বালী বধৰ আয়োজন
<big><big><big>৫ অধ্যায়<big><big><big> 

বালী-বধৰ আয়োজন ।

পদ ।

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত মিত্ৰ মোৰ বোল কৰাঁ ।

বীৰত্বক সাফলিয়া পৌৰুষক ধৰাঁ ॥১

মোহোৰ বচনে তুমি শোক পৰিহৰা ।

বালী বধ কৰি মোৰ সত্যক উদ্ধাৰা ॥২

শ্ৰীৰাম বোলন্ত মোৰ শৰীৰ নসহে ।

হৰিল চেতন জ্ঞান সীতাৰ বিৰহে ॥৩

সঘনে নিশ্বাস বহে সীতাৰ বিকলে ।

একে শোকে মৰোঁ আৰো তযু উত্ৰাৱলে ॥৪

উভয় প্ৰকাৰে মোৰ মনৰ আকুল ।

পুছোঁ আবে তোমাৰ দুঃখৰ কৈয়ো মূল ॥৫

কি কাৰণে কন্দল কৰিলা দুই ভাই ।

বনবাস খাটা কিক ভাৰ্য্যা হৰুৱাই ॥৬

আপদে গ্ৰসিলে ভাৰ্য্যা হৰুৱালা কিক ।

শুনি পাছে বধিবোঁহো দুৰ্জ্জয় বালীক ॥৭

পাছেসে কৰিবা তুমি মোৰ প্ৰতিকাৰ ।

মাৰিলোঁ জানিবা বালী বৈৰক তোমাৰ ॥৮

ত্ৰৈলোক্য বিজয়ী আছে একো পাত শৰ ।

নকৰিবা তুমি বালী বানৰক ডৰ ॥৯

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত শুনা প্ৰভু ৰামদেৱ ।

মোৰ বালী দদাক সমৰে নাহি কেৱ ॥১০

আদিত্য উদয় হন্তে ছাৰি যাই পুৰী ।

তেতিক্ষণে আসে চাৰি সাগৰক ফুৰি ॥১১

বল কটালিবাক দদাৰ যেবে মন ।

হাম্ফুলিয়া পৰ্ব্বত উপাৰি কৰে ছন ॥১২

শিখৰ ভাঙ্গিয়া হাতে খেলাৱয় ঢোপ ।

ত্ৰিদশে কাম্পয় দেখি বালীৰ আটোপ ॥১৩

আৱৰ কাহিনী কহোঁ শুনা প্ৰভু ৰাম ।

অসুৰেক আছিল দুন্দুভি তাৰ নাম ॥১৪

তিনিয়ো লোকত বৰ শুনিছোঁ প্ৰধান ।

সাগৰত গৈয়া মাগিলেক যুদ্ধ দান ॥১৫

অসুৰক সম্বুধিয়া মাতন্ত সাগৰ ।

হাওঁৰে অসুৰ তোক নুহোঁ সমসৰ ॥১৬

হেমৱন্ত পৰ্ব্বত আছে তোক প্ৰতিবল ।

ৰণত হৰিষ আছে তৈকে লাগি চল ॥১৭

শীঘ্ৰে আণ্টাইলেক হেমৱন্ত পৰ্ব্বতক ।

দৰ্পে বলিবাক লৈল অসুৰ লটক ॥১৮

শুনা গিৰিৰাজ মহাদেৱৰ শ্বশুৰ ।

মোক ৰণ দিয়া তই চল যমপুৰ ॥১৯

হেমৱন্তে বোলন্ত মই তোক নোহোঁ সম ।

কিষ্কিন্ধাৰ বালী ৰাজা তোৰ হৈব যম ॥২০

যেবে পুনু মৰিবাক তোৰ আছে মন ।

ঝাণ্টে কৰি ভাঙ্গ গৈয়া তাৰ মধুবন ॥২১

দুৰ্ব্বাৰ অসুৰ সিটো বৰ ৰণ লুভী ।

কিষ্কিন্ধাক লাগি বেগে চলিলা দুন্দুভি ॥২২

মহিষৰ ৰূপ ধৰি আসিল দুৰ্ব্বাৰ ।

ৰণক হৰিষে মাতে আটোপ টঙ্কাৰ ॥২৩

আগনি সমান ফুৰাৱয় দুই আখি ।

শৃঙ্গ আগে পৰিয়া দুহাৰ হোৱে মাখি ॥ ২৪

মেঘ খণ্ড খণ্ড হোৱে পায়া লেঞ্জ ছাটি ।

খুৰাৰ প্ৰহাৰে জল বজাই মাতি ফাটি ॥২৫

ঘসমসি লগাইলেক পসি মধুবন ।

খায়া দায়া বিধ্বংসিয়া কৰিলেক ছন ॥২৬

দুৱাৰৰ পাট লাঠি মাৰিয়া ভাঙ্গিল ।

দ্বাৰিক মাৰিয়া ঘোৰ আটাসেক দিল ॥২৭

লাগিল চমক বনে নিৰ্ঘাত পৰিল ।

নিৰন্তৰে বানৰৰ কৰ্ণে তাল দিল ॥২৮

অহঙ্কাৰ কৰিয়া দুন্দুভি পাৰে গালি ।

শুনি নসহিয়া বাজ ভৈলা বীৰ বালী ॥২৯

হস্তীক লাগিয়া যেন সিংহয়ে ফিটাইল ।

তাৰা আদি পটেশ্বৰী লগে চলি আইল ॥৩০

কুসুম চন্দনে অলঙ্কাৰে দেহা ভৰি ।

চৌপাশে যোগায় ছত্ৰ চামৰক ধৰি ॥৩১

তাৰাগণ সম নাৰী লগে চলি যান্তি ।

যেন পূৰ্ণিমাৰ চন্দ্ৰ সদা কৰে কান্তি ॥৩২

সমৰ ভূমিত বালী দেখিলন্ত পাছে ।

পৰ্ব্বত সদৃশ চণ্ড মহিষেক আছে ॥৩৩

অসুৰক বালীৰাজা মাতিলা সম্বুধি ।

জঙ্কাই মোক যম পুৰী গৈলি মন্দবুধি ॥৩৪

কালে তোক পাইলে মধুবন বিনাশিলি ।

বালীক নিচিনি বেটা গৰ্ব্বতে নশিলি ॥৩৫

ক্ষুদ্ৰ মৃগ হুয়া মত্ত সিংহক জোকাইলি ।

বিপাঙ্গে পৰিলি বন্ধু দেখিতে নপাইলি ॥৩৬

দুন্দুভি বোলয় ওৰে শুন বালী ৰাই ।

স্ত্ৰীৰ আগত কেনে মেল মিচা তাই ॥৩৭

মোৰ হাতে মৰিবি ৰাখন্তা নাহি কেৱ ।

সত্বৰে সুমৰ যেৱে আছে ইষ্ট দেৱ ॥৩৮

লুকাওঁ আজি বালী নাম মোৰ লেঞ্জ চাটে ।

মই ৰাজা হওঁ আজি এই দণ্ডপাটে ॥৩৯

পাঞ্জৰ ফুড়িয়া মাৰোঁ শৃঙ্গৰ আচাৰে ।  

শিৰ খুলি ভাঙ্গো নুহি লাঠিৰ প্ৰহাৰে ॥৪০

হাসি বালী বোলৈ শৃঙ্গে বিন্ধি এৰ মোক ।

মুঠিৰ প্ৰহাৰে যম পুৰে নিবোঁ তোক ॥৪১

শুনিয়া দুন্দুভি শৃঙ্গ বৈসাইলেক ডাটি ।

বোম্বালে ৰুধিৰ বাজ ভৈলা হিয়া ফাটি ॥৪২

বালীও বসাইলা মুঠি চোট বৰ পাই ।

কপাল ফুটিয়া ঢাকি ৰুধিৰ বজাই ॥৪৩

ক্ৰোধিল অসুৰ ঘোৰ লভিয়া প্ৰহাৰ ।

গৰ্জ্জি খেদি যাই যেন মেঘ বাৰিষাৰ ॥৪৪

নিৰ্ঘাত পৰিল যেন আটাস পাৰিল ।

বায়ুবেগে বালী ৰাইৰ সমীপ চাপিল ॥৪৫

দুন্দুভি আসিল খেদি দেখি বীৰ বালী ।

জাম্প দিয়া তেতিক্ষণে ধৰি আঙ্কোৱালি ॥৪৬

বজ্ৰৰ সদৃশ লাগি গৈল জৰা জৰি ।

মহিষে বানৰে পৃথিৱীত গড়াগড়ি ॥৪৭

বানৰক মহিষে আচাৰে শৃঙ্গ তুলি ।

দুন্দুভিক নথে বালী পেলাইলন্ত ফালি ॥৪৮

মহাঘোৰ নাদে দুয়ো দোহোঙ্কো গৰ্জ্জন্ত ।

পৃথিৱী কম্পিয়া গৈলা পাতাল পৰ্য্যন্ত ॥৪৯

বন্ধ চন্দ বিবন্ধ লাগিলা যত যত ।

প্ৰহাৰিবে সম্বৰিবে দুহান্তো শকত ॥৫০

ঠিৱ লেঞ্জ কৰি দুয়ো খেলনা কৰন্ত ।

সব দেৱগণে ধৰ্ম্ম ধৰ্ম্ম সুমৰন্ত ॥৫১

ত্ৰিদশক দেখি ক্ৰোধ কৰিয়া দুন্দুভি ।

হানিবাক লাগি গৈলা দুই শৃঙ্গ উভি ॥৫২

তবধ নয়নে ফোকৰয় আতি ৰাগী ।

উশ্বাস লাগিয়া বৃক্ষ সব যাই ভাগি ॥৫৩

দুই শৃঙ্গ জ্বলে যেন শনাই ত্ৰিশূল ।

ত্ৰিদশ বোলয় ভৈল বালীৰ নিৰ্ম্মূল ॥৫৪

সকল বানৰ বল ভৈ গৈল বিভঙ্গ ।

ইন্দ্ৰপুত্ৰ বালীৰ নাহিকে ভুৰুভঙ্গ ॥৫৫

লীলায়ে বানৰ ৰাজা গাৱ চালিলন্ত ।

শৃঙ্গত ধৰিয়া তাক টানিয়া লইলন্ত ॥৫৬

ৰিপু কুল মৰ্দ্দন দুৰ্জ্জয় বীৰ বালী ।

আপোন শৰীৰে তাক পেলায়া নিঢালি ॥৫৭

দুই হাত ধৰি তাক তুলি আলগাইলা ।

বাম পাৱে লাঠি হানি ক্ষেপিয়া পঠাইলা ॥৫৮

প্ৰহৰেক পথ গৈয়া পৰিল উফৰি ।

ঋষ্যমুখ পৰ্ব্বতৰ কত দূৰ জুৰি ॥৫৯

আছন্ত মাতঙ্গ ঋষি অগনিৰ সম ।

সেহি পৰ্ব্বততে তান আছন্ত আশ্ৰম ॥৬০

ধ্যান কৰি আছে ঋষি হৰিকেসে চিতে ।

সকল শৰীৰ তান তিতিল শোনিতে ॥৬১

ঋষিয়ে বোলন্ত কোনে পাপক সঞ্চিল ।

সকল শৰীৰ মোৰ শোণিতে তিতিল ॥৬২

অসুৰ ক্ষেপিয়া কোনে চিন্তিলেক মন্দ ।

ঋষ্যমুখ পৰ্ব্বতে পৰিবে তাৰ স্কন্ধ ॥৬৩

এহি বুলি ঋষি তৈৰ চালিলন্ত গাৱ ।

জলত নামিয়া পখালিলা হাত পাৱ ॥৬৪

বিষ্ণুক সুমৰি মন্ত্ৰ জপিলা মনত ।

আসন ভিৰিয়া পুনু বসিলা ধ্যানত ॥৬৫

খেদি নাসে বালী দদা সেহিসে নিদানে ।

পলাই পঞ্চবাণৰ আছোহোঁ এহি থানে ॥৬৬

<big><big><big>৬ অধ্যায়<big><big><big> 

বালী-মায়াবন্তৰ যুদ্ধ ।

আউৰ কাহিনী কহোঁ শুনিয়ো শ্ৰীৰাম ।

দুন্দুভিৰ শ্ৰেষ্ঠ ভাই মায়াৱন্ত নাম ॥১

ভ্ৰাতৃ শোকে সিয়ো আসি মাগিলেক ৰণ ।

দুই ভাই সাজি নিকলিলোঁ তেতিক্ষণ ॥২

বানৰৰ ৰাজা বালী বীৰত্বে প্ৰধান ।

পাছত চলিলোঁ মই পৰ্ব্বত সমান ॥৩

দুই ভাইক দেখি সিটো অসুৰ ডৰিল ।

মহাবেগে পৰ্ব্বতৰ গহ্বৰে পশিল ॥৪

চন্দ্ৰাৱতী ৰজনী দেখিয় বহু দূৰ ।

দেখিলা গহ্বৰ মাজে পশিল অসুৰ ॥৫

দদা মোক বোলে তই থাক ইথানত ।

যাবে নাসো মই অসুৰক কৰি হত ॥৬

কৰিলোঁ কাৰুণ্য মই চৰণত ধৰি ।

জীৱন মৰণ জানিবোহো কেনে কৰি ॥৭

বালী বোলে গৰ্ত্ত ভৰি দুগ্ধ হোৱে বাজ ।

নিশ্চয় জানিবা মৰিলোঁহোঁ বালীৰাজ ॥৮

নচেত বিবৰে বাজ হোৱে তেজ চয় ।

অসুৰক মাৰিলোঁ মোহোৰ ভৈল জয় ॥৯

মাৰিবোঁ অসুৰ কিছু নকৰিবি ভয় ।

তথাপিতো মোৰ মনে নুগুচে সংশয় ॥১০

নিষেধ বচন পুনু বুলিলোঁ বিস্তৰ ।

হিত বোল নুশুনিয়া পশিলা ভিতৰ ॥১১

দ্বাৰ ৰাখি আছিলোঁহো পঞ্চদশ মাস ।

দদাৰ তেজিলোঁ মই জীৱনৰ আশ ॥১২

বজাইল শোণিত আসি গৰ্ত্ত গোট ভৰি ।

নিশ্চয়ে জানিলোঁ মোৰ দদা গৈলা মৰি ॥১৩

গহ্বৰ ভিতৰে বৰ আৰাৱ শুনিলোঁ ।

শিলা গোচ দিয়া ভয়ে দুৱাৰ মাৰিলোঁ ॥১৪

আসি ভৈলোঁ চিৰকাল কিষ্কিন্ধা নগৰ ।

দেখি মোক ৰঙ্গ ভৈল সকলে লোকৰ ॥১৫

মৰিলেক বালী জিজ্ঞাসিলে পাত্ৰলোক ।

সেহি দণ্ডে পাটে ৰাজা কৰিলেক মোক ॥১৬

সমস্ত দেশৰ যত ভালুক বানৰ ।

মোতে আসি সেৱা সৱে কৰে নিৰন্তৰ ॥১৭

প্ৰকাশয় আতি সিংহাসন মাণিকৰ ।

তাতে বহি ভোগ কৰোঁ যেন পুৰন্দৰ ॥১৮

কতো কাল সুখে আছোঁ ৰাজ্য প্ৰতিপালি ।

আসিলন্ত অসুৰ মাৰিয়া বীৰ বালী ॥১৯

মই ৰাজা ভৈলোঁ দেখি বিহৰিল চিত ।

ক্ৰোধিলেক অগনিত যেন দিল ঘৃত ॥২০

পাত্ৰগণ সমে বাঢ়ি চৰণে ধৰিলোঁ ।

প্ৰণতি পূৰ্ব্বক মই প্ৰণাম কৰিলোঁ ॥২১

পিতৃসম শ্ৰেষ্ঠ ভাই প্ৰাণতো অধিক ।

আসিলা কুশলে এৰাইলা দুৰ্গতিক ॥২২

আসিলাহা তুমি মোৰ গুচিল অপাই ।

ৰাজ্য চাৰি দণ্ড পাট দিলোঁ সমুদাই ॥২৩

পঞ্চদশ মাস দ্বাৰ ৰাখিয়া আছিলোঁ ।

গৰ্ত্ত ভৰি তেজ পুঞ্জ বজাইল দেখিলোঁ ॥২৪

ভয়ে শিলা গোট গহ্বৰৰ দ্বাৰ জুৰি ।

শোকে কান্দিকাতি আসি ভৈলোঁ নিজপুৰী ॥২৫

পাছে পাত্ৰ মেলে সবে কাৰ্য্য আলোচিল ।

অৰাজক ভয়ে মোক ৰাজ্যে জোকাৰিল ॥২৬

তথাপি কৰিলোঁ দোষ দদা ক্ষমা কৰ ।

চৰণত ধৰি স্তুতি কৰিলো বিস্তৰ ॥২৭

ক্ৰোধে তথাপিতো মোক নেদিলে উত্তৰ ।

স্বভাৱতে ক্ৰুৰ জাতি দাৰুণ বানৰ ॥২৮

শান্ত কৰিবাক পাৰি সজ্জনৰ মন ।

ভাঙ্গিলে গঢ়িব পাৰি সুৱৰ্ণ ভাজন ॥২৯

দুৰ্জ্জনৰ মন শান্ত কৰণ নযাই ।

মৃত্তিকাৰ পাত্ৰ গঢ় নলৱে দুনাই ॥৩০

মহাক্ৰোধে বালী ৰাজা পাতিয়া সমাজ ।

পাত্ৰক সম্বুধি কহিবাক লইয়া কায ॥৩১

আমাৰ কথাক শুনিয়োক সৰ্ব্বলোক ।

দোষ গুণ বিচাৰিয়া গৰিহিবা মোক ॥৩২

অসুৰ মাৰিবে প্ৰতি দুয়ো ভাই গৈলোঁ ।

বিবৰে পশিয়া আক দুৱাৰতে থৈলোঁ ॥৩৩

ভয়ঙ্কৰ শিলা গোট দুৱাৰত দিয়া ।

সুখে ৰাজ্য কৰে ভ্ৰাতৃ বধু সম্বৰিয়া ॥৩৪

ৰণক ত্যজিয়া আসি লৈলে ৰাজ্য ভাৰ ।

ভ্ৰাতৃৰ বিপক্ষ ভৈল সোদৰ আমাৰ ॥৩৫

দূৰ মন্দ বুদ্ধি দুষ্ট সোদৰ পাপিষ্ঠ ।

প্ৰাণে মাৰি হৈবোহোঁ সোদৰ বধী নিষ্ঠ ॥৩৬

শুনিয়োক ৰাম চন্দ্ৰ তুমি মহামিত্ৰ ।

আমাৰ দুঃখৰ কথা অনেক বিচিত্ৰ ॥৩৭

দেশৰ ডাকিলে এক খানি বস্ত্ৰ দিয়া ।

ৰাজ্য ভোগ কৰে মোৰ ভাৰ্য্যা সম্বৰিয়া ॥৩৮

দুঃখ ভুঞ্জি কতো দিন ফুৰোঁ বনে বন ।

তথাপি বালীৰ মোত নাহি শান্ত মন ॥৩৯

বিমৰিষি মোৰ যুজিবাক ভৈল মন ।

দ্বীপ দ্বীপান্তৰৰ জৰাইলোঁ কপিগণ ॥৪০

জ্যেষ্ঠ ভাইক যুজিলোহোঁ প্ৰাণকাতৰে ।

ত্ৰিভুৱন লোক কম্পে দুইৰো পয়োভৰে ॥৪১

চৱৰ চম্পট কিল লাঠিৰ প্ৰহাৰ ।

দান্তে নখে আঞ্চৰিয়া কৰিলোঁ বিদাৰ ॥৪২

তেজে তোলবোল ভৈলো দুহানো শৰীৰ ।

মোত কৰি বলত অধিক বালী বীৰ ॥৪৩

মৰণ সঙ্কট মোৰ মিলি গৈল বৰ ।

মৰ্ম্ম থান চাই মই বসাইলো চাপৰ ॥৪৪

মূৰ্চ্ছা গৈলা বালী দেখি মনত চিন্তিলো ।

ঋষ্যমুখ পৰ্ব্বতক ভিৰি লৰ দিলো ॥৪৫

ঋষি শাপে বালীৰ মোহোৰ হিত ভৈল ।

খেদিগুৰি নপাই বালী কিষ্কিণ্ডাক গৈল ॥৪৬

দুই ভাই কন্দল কৰিলো যি কাৰণে ।

কহিলো সকল কথা তোমাৰ চৰণে ॥৪৭

এবে তযু পাৱে প্ৰভু পশিলো শৰণ ।

তোমাৰ ভকতি দেৱ দুৰ্গতি তাৰণ ॥৪৮

এবে তযু বলৰ কটাল যেবে পাওঁ ।

মাৰিবাহা বালীক তেবেসে পতিয়াওঁ ॥৪৯

পৰ্ব্বত আকাৰ দুন্দুভিক লাঠি হানি ।

এক যোজনৰ পথ পেলাইলেক আনি ॥৫০

তুমি লাঠি হানিয়া পেলাইতে পাৰা তাক ।

তেৱে জানো পাৰিবা বালীক মাৰিবাক ॥৫১

সুগ্ৰীৱৰ বাণী শুনি ৰাঘৱে হাম্ফলি ।

দুন্দুভিৰ শৰীৰক ৰাম পাৱে তুলি ॥৫২

বৃদ্ধ আঙ্গুলীয়ে তাক আচাৰি পেলাইল ।

দেখি পাঞ্চ বানৰ কৌতুক বৰ পাইল ॥৫৩

পৰিলেক শত যোজনৰ গৈয়া পথ ।

সুগ্ৰীবে বোলন্তু নুপূৰিল মনোৰথ ॥৫৪

হেন মতে বল কটালিবাক নপাৰি ।

অসুৰক বালী ৰাজা তেতিক্ষণে মাৰি ॥৫৫

মাংস শোণিত গাৱে সমস্তে আছিল ।

লাঠি হানি প্ৰহৰৰ পথক ক্ষেপিল ॥৫৬

জঙ্কা মাত্ৰ আছে ইটো অস্থি পূঞ্জ সাৰ ।

তাক উচ্ছাদিলা নাহি প্ৰত্যয় আমাৰ ॥৫৭

দেখা সাত গাছ তাল আছে বক্ৰভাৱে ।

তিনিগাছ ভেদে দদা একেশৰ ঘাৱে ॥৫৮

সাতো তাল ভেদা যদি তুমি একেশৰে ।

তেবেসে সংশয় গুছে মনৰ আমাৰে ॥৫৯

আনন্দ মিলয় তযু প্ৰমাণক পাও ।

বালীক মাৰিবা প্ৰভু তেবে পতিয়াও ॥৬০

ৰাঘৱে বোলন্ত সাত গাছ তাল সাৰ ।

বক্ৰভাৱে আছে অৰ্দ্ধ চন্দ্ৰৰ আকাৰ ॥৬১

কচু যেন ভেদোঁ একেশৰৰ প্ৰহাৰে ।

গুচাইবোঁ মনৰ ঝিয়া সকলে তোমাৰে ॥৬২

আগে দেৱ গুৰুক কৰিলা নমস্কাৰ ।

ধনু তুলি ধৰিলন্ত যেন বজ্ৰ সাৰ ॥৬৩

আজুৰিল ধনু কৰ্ণমানক নামিল ।

শ্ৰীমুখ বাণ আনি গুণে আৰোধিল ॥৬৪

বাম পাৱ আগ কৰি দক্ষিণক পাছ ।

একে প্ৰহাৰন্তে ভেদিলন্ত সাতো গাছ ॥৬৫

এক দুই তিনি চাৰি পাঁচ ছয় সাত ।

প্ৰত্যেকতে অগনি নিকলে জাকে জাক ॥৬৬

ঈষত্ কটাক্ষে ৰামে ভেদিলন্ত তাল তাল ।

পৰ্ব্বত ভেদিয়া শৰ পশিল পাতাল ॥৬৭

সাগৰত স্নানি পুনু পশিলা তূনত ।

চমকিত ভৈল পাছে পাঞ্চৰো মনত ॥৬৮

একোৱে নজানো আমি বানৰ তৰল ।

প্ৰাণৰ কাতৰে কটালিলাঁ তযু বল ॥৬৯

জিনিবাক পাৰা প্ৰভু জানো তিনি লোক ।

আবে কি কৰিবোঁ প্ৰভু আদেশিয়ো মোক ॥৭০

শ্ৰীৰামে বোলন্ত মিত্ৰ চিনিলা আমাক ।

সত্বৰে চলিয়ো এবে যাও কিষ্কিন্ধাক ॥৭১

একে পাত শৰত বালীক বধ কৰোঁ ।

ধিক্কাৰ বীৰম্ব যেবে দুই পাত ধৰোঁ ॥৭২