Выбраныя казкі (Андэрсен, 1946)/Жаба
Студня была глыбокая, таму і вяроўка была даўгая і сцісла накручвалася на ворат, калі цягнулі ўгару поўнае вядро. Хоць і празрыстая была ў студні вада, але ніколі не гулялі ў ёй сонечныя праменні, — яны проста не дасягалі яе паверхні. Па сценах-жа студні, куды праменні траплялі, прабівалася між камянёў траўка.

І тулілася тут цэлая сям'я жаб — паходжання нетутэйшага. Старая жаба зляцела сюды, так сказаць, куляючыся зверху. І да гэтага часу жыла здаровенька. Зялёныя лягушкі, што плавалі ў студні і былі тут карэннымі жыхарамі, прызналі жаб за радню і прынялі іх як гасцей, прыехаўшых на курорт. Госці, аднак, размясціліся як дома і абжыліся тут "на сушы“, як яны называлі мокрыя камяні.

Старэйшай з лягушак давялося разок паглядзець на белы свет, павандраваць: яна паднялася ў вядры да самага верху, але там было такое яркае святло, што нават вочы заламіла. На шчасце, ёй удалося выскачыць з вядра. І яна так бухнулася ў ваду, што пабіла сабе спіну і цэлыя тры дні яе не адчувала.

Многа пра белы свет яна расказаць, вядома, не магла, але ведала, — як і ўсе яны, - што студня яшчэ не ўвесь свет. Старая жаба, дык тая магла-б расказаць куды болей, але яна ніколі не адказвала на пытанні; ну, яе і пытацца перасталі!

— Таўстуха нязграбная, пачвара! — казалі пра жабу маладзенькія зялёныя лягушкі. - І дзеткі ўсе ўдаліся ў яе: пачвара на пачвары!

— Можа і так, адказвала старая жаба. — Але-ж затое ў каго-небудзь з іх або ў мяне самой схаваны у галаве каштоўны камень.

Зялёныя лягушкі слухалі яе, вылупіўшы вочы, ад зайздрасці перадражнівалі жабу, а потым плюхаліся на дно студні. А маладыя жабы ад гонару павыцягвалі заднія лапкі, кожнай здавалася, што акурат у яе і схаваны ў галаве каштоўны камень! І яны сядзелі ціханька, баючыся нават галаву павярнуць. Але, нарэшце, сталі пытацца: чым-жа ўсё-ж такі яны могуць ганарыцца? Які такі гэты каштоўны камень?

— Гэта такое хараство, такая каштоўнасць, што і апісаць нельга, - адказала старая жаба. — І носяць гэта так сабе, другім на зло. Але не пытайцеся мяне болей, я не буду адказваць.

— Ну такой ужо каштоўнасці ў мяне няма. І адкуль яна можа ўзяцца? - сказала самая малодшая жаба, такая брыдкая, што горш і быць не можа. - І калі гэта на зло другім, то мала мне было-б радасці. Не, чаго-б я хацела, дык гэта дабрацца калі-небудзь да края студні і выглянуць на свет. Во дзе, мабыць, хараство!

— Аставайся лепш на сваім месцы, — сказала старая жаба. — Тут табе ўсё знаёмае, і ты ведаеш, дзе знаходзішся. Сцеражыся вядра. Яно можа цябе раздушыць. А калі трапіш у яго, то можаш вываліцца. І не ўсе-ж падаюць зверху так удала, як я — без ніякай шкоды.

— Квак! — сказала маладая жаба, як чалавек сказаў-бы: ах! Надта ўжо ёй хацелася пабываць наверсе, паглядзець на белы свет, на тамтэйшую зелень. І вось, на другі дзень поўнае вядро, падымаючыся ўгару, выпадкова затрымалася каля таго каменя, на якім сядзела маладая жаба. Усё ў сярэдзіне яе так і затрапятала: яна скокнула ў вядро з вадой і схавалася на самае дно. Вядро паднялі ўверх і вылілі ваду.

— Ах ты, каб цябе! - ускрыкнуў работнік, убачыўшы жабу. —Зроду не бачыў такой поскудзі!

І ён наском свайго, драўлянага чаравіка так штурхнуў жабу, што ледзь не скалечыў яе. Усё-ж такі яна выратавалася ў высокім зарасніку крапівы і стала азірацца навакол. Крапіва была густая — сцябло да сцябла, але сонца прасвечвала паміж сцяблоў і праз лісці. Для жабы такі зараснік быў усё роўна, што для нас лес, асветлены сонцам.

— Тут куды, куды прыгажэй, як там унізе, у студні! Я нават гатова астацца тут на ўсё сваё жыццё! — сказала маладая жаба.

Праляжала ў зарасніку гадзіну, праляжала другую.

— А што-ж там далей? Калі ўжо я забралася так далёка, то трэба прабрацца і яшчэ далей.

Яна папаўзла шпарка, як толькі магла, і выпаўзла на дарогу. Сонца свяціла на жабу, пыл яе пудрыў, а яна паўзла ды паўзла праз дарогу.

— Вось дзе сухата, — сказала маладая жаба. — Можа нават і занадта суха. У мяне ў горле перасохла.

Вось яна дапаўзла да канавы. Па баках канавы раслі незабудкі і тавалга, а непадалёк цягнулася жывая агарожа з бузіны і белага цярноўніку. Віўся тут па тычынах і ўюнок. Залюбавацца можна было ўсімі гэтымі кветкамі ды лісточкамі. І яшчэ лётаў тут матылёк. Жаба прыняла яго за кветку, якая зляцела са сцябельчыка, каб лепей было агледзецца навакол. Для жабы гэта было так зразумела.

— Вось, каб і мне палятаць!- уздыхнула яна. - Квак! Ах!.. Якое хараство!

Непрыемна гэта было, але затое жаба ляцела ўвысь, увысь, у Егіпет. Так! Так! Вочы яе заззялі, з іх нібы вылецела іскра.

“Квак! Ах!“

Жаба памерла. Цела яе было сплюшчана. Але іскра з яе вачэй—куды яна дзелася?

Яе падхапіў сонечны промень. Сонечны промень панёс каштоўны камень з галавы жабы. Куды?

Не пытайцеся аб гэтым натураліста, спытайце лепш паэта. Ён адкажа вам казкай. У гэтай казцы будуць і капусны чарвяк і сям'я буслоў. І ўявіце сабе! Чарвяк-жа ператворыцца ў прыгожага матылька. Сям'я буслоў паляціць, над гарамі і лясамі ў далёкую Афрыку і ўсё-такі знойдзе карацейшую дарогу назад, на радзіму—у Данію, на тое-ж месца, на тую-ж самую страху. Так, гэта падобна да казкі, але гэта праўда. Спытайце хоць у натураліста. Ды вы і самі гэта ведаеце, самі бачылі.

— Ну, а каштоўны камень з галавы, жабы? Куды ўсё-ж такі ён дзеўся? Пашукайце яго на сонцы. Угледзьцеся ў сонца, калі можаце. Блеск яго нястрымны для вачэй чалавечых. Не прыстасаваны яшчэ нашы вочы, каб разгледзець усё хараство прыроды, але калі-небудзь мы гэтага дасягнем. Гэта будзе казкай з казак, і мы самі будзем яе творцамі і ўдзельнікамі.
da:Skrubtudsen
Казкі Андэрсена