Матэр’ялы да слоўніка беларускай (крывічанскай) мовы
Матэр‘ялы да слоўніка беларускай (крывічанскай) мовы.

, (рас. прохлада, остужденіе, охлажденіе). „Каб ён ў пекле ні спачыўку, ні ахалоны не зазнаў“. „Пашукай сабе ў засяні ахалоны ад сьпякоты“. (Лідзкі п.).

,—„Ахалонь ты яго запальчывасьць“.

, абрыўкі па абрубцы, аблямоўцы вопраткі, злашча падала.

, баўтацца, таўчыся бяз толку.

, прыпеўка непрыстойнага пустога, або жартаўлівага зьместу (Лідзкі пав. каля Бутрыманцаў).

, выбрыкі. (Еўя, Троцк. пав.).

, , дрэва сосна. (Брасл. пав.).

, (рас. внятно) „Цераз раку выяўна чуваць гаворку“. (Троцкі пав.).

. „Купцы нейкія сёлета прыехалі да нас на вылецьце“. (Еўя, Троцк. п.)

 (рас. изверг) „Ты толькі паглядзі як гэты вылюдак жонку бье“.

 (рас. выпялил), „Выталупіў вочы і глядзіць“. „Чаго талопішся, як баран на белыя вароты?“

 (рас. изгой), „Вызванца гэтага не пускай у хату“. „Ксёндз з амбоніі ізноў вызываў Кастуся за гіцлёўствы ягоз дзеўкамі“. (Еўя, Троцк. пав.)

 (рас, качать), „Ня гойдай нагамі пад сталом!“ „Вецяр узьняўся і наш паром пачаў па вадзе гойдацца“. (Еўя, Троцк. пав.).

 (рас. камедь). „Сёлета на вішнях многа галбану панацякала“. Ня „гумарабік“, а галбан-жа гэта“. (Еўя, Троцк. п.).

, падскокі ў танцах.

, скокі, танцы. „Яму толькі танцы ды ўсякія гапілдасы ў галаве“.

, танцор, гуляка. „Парабак гапатун, а гаспадар пьяніца“.

, танцы, гулянкі. „Аднаму гопаты, а другому клопаты“. Дзяцюку толькі гопаты ў галаве“.

. „Такі там гвалт, такая гапатня, што ажно столь ходырам ходзіць“.

. „Гапані ты ў крамку, прынясі солі“. (Усе адмены гэтага слова з Еўя, Троцк. пав.).

, дрэва — вяз. „У насуканцы поля гоба расьце“, „Гобай“ і нават „галобай“ называюць вяз у Слонімшчыне.

, працягла зьвініць. „Ціха ў хаце, толькі мухі дзыняць“. „Ударылі ў звон раз і ён доўга, доўга дзыніць“. (Лідзкі пав., каля Бутрыманцаў).

 (рас. детвора) „Дзетамлі повен запечак“. „Бач, як дзетамля наша разбазыкалася“. (Лідзкі, пав., каля Бутр.).

 (рас. стибрить). „Дай яму грошы, то або згубіць або згоптаець“. (Еўя, Троцк. п.).

, назоў, мяно. „Ізва яго нейкая сьмяшная“. „Знаць яго то знаю, але ізвы не прыпомню“. (Еўя, Троцк. п).

, (рас. влеченіе). „Глядзі ты на
гэтага блазна: ён ужо да дзевак корць мае“. (Еўя, Троцк. пав.).

, таўчыся, стукацца. „Сэрца ўжо не калатаецца“. „Ледзь душа калатаецца ў целі“. (Лідзкі пав.).

, хатыль, заплечная торба, ранец, кішэнь. „Узаў кій у рукі ды кармач за плечы“. „Порткі з кармачамі пашыў сабе“. (Лідзкі пав.).

, (польск. „gnębić“) прыгнятаць, прыцясьняць. (Лідзкі лав).

, згіб задніх ног у чатырохногіх (супроць кален у пярэдніх нагах). „Сядзіць як сабака на кукрах“. (Дусяты, Браслаўск. пав.).

, блажэць (рас. „плошать“). (Брасл. пав.).

, сьвінтух, (Браслаўск. і Дзісенск. п.).

, комкаць, зьвіваць. „Не куклай адзежы ў скрыні“. Дзіцяці скуклаць ня ўмее“. (Браслаўскі п. Дусяты).

, , балдавешка. (Еўя, Троцк. п.).

, лапіны. „Увесь армяк у латылёх“, (Браслаўск. пав)..

, думае, гадае. „Дзясята цяліца маніцца цяліцца“ (Еўя, Троцк. пав.).

, пры сырамалоце, або таўчэньні расплюшчаныя зярнаты. (ЕўяТроцк. п.).

, Калі насьцелюць лля маладзьбы на таку „пасьцель скапоў“, то іх „разпясуюць“ бьючы па пярэвяслах цапом; гэта чыннасьць называецца „пайсаць снапы“. Гэтак сама ўсыпаўшы ў ступу ячмень на пансак, перш чым таўчы моцна удараючы, раней яго злягка „пайсаюць“ таўкачамі, пакуль не пачнуць лушчыцца ашакі (Браслаўскі пав.).

, распрастаць скукярэчанае. (Браслаўскі і Лідзкі пав.).

, памалу, зьлягка.

, рас. „послабка“. (Лідзкі п.)

, макрата, волага. (Лідзкі п.).

, мачыць, вільжыць. „Наслосьцілі падлогу сьнег атрасаючы“. „Дожд прамачыў, а толькі паслосьціў зямлю“. „Па вокнах слосьць рагамі сьцякае“. (Лідзкі пав., каля Бутрым.).

, каромясла ў вагах (рас. рычаг), (Лідзкі пав.). Каля Картуз—Бярозы „ствігай“ называюць жэрдзь („парубень“) да прыцісканьня сена.

, скок. „Ажно ён, сігень! за плот“. (Еўя, Троцк. пав.).

, (рас. дергать). „Перад скананьнем пачала яго канвульсія торгаць“.

, (рас. топорщиться, вздыматься, пялиться), „Калі спадніца талупіцца, скора замуж выйдзё“. „Кажух пачаў талупіцца, як перамок на дажджы“. (Троцкі пав., Еўя).

, голасна шаптаць, наракаць (рас. „роптать“). „Пачаў народ шамраць, наракаючы“ (Лідзкі пав.).

, голасны шэпт, пошум. „Шэмяр лісьця на дрэвах“. (Лідзкі п.).

, завушнік, які нашэптуе на другіх, падбурае спадцішка. (Лідзкі п.).

, ясны. „Па узьнебьі ясьмен сакол лятае, сы палёту дробных пташак выбірае“. (Лідзкі пав.).

, круціцца так шпарка, што робіць ўражаньне адналітнага круга. „Аж вірліць у ваччу“. (Лідзкі пав.). Вада ў віры „вірліць“ і верацяно ў руках.

, відочны, казісты. „Наш касьцёл здалёк візны“. (Лідзкі пав.).

, выдаваць скрыпучыя, працяглыя гукі. (Лідзкі пав.).

 (изок?), назоў польнага коніка
(Лідзкі пав., каля Бутрыманцаў).

, ветка. (Еўя, Троцкі п.).

, многі, вялічэзны. „Велясны сьвет прайшоў ён“. „Велясны збор народу быў на кірмашы“, (Лідзкі пав.).

, холад. „Холаньню восень павеяла“. „Крынічная холань вадзіцы“. (Лідзкі пав.).

, другі чалесьнік у усьцях печы“ (Лідзкі пав.).

, малалетак які сьсе сіську, сысун. (Лідзкі пав.).

, сысуны.

, круглы прарэз у шчыце дому; не зашклёнае круглае ваконца ў шчыце, або ў дзьвярох. (Лідзкі пав.).

, стадола, заезд. (Браслаўскі пав.).

, клёпка з вухом да ушата, даўжэйшая ад іншых. (Лідзкі пав.).

, інтуітыўна?). „Спакма здагадаўся, што ён думае“. „Ня думаў не гадаў, а спакма так сказаў“. „Спакма ўгадаў“. „Стары бацюшка бывала з кнігі чытаў, а новы ўсё спакма гавора“. (Лідзкі пав., каля Бутрыманцаў).

, зразумець, здагадацца (рас. смекнуть).

Слоўнікі Вацлава Ластоўскага
Тлумачальныя слоўнікі
Беларуская мова
Творы 1927 года