ইন্দ্ৰজিতৰ পুনৰ যুদ্ধ
<big>৩০ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।

<big>ইন্দ্ৰজিতৰ পুনৰ যুদ্ধ ।<big> 

ৰামৰ হাতত,       পৰিলা শুনিয়া,

মকৰাক্ষ মহাবীৰ ।

ক্ৰোধে মহাত্ৰাসে,       ৰাৱণ ৰাজাৰ,

জ্বলিলা সব শৰীৰ ॥১

সম্বুধিয়া ইন্দ্ৰ-,       জিতক বোলয়,

শুনা বাপু মেঘনাদ ।

আৰকা ৰণক,       চলি যাহাঁ ঘোৰ,

গুচায়ো মন বিষাদ ॥২

একেয়ো প্ৰকাৰে,       দশৰথি ৰাম,

সমসৰ নোহে তোৰ ।

ন্যায় যুজে যেবে,       সংশয় দেখাহাঁ,

অন্যায়ে চিন্তিয়ো মাৰ ॥৩

ইন্দ্ৰজিত নাম,       পৰাইলে বাপুৰ,

ইন্দ্ৰক বলে ভঙ্গাইয়া ।

মানুষ দুগোটা,       বীৰ নমাৰস,

মোহোৰ কৰ্ম্মক পায়া ॥৪

একোযে প্ৰকাৰে,       কৌশল্যা তনয়,

সমসৰ নোহে তোৰ ।

সত্বৰে কাৰ্য্যক,       সাধি আসা বাপু,

শৈল্যক গুচায়ো মোৰ ॥৫

অলঙ্কাৰে ৰথ,       মণ্ডিত কৰিয়া,

ৰাৱণি কৈলা পয়াণ ।

মহাবীৰ যত,       দুই পাশে চলয়,

কতো ভৈলা আগুৱান ॥৬

ৰামৰ সেনাৰ,       শিখৰ পৰ্ব্বত,

বৃক্ষ কৰে লৈয়া ধাইল ।

সম্মুখ ৰণত,       প্ৰথম সমৰে,

ৰাক্ষস বল ভঙ্গাইল ॥৭

ৰাক্ষসৰ বলে,       হুয়া ছপকৰে,

দুয়ো বলে ধূমাজয় ।

অস্ত্ৰক হানিয়া,       আঞ্চোৰে কামোৰে,

দুইহানো অশেষ ক্ষয় ॥৮

ইন্দ্ৰজিত বীৰে,       ধনুক টঙ্কাৰি,

অস্ত্ৰক হানিয়া ছাইল ।

ৰাম লক্ষ্মণক,       খোজন্তে চলয়,

বানৰ বল ভঙ্গাইল ॥৯

চৌদ্দয় চৌদ্দয়,       বানৰ ফোলয়,

একৈক একৈক বাণে ।

কতো কপিজাক,       বিমুখে পলাই,

কতোহোঁ মৰিল প্ৰাণে ॥১০

অষ্টাদশ শৰে,       গন্ধ মাৰ্দ্দনক,

ৰাৱণি বিন্ধিলা টানে ।

বিদূৰৰ হন্তে,       নল বানৰক,

তাৰিলেক নৱ বাণে ॥১১

সাত গোটা বাণে,       গৱয় বীৰক,

গজক বিন্ধিলা পাঞ্চে ।

আৰ যত যত,       বীৰক চাহিয়া,

শৰৰ প্ৰহাৰে খাঞ্চে ॥১২

সকল সৈন্যক,       ৰণত ভঙ্গাইয়া,

ৰাম লক্ষ্মণক পাইল ।

নিসন্ধি কৰিয়া,       শৰে অন্ধকাৰ,

দুইহাঙ্কো বৰে জন্তাইল ॥১৩

ৰাম লক্ষ্মণেয়ো,       কাটন ফুটন,

তিখাইণ অনেক বাণে ।

ৰাৱণি বীৰক,       ফুলি পেলাইলেক,

ভয়ঙ্কৰ শৰ টানে ॥১৪

তেতিক্ষণে বীৰ,       অন্তৰ্দ্ধান ভৈলা,

দুহান অস্ত্ৰে নপাৱে ।

ৰাম লক্ষ্মণৰ,       শীৰৰে বিন্ধিল,

জৰ্জ্জৰিত কৃত ভাৱে ॥১৫

দুয়ো বীৰ যেন,       অশোক ফুলিল,

ৰুধিৰে বেঢ়িলা গাৱ ।

অস্ত্ৰ কৰিবাৰ,       সন্ধি নপাৱন্ত,

ভৈলা অচেতন ভাৱ ॥১৬

<big>৩১ অধ্যায় ।<big> 

<big>ছবি ।<big>

লক্ষ্মণে বোলয় দদা,       শ্ৰুতি নধাৱয় আৰ,

কৰিয়োক আৰে কোন বুদ্ধি ।

মায়াবী ৰাক্ষস ইটো,       চক্ষুৰ গোচৰ নুই,

কাণ্ডে হানিবোহোঁ কোন সুদ্ধি ॥১

আৰকায়ে যাৱেনতো,       দুইভাই কমাৰে আসি,

মোহোত দিয়োক আজ্ঞা বাণী ।

সকল ৰাক্ষস কুল,       নিৰ্ম্মূল কৰোহোঁ আজি,

একলে ব্ৰহ্মাৰ অস্ত্ৰ হানি ॥২

কনিষ্ঠক সম্বুধিয়া,       ৰামদেৱে বুলিলন্ত,

বিশিষ্টৰ নোহে হেন ধৰ্ম্ম ।

একলৰ অপৰাধে,       সমস্তকে সংহৰিবা,

শাস্ত্ৰৰ নিন্দিত মন্দ কৰ্ম্ম ॥৩

বৰ বৰ বীৰ সব,       আকাশক পঠায়োক,

তাক খুজি দেখাওঁক আমাক ।

সম্মুখ সমৰে তাৰ,       প্ৰাণক চৰাওঁ দেখাঁ,

অবৈধ হানিয়া শৰ তাক ॥৪

ৰাঘৱৰ মন কথা,       অভিপ্ৰায় জানি তাৰ,

মনে বৰি মিলিলা বিষাদ ।

ত্বৰিতে সমৰ ছাৰি,       লঙ্কাত পশিলা গৈয়া,

ত্ৰিদশ কম্পন মেঘনাদ ॥৫

কতো বেলি থাকিতহি,       বিমৰিশ কৰিলেক,

বাপত প্ৰসাদ যেন পাওঁ ।

মায়াসীতা সঞ্জোজিয়া,       সাবৰে আগত কাটি,

নিকুন্তিলা বটমূলে যাওঁ ॥৬

সবাকো বঞ্চিতে লাগি,       মায়াসীতা সঞ্জোজিলা,

সাক্ষাততে জনকৰ জীৱ ।

আৰকত কৰতল,       কুৰি গোটা নখ জলে,

আতি মনোহৰ কম্বুগ্ৰীৱ ॥৭

ত্ৰিবলী বলিত মধ্য,       উন্নত কঠিন স্তন,

একবেণী ধৰে মৃদু বেশ ।

স্বামীৰ বিয়োগ দুখে,       প্ৰভাতৰ চন্দ্ৰ যেন,

মুখ ভৈল মলিন কুবেশ ॥৮

জয় জয় ৰামদেৱ,       চৰণত কৰোঁ সেৱ,

তুমি দেৱ দীন দুঃখ হাৰী ।

দেৱৰ সাধিয়া কায,       পৃথিবীক উদ্ধাৰিলা,

দুৰ্জ্জন ৰাক্ষসগণ মাৰি ॥৯

তযু পাদ পদ্মে প্ৰভু,       একান্ত ভকতি হৌক,

মোক কৃপা কৰিয়ো ইবাৰ ।

মাধৱ কন্দলি ভণে,       ৰাম বোলাঁ সৰ্ব্বজনে,

তেবে সুখে তৰিবা সংসাৰ ॥১০

<big>৩০ অধ্যায় ।<big> 

পদ ।

আপন ৰথত নিয়া সীতাক চড়াইল ।

সব সৈন্য আৰকায়ো ৰণভূমি পাইল ॥১

হনুমন্ত প্ৰমুখ্যে দেখয় বিপৰীত ।

সীতা গোসাঁনীক লৈয়া আইল ইন্দ্ৰজিত ॥২

মাৰুতি দেখন্ত ৰথে ৰাৱণ পুত্ৰৰ ।

শোকে দুঃখে জানকীৰ ক্লেশ কলেৱৰ ॥৩

মনত বোলন্ত আৰ চেষ্টা নোহে ভাল ।

সীতাৰ বিপত্তি মোৰ হৃদয়ত শাল ॥৪

ইন্দ্ৰজিতে সম্বুধি বোলন্ত হনুমন্ত ।

আজি হেৰা সমস্তে বৈৰক কৰোঁ অন্ত ॥৫

লঙ্কাৰ অগনিকুণ্ড জনকৰ জীৱ ।

এতিক্ষণে শিৰ ছেদি নিকলিবো জীৱ ॥৬

পাছে সুগ্ৰীৱক তোক সমৰত মাৰোঁ ।

ৰাম লক্ষ্মণক মাৰি শৈল্যক উদ্ধাৰোঁ ॥৭

সীতাৰ কেশত বাম হাতে ধৰিলেক ।

দক্ষিণৰ হাতে খাণ্ডা থিৱ কৰিলেক ॥৮

হনুমন্তে বোলন্ত মোহোৰ বোল শুন ।

স্ত্ৰীবধ কৰস তই ৰাজনয় কোন ॥৯

বাপেৰে আনিল হৰি পৰিলা বিপাঙ্গে ।

স্বামীৰ বিয়োগ দুঃখে ক্লেশ ভৈলা অঙ্গে ॥১০

বাপ মাৱ শ্বাশু শ্বশুৰ অগোচৰ ।

অনাথিনী নাৰী আছে লঙ্কাৰ ভিতৰ ॥১১

হেন নাৰী মাৰি তই ভালক নপাইবি ।

অধোগামী হুয়া ঘোৰ নৰকক যাইবি ॥১২

ইন্দ্ৰজিতে বোলন্ত বানৰ মহাপাপ ।

এইৰ কাৰণে বহু লোকৰ সন্তাপ ॥১৩

এক জনী মাৰিলে অনেক লোক জীয়ে ।

হনৰা বিনাশে বৰ ধৰ্ম্মকেসে দিয়ে ॥১৪

মিছাত নিন্দস কপি সময় নজানি ।

হেন বুলি সীতাক কাটিলা খাণ্ডা হানি ॥১৫

হা ৰাম লখাই মোহোৰ প্ৰাণ নাথ ।

হেন বুলি ভূমিত পৰিল গৈয়া মাথ ॥১৬

সীতাৰ বিপত্তি দেখি বীৰ হনুমন্ত ।

দুৰ্ব্বাৰ শোকত অতিশয় কান্দিলন্ত ॥১৭

হৰি হৰি পৰিছেদা দেখিলোহো আই ।

ৰাম প্ৰভু জীব কেনে তোমাক নপাই ॥১৮

হা হা আই যাতো মোৰ বোল নকৰিলে ।

সি কাৰণে আজি হেৰা পৰাণে মৰিলে ॥১৯

হেন বুলি পৰ্ব্বত গাৱৰ বলে তুলি ।

হানিলন্ত ইন্দ্ৰজিত কুমাৰক বুলি ॥২০

মেঘনাদ বীৰৰ সাৰথি সুশিক্ষিত ।

ৰথ খান আন ভিতি নিলেক ত্বৰিত ॥২১

সন্ধানে হানিলা বায়ুসুত মহাবল ।

ভূমিত পৰিলা হলহলি গৈলা তল ॥২২

ধৰ্ম্মধৰ্ম্ম সুমৰন্ত নিশাচৰগণ ।

গিৰি পৰি ৰাজপুত্ৰ ক্ষণে বৱে চূৰ্ণ ॥২৩

বায়ুপুত্ৰ সমবীৰ নাহি মহাবল ।

পৃথিবী বিদাৰি গিৰি গোট গৈলা তল ॥২৪

ইন্দ্ৰজিত সমে তাৰ সমৰ ভাগিল ।

হনুমন্তে ৰাক্ষসক লঙ্কাক খেদিল ॥২৫

অন্তৰ দগধ ভৈলা জানকীৰ শোকে ।

সেহি কথা কহিবাক গৈলা সৰ্ব্ব লোকে ॥২৬

ৰামৰ পাশক হনুমন্ত চলি যান্ত ।

ৰাঘৱে পঠাইলা জাম্বৱন্তক পাইলন্ত ॥২৭

অৰ্দ্ধেক পথৰ পৰা তাক উলটাইল ।

শোকে দুঃখে চলিয়া ৰামৰ পাশ পাইল ॥২৮

ৰাঘৱে বোলন্ত দেখোঁ সবাৰে শ্ৰীহানি ।

ওৰা হনুমন্ত কিবা কাৰ্য্যৰ বিঘিনি ॥২৯

আমি আৰো বোলোঁ সবে ভৈলা ৰণজয় ।

সকলে কপিৰ কেনে শোকৰ উদয় ॥৩০

ৰামৰ বচনে শোকাবিষ্ট হনুমন্ত ।

সজল নয়নে জানকীৰ কথা কন্ত ॥৩১

মাথা ছপৰায়া যুৰিলন্ত যোৰহাত ।

শুনিয়ো গোসাঁই তুমি ৰঘুবংশ নাথ ॥৩২

যি কাৰণে সাগৰত বান্দিলাহা সেতু ।

এতক দুখক সহিলাহা যাৰ হেতু ॥৩৩

জনক জীয়াৰী মাৱ দুখুনী গোসাঁনী ।

ইন্দ্ৰজিতে কাটিলন্ত ৰণমাজে আনি ॥৩৪

আশেষ বুলিলো তাক ধৰ্ম্মক চিনাই ।

অনাথিনী নাৰীক কাটিবে নুযুবাই ॥৩৫

পাপীষ্ঠ অধম জাতি ক্ৰূৰ অতিৰেক ।

বাম হাতে কেশত ধৰিয়া কাটিলেক ॥৩৬

অসহ্য বচন শুনি হনুৰ মুখৰ ।

ঢলিয়া পৰিলা ৰাম নিজ আসনৰ ॥৩৭

অচেতন ভৈলা হেন সব লোক জানি ।

কান্দন্তে বানৰে মাথে ঢালিলেক পানি ॥৩৮

লক্ষ্মণেয়ো মহাদুঃখে গলে ধৰিলন্ত ।

হাহাকাৰ কৰিয়া অনেক কান্দিলন্ত ॥৩৯

ফুকন্তে ফুকন্তে পাছে আসি ভৈলা জীউ ।

হা হা সীতা কহি গৈলা জনকৰ জীউ ॥৪০

তোহোক সুমৰি আকুলিত কৰে মন ।

মিছাত কৰিলো এত কাল ঘোৰ ৰণ ॥৪১

সব লোক কদৰ্থিয়া কৰোলো দুঃখিত ।

বিচি ধান বুইলো যেন উখৰা ভূমিত ॥৪২

কোথা গৈলা প্ৰাণেশ্বৰী পতিব্ৰতা নাৰী ।

তোহোৰ গুণক আৰ বৰ্ণাইতে নপাৰি ॥৪৩

তই অবিহনে জীৱনত কোন ফল ।

পৃথিবী ফাটন দেহ যাওঁ ৰসাতল ॥৪৪

লক্ষ্মণেয়ো শোকে মুঠি হানিলা হিয়াত ।

চাপিয়া ধৰিলা পাছে ৰামৰ গ্ৰীৱাত ॥৪৫

বুলিলন্ত প্ৰবোধ বচন ধৰ্ম্ম সাৰ ।

তথাপিতো ৰামে শোকে কান্দিলা অপাৰ ॥৪৬

শুনিয়োক দাদা ইটো দেহ মলপিণ্ড ।

নিঃসৰ কদলী যেন উই চূলা ভিণ্ড ॥৪৭

অথিৰ সংসাৰে তুমি ত্যজিয়োক মৰ্ম্ম ।

ৰিপু জিনিবাৰ বুদ্ধি কৰিয়োক কৰ্ম্ম ॥৪৮

সেনা থিৰ কৰি আসি পাইলা বিভীষণ ।

দেখন্ত মলিন মুখ সব কপিগণ ॥৪৯

শীঘ্ৰ বেগ ধৰিয়া ৰামৰ পাশে যাই ।

দেএখ গলাগলি কৰি কান্দে দুই ভাই ॥৫০

প্ৰবোধন্ত লক্ষ্মণে ৰামৰ গলে ধৰি ।

হেতু যুগুতিক ধৰ্ম্ম পছ অনুসৰি ॥৫১