpallr uppi yfir meðr
gullgrindum í kring; þar gengu meyjarnar upp og settust á
kristallstóla, er stóðu á pallinum; þar stóðu gullhörpur, en
meyjarnar snertu hörpurnar og sungu fagran söng um Napóleon.
Vængjahurðir úr gulli voru á höllinni, og settar listilegum
laufaskurði. En er meyjarnar höfðu lokið söngnum, þá flugu
gullhurðirnar upp og gekk mær ein inn í höllina; sú mær var
svo fögr, að öllum varð bilt við, er að veislunni sátu.
Þeirri mey fylgdu hundrað frúr; þær voru allar á rauðum
silkikjólum meðr gullrósum. En sú, er fyrst gekk, var í bláum
kjól meðr silfrbylgjum og sló á eldrauðum bjarma; hún hafði
fingrgull á hverjum fingri; þar var einn steinn svo bjartr,
að lýsti af sem af stjörnu; gullfesti hafði hún um hálsinn
fimmtánfalda og men á úr gimsteini þeim, er hafsól er
kallaðr, en heitir á latínu haliopthalmus; hálsinn
meyjarinnar var svo mjallahvítr og svo mjúkr, að það sást,
þótt enginn snerti; hár hafði hún greitt á þann hátt, sem
rósalauf liggja um það leyti, er blómknapprinn springr upp,
og heitir það rósbragð, er hár meyja er þann veg bundið. Hún
hafði hanska úr dvergsilki, og skó úr svanahami.

Meyjan gekk að Viktor Emanúel og kvaddi hann meðr kossi, og
kallaði hann föðr sinn; síðan hneigði hún sig af mikilli
kurteisi fyrir keisaranum og keisarafrændanum, og slíkt hið
sama gerðu allar hennar þjónustufrúr. Síðan settist
konungsdóttirin á karbúnkúlusstólinn, en hinar meyjarnar
stóðu í hálfhring fyrir innan gullstólana.

Og er Napóleon keisarafrændi sá þessa konu, þá hvíslaði hann
að Napóleoni keisara: "Það sver ég, að ég skal þessa konu
eiga, eðr enga að öðrum kosti". "Gerðu það", hvíslaði
keisarinn að honum aptr.

Eirði Napóleon keisarafrændi nú hvorki mat né drykk, og gáði
hann einskis annars en að horfa á Klótildi; svo hét
konungsdóttirin.

En sem Viktor Emanúel varð þess var, þá sá hann hverju gegna
mundi, og stóð upp og mælti: "Það hyggjum vér, að þér rennið
ástaraugum til þessarar meyjar, Napóleon keisarafrændi, og ef
svo er, þá viljum vér yðr hana gefa og skulu henni allar
hennar frúr fylgja og þar með vinátta vor til alls þess, er
þér hafa viljið".

Þá stóð Napóleon keisarafrændi upp og mælti: "Það vissi ég
fyrir löngu, að ég mundi eigi hingað sorg sækja, og vil ég
gjarna þiggja af yðr meyna, ef þér viljið mér hana gefa". Þá
tók Viktor Emanúel í hönd Klótildi og leiddi hana til
Napóleons og lagði hendr þeirra saman; og þar kyssti Napóleon
keisarafrændi Klótildi konungsdóttur af miklum blíðskap. Var
nú veislunni snúið upp í brullaup, og var meiri gleði en frá
megi segja; drukkið píment og klarent og sungið simfon og
salteríum, organ troðin og bumbur barðar og var allt sem á
þræði léki.

En er á leið veisluna, þá kom Edmond inn og var allr votr;
hann hafði bókina undir hendinni og hafði þurrkað bókina, en
gleymt að þurrka sjálfan sig; varð hann ófrýniligr í bragði,
er hann sá að hann hafði farið á mis við mikla gleði, og
lagðist hann niðr við langeldana, og þar þornaði hann; en
allir voru svo glaðir, að enginn tók eptir Edmond, og er hann
úr sögunni.

Stóð veislan nú í þrjá mánuði, og var það afráðið, að
Klótildr skyldi sitja heima hjá föðr sínum á meðan á stríðinu
stæði.

6. kapítuli

Þess er áðr getið, að land það liggr norðr í heimi, er
Finnmörk heitir; þar er biskup sá, er Djúnki nefnist, og
hefir hann og áðr verið nefndr. Hann hefir snúið öllum Finnum
frá heiðni til kristinnar trúar, og er þar í áliti miklu.
Djúnki átti gersimar margar og fásénar; hafði hann fengið
sumar sunnan úr heimi, en sumar úr Garðaríki. Eitt var
konjaksflaska; hún var eins og önnur brennivínsflaska, en með
þeirri náttúru, að hún varð aldri tóm; úr henni staupaði
Djúnki sig jafnharðan og kallaði Heiðrúnardropa. Annan hlut
átti Djúnki, það var brevíaríum eðr lesbók meðr
látúnsspennslum; þá lesbók hafði Guðmundr góði fyrrum átta,
en nú var hún nokkuð máð orðin, en þó var hún öll slegin með
járni og prinsmetalli. Þriðja hlut átti Djúnki, það var
Guðbrandarbiblía; hún var svo stór, að hún tók honum í klof
og var mesta gersimi. Enn átti Djúnki hinn fjórða hlut, það
var kýr; þá kú hafði Djúnki keypt austr í Kyrjálabotnum, hún
var mjólkrkýr mikil og stólpagripr, og ekki laust við, að
Finnar legði átrúnað á kúna.

Svo bar til, að Djúnki sat í stofu sinni einhvern dag norðr í
Finnmörk, og er að lesa brevíaríum og dreypa á
Heiðrúnardropa; gekk lestrinn vel, því að Djúnki var vel læs
og gáfaðr, en brevíaríum vel ritið og allt með nótum og
málverkum. Mælti Djúnki "sursum corda" við hverja línu, það
er: upp hjörtun. Þá heyrðist skruðningr mikill frammi í
bæjardyrum, og leið eigi á löngu áðr kýrin kom inn í stofuna
með bæjardyraumbúninginn allan á herðakambinum og stofudyrnar
tók hún með, því að kýrin var sterk og óð fast áfram, en
húsið eigi sem traustbyggðast. Vaknaði Djúnki nú upp úr
guðhræðslusvefninum við illan draum, og hafði engin önnur ráð
en þau, að hann klifraðist uppá Guðbrandarbiblíu. Kýrin var í
skörungshug og froðufelldi og litaðist um alla vegu; þótti
henni margt nýstárlegt inni hjá Djúnka að sjá, sem von var,
en þó virtist henni biblían merkilegust, því að hún var
mikilhæf að sjá og Djúnki þar upp á biblíunni eins og hrafn á
hjalli og var lafhræddr. En þó hafði kýrin alls eigi í hyggju
að gera neitt illt af sér, því að hún hafði aldri etið af
skilningstré góðs og ills, og kunni því engan greinarmun á
þessum hlutum að gera. Gengr hún nú að Guðbrandarbiblíu og
rekr hornin á kaf og þegar í gegnum spjöldin, en Djúnki datt
ofan af biblíunni. Varð biblían nú blýföst á hornunum
kýrinnar, en kýrin hristi höfuðið og vildi fá biblíuna til að
detta af sér, en það tókst eigi; þá varð kýrin svo trufluð og
rugluð af hræðslu, með því líka að dyraumbúningarnir krepptu
að henni um leið, að hún ýtti sér í krákustíg aptr á bak út
um dyrnar, og hamaðist þá er hún kom út á túnið. Fór hún með
biblíuna á hornunum og dyratrén á herðunum suðr um allt
Hálogaland og Rogaland og hljóp út í sjóinn við Stafangr; þar
öslaði hún fram fyrir Jaðarinn og fram með Ægissíðu og létti
eigi fyrr en hún kom að Amsterdam; þar festist hún á leirunum
í Rínárósum, og öskraði ógrliga. Stökk allt fólk inn í
borgina og tók til að víggirða hana móti kúnni.

En það er af Djúnka að segja, að hann bergði á Heiðrúnardropa
eins mikið og Þórr drakk af horninu hjá Útgarðaloka; færðist
þá fjör og þrek í Djúnka, og fékk hann sér nú sleða af
órökuðum selskinnum; þann sleða drógu tíu graðhreinar og fimm
Lappar; en Djúnki sat á sleðanum og hafði konjaksflöskuna í
annarri hendinni, en brevíaríum í hinni; hann var í loðnum
hreindýrsfeldi og hinn vígamannligasti. Fór Djúnki nú að elta
kúna og hugðist að taka af henni biblíuna; ekr hann nú á
snæfönnum eptir endilöngum Kili og suðr eptir öllum Noregi,
æskjandi eptir heppilegri ferð og hringjandi saman flöskunni
og brevíaríó, svo heyrðist langar leiðir suðr í heim. Hverfum
vér nú þar frá að sinni.

Nú var allt með kyrrð og spekt í Parísarborg, og réði
Pelissier ríkinu ásamt með keisarafrúnni vel og skörugliga;
var keisarafrúin hvers manns hugljúfi, sem von var, því að
hún tók öllum fram að allri kvenligri prýði og ágæti
hjartans, en Pelissier var vitr maðr og einarðr og kunni
manna best til allra stjórnligra starfa. Þá var Marmier
kominn aptr frá Ítalíu til París.

Bar nú svo til einn góðan veðrdag, að Pelissier lá í rúmi
sínu um morguninn, og var að drekka kaffe og lesa harmagrát
Guðmundar Torfasonar um skipskaðann mikla; fannst Pelissier
mikið um kvæði þetta. Þá heyrði hann allt í einu læti mikil í
norðrátt, öskr og undirgang og skruðning, glamr og hringingar
og undarligt skrölt; mátti hann eigi þetta skilja og var
lengi djúpliga hugsandi um þenna hlut. Loksins hringdi
Pelissier; þá kom Alexander Dumas inn. "Hvaða ólæti eru
þetta?" mælti Pelissier. "Ég veit ekki", sagði Alexander
Dumas. "Ætli það sé stríðið?" mælti Pelissier. "Ég veit
ekki", sagði Alexander Dumas. "Farðu út, Alexander Dumas, og
sæktu Lamartíne, hann kann að vita það", mælti Pelissier. Þá
fór Alexander Dumas út og sótti Lamartíne. "Hvaða ólæti eru
þetta, Lamartíne?" mælti Pelissier. "Ég veit ekki", sagði
Lamartíne. "Ætli það sé stríðið?" mælti Pelissier. "Ég veit
ekki", mælti Lamartíne. "Farðu út, Lamartíne, og sæktu
Marmier, hann kann að vita það", mælti Pelissier. Þá fór
Lamartíne út og sótti Marmier. "Hvaða ólæti eru þetta,
Marmier?" mælti Pelissier. "Það er kýr", sagði Marmier.
"Hvaða kýr?" sagði Pelissier. "Kýrin hans Djúnka", sagði
Marmier. Síðan sagði Marmier Pelissier frá öllu hvernig á
stóð, því að hann hafði þá náttúru, að hann vissi allt, sem
við bar á Norðrlöndum hvar sem hann var; fór Pelissier þá með
Marmier hæst upp á Notre-Dame-kirkjuna til að sjá þetta, og
sá þeir þá, að Djúnki var kominn með kúna í einhvern
mýrarflóa í Ardennerfjöllunum, var kýrin þar dottin ofan í
mógröf, en Djúnki stóð á bakkanum og var að lesa bænir yfir
kúnni. Bárust nú þessi tíðindi eins og logeldr á einu
augnabliki um alla Parísarborg, og kom saman svo mikill múgr
og margmenni, að þar var nær átta hundruð þúsundum vígra
karla; en þá komst kýrin upp úr mógröfnni og héldu þau Djúnki
aptr norðr í heim, og eru bæði úr sögunni.

En er mannsafnaðrinn frétti, hvað um var að vera, þá kom upp
kurr mikill og vildu þeir vinna til einhvers frama; hugðu
þeir sér annað til afreksverka en að draga eina kú upp úr
mógröf; en Frakkar eru menn fjörugir og fúsir til stórvirkja;
tók Pelissier þá það til bragðs, að hann sendi allan þennan
her til Napóleons; var Djúnki orsökin til alls þessa
liðssafnaðar, þótt hann vissi eigi, og því hlutum vér að
skýra svo ýtarliga frá öllum þessum atvikum. Fóru þeir
Marmier og Alexander Dumas með herinn til Ítalíu; hafði
Napóleon nú ógrynni hermanna.

7. kapítuli

Nú er að segja frá Austrríkiskeisara, að honum berast þau
tíðindi, að Napóleon er kominn í tengdir við Sardiníu-konung,
og að hann hefir fengið óvígan her enn að nýju frá
Frakklandi. Lætr hann nú skera upp herör um allt sitt ríki og
bjóða hverjum þeim til stríðs, er vettlingi getr valdið;
ætlaði Jóseppr keisari að vera sjálfr fyrir leiðangrinum. En
meðr því að hann vildi eiga sigrinn vísan, sem von var, þá
sendir hann norðr til Bretlands á fund Viktoríu, í liðsbón.
Þá sendiför fóru tólf legátar og léttu eigi fyrr en þeir komu
til Lundúna. Gengu þeir þegar upp í borgina og á fund
drottningar, en hún tók þeim meðr mikilli blíðu og frétti
tíðinda. Sögðu legátarnir henni það, er þeir ljósast vissu;
"erum vér hingað sendir af vorum herra þess erindis, að
frétta ef þér viljið honum nokkura aðstoð veita að þessu
máli, því að ríki hans er hætta búin og mikið í veði".

Þá mælti Viktoría: "Vant þykir oss hér úr að ráða, því að
eigi höfum vér verið í fjandskap viðr Napóleon hingað til; en
meðr því að öll norðrálfa heimsins er sem á reiðiskjálfi út
af þessari styrjöld, þá munum vér á það hætta, að veita
höfðingja yðrum að þessu máli".

Urðu legátar fegnir mjög við þetta svar, og þökkuðu
Engladrottningu með mörgum fögrum orðum, og sneru aptr síðan;
en er þeir voru komnir til Vínarborgar, þá sendi keisarinn þá
óðar aptr austr í Tartaría til að fá liðveislu; var honum
henni og þaðan heitið.

Lét Viktoría nú búa flota ógrligan til að sigla um sæinn inn
um Njörfasund; var sérhvert skip úr járni og kolsvart sem
líkkista, og lagði af nálykt og feigðarblæ, því að þau skip
fluttu böl og bráðan dauða; var þetta hinn ógrligasti og
stórkostligasti floti, sem menn höfðu haft sögur af þangað
til; þau skip voru öll tjölduð svörtum blæjum og óðu sjóinn
grenjandi fyrir eldi og eimyrju; stóðu eldslogar brennandi og
sótþykk reykjarsvæla upp úr reykháfum skipanna, svo að eigi
sást til sólar, og var sem himin og jörð væri á heljarþremi;
hugðu margir Ragnarökkur komið, og urðu sumir vitlausir. Þau
skip fluttu fimm hundruð þúsundir hermanna og allskonar vopn
og vígvélar.

Viktoría drottning fór sjálf með og var á því skipi, er
kallað var Skjaldmeyjaskeið; það skip var klætt utan með
svanadúni mjallhvítum og vöknaði eigi í sænum; það var þann
veg gjört, að því mátti aldrei á berast, þótt grunnt yrði,
því að það var allt úr stálfjöðrum og flattist út í
grunnsævi, en tók sig aptr þá er dýpkaði; siglutrén voru úr
silfrbergi gáralausu, en segl öll ofin úr kristallsteinum, og
skinu stjörnur í gegnum um nótt með svo miklum ljóma, að það
var því líkast sem ljósahjálmr eðr eldligr blómrunnr sigldi
um sæinn; en um daga skein sólin í gegnum reiðann og seglin,
og bar þetta svo mikla birtu, að allr flotinn sigldi sem um
albjartan dag, þó nótt væri. Knappr var á fremsta siglutrénu;
hann var úr þeim steini, er sæmáni heitir, og var frá
Mógúlnum mikla; sá knappr var metinn jafndýrt og allt
Indíaland. Á skipunum voru tólf hundruð skjaldmeyja; þær voru
allar í hvítagullsbrynjum og höfðu sverð úr ensku öskustáli;
þau sverð bitu jafnt grjót og járn sem vatn rennanda.
Skjaldmeyjar þessar voru grimmari en karlmenn og gáfu aldrei
grið í orrustu, þær voru lífvörður Engladrottningar.

Hélt nú flotinn á stað, og er eigi getið ferða hans fyrr en
hann kom til Feneyja; þar gekk allr herinn á land og beið
eptir Austrríkiskeisara.

En það er frá Tartaría að segja, að konungr sá, er þar réði,
lét skera upp herör um allt sitt ríki, og streymdi til hans
múgr og margmenni, svo að menn hyggja það verið hafi nær þrem
millíónum en tveim; var það illþýði mikið og óþjóðalýðr og
eirði engu nema ránum og manndrápum. Þar var ein fylking
bjargþursa austan úr Móngolía, þeir voru skolbrúnir á hörund
og sex álnir upp að höku; allir voru þeir hárlausir nema með
lokk langan aptr úr hnakka; þeir gengu allsberir og
brynjulausir, því þá bitu engi járn; þeir höfðu sumir kylfur
og lömdu menn, svo brotnaði hvert bein, en sumir voru
vopnlausir. Önnur fylking var þar austan af Kórea; þá
fylkingu skipuðu þeir, er Svalfarar heita; þeir voru
fjölkunnigir; fyrir þeim réði hofgyðja sú, er Vígvaða hét;
hún var eldrauð á lit og hafði tennr tvær í munni fram sem
fíll; hún átti tólf syni og tólf dætr, og öll fjölkunnig og
hin verstu tröll, því að þau máttu fara í hvern þann ham, er
þeim líkaði. Hið annað lið Tartarakonungs voru mennskir menn;
þeir voru í leðurbrynjum, og lituðum í mannadreyra; þeir
höfðu hálsbönd úr eyrnasneplum og hjálma úr hauskúpum af þeim
mönnum, er fallið höfðu í orrustunni við Ancyra, þá er
Tamerlan átti við Baiazet soldán. Konungr Tartara hét
Pútíphar, hann var tröll að vexti og hann bitu engi járn;
engi hafði hann vopn, heldr barðist hann meðr knefunum og
beit menn á barkann, ef unnt var.

Dreif nú allt þetta lið til Austrríkiskeisara, og setr
Tartarakonungr fyrst um sinn herbúðir sínar suðr í
Steiermark, og var allt landið fullt af fólki; kom nú Jóseppi
keisara vel að haldi féð það, er hann tók í hauginum, því að
mála þurfti til að gjalda öllum þessum her, og hann eigi
lítinn, til þess að halda þeim frá manndrápum og ránum.

Sendir nú Austrríkiskeisari legáta til Napóleons og býðr
honum bardaga á Heljarslóð; það er völlr mikill á
Langbarðalandi og fimm hundruð rasta á hvorn veg.

Napóleon svaraði legátunum af riddaraligri prýði og kurteisi,
og segir, að hann vill víst þiggja bardagann; en er hann
frétti ljósliga af viðrbúnaðinum, og öllum þeim feiknum, er
þar með fylgdu, þá þótti honum samt vandast sitt mál. Tekr
hann það þá til bragðs að hann kýs þá, er honum þótti
vænlegastir úr öllu liðinu, var það einvalalið og fimm
hundruð þúsundir manna; og þótt slíkt kunni mikið að virðast,
þá var það samt harðla lítið á móti liði Austrríkiskeisara.
Napóleon skipaði liði þessu í tólf fylkingar, og fjörutigi
þúsundir í hverri; var helmingr riddaralið en helmingr
fótgöngulið; hafði hver fylking fótgönguliðsins þúsund
fallbyssur. Líðr nú eigi á löngu áðr flokkarnir komu á
Heljarslóð og hugðu hvorirtveggi til víga og dreyra.

8. kapítuli

Svo er landslagi háttað á Heljarslóð, að sunnan til rennur
áin Padus, og eru eyrar sléttar og grösugar fram með ánni; en
it nyrðra eru hamrar miklir og hengiflug ofan frá
Mundíafjöllum, þar er slétt á hömrunum uppi og graslaust. En
sjálfr völlrinn er blásinn og ber, og eigi stingandi strá;
kveða menn að svo sé fyrir þá sök, að Atli Húnakóngr reið um
völlinn fyrir löngu, en allt grasið sviðnaði undan hesti hans
og spratt aldri síðan.

Austrríkiskeisari fylkti liði sínu undir hamrabeltinu; hann
hafði átján hundruð fylkinga og skipaðar eptir þjóðum; segja
menn hundrað þúsundir manna hafi verið í hverri fylking. Þar
var Pútíphar fyrir einni; hann var meðr sama hætti og áðr er
greint. Fyrir einni fylkingunni var kappi sá, er Loðbertus
hét; hann var ættaðr sunnan úr Dekan og hamrammr að afli;
hann hafði flein þann, er Undfari var kallaðr; og var sá engi
hlutr skapaðr í heiminum, er þann flein kynni að standast, ef
lagi varð meðr honum á komið. Vígvaða var fyrir Svalförum, og
í þeim hóp voru og dætr hennar og synir; sú fylking var
ógrlig á að líta, því að augu Svalfara tindruðu sem
helstjörnur, og stóð öllum ógn af þeim feigðarljóma, er lagði
af þeim hausum. Enn var þar sá höfðingi, er Gúníbrandus er
nefndr, hann hafði eitt auga á hægri öxl, en ekkert í höfði;
haus hans var hárlaus og húðlaus og beinið skjallahvítt sem
snækökkr, en hausinn blindr sem birkiraptr. Þar var einn
greifi, sá er Eldjárn hét; hann var rammr að afli, en eigi
hamrammr; hann hafði sverð loganda; það sverð vakti aldri
blóð, og eigi hneig það til holundar eðr mergundar; en þeim
var dauðinn vís, er það snerti. Margt var þar fleira
höfðingja og hraustra manna, og yrði of langt að telja hér
allan þann fjölda.

Viktoría drottning setti tjöld sín yst undir hamrabeltinu;
það voru rauð skinntjöld úr leðri því, er saffían heitir, og
stengr af upp með silfrknöppum efst; en skjaldmeyjatjöldin
voru hvít silkitjöld, og gullrósir ofnar í dúkana, en
gullknappar á stengunum uppi. Þar var skjaldmeyjunum fylkt,
tólf hundruðum; þær riðu allar hvítum hestum og drottningin
fremst; var það hin fegrsta fylking á Heljarslóð, sem nærri
má geta.

Metternich gekk eigi að vígum, en hann lagði ráð á fyrir hönd
Austrríkismanna, en eigi skipti hann sér af aðstoðarherinum;
höfum vér og það heyrt, að Jóseppr keisari var eigi riðinn
við þeirra athæfi eptir að þeir komu í hans ríki, og engi orð
fóru milli hans og þeirra á Heljarslóð. Má það skilja af því,
sem síðar mun sagt verða. Keisarinn skipaði sínum her
gjörvöllum, en var eigi fyrir neinni fylkingu; hann reið
hesti þeim, er Heltroði hét; sá hestr var albrynjaðr og
brynjan sett járngöddum; en keisarinn var allr grár fyrir
járnum; hann hafði grímu fyrir andliti og sást hvergi í hans
hörund; hann hafði bryntröll í hendi, það var gullrekið og
hið besta vopn.

Napóleon fylkti sínu liði á eyrunum meðr ánni fram; skipaði
hann fyrir hversu fram skyldi ganga; skyldi Napóleon frændi
fara móti Loðbertus; Napóleon frændi hafði fylkingu fríða og
vel að vopnum búna; í henni mátti engi vera eldri en þrítugr,
og eigi yngri en tvítugr. Marmier var fyrir einni fylking;
hann átti að ganga móti Gúníbrandus; Marmier var í brynju
þeirri, er Snudda hét; hún var meðr undarligu móti gerð, því
að hún var saumuð saman úr blöðum, er Marmier hafði ritið í
Revue Britannique um bækr Dufferins og Edmonds; hlífði
brynjan Marmier fyrir öllu eitri og fítonsanda áblæstri nema
þar sem lofsyrði stóðu um Edmond, þar skeindist Marmier, ef á
kom.

Enn var sá maðr í liðinu, er Páll Mússett hét; hann var skáld
og kappi mikill, og svo frár á fæti, að engi hestr var sá, er
hann eigi hlypi upp; hann hljóp einhverju sinni kapphlaup
viðr Bóreas norðr í Lapplandi og hafði sigr; var hann frægr
mjög af því. Þessi Páll réði fyrir einni riddarafylkingu;
hann hafði engan hest, því að hann var svo fljótr að hlaupa.
Napóleon keisari reið hestinum góða; hestrinn var í
rauðagullsbrynju og gullkögr á bringunni; en keisarinn var í
hvítri silkitreyju yst klæða, en þar innan undir eins og áðr
er sagt.

Var nú komið að miðaptni; þá reið Napóleon fram á völlinn og
tíu kallarar með honum; þeir höfðu hvíta fána; það var
friðarmerki. Napóleon reið þar að sem Viktoría var fyrir og
mælti viðr drottningu: "Nú virðist oss sem öðruvísi muni á
fundum standa heldr en í Skerborg seinast; manstu það,
Viktoría, að þá kysstumst við bæði af vináttu og blíðu, og
það hugði ég síst þá, að þú mundir ganga í óvinaflokk mér á
móti; skaltu vita það, að við ráðum bæði ríkjum voldugustum
vestan um haf og eru það feikn mikil, að bræðr skulu þannig
berjast og að bönum verða. En því em eg eigi hér til tals við
yðr kominn, að ég vili yðr friðar biðja, því að ég mun eins
berjast móti yðr sem öðrum, ef þér fyllið flokk óvina minna
og nauðr rekr oss til móti yðr bröndum að beita. Vil ég yðr
þess eins frétta, ef þér hafið nokkuð það oss á móti, að yðr
reki nauðr til að ýfast viðr voru ríki; því að vér höfum
öðrum engan ágang sýnt, en þótt vér nú hljótum hendr að
verja".

Þá mælti Viktoría drottning: "Víst munum vér það, að vér
fundumst í Skerborg og kysstumst, Napóleon, og vorum vér þá
jafnt sem þér í friðarhug. En meðr því að oss hafa borist
stórtíðindi um þessa styrjöld, og oss þótti sem allri
norðrálfu heimsins væri hætta búin ef þér eydduð gjörsamlega
öllu Austrríki, þá létum vér tilleiðast að ganga í lið meðr
þeim, er vér hugðum fámennari. En nú hefir oss eigi rétt frá
sagt verið, því að hér er slíkr fjöldi manna saman kominn yðr
á móti, að vér höfum slík fádæmi aldri séð eðr heyrt; og sjám
vér, að þér hafið lið minna og fríðara; því að fjandr yðrir
eru margir líkari forynjum en mönnum, og hyggjum vér yðr það
ráðligast að snúa frá og berjast eigi móti þessu liði. En
þess skuluð þér fullvissir vera, að aldri mun ég eðr mínar
meyjar og enginn af mínum her ganga í slíkan óvinaflokk
yðvarn sem þessi er, nema meðr þeim einum kostum, sem eigi
munu fyrir koma, að þér ætlið að eyðileggja allt Austrríki.
Viljum vér enn á ný biðja yðr þess, að ganga hér frá, og hafa
yðr eigi í hættu móti þessu liði".

Þá mælti Napóleon: "Það vissi ég fyrir löngu, Viktoría, að þú
ert svo mikið tryggðatröll og svo drenglundaðr kvenmaðr, að
þú mundir aldri móti oss að raunalausu stríða; en eigi em eg
svo hræddr, að ég muni frá hverfa að óreyndu; nú viljum vér
því yðr heita, að ef allt fer hér með feldi og gengr eptir
óskum vorum, þá skulum vér gefa skjaldmeyjum yðrum kost á að
kjósa sér allar mann handa sér úr öllum vorum her, þann er
hver vill helst og hennar hugr til stendr, skulum vér halda
þau tólf hundruð brullaup í einu meðr öllum þeim sóma og
allri þeirri dýrð, sem okkr báðum er sæmilig og þeim til
fagnaðar og ástsamligs yndis".

"Eigi hyggjum vér af því verða munu", mælti Viktoría, og
brosti við; "en þó kunnið þér margt ókomið fyrir að sjá, og
má eigi um slíkt dæma fyrr en útséð er um þessa hluti".
Kvöddust þau síðan, en Napóleon reið til sinna manna; þá var
komið kvöld.

9. kapítuli

Maðr er nefndr Hjörleifr, hann var víkingr og óeirðarmaðr
mikill um kvennafar; hann fór við flokk manna og tók
bændadætr og ógipt kvenfólk og lagði í rekkju með sér, og
átti við þeim fjölda barna út um allan heim. Hann hafði njósn
af að Metternich mundi ekki vera heima, og ferr til
Jóhannesarbjargs, og var þá einn, en því var hann eigi vanr.
Stóð þar svo á, að Gudda ráðskona var úti á túni að berja, og
átti sér einskis von. Hjörleifr kom að Guddu eins og elding
og ætlaði að taka hana; en Gudda var sterk og tók á móti
Hjörleifi; og þar glímdu þau á túninu lengi, svo að tvísýnt
var hvort hafa mundi; sá Gudda loksins sitt óvænna, og hét
víkinginum því, að hún skyldi hvíla hjá honum þrjár nætr í
fjallinu, ef hann færi að sér friðliga, en eigi með slíkum
ofsa og ógangi. Lét Hjörleifr Guddu þá lausa, og gengu þau
inn í fjallið. Þar setti Gudda fyrir hann mat og drykk,
steikta kola og brennivín; en Hjörleifr var þreyttr og þyrstr
af atganginum úti á túninu, með því líka að sólarhiti var
mikill, og tekr hann sér nú drjúgum neðan í því; gerðist hann
skjótt ölóðr, því að hann drakk fljótt og gáði þess eigi, að
brennivínið var brennivín. Tók hann nú til kolanna, og var
fullr; en kolarnir voru beinóttir eins og kolar eru vanir að
vera; ruddi Hjörleifr nú ofan í sig stórum stykkjum meðr
beinum og öllu saman; en þá stóðu öll beinin þversum í
vélindinu, en sum lengst niðr í maganum, og æpti hann nú
ógrliga og engdi sig allan sundr og saman, meðr því að hann
var hörmuliga haldinn. Kenndi hann allt þetta göldrum og
gjörningum; en Gudda stóð yfir honum grátandi, og rann henni
sárliga til rifja eymd karlmannsins, því að hún var kvenmaðr.

Krókstaf átti Metternich; þann staf hafði Búdínus konungr af
Bjarmalandi gefið honum, og var gandreiðarstafr; en ekki
notaði Metternich hann eptir það hann náði klútnum af
Fenrisúlfi. Stafrinn stóð út í horni hjá einu gömlu
skattholi, sem Metternich átti, og var allr rykugr og
myglaðr, því hann hafði eigi verið hreyfðr um langan aldr.
Tók Gudda nú stafinn og hugði það ráðligast sem ráðligast
var, að sækja Metternich til að lækna Hjörleif. Metternich
þekkti Hjörleif að illu einu og vissi allt um hans athæfi.
Reið Gudda nú gandreið á stafnum suðr á Langbarðaland; hún
spurði þegar upp Metternich og gekk til fundar við hann. Varð
Metternich öldungis hissa, er hann sá Guddu, svuntulausa og
húfulausa, því að hún hafði týnt af sér helminginum af
fötunum á gandreiðinni; og frétti hann þegar hverju slíkt
sætti.

"Hjörleifr er kominn", sagði Gudda. "Er Hjörleifr kominn",
mælti Metternich og stökk þegar upp, og bauð Guddu að bíða
sín þar til hann kæmi aptr. Í þessu fáti fóru bæði stígvélin
af fótunum á Metternich. Hann hljóp út og þangað sem
Austrríkiskeisari var og mælti: "Nú verð ég að fara heim til
mín, Jóseppr minn, hann Hjörleifr er kominn", sagði
Metternich. "Hvaða Hjörleifr er kominn?" sagði keisarinn.
"Hann Hjörleifr", sagði Metternich. "Nú, hvaða andskotans
Hjörleifr?" sagði keisarinn. "Hann Hjörleifr", sagði
Metternich, "og nú ætla ég að biðja yðr um að ljá mér
Pútíphar Tartarakonung til að vinna á Hjörleifi, því ég er
gamall orðinn, en Hjörleifr er illr viðreignar og víkingr
mikill og kvennamaðr". "Ger sem þú vilt", mælti keisarinn,
"eigi má ég neita þér um neitt, Metternich, en þungt segir
mér hugr um vorn hag, er þú ert farinn, því að þú hefir oss
opt heilráðr verið".

Fór nú svo, að Metternich fékk Pútíphar í för með sér, og var
svo óðr, að hann gleymdi snýtuklútnum, og stigu þau nú öll á
stafinn, Metternich fremstr, og Pútíphar, og Gudda á milli
þeirra. Riðu þau nú í loptinu, þar til þau komu til
Jóhannesarbjargs. Þar lá þá Hjörleifr, og var svo af honum
dregið, að hann mátti eigi mæla. Metternich var læknir góðr,
og sá þegar, að maðrinn var sjúkr; komst hann nú við af
sannri meðaumkvun hjartans, þótt Hjörleifr ætti það naumast
skilið. Þá tók Metternich spotta af nýju haldfæri, er þar
hékk á veggnum, og gerði lykkju á; síðan sökkti hann
lykkjunni á kaf í kok Hjörleifi, en Pútíphar hélt honum, svo
hann mætti eigi brjótast um; en Gudda barði á bakið á honum,
svo beinin skyldi hrökkva upp í lykkjuna. En Metternich sté
báðum fótum á brjóst Hjörleifi og dró allkarlmannliga upp
beinin, þótt hann væri gamall; hann tók svo mikið á, að hann
datt aptr á bakið við hvert bein. Létti Metternich eigi fyrr
en hann var búinn að ná upp úr Hjörleifi hverju einasta
beini; voru þau að þessu alla nóttina.

Þá mælti Metternich viðr Hjörleif: "Nú hef ég bjargað lífi
þínu, Hjörsi, og það þóttú værir þess ómakligr; get ég því
nærri hvað þú munir hafa ætlað hingað að vilja; skaltu nú
héðan í þetta sinn meðr lífi á braut komast, en það segi ég
þér, að komir þú hingað í annað sinn, þá munum við öðruvísi
við eigast".

Þá mælti Pútíphar: "Það hugða ég, Metternich, að þú mundir
mig hafa hingað haft til annars en að halda beinadólgi þessum
í brennivínskrampa og víst skal hann eigi héðan fara
ómerktr"; rak Pútíphar þá Hjörleifi sinn undir hvort, svo af
gengu eyrun bæði, rétt eins og bitin væri af sel; síðan gaf
hann Hjörleifi brennivín og fór Hjörleifr þaðan fullr og
eyrnalaus, en Pútíphar settist hjá flöskunni og drakk þar til
hann sofnaði.

Eptir nokkra stund vaknaði Pútíphar, og fannst honum nótt; en
heiðríkt var og sól á lopti í nónstað; Metternich og
ráðskonan sváfu bæði og hrutu fast. Þóttist Pútíphar nú vera
búinn að vera lengi; hann fann stafinn á gólfinu og gekk út;
síðan steig hann á stafinn, en stafrinn flaug þegar upp í
loptið meðr Pútíphar. En meðr því að Pútíphar kunni ekki að
stýra stafnum, þá fór hann í ranga átt; og meðr því að
Pútíphar var fullr, þá datt hann loksins ofan af stafnum, og
kom niðr í Búlgaríu úr háa lopti, svo honum lá við óviti. En
það er af Metternich að segja, að hann vaknaði viðr illan
draum, er stafrinn var horfinn; hafði hann nú engi ráð til að
komast aptr til Langbarðalands og sat því heima þaðan af; var
Metternich nú staflaus og klútlaus, en Austrríkiskeisari
Metternichslaus og og Pútípharslaus.

10. kapítuli

Nú er að víkja sögunni til Langbarðalands. Sólin rann upp
fögr og logandi, og var kringd eldþrungnum skýjum; en
hafsöldurnar veltust kolmórauðar fyrir stinnings austankalda
upp eptir Padusánni andstreymis; reis áin mjög við það og
drundi þungt á eyrunum frammi. Blika var í vestri, og þótti
mönnum sem veðr mundi eigi tryggt; því að einhverr loptþungi
grúfði yfir jörðinni. Svo kvað Gissurr gullrass:

Geyst fóru græðis rasta,
gunnr svall, rauðar unnir,
óðu fyrir ægis reiði
andstreymis fram með landi.

Drundi mót dimmum vindi
drangr, en svifu langir
mekkir dellings makka
móðigs þrungnir blóði.

Fylktu nú báðir liðinu og voru margir um einn Frakka, sem
skiljanligt er af því, er áðr er frá sagt. Var allr
viðrbúnaðr ógrligr. Viktoría hafði sett sitt lið fyrir utan
vígvallarsviðið, og hélt það allt kyrru fyrir. Þá sté
Napóleon á bak hestinum góða og hélt snjalla ræðu, svo að
heyrðist um allan herinn; sú tala var þannig:

"Góðir riddarar og hraustir menn! Það er yðr öllum kunnigt,
að Klóvis var fyrstr Frakklandsherra, og hófst þá það ríki
meðr svo miklum veg og sóma, að þess jafnræði hefir aldri
síðan fundist í norðrálfu heimsins. En eptir það voru margir
konungar á Frakklandi, og hafði engi það af að segja, að hann
réði yfir löðrmannligum lýð; enda hafa forfeðr yðrir aldri
orðið fyrir því óorði, að heita mannskræfr, hafa þeir ætíð
geymt heiðrs síns og verið frægir um heim allan; hefir það
aldri spurst, að frakkneskr herr hafi hopað fyrir jöfnum
liðsafla. En ef það er heiðr, að sigra jafnan her, þá er og
meiri heiðr að sigra meiri her, og er þetta nú eigi í fyrsta
sinni, að þér eigið viðr ofrefli að eiga. Berr öllum að gæta
þess, að sá er hugsar um heiðrinn, hann hugsar síðr um
liðsmuninn; en hér berjumst vér fyrir heiðri og frægð, en
eigi fyrir löndum og fé. Er þaðf yðr öllum kunnigt, að vér
erum hingað komnir til þess að stoða kúgaða þjóð, og mun
henni það lítið gagn verða, ef vér létim hér kúga oss sjálfir
sem ljón í lagsnöru. Enn vil ég yðr á það minna, að í
Rómaborg voru fyrst konungar, en þá ræðismenn, og þá
keisarar; en í Miklagarði voru aldri nema keisarar, á meðan
sú borg var í austrhluta Rómaveldis. Nú meðr því að Rómaríki
hlaut að eyðast fyrir spillingu lýðsins, þá var og úti um
alla þess dýrð; en eins og allt fæðist á ný, og engi sá hlutr
er til, er eigi rísi upp aptr á einhverjum tíma og í
einhverri mynd, eins hafa og bæði þessi ríki upp aptr risið á
öðrum stöðum og í annarri mynd, en þó meðr undarligri líking;
því að eins og austræn tign Miklagarðkeisara er nú horfin til
Austrríkis, eins er og vestræn tign Rómaborgar komin til
Frakklands, og eru bæði þessi keisaradæmi framhald af fornum
ljóma, og munu uppi vera um aldr og ævi, ef vér erum eigi
heillum horfnir. Megið þér það muna, að fyrst voru konungar á
Frakklandi, en þá þjóðríki, og nú seinast keisarastjórn, og
það vitið þér og, að voru ríki er engi eyðing búin af
spillingu manna, eins og Rómaríki, fyrir því að það er siðað
og grundvallað fyrir krapt tímans og stjórnar vorrar. Enn
skuluð þér vita, að vér erum eigi hingað komnir til þess að
eyðileggja Austrríki, eðr í neinni ábatavon; höfum vér áðr á
það drepið. En fyrir þá sök, að ríki vort er rómverskt og
orpið rómverskum ljóma, þá ber yðr og þess að minnast, að
Rómverjar gerðu aldri frið nema eptir unninn sigr; skuluð þér
vita, að yðr er á hendr falið þeim heiðri uppi að halda, sem
hans líki finnst eigi á jarðríki. Eru hér nú feikn mikil í
óvinaflokki vorum, en þess skulum vér æ gæta, að vér berjumst
sem góðir riddarar, en eigi svo sem fjölkynngismenn; því
margir riddarar hafa meðr sæmd sigrað og meðr frægð til
foldar hnigið; en hvenær hefir það heyrst, að galdramenn og
blámenn hafi nokkra frægð fengið lifandi eðr dauðir? Opt
hefir það orðið, að fjölmenni hefir sigrað fámenni, og opt
hefir það orðið, að óhraustir menn hafa hraustan unnið; en
opt hefir það einnig orðið, að fáir hafa fjölda manna sigrað,
og hví skyldi það eigi opt hafa orðið, að hraustir hafa
óhrausta unnið? Sigr og sæmd er eigi undir fjöldanum komið;
en dáð og dugnaðr, þrek og þol, afl og ágæti, tryggð og
drenglyndi, hreysti og hollusta - hyggið að, þar liggr
heiðrinn falinn. Hyggið að, þér, sem mig kusuð til að lifa
frjálsir und fólkungs hendi og öruggir undir arnarvæng,
hvenær hafið þér viljað þrældóm þola? Þér hafið eigi viljað
þola hann af mönnum úr yðar eigin þjóð; munduð þér það heldr
vilja, að útlendir harðstjórar legði á yðr ánauðarok og
þrælkuðu yðr með erlendum knefum? Hyggið að því, að ef þér
verðið sigraðir hér, þá er yðr sú ánauð búin, sem hægra er í
að komast en úr; en ef þér sigrið hér, þá fáið þér ekkert
nýtt land, og engu fé mun ég yðr heita; en þér fáið heiðr og
frama; en heiðr og frami er á frelsi grundvallað, og heiðr og
frelsi verðr eigi keypt meðr fé og fögrum aurum, heldur með
afli og ágæti, brandi oð blóði.

Hyggið að því, að sá, sem fellr, hann deyr eigi, ef hann
berst með hreysti og fyrir heiðri sínum og sinna, en hann mun
lifa meðr ókomnum öldum, og ófæddir ættmenn munu nefna þann,
er hné til moldar á Heljarslóð. En þeir, er heilir komast úr
orrustu, munu aptr heim snúa í friði, og friðr og fagnaðr mun
þeirra heima bíða. Þá munu gullöldur góðrar sólar skína á
skrúðbjörtum skjaldarhvelum, og geisli hverr, er frá Gimli
tindrar, rista sæmdarrún Rögna niðjum. Þá munu mæðr
mjúkhentar og meyjar munnfríðar móti þeim ganga, og blessa
þann, er bjó börnum þeirra frægð fornmanna að Frekasteini".

En er Napóleon hafði þetta mælt, flugu tólf ernir
gullfiðraðir úr landsuðri til landnorðrs; þeir flugu
hlakkandi í þríhyrning eins og helsingjar og sökktu sér á
fluginu niðr um leið og þá bar yfir Napóleon; en Napóleon tók
hjálminn af höfði sér á meðan. Síðan reið Napóleon fram með
fylkingunum; var lið hans svo frítt, að það var líkast sem
gullmúr hvítgaddaðr fyrir heiðskærri þorrasól.

Sigu nú saman fylkingar meðr ógrligu herópi og geystum gný,
og var sem kvæði viðr í himinskýjunum og skylfi hamrar og
hafs bárur og hvað sem á jörðu var. Skutust menn fyrst á með
gaflokum, flettiskeptum og spjótum; þá var gerð grjóthríð svo
mikil, að eigi sá til sólar. En er það þraut, þá gengu menn
saman í höggorrustu, og munum vér eigi telja nema fáein
hreystiverk af þeirri framgöngu, er þar var sýnd; mátti þar
sjá margan hjálm klofinn og margan hraustan riddara til
moldar hníga. Gekk sá leikr til hádegis; þá varð nokkurt hlé
á orrustunni; lágu valkestirnir svo þykkt, að tók meðalmanni
í öxl. Þá gekk Marmier fram á völlinn með sína fylking og á
móti honum Gúnibrandus með sitt lið, og var það margfalt
fleira; gengust þeir að með svo hörðum atgangi og af svo
mikilli heipt, að þeir óðu upp á spjótin og léttu eigi fyrr
en eigi stóð eitt mannsbarn af hvorigum, nema Marmier og
Gúnibrandus.

Þá mælti Marmier af mikilli reiði: "Heyr þú, hinn armi
herjans son, er af þínum völdum eru margar þúsundir fimra
manna og góðra drengja lagðar lík; skulum við nú báðir með
okkr reyna, og er best að við fylgjum þeim nú til feigðar,
sem hér hafa foldu kysst". Þá mælti Gúnibrandus: "Víst þori
ég móti þér að ganga, Marmier; sýnist mér þú vera pappírsbúkr
einn, og mun þér betr vera lagið að yrkja rímr og kveða fyrir
konum en að berjast á vígvelli við hrausta menn". "Það furðar
mig eigi", sagði Marmier, "þóttú kunnir eigi betr að sjá, því
betr sjá augu en auga, en þú hefir eigi nema eina glyrnu og
hana á armligum stað, og enga frægð skaltu hafa af þessari
för".

Þá lagði Gúníbrandus til Marmiers meðr spjóti, en Marmier
hafði atgeir mikinn og hjó spjótið af skaptinu. Þar lá steinn
mikill á vellinum, svo að eigi mundu sex karlar hefja; þann
stein tók Gúníbrandus og sveiflaði í kring eins og dúnfjöðr
og einhenti á Marmier; sá Marmier sér dauðann vísan, ef hann
yrði fyrir bjarginu; en meðr því, að hann var vitr maðr, þá
vék hann sér undan, og flaug bjargið fram hjá honum rétt viðr
gagnaugað hægra megin; sannaðist þar berliga, að sá lætr
undan, sem vitið hefr meira. Þá hljóp Gúnibrandus að Marmier
og náði í brókarskálmina hægra fótarins og þreif upp fótinn;
hlupu þeir þannig lengi um völlinn, að Marmier hoppaði á
vinstra fætinum, en Gúnibrandus hélt í brókina; en Marmier
lamdi hausinn á Gúnibrandus með atgeirnum allt það er aftók,
og dugði eigi, því að hausinn var ákafliga þykkr; en fyrir
sakir þessarar barsmíðar kom Gúníbrandus því eigi við að
fella Marmier, því að hann átti nóg með að snúa hausnum á
ýmsa vegu á banakringlunni, til þess að forðast höggin eðr
draga afl úr þeim, og fór loksins svo, að Gúnibrandus fékk
höfuðsvima nokkurn af öllu þessu. Þá varð steinn fyrir fæti
honum, og þá sleppti hann fætinum á Marmier og hafði eptir
skóinn; en Marmier var í silkisokkum mjallahvítum, og
reiddist nú ákaflega út af því að hljóta að stíga hreinum
fætinum í blóðvaðalinn, sem á var vígvellinum. Þá hamaðist
Marmier og rak atgeirinn í gegnum Gúníbrandus vinstra megin
viðr naflann, svo að út gekk um mjóhrygginn, og hóf
Gúníbrandus í loft upp og hljóp með hann um vígvöllinn. Þetta
sér Vígvaða og veðr fram að Marmier og spýr eitri og
fítonsanda, en brynjan Snudda hlífði Marmier, svo að hann
sakaði eigi eitrblástrinn; en er Marmier sá, að hann hafði
eigi frið til að hlaupa með Gúnibrandus, varð hann svo reiðr,
að hann henti skrokknum á völlinn og hjó flykki mikið úr
lærinu á Gúníbrandus og slengdi framan í Vígvöðu; kom það
framan á nasir henni, en Vígvöðu varð svo bilt við, að hún
flúði aptr í flokk sinn, og segja menn það verið hafi í
fyrsta sinni að Vígvaða hopaði. Sneri Marmier aptr í lið
Frakka með miklum frama.

11. kapítuli

Nú sem Eldjárn greifi sér þetta, þá gengr hann fram á
vígvöllinn, og sýnist allr vera í ljósum loga, því að eldr
brann úr augum hans og bál af brandi þeim, er hann hafði í
hendi. Veðr hann nú þangað, sem Alexander Dumas er fyrir og
manar hann meðr mörgum hæðiligum orðum. Hafði Eldjárn greifi
eitt sinn orðið undir í orðakeppni við Alexander Dumas austr
í Cirkassíu og lagði hann óþokka á hann síðan. Reiddist nú
Alexander Dumas illyrðum Eldjárns, sem von var, og stikar
móti honum.

Alexander Dumas var á þann hátt búinn, að hann hafði vafið
sig allan í óbundnum bókum og reyrt að utan meðr svarðreipi;
voru það allar þær bækr, er hann hafði ritað, og sem óseldar
voru; var sá strangi svo þykkr, að Alexander Dumas sýndist
eins og hvítr kirkjuturn. Gengr hann nú móti Eldjárn og rífr
hvert pappírsarkið utan af sér eptir annað og hnoðar í kúlur
allharðar; sendir hann bréf kúlurnar svo hart og títt, að
Eldjárn hafði nóg með að slá þær á burtu með sverðinu, en kom
aldri lagi á Alexander Dumas; hjó hann sí og æ í loptið og
var það sjaldsén atganga. Lét Alexander Dumas þessa
bréfkúlnahríð ganga þar til ekkert var eptir af bókunum, nema
greifinn af Monte-Christo; hann var innst. Tekr Alexander
Dumas nú greifann af Monte-Christo og hnoðar úr honum
ógrligan bréfkökk og hrækir í, svo sú kúla var eins og stál
að hörku; sendir hann þá af alefli greifann af Monte-Christo
í höfuðið á Eldjárni greifa og keyrir kúluna meðr báðum
höndum, svo hausinn molaðist í smátt; lét Eldjárn þar líf
sitt fyrir Alexander Dumas. Þetta sér einn af bjargþursum og
vill hefna Eldjárns og snýr móti Alexander Dumas; þeir voru
þá báðir vopnlausir, því að bjargþursinn bar aldri vopn, en
Alexander Dumas var búinn að rýja sig gjörsamliga. Alexander
Dumas var ógrliga langr og þvengmjór; hleypr hann þá að
þursanum og vindr sig utan um hann í sjöfaldan keng, en
þursinn kom hvorki höndum né afli við, brýtr Alexander Dumas
þar hvert bein í þursanum og lét hann þar líf sitt, en
Alexander Dumas sneri aptr til sinna félaga við mikinn
orðstír.

Meðan þetta gerðist, var komið að nóni; gerðist nú himinninn
dimmr og ógrligr. En er Alexander Dumas hafði gert þetta
hervirki, þá gekk Loðbertus fram á völlinn meðr sína fylking;
þeir voru allir í eirbrynjum og höfðu bjartar skálmir; þeir
voru berserkir og gengu grenjandi og froðufellandi og bitu í
skjaldarrendr. Réðist á móti þeim Napóleon frændi meðr sína
fylking, varð þar hörð atganga og löng; börðust Frakkar svo
hreystiliga, að þeir létu fyrr líf sitt en þeir hopuðu, gekk
það þar til er hundrað menn voru eptir af Loðbertusi, en tvö
hundruð af Napóleoni. hafði mannfallið verið svo mikið, að
blóð tók mönnum í mjaðmir, og gátu menn varla við snúist
fyrir mannabúkum og höggnum limum, hausum og hervopnum, sem
allt var á sundi í blóðinu og flæktist fyrir þeim, er uppi
stóðu.

Nú sem Vígvaða sér að Napóleon ætlar að drepa Loðbertus og
alla hans menn, þá gengr hún fram að þeim með alla syni sína
og dætr, þau spjóu öll eitri, svo allir hörfuðu undan þeim og
Loðbertus líka. Urðu þá margir atburðir í senn, er eigi má
segja nema einn í einu. Er þar þá fyrst að segja, að
himinninn tók allr til að bresta og braka meðr svo ógrligum
þrumum, að eigi heyrðist neitt til vegendanna, er öskruðu og
hljóðuðu á vígvellinum, og þar með fylgdu svo miklar
eldingar, að allt var sem í loganda báli. Þeir Napóleon og
Loðbertus áttust við frammi á árbakkanum, og leiptruðu
himinblossarnir svo utan um þá, að þeir sýndust allir í eldi
brennanda, stoðaði hamingjan Napóleon, en Loðbertusi var
annarr dauði ætlaðr. Napóleon hafði sverð það, er Sigrhvini
hét, vopna best, og neytti hann þess svo fimliga, að
Loðbertus kom aldri á hann lagi meðr atgeirinum Undfara; enda
hefði þá dauðinn verið vís Napóleoni. Þetta leiddist
Loðbertusi, og hamaðist hann og hugðist að reka Napóleon í
gegn og kasta honum út á ána, en Napóleon stökk hátt í lopt
upp yfir lagið, en atgeirinn kom í jörðina og sökk upp að
skapti, því af afli var eptir fylgt; þá hjó Napóleon höndina
af Loðbertusi í ölnbogastað; varð Loðbertusi þá laus
atgeirinn og fékk Napóleon þrifið hann. En meðr því að
atgeirinn var þungr og Napóleon eigi hamrammr, því að hann
var mennskr maðr, þá varð hann eigi svo skjótr sem skyldi til
að leggja til Loðbertus, og fékk Loðbertus þá náð
hryggspennutökum á Napóleoni og kreisti hann svo fast meðr
stúfnum, að við sjálft lá að hryggrinn mundi sundr ganga; en
hinni krummunni, þeirri er heil var, lagði hann svo
óþyrmiliga að herðablöðum hans, að allt hold mundi af beinum
gengið hafa, ef Páll Mússett hefði eigi komið hlaupandi og
höggvið höndina af Loðbertusi í axlarlið. Var Loðbertus nú
handalaus og óð grenjandi út á ána og gnísti tennum svo
grimmdarliga, að þær slógu eld eins og tinna við stál; en
Napóleon óð á eptir honum með atgeirinn, og þar lagði hann
Loðbertus í gegn undir geirvörtu hinni vinstri og sveiflaði
búknum í hring, svo að hann sendist af atgeirinum langa leið
og kom niðr í dætraflokk Vígvöðu; urðu þar undir skrokknum
Loðbertusar níu tröllskessur og gengu allar úr augnaköllunum
og fengu bana. En Napóleon gekk til tjalds síns, því að hann
var móðr og þreyttr af þessari viðreign.

Þá hamaðist Vígvaða, er hún sá skaða þann, er hún hafði
fengið, og þá hömuðust synir hennar og dætr, þær er eptir
voru, og óðu grenjandi í kringum Frakka, þá er eptir stóðu
uppi, og jusu yfir þá blóði og spjóu eitri á alla vegu, en
þeir hlífðu sér vel og drengiliga með skjöldum og máttu eigi
annað að gera, þar sem við slíka fjandr var að eiga.

Maðr hét Garibaldi, hann var ítalskr að ætt og fyrir einni
fylkingu fótgönguliðs með Frökkum; hleypr nú Páll til
Garibalda sem skjótast og segir honum í hvert óefni komið
var, látnir margir hraustir menn og dauðinn vís öllum þeim,
er uppi stóðu. Ekr Garibaldi nú fimm þúsund fallbyssum fram á
völlinn; þá drifu allir Svalfarar að Vígvöðu, er þeir sá
þenna viðrbúnað. Hófst nú hin grimmasta hríð, sú, er kölluð
er Vígvöðuhrollr; lét nú Garibaldi skjóta kúlum á Vígvöðu og
flokk hennar, en þau tóku kúlurnar ýmist á lopti og hentu
þeim aptr á Garibalda og hans menn, eðr þau glenntu sundr
hvoptana og tóku kúlurnar á fluginu milli tannanna og hræktu
þeim aptr framan í þá Garibalda; fengu þeir af því mikinn
skaða, en mönnum Napóleons keisarafrænda varð borgið og
komust þeir undan, því að Svalfarar snerust allir móti
Garibalda. Stóð þetta uns nótt skildi með þeim; þá gengu menn
til herbúðanna, en máninn reis upp af austrstraumum eldrauðr
og ógnandi og sveif yfir valdreyra og vopnbitnum náum.

Var Napóleon keisari nú bæði hryggr og reiðr út af
mannfallinu, og djúplega hugsandi um sinn hag. Lá hann nú
vakandi í sæng sinni, og mátti eigi sofa, því hann var
ýmisshugsi. Þá heyrði hann hark mikið úti, svo sem riðið væri
á árbökkunum. Keisarinn hvíldi alvopnaðr; hann reis þegar upp
og gekk út; hann mátti eigi æðrast, því hann hafði hrakið
alla hræðslu úr sínu hjarta meðr hugsun og stöðuglyndi.
Tunglskin var bjart og kastaði hvumleiðum geislum út yfir
blóðvaðlana og skein á margan bleikan og barinn haus, er stóð
upp úr blóðinu afmyndaðr og tannaber. Napóleoni varð litið
ofan til árinnar og sá hvar tólf menn riðu á ljósum hestum
meðr hvíta fána. Bar þá skjótt að þar sem keisarinn stóð;
þeir voru allir dökkir á hörund og miklir vexti, og þó helst
sá, er fyrir þeim var; hann kvaddi Napóleon virðuliga og
stigu þeir allir af hestunum.

Þá mælti sá, er fyrir þeim var: "Það þykist ég sjá, að þú ert
Frakkakeisari, erum vér til þín sendir af Blálandskeisara og
flytjum vér yðr vináttu hans og virðuliga kveðju og gjöf
nokkra; og þar með þann boðskap, að hann mun hið skjótasta
koma til liðs við yðr; hefr hann heyrt yðvarn vanda". "Hver
er gjöfin?" mælti Napóleon. Þá tóku þeir allir upp böggla
smáa, og leystu upp; í þeim bögglum voru blæjur svo
smágjörvar, að varla mátti augum leiða; þær urðu svo miklar,
er úr þeim raktist, að undrun gegndi. Þá mælti legatus aptr:
"Þessar blæjur sendir Blálandskeisari yðr, Napóleon, og vill
að þér þekið tjöld yðar með blæjunum". "Eigi viljum vér neina
gjörninga hafa", mælti Napóleon; "viljum vér sigra eðr falla
sem menn, en eigi sem galdramenn". "Engir galdrar fylgja
blæjunum", mælti legatus, "en þær eru gerðar af dvergum í
Svartálfaheimi; er mikið undir því komið, að þér þiggið
blæjurnar; skuluð þér treysta því, að Blálandskeisara gengr
gott til alls þessa". "Eigi kann eg með þenna hlut að fara",
mælti Napóleon. Þá gengu hinir tólf til og blésu á blæjurnar,
en þær liðu þegar í lopt upp og sveifluðust bylgjandi um
allar herbúðirnar, og var allt meðr ummerkjum. Riðu þeir á
burt síðan, en Napóleon gekk inn og hugsaði um þenna hlut.
Rann á hann svefnhöfgi undir morguninn; þá dreymdi hann, að
honum þótti sem hann stæði fyrir utan tjaldið og væri liði
Austrríkiskeisara fylkt undir hömrunum. Þá þóttist hann sjá
bjarndýr þrjú koma úr útnorðri; þau voru hvít og hýr í bragði
og höfðu krúnur af sæliljum, en á eptir þeim rann sveimr
nokkurr iðandi; þau renndu augum til óvinahersins meðr
reiðisvip, en þá var sem allr herinn hvyrfi. Þá gengu
bjarndýrin að keisaranum og beygðu höfuðin, svo að krúnurnar
féllu á jörð, en sá björninn, er mestr og fegrstr var, strauk
keisaranum blíðliga meðr hramminum, og þá vaknaði Napóleon.

12. kapítuli

Vígvaða reis á fætr undir morguninn, er allir voru í svefni
og vakti upp alla þá, er látist höfðu af hennar liði. Hún óð
fram eptir vöðlunum og skók skrokkana og limina, þá er
höggnir voru, og reis allt upp af fítonskrapti Vígvöðu. Dætr
sínar vakti hún og, og brugðust þær allar í finngálkn og ljón
fljúgandi, og svo Vígvaða sjálf og synir hennar; settust þau
öll upp á hamrabeltið.

Þá reis sól upp og var nú Svalförum og Tartaraliði fylkt
undir hömrunum. En Frakkar fylktu sér fyrir utan herbúðirnar.
Sló nú í bardaga, og var það skömm hríð, því að loptið
fylltist allt af óvættum og illum lýð og varð allt kvikt; þar
voru forynjur í öllum myndum, hálfir mannabúkar, armleggir,
hendr, læri, fætr, rassar búklausir og fótalausir, hausar,
augu og eyru; var allt þetta á flugi í loptinu og hafði
leðrblökuvængi; þar voru og jötunuxar, flugdrekar og
finngálkn, fiskar fljúgandi og vængjuð naut og nykrar, og
fílar, og spjó allt slíku eitri og ólyfjani, að það var engum
mennskum manni fært móti því að vega. Reiddist
Austrríkiskeisari sjálfr, er hann sá þetta athæfi, en gat þó
eigi að gert úr því sem komið var. Sneru Frakkar nú inn í
herbúðirnar; en eigi vann eitrið á þeim, og hlífðu þá
blæjurnar; en Frakkar sátu þar fram að hádegi og undu illa
við sinn hag, þar sem yfir uppi var óvígr her af óvættum og
ófreskjum, en undir niðri úði af allskonar illum lýð. En
Vígvaða undi því illa, er hún sá að eigi vann á tjöldunum,
því að hún hafði ætlað að vinna það dagsverk, að eyða öllu
liði Frakka og sjálfum Napóleoni; skildi hún eigi hverju
slíkt sætti, og flaug um allt meðr orgi og óhljóðum, en
ófreskjurnar riðluðust til og frá í loptinu og börðust um og
skelldu saman vængjum og hreistrslepjuðum sporðum og meinguðu
blóðvaðlana eitri og ólyfjani; en sólin hvarf af himninum og
gerðist náttmyrkr yfir Heljarslóð, utan fáeinar stjörnur
tindruðu á loptboganum meðr ægiljóma.

Þá heyrðist lúðragangr mikill í útnorðri og sló upp eldbjarma
niðr við fjallabrún; það voru norðrljós, og þustu upp á
himininn meðr bragandi blossum, og í þeim norðrljósum riðu
margar fylkingar vopnaðra manna, en eldbrim og ljósgráð
freyddi undan hestabringunum eins og rjúkandi sjár; þær
fylkingar voru alsvartar og höfðu allir grímur fyrir ásjónum;
þar riðu þrír fremstir á svörtum hestum og í svörtum brynjum;
þeir höfðu grímur fyrir andliti og sverð björt. Þeir riðu um
loptbogann og fóru geyst, en himinbrimið svall löðrandi og
skínandi undan þeim; þeir höfðu hjálma háfexta, kembdi
stjörnurjúkandi ljósboðinn aptr af hverju faxi. Riðu þeir
þegar á móti ófreskjunum og urðu þar skjót umskipti; barðist
nú allt í loptinu og hurfu ófreskjurnar hver af annarri, og
varð daunn illr í lopti, en engi féll á jörðu. Þá varð um
síðir allt horfið nema Vígvaða; hún vildi forða sér og brást
aptr í kvenlíkan og sé niðr á vígvöllinn; en fyrir því að
hált var á líkunum og blóðið djúpt, missti hún fótanna og
féll á kaf í blóðið. Þá reið einn hinna þriggja þangað sem
Vígvaða svamlaði á náunum, og hjó þrívegis í blóðið; urðu þá
þrír brestir ógrligir, og þar hvarf Vígvaða og hefir aldri
sést síðan. Þá sneru fylkingarnar þangað að sem Svalfarar
voru fyrir og sveifluðu hjálmföxunum; gerðist þá gneistaflug
ógrligt, en í þeirri eimyrju hvurfu allir Svalfarar og sást
ekki eptir af þeim nema aska ein. Þá hleyptu þeir þangað sem
voru Tartarar og bjargþursar, og var þar eigi viðnám veitt,
því að liðið flúði allt svo sem fætr toguðu, og er það úr
sögunni. Var nú komið að nóni; þá varð aptr sólskin bjart og
hvurfu eldblæjurnar. Þá liðu fylkingar grímumanna til jarðar
og riðu til tjalds Napóleons og fylktu sér þar meðr reistum
sverðum; þá sló einn hinna þriggja á tjaldknappinn, svo að
söng við; þá gekk Napóleon út.

Þá mælti grímumaðr, en rödd hans var lík kvöldgusti í
skógargreinum: "Það skaltu vita, Napóleon keisari, að þú ert
eigi heillum horfinn að þessum leiki, því að nú er jafnara á
með ykkr komið keisurunum en áðr, en slíkan her sem hér er að
velli lagðr er engum mennskum manni unnt að sigra, á meðan
hann nýtr líkamligrar náttúru; er þér það engi minnkun, þóttú
eigi megir yfirstíga mannligt eðli; en eigi skaltu leggja
óþokka á Austrríkismenn fyrir þenna hlut, því að eigi vissu
þeir náttúru þessara þjóða. En fyrir því að þú hefir hafið
ríki þitt til vegsemdar og veldis og til riddaraligrar
dýrðar, þá höfum vér og til þín horfið og veitt þér að þessum
leiki; máttu hér nú líta Duguesclín og Róbert Guiskarð og
Bayarð, ef þú vilt. Þá lyptu þeir þrír upp hjálmgrímunum, og
sást í svart hyldýpið, fyrir því að þeir voru meðr andligu
lífi, en eigi líkamlegu holdi; en allar fylkingarnar hneigðu
sverðin fyrir Napóleoni, eins og þegar brimsilfruð holskefla
hneigir helþrunginn motrinn fyrir hádegissól, en ljómanum
lýstr snöggliga niðr í djúpið, og dökknar brimslóðinn. Síðan
liðu þeir í lopt upp og hvurfu út í himinblámann; en er þeir
voru horfnir, þá heyrðust dunur miklar og dynkir; riðu margir
menn úr suðrátt og yfir ána að Napóleoni; er þar eigi orð um
að lengja, að þar var kominn Blálandskeisari meðr hundrað
þúsundir blámanna; þeir riðu allir þeim dýrum, er elephanti
heita, og voru að öllu líkari tröllum en mönnum, en þó
stilltir vel. Tók Napóleon vel viðr Blálandskeisara og
þakkaði honum sína vegsemd viðr sig með mörgum fögrum orðum;
drukku menn vín þar í tjöldunum af gleði, en þótt margra
góðra drengja væri að sakna.

En er þeir höfðu nokkra stund saman setið, þá heyrðist öskr
svo mikið og læti, að allt lék á reiðiskjálfi; gengu allir út
til að sjá hverju slíkt gegndi. Var þar þá kominn Pútíphar,
og hafði farið gangandi frá Búlgaríu, en eigi hitt á
Langbarðaland, heldr hafði hann farið utan hjá því fyrir
framan Feneyjar, og villst suðr fyrir Róma og út í pontínsku
flóana; var Pútíphar því allr moldugr og forugr af þessu
ferðalagi. Sá hann nú hvergi neitt mannsbarn af sínu liði og
óð um blóðvaðlana berjandisk og bölvandisk eins og graðungr;
hann henti hverju líkinu á fætr öðru upp í háa lopt, og bjóst
til að vaða á móti Frökkum og berja á þeim; vildi Garibaldi
fara á móti Pútíphar, því hann var fullhugi mikill; fékk hann
því eigi ráðið.

Þá mælti Blálandskeisari: "Látið mig fara í helvítið" - og
girti sig upp og gekk í móti Pútíphar. Tóku þeir þegar saman
og varð stutt um kveðjur; varð þar grimmdarligr atgangr.
Blálandskeisari var í nýjum hjartarskinnsbrókum, og þar tók
Pútíphar svo sterkliga í, að brækurnar héngu í dulum og
slitrum utan um lærin á keisaranum; var Pútíphar sterkari og
hafði Blálandskeisara einatt á lopti, en keisarinn var mjúkr
og kom Pútíphar honum eigi af fótunum. Horfðu allir á þenna
atgang og fannst mikið um. Pútíphar var allsber, og náði
Blálandskeisari lengi engum tökum á honum; keisarinn hafði
neglr langar, því hann nagaði eigi fingurna eins og sumir;
hafði hann nú eigi önnur ráð en að hann rak hendrnar á kaf
inn í lærin á Pútíphar, en Pútíphar æpti ógrliga; fóru þeir
nú báðir út á ána, og þar kom Blálandskeisari klofbragði á
Pútíphar svo miklu, að fætr hans áttu skammt til himins, en
hann steyptist á höfuðið ofan í hylinn og sér enn í iljar
honum. Bíðr Pútíphar þar Ragnarökkurs.

Nú sem Austrríkiskeisari sér alla þessa atburði, þá sér hann
að eigi má svo búið standa; hyggr hann nú öllum sínum her
dauðann vísan, þar sem Frakkar höfðu haft sigr yfir jötnum og
illþýði; sá hann sem var, að þeir mundu þaðan af heldr hafa
sigr yfir mennskum mönnum, og það því fremr, sem
Blálandskeisari var kominn til liðs viðr Napóleon. Ríðr hann
nú fram á völlinn, og mælti meðr hárri röddu til Napóleons:

"Nú hefir hér staðið sú orrusta, sem lengi mun í minnum höfð;
hafið þér látið marga hrausta menn af yðrum her. Sjáum vér nú
eigi annað fyrir en að engi muni uppi standa af hvorigum, ef
þessu heldr fram, enda er og illt til þess að vita, ef svo
mikið mannalát skal verða, að eyðist allt dugandisfólk í
ríkjum vorum fyrir þessa styrjöld. Finnst oss og mikið um
það, hversu vinsælir þér eruð, Napóleon keisari, þar sem ekki
einungis tröllauknir riddarar úr fjarrum löndum ganga til lið
við yðr, heldr koma einnig forfeðr yðrir og veita yðr, þótt
þeir sé löngu til moldar gengnir, og má það meðr sanni segja,
að þér hafið vini jafnt á himni sem jörðu; hafið þér og í
enga liðsbón farið, en allir veita yðr sjálfkrafa. Viljum vér
nú koma í veg fyrir það, að menn vorir hrynji hér niðr sem
hálmr fyrir ljáum, og bjóðum vér yðr hólmgöngu á Heljarslóð,
ef yðr svo vel líkar; skal sá kallast unninn, er fellr fyrir
öðrum, og hlýða því er hinum líkar; en engi orrusta skal
framar standa meðr mönnum vorum, heldr skulu allir í friði
heim halda, þá er vér höfum barist. Vil ég nú heyra álit yðar
um þenna hlut, eðr hvort þér kjósið þann, er oss virðist
verri".

Þá mælti Napóleon: "Þetta er vitrliga mælt,
Austrríkiskeisari, og viljum vér víst af yðr hólmgöngu þiggja
að morgni komanda, ef yðr svo vel líkar; skal allt standa,
sem þér hafið þar um sagt; þykjumst vér nóg látið hafa af
mönnum vorum, og þykir oss það engi hefnd, þótt vér mættum
drepa niðr allan her yðvarn, því að dauðr er dauðr". En
Austrríkiskeisari stakk upp á þessu fyrir þá sök, að hann sá
sitt óvænna; en hann var mikill vexti og rammr að afli, og
þóttist hann eiga sigrinn vísan, ef hann ætti við Napóleon
einan; en Napóleon var eigi eins mikill vexti, en vel vaxinn
og hnellinn; kunni engi vopnfimi á við hann, þótt um allan
heim væri leitað, en það vissi Jóseppr eigi, því Napóleon lét
lítið yfir sér sjálfr, og var þó hinn mesti riddari.

Var nú hreinsaðr valrinn og blóðinu veitt út í Padusá, en hún
bar það allt til sævar svo roðnaði allr Hadríaflói; þá ráku
valhrannirnar þar um sæinn svo þykkt, að engi skip komust
innar í flóann en á móts viðr Ragúsa og Manfredónía. En er
lokið var að ryðja valinn, þá var keisurunum haslaðr völlr á
Heljarslóð, og breiddr silkidúkr á grundina. Var allt búið
til hólmgöngunnar um miðnætti; þá gengu menn til hvíldar og
tóku á sig náðir.

13. kapítuli

Um morguninn snemma var allt liðið vakið; var mönnum skipað í
þrefaldan hring utan um hólmgöngusviðið. En utanvert í
hringnum voru settir þrír stólar úr rauðagulli, sat Viktoría
á einum, Napóleon keisarafrændi á öðrum og Blálandskeisari á
hinum þriðja. Þar á bak við stóðu stólar úr hvítagulli; þar
sátu þeir Garibaldi, Marmier, Alexander Dumas, Páll Mússett
og margir aðrir hershöfðingjar og kappar úr beggja liði.
Síðan riðu keisararnir fram; þeir riðu hvítum hestum
gullbrynjuðum og í gullsöðlum. Beislin voru úr demantatölum,
sem dregnar voru á rauðagullsbönd; þær tölur voru allar
austan af Indíalandi, og vissi enginn hvernig þær höfðu verið
boraðar. Hleyptu nú keisararnir hvor að öðrum og lögðu
burtstengunum í skildina svo söng við hátt; gekk það langa
hríð að hvorigr gat bifað öðrum í söðlinum. Loksins rak
Austrríkiskeisari sína burtstöng að Napóleoni, en lagið kom í
bringu hestsins og dalaði brynjuna; þá fældist hestrinn og
hljóp með Napóleon um völlinn. Þá mælti Austrríkiskeisari:
"Nú flýr þú, Napóleon, og kalla ég þig unninn að þessum
leik". "Eigi er svo", mælti Napóleon, "eigi er fullreynt nema
á fæti sé", og stökk af baki og kom standandi niðr á völlinn.
Þá sté Austrríkiskeisari líka af baki; og nú brugðu þeir
sverðum og gengust að af miklum ákafa. Gekk svo langa hríð,
að hvorigr varð sárr; lagði Napóleon sig og lítið fram; en
Austrríkiskeisari var stórhöggr, en fékk þó aldri komið fram
sínum vilja.

Tóku þeir nú hvíld um hríð, er þeir voru báðir móðir orðnir;
og að stundu liðinni mælti Austrríkiskeisari: "Nú munum við
láta til skarar skríða, og það sé ég, Napóleon, að þú kannt
eigi að berjast". Þá glotti Napóleon. Gerðu þeir nú atlögu,
og þá beitti Napóleon sér; hann hafði Dreyrvaðil, og nam það
sverð aldri í höggi staðar, ef rétt var á haldið; þá kastaði
Napóleon skildinum og hjó skjöld Austrríkiskeisara í tveim
höggum, svo eigi voru eptir nema fetlarnir; þá hjó hann
hjálminn, en málmpláturnar flugu víðs vegar út um allan
völlinn; Napóleon hjó svo hart og títt, að sverðin sýndust
sex á lopti í hendi hans og aldri mátti auga á festa, hvar
hann hjó, hlífði brynjan nú og eigi lengr Austrríkiskeisara,
því að Dreyrvaðill skapaði henni aldr; lauk svo, að
Austrríkiskeisari hné niðr á völlinn og flakti allr í sárum.
Bar hann sig vel og drengilega og mælti þá við Napóleon:

"Nú hefir þín hamingja sigrað, Napóleon, og sagði mér það
löngum hugr um, að hún mundi mikil og fögr vera. Hefir þú nú
haft fram þinn vilja, menn þínir unnið sér frægð og frama; en
þú styrkt ríki þitt meðr þeim hlutum, er lengi munu standa.
Munu fáar sögur hafa af ógrligri bardaga að segja en hér
hefir háðr verið, og eigi af frækiligri framgöngu en þessi
var, er sýnd hefir verið á Heljarslóð; því að það skaltu
vita, að þessi orrusta er miklu meiri en Brávallabardagi og
Rúnsívalsbardagi, er mestir hafa verið í manna minnum, að því
er Metternich hefir sagt mér frá. En ég mun hér nú deyja, og
hetjur þínar og menn mínir munu verpa haug minn og drekka
erfi mitt með sæmd og gleði. Vonar mig, að þú munir sjá til
þess af visku þinni, að þessi styrjöld eigi rísi upp aptr,
heldr fari allir heim í friði. Er mér eigi hatr í brjósti til
þín né þíns veldis, þótt við höfum grátt silfr elt; enda
veldr sjaldan einn þegar tveir deila".

Napóleon viknaði og mælti: "Sjaldan hefir mér ætlan mín
brugðist, og er sú ætlan mín, að yðr muni það eigi henda að
láta hér líf yðvart snemma í frægð og fögrum blóma; hyggjum
vér, að þér munið enn stjórna ríki yðru meðr sæmd og speki um
langan aldr".

Og er Napóleon hafði þetta mælt, þá sást jóreykir miklir og
heyrðist hljómr og söngniðr yfir Mundíafjöll; urðu þá
undarleg tíðindi, því fyrst komu í loptinu tólf ernir
fljúgandi; þeir voru allir svo, að önnur hver fjöðr var
gyllt, en önnur hvít; þá komu tólf svanir alhvítir með
blágullnum bjarma og teygðu hálsana meðr löngum hljómdrögum
svo kvað við í himinskýjunum, en þá kom nokkuð sem eldslogi
rjúkandi; það var páavagninn og Evgenía í; henni fylgdu fimm
hundruð heiðrsmeyjar á gullkerrum, en strútsfuglar drógu
kerrurnar og veifuðu vængjunum; þá komu fimm þúsundir riddara
og fjórir fremstir; það voru þeir Albert, maðrinn Viktoríu,
og Lord Cowley og Lord Dufferin og vinr hans sá, er Nikander
hét; þeir voru allir á grænum brynjum með hvíta skildi og
gyllta hjálma; gengu þeir allir fyrir Viktoríu og kvöddu hana
virðuliga. En Evgenía sté þegar af vagninum og sá hvað um var
að vera; tók hún þá úr vagnsætinu lífstein; sá steinn var
hvítr og læknaði öll sár mjög skjótliga; gekk hún síðan að
Austrríkiskeisara og skóf lífsteininn ofan í sárin, og dró
þegar úr allan sviða, en Austrríkiskeisari leið í dá.

Nú urðu miklir fagnaðarfundir meðr Evgeníu og Napóleoni; varð
Evgeníu svo starsýnt á keisarann sinn, eins og hún hefði
aldri séð hann áðr, sem von var, þar sem hann hafði unnið
slík hervirki og íklæðst nýjum skrúða frægðar og frama ofan á
alla þá vegsemd, er áðr hafði hann. Sátu þau nú hjá Viktoríu
og þótti ljúft eptir liðna þraut. Og eptir nokkra stund
raknaði Austrríkiskeisari við úr dáinu; þá stód Evgenía upp
og fór höndum um keisarann, en hún var svo mjúkhent, að hendr
hennar voru sem svanadúnn blævakinn; og svo mikill kraptr
fylgdi þeim höndum, að þær læknuðu öll sár; stóð
Austrríkiskeisari þá upp alheill og þakkaði Evgeníu
lækninguna meðr mörgum fögrum orðum.

Þá mælti Napóleon: "Nú vil ég upp á því stinga, að vér haldim
hér veislu að skilnaði, Austrríkiskeisari, svo að vér skiljum
með gleði og gleymum þeim raunum, er vér höfum þolað af
þessari styrjöld". "Það vil ég gjarna", mælti
Austrríkiskeisari, "og skulum við báðir kosta veisluna, meðr
því að við höfum penninga eins og sand".

Þá stóð Blálandskeisari upp og mælti: "Meðr því að menn eru
hér sáttir orðnir og friðr er á kominn, þá viljum vér leggja
til veislu þessarar tólf þúsund skippund af nautaketi og fimm
hundruð ámur af ákavíti handa herinum". Líkaði öllum vel
þessi ræða Blálandskeisara, og þótti hann hafa talað af
mikilli andagipt.

Þá stóð Viktoría upp og mælti til Napóleons: "Nú vil ég minna
yðr á heit yðvart, Napóleon keisari, er þér hétuð að gefa
meyjum mínum festarmenn; þykir oss þér hafa langt fram séð,
og hafið þér mikinn frama hér fengið".

Þá mælti Napóleon: "Það skal standa, sem ég hefi heitið,
Viktoría, og skulu nú meyjarnar kjósa sér menn þegar í stað,
ef þær vilja; skulum vér þá gera þessa veislu að
tólf-hundraðföldu festaröli og skal ekkert það skorta, það er
þér hafa vilið".

Þá gengu meyjarnar fram með herfylkingunum, og kaus hver sér
þann mann, er henni leist á; síðan var slegið upp tólf
hundruð hjónarúmum úr gulli og gimsteinum og tjaldað yfir
meðr gagnsæju kristallsgliti; þær sængr voru allar settar á
völlinn í sólsetrsstað, og þar gengu meyjarnar til hvílu meðr
festarmönnum sínum, því óþarfi þótti lengr að slá þeim hlutum
á frest; þá gengu og allir aðrir til svefns, því að kvöld var
komið, nema þeir, er búa skyldu til veislunnar, þeir vöktu um
nóttina; en veislan skyldi standa að morgni.

14. kapítuli

Nú reis sól í heiði um morguninn, og var allt búið til
veislunnar, og samboðið þeim höfðingjum, er hennar skyldu
njóta. Kom nú allt liðið og settist niðr, en að því búnu
gengu höfðingjar og drottningar í þeirri röð sem hér segir.
Fyrst gengu Viktoría og Evgenía, og Napóleon í miðjunni. Þá
komu Albert og Napóleon keisarafrændi og Austrríkiskeisari og
Blálandskeisari; þá Lord Cowley, Lord Dufferin, Nikander og
Marmier; þá öll hjónin, tólf hundruð; þá Alexander Dumas og
Páll Mússett og Garibaldi og hinir aðrir hershöfðingjar.

Evgenía var þann veg búin, að hún var í hvítum silkikjól meðr
gullrauðum krúnum; hún hafði festi um hálsinn af þeim tölum,
er margarítes heita, og pellglit á herðum með gullarnarfiðri;
en kórónu á höfði úr safírsteini himinblám meðr eldligum
knappi efst. Tuttugu meyjar gengu á eptir drottningunni og
héldu upp kjólslóðanum. Napóleon var á rauðri purpurakápu, er
Cæsar hafði áðr borið; hún var öll lögð meðr gullborðum og
demöntum; hann hafði kórónu úr hvítagulli eins og múrtinda,
og efst uppi sat örn kórónaðr úr rauðagulli. Tuttugu og
fjórir riddarar gengu á eptir keisaranum og báru kápulöfin.
Viktoría var í silkikjól sægrænum meðr blám öldurákum og sló
á gullrauðum blæ; hún hafði hálsmen úr kóralli þeim, er Ísis
heitir; hann er blóðrauðr og vex í Indíahöfum; hún hafði
kórónu úr smaragðsteini grasgrænum og sælilju efst úr
flogagulli; það gull unir hvergi nema hjá sækonungum. Tuttugu
og fjórar meyjar báru kjólfald Viktoríu. Austrríkiskeisari
var í blárri keisarakápu meðr stungnum silfrkrúnum; hann
hafði kórónu úr marsilfri og dvergasmíði; tuttugu riddarar
báru kápulöfin keisarans. Blálandskeisari var í hvítri kápu
úr marðarskinnum meðr silfrbjöllum, og hringdi við, er hann
gekk; hann hafði kórónu greypta úr gresjárnum sunnan frá
Timbúktú; hún var furðuverk mikið og spegilfögr. Tólf svartir
riddarar báru á kviktrjám kápuslóðann eptir keisaranum.
Albert var í rauðri skarlatsskikkju gullsaumaðri; hann hafði
gullhlað um enni. Napóleon keisarafrændi var í hvítri brynju
og rauðum silkibuxum; hann hafði hjálm gylltan á höfði og
fjaðrir á af fuglinum Fenix. Þá höfum vér og heyrt þess
getið, að Lord Dufferin og Nikander voru báðir eins klæddir
og leiddust; þeir voru í brynjum úr stjörnugulli meðr
silfrrifjum; og höfðu hjálma úr blástáli glerskæru meðr
toppandarskúfum; þeir voru gyrðir sverðum og gullrekin
hjöltun öll, en umgerðin vafin meðr gullþræði og sett
geirfuglafjöðrum. Lord Cowley var í hringabrynju úr
snúðstáli, hún var þreföld; hann hafði stálhúfu á höfði og
brynhosur úr engelsku tini frá Cornwallis. Marmier var á
flöjelsbuxum pilsvíðum og sefgrænum, og á bláum klæðiskjól
meðr gylltum knöppum; hann hafði hjálm á höfði úr fílsbeini
og fjaðraskúfr mikill efst á hjálminum úr fjöðrum af fuglinum
Dúdú; sá fogl er nú dauðr. Brúðhjónin voru öll hvítklædd.

Settust menn nú til borðs, og er þar um eigi að orðlengja, að
þar var haldin friðarveisla og drukkin tólf hundruð brullaup;
segja menn að slík hjónaveisla hafi aldri haldin verið hvorki
fyrr né síðar. Og er veislan hafði staðið í þrjár vikur, þá
stóð Napóleon keisari upp og mælti fyrir minni á þessa leið:
"Nú munum vér snúa hugum manna um hríð frá glaumi og gleði
til alvarligra hugsana; því að þó menn nú sé værir í
veisluhljómi, þá hefir samt það orðið á þessum stað, er fremr
mun minna á daprar stundir en daga ljósa. Því að mannligt líf
er breytiligt og undirorpið umskiptum sólbjartra daga og
svipligra nátta; enda hefir hér mátt sjá byltingar lífs og
dauða, og svo fagnað og friðarhót. En lífi þjóðanna er eins
varið og lífi náttúrunnar; því eins og engin ársæld getr átt
sér stað í sífelldum umhleypingum og stormum, eins getr
heimslífið þjóðanna heldr eigi staðist né dafnað, ef friðrinn
er alltaf rofinn hvað eptir annað; hef ég það fyrri sagt, að
keisaradæmið er friðr; en nú segi ég, að mannlífið sé friðr.
Það er víst, að frægð grær á fallins blóði; en maðrinn lifir
eigi á frægðinni einni saman; er og annarr meiri heiðr til en
herfrægð; en sá heiðr er heiðr friðar og frelsis. Eins og
stríð og styrjöld leiðir af sér ánauð og ýmsan þrældóm, meðr
því að herstjórnarharka og undirokan manna hljóta þar með að
fylgja, eins þróast og eflist frelsið einungis með vináttu
manna; en vináttan getr eigi átt sér stað nema í friði. Hef
ég það æ fyrir augum haft, að láta þegna mína njóta
friðarins, eins og unnt er, þótt nú hafi út af brugðið; því
að í friðinum er frelsið og farsældin falin; og þar er afl og
ágæti geymt meðr fegra og varanlegra blóma en þeim, er fæst
meðr leiðangri og hervaldi, þótt í augun gangi. Nauðugr fór
ég í þetta stríð, en viljugr fer ég aptr heim; hryggr gekk ég
til hjörva, en feginn geng ég til friðar. Vil ég nú mæla
fyrir minni friðarins, og æskja þess öllum lýð, að haldast
megi friðsæl og farsæl hamingja um láð og lög, og samlyndi og
vinátta meðr öldum og óbornum, svo langt sem sær svellr, fugl
flýgr og aldin á eikum grær".

Og er Napóleon hafði lokið þessari tölu, þá stóðu allir upp
og drukku þetta minni af hreinu hjarta. Þá mælti Albert fyrir
minni Napóleons keisara af mikilli snilld og orðgnótt; var
það minni drukkið meðr svo miklu fagnaðiarópi, að það þótti
sem það mundi aldri enda taka.

Þá stóð Nikander upp og mælti fyrir minni Viktoríu á þessa
leið: "Nú hefir oss veist sá fögnuðr, að líta hér saman komna
hina veldisríkustu stjórnara heimsins; segir mér svo hugr um,
að nokkrar aldir muni líða, og margir muni til moldar ganga,
áðr slíkt verði aptr. Hafa þessir hlutir hér orðið í varma
suðrænnar sólar, og fyrir því er eigi ólíklegt, að mönnum
kunni að vera orðið heitt nokkuð; vil ég því kæla yðr um hríð
meðr svalari blæ en hér er; og snúa huga yðrum í norðrátt til
þess ríkis, er nyrst liggr allra þeirra, er þátt eiga í
þessari gleði. Er yðr öllum kunnigt, hversu mikið ríki
Engladrottning á fyrir vestan haf, og er það meginríki; en þó
er engi sá hluti heimsins, er hún eigi ekki nokkuð af; kveða
menn fyrir þá sök sól eigi setjast í Englaveldi, svo sem
fyrrum var sagt um ríki Filips konungs hins annars. En þótt
að þetta ríki sé svo geysiligt og tvístrað í heiminum, þá er
þó vegr Viktoríu svo mikill, og svo trúa herra hefir hún í
sinni þjónustu, að hún heldr saman öllum þessum löndum svo að
hvergi svífr, enda þótt að náttúra þeirra sé ólík í alla
staði. Má af slíku marka, að hún og hennar ríki hefir þá
auðnu, sem keisarinn mælti að væri undirrót allrar farsældar,
en það er friðrinn og það afl, er friðinum fylgir. Hefir
hennar ríki á Englandi aldri truflast fyrir neinum ófriði eða
ósamþykki um hennar daga. Vil ég nú skora á yðr alla að
drekka minni Viktoríu Engladrottningar, henni til vegsemdar,
farsældar, yndis og gleði, að ríki hennar megi standa um aldr
og ævi og hún sjálf lifa mörg heilladrjúg og friðsamleg
ríkisár".

Var þá þetta minni drukkið af engu minna fagnaði en minni
Napóleons; gerðu menn góðan róm að ræðu Nikanders, sem von
var, því að hann bar fram snjallt og skörugliga.

Þá stóð upp Napóleon keisarafrændi og mælti fyrir minni
Austrríkiskeisara, og þá mælti Garibaldi fyrir minni Alberts
og Evgeníu, en Austrríkiskeisari mælti fyrir minni Napóleons
frænda. Voru öll þau minni drukkin af mikilli gleði, og var
nú suma farið að syfja, því að fullin gengu óðum hvort á
annað ofan.

Þá stóð upp Lord Cowley og mælti þannig fyrir minni
Blálandskeisara: "Víst er það mikill fagnaðr, að vita af svo
mörgum höfðingjum og frúm saman komnum, en þó furðum vér oss
eigi á náttúrligu eðli þeirra, þar sem öll eru hvít á hörund,
og mætti kalla alla Norðrálfuna Hvítramannaland eðr jafnvel
Albíon, og bæta þar enn við Norðrameríku, Persíu, Kína og
Síbiríu; en hitt þykir oss nýjung, að hér sitr með oss einn
kolsvartr keisari frá Blálandi, og allr hans her svartr sem
bik. En hann hefir gert meira fyrir oss en það, að sýna oss
sig og blámenn og berserki, því að hann hefir veitt hér til
veislunnar þá beufsteik, sem vér höfum aldrei slíka smakkað í
sjálfri Lundúnaborg, og vita þó allir, að vér erum nautamenn
miklir og kunnum bæði að matreiða nautin og éta þau; en þessi
beufsteik yfirstígr allt, sem mér nú dettr í hug, því að hún
er bæði ágætliga brúnuð og þar að auki svo blóðrauð og meyr
innan, að hún er mýkri undir tönn en flyðrufylla og líkari
guðafæðu en mannligum mat.

Mun ég það lengst upp kveða, að ég hef aldri á minni
lífsfæddri ævi smakkað annan eins mat, og vil ég ráða löndum
mínum til að drepa öll naut sín, en fá nýjan graðungastofn
aptr frá Blálandi, en kaupa nautaket af Blálandskeisara á
meðan nautin eru að vaxa; án efa þyrftum vér þá að fá kýr
líka, því án þeirra mun nautunum varla verða komið upp. Enn
fremr hefr Blálandskeisari af gjafmildi sinni lagt til
veislunnar það brennivín, hvers líka ég hygg hvergi í
heiminum finnast muni, og má sjá hinar furðuligu verkanir
þess, því að þeir, sem ófullir eru, hafa alla skynsemi; en
hinir, sem drukknir eru, gleyma sorgum og sút og verða sem
vitlausir. Er ég nú staðráðinn í því, þegar ég kem aptr til
Englafoldar, að hætta hreint að drekka Porter og Ale, heldr
mun ég panta hverja brennivínsámuna á fætr annarri frá
Blálandskeisara, og mun víst eigi of dýrt, þótt menn gefi
eitt pund fyrir pottinn af slíkum dýrindis metalli. Virðist
mér því sjálfsagt, að einhverr verði til að frambera
minnismál Blálandskeisara af veislufólksins hálfu fyrir allt
þetta af góðum hug í té látið, að hann megi komast aptr heill
á hófi heim til sín og lifa vel og lengi og éta skyr og
rengi".

Þessi ræða hins dýra lávarðar líkaði vel, og var þetta minni
og drukkið; en að því búnu þakkaði Blálandskeisari Lord
Cowley fyrir sig með svofelldum orðum: "Mesta ánægja væri
mér, ef þér kæmuð til Affríku, að þér rækjuð við hjá mér, og
þæðuð ket og brennivín. Ég er ekki skáld, Cowley minn, en
yðar sérdeilislega mælska færir mig á lopt, eins og ég færði
Pútíphar, þegar ég lagði hamramman hrímþursann á svo smellnu
klofbragði, að ég var rétt farinn úr augnaköllunum sjálfr; og
við yðar öflugu orðsnilld vakna allar mínar
fegurðartilfinningar, svo að ég verð verulegt skáld og tala
með himneskum orðum, eins og heyra mátti á þeim undanganganda
kviðlingi, sem mér varð á munni. En nú er ég glaðr á góðri
stund sem á mér sér, og hlakka ég nú til að komast heim til
mín, því mér leiðist hér, og konunni minni er líka sjálfsagt
farið að leiðast eptir mér; ég hef nú ekkert barn átt í fimm
ár; hún sat á rúmstokknum og var að gera við upphlutinn sinn;
það var farin af honum ein millan, en hún hefir kannske verið
undir rúminu, þó hún væri ekki fundin þegar ég fór, en ég er
óvanr að mæla fyrir skálum, því á Blálandi er lítið um ræður,
eins og allir vita, og þess vegna skal nú þetta vera Lord
Cowleys skál". Þetta sagði Blálandskeisari og ýtti upp
öxlunum og gaut augunum og skældi munninn og brosti í kampinn
eins og klerkr, sem hefir sagt nokkuð ljótt á stólnum. Minni
Lord Cowleys var drukkið, því hann var maðr vinsæll.

Þá stóð Marmier upp og mælti: "Nú mun ég leyfa mér að mæla
fyrir minni tveggja heiðursmanna, sem hér fylla flokk vorn
með dugnaði og sóma; en það er öllum kunnigt, að
fóstbræðralag hefr tíðkast frá alda öðli; því að vér höfum
heyrt getið um Jósep og byrlarann, er hverr stoðaði annan til
mikils frama meðr því að byrlarinn átti hlut að því, að Jósep
varð mestr maðr í Egiptó, en Jósep barg byrlaranum frá
háðungarligum dauða; þá þekkjum vér og Otus og Ephíaltes, sem
ætluðu að brjóta himininn, þótt þeim yrði þess eigi auðið; þá
munum vér Theseus og Pírithóus, þótt nú sé báðir í helvíti,
að því er Virgilíus kveðr; þá munum vér og Órestes og
Pýlades, sem voru svo frægir, að þeir eru fyrirmynd allra
vina; þá munum vér Alexander og Hefestion, sem hvorr mátti
eigi af öðrum sjá; þá voru og Akkilles og Patróklus, sem
þeirra vinátta var einn hinn frægasti hlutr í einu hinu
frægasta stríði; munum vér og Nisus og Evrýalus, er voru
vinir órjúfandi; enn eru Damon og Pythias, ef nokkurr hefr
lesið Vinagleði af þeim, sem hér eru inni; þá teljum vér
Magnús og Halldór, sem lögðust báðir á eitt til að sjóða
saman eitt dálítið stafrofskver; má af því marka, að þeir
hefðu hjálpast að til meiri afreksverka, ef örlögin hefði svo
viljað. Nú sem vér höfum þessi hin fögru og frægu dæmi
fóstbræðralagsins frá fornöld, þá má oss mikil ánægja að því
vera, að geta sagt, að meðal vor sé einnig fóstbræðr, því að
vinátta Lord Dufferins og Nikanders er nú orðin svo fræg, að
hennar er getið í öllum blöðum um heim allan, sem makligt er,
og ég hef sjálfr ritað um þá í Revue Britannique; og það er
þeim að þakka, að ég er ekki dauðr fyrir löngu, því að úr
þessum blöðum saumaði ég brynjuna mína, sem hlífði mér þegar
Vígvaða ætlaði að drepa mig, og það er því að þakka, sem á
blöðunum stóð. Er og öllum kunnigt, hversu víðfræg ferð
Nikanders og Dufferins er orðin, þar sem þeir hafa siglt
innan um ísjaka og rauðkembinga og allskonar illhveli efst
uppi viðr heimskautið, þar sem jörðin stendr kyrr, eins og
mig minnir að Arago hafi einu sinni sagt mér; og vitið þér
það allir, að Lord Dufferin hefr um þetta saman sett eina
fræga ferðabiblíu, fulla af ferðasögum og ferðavísum. Er það
hin frægasta og besta bók, og helmingi betri en gamla
Vaisenhúsbiblían og engelsku gjafabiblíurnar, sem allir
þekkja. Vil ég nú loks óska Lord Dufferin og Nikander langrar
og heilladrjúgrar ævi, og að þeir megi blómgast og þróast
líka sem tvær pálmaviðargreinir á lífsins landi, ilmandi af
allskonar sætleik og ágæti, heiminum til uppbyggingar, guði
til ánægju, en andskotanum til óþokka og ergelsis. Lengi lifi
Lord Dufferin og Nikander!"

Þetta minni var drukkið með svo miklu fjöri, að flest
glerílát gengu í sundr, er á borðinu voru, en að því búnu
stóð Páll Mússett upp og mælti: "Nú veit ég ekki, hvort menn
hafa gott af að drekka fleiri minni, því af öllu má of mikið
gera; en samt virðist mér það hreint ófært, að drekka ekki
brúðhjónaminnið; það er skrýtið, að það skuli eigi vera búið
að drekka það fyrir löngu. En með því að hér úir og grúir af
hjónum, þá álít ég ófært að drekka minni hverra einstakra
hjóna út af fyrir sig, því það mundi verða tólf hundruð glös
á mann, og langt of mikið, eins og allir sjá, því menn mundu
allir liggja á bakinu af öðru eins fylliríi, og enda óvíst,
hvurt nokkurs manns magi rúmar svo mikið af vatni, hvað þá
heldr víni. Sting ég því upp á því, að vér drekkum minni
brúðhjónanna allra í einu, upp á það að þau megi aukast og
margfaldast og uppfylla jörðina og njótast í gleði og
samlyndi til ellidaga. En til þess að gera þetta minni enn
hátíðligra, þá vil ég upp á því stinga, að allir kyssist, sem
hér eru að veislunni. Er það gamall og góðr siðr og
ástarmerki".

Líkaði öllum vel ræða Páls skálda, og var minnið fyrst
drukkið, en síðan gengu menn og kysstust; var svo reiknað, að
því er oss hefr frá sagt verið, að þar færi manna á milli
fimm hundruð milljónir og fimm hundrud þúsund legíónir kossa,
en hver legíón var sex þúsund, sex hundruð og sextigir og sex
kossar. Er það miklu fleira en stjörnur himins; enda höfðu
margir viðvaningar munnkrampa síðan og afsögðu hreint að
drekka meira.

Að því búnu mælti Napóleon: "Nú munum vér eigi drekka fleiri
minni, og munum vér nú slíta þessari gleði. En svo skiljum
vér nú við þenna stað, að hann er merkastr orðinn allra staða
jarðarinnar á þessari öld, og mun um langan aldr eigi eignast
sinn líka. Kveðjum vér yðr nú, virðulig drottning Viktoría,
og allar frúr, keisarar, meyjar, hershöfðingjar og vinir,
felandi oss alla guði á vald, að hann megi stoða oss til að
efla frið og farsæld þegna vorra, en þá til að njóta fagnaðar
og gæfu undir ægiskildi vorum og skjóli".

Þá stóðu allir upp og kvöddust meðr kossi og handabandi, og
hélt hverr heim til sín. Sat Napóleon í ríki sínu meðr sinni
frú um langan aldr í friði og farsæld, og þykir hann einna
mestr keisari, þeirra er vér höfum sögur af. En þessa sögu
höfum vér saman sett eptir því sem vér höfum numið af gangi
þessara hluta, og þótt þessir atburðir kunni sumum ótrúligir
að þykja, þá höfum vér frá öllu sagt eins og oss hefr fyrir
sjónir borið og í hug dottið; eru og margir þeir hlutir í
veröldinni, er ótrúligir þykja þeim, er eigi skilja, en
trúligir þeim, er vitið hafa meira.

Viljum vér nú kveðja alla góða menn, bæði karlmenn og
kvenmenn, óskandi að þessi riddarasaga megi þeim til ánægju
og skemmtanar verða og til dægrastyttingar, þó eigi væri nema
eina kvöldstund, og lúkum vér þar að segja frá styrjöldinni
miklu.

Heimild

Texti þessarar síðu er fenginn stafréttur af Netútgáfunni. Aðeins uppsetningunni hefur verið breytt. http://www.snerpa.is/net/sma/helj.htm