Кудой дарога?
Кудой дарога?

Наша мэта адрадзіць нашу культуру, нашу мову, наш народ; — гэта кожны з нашых чытачоў ведае, але кудой дарога? Вось-жэ, ідучы да адраджэньня усяго беларускаго роду і яго культуры, павінен кожны з нас падняцца да шырокаго культурнаго жыцьця душой і целам. Кожны беларус з асобна гэта часць нашаго народу, і з гэтых асобных часцей складзецца народ.

Беларускі народ, як і кожная жывая істота, як кожны іншы народ, можэ развівацца, можэ разрастацца, красаваць, але гэтак сама можэ і выраджацца, слабець, гібець і марнець паволі. Быў час калі беларускі народ развіваўся і красаваў, але краскі памарозілі марозы. Сумна. Але калі хто гібее, то гібее не без прычыны. Прычына  нашаго ў тым, што калісь нашы краскі, нашу інтэлігенцію замарозілі марозы і змялі віхры. І цяпер прыйшоў час ізноў нам выдаць свае краскі. С каранеў, с пня нашаго пашлі сокі ў верх: наша весна прыйшла, народ пачаў будзіцца з векавечнаго сну і бяздольля. На нас і на ўсіх, хто жыве ў часе вясны народу, ляжыць вялікі атказ перад гісторыей, перад патомнымі пакаленьнямі нашымі. Ці нашы дзеці і ўнукі кінуць на нашы магілы камень, ці с пашанай будуць памінаць нашэ імя—ад нас гэта цяпер залежыць.

Кінуць на нашу магілу камень, калі мы у гэткі важны момэнт будзем пуста праводзіць жыцьцё, за пустымі гутаркамі, забавамі леньню; пашануюць, калі мы возьмемся за працу найперш над сабой, а пасьля над нашымі братамі.

Сябры-таварышы! Усе, хто працёр вочы, хто маець у душы іскарку. Божу, любоў да праўды і народу, ды цьвёрдую веру ў панаваньне праўды, хто хочэ даведацца, пазнаць, як што было, ак што ёсць і як быць павінна, бярэцеся дружна да працы! Ніхай ў кожнай ваколіцы, ідзе ёсць два-тры чытачы «Нашай Нівы», яны разам, памагаюць адзін аднаму, працуюць над тым, каб узраслі  кожным куточку сьветлые, шчырые, справядлівые людзі, каб зрадзілася крэпкая, мужыцкая інтэлігенція, каторая павінна быць суцэльнай, ня гледзячы на тое, ці іншые з іх будуць мужыкамі-хлебаробамі, ці адватамі, ці вучыцелямі, ці фэльчэрамі, ці дактарамі,—бо ўсе мы браты, дзеці аднэй зямлі, аднаго роду, аднаго племені і усе павінны працаваць дзеля лепшай будучыны
роднай старонкі.

Падаючые ў вашы беларускіе сэрцы, зёрны асьветы і культуры звайдуць сьвежую, ураджадайную глебу і дадуць багатае жніво. Беларуская культура, як пасеў на чыстай сьвежай ніве, закрасуе багатымі краскамі. Закрасуе народ беларускі на сваей спрадвечнай зямельцы зробіцца дужым і паважаным у сямьі славянскай.

Але каб проста да сваей мэты ісьці, трэба ведаць дарогу. Калі мы знойдзем гэту дарогу тады ўжо лягчэй пойдзе работа над асьветай саміх нас і нашых братоў. Вось-жа гэтай дарогай для нас павінна быць грамадзянская праца.

Публіцыстыка Вацлава Ластоўскага
Творы 1913 года