Maria/Ĉapitro XLII
XLII
I
Al amanecer del día en que el jefe de los Kombu-Manez había ordenado se diera principio a las pomposas fiestas que se hacían en celebración del desposario de Sinar, éste, Nay y el misionero bajaron sigilosamente a la ribera del Gambia, y buscando allí el sitio más recóndito, el misionero se detuvo y les habló así:

Ĉe la aǔroro de la tago en kiu la ĉefo de la Kombu-Manezoj estis ordoninta ke onu komencu la solenajn festojn farotajn por celebri la edziĝon de Sinao, ĉi lasta, Nay kaj la misiisto singardeme malsupreniris al la bordo de la Gambio, kaj serĉante tie la lokon plej kaŝitan, la misiisto haltis kaj parolis jene al ili:

—El Dios que os he hecho amar, el Dios que adorarán vuestros hijos, no desdeña por templo los pabellones de palmeras que nos ocultan; y en este instante os está viendo. Pidámosle que os bendiga.

―La Dion kiun mi igis vin ami, la Dio kiun adoros viaj gefiloj, ne malestimas kiel templon la palmarbajn pavilonojn kiuj nin kaŝas; kaj ĉimomente li vidas vin: petegu ni al li ke li li benu vin.

Adelantándose con ellos a la orilla, dijo lentamente y con voz solemne una oración que los amantes repitieron arrodillados a uno y otro lado del sacerdote. En seguida Ies derramó agua sobre las cabezas pronunciando las palabras del bautismo.

Devancante ilin al la riverbordo, li diris malrapide kaj per voĉo solena preĝon kiun la geamantoj ripetis surgenue ĉe ambaǔ flankoj de la sacerdoto. Tuj poste li verŝis akvon sur iliajn kapojn dirante la bapto-vortojn.  

El ministro permaneció orando solo algún espacio, y acercándose de nuevo a Nay y Sinar, les hizo enlazarse las manos, y antes de bendecírselas dijo a uno y otro palabras que Nay no olvidó jamás.

La sacerdoto restis preĝante sola iom da tempo, kaj denove alproksimiĝante al Nay kaj Sinaro, krucigis al ili la manojn, kaj antaǔ ol beni tiujn li diri al ambaǔ vortojn kiujn Nay neniam forgesis.

Era ya la última noche que los nobles de la tribu pasaban en casa de Magmahú en danzas y festines. Hermosas mujeres los rodeaban, y ellas y ellos ostentaban sus más bellas joyas y vestidos. Magmahú, por su gigantesca estatura y lo lujoso del traje que llevaba, se distinguía en medio de los guerreros, asi como Nay había humillado durante seis días con sus galas y en-cantos a las más bellas esposas y esclavas de los Kombu-Manez. Hachones de resinas aromáticas, sostenidos por cráneos perforados de Cambez, muertos en los combates por Magmahú, iluminaban los espaciosos aposentos. Si por momentos cesaban las músicas marciales, eran reemplazadas por la blanda y voluptuosa de las liras. Los convidados apuraban con exceso caros y enervantes licores; y todos habían ido rindiéndose lentamente al sueño. Sinar, huyendo de la algazara de la fiesta, descansaba en un lecho de sus habitaciones mientras Nay le refrescaba la frente con un abanico de plumas perfumadas.

Tiu estis jam la lasta nokto kiun la nobeluloj de la tribo estis pasigantaj ĉe Magmahu’ en dancoj kaj festenoj. Belaj virinoj ĉirkaǔis ilin, kaj tiuj kaj tiuj ĉi paradis per siaj plej belaj juveloj kaj vestoj. Magmahu’, dank’ al sia giganta staturo kaj la luksa vesto kiun li surhavis, elstaradis meze de la bataluloj, tiel same kiel Nay estis humiliganta dum ses tagoj per siaj kostumoj kaj ĉarmoj la plej belajn edzinojn kaj sklavinojn de la Kombu-Manezoj. Arom-rezinaj torĉegoj sur boritaj kranioj de Kambezoj mortigitaj de Magmahu’ en la bataloj, lumigadis la vastajn salonojn. Se dum kelkaj momentoj la batal-muzikoj ĉesadis, ilin anstataǔadis la muziko milda kaj volupta de la liroj. La invititoj eltrinkadis ekscese multekostajn kaj febligajn likvorojn; kaj ĉiuj estis malrapide cedintaj al la dormemo. Sinar, apartiĝinte de la bruego de la festo, estis ripozanta sur iu lito en siaj ĉambroj dum Nay freŝigadis lian frunton per ventumilo el perfumaj plumoj.
De improviso se oyeron en el bosque vecino algunas detonaciones de fusiles seguidas de otras y otras que se acercaban a la morada de Magmahú. El llamó con voz estentórea a Sinar, quien empuñando un sable salió precipitadamente en su busca. Nay estaba abrazada a su esposo cuando Magmahú decía a éste:

Neatendite aǔdiĝis el la proksima arbaro kelkaj fusil-eksplodoj, sekvataj de aliaj kiuj alproksimiĝadis al la domo de Magmahu’. Li vokis per stentora voĉo Sinaron, kiu kun sabro en la mano rapidege iris eksteren serĉi lin. Nay estis brakumanta sian edzon kiam Magmahu’ diris al li: 

— ¡Los Cambez!... ¡Son ellos!... ¡Morirán degollados! —añadía removiendo inútilmente a los valientes tendidos inertes sobre los divanes y pavimentos.

―La Kambezoj!... Estas ili!... Vi mortos senkapigitaj! ― li aldonadis, vane skuante la kuraĝulojn kuŝantajn inertaj sur la sofoj kaj la plankoj.

Algunos hacían esfuerzos para ponerse en pie; pero a los más les era imposible.

Kelkaj klopodis ekstari; sed la plejmultaj ne povis. 

El estruendo de las armas y los gritos de guerra se acercaban. Incendiadas las casas de la población más próximas a la ribera, un resplandor rojizo iluminaba el combate, y heridos de él relampagueaban los sables de los lidiadores.

La bruo de la armoj kaj la batalkrioj alproksimiĝadis. Ĉar la domoj de la vilaĝo pli proksima al la riverbordo estis incendiitaj, lumigadis la batalon ruĝeca brilego, kaj trafitaj de ĉi lasta ebriladis la sabroj de la batalantoj.

Magmahú y Sinar, sordos a los alaridos de las mujeres, sordos a los lamentos de Nay, corrían hacia el sitio en que la pelea era más encarnizada, a tiempo que una masa compacta y desordenada de soldados se dirigía a la casa del jefe achantea, llamándole a él y a Sinar con enronquecidas voces. Trataron de parapetarse en las habitaciones de Magmahú; pero todo fue inútil, y tardío ya el coraje con que los jefes extranjeros combatían y animaban a los guerreros Kombu-Manez.

Magmahu’ kaj Sinaro, surdaj al la kriegoj de la virinoj, surdaj al la plorĝemoj de Nay, kuradis al la loko en kiu la batalo estas pli feroca, dum densa kaj senorda soldat-amaso sin direktadis al la domo de la ĉefo aŝanta, vokante tiun kaj Sinar per raǔkaj voĉoj. Ili klopodis barikadi sin en la ĉambroj de Magmahu’; sed ĉio rezultis vana, kaj jam malfrua la kuraĝo kun kiu la fremdaj estroj bataladis kaj instigadis la militulojn Kombu-Manezoj.

Atravesado el corazón por una bala, Magmahú cayó. Pocos de sus compañeros dejaron de correr 
la misma suerte.

Mortis Magmahu’, kun la koro borita de kuglo. Malmultaj el liaj kamaradoj eskapis el la sama sorto. 

Sinar luchó hasta el fin defendiendo cuerpo a cuerpo a Nay y su vida, hasta que un capitán de los Cambez, de cuya diestra pendía sangrienta la cabeza del misionero francés, le gritó:

Sinar bataladis ĝisfine defendante korp-al-korpe Nay-n kaj sian vivon, ĝis kiam unu Kambeza estro, el kies dekstra mano pendadis sanganta la kapo de la franca misiisto, kriis al li:

—Ríndete y te concederé la vida.

―Kapitulacu kaj mi respektos vian vivon.

Nay presentó entonces las manos para que las atase aquel hombre. Ella sabía la suerte que le esperaba, y postrándose ante él le dijo:

Tiam Nay prezentis la manojn por ke tiu viro ligu ilin. Ŝi sciis la sorton kiu ŝin atendas, kaj genuiĝante antaǔ li, diris:

—No mates a Sinar; yo soy tu esclava.

―Ne mortigu Sinaron; mi estas via sklavino.

Sinar acababa de caer herido de un sablazo en la cabeza, y lo ataban ya con ella.

Sinaro ĵus estis falinta sabro-vundite je la kapo, kaj jam li estis ligata kune kun ŝi. 

Los feroces vencedores recorrieron los aposentos saciando su sed de sangre al principio, y después saqueándolos y amarrando prisioneros.

La ferocaj venkintoj trairis la ĉambrojn komence satigante sian sango-soifon, kaj poste depredante ilin kaj ŝnurante kaptitojn. 

Los valientes Kombu-Manez se habían dormido en un festín y no despertaron... o despertaron esclavos.

La bravaj Kombu-Manezoj estis endormiĝintaj en festeno kaj ne plu vekiĝis... aǔ vekiĝis sklavoj.

Cuando amos y siervos ya, no vencedores y vencidos, llegaron a la ribera del Gambia, cuyas ondas enrojecían las últimas llamaradas del incendio, los Cambez hicieron embarcar con precipitación, en canoas que los esperaban, los numerosos prisioneros que conducían; mas no bien hubieron desatado éstas para abandonarse a las corrientes, una nutrida descarga de fusiles, hecha por algunos Kombu-Manez, que tarde ya volvían al combate, sorprendió a los navegantes que últimos habían dejado la ribera, y los cuerpos de muchos de ellos flotaron a poco sobre las aguas.

Kiam la iamaj estroj nun sklavoj, ne triumfintaj sed venkitaj, atingis la bordon de la Gambio, kies ondojn ruĝigadis la lastaj flamoj de la incendio, la Kambezoj enŝipigis rapidege la kondukatajn multnombrajn kaptitojn en kanuojn kiuj ilin atendadis; sed tuj post kiam ili malligis ĉi lastajn por profiti la akvofluojn, densa fusil-malŝarĝo farita de kelkaj Kombu-Manezoj, kiuj malfrue jam revenadis al la batalo, surprizis la navigantojn kiuj laste estis lasintaj la riverbordon, kaj iom poste la korpoj de multaj el ili ekflosis sur la akvoj.

Amanecía cuando los vencedores atracaron las piraguas a la ribera derecha del río, y dejando algunos de sus soldados en ellas, continuaron los otros la marcha por tierra custodiando el convoy de prisioneros, y encontrando de trecho en trecho masas de combatientes que habían emprendido retirada por en medio de los bosques.

Je la tagiĝo la venkintoj alterigis la pirogojn ĉe la dekstra bordo de la rivero, kaj lasinte kelkajn el siaj soldatoj sur ili, la ceteraj daǔrigis la marŝon surtere gardante la kaptito-konvojon, kaj trovante de tempo al tempo amasojn da bataluloj kiuj estis komencintaj la retreton tra la arbaroj.

Durante las largas horas del viaje hasta llegar a las inmediaciones de la costa, no permitieron a Nay los conductores que se acercase a Sinar, y éste vio incesantemente rodar lágrimas por sus mejillas.

Dum la longdaǔraj horoj de la vojaĝo ĝis alveno al la proksimaĵoj de la marbordo, la akompanantoj malpermesis al Nay alproksimiĝi al Sinaro, kaj ĉi lasta vidis senĉese flui larmojn sur ŝiaj vangoj.

A los dos días, una mañana antes que el sol ahuyentase las últimas sombras de la noche, condujeron a Nay y a otros prisioneros a la orilla del mar. Desde el día anterior la habían separado de su esposo. Algunas canoas esperaban a los prisioneros varadas en las arenas, y a mucha distancia sobre la mar que el buen viento rizaba, blanqueaba el velamen de un bergantín.

Du tagojn poste, iun matenon antaǔ ol la suno forpelu la lastajn nokt-ombrojn, ili kondukis Nay-n kaj aliajn kaptitojn al la bordo de la maro. Ek de la antaǔa tago ili estis apartigintaj ŝin de ŝia edzo. Kelkaj pirogoj surstrandigitaj atendadis la kaptitojn, kaj je granda distanco sur la maro kiun krispigis forta vento, distingiĝis la blanka velaro de unu brigantino.

—¿Dónde está Sinar, que no viene con nosotros? —preguntó Nay a uno de los jefes compañeros de prisión al saltar a la piragua.

―Kie estas Sinaro, kiu ne venas kune kun ni? ―demandis Nay al unu el la estroj prizon-kamaradoj kiam ili ensaltis en la pirogon.

—Desde ayer lo embarcaron —le respondió—; estará en el buque.

―Jam hieraǔ ili enŝipigis lin ―tiu respondis―; probable li estas sur la ŝipo.

Ya en él Nay, busca entre los prisioneros amontonados en la bodega a Sinar. Llámalo y nadie le responde. Sus miradas extraviadas lo buscan otra vez en la sentina. Un sollozo y el nombre de su amante salieron a un mismo tiempo de su pecho, y cayó como muerta.

Enirinte en ĝin, Nay serĉas Sinaron inter la kaptitoj amasigitaj en la holdo. Ŝi vokas lin kaj neniu respondas. Ŝiaj vakaj rigardoj plian fojon serĉas lin en la bilĝo. Plorsingulto kaj la nomo de ŝia amato eliris samtempe el ŝia sino, kaj ŝi falis kvazaǔ mortinta. 

Cuando despertó de ese sueño quebrantador y espantoso, se halló sobre cubierta, y sólo divisó a su alrededor el nebuloso horizonte del mar. Nay no dijo ni un adiós a las montañas de su país.

Kiam ŝi vekiĝis el tiu rompanta kaj horora sonĝo, ŝi sin trovis sur la ferdeko, kaj ĉirkaǔ si ŝi nur distingis la nebulan mar-horizonton. Nay diris nek ununuran adiaǔon al la montoj de sia lando. 

Los gritos de desesperación que dio al convencerse de la realidad de su desgracia, fueron interrumpidos por las amenazas de un blanco de la tripulación, y como ella le dirigiese palabras amenazantes que por sus ademanes tal vez comprendió, alzó sobre Nay el látigo que empuñaba, y ... volvió a hacerla insensible a su desventura.

La desper-krioj kiujn ŝi elbuŝigis konvinkiĝinte pri la realeco de sia malfeliĉo estis interrompitaj per la minacoj de iu ŝipana blankulo, kaj ĉar ŝi direktis al li minacajn vortojn kiujn li eble komprenis dank´al ŝiaj gestoj, li levis sur Nay-n la vipon kiun li havis en la mano, kaj... denove sensensivigis ŝin al ŝia misfortuno. 

Una mañana, después de muchos días de navegación, Nay con otros esclavos estaba sobre cubierta. Con motivo de la epidemia que había atacado a los prisioneros se les dejaba respirar aire libre, temeroso sin duda el capitán del buque de que murieran algunos. Se oyó el grito de " ¡tierra! " dado por los marineros.

Iun matenon, post multaj tagoj da navigado, Nay troviĝis sur la ferdeko kume kun aliaj sklavoj. Pro la epidemio kiu estis trafinta la kaptitojn, oni permesadis al ili spiri liberan aeron, sendube pro tio ke la ŝipestro timis ke kelkaj el ili mortu. Oni aǔdis la krion “teron!” elbuŝitan de la maristoj.

Levantó ella la cabeza de las rodillas, y divisó una línea azul más oscura que la que rodeaba constantemente el horizonte. Algunas horas después entró el bergantín a un puerto de Cuba donde debían desembarcar algunos negros. Las mujeres de entre éstos, que iban a separarse de la hija de Magmahú, le abrazaron las rodillas sollozando, y los varones le dijeron adiós, doblando las suyas ante ella y sin tratar de ocultar el llanto que derramaban. Casi se consideraron dichosos los pocos que quedaron al lado de Nay.

Ŝi levis la kapon el la genuoj, kaj ekvidis bluan linion pli malhelan ol tiu kiu konstante ĉirkaǔadis la horizonton. Kelkajn horojn poste la brigantino eniris en iun Kuban havenon kie devis elŝipiĝi kelkaj negruloj. La virinoj el inter ĉi tiuj, kiuj estis apartiĝontaj de la filino de Magmahu’, ĉirkaǔprenis al ŝi la genuojn singultante, kaj la viroj adiaǔis ŝin, fleksante la siajn antaǔ ŝi kaj ne klopodante kaŝi la larmojn kiujn ili estis verŝantaj. Preskaǔ sin konsideris kontentaj la malmultaj kiuj restis flanke de Nay.

El buque, después de recibir nueva carga, zarpó al día siguiente; y la navegación que siguió fue más penosa por el mal tiempo. Ocho días habrían pasado, y al visitar una noche el capitán la bodega, encontró muertos dos esclavos de los seis que, escogidos entre los más apuestos y robustos, reservaba. El uno se había dado la muerte, y estaba bañado en la sangre de una ancha herida que tenía en el pecho, y en la cual se veía clavado un puñal de marinero que el infeliz había recogido probablemente sobre cubierta: el otro había sucumbido a la fiebre. Los dos fueron despojados de los grillos que en una sola barra los aprisionaban a entrambos, y poco después vio sacar Nay los cadáveres para ser arrojados al mar. 

Ricevinte novan ŝarĝon, la ŝipo forvelis la postan tagon; kaj la posta navigado rezultis pli peniga pro la malbona vetero. Post proksimume ok tagoj, iun nokton vizitante la holdon, la kapitano trovis mortintaj du sklavoj el la ses kiujn li reservadis, elektitaj inter la plej belaspektaj kaj fortikaj. Unu estis mortiginta sin, kaj kuŝis banita en la sango el vasta vundo kiun li havis sur la brusto, kaj en kiu vidiĝis enpuŝita unu marista ponardo kiun la malfeliĉulo verŝajne estis trovinta ĉe la ferdeko: la dua estis venkita de la febro. Oni senigis la du je la ligiloj kiuj al ununura stango alkatenis ambaǔ, kaj iom poste Nay vidis elpreni la kadavrojn ĵetotajn en la maron.

Una de las esclavas de Nay y tres de los jefes Kombu-Manez eran los últimos compañeros que le quedaban, y de éstos sucumbió otro más la misma mañana en que hubo de acercarse el buque a una costa que entendió Nay llamarse Darién. A favor de un fuerte viento norte y de la marejada, el bergantín se internó en el golfo y se colocó cautamente a poca distancia de Pisisí.

Unu el la sklavinoj de Nay kaj tri el la ĉefoj Kombu-Manezaj estis la lastaj al ŝi restantaj akompanantoj, kaj el tiuj ĉi unu plia pereis la saman matenon en kiu la ŝipo devis alproksimiĝi al iu marbordo kiun Nay aǔdis nomiĝi Darién. Dank’ al forta norda vento kaj al la ŝvela maro, la brigantino enprofundiĝis en la golfon kaj lokiĝis prudente je malgranda distanco de Pisisí.

Entrada la noche, el capitán hizo poner en una lancha a Nay con los tres esclavos restantes, y embarcándose él también, dio orden a los marineros que debían manejarla para que se dirigiesen a cierto punto luminoso que señaló en la costa. Pronto estuvieron en tierra. Los esclavos fueron maniatados con cuerdas antes de desembarcar; y guiando uno de los marineros, siguieron por corto tiempo una senda montuosa. Al llegar a cierto punto, el capitán dio una seña particular con un silbato, y continuaron avanzando. Repetida la seña, fue contestada por otra semejante cuando ya divisaban medio oculta entre los follajes de frondosos árboles una casa, en cuyo corredor se vio luego a un hombre blanco, que con una luz en la mano se hacía sombra en los ojos con la otra, tratando de distinguir a los recién venidos que se acercaban. Pero los amenazantes ladridos de algunos perros enormes impedían a los viajeros adelantar. Aquietados aquéllos por las voces de su amo y de algunos sirvientes, pudo el capitán subir la escalera de la casa, edificada sobre estantillos, y después de abrazarse con el dueño, trabaron diálogo durante el cual el capitán hablaba sin duda de los esclavos, pues los señalaba frecuentemente. Dieron orden para que subiesen éstos y a ese tiempo salió al corredor una mujer joven, blanca y bastante bella, a quien saludó cordialmente el marino. El dueño de casa no pareció satisfecho después del examen que hizo de los tres compañeros de Nay; pero al fijarse en ésta, se detuvo hablando con la mujer blanca en un idioma más dulce que el que había usado hasta entonces; y más musical pareció éste al responderle ella, dejando ver a Nay en sus miradas una compasión que agradeció.
Era el dueño de casa un irlandés llamado William Sardick, establecido hacía dos años en el golfo de Urabá, no lejos de Turbo, y su esposa, a quien Nay oyó nombrar Gabriela, una mestiza cartagenera de nacimiento.   

Profunde en la nokto, la kapitano surigis Nay-n sur unu ŝalupon kun la restantaj tri sklavoj, kaj enŝipiĝante ankaǔ li, al la maristoj kiuj devis konduki ĝin ordonis sin direkti al certa luma punkto kiun li indikis sur la marbordo. Baldaǔ ili surteriĝis. La sklavoj estis manligataj per ŝnuroj antaǔ ol elŝipiĝi; kaj gvidate de unu el la maristoj, ili sekvis mallonge arb-kovritan vojeton. Alveninte al certa punkto, la kapitano donis specialan signalon per fajfilo, kaj ĉiuj daǔrigis la antaǔeniron. La signalo, ripetita, estis respondata per alia simila kiam ili jam estis vidantaj, mez-kaŝita inter la foliaroj de frondoriĉaj arboj, domon en kies koridoro vidiĝis poste blanka viro, kiu kun lumilo en unu mano faradis ombron al siaj okuloj per la alia mano, klopodante distingi la ĵus alvenintajn kiuj alproksimiĝadis. Sed la minacaj bojoj de iuj enormaj hundoj malhelpis la vojirantojn antaǔeniri. Post kiam tiujn kvietigis la voĉoj de ilia amo kaj de kelkaj servistoj, la kapitano povis supreniri la ŝtuparon de la domo, konstruita sur lignaj apogoj, kaj post interbrakumo kun la propietulo, ambaǔ faris dialogon dum kiu la kapitano sendube paroladis pri la sklavoj, ĉar ofte montris ilin. Ili ordonis al ĉi tiuj supreniri kaj samtempe aperis en la koridoron juna virino, blanka kaj sufiĉe bela, kiun varme salutis la maristo. La dom-mastro ne ŝajnis kontenta post la ekzameno kiun li faris al la tri akompanantoj de Nay; sed ekvidinte ŝin,  li restis parolanta kun la blankula virino en lingvo pli milda ol tiu kiun li estis uzinta ĝis tiam; kaj pli melodia ĝi ŝajnis kiam ŝi respondis al li, ebligante vidi al Nay en siaj rigardoj iun kompaton kiun ŝi dankis. La dom-mastro estis irlandano nomata William Sardick, ekloĝinta antaǔ du jaroj en la Golfo de Urabá, ne malproksime de Turbo, kaj lia edzino, kiun Nay aǔdis nomi Gabriela, iu mestiza denaska kartagenanino.