হনুমন্ত প্ৰভৃতিৰ অযোধ্যা ত্যাগ
<big>৫৬ অধ্যায় ।<big> 

<big>হনুমন্ত প্ৰভৃতিৰ অযোধ্যা ত্যাগ  ।<big>

ছবি ।

ৰাঘৱক পৰিহৰি,       সবে যেবে চলি ভৈলা,

শোকে কাৰো শৰীৰে নসহে ।

বিভীষণ সুগ্ৰীৱৰ,       যত কপি ভালুকৰ,

আথাকে নয়নে জল বহে ॥১

শ্ৰীৰামে বোলন্ত শুনা,       বাপু হনুমন্ত তোক,

অলঙ্কাৰ নাহি যোগ্যপৰ ।

যেহি অভিমত তোৰ,       মনত বাঞ্ছনি আছে,

আমাত মাগিয়ো দেওঁ বৰ ॥২

হাতযোৰে হনুমন্ত,       বৰ মাগিবাক প্ৰতি,

হৰিষে আগত ভৈলা ঠিৱ ।

যাৱদেক পৃথিবীত,       ৰাম কথা প্ৰচাৰয়,

ততকাল থাউক মোৰ জীৱ ॥৩

সীতাদেবী গোসাঁনীৰ,       চৰণৰ দাস মই,

বৰ মোক নলাগয় আন ।

গোসাঁনীৰ অনুগ্ৰহ,       থাকয় আমাত যেবে,

আৰ কি সাধিবো বহু মান ॥৪

গ্ৰীৱত সাবটি ধৰি,       ৰামদেৱে কৌতূহলে,

বায়ুৰ পুত্ৰক দিলা বৰ ।

যাৱদেক সপ্তদীপা,       পৃথিবী সাগৰ সাত,

থাকে মেৰু পৰ্ব্বত মন্দৰ ॥৫

আৰোগ্য শৰীৰে বাপ,       থাকা যুবা কলেৱৰে,

অনুকূলে বহিবেক বায়ু ।

আমাৰ প্ৰসাদে তোৰ,       কিছু দুঃখ নুহিবেক,

ততকাল হুইবে পৰমায়ু ॥৬

ৰামৰ বচন অন্তে,       সীতাদেবী দিলা বৰ,

বায়ুৰ পুত্ৰৰ মুখ চাই ।

দেৱ অপেস্বৰা সবে,       তোক সেৱা কৰিবেক,

ইহাত বিস্ময় কিছু নাই ॥৭

যথাত তথাত তোক,       অচিন্তাতে মিলিবেক,

অমৃত সদৃশ মধুফল ।

দেৱতাৰ উপযোগ,       সুগন্ধি শীতল জল,

চিন্তিলাতে মিলিবে সকল ॥৮

শ্ৰীৰাম সীতাৰ পদ-,       ধূলি শিৰে তুলি লৈলা,

অধোমুখ ভৈলা হনুমন্তে ।

আপন দেশক লাগি,       বিষাদে চলিয়া গৈলা,

বামহাতে লোহ মলছন্তে ॥৯

বিভীষণ মুখ্য কৰি,       ৰাক্ষস চলিলা সবে,

ৰাঘৱত প্ৰসাদক পায়া ।

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ সীতা,       কৃপায়ে আকুল ভৈলা,

থাকিলন্ত সেহি দিশ চায়া ॥১০

সবে যেবে আপনাৰ,       দেশক চলিলা ৰামে,

লক্ষ্মণক বুলিলন্ত কায ।

সীতাদেবী পটেশ্বৰী,       আমি ৰাজ ৰাজ্যেশ্বৰ,

বাপ তুমি হুয়ো যুবৰাজ ॥১১

লক্ষ্মণে বোলন্ত দাদা,       মোক ক্ষমা কৰিয়োক,

নলাগয় ইসব জঞ্জল ।

ইন্দ্ৰজিত কুমাৰৰ,       শৰ বিষজাল এৰাই,

সুখে ভোগ ভুঞ্জো কতকাল ॥১২

একোয়ে প্ৰকাৰে যেবে,       লক্ষ্মণ নভৈলা ৰামে,

ভৰতক কৈলা যুবৰাজ ।

সমাধি কৰনি ভৈলা,       বশিষ্ঠ কুলৰ গুৰু,

বিহিলন্ত সপুত্ৰে সমাজ ॥১৩

ৰামৰ ৰাজ্যত কিছু,       অন্যায়ক নোৱাৰয়,

উচিতত তুলি লৱে কৰ ।

পৃথিবীত সৰ্ব্ব শস্য,       উপজয় মধুফল,

কুসুমে ভূষিত তৰুবৰ ॥১৪

বৎসৰ দ্বাদশ শত,       আৰোগ্য জীৱয় নৰ,

আৰ জীয়ে সহস্ৰ সংখ্যাত ।

নাৰী সবে সুস্বামীৰ,       পতিব্ৰতা ধৰ্ম্ম কৰে,

পিতৃ আগে পুত্ৰ নোহে পাত ॥১৫

ব্ৰাহ্মণ ক্ষত্ৰিয় বৈশ্য,       শূদ্ৰ সবে আচৰয়,

যাহাৰ বিহিত যেন ধৰ্ম্ম ।

দেৱ দ্বিজ পিতৃ মাতৃ,       গুৰু আৰাধন পৰ,

কাহাৰো নাহিকে নিত্য কৰ্ম্ম ॥১৬

নানাবিধ যজ্ঞ সব,       ৰাম দেৱে কৰিলন্ত,

আপনাৰ মনোৰথ পূৰি ।

ধন জন অলঙ্কাৰে,       মণ্ডিত সকল লোক,

সুগন্ধ চন্দনে কৰি ভুৰি ॥১৭

যাৰ যেন নীতিচয়,       কদাচিতো নপাৰয়,

গুৰুত ভকতি কৰে শিষ্য ।

ৰামৰ ৰাজ্যত কিছু,       অন্যায়ক নোৱাৰয়,

নিতে নিতে অযোধ্যাত বিশ্ব ॥১৮

ৰামায়ণ কথা শুনি,       শৰীৰ নিষ্পাপ সব,

সকল আপদ হেলে তৰি ।

যত যত ধৰ্ম্মাচয়,       সব অপ্ৰয়াসে সিজে,

নযাইবেক যমৰ নগৰী ॥১৯

গৰ্ব্বিণী অপুত্ৰ জনে,       ৰূপৱতী কন্যাগণে,

মন অভিলাষে পাৱে স্বামী ।

আয়ু বাঢ়ে পাৱে সুখ,       আৰোগ্য জীৱয়লোক,

অন্তকালে হোৱে স্বৰ্গগামী ॥২০

মহা ঋষি বাল্মীকিয়ে,       ৰামায়ণ কৰিলন্ত,

সাক্ষাতে জানিবা যেন বেদ ।

শ্ৰৱণে অমৃত ময়,       সকল পাপৰ ক্ষয়,

সংসাৰৰ বন্ধ হোৱে ছেদ ॥২১

কলি মল কলুষক,       বিনাশন যম পুৰী,

জিনিবাৰ শুনা ইটো খণ্ড ।

প্ৰণামওঁ সৰস্বতী,       শ্ৰীৰাম দেবেসে গতি,

সমাপতি ভৈলা লঙ্কাকাণ্ড ॥২২

কবিৰাজ কন্দলী যে,       আমাকেসে বুলিৱয়,

কৰিলোহোঁ সৰ্ব্বজন বোধে ।

ৰামায়ণ সুপয়াৰ,       শ্ৰীমহা মাণিকে যে,

বৰাহ ৰাজাৰ অনুৰোধে ॥২৩

সাত কাণ্ড ৰামায়ণ,       পদ বন্ধে নিবন্ধিলো,

লম্ভা পৰিহৰি সাৰোধৃত ।

মহামাণিক্যৰ বোলে,       কাব্যৰস কিছো দিলোঁ,

দুগ্ধক মথিলে যেন ঘৃত ॥২৪

পণ্ডিত লোকৰ যেবে,       অসন্তোষ উপজয়,

হাতযোৰে বোলোঁ শুদ্ধ বাক ।

পুস্তক বিচাৰি যেবে,       তৈত কথা নপাৱাহা,

তেবে সেব নিন্দিবা আমাক ॥২৫

বলে সাগৰক তৰি,       দাশৰথি ৰাম হৰি,

লঙ্কা নগৰীত পয়োসাৰ ।

ঘোৰ সমৰক কৰি,       ৰাৱণক সংহৰিয়া,

দেৱতাৰ চিন্তিলা নিস্তাৰ ॥২৬

শুনিয়োক সভাসদ,       ৰামায়ণ কথা ইটো,

পাতকৰ সাক্ষাতে অগনি ।

মহা দুঃখ গৃহবাস,       জানিয়া এৰিয়ো আশ,

চিন্তা ৰঘু বংশ শিৰোমণি ॥২৭

অগনিত পৰিক্ষিয়া,       সীতাক অযোধ্যা নিয়া,

সকুটুম্বে ভৈলা এক ঠাই ।

মাধৱ কন্দলী গাইলা,       শ্ৰীৰামে অযোধ্যা পাইলা,

জয় জয় আনন্দ বৰ্ধাই ॥২৮

<big>৫৭ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।

নমোঁ নমোঁ ৰাম,       দুৰ্ব্বাদল শ্যাম,

সৰ্ব্ব গুণে অনুপাম ।

যাৰ গুণ নাম,       ধৰ্ম্ম অনুপাম,

মুকুতি সুখৰ ধাম ॥১

নিত্য নিৰঞ্জন,       দানৱ গঞ্জন,

যিটো দেৱ মহেশ্বৰ ।

যাৰ আজ্ঞা বাণী,       শিৰে ধৰে জানি,

ব্ৰহ্মা হৰ পুৰন্দৰ ॥২

যাৰ আদি অন্ত,       বেদে নজানন্ত,

নিৰ্গুণ গুণ সাগৰ ।

যিটো সৰ্ব্বোত্তম,       নাহি যাৰ সম,

মায়াৰ যিটো ঈশ্বৰ ॥৩

হেন দেৱ হৰি,       মায়া বশ্য কৰি,

হিত চিন্তি জগতৰ ।

পৰমাত্মা তত্ত্ব,       ভৈলন্ত বেকত,

ৰাজা দশৰথ ঘৰ ॥৪

ৰাম ৰূপ ধৰি,       ৰাক্ষস সংহৰি,

ৰাৱণৰ চিন্তি মাৰ ।

সৰ্ব্ব ধৰ্ম্মময়,       নিজ গুণচয়,

কৰিলা প্ৰভু প্ৰচাৰ ॥৫

যাহাৰ শ্ৰৱণ,       কীৰ্ত্তনে কৰয়,

অধমক অতি গতি ।

হেনয় তোমাৰ,       চৰণত হৌক,

মোহোঁৰ নিৰ্ম্মল ৰতি ॥৬

শুনা সৰ্ব্বজন,       কথা ৰামায়ণ,

ৰামক মনত ধৰি ।

ৰামৰ দুখানি,       চৰণ পঙ্কজ,

কিসক থাকা পাসৰি ॥৭

ৰামৰ পৰম,       কৃপালু গুণক,

শুনা কৰি স্থিৰ মন ।

যিটো সৰ্ব্বাধম,       হোৱে সৰ্ব্বোত্তম,

ৰামত লৈয়ো শৰণ ॥৮

বনৰ বানৰ,       চৰণে ৰামৰ,

শৰণ লৈলেক মাত্ৰ ।

এতেকে সি সবো,       ঈশ্বৰ ৰামৰ,

সহায়ৰ ভৈলা পাত্ৰ ॥৯

নিজ ভাৰ্য্যা বৈৰী,       ৰাৱণ নৃপতি,

তাৰ ভাই বিভীষণ ।

ৰামক ভজিয়া,       ভ্ৰাতৃক ত্যজিয়া,

ৰামত লৈলা শৰণ ॥১০

এতেকে তাহাঙ্ক,       পৰম সুহৃদ,

বুলি ৰামে ধৰিলন্ত ।

ৰাৱণক মাৰি,       যত ৰাজ্য ভাৰ,

তাহাঙ্কে সব দিলন্ত ॥১১

এতেক জানিয়া,       ৰামত ভজিয়ো,

ত্যজিয়া সমস্ত কাম ।

সংসাৰ সাগৰ,       সুখে হোৱা পাৰ,

ডাকি বোলোঁ ৰাম ৰাম ॥১২