Maria/Ĉapitro LVI
LVI

Hundíase en los confines nebulosos del Pacífico el sol del veinticinco de julio, llenando el horizonte de resplandores de oro y rubí; persiguiendo con sus rayos horizontales hasta las olas azuladas que iban como fugitivas a ocul­tarse bajo las selvas sombrías de la costa. La Emilia López, a bordo de la cual venía yo de Panamá, fondeó en la bahía de Buenaventura después de haber jugueteado sobre la alfombra marina acariciada por las brisas del litoral.

Sinkadis fore en la nebulaj limoj de la Pacifiko la suno de la dudek kvina de Julio, plenigante la horizonton per splendoj el oro kaj rubeno; persekutante per siaj horizontalaj radioj eĉ la bluecajn ondojn kiuj kvazaŭ fuĝante iris kaŝi sin sub la ombrajn ĝangalojn de la marbordo. La “Emilja Lopez”, en kiu mi estis ŝipvojaĝanta de Panamo, ankris en la golfeto de Buenaventura post esti petolinta sur la mar-tapiŝo karesate de la marbordaj brizoj. 

Reclinado sobre el barandaje de cubierta, contemplé esas montañas a vista de las cuales sentía renacer tan dulces esperanzas. Diecisiete meses antes ro­dando a sus pies, impulsado por las corrientes tumultuosas del Dagua, mi corazón había dicho un adiós a cada una de ellas, y su soledad y silencio ha­bían armonizado con mi dolor.

Kapkline sur la ferdeka balustrado, mi kontemplis tiujn ĉe-vidajn montojn de kiuj mi sentis renaskiĝi tiom dolĉajn esperojn. Dek ses monatojn antaŭe, dum mi ruliĝadis ĉe iliaj piedoj puŝate de la tumultaj akvo-fluoj de la Rivero Dagŭa, mia koro estis adiaŭinta ĉiun el ili, kaj iliaj soleco kaj silento estis harmoniintaj kun mia aflikto. 

Estremecida por las brisas, temblaba en mis manos una carta de María que había recibido en Panamá, la cual volví a leer a la luz del moribundo crepúsculo. Acaban de recorrerla mis ojos... Amarillenta ya, aún parece hú­meda con mis lágrimas de aquellos días.

Skuate de la brizoj, tremadis en miaj manoj unu letero de Maria kiun mi estis ricevinta en Panamo, kaj kiun mi legis denove ĉe la lumo de la estingiĝanta krepusko. Miaj okuloj ĵus estas observintaj ĝin... Jam flaveca, ĝi ŝajnas ankoraŭ humida el miaj larmoj de tiuj tagoj.

"La noticia de tu regreso ha bastado a volverme las fuerzas. Ya puedo contar los días, porque cada uno que pasa acerca más aquel en que he de volver a verte.

“La sciigo pri via reveno sufiĉis por redoni al mi la fortojn. Mi jam povas kalkuli la tagojn, ĉar ĉiu el ili kiu pasas pli alprokimigas tiun en kiu mi revidos vin.

"Hoy ha estado muy hermosa la mañana, tan hermosa como esas que no has olvidado. Hice que Emma me llevara al huerto; estuve en los sitios que me son más queridos en él; y me sentí casi buena bajo esos árboles, ro­deada de todas esas flores, viendo correr el arroyo sentada en el banco de piedra de la orilla. Si esto me sucede ahora ¿cómo no he de mejorarme cuando vuelva a recorrerlo acompañada por ti?

“Hodiaŭ estis tre bela la mateno, bela kiom tiuj kiujn vi ne forgesis. Mi igis Emma-n porti min al la ĝardeno; mi iris al la lokoj kiujn mi plej amas en ĝi; kaj mi sentis min preskaŭ sana sub tiuj arboj, ĉirkaŭata de ĉiuj tiuj floroj, vidante la rojon kuri dum mi sidis sur la ŝtonbenko de la bordo. Se tio okazas al mi nun, kiel mi ne pliboniĝos kiam mi trairos la ĝardenon akompanate de vi?

"Acabo de poner azucenas y rosas de las nuestras al cuadro de la Virgen, y me ha parecido que ella me miraba más dulcemente que de costumbre y que iba a sonreír.

“Mi ĵus metis liliojn kaj rozojn antaŭ la imago de la Virgulino, kaj Ŝi ŝajnis rigardi min pli dolĉe ol kutime kaj esti ridetonta.

"Pero quieren que vayamos a la ciudad, porque dicen que allá podrán asistirme mejor los médicos: yo no necesito otro remedio que verte a mi lado para siempre. Yo quiero esperarte aquí: no quiero abandonar todo esto que amabas, porque se me figura que a mí me lo dejaste recomendado y que me amarías menos en otra parte. Suplicaré para que papá demore nuestro viaje, y mientras tanto llegarás. Adiós."

Sed oni volas ke ni iru al la urbo, ĉar onidire tie povos pli bone varti min la kuracistoj; mi ne bezonas alian kuracilon krom vidi vin miaflanke por ĉiam.Mi volas atendi vin ĉi tie0: mi ne volas forlasi ĉion kion vi amadis, ĉar mi imagas ke tion vi konfidis al mi kaj ke vi amus min malplie aliloke. Mi petegos por ke paĉjo prokrastu nian vojaĝon, kaj dume vi alvenos. Adiaŭ.”

Los últimos renglones eran casi ilegibles.

La lastaj linioj estis preskaŭ nelegeblaj.

El bote de la aduana, que al echar ancla la goleta, había salido de la playa, estaba ya inmediato.

La dogan-boato, kiu estis lasinta la plaĝon post kiam la skuno ĵetis ankron, jam estis proksima.

—¡Lorenzo! —exclamé al reconocer a un amigo querido en el gallardo mulato que venía de pie en medio del Administrador y del jefe del resguardo.

—Laŭrenco! —mi ekkriis rekoninte karan amikon en la belaspekta mulato kiu staradis inter la Administranto kaj la ĉef-doganisto.

—¡Allá voy! —contestó.

—Mi jam iras! —li respondis.

Y subiendo precipitadamente la escala, me estrechó en sus brazos.

—Kaj suprenirinte rapidege la pend-eskalon, li premis min inter siaj brakoj.

—No lloremos —dijo enjugándose los ojos con una de las puntas de su manta y esforzándose por sonreír—: nos están viendo y estos marineros tienen corazón de piedra.

—Ne ploru ni —li diris sekigante al si la okulojn per unu el la pintoj de sia ponĉo kaj klopodante rideti—: tiuj ĉi maristoj havas ŝton-koron kaj estas rigardantaj nin.

Ya en medias palabras me había dicho lo que con mayor ansiedad deseaba yo saber: María estaba mejor cuando él salió de casa. Aunque hacía dos se­manas que me esperaba en la Buenaventura, no habían venido cartas para mí sino las que él trajo, seguramente porque la familia me aguardaba de un momento a otro.

Jam koncize li estis dirinta al mi kion pli senpacience mi deziris scii: Maria fartadis pli bone kiam li forlasis la hejmon. Kvankam li atendis min du semajnojn en Buenaventura, ne estis alvenintaj leteroj por mi krom tiuj kiujn li alportis, certe ĉar la familio atendadis min de unu momento al la alia.

Lorenzo no era esclavo. Compañero fiel de mi padre en los viajes fre­cuentes que éste hizo durante su vida comercial, era amado por toda la fami­lia, y gozaba en casa fueros de mayordomo y consideraciones de amigo. En la fisonomía y talante mostraba su vigor y franco carácter: alto y fornido, tenía la frente espaciosa y con entradas; hermosos ojos sombreados por cejas crespas y negras; recta y elástica nariz; bella dentadura, cariñosas sonrisas y barba enérgica.

Laŭrenco ne estis sklavo. Fidela kompano de mia patro en la oftaj vojaĝoj kiujn ĉi lasta faris dum sia komerca vivo, li estis amata de la tuta familio, kaj ĝuadis en la hejmo privilegiojn de ĉefservisto kaj konsiderojn de amiko. En la aspekto kaj sinteno li montradis sian forton kaj sinceran karakteron: alta kaj fortika, li havis vastan frunton kaj kun antaŭaj kalvaĵoj; belajn okulojn ombritajn de brovoj krispaj kaj nigraj; rektan kaj elastan nazon; belajn dentojn, afablajn ridetojn kaj densan barbon.

Verificada la visita de ceremonia del Administrador al buque, la cual había precipitado suponiendo encontrarme en él, se puso mi equipaje en el bote, y yo salté a éste con los que regresaban, después de haberme despedido del capitán y de algunos de mis compañeros de viaje. Cuando nos acercába­mos a la ribera, el horizonte se había ya entenebrecido: olas negras, tersas y silenciosas pasaban meciéndonos para perderse de nuevo en la oscuridad: luciérnagas sin número revoloteaban sobre el crespón rumoroso de las selvas de las orillas.

Post plenumo de la ceremonia vizito de la Administranto al la ŝipo, kiun li estis plifruiginta supozante renkonti min en ĝi, mia bagaĝo transmetiĝis en la boaton, kaj mi saltis en ĉi tiun kun tiuj kiuj revenadis, post adiaŭi la kapitanon kaj kelkajn el miaj kunvojaĝintoj. Kiam ni estis proksimaj al la ter-bordo, la horizonto jam estis obskuriĝinta: ondoj nigraj, glataj kaj silentaj trairadis lulante nin por poste denove perdiĝi en la obskuro: sennombraj lampiroj flirtadis sur la brua densa krepo de la bordaj ĝangaloj.

El Administrador, sujeto de alguna edad, obeso y rubicundo, era amigo de mi padre. Luego que estuvimos en tierra, me condujo a su casa y me ins­taló él mismo en el cuarto que tenía preparado para mí. Después de colgar una hamaca corozaleña , amplia y perfumada, salió, diciéndome antes:

La Administranto, individuo je certa aĝo, obeza kaj ruĝ-vizaĝa, estis amiko de mia patro. Post nia elŝipiĝo, li kondukis min al sia hejmo kaj li persone instalis min en la ĉambro kiun li estis preparinta por mi. Post pendigi unu hamakon el Corozal  (korosal’), vastan kaj parfuman, li eliris, dirinte al mi: 

—Voy a dar disposiciones para el despacho de tu equipaje, y otras más importantes y urgentes al cocinero, porque supongo que las bodegas y repos­tería de la Emilia no vendrían muy recargadas: me ha parecido hoy muy re­tozona.

Mi donos instrukciojn por la sendado de via bagaĝo, kaj aliajn pli gravajn kaj urĝajn al la kuiristo, ĉar mi supozas ke la ŝip-keloj kaj kukejoj de la “Emilja” ne estis tre ŝarĝitaj: hodiaŭ ĝi ŝajnis al mi tre kapriolema.

Aunque el Administrador era padre de una bella e interesante familia establecida en el interior del Cauca, al hacerse cargo del destino que desem­peñaba, no se había resuelto a traerla al Puerto , por mil razones que me tenía dadas y que yo, a pesar de mi inexperiencia, hallé incontestables. Las gentes porteñas le parecían cada día más alegres, comunicativas y despreocu­padas; pero no encontraría grave mal en ello, puesto que después de algunos meses de permanencia en la costa, el mismo Administrador se había conta­giado más que medianamente de aquella despreocupación.

Kvankam la Administranto estis la patro de bela kaj interesa familio loĝanta en la enlando de la Kaŭka distrikto, akceptinte la postenon kiun li estis plenumanta, li ne estis decidinta porti ĝin al la Haveno de Buenaventura, pro mil kialoj kiujn li estis eksponinta al mi kaj kiujn mi, spite al mia sensperteco, trovis pravaj. La homoj de la Haveno ŝajnadis al li  ĉiun tagon pli gajaj, parolemaj kaj neformalaj; sed ŝajne li ne trovis seriozan malbonon en tio, ĉar post kelkaj monatoj da estado ĉe la marbordo, la Administranto mem estis infektiĝinta pli ol modere de tiu neformaleco.

Después de un cuarto de hora que yo empleé en cambiar por otro mi traje de a bordo, el Administrador volvió a buscarme: traía ya en lugar de su vestido de ceremonia, pantalones y chaqueta de intachable blancura; su chaleco y corbata habían empezado una nueva temporada de oscuridad y abandono.
Post unu kvarono da horo kiun mi bezonis por ŝanĝi mian ŝipveston per alia, la Administranto denove serĉis min: li jam portis, anstataŭ sia ceremonia vesto, pantalonon kaj jakon je absoluta blankeco; liaj veŝto kaj kravato estis komencintaj novan sezonon de mallumo kaj neglekto.

—Descansarás un par de días aquí antes de seguir tu viaje —dijo llenan­do dos copas con brandi que tomó de una hermosa frasquera.

—Vi ripozos du-tri tagojn ĉi tie antaŭ ol daŭrigi vian vojaĝon —li diris plenigante du glasojn per brando kiun li eltiris el bela botelujo.

Pero es que yo no necesito ni puedo descansar —le observé.

Sed mi ne bezonas nek povas ripozi —mi rimarkigis al li.

—Toma el brandi; es un excelente Martell; ¿o prefieres otra cosa?

—Trinku la brandon; ĝi estas bonega Martell-brando; aŭ ĉu vi preferas alian trinkaĵon?

—Yo creí que Lorenzo tenía preparados bogas y canoas para madrugar mañana.

—Mi pensis ke Laŭrenco estis preparinta remistojn kaj kanuojn por fruiĝi morgaŭ.

—Ya veremos. ¿Conque prefieres ginebra o ajenjo?

—Ni vidos. Do, ĉu vi preferas ĝinon aŭ absinton?

—Lo que usted guste.

—Laŭ via plaĉo.

—Salud, pues —dijo convidándome.

—Je via sano, do —li diris invitante min.

Y después de vaciar de un trago la copa:

Kaj post malplenigi per unu tiro la glason:

—¿No es superior? —preguntó guiñando entrambos ojos; y produciendo con la lengua y el paladar un ruido semejante al de un beso sonoro, aña­dió	: —ya se ve que habrás saboreado el más añejo de Inglaterra.

—Ĉu ĝi ne estas superkvalita? —li demandis palpebrumante per ambaŭ okuloj; kaj farante per la lango kaj la palato bruon similan al tiu de sonora kiso, li aldonis: —evidente vi jam gustumis la plej oldan el Anglujo.

—En todas partes abrasa el paladar. ¿Conque podré madrugar?

—Ĝi ĉie bruligas la palaton. Do ĉu mi povos fruiĝi morgaŭ matene?

—Si todo es broma mía —respondió acostándose descuidadamente en la hamaca y limpiándose el sudor de la garganta y de la frente con un gran pañuelo de seda de India, fragante como el de una novia—. ¿Conque abra­sa, eh? Pues el agua y él son los únicos médicos que tenemos aquí, salvo mordedura de víbora.

—Trankviliĝu, ĉio estas ŝerco mia —li respondis kuŝiĝante senzorge sur la hamakon kaj viŝante al si la ŝviton el la ĝorĝo kaj el la frunto per granda tuko el hindia silko, bonodora kiel tiu de unu fianĉino—. Do, ĝi bruligas, he? Nu, la akvo kaj ĝi estas la solaj kuracistoj kiujn ni havas ĉi tie, escepte en kazo de vipura mordo.

—Hablemos de veras: ¿qué es lo que usted llama su broma?

—Parolu ni serioze: kion vi nomas via ŝerco?

—La propuesta de que descanses, hombre. ¿Se te figura que tu padre se ha dormido para recomendarme tuviera todo preparado para tu marcha? Va para quince días que llegó Lorenzo, y hace ocho que están listos los bogas y ranchada la canoa. Lo cierto es que he debido ser menos puntual, y habría logrado de esa manera que te dejaras ajonjear por mí dos días.

—La proponon ke vi ripozu, homo! Ĉu vi imagas ke via patro endormiĝis rekomendante al mi ke mi havu ĉion preta por via vojaĝo? Jam antaŭ dek kvin tagoj alvenis Laŭrenco, kaj de ok tagoj estas pretaj la remistoj kaj provizita per remizo la kanuo. Estas vero ke mi devis esti malpli formala, kaj tiamaniere mi estus sukcesinta per via permeso dorloti vin dum du tagoj.

—¡Cuánto le agradezco su puntualidad!

—Kiom mi dankas al vi vian akuratecon!.

Rióse ruidosamente impulsando la hamaca para darse aire, diciéndome al fin:

Li ekridis bruege puŝante la hamakon por aerumi sin, kaj fine li diris al mi:

—¡Malagradecido!

—Nedankemulo!

—No es eso: usted sabe que no puedo, que no debo demorarme ni una hora más de lo indispensable; que es urgente que llegue yo a casa muy pronto...	.

—Tute ne: vi scias ke mi ne povas, ke mi devas malfruiĝi eĉ ne unu horon pli ol necese; ke urĝas ke mi alvenu hejmen tre frue...

—Sí, sí; es verdad; sería un egoísmo de mi parte —dijo ya serio.

—Jes, jes; estas vero; ĝi estus egoismo  de mia flanko —li diris, jam serioza.

—¿Qué sabe usted?

—Kion vi scias?

—La enfermedad de una de las señoritas... Pero recibirías las cartas que te envié a Panamá.

—La malsanon de unu el la fraŭlinoj... Sed vi certe ricevis la leterojn kiujn mi sendis al vi al Panamo.

—Sí, gracias, a tiempo de embarcarme.

—Jes, dankon, ĝuste ĉe mia enŝipiĝo.

—¿No te dicen que está mejor?

—Ĉu ili ne diras al vi ke ŝi fartas pli bone?

—Éso dicen.

—Tion ili diras.

—¿Y Lorenzo?

—Kaj kion Laŭrenco?

—Dice lo mismo.	

—Li diras la samon.

Pasado un momento en que ambos guardamos silencio, el Administrador gritó incorporándose en la hamaca:

Post tempeto dum kiu ni restis silentaj, la Administranto kriis leviĝante en sidan pozicion sur la hamako:

—¡Marcos, la comida!

—Marko, la manĝaĵon!

Un criado entró luego a anunciarnos que la mesa estaba servida. 

Iu servisto poste venis anonci al ni ke la vespermanĝo estas preta.

—Vamos —dijo mi huésped poniéndose en pie—: hace hambre; si hu­bieras tomado el brandi tendrías un buen apetito. ¡Hola! —agregó a tiempo que entrábamos al comedor y dirigiéndose a un paje—: si vienen a buscarnos, di que no estamos en casa. Es necesario que te acuestes temprano para poder madrugar —me observó señalándome el asiento de la cabecera.

—Nu —diris mia gastiganto ekstarante—: mi malsatas; se vi estus trinkinta la brandon vi sentus bonan apetiton. Hej! —li aldonis kiam ni estis enirantaj en la manĝoĉambron kaj sin direktante al iu servisto—: se iu ajn venas serĉi nin, diru ke ni ne estas hejme. Estas necesa ke vi enlitiĝu frue por ke vi povu leviĝi ĉe la tagiĝo —li rimarkigis al mi montrante la sidlokon ĉe la kapo de la tablo.

El y Lorenzo se colocaron a uno y otro lado del mío.

Li kaj Laŭrenco sidiĝis ambaŭflanke de la mia.

—¡Diantre! —exclamó el Administrador cuando la luz de la hermosa lámpara de la mesa bañó mi rostro—: ¡qué bozo has traído! Si no fueras moreno se podría jurar que no sabes dar los buenos días en castellano. Se me figura que estoy viendo a tu padre cuando él tenía veinte años; pero me parece que eres más alto que él: sin esa seriedad, heredada sin duda de tu madre, creería estar con el judío la noche que por primera vez desembarcó en Quibdó . ¿No te parece, Lorenzo?

—Diable! —ekkriis la Administranto kiam la lumo de la bela tablo-lumilo lumigis mian vizaĝon—: kian aspekton vi montras! Se vi ne estus brunulo oni povus ĵuri ke vi ne scias diri “bonan tagon”  en la kastilia. Mi imagas ke mi vidas vian patron kiam li estis dudekjara; sed ŝajnas al mi ke vi estas pli alta ol li; sen tiu seriozeco, sendube heredita de via patrino, mi kredus troviĝi kun la judo la nokton kiam unuafoje li elŝipiĝis en Kibdoo . Kion vi opinias, Laŭrenco?

—Idéntico —respondió éste.

—Identa —respondis ĉi tiu.

—Si hubieras visto —continuó mi huésped dirigiéndose a él—, el afán de nuestro inglesito luego que le dije que tendría que permanecer conmigo dos días... Se impacientó hasta decirme que mi brandi abrasaba no sé qué. ¡Caracoles! , temí que me regañara. Vamos a ver si te parece lo mismo este tinto, y si logramos que te haga sonreír. ¿Qué tal? —añadió después que probé el vino.

—Se vi estus vidinta —daŭrigis mia gastiganto sin direktante al li—, la zorgon de nia angleto post kiam mi diris al li ke li devus resti kun mi du tagojn... Li senpacienciĝis tiagrade ke li eĉ diris ke mia brando brulas mi ne scias kion. Nekredeble! Mi timis ke li estas skoldanta min. Nun ni vidos ĉu ŝajnas al vi same tiu ĉi ruĝa vino, kaj ĉu ni sukcesos ke ĝi ridetigu vin. Kaj do? —li aldonis post kiam mi estis gustuminta la vinon.

—Es muy bueno.

—Ĝi estas tre bongusta.

—Temblando estaba de que me le hicieras gesto, porque es lo mejor que he podido conseguir para que tomes en el río.

—Treme mi timantis ke vi faru grimaceton, ĉar ĝi estas la plej bongusta kiun mi sukcesis trovi por ke vi trinku sur la rivero.

La jovialidad del Administrador no flaqueó un instante durante dos ho­ras. A las nueve permitió que me retirase, prometiéndome estar en pie a las cuatro de la mañana para acompañarme al embarcadero. Al darme las bue­nas noches, agregó:

La jovialeco de la Administranto ne febliĝis eĉ unu momenton dum du horoj. Je la naŭa li permesis al mi retiriĝi, promesante stari je la kvara de la mateno por akompani min ĝis la dokon. Dezirante al mi bonan nokton, li aldonis:

—Espero que no te quejarás mañana de las ratas como la otra vez: una mala noche que te hicieron pasar les ha costado carísimo: les he hecho desde entonces guerra a muerte.

—Mi esperas ke morgaŭ vi ne plendos pri la musoj kiel la alian fojon: unu malbona nokto kiun ili pasigis al vi kostis al ili tre multe; ekde tiam mi faris al ili ĝismortan militon.

---