Maria/Ĉapitro XLV
XLV

Pasados unos días,  empezó a calmarse el pesar que la muerte de Feliciana había causado en los ánimos de mi madre, Emma y María, sin que por eso dejase de ser ella el tema frecuente de nuestras conversaciones. Todos procu­rábamos aliviar a Juan Angel con nuestros cuidados y afectos, siendo esto lo mejor que podíamos hacer por su madre. Mi padre le hizo saber que era com­pletamente libre, aunque la ley lo pusiese bajo su cuidado por algunos años,1y que en adelante debía considerarse solamente como un criado de nuestra casa. El negrito, que ya tenía noticia de mi próximo viaje, manifestó que lo único que deseaba era que le permitieran acompañarme, y mi padre le dio alguna esperanza de complacerlo.

Kelkajn tagojn poste, ekkvietiĝis la bedaǔro kiun la morto de Feliciana estis kaǔzinta en la animoj de mia patrino, Emma kaj Maria, sen ke pro tio ŝi ĉesu esti la ofta temo de niaj konversacioj. Ni ĉiuj klopodadis konsoli Johanon Anĝelon per niaj atentoj kaj simpatio, ĉar tio estis tio kion plej bone ni povis fari por lia patrino. Mia patro sciigis al li ke li estas komplete libera, kvankam la leĝo estis metinta tiun  sub lian prizorgadon dum kelkaj jaroj,2 kaj ke en la estonto li devis sin konsideri nur kiel serviston de nia hejmo. La negreto, kiu jam sciis pri mia proksima vojaĝo, manifestis ke li nur deziras ke oni permesu al li akompani min, kaj mia patro donis al li kelkan esperon komplezi lin.

A pesar de lo sucedido la noche víspera de mi marcha a Santa R., María continuaba siendo para conmigo solamente lo que había sido hasta enton­ces: aquel casto misterio que había velado nuestro amor, lo velaba aún. Apenas nos tomábamos la libertad de pasear algunas veces solos en el jardín y en el huerto. Olvidados entonces de mi viaje, retozaba ella a mi alrededor, recogiendo flores que ponía en su delantal para venir después a mostrárme­las, dejándome escoger las más bellas para mi cuarto, y disputándome algunas que fingía querer reservar para el oratorio. Ayudábale yo a regar sus eras predilectas, para lo cual se recogía las mangas dejando ver sus brazos, sin advertir que tan hermosos me parecían. Nos sentábamos a la orilla del de­rrumbo, coronado de madreselvas, desde donde veíamos hervir y serpentear las corrientes del río en el fondo profundo y montuoso de la vega. Afaná­base otras veces por hacerme distinguir sobre los lampos de oro que el sol dejaba al ocultarse, leones dormidos, caballos gigantes, ruinas de castillos de jaspe y lapislázuli, y cuanto se complacía en forjar con entusiasmo in­fantil.

Spite al tio kio okazis la vesperon antaǔ ol mia ekiro al Santa R., Maria restadis por mi nur tio kion ŝi estintis ĝis tiam: tiu pura mistero kiu estis vualinta nian amon, ankoraǔ vualadis ĝin. Apenaǔ ni prenadis al ni la liberon promeni kelkfoje solaj en la ĝardeno kaj en la horto. Tiam en nia forgeso de mia vojaĝo, ŝi petoladis ĉirkaǔ mi, kolektante florojn kiujn ŝi metis en sian antaǔtukon por poste veni montri ilin al mi, permesante al mi elekti la plej belajn por mia ĉambro, kaj pridisputante al mi kelkajn kiujn ŝi ŝajnigis voli rezervi por la kapelo. Mi helpadis ŝin akvumi ŝiajn preferatajn bedojn, por kio ŝi suprenvolvis la manikojn lasante vidi siajn brakojn, ne rimarkante kiom belaj ili ŝajnas al mi. Ni eksidadis ĉe la rando de la profundaĵo, kronita de kaprifolioj, de kiu ni vidis boli kaj sinui la fluojn de la rivero en la profunda kaj arbar-riĉa fundo de la valo. Ŝi klopodadis aliajn fojojn distingigi al mi super la oraj ekbriloj postalitaj de la suno ĉe la subiro, leonojn durmantajn, gigantajn ĉevalojn, ruinojn de kasteloj el jaspo kaj lazurito, kaj kion ŝi havis plezuron forĝi kun infaneca entuziasmo.

Pero si la más leve circunstancia nos hacía pensar en el viaje temido, su brazo no se desenlazaba del mío, y deteniéndose en ciertos sitios, me busca­ban sus miradas húmedas, después de espiar en ellos algo invisible para mí.

Sed se la plej malgrava cirkunstanco igis nin pensi pri la timata vojaĝo, ŝia brako ne malligiĝis el la mia, kaj haltante en certaj lokoj, ŝi serĉis min per humidaj rigardoj, gvatinte en tiuj lokoj ion nevideblan al mi.

Una tarde, ¡hermosa tarde que vivirá siempre en mi memoria!, la luz de los arreboles moribundos del ocaso se confundía bajo un cielo color de lila con los rayos de la luna naciente, blanqueados como los de una lámpara al cruzar un globo de alabastro. Los vientos bajaban retozando de las mon­tañas a las llanuras: las aves buscaban presurosas sus nidos en los follajes de los sotos. Los bucles de la cabellera de María, que recorría lentamente el jardín asida de mi brazo con entrambas manos, me habían acariciado la frente más de una vez; ella había intentado reclinar la sien sobre mi hombro; nada nos decíamos... De repente se detuvo en el extremo de una calle de rosales; miró por algunos instantes hacia la ventana de mi cuarto, y volvió a mí los ojos para decirme:

Iun posttagmezon, belan posttagmezon kiu ĉiam daǔros en mia memoro!, la lumo de la mortantaj ĉiel-ruĝoj de la sun-subiro konfuziĝis sub ĉielo lil-kolora kun la radioj de luno leviĝanta, duonblankaj kiel tiuj de lampo  trapasantaj alabastran globon. La ventoj malsupreniris petolantaj de la montaroj al la ebenaĵoj; la birdoj serĉis rapide siajn nestojn inter la foliaroj de la boskoj. La bukloj de la hararo de Maria, kiu malrapide trairadis la ĝardenon prenata ĉe mia brako per ambaǔ manoj, estis karesintaj mian frunton pli ol unu fojon; ŝi estis provinta klini la tempion sur mian ŝultron; ni interdiradis nenion... Ŝi tuje haltis ĉe la extremo de iu rozuja vojo; ŝi rigardis kelkajn momentojn al la fenestro de mia ĉambro, kaj turnis al mi la okulojn por diri: 

—Aquí fue; así estaba yo vestida...; ¿lo recuerdas?

―Ĉi tie okazis; tiel ĉi mi estis vestita...; ĉu vi tion rememoras?

— ¡Siempre, María, siempre!... —le respondí cubriéndole las manos de besos.

―Ĉiam, Maria, ĉiam!... ―mi respondis kovrante al ŝi la manojn per kisoj.

—Mira: aquella noche me desperté temblando, porque soñé que hacías eso que haces ahora... ¿Ves este rosal recién sembrado? Si me olvidas, no florecerá; pero si sigues siendo como eres, dará las más lindas rosas, y se las tengo prometidas a la Virgen con tal que me haga conocer por él si eres bueno siempre.

―Rigardu: tiun nokton mi vekiĝis tremanta, ĉar mi sonĝis vin farantan kion vi faras nun... Ĉu vi vidas ĉi tiun rozujon ĵus semitan? Se vi forgesos min, ĝi ne floros; sed se vi daǔre estos kia vi estas, ĝi donos la plej belajn rozojn, kaj mi promesis ilin al la Madono kondiĉe ke pere de ĝi ŝi sciigu al mi ĉu vi estos ĉiam bona.

Sonreí enternecido por tanta inocencia.

Mi ridetis, kortuŝita de tioma inocenteco.

—¿No crees que será así? —me preguntó seria.

―Ĉu vi ne kredas ke estos tiel? ― ŝi demandis kun serioza tono.

—Creo que la Virgen no necesitará tantas rosas.

―Mi kredas ke la Virgulino ne bezonos tiomajn rozojn.

Hizo que nos acercáramos a la ventana de mi cuarto. Una vez allí, desen­lazó su brazo del mío; se dirigió al arroyo, distante unos pasos, anudándose en la cintura el pañolón; y trayendo agua en el hueco de las manos juntas, se arrodilló a mis pies para dejarla caer a gotas sobre una cebolletita reto­ñada, diciéndome:

Ŝi agis tiel ke ni alproksimiĝu al la fenestro de mia ĉambro. Tuj poste, ŝi malligis sian brakon el la mia; ŝi sin direktis al la rivereto, je kelkaj paŝoj, nodante la ŝalon je sia talio; kaj portante akvon en la kavo de la manoj kunigitaj, ŝi genuiĝis je miaj piedoj por lasi ĝin fali pogute sur iun burĝonintan bulbeton, dirante al mi: 

—Es una mata de azucenas de la montaña.

―Ĝi estas planto de montara lilio.

—¿Y la has sembrado ahí?

―Kaj vi semis ĝin tie?

—Porque aquí...

―Ĉar ĉi tie...

—Ya lo sé, pero esperaba que lo hubieras olvidado.

―Mi jam scias, sed mi esperis ke vi estu forgesinta tion.

—¿Olvidar? ¡Como es tan fácil olvidar! —me dijo sin levantarse ni mi­rarme.

―Forgesi? Kiel se estus tiel facile forgesi! ― ŝi diris sen leviĝi  kaj sen rigardi min.

Su cabellera rodaba destrenzada hasta el suelo, y el viento hacía que algunos de sus bucles tocaran las blancas mosquetas de un rosal inmediato.

Ŝia hararo rulfaladis malplektita ĝis la grundon, kaj la vento igis kelkajn el ĝiaj bukloj tuŝi la blankajn sovaĝ-rozojn  de iu apuda rozujo.

—¿Pero no sabes por qué encontraste aquí el ramillete de azucenas?

―Sed ĉu vi ne scias kial vi trovis ĉi tie la bukedon el lilioj?

—¿Cómo no lo he de saber? Porque ese día hubo quien supusiera que yo no quería volver a poner flores en su mesa.

―Kiel mi povus ne scii? Ĉar tiutage iu supozis ke mi ne volis denove meti florojn sur lian tablon.

—Mírame, María.

―Rigardu min, Maria.

—¿Para qué? —respondió sin levantar los ojos de la matita, que pare­cía examinar con suma atención.
 
―Kial? ―Ŝi respondis sen levi la okulojn el la planteto, kiun ŝi ŝajnis ekzameni kun ekstrema atento.

—Cada azucena que nazca aquí será un castigo cruel por un solo mo­mento de duda. ¿Sabía yo acaso si era digno?... Vamos a sembrar tus azuce­nas lejos de este sitio.

―Ĉiu lilio kiu naskiĝos ĉi tie estos puno kruela pro ununura momento da dubo. Ĉu mi hazarde sciis ĉu mi estas inda?... Iru ni semi viajn liliojn for de ĉi tie.

Doblé una rodilla al frente de ella.

Mi fleksis unu genuon fronte al ŝi.

— ¡No, señor! —me respondió alarmada y cubriendo la matica con en­trambas manos.

―Tute ne ―ŝi respondis alarmita kaj kovrante la planteton per ambaǔ manoj.

Yo me volví a poner en pie; y cruzado de brazos esperaba a que ella terminara lo que hacía o fingía hacer. Trató de verme sin que yo lo notase, y rió al fin levantando el rostro lleno de recompensas por un instante de supuesta severidad, diciéndome:

Mi reekstaris; kaj kun la brakoj krucitaj mi atendis ke ŝi finu kion ŝi estis faranta aǔ ŝajnanta fari. Ŝi klopodis rigardi min sen ke mi rimarku tion, kaj fine ridis levante la vizaĝon plenan de rekompencoj por unu momento de supozita severeco, kaj dirante:

—Conque muy bravo, ¿no? Voy a contarle, señor, para qué son todas las azucenas que dé la mata.

―Do, tre kuraĝa, ĉu ne? Mi diros al vi, sinjoro, por kio estas ĉiuj lilioj kiujn donos la planto.

Al tratar de ponerse en pie, asida de la mano que yo le ofrecí, volvió a caer arrodillada, porque la detenían algunos cabellos enredados en las ramas del rosal: los separamos, y al sacudir ella la cabeza para arreglar la cabe­llera, sus miradas tenían una fascinación casi nueva. Apoyada en mi brazo, observó:

Klopodante ekstari, kaptita de la mano kiun mi ofertis al ŝi, ŝi denove falis surgenuen, ĉar ŝin retenadis kelkaj haroj implikataj en la branĉoj de la rozujo: ni ilin apartigis, kaj skuante la kapon por aranĝi la hararon, ŝi montris en siaj rigardoj fascinon preskaǔ novan. Apogante sin sur mian brakon, ŝi observis:

—Vámonos, que va a oscurecer.

Iru ni, ĉar  baldaǔ mallumiĝos:

—¿Para qué son las azucenas? —insistí al dirigirnos lentamente al corre­dor de la montaña.

―Por kio estas la lilioj? ―mi insistis dum ni malrapide nin direktadis al la montara koridoro.

—Ya sabes para qué servirán las rosas de la mata nueva que te mos­tré, ¿no?

―Vi jam scias por kio utilos la rozoj de la nova planto kiun mi montris al vi, ĉu ne?

—Sí.

―Jes.

—Pues las azucenas servirán para una cosa parecida.

―Do, la lilioj utilos por io simila.

—A ver.

―Ni vidu.

—¿Te gustará encontrar en cada carta mía que recibas, un pedacito de las azucenas que dé?

―Ĉu plaĉos al vi trovi en ĉiu mia letero kiun vi ricevos, peceton de la lilioj kiujn donos la planto?

— ¡Ah!, sí.

―Ha, jes!

—Eso será como decirte muchas cosas que algunas veces no deben es­cribirse y que otras me costaría mucho trabajo expresar bien, porque no me has acabado de enseñar lo necesario para que mis cartas vayan bien pues­tas... También es cierto...

―Tio estos kiel diri al vi multajn aferojn kiujn kelkajn fojojn oni ne devas skribi kaj kiujn aliajn fojojn kostus al mi multe da peno esprimi bone, ĉar vi ne fininstruis al mi tion necesan por ke miaj leteroj rezultu bone verkitaj... Ankaǔ estas vera...

—¿Qué es cierto?

―Kio estas vera?

—Que ambos tenemos la culpa.

―Ke ni ambaǔ kulpas.

Después de haberse distraído en romper bajo sus pies, preciosamente calzados, las hojas secas de los mandules y mameyes regadas por el viento en la callejuela que seguíamos, dijo:

Post esti distrinta min rompante sub siaj piedoj, bele vestitaj, la sekajn foliojn de la mandul- kaj sapot-arboj disigitajn de la vento en la strateto kiun ni estis laǔirantaj, ŝi diris:

—No quiero ir mañana a la montaña.

―Mi ne volas iri morgaǔ al la montaro.

—¿Pero no se sentirá Tránsito contigo? Hace un mes que se casó y no le hemos hecho la primera visita. ¿Por qué no deseas ir?

―Sed ĉu Transito ne ofendiĝos kun vi? Ŝi edziniĝis antaǔ unu monato kaj ni ankoraǔ ne faris al ŝi la unuan viziton. Kial vi ne deziras iri?

—Porque... por nada. Le dirás que estamos atareadas con tu viaje... cualquier cosa. Que venga ella con Lucía el domingo.

―Pro tio... pro nenio. Vi diros al ŝi ke ni estas okupataj pro via vojaĝo... ion ajn. Ke venu ŝi kun Lucia la venontan Dimanĉon.

—Está bien. Yo volveré muy temprano.

―Bone. Mi revenos tre frue.

—Sí; y no habrá cacería.

―Jes; kaj ne estos ĉasado.

—Pero esa condición es nueva; y Carlos se reiría de saber que me la has impuesto.

Sed tiu kondiĉo estas novaĵo; kaj Karlo priridus sciante ke vi altrudis ĝin al mi.

—¿Y quién ha de ir a decírselo a él?

―Kaj kiu devas tion diri al li?

—Tal vez yo mismo.

―Eble mi mem.

—¿Y eso para qué?

―Kaj tio por kio?

—Para consolarlo de aquel tiro que erró tan lastimosamente al ve­nadito.

―Por konsoli lin pro tiu pafo al la cervido, kiun li tiom bedaǔrinde eraris.

—De veras. A un tigre hubiera sido otra cosa, porque claro está que debe dar miedo.

―Vere.  Pafo al tigro estintus alia afero, ĉar kompreneble ĝi devas esti timinda.

—Lo que no sabes es que la escopeta de Carlos no tenía munición cuando disparó: Braulio se la había sacado.

―Tio kion vi ne scias estas ke la pafilo de Karlo ne entenis la kartoĉon kiam li pafis: Braǔljo estis eltirinta ĝin.

—Y ¿por qué hizo Braulio eso?

―Kaj kial Braǔljo faris tion?

—Por tomar desquite: Carlos y el señor de M*** se habían burlado en aquella mañana de la flacura de los perros de José.

―Por venĝi: Karlo kaj Sinjoro de M*** estis primokintaj tiumatene la magrecon de la hundoj de Jozefo.

—Braulio hizo mal; ¿verdad? Pero si no lo hubiera hecho así, no estaría vivo el venadito. Tú no has visto lo alegre que se pone si yo me le acerco: hasta Mayo ha conseguido que lo quiera, y muchas veces duermen juntos. ¡Es tan lindo! ¡Cómo lo habrá llorado su madre!

―Braǔljo agis maldece, ĉu ne? Sed se li ne estus aginta tiamaniere, la cervido ne estus nun viva. Vi ne vidis kiom gaja ĝi fariĝas se mi alproksimiĝas al ĝi: eĉ Majo sukcesis ke tiu amu ĝin, kaj multfoje ili dormas kune. Ĝi estas tiom bela! Ho, certe ĝia patrino devas esti priplorinta ĝin!.

—Suéltalo para que se vaya, pues.

―Do, ellasu ĝin por ke ĝi foriru.

—¿Y ella lo buscaría todavía por los montes?

―Kaj ĉu la patrino ĝin serĉus ankoraǔ sur la montoj?

—Tal vez no.

―Eble ne.

—¿Por qué?

―Kial?

—Porque Braulio me asegura que la venada que mató poco después en la misma cañada de donde salió el chiquito, era la madre. 

―Ĉar Braǔljo certigas al mi ke la cervino kiun li mortigis iom poste en la sama valo el kiu eliris la ido, estis ĝia patrino.

―¡Ay!, ¡qué hombre!...No vuelvas a matar venadas.

―Ha!, kia ulo!... Ne mortigu pliafoje cervinojn.

Habíamos llegado al corredor, y Juan con los brazos abiertos salió al encuentro de María: ella lo levantó y desapareció con él, después de haberle hecho reclinar la cabeza soñolienta sobre uno de aquellos hombros de nácar sonrosado.

Ni estis alvenintaj al la koridoro, kaj Johano kun la brakoj malfermitaj eliris renkonte al Maria: ŝi levis lin, kaj kliniginte lian kapon dormeman sur unu el tiuj ŝultroj el roz-kolora perlamoto, malaperis kun li.