কুম্ভকৰ্ণৰ যুদ্ধ - যাত্ৰা
<big>১৮ অধ্যায় ।<big> 

<big>কুম্ভকৰ্ণৰ যুদ্ধ যাত্ৰা ।<big>

<big>দুলৰি ।<big>

সিংহাসনে গৈয়া,       বসিলা ৰাৱণ,

ৰণত হতাশ হুইয়া ।

পুৰাণ কাহিনী,       কহিবে লাগিলা,

পাত্ৰক সবে মিলাইয়া ॥১

আশেষ তপস্যা,       কৰিলোঁহো আমি,

ব্ৰহ্মাদেৱে দিলা বৰ ।

পাছে সম্বুধিয়া,       বুলিবে লৈলন্ত,

শুন ওৰে নিশাচৰ ॥২

দেৱ মনুষ্যত,       যক্ষ দানৱত,

সবাতে হুইবি অজয় ।

নিশ্চয় কৰিয়া,       তোক বুলিলোহোঁ,

সানুগত হুইবি ভয় ॥৩

বৰৰ প্ৰয়াসে,       তিনিয়ো জগত,

থাকিতে সুখে নেদিল ।

ৰণ্ড ৰণ্ড কৰি,       মনুষে ভঙ্গাইলে,

ব্ৰহ্মাৰ বৰ মিলিল ॥৪

পাত্ৰগণ যত,       আমাৰ শুনিয়ো,

আৱৰ আসাজ কায ।

হেমৱন্ত গিৰি,       পয়ানে চলিলোঁ,

আমাৰ নভৈলা লাজ ॥৫

নন্দি দুৱাৰিক,       মই ভেট পাইলোঁ,

তেন্তে মহেশৰ গণ ।

বানৰৰ মুওাঁ,       নন্দিক দেখিয়া,

শিহৰিল ঘনে ঘন ॥৬

মুখ চাই চাই,       ভাবুকি পাৰিলোঁ,

বিগুতি কৰি উখন্দি ।

জাজ্জ্বল্য সমান,       কোপে জ্বলি গৈল,

মোক শপিলন্ত নন্দি ॥৭

হাওঁৰে বেটা,       দুৰ্জ্জন ৰাৱণা,

মোক তোৰ উপহাস ।

মোহোঁৰ সদৃশ,       মুখ বানৰায়ে,

চিন্তিবে তোৰ বিনাশ ॥৮

মহন্ত পণ্ডিত,       ভয়াই বিভীষণ,

মোক বুলিলেক হিত ।

আপদ কালত,       মৰণ সন্নিত,

তাক দেখিলোহোঁ তিত ॥৯

ভাল ভাল বীৰ,       ত্বৰিতে পঠাইয়া,

লঙ্কা ভালমতে ৰাখাঁ ।

প্ৰহস্ত মমাই,       সমৰে পৰিল,

সবে সচকিতে থাকাঁ ॥১০

ইতিনি ভুবনে,       ৰাম লক্ষ্মণক,

সমান নাহি মুনিষ ।

শৰে হানি মোৰ,       অন্তী ভেদিলেক,

শৰীৰে উধাই বিষ ॥১১

ঘনে ঘনে মোৰ,       চেতন হৰয়,

বদন মলিন বৰ্ণ ।

ৰামক যুজন্ত,       আন কেহোঁ নাই,

জগায়োক কুম্ভকৰ্ণ ॥১২

ছয় মাস সিটো,       নিশ্চেষ্ট স্বৰূপে,

আছন্ত ঘুমটি যায়া ।

তাকে জগাইবাক,       সত্বৰে চলাহাঁ,

ভোজন সম্ভাৰ লৈয়া ॥১৩

ৰাজাৰ আদেশে,       কৌটি অসংখ্যাত,

ৰাক্ষস গৈয়া আণ্টাইল ষ

দুৱাৰ পৈশন্তে,       কুম্ভকৰণৰ,

নাকৰ বাৱে উড়াইল ॥১৪

কতোহোঁ ৰাক্ষস,       দুৱাৰ আৰত,

বাৰৰ মুঠাত ধৰি ।

যিদিকি নাকৰ,       বাৱ নেখেলায়,

পশিলা গাৱকাতি কৰি ॥১৫

পৰ্ব্বত সমান,       পুৰুষেক শুতি,

আছে পুলস্তিৰ নাতি ।

তাক জগাইবাক,       ৰাক্ষস সকলে,

দৃঢ় কৰি বান্ধে গাতি ॥১৬

ডেকা পৰ্ব্বতৰ,       সমান বাঢ়িল,

অন্ন বেঞ্জনৰ মিঠ ।

মেৰুৰ সমান,       ছৰাৱ কৰিলা, 

খৰিকা জহাৰ পিঠ ॥১৭

মহিষ বৰাহ,       ছাগল মাৰিয়া,

থৈলা দৌলা দৌলি কৰি ।

কৌটি অসংখ্যাত,       ডাঙ্গৰ কলস,

মদ্য ৰুধিৰক ভৰি ॥১৮

দেৱাঙ্গ বসন,       কুম্ভকৰণৰ,

গাৱত নিয়া ছৰাইল ।

সুগন্ধ চন্দন,       পুষ্পৰ মালায়ে,

ভূষিত আতি কৰাইল ॥১৯

চতুৰ্দ্দিশে বেঢ়ি,       ৰাক্ষস সকলে,

ৰোল কৰিবাক লৈলা ।

আছোক জাগিব,       কুম্ভকৰণৰ,

কৰ্ণৰ পথে নগৈলা ॥২০

বাঢ়য় সহস্ৰ,       ৰাক্ষসে মিলিয়া,

বেঢ়িয়া কৰয় ৰোল ।

নানা বাদ্যভণ্ড,       কাণত আতাস,

তুম্বুলে বাজয় ঢোল ॥২১

অন্তৰীক্ষে যত,       চটকা উৰয়,

মৰিয়া ভূমিত পৰে ।
কুম্ভকৰ্ণ বীৰ,       আছোক জাগিব,

অধিকে ঘুমটি চৰে ॥২২

সহস্ৰ সংখ্যাত,       হস্তীয়ে নাদয়,

দুইদান্ত ভিৰিয়া গাৱে ।

ছাটৰ বাৰিত,       ঘোড়া চিহৰয়,

গাধৱে ত্যজয় ৰাৱে ॥২৩

ভেৰী শিঙ্গা শঙ্খ,       মুহুৰি নিশান,

তুম্বুলে বাজে কাহাল ।

সকলে লঙ্কাত,       হুলস্থূল লাগি,

কাণত দিলেক তাল ॥২৪

আটাস পাৱন্তে,       কতো ৰাক্ষসৰ,

গল সব গৈলা ফাটি ।

সবহাৰে খৰ,       উশাস বজাই,

থাকিলা বলত ঘাটি ॥২৫

কতোহোঁ ৰাক্ষস,       হতাশ হুইয়া,

ৰাৱণক জনাইলন্ত ।

তোমাৰ ভ্ৰাতৃক,       জগাইবে নোৱাৰি,

অধিকে ঘুমটি যান্ত ॥২৬

ৰাৱণে বোলয়,       সত্ত্বৰে চলাঁহা,

আছোক আমাত সেৱা ।

যেন মতে পাৰাঁ,       তেমনে জগাৱা,

তোমাত নাহিকে বেয়া ॥২৭

আথ বেথ কৰি,       ৰাক্ষস লৰিলা,

ৰাজাত মেলানি পায়া ।

কুম্ভ কৰণক,       জগাইবে লাগিলা,

গদা মু্দ্গৰ লৈয়া ॥২৮

দশ শত লোকে,       হিয়াত চড়িয়া,

লাঠি বৈসাইলেক টানি ।

একোহোঁ নাকত,       পাঞ্চ পাঞ্চ শত,

কলসে ঢালয় পানি ॥২৯

গদা মুদ্গৰে,       টানিয়া মাৰয়,

আৰো পৰিঘৰ বাৰি ।

সেৱা কৰে বুলি,       ঘুমটি চৰয়,

গম্ভীৰ বাজে ঘোঙ্ঘোৰি ॥৩০

কতোহোঁ ৰাক্ষস,       সহস্ৰ সংখ্যাত,

ৰাক্ষসেয়ো সাৰি হুইয়া ।

শৰীৰৰ বলে,       প্ৰহাৰ কৰয়,

গদা মুদ্গৰ লৈয়া ॥৩১

দশ শত লোকে,       হিয়াত চড়িয়া,

খিখিন্দ কৰয় বৰে ।

গাৱ জান্তে বুলি,       ঘুমটি চড়য়,

মুখবায়া দান্ততৰে ॥৩২

আশেষ ৰাক্ষসে,       কেশ আজোৰয়,

কতো পাকৱয় নাক ।

কাণত কামোৰে,       মুকুটি লাঠিয়ে,

বেঢ়িয়া কিলৰ জাক ॥৩৩

কুম্ভকৰ্ণে যেবে,       তেতো নজাগিলা,

সবাৰো গৰ্ব্ব ভাগিল ।

কতোহোঁ বেলাত,       কালৰ প্ৰমাণে,

আপনি পাছে জাগিল ॥৩৪

দুই হাত যুৰি,       মাথাৰ উপৰে,

পিঠিক লাগি নিলেক ।

পাতাল সদৃশ,       বেন্ত গোট বায়া,

হামি গোট তুলিলেক ॥৩৫

জিহ্বাখান তাৰ,       আলতা গুলিল,

যেনেন গিৰি শিখৰ ।

দুই চক্ষু দেখি,       অৰুণ বৰণ,

উদয় যেন ভাস্কৰ ॥৩৬

নাসাৰ পৱন,       বহে তাৰ আতি,

ফাল্গুন চৈত্ৰৰ সম ।

প্ৰজা সংহৰিতে,       উঠিয়া বসিলা,

যেন কালান্তক যম ॥৩৭

আগত যোগায়া,       ৰাক্ষস সকলে,

দেখে সবে অসদৃষ্ট ।

গ্ৰাস আঠ সাতে,       খায়া আণ্টাইলেক,

ব্যঞ্জন যে ভাত পিঠ ॥৩৮

মদ্য যে ৰুধিৰ,       সুগন্ধ জনক,

ষাঠি কলসেক পীল ।

মহিষ বৰাহ,       ছাগল ভুঞ্জিয়া,

অৰ্দ্ধেক পেট ভৰিল ॥৩৯

প্ৰণাম কৰিয়া,       হাত যোৰে থাকি,

সকলে ৰাক্ষস লোক ।

সবাকে সম্বুধি,       কুম্ভকৰ্ণে বোলে,

কিসক জগাইলি মোক ॥৪০

আমাৰ ভাইৰ,       লঙ্কেশ্বৰ দদাৰ,

কি ভৈলা আসাজ কায ।

আজি ধৰি সবে,       দুৰ্গতি খণ্ডাওঁ,

ধৰি আনো দেৱৰাজ ॥৪১

যূপাক্ষ নাম যে,       ৰাজাৰ মন্ত্ৰীয়ে,

হাতযোৰ বিনাৱয় ।

আনসে কাৰ্য্যত,       আথান্তৰ ভৈলা,

দেৱত নাহিকে ভয় ॥৪২

সীতাৰ হৰণ,       সন্তাপে ৰাঘৱে,

সাগৰে ভৈলন্ত পাৰ ।

পৰ্ব্বত আকাৰ,       বানৰ সকলে,

চৌভিতি বেঢ়ি লঙ্কাৰ ॥৪৩

আপনি জানাহাঁ,       ৰাৱণে ত্ৰৈলোক্য,

জিনিলা ঈষত কৰে ।

প্ৰাণৰ সংশয়,       মিলিলা ৰণত,

ভঙ্গাইলা ৰামৰ শৰে ॥৪৪

কিৰীটি কাটিয়া,       পেলাইলা ৰাঘৱে,

আসি ভৈলা জীৱমানে ।

তোমাক জগাইবে,       আমাক পঠাইল,

কৰন্ত চিন্তা আথানে ॥৪৫

কুম্ভকৰ্ণে বোলে,       ৰাজাৰ অসুখ,

আমিনো কিসক জীওঁ ।

ৰাম লক্ষ্মণক,       ৰণ মাজে মাৰি,

তপত ৰুধিৰ পীওঁ ॥৪৬

কতোহো বানৰ,       ভুঞ্জহোঁ কতোহোঁ,

পঠাঁও যম কৰণ ।

শত্ৰুক জিনিয়া,       প্ৰণামোহোঁ আসি,

দদাৰ দুই চৰণ ॥৪৭

এতেক শুনিয়া,       নৃপতিৰ পাত্ৰ,

মহোদৰে বিনাৱয় ।

তুমি যে শত্ৰুক,       জিনিবা ইহাত,

কিছুয়ে নাহি বিস্ময় ॥৪৮

তোমাক দেখিবে,       ৰাজাৰ মনত,

উদ্বেগ কৰিতে আছে ।

আগে নৃপতিৰ,       চৰণে প্ৰণামি,

ৰণক চলিয়ো পাছে ॥৪৯

মহোদৰ বোলে,       কুম্ভকৰ্ণ বীৰে,

হৰিষে গাৱ চালিল ।

সহস্ৰ কলস,       মদ্য পান কৰি,

ৰাজাৰ পাশে চলিল ॥৫০

লঙ্কাৰ গড় যে,       এক আণ্ঠু ভৈল,

আকাশ ছানিয়া যাই ।

হেৰ নিজ কালে,       পাইলেক বুলিয়া,

বানৰ ভাগি পলাই ॥৫১

কতোহোঁ ৰামত,       শৰণ পশয়,

কতো সাগৰান্ত লঙ্ঘে ।

কতোহোঁ বনত,       লুকাই থাকন্ত,

কতো পলাই ব্যুহ ভঙ্গে ॥৫২

কিনো বিপাঙ্গত,       প্ৰাণক সুজাইলো,

নেদেখিলোঁ বন্ধুলোক ।

তুমি সব জীৱ,       মানে পলাইবাহা,

হেৰা আসি পাইলে মোক ॥৫৩

ৰাঘৱে বোলন্ত,       মিত্ৰ বিভীষণ,

ত্বৰিতে দিয়া সিদ্ধান্ত ।

নাৰায়ণে যেন,       বলিক ছলিয়া,

আকাশ ছানিয়া যান্ত ॥৫৪

হেনতো শৰীৰ,       চক্ষু নেদেখিলো,

আমি নুশুনিলো কাণে ।

ইটো কোন বীৰ,       যাহাক দেখিয়া,

সৈন্য পলাই জীৱমানে ॥৫৫

ৰামৰ চৰিত্ৰ,       সাক্ষাতে অমৃত,

শুনা সভাসদ লোক ।

ত্যজি আন কাম,       বোলাঁ ৰাম ৰাম,

পুৰুষ উদ্ধাৰ হৌক ॥৫৬