সূৰ্যবংশৰ বিৱৰণ
৬ অধ্যায় 
 সূৰ্য্যবংশৰ বিৱৰণ
 
অনন্তৰে হৰিষে বাল্মীকি তপোধন ।

ৰামক সুমৰি আতি ভৈলা শুদ্ধমন ॥১

শুভক্ষণে বসিলা কৰিতে ৰামায়ণ ।

আচৰিলা সুমঙ্গল হৰিৰ কীৰ্ত্তন ॥২

ধৰিয়া শিৰত মুনি ব্ৰহ্মাৰ আদেশ ।

সুমৰিলা মনে নাৰদৰ উপদেশ ॥৩

ৰামায়ণ কৰিতে লাগিলা অনুক্ৰমে ।

বংশাৱলী কহিবাক লাগিলা প্ৰথমে ॥৪

ভৈলন্ত মাৰীচ নামে ব্ৰহ্মাৰ তনয় ।

তান পুত্ৰ ভৈলন্ত কশ্যপ মহাশয় ॥৫

কশ্যপ ঋষিৰ পুত্ৰ ভৈলন্ত আদিত্য ।

শ্ৰাদ্ধদেৱ মনু সূৰ্য্যতনয় বিদিত ॥৬

ভৈলন্ত সুযজ্ঞ নামে মনুৰ তনয় ।

তান পুত্ৰ ভৈলন্ত ইক্ষ্বাকু মহাশয় ॥৭

ভৈলন্ত ইক্ষ্বাকু আতি নৃপতি প্ৰধান ।

তেন্তে কৰিলন্ত পুৰী অযোধ্যা নিৰ্ম্মাণ ॥ ৮

বিকুক্ষি ভৈলন্ত পুত্ৰ ইক্ষ্বাকু ৰাজাৰ ।

ভৈলা বিকুক্ষিৰ পুত্ৰ পৃথু নাম যাৰ ॥৯

প্ৰসাক্ৰুত ভৈলন্ত পৃথুৰ বীৰ্য্যে জত ।

ভৈলন্ত মান্ধাতা তান তনয় প্ৰখ্যাত ॥১০

কৰিলা মান্ধাতা সপ্তদ্বীপ অধিকাৰ ।

কুৰু নামে ভৈলা তান তনয় প্ৰচাৰ ॥১১

ভৈলন্ত তাহাৰ পুত্ৰ স্বয়ম্বুব নাম ।

অনাৰণ্য ভৈল পুত্ৰ অনুপাম ॥১২

তান পুত্ৰ আৰণ্য বিষ্ণুৰ সমসৰ ।

দীৰ্ঘবাহু নামে পুত্ৰ ভৈল আৰণ্যৰ ॥১৩

ভৈল দীৰ্ঘবাহুত দিলীপ নৰেশ্বৰ ।

হাৰ্য্যক নামত পুত্ৰ ভৈল দিলীপৰ ॥১৪

হাৰ্য্যক পাইলন্ত মাধৱত পুত্ৰবৰ ।৪

হাৰিদ্ৰ ভৈলন্ত তেবে পুত্ৰ হাৰ্য্যকৰ ॥১৫

সাস্ৰুক নামত পুত্ৰ ভৈল হাৰিদ্ৰৰ ।

মন্দক্ষিণি নামে পুত্ৰ ভৈল সাস্ৰুকৰ ॥১৬

মন্দক্ষিণিৰ তনয় ভৈলন্ত সগৰ ।

শশবিন্দ ভৈলন্ত তনয় সগৰৰ ॥১৭

ভৈলা নন্দনামে শশবিন্দৰ সন্ততি ।

তান পুত্ৰ ভৈলন্ত নন্দন মহামতি ॥১৮

বিশ্বনাথ নামে পুত্ৰ ভৈল নন্দনৰ ।

অম্বত্ৰক নামে পুত্ৰ ভৈল বিশ্বনাথৰ ॥ ১৯

ভগীৰথ ভৈলা অম্বত্ৰকৰ তনয় ।

গঙ্গাক নমাইলা ভগীৰথ মহাশয় ॥২০

ভৈলন্ত সৌদাস ভগীৰথৰ সন্ততি ।

সৌদাসৰ তনয় দিলীপ নৰপতি ॥২১

দিলীপৰ পুত্ৰ ৰঘু নামে নৰেশ্বৰ ।

ৰঘুৰ তনয় ভৈল অজ নৃপবৰ ॥২২

অজৰ যে পুত্ৰ ভৈলা দশৰথ নাম ।

পৃথিবীতে যাৰ গুণে নাহি অনুপাম ॥২৩

অজ নৃপতিৰ পটেশ্বৰী ইন্দুমতী ।

দশৰথ নৃপতিৰ মাতৃ মহা সতী ॥২৪

অনুক্ৰমে বংশাৱলী কহিলোঁ সকল ।

অযোধ্যা নগৰে ৰাজা হৈবা মহাবল ॥২৫

সূৰ্য্য বংশে বত্ৰিশ পুৰুষ অনন্তৰ ।

ভৈল উতপতি দশৰথ নৰবৰ ॥২৬

কি কহিবোঁ কথা দশৰথ নৃপতিৰ ।

সাগৰ গম্ভীৰ ধীৰ গুণৰ মন্দিৰ ॥২৭

মহা মহা পাপী তৰে নাম লৈলে যাৰ ।

হেন ৰামচন্দ্ৰ ভৈলা যাত অৱতাৰ ॥২৮

তান আন গুণ কিবা বৰ্ণাইবোঁ বিস্তৰ ।

নাহি সুপুৰুষ দশৰথ সমসৰ ॥২৯

যিতো বাহুবলে অসুৰক কৰি হত ।

দেৱ সমে বাসৱক থাপিলা স্বৰ্গত ॥৩০

তাহান গুণক কোনে কৰিবেক অন্ত ।

বিষ্ণুত ভকত যেতো পৰম মহন্ত ॥৩১

সংক্ষেপে কহিলোঁ দশৰথৰ মহত্ত্ব ।

বিস্তাৰিয়া কহোঁ কিছু শুনিয়ো সাম্প্ৰত ॥৩২

কোশলৰ উত্তৰত অযোধ্যা নগৰ ।

দুতি স্বৰ্গপুৰ অম্ৰাৱতী পটন্তৰ ॥৩৩

বাৰ প্ৰহৰৰ পথ পথালি প্ৰমাণ ।

পঞ্চিশ যোজন পথ দীৰ্ঘৰ নিৰ্ম্মাণ ॥ ৩৪

পৃথিবীত পটন্তৰ নাহি অযোধ্যাৰ ।

ত্ৰিভুবন জিনি পুৰি কৰে জাতিষ্কাৰ ॥৩৫

ভুবন দুৰ্ল্লভ নগৰৰ পৰিপাটী ।

সুবৰ্ণ ৰতনে বিৰচিত হাটী বাটী ॥৩৬

স্থানে স্থানে প্ৰকাশয় দীঘী সৰোবৰ ।

নানাৰত্নে ৰচি আছে চাৰিও কাষৰ ॥৩৭

নানা ফল ফুলে পাৰে পাৰে ৰহি আছে ।

নানা উপবন শোভা কৰে কাছে কাছে ॥৩৮

চৌভিতি নগৰ গড় প্ৰাঞ্চী সুবৰ্ণৰ ।

নানাবিধ অস্ত্ৰে শস্ত্ৰে দুৰ্দ্ধৰ নিৰন্তৰ ॥৩৯

নগৰৰ দ্ধাৰ আছে লঙ্ঘিয়া আকাশ ।

নানা জলজন্তু তাত কৰয় প্ৰকাশ ॥ ৪০

নানা ৰত্নে বিৰচিত চৌপন্থা পদূলি ।

ধ্বজ দণ্ড পতাকা তোৰণ আছে তুলি ॥৪১

নানাবিধ গৃহ সাৰি সাৰি প্ৰকাশয় ।

ওপৰত পঞ্চ সুবৰ্ণৰ ঘটচয় ॥ ৪২

যেন দেৱ দেৱী অযোধ্যাৰ নৰনাৰী ।

দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰে ফুৰে কাছি পাৰি ॥৪৩

পৰম সঙ্কুল হস্তী ঘোঁৰা ৰথে আতি ।

ব্ৰাহ্মণ ক্ষত্ৰিয় বৈশ্য শূদ্ৰ চাৰি জাতি ॥৪৪

আচাৰে হৰিষে যাৰ যেন জাতিধৰ্ম্ম ।

নিজ বৃত্তি বিনে নকৰয় আন কৰ্ম্ম ॥৪৫

নাহি অনাচাৰ হিংসা মিছা ডাকা চুৰি ।

নকৰয় পৰদাৰ অন্যায় চাতুৰি ॥৪৬

নাহি শোক সন্তাপ নাহিকে দ্বন্দবাদ ।

অকালত মৃত্যু আসি নকৰে প্ৰমাদ ॥৪৭

নাহি দুঃখী ভিক্ষী জন অযোধ্যা নগৰে ।

সমস্তৰে অচলা সম্পত্তি ঘৰে ঘৰে ॥৪৮

হেন মহা সুখে বঞ্চে অযোধ্যাৰ প্ৰজা ।

তাতে ভৈলা পাচে দশৰথ মহাৰাজা ॥৪৯

পৰম মহন্ত সন্ত শীতল স্বভাৱ ।

ভৈলা যেন লোকৰ সম্যক বাপমাৱ ॥৫০

স্বধৰ্ম্মত শুদ্ধবুদ্ধি সুন্দৰ শৰীৰ ।

ৰমণীৰমণ ৰতিৰঙ্গ মহাবীৰ ॥৫১

সদাই ধৰ্ম্মত ৰতি বিষ্ণুত ভকত ।

সৰ্ব্বগুণযুত গুণ সমস্তে মহত ॥৫২

ধৈৰ্য্যে যেন মেৰু গিৰি গম্ভীৰ সাগৰ ।

প্ৰতাপত আদিত্য ক্ৰোধত মহেশ্বৰ ॥৫৩

দানে বলি ৰাজা হৰিশ্চন্দ্ৰ সমসৰ ।

বলে বুদ্ধি সমান ভোগত পুৰন্দৰ ॥৫৪

অস্ত্ৰে শস্ত্ৰে শাস্ত্ৰে নানা গুণে সুমণ্ডিত ।

বৃহস্পতি সম ৰাজা পৰম পণ্ডিত ॥ ৫৫

সাম দান ভেদ দণ্ড জানা চাৰি নয় ।

মহা সুৰ সমৰে যমকো নাহি ভয় ॥৫৬

সাতোদ্বীপা পৃথিবীৰ ভৈলা অধিপতি ।

পুত্ৰৱতে লোকক পালন্ত প্ৰতিনিতি ॥৫৭

নাহিকে শত্ৰুক শঙ্কা ৰাজাৰ আগত ।

ভৃত্য যেন খাটয় নৃপতি আছে যত ॥৫৮

মহামুনি বশিষ্ঠ ভৈলন্ত পুৰোহিত ।

সুমন্ত্ৰ প্ৰমুখ্যে আঠ মন্ত্ৰী সুবেষ্টিত ॥৫৯

হৃষ্ট পুষ্ট সন্তুট বলিষ্ঠ মহাশূৰ ।

অস্ত্ৰে শস্ত্ৰে সমন্বিতে কটক প্ৰচুৰ ॥৬০

সমৰত যম সম যেন কৰে গতি ।

অসংখ্য প্ৰমাণ গজ বাজী ৰথপতি ॥ ৬১

মহা শ্ৰীযুত ৰাজা মহেন্দ্ৰ পৰায় ।

কতেক বৰ্ণাইবোঁ গুণ কহন নাযায় ॥৬২

সুবলিত ভুজযুগ বাসুকী সমান ।

বজ্ৰতো অধিক তান শৰৰ সন্ধান ॥৬৩

মহা যশ ৰাশি প্ৰকাশয় ত্ৰৈলোক্যত ।

ভয়ে তৰ তৰি সুৰাসুৰ নাদ যত ॥৬৪