Мужыцкая праўда/Арыгінал/7
Dzieciuki!

Douho mouczau ja, niekazau wam niczoho, bo chocieu rozhledziecsa dobre, da rozobrać szto heto dziejecsa na świeci, sztob 
uże spowieścić Was po sprawiedliwości da skazać jak nakazuje 
Boh da sumleńne, szto nam ciepier treba robici. Żdać mouczki 
bolsz uże nie zmoha! Pomirkujmo tolki szto dumajuć ciepier zro­bić z nami. — Obiecau nam car ziemlu, — Czynouniki, popy da moskali, usi u adzin hołos duryli nas, szto car nam szczyro dumaje, 
da daść wolu, Sprawiedliwuju Wolu. — I słuchali my cara. — Kazau 
jon nam jeszcze dwa hody służyć panszczynu i panszczynu my 
odbuwali. — Nakazau Car niekruta dali my jemu i niekruta, a sami 
mouczki hledzieli, jak naszych synkou da bratou na kraj święta 
pohnali. — Nakinuu nam podusznoho — płacili my podusznie za 
żywych i umierłych, za dzieciej da za starcou niedużych, — płacili 
my ziemsku powinność, da wialikije zbory, płacili na pasiarednika, na praulenie, starszynam, pisaram okrużnym, asesoram 
— da Boh wiiedaje kamu nie płacili — da usio niepytaliś kudy 
iduć naszy hroszy. — Usi nas kryudzili da usi abdzirali; biu nas 
silniejszyj, kryudziu bohatszyj — a na toje nidzie niebyło spra­wiedliwości. — My usio mouczali, da słuchali, usim kłanialiś, za usio 
płacili, usio cierpieli żduczy konca, bo spodziejaliś Sprawiedliwoj 
wolności, spodziejaliś szto daduć wolnuju ziemielku da u podusznom sprawiedliwy pobor budzie. — Zamist toho sztob oddać 
naszu ziemielku, da jakujuż ziemlu?! hetu szto z dziedou pradziedou, krounoju pracej dziesiać raz uże na jeje zarabili da 
zapłacili. — Za hetu ziemlu car nakazuje nam czynszy płacić u kaznaczejstwo. Da jakijeż czynszy? Jakije uzdumajecca postanowić 
czynounikam, da sudowym krowopijcam, da jeszcze z kożnym hodom usio bolszyje da bolszyje. — Tak woli nam uże i nie budzie: 
wiek ceły płaci, da na wiek niesi astatki, sztob adpłacicsa Pałatam da Prauwlenjam. Padmanuu że nas Car, a jeho służki popy, 
czynouniki da moskali podwieli nas jak czort dobru duszu.

Mało toho: bieruczy niekruta na wieśni kazau car, szto bolsz 
brać nia budzie: — my jak taja dziecina i powieryli, szto nie bu­dzie, a ciepier bacz! i znou Car nakazuje z każnoje wołości rastanowić po sto chłopcou szto pojduć u moskali po achwocie, a jak 
achotnikou nie budzie tak hramada prysudzić komu iści u niekruty. Skruciusia chiba! sztob to chto iszou u moskali po achwocie. —
Tak oś uże u drugie podmanuu nas car z niekrutom. Uziau piacioch z tysiaczy, a ciapier dawaj sto z wołości, a u osieni jeszcze 
może dwieści abo trysta zachocze, bo car so swoimi moskalami 
nie padużaje mużykou szto podnialisia u Polszczy i nie podoleje 
Prancuza, szto za Polszczu ustupiusia. U Polszczy mużyki tak samo 
jak i my spodziewaliś na cara, da żdali woli od nieho, — da jak 
pobaczyli, szto car tolki lostoczkami duszu wyjmaje, a nowymi
podatkami, niekrutom da czynszami ostatniu soroczku z nich 
zdzierci chocze, — ot usi razom z wiłami da z kosami pojszli dobiwacca ziemli da praudy, a inszy i światoj unijackoj wiery. Ot 
i dobiliś. Wyjszou uże Polski Manichwest. Ziemia Wolno dajecsa 
usim mużykam; bo heto ichnia ziemla z dziedou pradziedou, za 
hetu ziemlu nichto nie maje odroblać panszczyzny i czynszou ni­jakich nikomu płacić; podusznoho bolsz nie budzie, a tolki podymnie, jak koliś płacili; niekruta bolsz nie budzie, a usi mużyki 
i pany i mieszczanie, usiak odsłużyć 3 hody u swojej ziemli i znou 
sobie wolnyj. — Unijackije kościoły, szto moskali zabrali, addajucca 
nazad unijatam i chto chocze, maje prawo chreścić dzieciej po 
unijacku, da do unijackich ksiendzou iści do spowiedzi i po staromu BOHU molicca, jak jeszcze baćki naszy moliliś.

No ciepier sami razbirajcie: dzie bolsz prauda, ci u polskom 
manichweśćie ci u carskom? Car obiecau dać wolność — da niedau. Obiecau nie brać niekruta, a ciepier uże druhoho nakazuje. 
Polski Manichwest dau ziemlu, nie biere niekruta, skinuu podusznie, powiernuu uniju. — No, skażycież, bratki! chto nam lepsz du­maje? Pomoh by Prancuz — dyk sztoż — car adkazuje szto u 
nas mużyki usim dowolny, inszoje woli niechoczuć, szto jeny 
lubiać cara, da duszy, szto szluć jemu listy, da znosiać podatki, 
da achwotno płociać czynszy, a niekruta postanowiać kolki caru 
zauhodno, a Unii nichto nie chocze! I tak nas car podmanywaje, 
skrywić chocze praudu, szto nas sousim pohubić. A Prancuz na 
nas tolki żdzie: da komuż jon pomahać stanie, kali u nas budzie 
cicho. A my choć nam carskije służki zniewieryliś nadto, robim 
usio szto jeny nam niskażuć. Takim sposobom nie zaznać nam 
woli, da sprawiedliwości. Nie tak dumali mużyki u Polszczy. 
Służyli jeny jemu wierno, jak i my, da pobaczyuszy, szto nie 
wysłużać niczoho, stali dobiwacca i dobiliś woli. — A ich carskije 
służki duryli, jak nas ciepier durać — podmoulali sztob słać 
listy do cara piereproszajuczy, da po staromu nieści podatki, da 
dawać niekruta, — uczyli ich jak donosić odzin na odnoho, jak 
łowić da moskalam odstanoulać, da mało znojszłosia takich, sztob 
to niebajuczyś Boha ni soromu ludzkoho służyć moskalam, bo 
uże spoznali mużyki carskuju dumku. A takich, szto za hroszy nie 
pobojaliś służyć woroham naszym, szto nie chacieli mużykam 
ziemli, da praudy na świeci, da spreczny byli nowoj wolności, da 
nowomu polskomu manichwestu, hetakich wieszajuć, jak podłych 
sobak, sieliszcza ich opuścieli, poszli z dymam ich chaty, propała 
marno chudoba.

Podumajcie dobre, da pomoliuszysia Bohu stańmo drużno 
razom za naszuju wolność! Nas car uże nie podmanie — nie 
podwieduć moskali! niema dla nich u naszych siołach ni wody, 
ni chleba — dla nich my głuchi i niemy — niczoho nie baczyli 
i nie czuli. — A pokuł jeszcze pora, treba naszym chłopcam spie­szyć z widłami da z kosami tam, dzie dobiwajucca woli da prau­dy — a my ich baćki da żonki naszy, scierehci budziem da
uwiedomlać odkuł na nich ciahnie nieczysta maskouska siła — da 
od duszy pomohać wsielaczimi sposobami dzieciukam naszym, 
szto za nas pojduć bicsa. — A budzie u nas wolność jakoj nie 
było naszym dziedam i baćkam.

Jaśko hospodar z pod Wilni.

Kasztuje hroszy 5.

Публіцыстыка Фелікса Ражанскага
Публіцыстыка Валерыя Урублеўскага
Публіцыстыка Кастуся Каліноўскага
Творы 1863 года