Жыла, жывець і будзе жыць!
(К гадаўшчыне «Нашай нівы») 

Жыла, жывець і будзе жыць душа народа 
нашага! 

Душа народа нашага — гэта тая падземная 
імпэтная моц жывой крыніцы, якая, знаходзячыся пад каменным пластом, шукаець сабе 
болей рыхлага слою зямлі для выхаду ўверх. 
Г напор той маець гэткую сілу ў сабе, што 
нягледзячы ні на якія перашкоды, нарэшце, усё 
ж такі, вырываецца на сонейка і, разбіваючыся 
цудоўным фантанам, разыходзіцца па лугах-палёх ручайкамі, разліваецца на бязмерныя абшары, падымаючы свой зычны кліч: «Жыла, 
жывець і будзе жыць!..» 

Душа народа нашага — гэта тая жывая кіпучая кроў у жылах, тыя пачуцці і думкі ў 
сэрцы, якія перадаюцца нам, як спадчына, з роду ў род... У сваёй самабытнасці, у сваёй іначасці ад другіх выяўляець яна свой блеск, сваю 
неацэненую вартасць як для сваіх, так і для 
чужых, акружаючых яе.

Душа народа нашага жыла ў благіх гістарычных варунках, жыла пад няволяй у другіх, 
мацнейшых, якія хацелі сцёрці яе самабытнасць, але такі ніякай рады не далі,— і пры 
першай. бліскавіцы свядомасці чужы налёт пачаў рассейвацца, як попел ветрам, а душа народа пачала красавацца ў сваёй чыстаце і блеску. 

Колькі трагізму было ў гісторыі народа нашага! Колькі цемнаты і нядолі! Колькі вызыску 
яго рознымі грубымі сіламі! Колькі болю і 
слёз, пачынаючы ад часу прыгону! Здавалася, 
ужо ворагі краю беларускага свайго дасціглі, 
дабіліся таго, што шмат з нашых братоў ахвяравалі свае сілы чужым, запрадалі ім душы 
свае... 

Узгадаваныя на руках пакутніка-ратая, гэтыя адступнікі выкпівалі з яго, адракаліся 
памагаць чым-колечы «хаму-мужыку». Дайшло 
да таго, што «хам» гэты думаў, нібы ён прапашчы навекі чалавек; нібы ён ніжэйшае стварэнне ад другіх «паноў багатых ды адукаваных 
разумнікаў». Ужо, здавалася, канец, магіла. Але 
сваім чародам, па закону, прызначаным ад прыроды, душа беларуская: «Жыла, жывець і будзе 
жыць!» 

Душа народа, нягледзячы на нішто, гадавалася ў творчасці, харастве. У песнях сумных 
і вясёлых, у вырабах — тканінах, рэзьбах і 
г. д.— яна вылівала затаеныя думкі свае і такім
парадкам тварыла нам свае скарбы, пісала 
сваю летапісь — Евангелле... Несвядома ішла 
барацьба духу беларускага з усім для яго шкадлівым. Што гэта? Што гэта,— пыталася само 
сэрца народнае. Мы жыць хочам! Жыць хочам!..— адказвала яно самому сабе кожны раз... 
і як блізкі, зразумелы былі народу гэтыя 
чулыя струны сэрца!.. Нешта да болю, да слёз 
кратала, будзіла сыноў Беларусі-маткі да вольнага, светлага жыцця, да пазнання сваёй вялікай вартасці. 

«Жыла, жывець і будзе жыць!..» 

Гэты міфічны кліч восем гадоў таму назад 
пабудзіў выліцца думы сэрца народнага ў болей 
рэальныя і відзімыя формы. Паявілася ў свет 
першае свядомае беларускае друкаванае слова— 
«Наша доля», а ўслед за ёю — «Наша ніва». 

«Наша ніва», не гаворачы аб іншых розных 
беларускіх часопісах, — ад пачатку свайго паяўлення ў свет па сягоннешні дзень — гэта 
чыста народная часопісь, у якой ясна адбіваецца думка нашых мазольных братоў з розных 
глухіх куткоў Беларусі. З кожным годам 
паяўляюцца на ніве роднай усё новыя і новыя 
сілы. З кожным годам наша родная мова на 
старонках «Нашай нівы» «шліфуецца-гартуецца», робіцца ўсё болей чыстай, гібкай і выразнай, робіцца здатнай на маляванне самых чуць 
ухопных пачуццяў душы і звініць, як той жаўронак вясною над свежай раллёй, як тая дудка 
хлопчыка-пастуха на лузе... 

І большая частка братоў нашых ужо пачынае 
разумець, што мова наша не ёсць «простая», 
«хамская» ... І вучоная моладзь наша — вучыцелі, студэнты, дактары, аграномы, інжынеры і 
г. д.— ужо не гавораць і не пішуць толькі на 
«панскіх» мовах, але самае першае мейсца 
займаець у іх свая родная... 

«Наша ніва» не прапаведуе сляпога, шавіністычнага нацыяналізму, але маець за закон: 
«Свайго не чурайся і чужога навучайся!» 
Мэта яе: праца шчырая і прасвятленне роднай 
Белай Русі на эканамічным і культурным 
грунце. Праўда, шмат нападкаў маем ад суседзяў сваіх, яны стараюцца чым болей каменняў 
накідаць на шляху нашым, але мы, не астанаўліваючыся, цвёрда ідзём наперад. 

І вось у часе гадаўшчыны «Нашае нівы» мы 
смела кажам: «Жыла, жывець і будзе жыць 
Беларусь-маці!» Мы ў гэта свята верым!

Публіцыстыка Лявона Гмырака
Творы 1914 года
Наша Ніва (кірыліца)