অযোধ্যাত ৰামৰ প্ৰৱেশ
Bold text

<big>৫৪ অধ্যায় ।<big> 

<big>অযোধ্যাত ৰামৰ প্ৰবেশ ।<big>

পদ ।

ৰামে চিনাইলন্ত সীতা দেখিলা অশেষ ।

পাছে ভৰদ্বাজ ঋষি আশ্ৰমে প্ৰবেশ ॥১

পুষ্পকৰ হন্তে পাছে সবহি নামিল ।

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ সীতা ঋষিক নমিল ॥২

ভাল মতে আদৰিলা ঋষি ভৰদ্বাজে ।

সবেয়ো বসিল গৈয়া ঋষিৰ সমাজে ॥৩

অৱশেষ কথা যত কহিলা সমস্তে ।

ৰামে ৰাৱণক মাৰিলন্ত যেন মতে ॥৪

শ্ৰীৰামে বোলন্ত ঋষি পুছুহোঁ তোমাত ।

ভৰতৰ যত কথা কহিয়ো আমাত ॥৫

কুশলে কি আছে মোৰ ভাই শুদ্ধমতি ।

কৌশল্যা সুমিত্ৰা মাৱ ভালে কি আছন্তি ॥৬

ভৰদ্বাজে ৰাঘৱক দিলন্ত সিদ্ধান্ত ।

শুনিয়োক ভৰতৰ যি মত বৃত্তান্ত ॥৭

তোমাৰ সদৃশ তান পৰিধান চীৰ ।

অস্থি চৰ্ম্ম মাংস সাৰ পঙ্কিত শৰীৰ ॥৮

ভালে শুনি আছো ভৰতৰ যেন মত ।

ভৰত কুমাৰ বৰ তোমাতে ভকত ॥৯

নিতে পানৈ পূজন্ত ভোজন ফল মূলে ।

মাৱ ভাই সহিতে আছন্ত অনুকূলে ॥১০

তোমাৰ নিকাৰ যত শুনিয়া বনত ।

সীতাৰ হৰণ শুনি বিষাদ মনত ॥১১

সুগ্ৰীৱ সখিত্ব বালি বীৰ ভৈলা বধ ।

হনুমন্তে কৰিলেক লঙ্কাক দগধ ॥১২

নলে সেতু বান্ধিলন্ত তোমাৰ প্ৰবন্ধ ।

সমুদ্ৰ তৰিয়া বধিলন্ত দশকন্ধ ॥১৩

বিভীষণ ৰাজা ভৈলা সীতাৰ নিস্তাৰ ।

সব কথা শুনি আছোঁ বহল বিস্তাৰ ॥১৪

দেৱৰ ৰাজাত তুমি যেন বৰ পাইলা ।

অমৃত বৰিষি সব বানৰ জীৱাইলা ॥১৫

সন্তোষ মিলিলা বৰ আমাৰ মনৰ ।

যেন অভিমত প্ৰভু মোত লৈয়ো বৰ ॥১৬

অনুগ্ৰহ আছে যেবে মোক দিবা বৰ ।

সন্তোষ কৰায়ো মোৰ ভালুক বানৰ ॥১৭

অকালত সমস্ত বৃক্ষত ফল হৌক ।

মধু হোক কৰি সবে ভোজন কৰোক ॥১৮

ভৰদ্বাজ ঋষিয়ে বুলিলা এবমস্তু ।

সকল বৃক্ষত হৌক মধু ফল বস্তু ॥১৯

হৰিষে বানৰ বৰ বৰ গাছে চড়ি ।

অমৃত সমান ফলে লগাইলা দাদৰি ॥২০

কৌতূহলে ৰামে নিশা বঞ্চিলন্ত তয় ।

প্ৰভাত ভৈলন্ত ৰবি কিৰণ উদয় ॥২১

মনে বিমৰিষি ৰাম ত্ৰিজগত নাহা ।

বোলন্ত মাৰুতি তুমি অযোধ্যাক যাহাঁ ॥২২

গঙ্গা তীৰে শৃঙ্গবেৰ পুৰক দেখিবা ।

আমাৰ কুশল গুহ ৰাজাত কহিবা ॥২৩

পাছে তুমি নন্দিগ্ৰাম নগৰীক যাইবা ।

ভৰতৰ আগে সব কুশল জনাইবা ॥২৪

ৰামক প্ৰণামি হনুমন্ত গৈলা চলি ।

শৃঙ্গবেৰ পুৰে গুহ ৰাজাক আকলি ॥২৫

ব্ৰাহ্মণৰ বেশে কথা কইলা আদি অন্ত ।

ৰাৱণক মাৰি ৰাম লক্ষ্মণ আসন্ত ॥২৬

গুহৰাজে বোলন্ত সাফল মোৰ দিন ।

হৰষিত ভৈলোঁ বৰ আনন্দৰ চিন ॥২৭

সাফল জীৱন্তে মই আছোঁ এতকাল ।

ৰামক দেখিবোঁ অযোধ্যাৰ মহীপাল ॥২৮

গুহ নৃপতিত কহি উত্ৰাৱল মনে ।

বায়ুসুত লৰি গৈলা সত্বৰ গমনে ॥২৯

নন্দিগ্ৰাম কোল পাই শিৰিমন্ত বন ।

ফলে ফুলে জ্যোতিষ্কাৰ দেখি সুশোভন ॥৩০

দণ্ড দুইৰ পন্থ হোৱে অযোধ্যাৰ হন্তে ।

নন্দি গ্ৰামে প্ৰবেশিলা বীৰ হনুমন্তে ॥৩১

সভাৰ মাজত বসি আছন্ত ভৰত ।

ধৌত দান্ত পান্তি জটা জুটক মুণ্ডত ॥৩২

হৰিঠা ভক্ষণ মাত্ৰ মলপঙ্কধাৰী ।

শুক্ল চিৰ পৰিধান যেন ব্ৰহ্মচাৰী ॥৩৩

চতুষ্পাৰ্শ্বে বেঢ়ি আছে মুখ্য মুথ্য পাত্ৰ ।

পাণৈ যুৰি থিত শুদ্ধ অস্থি চৰ্ম মাত্ৰ ॥৩৪

ব্ৰাহ্মণৰ বেশে হনুমন্ত উপগত ।

আশীৰ্ব্বাদ কৰি বোলে শুনিয়ো ভৰত ॥৩৫

ত্ৰিকূটক লাগি যাক আনিবাক গৈলা ।

ৰাৱণক মাৰি ৰাম সীতা সমে আইলা ॥৩৬

সকল ৰাক্ষস আৰ সব কপিগণ ।

সুগ্ৰীৱ আসিলা আসিলেক বিভীষণ ॥৩৭

ভৰদ্বাজ থানে ৰাম আছন্ত প্ৰয়োগে ।

আমাক পঠাইলা বাৰ্ত্তা কহিবাক আগে ॥৩৮

গাৱ চালি ভৰত উঠিলা কৌতূহলে ।

সাৱটিয়া ধৰিলন্ত ব্ৰাহ্মণৰ গলে ॥৩৯

হৰিষ ভৈলন্ত আতি কৈকেয়ীৰ পোৱে ।

সকল শৰীৰ তান তিয়াইলন্ত লোৱে ॥৪০

দেৱ কি মানুষ তুমি আসি ভৈলা কোন ।

সুজিবাক নপাৰোঁ তোমাৰ ইটো গুণ ॥৪১

ভাল মতে কহিয়োক শুনো সব কথা ।

হনুমন্তে কহিলন্ত সকল ব্যৱস্থা ॥৪২

অযোধ্যা অবধি যত পথৰ বৃত্তান্ত ।

চন্দ্ৰৰ মাতৃত সীতা বৰ লভিলন্ত ॥৪৩

বিৰাধৰ বধ শৰভঙ্গ আলাপৰ ।

অগস্তিত যেন মতে পাইলা ধনুশৰ ॥৪৪

শূৰ্পনখাৰ নাসা ছেদ খৰৰ মৰণ ।

মাৰীচৰ বধ যেন সীতাৰ হৰণ ॥৪৫

জটায়ুক ৰাৱণে মাৰিল যেন মতে ।

পাখা ছেদ ভৈলা ৰামে দহিলা পথতে ॥৪৬

কৱন্ধক মাৰিলন্ত শৰায়ু সন্নিত ।

সুগ্ৰীৱ সহিতে ৰাম ভৈলন্ত সখিত ॥৪৭

সুগ্ৰীৱৰ হেতু বালি বধ আসৰিশ ।

বানৰ বলক পাঞ্চি দিলা দশোদিশ ॥৪৮

সম্পাতিক দৰিশন সমুদ্ৰ তৰণ ।

আপুনি ভৈলন্তোঁ জানকীক দৰশন ॥৪৯

লঙ্কাপুৰী দহি পুনৰপি আগমন ।

ৰাম বিভীষণ যেন মত বিবৰণ ॥৫০

সাগৰত সেতু বান্ধি সসৈন্যে তৰিলা ।

যে যে ৰাক্ষসক যে যে বানৰে মাৰিলা ॥৫১

ইন্দ্ৰজিত পৰিলন্ত লক্ষ্মণৰ হাতে ।

ৰাৱণ মাৰিলা ৰামে জগতৰ তাতে ॥৫২

সীতাক কৰিল অগনিত পৰীক্ষণ ।

সিকালত আছিলা যতেক দেৱগণ ॥৫৩

লগে আসিলন্ত দশৰথ মহাৰাই ।

সীতা শুদ্ধ বুলিলা ত্ৰিদশ অৱগাই ॥৫৪

আপনি অগনি জানকীক কোলে তুলি ।

আনি দিলা আপনি সীতাক শুদ্ধ বুলি ॥৫৫

ত্ৰিদশ দেৱতা জানকীক প্ৰশংসিলা ।

ত্ৰিদশৰ হন্তে ৰামে যশক লভিলা ॥৫৬

ৰাঘৱক বাসৱে কৰিলা বৰ দান ।

মৰিলা বানৰ যত লভিলা পৰাণ ॥৫৭

আন দেৱ সবে ৰাঘৱক দিলা বৰ ।

পুষ্পকত চড়ি আসে জগত ঈশ্বৰ ॥৫৮

পুছিলন্ত ভৰতে তোমাৰ কিবা নাম ।

তুমি সমে একত্ৰ ভৈলন্ত কেনে ৰাম ॥৫৯

তেহোঁ জ্যেষ্ঠ ভাই মোৰ পিতৃ সমসৰ ।

হেন শুনি হনুমন্তে দিলত উত্তৰ ॥৬০

বায়ুসুত হনুমন্ত জানিবা আমাক ।

লঙ্কেশ্বৰে হৰি নিল জানকী সীতাক ॥৬১

তাহাঙ্ক খোজন্তে দুই ৰাম লখমণ ।

তেহোঁ দুই সমে মই ভৈলোঁ দৰশন ॥৬২

পাছে মই তাসম্বাত পুছিলোঁ বাৰ্ত্তাক ।

কি কাৰণে বনে খুজি ফুৰাহা কাহাক ॥৬৩

তোমৰা যে কোন দুই হৱে কিবা নাম ।

স্বৰূপে কহিয়ো ঐত আছে কোন কাম ॥৬৪

অনন্তৰে লক্ষ্মণে যে বুলিলা বচন ।

ইহাঙ্ক বোলয় ৰাম আমাক লক্ষ্মণ ॥৬৫

ইহান ভাৰ্য্যাক হৰি নিলেক ৰাৱণে ।

তাহাঙ্ক খোজন্তে আমি ফুৰো বনে বনে ॥৬৬

মোৰ বৰ ভাই এহোঁ বৰ ধনুৰ্ধাৰী ।

শতেক ৰাৱণ ভৈলে মাৰিবাক পাৰি ॥৬৭

ৰাৱণক এন্তে যদি পান্ত দৰশন ।

মাৰি পঠাইবাক পাৰে যমৰ সদন ॥৬৮  

লক্ষ্মণে পুছিলা পাছে আমাৰ বাৰ্ত্তাক ।

তুমি এথা ভূমি কিক,কি বোলে তোমাক ॥৬৯

কি কাৰণে নিৰ্জ্জন বনত আগমন ।

আমাত কহিয়ো তুমি স্বৰূপ বচন ॥৭০

হেন জানি আমি যথা যোগ্য সমুচিত ।

ৰাম লক্ষ্মণৰ আগে কৰিলোঁ বিদিত ॥৭১

ইন্দ্ৰৰ তনয় বালি, নামে বীৰ বৰ ।

সূৰ্য্য সুত সুগ্ৰীৱ তাহান সহোদৰ ॥৭২

দুইৰ বিবাদ ভৈলা ভাৰ্য্যাৰ নিমিত্ত ।

দুয়োৰে মধ্যত মই সুগ্ৰীৱৰ হিত ॥৭৩

সুগ্ৰীৱক নিকলিল বালি মহাৰাজে ।

পালায়া থাকন্ত তেহে নগৰৰ বাজে ॥৭৪

সুগ্ৰীৱৰ লগত আমাৰ বনবাস ।

স্বৰূপ কাহিনী আমি কৰিলোঁ প্ৰকাশ ॥৭৫

দুয়োৰ ভাৰ্য্যাক হৰি নিলে দুই জন । 

দুয়োৰ মিত্ৰতা শোভে শুনিয়ো লক্ষ্মণ ॥৭৬

হেন শুনি ৰাম দেৱে বুলিলন্ত বাণী ।

মিত্ৰতা যে কৰিব মিত্ৰৰ মন জানি ॥৭৭

সুগ্ৰীৱ সহিত ৰাম ভৈলা এক থান ।

দুয়ো দুইৰ মিত্ৰ পাছে ভৈলা পৰমান ॥৭৮

বালিক মাৰিয়া সুগ্ৰীৱক দিলা ৰাজ ।

সুগ্ৰীৱয়ে কৰিলা মিত্ৰৰ যত কায ॥৭৯

সসৈন্যে ৰাঘৱ প্ৰয়াগত জিৰাৱন্ত ।

ব্ৰাহ্মণৰ বেশে আইলোঁ মই হনুমন্ত ॥৮০

ৰামে পঠাইলন্ত বাৰ্ত্তা জনাইবাক লাগি ।

সাফলিয়ো নয়ন তুমিসে পুণ্যভাগী ॥৮১

এতেক জানিয়া যেন কাৰ্য্য হৱে যোগ ।

ৰঘু বংশ দীপ তুমি কৰিয়ো উদযোগ ॥৮২

ভৰতে বোলন্ত এবে খণ্ডিলা বিষাদ ।

প্ৰিয় বাৰ্ত্তা কহিলা যে,কিদিব প্ৰসাদ ॥৮৩

তযু উপকাৰ ইটো সুজু অনু এক ।

হৃষ্ট পুষ্ট বাচি লৈয়ো ধেনু অযুতেক ॥৮৪

অলঙ্কাৰে মণ্ডিত কুণ্ডলে শোভে কৰ্ণ ।

তেহোঁ শত কন্যা নিয়ো আৰ বহু ধন ॥৮৫

গ্ৰাম সহস্ৰেক লৈয়ো আৰ শত দাসী ।

দুই সহস্ৰেক দিলা সুবৰ্ণৰ বাঁশী ॥৮৬

শত্ৰুঘ্নক আদেশিলা ভৰত কুমাৰে ।

শ্বেত নেত পতাকা বিবিধ অলঙ্কাৰে ॥৮৭

মাঙ্গল্য বিধান বাদ্য কৰায়ো অপাৰ ।

প্ৰাণত অধিক ৰাম আসন্ত আমাৰ ॥৮৮

তিনিয়ো মাতৃত কহ হেনয় বাৰ্ত্তাক ।

কালি প্ৰবেশিব ৰাম আসি অযোধ্যাক ॥৮৯

ভৰতৰ বাণী শুনি কৌতূহল পাইল ।

তেতিক্ষণে শত্ৰুঘণে নগৰী সাঞ্জিল ॥৯০

সাঞ্জি মাঞ্জি পদুলী পদুলী ৰুইলা কল ।

ৰত্ন দীপ দিলা সুবৰ্ণৰ ঘটে জল ॥৯১

লৱঙ্গ মালতী মালা সুগন্ধক কহে ।

সুৰভি শীতল অনুকূলে বায়ু বহে ॥৯২

সুগন্ধ চন্দনে সুবাসিত দশোদিশ ।

কৌতূহলে লোকৰ লাগিল উসমিস্ ॥৯৩

আনন্দ বধাই বৰ কৰি কুমৰ্থলি ।

পতাকা সোণাৰ ধ্বজ ধৰে তুলি তুলি ॥৯৪

সোণা ৰূপা সিঞ্চে কতো মুকুতাৰ বৰি ।

ইভিতি সিভিতি প্ৰজা লৱৰা লৱৰি ॥৯৫

যেই যেন মতে আছে দিলেক লৱৰ ।  

ছৱালে কান্দন্তে মাৰে নিসন্ধি চাপৰ ॥৯৬

নাৰী সবে লৰি ভৈলা হৰষে ফৰষে ।

কতো বিমুকুত কেশে কাখত কলসে ॥৯৭

সকল নগৰী সুমণ্ডিত অলঙ্কাৰে ।

ৰতন মাণিক জ্যোতি অতি জ্যোতিষ্কাৰে ॥৯৮

লাস বেশ কৰি নৰ নাৰী সমুদাই ।

ৰাম আসিবাৰ শুনি আথে বেথে যাই ॥৯৯

চিৰকালে দেখিবোঁ চাহিবোঁ নেত্ৰ ভৰি ।

নানা বাদ্য বাৱে,নাচে ভঙ্গি ভাৱ কৰি ॥১০০

ৰাম দৰশন অভিলাষে নৰ নাৰী ।

মহা কৌতূহলে আতি অযোধ্যা নগৰী ॥১০১

অনেক সহস্ৰ চলি যাই মত্ত গজ ।

সাক্ষাততে ভাৰ্গৱ মাহুত সব সজ ॥১০২
 
মেঘত বিদ্যুত যেন বিভূষিত কালা ।

সাক্ষাতে দেখিয়া যেন পৰ্ব্বতৰ মালা ॥১০৩

অনেক সহস্ৰ কৌটি চলে দিব্য ঘোড় ।

পক্ষী সম সঞ্চাৰে পৱন সম জোৰ ॥১০৪

সুশিক্ষিত বাহুতে চলাৱে জাম্পে জাম্পে ।

খুৰাৰ শবদে ভূমি ঘনে ঘনে কাম্পে ॥১০৫

ভৰত চলিলা পানৈ যুৰি ধৰি মাথে ।

অতি শুক্ল চামৰ যুগল ধৰি হাতে ॥১০৬

ৰাঘৱক লাগি লৈলা ধৱল ছত্ৰেক ।

যেন পূৰ্ণিমাৰ চান্দ উদিত প্ৰত্যেক ॥১০৭

অযোধ্যাত শুনিলেক ৰাজ মন্ত্ৰী লোকে ।

আগ বাঢ়িবাক গৈলা মনত উৎসুকে ॥১০৮

কৌশল্যা সুমিত্ৰা উঠিলেক এক যানে ।

হৰ্ষিত লোতক জৰে সজল নয়নে ॥১০৯

দেখিবওঁ মুখ আতি পুত্ৰ মহাবীৰ ।

মনত বিষাদ বৰ ভৈলা কৈকেয়ীৰ ॥১১০

মুখত মধুৰ মনে মনে গুণি আছে ।

হৃদয়ত খুৰ চলি ভৈলা পাছে পাছে ॥১১১

হয় হস্তী ৰথ পদাতিৰ ঘন ৰোল ।

আনন্দ অপাৰ শঙ্খ ভেৰী ঢাক ঢোল ॥১১২

সমস্ত নগৰী নন্দিগ্ৰামক চলিল ।

দল দোপ কৰি সব পৃথিবী লৰিল ॥১১৩

যেতিক্ষণে আসিবাৰ কৈলা হনুমন্ত ।

তেতিক্ষণে দেখে ৰামদেৱে নাসিলন্ত ॥১১৪

ভৰতে বুলিলা পাছে বায়ুৰ পুত্ৰক ।

হনুমন্তে কি কাৰণে নেদেখোঁ ৰামক ॥১১৫

বানৰ জাতিৰ কিবা হেনয় স্বভাৱ ।

চঞ্চল চৰিত্ৰ গতি দেখি ঠাৱে ঠাৱ ॥১১৬

ৰাঘৱ আসন্ত বুলি মোত জনাইলাহা ।

হেন মতে মোক তুমি ভাণ্ডিবাক চাহাঁ ॥১১৭

আসিব নাসিব ৰাম বোলাঁ ঝাণ্ট কৰি ।

এতিক্ষণে কিসক নাসিলা ৰামহৰি ॥১১৮

হনুমন্তে বোলন্ত আসিব ৰামদেৱ ।

এহি বুলি আকাশক কৰিলন্ত ডেৱ ॥১১৯

বায়ুপথে চলিয়া দেখন্ত হনুমান ।

কপিসেনা ফল খাই ৰামে অপেক্ষন্ত ॥১২০

আকাশৰ হন্তে নাহি পৱনৰ সুত ।

ভৰতৰ আগে যাই কহিলা প্ৰস্তুত ॥১২১

অকালত ভৰদ্বাজ ঋষি বৰ আছে ।

নিৰন্তৰে বৃক্ষ সবে ফল ধৰে গাছে ॥১২২

কপিসেনা বৃক্ষত চড়িয়া ফল খাই ।

ৰামদেৱ আছন্ত সেনাৰ ৰঙ্গ চাই ॥১২৩

সেনাক অপেক্ষি ৰাম আছন্ত তহিত ।

কতো কতো কপি পাৰ হোৱে গোমতীত ॥১২৪

কৰ্ণ পাতি শবদ শুনিয়ো বানৰৰ ।

আকাশ ছানিলা দেখাঁ ধূলায়ে পাৱৰ ॥১২৫

আকৰ্ণ শবদ সবে কৰ্ণপথ ভেদি ।

বানৰে এৰাইলা জানো মন্দাকিনী নদী ॥১২৬

কিঙ্কিনী শবদ বাদ্য শুনা ৰুণ ৰুণ ।

প্ৰসন্ন দেখিয় যেন ৰবিৰ কিৰণ ॥১২৭

চক্ষু বলাই চাহাঁ তুমি কুমাৰ ভৰত ।

গগন মণ্ডিয়া আসে দিব্য পুষ্পৰথ ॥১২৮

অলঙ্কাৰে সুমণ্ডিত দীপিতি অনেক ।

খসিয়া আসয় যেন সূৰ্য্য খণ্ড এক ॥১২৯

উপৰে দেখিয়ো সীতা ৰাম লখমণ ।

বিভীষণ প্ৰমুখ্যে যতেক কপিগণ ॥১৩০

ৰাঘৱে আছন্ত বসি ৰথৰ উপৰে ।

সূৰ্য্য প্ৰকাশন্ত যেন সুমেৰু শিখৰে ॥১৩১

সকল প্ৰজাৰ ৰিঙ্গ কোলাহল ৰোল ।

জয় জয় ৰাম ধ্বনি পাইলা স্বৰ্গ কোল ॥১৩২

আকাশৰ হন্তে ৰামদেৱে দেখিলন্ত ।

বশিষ্ঠক আদি কৰি ভৰত আসন্ত ॥১৩৩

ৰামে পুষ্পক চাই বুলিলা বচন ।

দ্ৰুত আসে দেখাঁ ভৰতৰ সেনাগণ ॥১৩৪

ৰাঘৱৰ বচনে পুষ্পক ৰথবৰ ।

ক্ষণেকেতে আসি পাইলা সবাৰ ওচৰ ॥১৩৫

ৰথবৰে পাইলেক ধৰণী মণ্ডলক ।

কৰযোৰে সব প্ৰজা নমিলা ৰামক ॥১৩৬

ভৰতেয়ো নমিলা ৰামৰ দুই পাৱে ।

জানকীক প্ৰণামিলা তৰ্ত্তুল্য স্বভাৱে ॥১৩৭

গদগদ বাক্যে ৰাম প্ৰাণ ভাই বুলি ।

পুষ্পক ৰথত নিয়া ভৰতক তুলি ॥১৩৮

সুগ্ৰীৱ অঙ্গদ হনুমন্ত নল নীল ।

সবাৰ ভৰত বীৰে কুশল পুছিল ॥১৩৯

তাৰা সৱে স্বৰূপ ধৰিয়া মানুষৰ ।

আৰোগ্য কুশল পুছিলন্ত ভৰতৰ ॥১৪০

ভৰতেয়ো বিভীষণ গলত ধৰিলা ।

তোমাৰ প্ৰসাদে দাদা দুঃখক তৰিলা ॥১৪১

মাৰুতিক ভৰতে কৰিলা বহুমান ।

তুমিসে দিলাহা লক্ষ্মণক প্ৰাণদান ॥১৪২

শত্ৰুঘনে নমিলন্ত দুয়ো ভাইৰ পাৱে ।

জানকীক প্ৰণামিলা সাদৰিত ভাৱে ॥১৪৩

আন বীৰ সকলক কৰিলা আশ্বাস ।

কাকো গলে বান্ধি কাৰো মুখ চাই হাস ॥১৪৪

ৰামদেৱে বশিষ্ঠক কৰিলা প্ৰণাম ।

আশীৰ্ব্বাদ দিলা দুইয়ো চিৰঞ্জীৱ ৰাম ॥১৪৫

কৌশল্যা মাৱক দেখিলন্ত ৰঘুনাথে ।

চৰণত পৰি ধৰি জান্তিলন্ত মাথে ॥১৪৬

পাৱহন্তে কৌশল্যায়ে সাবটিলা গলে ।

হৰিষে লোতক বহে নয়ন যুগলে ॥১৪৭

সুমিত্ৰাক নমিয়া নমিলা কৈকেয়ীক ।

দশৰথ ৰাজাৰ তিনিয়ো মহাদৈইক ॥১৪৮

সকল প্ৰজায়ে বোলে আমি ভালে জীলোঁ ।

আৰকা আসিলা প্ৰভু আনন্দ মিলিল ॥১৪৯

অনেক ভকতি স্তুতি বাণী কৰি কেলি ।

সবাক ৰাঘৱে আদৰিলা হাত মেলি ॥১৫০

ভৰতে দুখানি পানৈ শিৰৰ নমাইল ।

ৰামৰ পাৱত নিয়া আপনি পিন্ধাইল ॥১৫১

দাদা অনুমতি হেৰা আছয় আমাত ।

আপনি আসিলা মোৰ অনাথৰ নাথ ॥১৫২

ৰাজ্যক লৈয়োক দাদা তোমাৰ আপন ।

মই অনাথক ধৰ্ম্ম কৰা শতগুণ ॥১৫৩

ভৰতৰ মন জানি ভকত বৎসল ।

সকল বানৰ ভৈল নয়ন সজল ॥১৫৪

ৰামে আনি ভৰতক কোলাত বৈসাইল ।

বিমানে চড়িয়া ভৰতৰ ঠাৱে আইল ॥১৫৫

ৰথ হন্তে নামিয়া বসিলা আসনত ।

বান্ধব বৰ্গক দেখি হৰিষ মনত ॥১৫৬

ৰাঘৱে বোলন্ত শুনিয়োক পুষ্পযান ।

কৰিলা আমাক তুমি বৰ বহুমান ॥১৫৭

আজি হন্তে কুবেৰৰ হৈয়ো গৈয়ো ৰথ ।

আমাৰ কাহিনী তান্ত কহিবা সমস্ত ॥১৫৮

ৰামক প্ৰণামি গৈলা দিব্য পুষ্পৰথ ।

কুবেৰ দেৱৰ আগে কহিলা সমস্ত ॥১৫৯

শুনিয়ো গোসাঁই ৰামে পঠাইলা আমাক ।

বহু মান্য কৰিয়া তোমাক বহিবাক ॥১৬০

কুবেৰে বোলন্ত শুনা বিমান পুষ্পক ।

ৰামে পঠাইলন্ত তোক আমাৰ পাশক ॥১৬১

সনমানে তুষ্ট ভৈলোঁ তান্ত গৈয়া কহ ।

যাবে ৰাম পৃথিবীত তাৱে তাঙ্ক বহ ॥১৬২

ৰাম পাশে গৈলন্ত পুষ্পক মহাৰথ ।

কুবেৰৰ সতকাৰ কহিলা সমস্ত ॥১৬৩

হৰিষে থাকিলা ৰাম সহৰষ হুয়া ।

পুষ্পক থাকিলা ৰঘুনাথক বহিয়া ॥১৬৪

সুগ্ৰীৱ প্ৰমুখ্যে ঋক্ষ বানৰ যতেক ।

সবাকো ভৰত বীৰে বিনাৱে অনেক ॥১৬৫

সভাৰ মাজত বসি কৈকেয়ীৰ সুতে ।

ৰামক অঞ্জলি যুৰি বুলিলা কাকুতে ॥১৬৬

আমাৰ মাৱৰ তুমি পালিয়া বচন ।

মোক ৰাজ্য দিয়া দাদা তুমি গৈলা বন ॥১৬৭

বহিবাক নপাৰোহোঁ গুৰুতৰ ভাৰ ।

মই ৰাজ্য দিলোঁ দাদা লৈয়োক তোমাৰ ॥১৬৮

অশ্বৰ কি গতিক গাধৱে পাৰে যাইতে ।

কাকে কি পাৰয় হংস গমন আনাইতে ॥১৬৯

মুষ গোৱে বহিতে নোৱাৰে একে ধুৰে ।

গৰুড়ৰ বেগক কি শকত ময়ুৰে ॥১৭০

যত দূৰ চন্দ্ৰ সূৰ্য্য কিৰণ প্ৰকাশ ।

সকল দেশৰ ৰাজা তোমাৰেসে দাস ॥১৭১

তোমাৰেসে আজ্ঞাকাৰী আছিলোঁহোঁ আমি ।

আজি হন্তে ৰাজ্যক লৈয়োক আবে স্বামী ॥১৭২

কত ভাগ্য কৰিয়া তোমাৰ পাইলো সঙ্গ ।

আৰকা মিলিলা মোৰ আসৰিশ সঙ্গ ॥১৭৩

তোমাৰ চৰণ দেখি এৰাইলোঁ সন্তাপ ।

আজিসে জানিলোঁ মোৰ নমৰিল বাপ ॥১৭৪

ৰামে আকলিলা ভৰতৰ হেন কায ।

সম্বুধি বোলন্ত বাপ এবে লৈবোঁ ৰাজ ॥১৭৫

গলে ছাপি ধৰিলন্ত হৰিষ মনত ।

শ্ৰীসিংহাসনে ৰাম দেৱে বসিলন্ত ॥১৭৬

নন্দিগ্ৰামে তিনি ভাই কৰি জটা ছেদ ।

ভৰতে এৰাইলি নিদাৰুণ হৃদি খেদ ॥১৭৭

লক্ষ্মণো সকলে কৰিলন্ত পৰিত্যাগ ।

ভৰতক স্নান কৰাইলন্ত সব আগ ॥১৭৮

লক্ষ্মণে স্নানিলা শত্ৰুঘনে স্নানিলন্ত ।

অনন্তৰে ৰামচন্দ্ৰে স্নান কৰিলন্ত ॥১৭৯

বিভীষণে স্নানিলন্ত তাসম্বায়ো ছাৰি ।

পাছে ৰঙ্গ স্নানিলন্ত ৰাঘৱ মুৰাৰি ॥১৮০

কৌশল্যাক প্ৰমুখ্যে সকল শ্বাশুগণে ।

সীতা গোসাঁনীক স্নান কৰাইলা যতনে ॥১৮১

অঙ্গৰাগ উজলিলা অলঙ্কাৰে মণ্ডি ।

কৈলাসত দীপিতি কৰন্ত যেন চণ্ডী ॥১৮২

ৰামক পিন্ধাইলা দেৱ যোগ্য অলঙ্কাৰ ।

ৰামদেৱ অধিক দেখয় জ্যোতিষ্কাৰ ॥১৮৩

সৰ্ব্বজনে সুমণ্ডিত দীপিতি কৰয় ।

দেৱ সভাখান যেন ভূমিত জ্বলয় ॥১৮৪

ভৰতে যে বোলন্ত সুমন্ত্ৰ শুন বাক ।

ঝাণ্টে ৰথ সাজি আন যাওঁ অযোধ্যাক ॥১৮৫

ভৰতৰ বচনক কৰি শিৰোগত ।

তেখনে সুমন্ত্ৰ সাজি আনিলেক ৰথ ॥১৮৬

শ্ৰীৰামে চড়িয়া যাই ৰথৰ উপৰে ।

আপন বসিলা ৰথে ভৰত কুমাৰে ॥১৮৭

ধৱল ছত্ৰেক তুলি ধৰিলা লক্ষ্মণে ।

ঢোলে শ্বেত চামৰ সুগ্ৰীৱ বিভীষণে ॥১৮৮

শত্ৰুঞ্জয় নাগ পৃষ্ঠে সুগ্ৰীৱ চড়িলা ।

অনেক হাজাৰ গজে বেঢ়িয়া লৰিলা ॥১৮৯

ৰাম আসে দেখি অযোধ্যায় ৰঙ্গ ভৈলা ।

সাগৰৰ ঢৌ যেন উথলিয়া গৈলা ॥১৯০

ষোড়শ সহস্ৰ নাৰী ধৰি ফুল ফল ।

সুবৰ্ণৰ ঘট ধৰি কৰে সুমঙ্গল ॥১৯১

পদূলী পদূলী শুনি উৰুলীৰ ধ্বনি ।

অলঙ্কৃত প্ৰদীপ থাকিলা পুৰী ছানি ॥১৯২

বাঁশীক বজাৱে কতো বজাৱে মৰ্দ্দল ।

খুমুচি ভেমচি বাদ্য ডগৰ কাঁহাল ॥১৯৩

থানে থানে শুভ শুভ পাৰৈ জয় জয় ।

ভাট সবে নানা ছন্দে চপয়া পঢ়য় ॥১৯৪

নৃত্য গীত আনন্দে বাজয় কৰতাল ।

নানাবিধ মাঙ্গল্য শবদ কোলাহল ॥১৯৫

বন্দীজনে বেঢ়িয়া চৌদিশে স্তুতি নাদ ।

ব্ৰাহ্মণ সবৰ বেদধ্বনি আশীৰ্ব্বাদ ॥১৯৬

সব জন মনোৰথ পূৰিলা অশেষ ।

অযোধ্যা পুৰীত ৰাম ভৈলন্ত প্ৰবেশ ॥১৯৭

প্ৰথমে কৌশল্যা আগ বাঢ়িল সম্ভৃত ।

সন্তাপ এৰাইয়া সতী ভৈলা আনন্দিত ॥১৯৮

কৌশল্যাৰ চৰণে তিনিয়ো প্ৰণামিল ।

পাৱহন্তে কৌশল্যায়ে সাৱটি ধৰিল ॥১৯৯

পৰিয়া আছিলো ৰাম বৰ সন্তাপতে ।

এতকাল আছিলাহা পুতাই বনতে ॥২০০

পুত্ৰ শোক এৰাইলোঁ দেখিলোঁ আবে তোকে ।

অন্তৰ্গতে দহে মোৰ সুস্বামীৰ শোকে ॥২০১

হাহাতো টীকৰ স্বামী গোসাঁই আমাৰ ।

বনবাস খাটি আইলা সুপুত্ৰ তোমাৰ ॥২০২

হৰি হৰি প্ৰভু কৰিলাহা বন্ধু ছেদ ।

তোমাক সুমৰি অহৰ্নিশে হৃদি খেদ ॥২০৩

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ সীতা মনত বিকলে ।

কৌশল্যাক প্ৰবোধিলা নয়ন সজলে ॥২০৪

সকল কথাক ৰামে কহিলা মাৱত ।

আপনাৰ কথা যত লঙ্কাত বনত ॥২০৫

আপদ তৰিলোঁ সবে দেৱৰ প্ৰসাদে ।

নিতে নিতে তোমাৰ আৱৰ আশীৰ্ব্বাদে ॥২০৬

বুলিলন্ত ভৰতে সুগ্ৰীৱ শুনা কায ।

পুণ্য যোগে ৰামক দিয়োক সবে ৰাজ ॥২০৭

পৃথিবী মধ্যত তীৰ্থ আছয় বহুত ।

চাৰি সাগৰক লাগি পঠায়োক দূত ॥২০৮

ভৰতৰ বচন আদৰ কৰি লৈল ।

পাঞ্চশত তীৰ্থ জল আনিবাক গৈল ॥২০৯

চাৰি সুবৰ্ণৰ ঘট চাৰি বীৰে দিল ।

চাৰি সাগৰৰ জল আনিতে পেশিল ॥২১০

সুগ্ৰীৱৰ আদেশে ঋষভ মহাবীৰ ।

দক্ষিণৰ সাগৰৰ মিলাইলন্ত নীৰ ॥২১১

পশ্চিমক গৈলন্ত জাম্বৱ মহাবল ।

সুবৰ্ণ কুম্ভত কৰি আনিলন্ত জল ॥২১২

বেগদসি বীৰ বল কাৰ্য্যত বখানি ।

উত্তৰ সাগৰে গৈয়া আনিলন্ত পানী ॥২১৩

বীৰবৰ বশিষ্ঠ সুষেণ মহাবল ।

যোগাইলন্ত পুব সাগৰৰ হন্তে জল ॥২১৪

শাস্ত্ৰত বিহিত যত বস্তু সবিশেষ ।

অভিষেক মানে যত কৰিলা প্ৰবেস ॥২১৫

সুবৰ্ণ পাটত ৰাম জানকীক থৈল ।

সুমঙ্গল আভৰণ শৰীৰত ভৈল ॥২১৬

শুনা নিৰন্তৰে ইটো ৰামায়ণ কথা ।

ইহেন মানৱী জন্ম নকৰিয়ো বৃথা ॥২১৭

ৰামৰ চৰিত্ৰ ইটো শুনা সভাসদ ।

বোলাঁ ৰাম ৰাম পাইবা পৰম সম্পদ ॥২১৮