Адзінокі
Эпізод з жыцьця Ф. Скарыны.

Пляц перад ратушам у Вільні. На мураваным падвышэньні стаіць магістрацкі урадовец ліцытуючы рэчы даўжнікоў. Яго акружае гарадзкая публіка: мяшчане, мяшчанкі, купцы, духоўныя  законаў, студэнты якія вучацца ў загранічных унівэрсытэтах, чэрнь.

Во гэту груду кніг, панове,
будзем прадаваці,
хто купіць ахвочы
просім аглядаці!

Цікавыя падходзяць да кніг зваленых у груду на пляцу.

Разгартаючы тоўсты фоліянт, да свайго калегі:

Старасьвецкім, роўным пісана уставам;
многа працы, добрая аправа,
ды, на жаль, навейшых тут дармо шукаць ідэяў…

Усё-ж прыгожы гэты завіток са зьмеяў!
Каб ён быў у боскім стылю адраджэньня
я-б гатоў быў даці…

(Сьмяючыся);

Скажаш чэсьць свайго іменьня!..

Мала тут лаціны;—болей усё букі.
Есьць у простай мове для паспольства друкі…
Не, шукаць дарэмна тутка што жывое,
Ў духу гуманізму. Больш усё такое,
не для нас. Асьвету знаючых замежну,
творы Алігьеры, Гуса мысль бунтэжну…

Во так карае Бог рушыцяляў закону!
Яго-ж сьвятыя словы Франціш крануў рукою
у кнігах ім самім наноўна друкаваных…

Такіх даўней каменьням пабівана!

І моладзі ў навуку, рубалі гэткім руку.

Вось ён ідзе… Бязбожнік!

Ен толькі новамоднік;
бязбожнасьці німа у ім!

Пракляты вы да веку, мудрачыя ў пісьме
што анельскай рукой накрэсьлена было!

Свае яго нялюбяць, затое, бач, і губяць

Аб што-ж у іх то ўсё пашло?

Ен кнігі пераклаў на мову іх прыродну,
яны-ж работу ўсю яго прынялі за нягодну.

Прост дзіўна: ён навукі скончыў многі
і доктарам сябе мянуе,
а сам гарнецца да паспольства
і кнігі ім друкуе!?

Што, кнігі для мяшчан тутэйшых,
і цёмнага паспольства? Дзіўна!
Ня бачу мудрасьці я ў ім:
бо-ж гэта прост наіўна!..
Тут, дзе шляхты род з Італьскае зямлі
вядзе пачатак свой.—Хоць, праўда, агрубеў
між гэтага народу,—ўсё-ж традыція і кроў
павінны падсказаць, што мы, ад шляхты да паноў
к лаціне вінны павяртаць!
А гэтых, шкодных пісьмакоў паспольных
да ката даць!.

Ацэнены на копы дзьве,
во гэты кнігі ўсе,
хто з вас, панове, болей?!

Ня трэба іх ў народ шырыць,
а лепш бязбожныя спаліць!

Найлепш спаліць!
Разьвеяць попел з ветрам!

Да калегі

А я ўсё-ж хачу сабе купіць
Адну, з тых кніг што зьмеямі
застаўкі маляваны…

Давайце дроў, агня!
Ніхай гараць паганы!

.
Мы  згэтуль, брат,
бо тут благая йдзе гульня!

Люблю прастоту нашу,
здаровага ў ей шмат інстынкту!
Я сам ня іншы суд
даў кніжні гэтай,
якая толькі можа далей
у барбарства нас гнаць…
Нам Крыўцам і Літве,
нашчадкам рымлянаў славэтных,
к лаціне трэ вяртаць…

Зносячы салому і дровы

— То-ж ведама бязбожнік!
— Яшчэ які! Каб ты умеў чытаць,
То з кнігаў гэтых, як той бунтэжнік,
чарцей-бы здолеў выклікаць
сабе на ўслугі.
— І думаеш што, чорт бы мне служыў?
— А тож чаму-бы не!..

Ў даўгі улез па вушы
Праз кнігі ён свае…

— Кідай ў яго каменьня
Бязбожніка, што губіць душы!…

Камень трапляе у Франціша Скарыну і ен апіраецца аб сьцяну ратуша, злева ад таўпы. У таўпе выбухае сьмех адначасна з клубамі дыму недзе некім запаленай ахапкі саломы.

Горкім палынам шлях мой буяе,
Горыч ліць ў чару жыцьцё не скупіцца
І супакою сэрца ня знае…
Ох, як ўжо трудна далей так біцца!
Вечнае Праўды Духу Вячысты,
У сьведкі Цябе я корна ўзываю,
Сьведч, хоць патомным, порыў мой чысты,
Шчыру ахвярнасьць клаў як для Краю!…
У садзе віновым, нівы айчыстай,
У поце і зною як я трудзіўся:
Кожды расточак духам жарчыстым
Грэў я, кукобіў, і весяліўся
Уродзе мабытнай…
 Шмат што якое
Мной ўскалыхана, шмат і зернятак,
Кволых, быць можа, кінута мною:
У шчырым імкненьні, шчыра клаў датак…
Стрэў-жа ў адплату посык зьмяіны,
Напасьць нікчэмну, заздрасьць і здраду
Стаў прад людзямі вінен бязвінна…
Сколькі балота, подласьці, яду!…
Што пражылося трудна сьпісаці:
Трудна і ўцяміць, скуль тае зносьці…
Сілы, цярпеньня, заўтра, каб ждаці
Між ўсей агіды людзкае злосьці.

Зноў-жа от жоўцю хлеб мой паліты,
Дзень мой заслала чорная Марва;
Крыж мой цяжэе… Сіл недастатак…
Дзе-ж Ты, я клічу, Вечная Праўда?!

Паміж Скарынай і таўпой праходзяць доўгім радам гарадзкія касьбіты вяртаючыя з работы. Ідучы яны пяюць уложаную Скарынам песьню!

О, Ойча наш Уладар Нябёс!
Хай імя вечнае Тваё
Між нас сьвяціцца векавечна.

(Пад гукі песьні імгла закрывае абраз.)

Вершы Вацлава Ластоўскага
Драматычныя абразкі
Творы пра Францыска Скарыну
Творы 1923 года
Крывіч (часопіс)