হনুমন্তৰ প্ৰত্যাগমন
<big>৩০ অধ্যায়<big> 

হনুমন্তৰ প্ৰত্যাগমন ।

মহেন্দ্ৰ গিৰিত পিৰলন্ত মহাবল ।

পাতাল ভেদিয়া আসি নিকলিল জল ॥১

সবাৰো মাজত বসিলন্ত কপিবৰ ।

সবে পাশ চাপিলন্ত বায়ুৰ পুত্ৰৰ ॥২

কেহো গাৱ লুণ্ডে কেহো গলে আটি ধৰে ।

কৃতাঞ্জলি হুয়া কেহো তুতি নতি কৰে ॥৩

কেহো বৃক্ষপত্ৰ আনি আনন্দে বিঞ্চন্ত ।

কেহো কেহো আনি মধুফল যোগাৱন্ত ॥৪

জাকে জাকে ৰিঙ্গ পাৰি ধেমালি কৰন্ত ।

ছাপৰিৰ ছেৱে কতো আনন্দে নাচন্ত ॥৫

হৰিষ বদন হনুমন্ত বানৰৰ ।

দেখি পাশ চাপিলন্ত অঙ্গদ কুমাৰ ॥৬

দুই হাত মেলি চাপি ধৰিলন্ত গলে ।

দুইহান্তো বসিয়া গৈয়া দিব্য শিলাতলে ॥৭

অঙ্গদক আদি কৰি বানৰৰ বল ।

পুছিলন্ত হনুমন্ত বাৰ্ত্তা কি কুশল ॥৮

শুনিয়ো অঙ্গদ মই যেন দেখিলোহো ।

শান্তী সীতা গোসাঁনীৰ সব কথা কহোঁ ॥৯

তিনিয়ো লোকৰ হেন নৈয়ো দেখো ধন্যা ।

জনক নন্দিনী সম পতিব্ৰতা কন্যা ॥১০

শান্তী সকলৰ মাজে তাঙ্ক আগে গণি ।

সীতা মহাশান্তী সৰ্বাহাৰে শিৰোমণি ॥১১

কিনো ভাগ্যৱন্ত ৰাজা পাপিষ্ঠ ৰাৱণ ।

গোসাঁনীক হৰিয়া জীৱয় এতিক্ষণ ॥১২

শুনি আছো বশিষ্ঠৰ ভাৰ্য্যা অৰুন্ধতি ।

অনসূয়া ৰোহিনীযে লক্ষ্মী সৰস্বতী ॥১৩

চক্ষুনৈয়া দেখোঁ আমি শুনিয়াছোঁ কাণে ।

সীতাৰ সমান শান্তী নুহি এক থানে ॥১৪

এতেক বচন শুনি সব কপি বলে ।

ধৰা ধৰি লুটা লুটি কৰে কৌতূহলে ॥১৫

ধৰণীত মাথাদি ঊৰ্দ্ধত পাৱ মেলি ।

পৃথিবীত লুটি পাৰি কৰৈ কতো কেলি ॥১৬

সাৰি সাৰি হুয়া পৃথিবীত দুই পাৱে ।

ঊৰ্দ্ধ বাহু কৰি নাচে নানা ভক্তি ভাৱে ॥১৭

মহাৰঙ্গে নাচয় গাৱয় বৰ ধূলি ।

ডালত ধৰিয়া কতো ওলমা বাদুলী ॥১৮

জাম্বয়ে বোলন্ত বাপু শুনা বায়ুসুত ।

কেন মতে লঙ্কা গৈলা কহিয়ো প্ৰস্তুত ॥১৯

কি কৰন্ত গোসাঁনী আছন্ত কেন মতে ।

কহিত আছন্ত সীতা কহিয়ো সমস্তে ॥২০

কিবা বুলি পঠাইল জনক জীউ সীতা ।

মহা পতিব্ৰতা ৰাঘৱৰ বিবাহিতা ॥২১

কেন বা সঙ্কেত আইল ৰামত কহিত ।

তুমি বা কি কৰ্ম্ম কৰি আছিলা তহিত ॥২২

শুনিয়ো কহিবো যি পুছিলা জাম্বৱন্ত ।

যেন মতে ডেৱ দিলো মহেন্দ্ৰৰ হন্তে ॥২৩

যাহন্তে দেখিলো যত শুনি থাকা কহোঁ ।

সাগৰ মধ্যত আমি যেন কৰিলোহোঁ ॥২৪

প্ৰথমতে সমুদ্ৰত সুৰসায়ে পাইল ।

থাক থাক বুলি মোৰ বেগক তম্ভাইল ॥২৫

দক্ষৰ নন্দিনী বোলোঁ ক্ষমিয়ো আমাক ।

ৰামদূত হুয়া যাওঁ সীতা খুজিবাক ॥২৬

তাই বোলে জানো মই দশৰথ পোক ।

ক্ষুধায়ে পীড়িল ক্ষমা নকৰিবোঁ তোক ॥২৭

গোটে গিলিবোহোঁ ভোক পলাওক পেটৰ ।

ৰাঘৱক তেবে মোৰ এতমান ডৰ ॥২৮

ভক্ষকৰ শুনি মোৰ নসহিল গাৱ ।

কিমতে গিলিবে মোক বেন্তগোট ৰাৱ ॥২৯

মোহোৰ বচন শুনি কিটাইলেক তাই ।

দশ যোজনক যুৰি আছে বেন্ত বাই ॥৩০

শৰীৰ বঢ়াইলো মই যোজন যে কুৰি ।

ত্ৰিশ যোজনৰ পথ থাকিলেক যুৰি ॥৩১

মোহোৰ চলিশ তাই পঞ্চাশক কৰি । 

মোৰ ভৈল ষাঠি তাইৰ যোজন সত্তৰি ॥৩২

আশী যোজনক আমি শৰীৰ বঢ়াইল ।

নৰ্ব্বৈ যোজনক তাই বেন্ত গোট বাইল ॥৩৩

পুনৰপি কৰিলোহো যোজন শতেক ।

সমধিক বঢ়াইলেক তাইয়ো ততেক ॥৩৪

গৰ্ভত পশিলোঁ আমি অঙ্গুষ্ঠ প্ৰমাণে ।

দান্ত চিপি ধৰিলেক বাজ ভৈলো কাণে ॥৩৫

আকাশত থাকি বোলোঁ দেবী থাকিয়োক ।

স্বৰ্গক লৰিয়ো মাৱ বৰ দিয়া মোক ॥৩৬

মহাবেগে লৰি ভৈলো পৱনত আগ ।

দেখোঁ বাট ভেটি আছে পৰ্ব্বত মৈনাক ॥৩৭

কল্যাণ কাৰ্য্যত দেখোঁ বিঘিন অনেক ।

হেন দেখি ভৈল মোৰ ক্ৰোধ অতিৰেক ॥৩৮

সুৱৰ্ণ গিৰিৰ শৃঙ্গ উচ্ছিত প্ৰধান ।

তাকে লাগি লাঞ্জবাৰি বৈসাইলোহো টান ॥৩৯

অগনি বজাইল গিৰি শৃঙ্গে নিৰন্তৰ ।

চূৰ্ণীকৃত ভৈল লাগি পৰ্ব্বত শিখৰ ॥৪০

পাছে চিনি মৈনাকৰ সমে ভৈলো মিত্ৰ ।

অনেক পুৰনি কথা কহিলো বিচিত্ৰ ॥৪১

বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠে পৰশিলো আদৰিত কৰি ।

দুনাই লৰি ভৈলো পৱনৰ বেগ দৰি ॥৪২

কতো দূৰ যান্তে দেখোঁ বেগ থিৰ ভৈল ।

কলেৱৰ গোট মোৰ তম্ভি আতি ৰৈল ॥৪৩

চতুৰ্দ্দিশে চাহিলোহো উৰ্দ্ধৰ প্ৰদেশ ।

কিছু তাত নেদেখিলো বিঘিনিৰ লেশ ॥৪৪

হেট মাথা কৰি মই সাগৰক চাইলো ।

ছায়াগ্ৰাসী গিলিনেই গাৱে আণ্টা পাইলো ॥৪৫

মোক দেখি পাছে তাইৰ বৰ ৰঙ্গ ভৈল ।

জল হন্তে উঠিয়া ৰাক্ষসী মায়া কৈল ॥৪৬

তোক দেখি আজি মই ভৈলোঁ বৰ তুষ্ট ।

চিৰকালে আধাৰ মিলিল হৃষ্ট পুষ্ট ॥৪৭

এহি বুলি আষাৰিকা গগনে উধাইল ।

পাতাল সদৃশ কৰি বেন্ত গোট বাইল ॥৪৮

পৰ্ব্বত সমান জিহ্বা বদনে লৰয় ।

ত্ৰিশূল সদৃশ দান্ত দেখি লাগে ভয় ॥৪৯

গৰ্ভত পশিলো কৰি অল্প কলেৱৰ ।

শৰীৰ বঢ়াইলো যেন পৰ্ব্বত মন্দৰ ॥৫০

স্বৰ্গত কৰন্ত হাহাকাৰ দেৱৰাজ ।

পেট গোট বিদাৰি তেখনে ভৈলো বাজ ॥৫১

প্ৰলয়ত যেন মেৰু পৰ্ব্বত টলিল ।

কতো দূৰ জল যুৰি ৰাক্ষসী পৰিল ॥৫২

আকাশত দেৱলোকে কৌতুক কৰন্ত ।

জগতৰ বৈৰক মাৰিলা হনুমন্ত ॥৫৩

শতেক যোজন পথ সাগৰ তৰিলো ।

সুবেল গিৰিৰ মই শিখৰে পৰিলো ॥৫৪

শত্ৰুৰ মণ্ডল যত উদ্যান ফুৰিয়া ।

সবে লঙ্কা ফুৰিলোহো নিসন্ধি কৰিয়া ॥৫৫

পাছে গৈয়া পড়িলোহোঁ পুষ্পক ৰথত ।

কন্যাজন অনেক দেখিলো সিথানত ॥৫৬

কতো দূৰে দেখিলো ৰাৱণ আছে শুয়া ।

জগত মোহিনী এক কন্যাজন লৈয়া ॥৫৭

জ্ঞাতি বংশে শুনা সবে হৃদয়ৰ কথা ।

মই বোলোঁ সীতাৰ ভৈল হেনসে অৱস্থা ॥৫৮

হেন দেখি আমাৰ উৰুমি বৰ ধাইল ।

মকমকি কান্দিলো দুঃখতো মাত নাইল ॥৫৯

অনেক গুণিলোঁ পাছে বিমৰিষ কৰি ।

ময়দানবৰ জীউ এই মন্দোদৰী ॥৬০

নিশ্চয় কৰিয়া পুষ্পকৰ বাজ ভৈলো ।

অন্তেষপুৰ বিচাৰিয়া খুজিয়া নপাইলো ॥৬১

অশোকা বনক পাছে ডেৱ দিয়া গৈলো ।

ৰাক্ষসী মাজত সীতা দৰশন ভৈলো ॥৬২

বৃক্ষ গোট আছয় শিংশপা তাৰ নাম ।

গুৰি গোট মানে তাৰ সুবৰ্ণৰ কাম ॥৬৩

ৰাক্ষসিনী বৰ্গে আছে তাতে গোষ্ঠি কৰি ।

আছন্ত সবাৰ মাজে ত্ৰৈলোক্য সুন্দৰী ॥৬৪

নিশাগোট বঞ্চি মই শিংশপাৰ তলে ।

অল্প দেহা হ্ৰস্ব হুয়া বানৰ ছৱালে ॥৬৫

আছিলো জাগৰ কৰি নিশাগোট ভৈল ।

প্ৰভাততে দেখিলো ৰাৱণা আসি ভৈল ॥৬৬

কন্যা সহস্ৰেকে আইল তুলে অনুসৰি ।

সীতাক সাধিলে পাছে কৰযোৰ কৰি ॥৬৭

প্ৰীতি প্ৰকাৰে বাণী বোলৈ লঙ্কেশ্বৰ ।

অনেক মিনতি ভাৱ কৰিলা বিস্তৰ ॥৬৮

বুলিলা নিষ্ঠুৰ সীতা গুচ নষ্ট পাপ ।

দূৰ হও মন্দ নুহি দেওঁ চণ্ডশাপ ॥৬৯

নৈৰাশ বচন যেবে শুনিল সীতাৰ ।

মাৰিবাক যাই পাছে সিটো দুৰাচাৰ ॥৭০

আগ বাঢ়ি মন্দোদৰী প্ৰীতি প্ৰকাৰে ।

চণ্ডকোপ বাহুৰাইল ৰাৱণ ৰাজাৰে ॥৭১

ৰাক্ষসী বৰ্গক ৰাজা কৰিল আদেশ ।

কন্যাগণ সমে ভৈলা লঙ্কাত প্ৰবেশ ॥৭২

ৰাত্ৰি গোট উৰুৱাই পৰি নিদ্ৰা গৈল ।

পাছে দেবী সমে মোৰ পৰিচয় ভৈল ॥৭৩

অনেক সঙ্কেত কথা সীতাক কহিলো ।

ৰামৰ আঙ্গুঠি দিয়া প্ৰত্যয় জানিলো ॥৭৪

হিয়াত ধৰিয়া কান্দিলন্ত বৰ শোকে ।

গোসাঁনীৰ শোকে পাছে পীড়িলেক মোকে ॥৭৫

সন্দেশক লভিয়া মেলানি লৈলো মাগি ।

দুনাই লৰি ভৈলো বন ভাঙ্গিবাক লাগি ॥৭৬

ডাল ভাঙ্গো ফল খাওঁ উপদ্ৰৱ কৰি ।

ৰাৱণৰ মধুফলে লগাইলো দাদৰি ॥৭৭

হেন শুনি মোক পাছে ক্ৰোধিল ৰাৱণ ।

সাজিয়া পঠাইল অসংখ্যাত সেনাগণ ॥৭৮

দেখি সুবৰ্ণৰ তন্ত লৈলোহোঁ উপাৰি ।

সবে সেনা মাৰিলোহোঁ সেহি তন্ধ বাৰি ॥৭৯

প্ৰহস্তৰ পুত্ৰ পাছে যুজিবাক আইল ।

পৰিঘৰ কোৱে সিয়ো যম ঘৰ পাইল ॥৮০

পাঞ্চ মন্ত্ৰীপু্ত্ৰ পাছে পঠাইল ৰাৱণে ।

তাকো মাৰি পঠাইলোহোঁ যমৰ কৰণে ॥৮১

তাত পাছে খেদি আইল অক্ষ যে কুমাৰ ।

দুৰ্ব্বাৰ ৰণত তাকো কৰিলো সংহাৰ ॥৮২

পুত্ৰ পৰিবাৰ যেবে ৰাজা বাৰ্ত্তা পাইল ।

ইন্দ্ৰজিত কুমাৰক যুজক পঠাইল ॥৮৩

যুজক আসিল যেৱে ৰাজাৰ কুমাৰ ।

সিয়ো সমে যুজ মই কৰিলো বিস্তৰ ॥৮৪

নিয়ত যুদ্ধত মোৰ নপাইলেক সন্ধি ।

ব্ৰহ্মপাশ মাৰি মোক কৰিলেক বন্দি ॥৮৫

বন্ধ এৰাইবাক পাৰোঁ মন্ত্ৰৰ প্ৰবলে ।

দিন ভাগে লঙ্কা দেখোঁ বন্ধনৰ ছলে ॥৮৬

ত্ৰিদশৰ বৰত অবধ্য তিনি লোকে ।

ৰাক্ষস সকলে কিবা কৰিবেক মোকে ॥৮৭

ইন্দ্ৰজিতে বান্ধি নিলে ৰাজাৰ পাশক ।

মুণ্ড তুলি দেখিলোহোঁ দিব্য সভা এক ॥৮৮

প্ৰহন্তে পুছিলা মোত বিস্তৰ বচন ।

কোনেবা পঠাইলে তোক আইলে কি কাৰণ ॥৮৯

প্ৰহস্তৰ আগে কথা কহিলো বিস্তৰ ।

সুগ্ৰীৱে পঠাইলে দূত কৰিয়া ৰামৰ ॥৯০

সীতা খুজি আইলো সাগৰত ভৈলো পাৰ ।

কহিলো সকলে যত কাৰ্য্যক আমাৰ ॥৯১

ৰাঘৱৰ দূত শুনি ক্ৰোধিয়া ৰাৱণে ।

কাটিবাক লাগি আদেশিলে তেতিখনে ॥৯২

তাৰ ভাই বিভীষণে প্ৰাণ ৰাখিলন্ত ।

প্ৰবোধ বচনে ৰাৱণক কৰি শান্ত ॥৯৩

সকলে ৰাক্ষসে মিলি এক বুদ্ধি পাইল ।

লাঙ্গুলে কাপোৰ বান্ধি আগনি লগাইল ॥৯৪

লাঞ্জৰ অগনি লৈয়া নগৰী ফুৰিলো ।

লঙ্কা পোৰন্তে বৰ চোটে ভাগৰিলো ॥৯৫

নগৰীৰ অগনিত বৰ পাইলো তাপ ।

সাগৰৰ মাজক লাগি কৰিলোহো জাপ ॥৯৬

আকাশৰ বাণীক শুনিয়া তেতিক্ষণে ।

মুখে চুঞ্চি অগনি নিমাইলো ৰঙ্গমনে ॥৯৭

গুচিল অগনি মোৰ খণ্ডিল প্ৰয়াস ।

পুনৰপি চলি গৈলো জানকীৰ পাশ ॥৯৮

সীতাৰ চৰণ ধূলা মাথাত কৰিলো ।

দেবীৰ প্ৰসাদে সব দুৰ্গতি তৰিলো ॥৯৯

সবাকো বুলিলা দূতে কৰযোৰ কৰি ।

ৰামৰ পাশক চলি যাওঁ শীঘ্ৰ কৰি ॥১০০

যতেক সঙ্কেত দেবী মোক বুলিলন্ত ।

ৰামত কহন্তে সবে শুনিবা বৃত্তান্ত ॥১০১

অঙ্গদে বোলন্ত ওৱা সবে যাওঁ পাছে ।

এক কাৰ্য্য কৰোঁ যে সবাৰে মন আছে ॥১০২

সাগৰক তৰোহো পৰ্ব্বত বৰিষণে ।

আছোক ৰাক্ষস কি কৰিব দেৱগণে ॥১০৩

ইন্দ্ৰজিত শুনু ব্ৰহ্ম অস্ত্ৰত সুজান ।

তাকো পাইলে সমৰত কৰিবো নিৰ্যান ॥১০৪

বিশ্বকৰ্ম্মা সুত মহাবীৰ বৰ নল ।

সুমুখ দুৰ্ম্মুখ আৰু সুষেণ প্ৰবল ॥১০৫

বেগদসি মৈন্দ্য আৰু পনস দ্বিবিদ ।

ধুম্ৰকেতু সম্প্ৰদ্ৰখ প্ৰখৰ কুমুদ ॥১০৬

সবে মহাবলী সবে যুদ্ধত সম্ভুত ।

বিলম্বত কাৰ্য্য নাহি এহিসে যুগুত ॥১০৭

হনুমন্ত তাৰ যে বিনোদ মহাবল ।

জাম্বৱন্ত আদি কৰি গিয়াতি সকল ॥১০৮

আনো আনো বীৰ যত আছা বহুতৰ ।

সবে হন্তে সাজ পাৰ হুয়া সমুদ্ৰৰ ॥১০৯

সবে মিলি গৈয়া আগে সমুদ্ৰক তৰি ।

ৰাৱণক মাৰি সীতা আনিবাক পাৰি ॥১১০

পাছে নিয়া যোগাইয়োক ৰামৰ চৰণত ।

হেন কাৰ্য্য কৰোঁ আগে মোহোৰ সম্মত ॥১১১

জাম্বয়ে বোলন্ত বচন শুনা হিত ।

আদেশ কৰিলা ৰামে সীতাক খুজিত ॥১১২

আজ্ঞা নকৰিলা প্ৰভু জিনি আনিবাক ।

আমি জিনি আনি দিলে নলৈবা সীতাক ॥১১৩

ৰামৰ শান্তীক হৰি নিলে যিটো জনে ।

ৰণে জিনি তাক মাৰি আন্তো আপোনে ॥১১৪

হঠাত্ কাৰ কৰি কেহো ভালক নপাইব ।

ঘাৱ ছাৰি পাছে আষুধিয়ে বেন্ত বাইব ॥১১৫

সীতাক দেখি আসিল উত্তম ভৈল কায ।

গাৱ তুলিয়োক চলোঁ গিয়াতি সমাজ ॥১১৬

সবা গৈয়া জনায়োক ৰাম চৰণত ।

এহি কাৰ্য্য ভাল দেখোঁ মোহোৰ সম্মত ॥১১৭

যুগুতি বচন শুনি সবহি সাদৰি ।

তেখনে লৰিল মাৰুতিক আগ কৰি ॥১১৮

মত্ত গজ সম সবে প্ৰবল বানৰ ।

ৰামৰ পাশক লৰি ভৈল নিৰন্তৰ ॥১১৯

গগন মণ্ডলে যেন মেৰুৰ শিখৰ ।

জানকীৰ বাৰ্ত্তা পায়া মুদিত বানৰ ॥১২০

ৰাঘৱক পাশক নিসন্ধি কৰি যাই ।

খল খলি কৰি হাসে কতো গীত গায় ॥১২১

ধিতিঙ্গালি কৰি পথ অনেক এৰাইল ।

প্ৰয়াসিল কপিগণ মধুবন পাইল ॥১২২

জিৰাইবাক লাগি সবে বসি ধৰণীত ।

সুগ্ৰীৱৰ মধুবন দেখিল ত্বৰিত ॥১২৩

মধুবন দেখি জিহ্বা কৰে লট পট ।

গহ নাহি কাহাৰো জনাইতে অঙ্গদত ॥১২৪