ৰামৰ খৰম লৈ ভৰতৰ প্ৰত্যাগমন
<big>৪০ অধ্যায়<big> 

ৰামৰ খৰম লৈ ভৰতৰ প্ৰত্যাগমন

সবাকো বোলন্ত ৰামে কৰি দৃঢ় মন ।

সবে লোকে মোক গ্ৰহকৰা কি কাৰণ ॥১

জলৰ বদ্বুদ যেন অথিৰ জীৱন ।

আমি কেনে এৰিবোহোঁ বাপৰ বচন ॥২

নৃপতি তিলক যত জগতে বখানি ।

মৰি মৰি গৈল যেন জোৱাৰৰ পানী ॥৩

চক্ষু নেদেখিলোঁ তাক শুনিলো শ্ৰবণে ।

আছিল নাছিল হেন পতিয়াইব কোনে ॥৪

পুৰুকুচ্ছ ধুন্দুসাৰ নৃপতি দিলীপ ।

চক্ৰৱৰ্ত্তী ভৰত সগৰ ৰঘু নৃপ ॥৫

ভগীৰথ যযাতি মান্ধাতা হেন বীৰে ।

সবে মৰি মৰি গৈলা যমৰ মন্দিলে ॥৬

বলি ৰাইৰ পয়ানত ভুবন টলিল ।

বামন স্বৰূপে তাকো বিষ্ণুৱে ছলিল ॥৭

বৰিষণ জল যেন শোষে ৰবিজালে ।

সংহৰয় সবাকো দুৰ্ব্বাৰ যমকালে ॥৮

পূৰ্ণচন্দ্ৰমাৰ কান্তি হৰয় সকল ।

যেৱা শুকাই পৰে সাত সাগৰৰ জল ॥৯

পাতাল পৰ্য্যন্তে সাতো পৃথিবী নশয় ।

মেৰু মন্দৰক আদি পৰ্ব্বত খসয় ॥১০

সূৰ্য্য আদি গ্ৰহ খসি ভূমিত পৰিব ।

তথাপিতো আমি পিতৃবাক্যক নেৰিব ॥১১

প্ৰাণৰ সংশয় যেবে মিলয় আমাৰ ।

তথাপিতো নজাইবে মোহোৰ অঙ্গীকাৰ ॥১২

মোহোৰ বচন নিষ্ঠ জানিয়া মনত ।

অযোধ্যাক লাগি চলা উলটি ভৰত ॥১৩

যাৱে ছন্ন নতো হোৱে মোৰ পিতৃৰাজ ।

তাৱত ভৰত গৈয়া চাৱা ৰাজ কায ॥১৪

কৌশল্যা সুমিত্ৰা মাৱ মৰিবন্ত শোকে ।

দুইকো পালিবি জুৰাইব দেখি তোকে ॥১৫

কৈকেয়ী মাৱে মন্দ চিন্তিলা আমাক ।

মোৰ দৈব আছে কোনে বাধিবেক তাক ॥১৬

তাঙ্ক কোপ নকৰিবি দেখোহোঁ সঞ্জাত ।

এতিক্ষণে মোহোৰ মাথাত দেস হাত ॥১৭

মোৰ বাক্য বাধিয়া নলস ৰাজ্য ভাৰ ।

জীৱ মানে তেবে তোক নমাতিবোঁ আৰ ॥১৮

জানিয়া কমন জনে ব্ৰাহ্মণ বধিব ।

কমন অধমে সুৰা পানক কৰিব ॥১৯

কোন জনে ব্ৰাহ্মণপ সুৱৰ্ণ হৰিব ।

অগম্যাগমন পাপ কমনে কৰিব ॥২০

ভৃত্য হুয়া ঈশ্বৰৰ বোল নকৰিব ।

কমন মুগুধে গুৰুবচন বাধিব ॥২১

ইসব পাতেক কৰিবোহোঁ কেনে জানি ।

নজাইবোঁ দেশক বুলিলোহোঁ সত্যবাণী ॥২২

আসিলি ভৰত তই মোক পৰীক্ষিত ।

যেন শিশুমতি মোৰ নজান চৰিত ॥২৩

ৰামৰ নিষ্ঠুৰ বাণী শুনিয়া ভৰত ।

যেন বজ্ৰপাতে দুঃখ মিলিলা মনত ॥২৪

বুলিলন্ত ৰাঘৱৰ চৰণত ধৰি ।

তোমাক এৰিয়া মই যাওঁ কেনে কৰি ॥২৫

চৌধয় বৰিষ খাটিবাহাঁ বনবাস ।

তযু দুখে আমাৰ জীৱন নাহি আশ ॥২৬

পৰম দাৰুণ বোল আমাক বুলিলা ।

হানিলাহাঁ আমাৰ হিয়াত বজ্ৰশিলা ॥২৭

তযু আজ্ঞাপালি দেশ চলিবোঁ নিশ্চয় ।

পাৰন্তে কি জীয়ন্তা পৰাণী কি নসয় ॥২৮

তোমাৰ দুখানি পানৈ প্ৰভু দিয়া মোক ।

মাথাত ধৰিয়া তাক পাশৰিবোঁ শোক ॥২৯

সেহি পানৈ জুৰি সিংহাসনত থাপিবোঁ ।

তাকে ৰাজা পাতি সবে ৰাজ্যভাৰ দিবোঁ ॥৩০

তোমাৰ চৰণ সেৱা তাহাত কৰিবোঁ ।

বনবাস ব্ৰত যত গৃহতে ধৰিবোঁ ॥৩১

ভৰতৰ ভকতিতে ৰাঘৱে দেখিল ।

কুশৰ খৰম জুৰি পাছে তাঙ্ক দিল ॥৩২

এক ঋষি থানত পাইলন্ত ৰঘুনাথে ।

সাদৰে ভৰতে তাক চৰাইলন্ত মাথে ॥৩৩

ফুৰি ফুৰি প্ৰদক্ষিণ কৰিয়া ভৰত ।

প্ৰণামিলা ৰামক ধৰিয়া চৰণত ॥৩৪

শিৰত ধৰিয়া আছিলন্ত কতোক্ষণ ।

সলোতক মনে পাচে বুলিলা বচন ॥৩৫

তোমাৰ চৰণ মই তেজিয়া অভাগী ।

তযু আজ্ঞা পালি যাওঁ অযোধ্যাক লাগি ॥৩৬

আসিলোহোঁ বুলি পুনু কৰিয়া প্ৰণাম ।

কান্দন্তে চলিলা মুখে বুলি ৰাম ৰাম ॥৩৭

ৰাম দেশ যাইব হেন আশা গৈল টুটি ।

নিৰন্তৰ লোকে কান্দে পৃথিবীত লুটি ॥৩৮

ঋষিবৰ্গে কান্দন্ত নুহিকে চিত ডাট ।

পৰম আকুলে কান্দে যত নট ভাট ॥৩৯

সীতায়ে ৰাঘৱে কান্দে আশ্ৰমত পশি ।

সকলে বৃক্ষৰ ফল ফুল গৈল খসি ॥৪০

আনো ঋষি কান্দে কুশাসনত বসিয়া ।

বন জন্তু কান্দিলেক আহাৰ তেজিয়া ॥৪১

ভৰতৰ কান্দন্তে শৰীৰ ভৈল জীণ ।

চিত্ৰকূট পৰ্ব্বতকো কৰি প্ৰদক্ষিণ ॥৪২

পৰিবৰ্ত্তি পাইলা পাচে ভৰদ্বাজ ঠাৱ ।

নমিলন্ত ভৰতে ঋষিৰ দুই পাৱ ॥৪৩

পুছিলন্ত বাৰ্ত্তা পাচে ঋষি ভৰদ্বাজে ।

কহিলা ভৰতে বসি ঋষিৰ সমাজে ॥৪৪

মনে বিমৰিষি ঋষি ৰাৱন বিনাশ ।

ভৰতৰ বোলে কিছু কৰিলন্ত হাঁস ॥৪৫

গুহ ৰাজা গৈলা পাচে শৃঙ্গবেৰ পুৰে ।

অযোধ্যাক ভৰতে দেখিলা কতো দূৰে ॥৪৬

নোশোভে নগৰি যেন প্ৰজা ভৈলে হীন ।

চন্দ্ৰ সূৰ্য্য বিনে নোশোভয় ৰাতি দিন ॥৪৭

ভৰতে বুলিলা পাচে সুমন্ত্ৰক বাণী ।

অযোধ্যা নগৰ দেখিয়োক মহামানি ॥৪৮

স্বৰ্গতো অধিক কৰি যাৰ কীৰ্ত্তি গৈল ।

হেনপুৰী যেহেন শ্মশান শাল ভৈল ॥৪৯

ৰাম দশৰথে ছিৰি গৈলন্ত সঙ্কলি ।

হাটখান মলিন যেহেন শূন্য স্থলি ॥৫০

কৈকেয়ী মাৱে ভৈলা প্ৰচণ্ড অগনি ।

শুকান অৰণ্য প্ৰজা লাগি গৈল ছন্নি ॥৫১

জাজ্জ্বল্য সমান ভৈল ৰামহিংসাবাৱে ।

প্ৰজা অৰণ্যক দহি অগণি উধাৱে ॥৫২

সবৰাজ পুৰি দশৰথ গৈলা চলি ।

অযোধ্যানগৰী ভৈল যেন পোপা থলি ॥৫৩

অযোধ্যা নদীত ভৈলা দশৰথ জল ।

কৈকেয়ী ৰবিজালে শুষিল সকল ॥৫৪

প্ৰজামত্স্য কচ্ছপ তৰত পৰি মৰে ।

ৰাম শোক মত্স ৰঙ্গে খেদি খেদি ধৰে ॥৫৫

শোকানলে ভৈল যেন জল সাগৰৰ ।

তাতে খেদিলেক যেন কুঞ্জৰ কন্দৰ ॥৫৬

বন্ধুজন সমে থাকিলন্ত বিমৰিষি ।

সব জন আপুনি গৈলন্ত দিশাদিশি ॥৫৭

শুনা সভাসদ ৰাম চৰিত্ৰ সকল ।

বোলা ৰাম ৰাম ইসি পৰম মঙ্গল ॥৫৮