Акадэмік Шахматов аб імені «Русь»
АКАДЭМІК ШАХМАТОВ АБ ІМЕНІ „РУСЬ“. Памершый ў часе ўсясьветнай вайны сябра Расійскай Акадэміі Навук, праф. Шахматов, апублікаваў ў 1914 годзе праз Расійскую Акадэмію Навук сваю працу: „Сказаніе о призваніи Варяговъ“, у якой на 56 балонцы аб назове „Русь“ кажа:

„Яшчэ ў XVIII ст. Тунманн зьвязаў гэту назову з фінскім найменьнем для Швэціі Ruotsi. Найменьне гэтае можна прызнаць агульным дая ўсіх заходна-фінскіх дыялектаў: зраўняй Эстонск. Rôts, ў мове Воді (каля Нарвы)—Rôtsi, Ліўскае—Rùotsi

Швэдаў Фіны называюць Ruotsalainen, Эстонцы—Rôtslane, Водь—Rôtslainê, Лівы—Rùotsli.

Форма „Русь“, як заўважыў і Томсен, так адносіцца да Ruotsi, як старасьвецкае Сумь (якое сустрачаецца ў летапісных артыкулах XIII ст, Сынод. нар. сьпісках Ноўгародзк. I-й) да фінскага Suomi.

Мне здаецца, што элемэнтарныя мэтодолёгічныя мяркаваньні не пазваляюць адалучыць сучаснае фінскае Ruotsi ад імя „Русь“.

З аднэй стараны ясна, што Варагаў, г. зн., Скандынаўцаў запраўды на ўсходзе называлі „Русь“, Rós… Зраўняй зьменку Бэрцінскіх анналаў аб тым, што людзі, якія зьявіліся ў Канстантынопалі ў 839 годзе і якія самі сябе называлі Ros, аказаліся, пасьля патрэбных выведаў, швэдзкага паходжаньня (eos gentis esse Sueonum); пісьменнік X ст. Ліудпранд двойчы атожсамлюе Русаў (Ros) з Норманамі: (Nordmanni); Канстантын Багранародны процістаўляе Русі (Ros) славянаў (Крывічоў, Лучанаў і др), а падаючы назовы Дняпроўскіх парогаў, пад rosioli разумее стара-скандынаўскую мову, што відаць і з самых гэтых назоў; арабскія пісьменнікі, прыкл. Ібн-Даст, так-жа процістаўляюць Русь (Rūs) славянам.

З другой стараны бачым, што краіна Варагаў, г. зн. Швэція, называецца „Русь“ Фінамі (Ruotsi) і дагэтуль.

Дзеля гэтага, ня можа быць, як здаецца, ніякага сумневу, што да тожсамнасьці назову „Русь“, дадзенага Варагамі Славянам, з назовам Ruotsi, які знача у Фінаў краіну гэтых самых Варагаў.

Нас можа не цікавіць этымолёгія імя „Русь“; этымолёгія гэтага імя, якой-бы яна ня была, ня можа нарушыць вываду, што Фіны і Славяне назвалі Скандынаўцаў „Русьсю“.

Пакажу на праўдападобнасьць запазычаньня акурат ад Фінаў гэтага імя для азначаньня Варагаў. Фіны былі тым пасярэднім цэнтрам, праз які Варагі пранікалі да Славянаў. Ўспомнім, што  Балтыцкага-Варажскага мора былі заселены фінскімі плямёнамі; па Няве сядзела Водь, якая займала і палуднёвы бераг фінскай затокі, а на усьцях Дзьвіны і па ўзьбярэжжу Рыжскай затокі сядзелі Зямігала, Летгала і Лівы. Ўспомнім, што нават рачны шлях з Варагаў у Грэкі ішоў на поўначы праз фінскія краіны, толькі часьцю заселеныя Славянамі, якія ўрэзаліся клінам, сьпярша, відаць, вельмі вузкім, ў суцэльнае фінскае жыхарства, якое цягнулася ад берагоў Балтыцкага мора да Волгі і далей да ўсходу. Славяне запазычылі у Фінаў імя „Русь“ для азначаньня Варагаў так сама, як яны запазычылі у іх-жа назовы рэк і вазёраў, засіляючы сабой пракавечна-фінскія землі. Гэтае імя „Русь“ для азначаньня Варагаў перададзена Словенамі і Крывічамі так-жа і палуднёвым славянскім плямёнам, перададзена так, як перадаюцца наагул запазычаныя словы“.

Вацлаў Ластоўскі
Гісторыя Беларусі
Гісторыя Украіны
Гісторыя Расіі
Фінская мова
Творы 1924 года