বানৰ সৈন্যই মধুফল খায়
<big>৩১ অধ্যায়<big> 

বানৰ সৈন্যই মধুফল খায় ।

জম্বৱন্ত কুমুদ সুষেণ আদি কৰি ।

সবাৰে জিহ্বাৰ পানি পৰে সৰসৰি ॥১

সবে হন্তে মিসি হনুমন্তত সুধিল ।

বায়ুসুতে সবাৰো বচন নবাধিল ॥২

অঙ্গদ কুমাৰ বাপু বৰ যশ পাওঁ ।

মধু দিয়া গিয়াতিক তৃপিতি কৰাওঁ ॥৩

তাহান বচন বালীপু্ত্ৰে নবাধিল ।

সকলে জ্ঞাতিক মধুবনে মেলি দিল ॥৪

যাহাক যতেক লাগে স্বেচ্ছাৰূপে খাহাঁ ।

উদৰ ভৰায়া সবে তৃপিতিক পাহাঁ ॥৫

আজ্ঞা পায়া কপিগণে বৃক্ষে গৈয়া চড়ি ।

উত্তম মধুৰ বনে লগাইল দাদৰি ॥৬

দোনৰ সমান যত মধুবাস পাৱে ।

মুখ মেলি ধৰি নিয়া বানৰে চোবাৱে ॥৭

কেহো ডেৱ দিয়া আউৰ বৃক্ষত চড়িয়া ।

আঙ্কোয়ালে শাল বাংশ মুখত ধৰিয়া ॥৮

বিস্তাৰিত কৰিয়া মুখত চিপি নিয়া ।

পৰম সন্তোষ পাইল মুখে মধু দিয়া ॥৯

মধু খায়া খায়া বোলে নাণ্টিল নাণ্টিল ।

গণ্ডগোল কৰি সবে মধু বন পিল ॥১০

আউল ভৈল কপি ঢলোপৰো কৰে গাৱ ।

ফুৰনি দেখিয়া পৰে থিৰ নুহি পাৱ ॥১১

কতো কতো নিদ্ৰা গৈল ফলক বিছাই ।

ভূমিত পৰিল কেহো হামুকুৰি খাই ॥১২

থূথূ কৰে কেহোঁ কেহোঁ কৰে বান্তি ।

মধুয়ে পীড়িল কতো অচেতন আতি ॥১৩

বনৰক্ষা বানৰ সকলে বাৰ্ত্তা পাইল ।

হাতে বৃক্ষ ধৰি মাৰ মাৰ কৰি ধাইল ॥১৪

দুই ভিতিৰ লোকে সবে কোবা কুবি কৰে ।

কতো ধৰাধৰি কৰি মাটিত বাগৰে ॥১৫

অঙ্গদৰ লোকে ৰক্ষালোকক ভঙ্গাইল ।

সবে গৈয়া পাছে দধিমুখত জনাইল ॥১৬

ৰাজাৰ মাতুল সবাহাৰে গুৰুজন ।

অনেক বানৰ সমে ৰাখে মধুবন ॥১৭

বাৰ্ত্তা শুনি শাল বৃক্ষ লৈলন্ত উপাৰি ।

সেনাৰ মাজত পশি কোৱাৱন্ত বাৰি ॥১৮

দুইভিতি সেনাৰ কোবাকুবি আশৰিষ ।

ধূলা অন্ধকাৰে নাকলিয় দশোদিশ ॥১৯

মুণ্ডে মুণ্ডে হানে নখে নখে বক্ষঃস্থলে ।

চৱৰে চাপৰে অসংখ্যাত চোট ঘালে ॥২০

দুই দুইক ধৰি এক পিণ্ড হোৱে জৰি ।

ছন্দে বন্ধে যুদ্ধ কৰে ধৰণীত পৰি ॥২১

কতো কতো কপি গৈয়া বৃক্ষত চড়িয়া ।

উপহাস্য কৰে দধিমুখক চাহিয়া ॥২২

ৰাজাৰ মাতুল তোক ভাল মতে জানি ।

সিঞ্চৱয় গাৱে মুখে ধূলা মাটি আনি ॥২৩

কেহো কেহো বোলয় আপুনি বৰ লোক ।

সময়ৰ বেলা তুমি নিচিনাহা মোক ॥২৪

কেহো বোলে তুমি ওৱা কিসৰ পাতৰ ।

মিচা যুদ্ধ কৰি লাজ হোয়াসা মাতৰ ॥২৫

ৰাজাৰ মাতুল তুমি দেখি লাগে ডৰ ।

এহি বুলি হাত ফেৰি দৰশে পোকৰ ॥২৬

ৰাজাৰ মাতুল বৃদ্ধ বৰ পাইলা দুখ ।

এহি বুলি আপোনাৰ হাতে ঘসে মুখ ॥২৭

জাম্বৱন্ত প্ৰমুখে গবাক্ষ নল গয় ।

সমুখে যুজন্ত মুখ্য মুখ্য বীৰ চয় ॥২৮

অঙ্গদে ধৰিয়া দধিমুখক আফালি ।

দুই হাতে অনেক চৱৰ চোট ঘালি ॥২৯

ভূমিত পেলাই তাক ওপৰত বসি ।

ইভিতি সিভিত কৰি দুয়ো গাল ঘসি ॥৩০

বালীপুত্ৰে মাৰিলা হাতৰ বৰ সুখে ।

ৰাজাৰ আগক গৈল ভিণ্ডাকাৰ মুখে ॥৩১

আছন্ত সুগ্ৰীৱ ৰাম লক্ষ্মণে সহিত ।

দধিমুখ সসৈন্য গৈ মিলিল তহিত ॥৩২

নৃপতিৰ বচনক শিৰোগত কৰি ।

ভূমিত পৰিল লোহ পৰৈ সৰসৰি ॥৩৩

মুখত নাহিকে মাত উৰ্ম্মি বৰ ধাইল ।

ৰাজাত ইঙ্গিত ভাৱে গোচৰ জনাইল ॥৩৪

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত ওৱা মমা দধিমুখ ।

আমাৰ মাতুল তুমি কোনে দিলে দুখ ॥৩৫

মধুবন কিবা ভৈল কহিয়োক কথা ।

তোমাৰ কিমতে ভৈল ইমত অৱস্থা ॥৩৬

দধিমুখে বোলে বাপু সবে বাৰ্ত্তা ভাল ।

তোমাৰ মাতুল মোৰ চাহিয়োক গাল ॥৩৭

তোমাৰ অঙ্গদ বীৰ কোথা হন্তে আইল ।

সসৈন্য আসিয়া মোৰ বনখান খাইল ॥৩৮

শুনিয়া সসৈন্য গৈয়া দেখিলোহো তাক ।

প্ৰণতি বুলিলো মুগ্ধ নুশুনিলে বাক ॥৩৯

বচন নুশুনে দেখি মইয়ো খঙ্গ ধাইলো ।

প্ৰথমতে গৈয়া সবে বানৰ ভঙ্গাইলো ॥৪০

আগ বাঢ়ি অঙ্গদে আমাৰ ধৰি নিল ।

ভূমিত পেলায়া মোক হিয়াত বসিল ॥৪১

চৱৰৰ চোটে মোৰ গাল ভাঙ্গিলন্ত ।

হেৰা চাহিয়োক গোটে গোটে সবে দান্ত ॥৪২

তুমি বিদ্যমানে মোৰ মিলয় অকায ।

অবিবেক ভৈলেক কিষ্কিন্ধা মহাৰাজ ॥৪৩

অনীতি বাঢ়িল সবে হৈব ৰণ্ড ভণ্ড ।

মধুবন নষ্ট ভৈল কৰিয়োক দণ্ড ॥৪৪

দূৰহন্তে দেখিয়া সোধন্ত লখমন ।

তোমাৰ পাশত ইটো কৈৰ কপিগণ ॥৪৫

আসিল কোথেৰ পৰা কি কথা কহয় ।

হেটমাথ কৰি দেখোঁ লোহো মলচয় ॥৪৬

সুগ্ৰীৱ বোলন্ত দেখাঁ বিধি অনুকূল ।

দধিমুখ নাম এন্ত আমাৰ মাতুল ॥৪৭

কথা কন্ত অঙ্গদ দক্ষিণ হন্তে আইল ।

সেনাগণ লৈয়া মোৰ মধুফল খাইল ॥৪৮

বাৰ্ত্তা ভাল জানকীৰ ইঙ্গিতে জানিল ।

দোষ নাহি কিছু মোৰ মধুবন পিল ॥৪৯

হাস্য কৰি বোলন্ত আমাৰ হোৱা মাউল ।

সব কথা এৰি মোষলিত ভৈল আউল ॥৫০

উসসা দেখিয়া গাল তুলিলন্ত হাসি ।

সবে সবাহাকে চান্ত বদন প্ৰকাশি ॥৫১

হাসন্ত লক্ষণ ৰাম মুচুক মুচুক ।

সলজ্জিতে দধিমুখ ভৈলন্ত নিচুক ॥৫২

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত মমা নকৰিবা ৰোষ ।

আমাক দিয়োক সবে অঙ্গদৰ দোষ ॥৫৩

দধিমুখ মাতুল সত্বৰ কৰি যাহাঁ ।

সব সৈন্যে অঙ্গদক শীঘ্ৰে পঠাৱাহা ॥৫৪

বিলম্ব নকৰি তুমি লৱৰি যায়োক ।

ৰামৰ আদেশ অঙ্গদক জনায়োক ॥৫৫

নৃপতিৰ বচনক শিৰোগত কৰি ।

দধিমুখ লৰি গৈল আস্ত বেস্ত কৰি ॥৫৬

অঙ্গদৰ আগে যুৰিলেক যোৰহাত ।

যুবৰাজ কথা শুনা কহওঁ তোমাত ॥৫৭

সুগ্ৰীৱ যেহেন মোৰ তুমিয়ো তেনয় ।

তাহান্তো অধিক আবে তোমাকেসে ভয় ॥৫৮

যত কণ্টকিলো মানে কিছুয়ে নভৈল ।

মোহোৰ বচন যেন তুলা উৰি গৈল ॥৫৯

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ তথা আছন্ত দোভাই ।

অনেক হাসিলা সবে মোৰ মুখ চাই ॥৬০

ৰামৰ আদেশ ভৈল তোমাক যাইবাক ।

শীঘ্ৰে চলি যাইয়ো বাপ খানিকো নথাক ॥৬১

দধিমুখ বচনক অঙ্গদে শুনিল ।

বালীপু্ত্ৰে তাঙ্ক পাছে আশ্বাস কৰিল ॥৬২