ৰামক বিভীষণৰ প্ৰবোধ
<big>৩৩ অধ্যায় ।<big> 

<big>ৰামক বিভীষণৰ প্ৰবোধ ।<big>

প্ৰণামি বোলন্ত দশগ্ৰীৱৰ কনিষ্ঠ ।

কি কাৰণে দেখোঁ দুয়ো ভাই শোকাবিষ্ট ॥১

সেনা থিৰ কৰিবাক পঠাইলা আমাক ।

প্ৰতি প্ৰতি কৰিয়া খাপিলো সেনা জাক ।২

কিবা আথান্তৰ ঐত মিলিলা আৱৰ ।

সুগ্ৰীৱক আদি কৰি সমস্তে বানৰ ॥৩

লক্ষ্মণে বোলন্ত শুনিয়োক বিভীষণ ।

তুমি নতো শুনা তেবে ইসব বচন ॥৪

যাৰ কাযে এত লোক দুখ নিতে নিত ।

ৰণমাজে সীতাক কাটিলা ইন্দ্ৰজিত ॥৫

বিভীষণে বোলয় হেন কি পতিয়াহা ।

ইসব কথাক নিয়া দূৰত থৱাহা ॥৬

প্ৰাণান্তিক ভৈলোয়ো নৃপতি লঙ্কেশ্বৰ ।

নসম্পিব সীতা হেন আমাত গোচৰ ॥৭

আপনি জানাহা মই সহোদৰ ভাই ।

আমাক ত্যজিলা দাদা জানকীক পাই ॥৮

যুক্তি যোগ্য বোল যত বুলিলো দাদাক ।

সবাহান হিতে জানকীক সম্পিবাক ॥৯

আমাৰ ভাতিজা ইন্দ্ৰজিত দুষ্ট চিত্ত ।

উপায় কৰিলা সিটো তোমাক জিনিত ॥১০

মায়াসীতা কাটি গৈলা সসৈন্য ত্বৰিত ।

নিকুম্ভিলা বটে যজ্ঞ কৰয় নিশ্চিত ॥১১

নানা মন্ত্ৰ পঢ়ি মন্ত্ৰ দিব অগনিত ।

দিব্য বাজী সমে ৰথ হৈব উপস্থিত ॥১২

ব্ৰহ্মাক আৰাধি দেৱতাত পাই বৰ ।

ৰথে সমে অৱশ্যে আসিব নিশাচৰ ॥১৩

ব্ৰহ্মা বৰ দানে যজ্ঞ কৰয় নিশ্চয় ।

যজ্ঞ সমাপিলে হইব ত্ৰৈলোক্য বিজয় ॥১৪

ব্ৰহ্মঅস্ত্ৰ আপুনি হৈবেক উপস্থিত ।

ৰথ খান পাইবে জগতত অবিদিত ॥১৫

এহি মতে গুণি ইন্দ্ৰজিত বীৰবৰে ।

মায়াসীতা সাজি সিটো আনিলা, সমৰে ॥১৬

মায়াসীতা কাটিলেক খৰ্গ ধৰি কৰে ।

সমৰৰ বিঘ্নি আচৰিয়া যজ্ঞ কৰে ॥১৭

সেহি যজ্ঞৱত পাইবেক ৰথবৰ ।

সেহি ৰথে চড়ি আসিবেক নিশাচৰ ॥১৮

যতমান বীৰে কেহোঁ বধন নযাই ।

অযুতে নিযুতে তাক খুজিয়া নপাই ॥১৯

যাৱে নতো বীৰে যজ্ঞ সমাপত কৰে ।

হেন কালে তাক যিটো মাৰিবাক পাৰে ॥২০

তাহাৰ হাততে সিটো যাইব যমপোহে ।

হেন বৰ ছিদ্ৰ তাৰ থৈলা পিতামহে ॥২১

মায়াসীতা স্ৰজিলেক নকৰিয়ো শাক ।

ইন্দ্ৰজিত বধিতে উদ্যত কৰিয়োক ॥২২

ইন্দ্ৰজিত বীৰক মাৰক লখমন ।

যাবদেকে নকৰে যজ্ঞক সমাপন ॥২৩

সুগ্ৰীৱ সহিতে তুমি ঐত থাকিয়োক ।

আমি সমে লক্ষ্মণক অনুজ্ঞা দিয়োক ॥২৪

সত্বৰে দিয়োক কাৰ্য্য বৰ অতিৰেক ।

ইহান হাততে ইন্দ্ৰজিত পৰিবেক ॥২৫

শ্ৰীৰামে বোলন্ত কিনো বুলিলা বচন ।

সীতাৰ সন্তাপে মই নপাওঁ চেতন ॥২৬

সেহি কথা পুনশ্চ কৰিলা বিভীষণে ।

লক্ষ্মণক বুলিলা ৰাৱণি বধ মনে ॥২৭

ৰাঘৱে বোলন্ত বাপু মোৰ বোল বুজা ।

মায়াবী ৰাক্ষস সিটো অবহিতে যুজা ॥২৮

আপুনি জানাহা ৰাৱণিৰ কূট বুদ্ধি ।

তোমাক আমাক যেনমতে গৈলা ৰুধি ॥২৯

বিভীষণ তুমি লক্ষ্মণৰ লগে যাহা ।

সমৰ ভূমিত উপদেশ বুলিবাহা ॥৩০

ৰামদেৱে লক্ষ্মণক ধৰি আলিঙ্গিলা ।

আশীৰ্ব্বাদ কৰিয়া বিজয় যাত্ৰা দিলা ॥৩১

লক্ষ্মণৰ লগত চলিয়ো হনুমন্ত ।

সেনাগণ লৈয়া আৰো যায়ো জাম্বৱন্ত ॥৩২

এহি বুলি ৰামদেৱে আদেশ কৰিলা ।

সসৈন্য সহিতে সবে তেখনে লৰিলা ॥৩৩

ৰামৰ চৰণ ৰেণু মাথে তুলি লৈলা ।

শীঘ্ৰ গমনে ৰণভূমি প্ৰবেশিলা ॥৩৪

দূৰতে দেখিলা যাই ৰাৱণিৰ দল ।

নিসন্ধি কৰিয়া আছে ৰাক্ষস সকল ॥৩৫

বিভীষণে বুলিলন্ত শুনিয়ো লখাই ।

সসৈন্য সহিতে বীৰ আছে এহি ঠাই ॥৩৬

নিকুম্ভিলা নামে দিব্য বট বিদ্যমান ।

ইন্দ্ৰজিত ৰঙ্গে যজ্ঞ কৰে সেহি থান ॥৩৭

যাৱদেকে বীৰে যজ্ঞ সমাপন কৰে ।

সৈন্য ভঙ্গায়োক ঝাণ্টে সানাই বাৰ শৰে ॥৩৮

সবাৰো মাজত পাছে দেখিবাহা তাক ।

কৃত্যক সমাপি বীৰে ধাইবেক তোমাক ॥৩৯

মেঘনাদে পাৱে যদি কৃত্য সমাপিত ।

ব্ৰহ্মঅস্ত্ৰ পাইলে পাৰে ত্ৰৈলোক্য জিনিত ॥৪০

অন্তৰীক্ষ ৰথে চড়ি তিনি লোক দহে ।

হেন অগোচৰ বৰ দিলা পিতামহে ॥৪১

যজ্ঞ সমাপতি কৰিবাক নপাৰক ।

শীঘ্ৰে নিকুম্ভিলা বট মূলক যায়োক ॥৪২

অন্যায় যুদ্ধত বৰ কৌশল পাপিষ্ঠ ।

ন্যায় যুজে মাৰাঁ আক ৰামৰ কনিষ্ঠ ॥৪৩

হেন শুনি লক্ষ্মণে শৰ জাক দিল ।

বানৰ ভালুকে বৃক্ষ শিলা বৰিষিল ॥৪৪

গলত কামোৰ দিয়া ভালুকে আছাৰে ।

তেজ পান কৰিয়া অসংখ্য কৌটি মাৰে ॥৪৫

কতোহোঁ বানৰে ৰাক্ষসৰ ধৰি গলে ।

চৱৰ প্ৰহাৰে মুঠি ছোটে মথা ফালে ॥৪৬

কতো কতো বানৰে মাৰয় লাঠিকিলে ।

ঘোৰাকাটি কোমোৰাটা কৰে তৰুশিলে ॥৪৭

ৰাক্ষসৰ সেনা ৰিঙ্গ দিয়া বলে নাচে ।

কতো শূল শকতিৰ প্ৰহাৰে নৰাচে ॥৪৮

গদা মুদ্গৰ বাৰি পৰিঘৰ ঘাৱে ।

অসংখ্যাত ভালুক পেশিলা যমঠাৱে ॥৪৯

দুয়ো ভিতি সেনাসব আন্দোলা আন্দোলি ।

ভূমিত পেলায়া মাৰে পাঞ্জৰক ফুলি ॥৫০

নখে দান্তে বিদাৰিয়া যমক পেশয় ।

অসংখ্যাত বানৰ ৰাক্ষস গৈলা ক্ষয় ॥৫১

লখমণ বিভীষণ আৰো জাম্বৱন্ত ।

আন সেনা সব মুখ্য মুখ্য বলৱন্ত ॥৫২

হনুমন্তে ভঙ্গাইলা আৱৰ ভিতি পশি ।

নিশাচৰ বল ভাঙ্গি পলাইল তৰসি ॥৫৩

কতো সেনা পলাই যাই মহা ভয় মন ।

যজ্ঞ এৰি ইন্দ্ৰজিত কৰিলা গমন ॥৫৪

ৰথত চড়িলা বায়ুবেগে চাৰি বাজী ।

সবে অস্ত্ৰ শস্ত্ৰ নিবন্ধিয়া আছে সাজি ॥৫৫

বৃক্ষ হানি কপি বলে আকাশক ছাইল ।

শৰে হানি ইন্দ্ৰজিত কাটিয়া পেলাইল ॥৫৬

সেনাগণ পালটিয়া ৰাৱণিত গহে ।

বানৰৰ ভালুক প্ৰহাৰ বৰে সহে ॥৫৭

হনুমন্তে শালবৃক্ষ লৈলন্ত উপাৰি ।

সেনাৰ মাজত পশি কোবাৱন্ত বাৰি ॥৫৮

একৈক প্ৰহাৰে বীৰে অনেক মাৰন্ত ।

অন্তকালে যমে যেন প্ৰজা সংহাৰন্ত ॥৫৯

কোপে প্ৰকাশন্ত যেন অগনি সদৃশ ।

আপনি শৰক ধৰি কৰে আসৰিস ॥৬০

লাঙ্গুলে মেঢ়ায়া কতো কতো আছাৰিল ।

কৰে ধৰি আম্ফালিয়া অনেক মাৰিল ॥৬১

ইন্দ্ৰজিতে বোলয় মাৰোহোঁ থাক থাক ।

মাৰুতিৰ কোল ঝাণ্টে ছপায়ো আমাক ॥৬২

এহিসে অজয় বীৰ কাকো নাহি শঙ্কা ।

একেশ্বৰে আসি ইটো পুৰি গৈলা লঙ্কা ॥৬৩

সাৰথিয়ে ৰথ আনি চপাইলা সন্নিত ।

হনুমন্তে বোলন্ত শুনৰে ইন্দ্ৰজিত ॥৬৪

যেনমতে বাসৱক জিনিলি ৰাক্ষস ।

সি সব শকতি আজি আমাত দৰশ ॥৬৫

বায়ুৰ পুত্ৰৰ শকতিক আজি বুজ ।

ৰাক্ষসৰ মায়া এৰি ন্যায় যুজে যুজ ॥৬৬

কোলাহলে মল্ল বান্ধে মোহে অস্ত্ৰঘাৱ ।

যেতে তেনে মোক জিনি মুনিষ বোলাৱ ॥৬৭

এহি বুলি কোপ কৰি বীৰ হনুমন্ত ।

নানাবিধ বৃক্ষ শিলা অস্ত্ৰ বৰিষন্ত ॥৬৮

বৃক্ষ বৃষ্টি ভৈলা দেখি ইন্দ্ৰজিত বীৰে ।

শৰ সহস্ৰেক তাৰিলেক দৃঢ়তাৰে ॥৬৯

মহা কোপে ইন্দ্ৰজিত জপাইলেক ৰণ ।

লক্ষ্মণক সম্বুধি বোলন্ত বিভীষণ ॥৭০

দেখিয়ো লক্ষ্মণ হেৰা ৰাৱণৰ সুত ।

বায়ুৰ পুত্ৰক ধাইলা ক্ৰোধে যম দূত ॥৭১

এহিত সময় জানা আক মাৰিবাৰ ।

নিৰ্দ্দয় স্বৰূপে শৰ কৰিয়ো প্ৰহাৰ ॥৭২

যজ্ঞ এৰি গৈলা বীৰ সমৰক গহে ।

এহি সময়ত ছিদ্ৰ থৈলা পিতামহে ॥৭৩

ইন্দ্ৰজিতে হনুমন্তে ভৈলা ঘোৰ ৰণ ।

যজ্ঞৰ শালাক দৰশন্ত বিভীষণ ॥৭৪

দেখিয়ো লক্ষ্মণ হেৰা গণপতি ঘট ।

কাল মেঘ খণ্ড যেন নিকুম্ভিলা বট ॥৭৫

যজ্ঞৰ সঞ্চাৰ মানে থানে থানে থৈল ।

আধা যজ্ঞ কৰি বীৰে যুজিবাক গৈল ॥৭৬

সমাপতি কৰি যেবে বট মূল পাৱে ।

একেশ্বৰে মায়াযুজে ত্ৰৈলোক্য ভঙ্গাৱে ॥৭৭

বিভীষণে বোলন্ত শুনিয়ো কপিগণ ।

যজ্ঞশালা ভাঙ্গিবাক কৰিয়ো যতন ॥৭৮

বিভীষণ বচনক শুনিয়া বানৰে ।

যজ্ঞৰ শালাক বেঢ়িলন্ত নিৰন্তৰে ॥৭৯

তৰল বানৰ বলে যজ্ঞ শালা পাইল ।

যত উপকৰণক ভাঙ্গিয়া পেলাইল ॥৮০

দধি দুগ্ধ মধু হাণ্ডি হাণ্ডি পীল ।

ঘৃতৰ কলসি তুলি মুখত বাকিল ॥৮১

আম জাম পনিয়ল নানাবিধ ফল ।

আথে বেথে গিলে কতো দশ নৈয়া কল ॥৮২

কিছু কিছু কৰিয়া কতোহোঁ উকিপাৰে ।

ৰাক্ষসগণক যজ্ঞদাৰু হানি মাৰে ॥৮৩

লক্ষ্মণে আটোপ কৰি ধনুৰ্গুণ মাজি ।

দৃঢ় মুঠি ধনু ধৰি সমৰক সাজি ॥৮৪

সম্বুধি বোলন্ত অৰে শুন ইন্দ্ৰজিত ।

সংগ্ৰাম দিবাক লাগি দৃঢ় কৰা চিত্ত ॥৮৫

বিভীষণে চিনাইলেক ইঙ্গিততে জানি ।

কোপে মেঘনাদে হেন বুলিলেক বাণী ॥৮৬

বাপৰ কনিষ্ঠ তুমি সোদৰ খুড়াই ।

কতমান যশ পাইবা ভাতিজা মৰাই ॥৮৭

তুমি মহা পাপিষ্ঠ সে মোহোৰ খোৰত ।

কত ধৰ্ম্ম পাইবা মোৰ চিন্তিয়া বিঘাত ॥৮৮

কতেক বৰ্ণাইবা গুণ অধম খুৰাৰ ।

পুত্ৰক মৰাইবে প্ৰতি মন ভৈলা যাৰ ॥৮৯

বংশ দ্ৰোহ কৰিলাহা ব্ৰত ভৈলা ছন্ন ।

হেনসে নিৰ্দ্দয় ভৈলা নিকাৰুণ মন ॥৯০

দেশৰ ডাকিলা বাপে জানি মন্দ ভাৱ ।

লঙ্কাক চাহিয়া আৰে পোৰে সৰ্ব্ব গাৱ ॥৯১

যি বংশত উপজিলা তাকে কৰা ক্ষয় ।

অগনি উপজি যেন কাষ্ঠক দহয় ॥৯২

যদি মোৰ পিতৃ তোৰ নোহে গুণৱন্ত ।

অপৰ যতেক জনে গুণ বখানন্ত ॥৯৩

তথাপি তোমাক হিত বোলোঁ খুৰা শুন ।

যিটো পৰ পৰ সিটো নোহয় আপন ॥৯৪

মোৰ পিতা তযু পিতৃ সম জেষ্ঠ ভাই ।

তেজিলা সমস্তে বন্ধু ৰাঘৱক পাই ॥৯৫

আমাৰ মৰণে কেনে তোমাৰ বাঞ্ছিত ।

বিশ্বাসঘাতক কথা কহিলা বৈৰত ॥৯৬

তোমাৰ সমান আছে কোন মন্দ বুদ্ধি ।

বৈৰৰ সেৱক ভৈলা আমাত নুসুধি ॥৯৭

বিভীষণে বোলন্ত ভাতিজা ইন্দ্ৰজিত ।

ছোট কালে তই গুৰু গৰ্ব্বী অবিনীত ॥৯৮

পিতা পুত্ৰে তোহোৰা প্ৰধান অধাৰ্ম্মিক ।

পৰবৰ্ত্তে বোলে মোক নিন্দিলাহাঁ কিক ॥৯৯

পুলস্তি ঋষিৰ বংশে উতপতি হুয়া ।

বাহুৰ প্ৰসাদে তিনি ভুবন বৰায়া ॥১০০

কমন নৃপতি হেন মন্দ কথা ছৰি ।

দেৱ গন্ধৰ্ব্বৰ নাৰী আনিলেক হৰি ॥১০১

জগত প্ৰসিদ্ধ ৰাম তান ভাৰ্য্যা হৰে ।

দেৱ ঋষি সবৰ সদায় দ্ৰোহ কৰে ॥১০২

হেন জানি এৰিলোহোঁ তোমাৰ পিতাক ।

আউৰ উপালন্ত কেনে বোলাহাঁ আমাক ॥১০৩

ঋষিৰ যজ্ঞক ভুঞ্জি কৰিলেক নষ্ট ।

বিশিষ্ট জনৰ জ্বালিলাহা মন কষ্ট ॥১০৪

ত্ৰৈলোক্যৰ লোকক কম্পাইল থিউ দণ্ডে ।

বাপ পুতে যাইবি তোৰা নৰক প্ৰচণ্ডে ॥১০৫

পতিব্ৰতা সীতা দেবী হৰি আনিলেক ।

দিবাক বুলিলোঁ তাক কাণ নেদিলেক ॥১০৬

হিত বোল বোলন্তে বসতি নাশ ভৈল ।

লাঠি মাৰি আমাক দেশৰ বাজ কৈল ॥১০৭

ৰামৰ চৰিত্ৰ শুনিয়োক সৰ্ব্বজন ।

কেতিক্ষণে কৈত মিলে দুঃসহ মৰণ ॥১০৮

নজানি ইহাক জন্ম যাই আলে জালে ।

ৰামৰ চৰণ ভজা যাৱে আছা ভালে ॥১০৯

ভাৰতবৰিষ পাইলে হেলা নুযুবাই ।

কেতিক্ষণে পৰে ইটো নৰতনু কাই ॥১১০

আকে জানি সমস্তে এৰিয়ো আন কাম ।

মাধৱ কন্দলী ভণে বোলাঁ ৰাম ৰাম ॥১১১