গুহক চণ্ডাল
<big>২৭ অধ্যায়<big> 

    গুহক চণ্ডাল

পুষ্যা নক্ষত্ৰত দশৰথ মহাবীৰ ।

চাৰি পুত্ৰ সমে গৈলা ভাগীৰথী তীৰ ॥১

স্নান দান তৰ্পণ কৰিয়া নৃপবৰ ।

দেৱঋষি পিতৃক তৰ্পিল নিৰন্তৰ ॥২

শুনিয়োক আত পৰে অদ্ভুত কথন ।

সৈন্য সমে ভৈল তৈত যেন মহাৰণ ॥৩

পৰম দৰ্পীষ্ঠ হৃষ্ট পুষ্ট কলেৱৰ ।

সেহি সময়তে মিলিলেক আথান্তৰ ॥৪

পূৰ্ব্বত ব্ৰাহ্মণ আসি অধৰ্ম্ম কৰিল ।

সেহি পাপে চণ্ডাল যোনিত উপজিল ॥৫

গুহনামে ভৈল সিটো ৰাজা চণ্ডালৰ ।

সেহি সময়ত লৈয়া সেনা নিৰন্তৰ ॥৬

দশৰথ নৃপতিক নগণি মনত ।

চণ্ডাল কৰিল স্নান গঙ্গাৰ জলত ॥৭

দশৰথে দেখে অহম্মম চণ্ডালৰ । 

ধৰি আনিবাক আজ্ঞা দিলা নৃপবৰ ॥৮

শুনি গুহ নৃপতিৰ ক্ৰোধ বৰ ভৈল ।

অনেক চণ্ডাল সমে যুজিবাক লৈল ॥৯

দশৰথ নৃপতিৰ কটক অপাৰ ।

দুয়ো সেনা অন্যো অন্যে কৰে ধৰ মাৰ ॥১০

লাগিল সমৰ ভাগীৰথী তীৰ জুৰি ।

উভয় কটকে লগাইলেক হুড়াহুড়ি ॥১১

অনেক কটক বেঢ়ি কৰে হুলস্থূল ।

পৰম দুৰ্ঘোৰ ৰণ মিলিল তুমুল ॥১২

মাৰয় খাণ্ডাৰ কোব বাৰুক ঝঙ্কাৰি ।

বাৰু সমে শালে কেহো জনে শৰ মাৰি ॥১৩

খৰতৰ অস্ত্ৰ ধৰি দুহাতে প্ৰহাৰে ।

লৱৰন্তে গৈয়া কতো হাতে খোঞ্চা মাৰে ॥১৪

মদমত্ত চণ্ডালৰ উথলিল ৰোল ।

আগুৱান হুয়া যুজে লৈয়া ঢাল খোল ॥১৫

চাৰিভিতি শবদ উঠিল ভয়ঙ্কৰ ।

পৰম চঞ্চল চিত্ত ভৈল চণ্ডালৰ ॥১৬

মদ্য লাগি আছয় চেতন নাহি গাৱে ।

হাতত চৌৱৰি ধৰি হুলাহুলি ধাৱে ॥১৭

আউল জাউল বাউল যেন খেদি আসে ।

অৰে তই কোন বুলি ফুৰে চাৰি পাশে ॥১৮

নাহি অস্ত্ৰ শস্ত্ৰ কতো প্ৰহাৰয় দলি ।

দশৰথে দেখিয়া হাসন্ত খলখলি ॥১৯

আপোনাৰ কটকক দিলন্ত নিশান ।

গুহ নৃপতিক জীৱন্ততে ধৰি আন ॥২০

শুনি নৃপতিৰ আতি কটক প্ৰখৰ ।

যুজিবাৰ সন্ধি আতি জানয় বিস্তৰ ॥২১

চাৰি ভিতি বেঢ়িয়া অনেক সেনাগণে ।

গুহ চণ্ডালক বন্দী কৰিলা তেখনে ॥২২

পাচে পাত্ৰে নিয়া নৃপতিৰ আগে দিল ।

ৰামক দেখিয়া পূৰ্ব্ব বৃত্তান্ত স্মৰিল ॥২৩

ৰামৰ চৰণে গৈয়া কৰি নমস্কাৰ ।

ৰামত কহন্ত গুহে কথা আপোনাৰ ॥২৪

শুনিয়োক ৰাম কহোঁ তযু চৰণত ।

আছিলোঁ ব্ৰাহ্মণ মই পূৰ্ব্ব জনমত ॥২৫

যি দোষে চণ্ডাল ভৈলোঁ শুনা স্বৰূপত ।

ভগীৰথ মহাৰাজা তোমাৰ বংশত ॥২৬

ব্ৰহ্মাক আৰাধি ৰাজা মহাধৰ্ম্মশীল ।

ব্ৰহ্মলোক হন্তে গঙ্গা নমায়া আনিল ॥২৭

ব্ৰহ্মপদৰজমিশ্ৰ তুলসী সহিত ।

ভৈল সৰ্ব্বোত্তম গঙ্গা জগতে বিদিত ॥২৮

নাহি ত্ৰিভুবনে তীৰ্থ গঙ্গাৰ সমান ।

যত মহাজন সবে কৰিলন্ত স্নান ॥২৯

ব্ৰাহ্মণ বুলিয়া গৰ্ব্ব কৰিলোঁ মনত ।

গঙ্গা আদি তীৰ্থ আছে মোৰ শৰীৰত ॥৩০

নকৰিলোঁ স্নান মই গঙ্গাৰ জলত ।

শপিলন্ত গঙ্গা ক্ৰোধ কৰিয়া মনত ॥৩১

মোত স্নান নকৰিলি ব্ৰাহ্মণ গৰ্ব্বত ।

এহি পাপে তোৰ জন্ম হৈব চণ্ডালত ॥৩২

গুহ নামে হৈবি তই ৰাজা চণ্ডালৰ ।

এহি বুলি পাচে সীমা দিলন্ত শাপৰ ॥৩৩

থাকয় তোহোৰ মন যেবে মোক প্ৰতি ।

জন্মে জন্মে মোত তেবে কৰিবি ভকতি ॥৩৪

এক শত জন্ম মোত ভক্তি কৰ যেবে ।

ইতো পাতকৰ বিপ্ৰ মুক্ত হৈবি তেবে ॥৩৫

যেবে দৰশন তই পাস শ্ৰীৰামক ।

একে জন্মে তোৰ তেবে খণ্ডিব পাতক ॥৩৬

এহি সীমা থৈয়া গঙ্গা দিলা মোক শাপ ।

উপজিলোঁ চণ্ডাল যোনিত মই পাপ ॥৩৭

ভৈলা নাৰায়ণ ৰঘুবংশে অৱতাৰ ।

তযু দৰশনে পাপ গুচিল আমাৰ ॥৩৮

তোমাৰ চৰণে আবে লৈলোঁহো শৰণ ।

তুমি বিনে মোৰ গতি নাহি আন জান ॥৩৯

সদা সেবা কৰি মই থাকিবো তোমাক ।

তোমাৰ পিতৃত মাগি লৈয়োক আমাক ॥৪০

শুনি ৰাঘৱৰ মহা কৰুণা মিলিল ।

অনেক বিনয় কৰি পিতৃক বুলিল ॥৪১

শুনিয়োক পিতৃ কৃপা কৰিয়োক মোক ।

গুহ নৃপতিক মেলি মোহোক দিওক ॥৪২

জগতৰ পতি ৰামদেৱৰ বচন ।

শুনি দশৰথৰ সন্তুষ্ট ভৈল মন ॥৪৩

স্বভাৱে ৰামত দয়া ৰাজাৰ বিস্তৰ ।

মেলিয়া গুহক তাঙ্ক দিলা নৃপবৰ ॥৪৪

পাইলন্ত গুহক ৰামে পিতৃত মাগিয়া ।

কৰিলা আশ্বাস বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ দিয়া ॥৪৫

অনেক শাসন ৰামে দিলা গ্ৰামদেশ ।

নিৰ্ভয় বচনে তাঙ্ক বুলিলা অশেষ ॥৪৬

আজি ধৰি গুহ তুমি ভৈলা মোৰ মিতা ।

থাকিয়োক সুখে কিছু নকৰিবা চিন্তা ॥৪৭

হেন শুনি গুহ চণ্ডালৰ অধিপতি ।

ৰামক বুলিল কৰি অনেক ভকতি ॥৪৮

কৈৰ মই হীন জাতি চণ্ডাল অধম ।

তুমি ত্ৰিজগত গুৰু ঈশ্বৰ পৰম ॥৪৯

ব্ৰহ্মা হৰে নাজানন্ত যাহাৰ মহিমা ।

চাৰি বেদে কহি যাৰ নাপাৱন্ত সীমা ॥৫০

অধমো উদ্ধৰে যাৰ নাম লৈলে মাত্ৰ ।

মই কেনে তোমাৰ মিত্ৰৰ ভৈলোঁ পাত্ৰ ॥৫১

কমনে তৰ্কিবে প্ৰভু তোমাৰ লীলাক ।

কৰা অনুগ্ৰহ কেনে কেতিক্ষণে কাক ॥৫২

নাহিকে তোমাত জাতি আচাৰ বিচাৰ ।

তযু পদে শৰণ কৰোক মাত্ৰ সাৰ ॥৫৩

এতেকে তোমাৰ তাত কৰুণা মিলয় ।

যেই সেই মতে যেন অমৃত পিৱয় ॥৫৪

এতেকে অজৰামৰ হোৱে সিতো জন ।

লৈলোঁ আজি  মাত্ৰ মই  তোমাত শৰণ ॥৫৫

এতেকতে মোক মিত্ৰ বুলিয়া ধৰিলা ।

এহিতো অতৰ্ক তযু বিপৰীত লীলা ॥৫৬

আনো নানা স্তুতি নতি কৰিলা ভকতি ।

পাচে তাঙ্ক বিদায় দিলন্ত ৰঘুপতি ॥৫৭

ৰামত মেলানি পায়া কৰি যোৰহাত ।

দণ্ডৱতে পৰি আতি কৰি প্ৰণিপাত ॥৫৮

মাথাত মাখিল চৰণৰ ধূলি আনি ।

পুনৰপি কৃতাঞ্জলি বুলিলন্ত বাণী ॥৫৯

তোমাৰ চৰণে ৰচি নুগুচোক মোৰ ।

যাক দৰশনে পাপ এৰাইলোঁ দুৰ্ঘোৰ ॥৬০

ধৰিবাহা আমাক দাসৰ বুলি দাস ।

জন্মে জন্মে এহি চৰণত হৌক আশ ॥৬১

এহি বুলি কতো দূৰ গৈলা পাচভৰি ।

পুনৰপি প্ৰণামিলা দণ্ডৱতে পৰি ॥৬২

ৰাম পাদপদ্ম দুই মনে ধৰি লৈল ।

সৈন্যসমে গুহ নিজ স্থানে চলি গৈল ॥৬৩

অনন্তৰে দশৰথ নৃপতি প্ৰধান ।

পাত্ৰ পু্ত্ৰ সসৈন্যে কৰিলা গঙ্গাস্নান ॥৬৪

চলিবাক চান্তে দিনকৰ অস্ত গৈল ।

দেখি ভৰদ্বাজৰ আশ্ৰম গৈয়া পাইল ॥৬৫

চাৰি পুত্ৰ সমন্বিতে ৰাজা শুদ্ধ মনে ।

কৰিলন্ত নমস্কাৰ ঋষিৰ চৰণে ॥৬৬

ভৰদ্বাজে বেদ মন্ত্ৰ কৰিয়া সম্বাদ ।

পুত্ৰ সমে ৰাজাক কৰিলা আশীৰ্ব্বাদ ॥৬৭

নানাবিধ দ্ৰব্য মুনিৰাজ কৌতূহলে ।

অতিথিৰ ব্যৱহাৰ কৰিলা সকলে ॥৬৮

ৰামক দেখিয়া মুনি ভৈলা ৰঙ্গমন ।

কোলে লৈয়া ঋষিৰাজ কৰিলা শয়ন ॥৬৯

নিদ্ৰা গৈলা ৰামচন্দ্ৰ ঋষিৰ লগত ।

ইন্দ্ৰে সমে আসিলন্ত দেৱগণ যত ॥৭০

ৰামক কৰিলা অভিষেক পুৰন্দৰ ।

মন্ত্ৰে সমে দিলা সবে দিব্য ধনুশৰ ॥৭১

পাচে ইন্দ্ৰে দিলন্ত ৰামক সমিধান ।

এহি ধনুশৰে শত্ৰু কৰিবা নিৰ্যাণ ॥৭২

নানা দিব্য কামে ধনুৰ্ব্বাণ অনুপাম ।

মন্ত্ৰ সমে পায়া ৰঙ্গমন ভৈলা ৰাম ॥৭৩

ধনুশৰ দিয়া চলি গৈলা দেৱগণ ।

ৰাত্ৰি অৱসানে ৰাম পাইলন্ত চেতন ॥৭৪

দেখন্ত হাতে আছে দিব্য ধনুশৰ ।

কৰে ফটফট মনে মন্ত্ৰ নিৰন্তৰ ॥৭৫

দেখি ধনুৰ্ব্বাণ ঋষি ৰামৰ হাতত ।

পৰম বিস্ময় ভৈল মুনিৰ মনত ॥৭৬

প্ৰভাতে উঠিয়া ৰাম কৰিলন্ত স্নান ।

ঋষি সমে দশৰথ ভৈলা একস্থান ॥৭৭

কৰি কৰযোৰ ৰামচন্দ্ৰ মহাভাগে ।

কহন্ত স্বপ্নৰ কথা দুহান্তৰ আগে ॥৭৮

ঐৰাৱত স্কন্ধে আসিলন্ত পুৰন্দৰ ।

মন্ত্ৰে সমে দিলা মোক দিব্য ধনুশৰ ॥৭৯

দেৱগণ সবে আৰু বুলিলা বচন ।

এহি ধনুৰ্ব্বাণে জিনিবাহা শত্ৰুগণ ॥৮০

এহি বুলি চলি গৈলা দেৱগণ যত ।

জাগি দেখোঁ ধনুৰ্ব্বাণ আছয় হাতত ॥৮১

মনত সুমৰোঁ মহামন্ত্ৰগণ যত ।

এহি বুলি ৰামচন্দ্ৰে দুহানো আগত ॥৮২

স্বপনৰ লব্ধ ধনুশৰ আনি দিল ।

দেখি সমস্তৰ মনে বিস্ময় মিলিল ॥৮৩

ভৰদ্বাজ ঋষি ধনু দেখি বিদ্যমান ।

অদ্ভুত মানিয়া মনে কৰিলন্ত ধ্যান ॥৮৪

জানিলন্ত ঋষি ৰাম নুহিক মানুষ ।

ভৈলা অৱতাৰ বিষ্ণু পৰম পুৰুষ ॥৮৫

দিলন্ত অজয় ধনুৰ্ব্বাণ দেৱৰাজে ।

বধিৱন্ত ৰাৱণক সংগ্ৰামৰ মাজে ॥৮৬

জানি মহা মুনি মনে ভৈল কৌতূহল ।

পাচে ৰামচন্দ্ৰক স্বপ্নৰ দিলা ফল ॥৮৭

স্বপ্নত তোমাক ধনু দিলা পুৰন্দৰ ।

জিনিবা শত্ৰুক যশ বাঢ়িব বিস্তৰ ॥৮৮

নপাৰি কহিবে ৰাম তোমাৰ মহত ।

স্বপ্ন শুনি হাসিলন্ত ৰাজা দশৰথ ॥৮৯

ভৰদ্বাজ ঋষিক কৰিয়া সতকাৰ ।

চাৰিপুত্ৰ সহিতে কৰিলা নমস্কাৰ ॥৯০

মাগিয়া মেলানি আতি বুলি প্ৰিয় বাণী ।

পুত্ৰ সমে অযোধ্যাক গৈলা মহামানী ॥৯১

নিজ মন্দিৰত ৰাজা ৰৈল ৰঙ্গমনে ।

মিলয় আনন্দ পুত্ৰমুখ দৰশনে ॥৯২

মহাগুণে গুণৱন্ত চাৰিও তনয় ।

যত অস্ত্ৰ শস্ত্ৰ শাস্ত্ৰ চাৰিও জানয় ॥৯৩

কেৱল ধৰ্ম্মত মাত্ৰ ৰতি সৰ্ব্বক্ষণে ।

কৰন্ত ভকতি নিতে ৰামৰ চৰণে ॥৯৪

চাৰি ভাইৰ মাজে ৰামচন্দ্ৰ গুণে চাৰ  ।

তান্ত অতিশয় প্ৰীতি বাঢ়য় ৰাজাৰ ॥৯৫

ৰামৰ সমান আৰু নাহি ত্ৰিভুবনে ।

তাহান গুণৰ অন্ত কহিবেক কোনে ॥৯৬

দেখয় গম্ভীৰ কোটি সমুদ্ৰত কৰি ।

ক্ষমাগুণে কোটি বসুন্ধৰা নুহি সৰি ॥৯৭

ধৈৰ্য্যে কোটি এক মেৰু নুহি পটন্তৰ ।

শ্ৰমত সমান নুহি কোটি মহেশ্বৰ ॥৯৮

কোটি এক সূৰ্য্য সম নুহি প্ৰতাপত ।

এক কোটি যম সম নুহিকে ক্ৰোধত ॥৯৯

বিলাসত সম নুহি কোটি পুৰন্দৰ ।

শীতলত চন্দ্ৰ কোটি নুহি সমসৰ ॥১০০

গজেন্দ্ৰ কোটিকো জিনি গমন গম্ভীৰ ।

কোটি হেমৱন্ত জিনি নিষ্কম্প শৰীৰ ॥১০১

অমৃত কোটিতো কৰি দেখয় মধুৰ ।

ৰূপে কোটি কন্দৰ্পৰো দৰ্প কৰে চূৰ ॥১০২

নুহি দুৰ্গা কোটি সম শত্ৰুমৰ্দ্দনত ।

ইতিনি ভুবনে সম নাহিকে দানত ॥১০৩

কোটি এক বহ্নি নুহি তেজত সমান ।

বৃহস্পতি কোটি জিনি শাস্ত্ৰত সুজান ॥১০৪

এক কোটি ব্ৰহ্মা সম নুহিকে মানত ।

ধনুৰ্গুণে সম নাহি ইতিনি লোকত ॥১০৫

আনো নানা গুণ যত আছয় ৰামত ।

ত্ৰিভুবন মাজে কোন বৰ্ণাইবে শকত ॥১০৬

অনন্ত শকতি ধৰ পৰম ঈশ্বৰ ।

যাহাৰ কিঙ্কৰ হৰ ব্ৰহ্মা পুৰন্দৰ ॥১০৭

যাক যোগেশ্বৰ সবে চিন্তন্ত ধ্যানত ।

তেন্তে ৰামৰূপে আসি ভৈলন্ত বেকত ॥১০৮

নিজগুণ যশ মহাধৰ্ম্ম মাজে সাৰ ।

কৃপায় কৰিলা আসি লোকত প্ৰচাৰ ॥১০৯

আক শুনি ভনিয়া তৰোক সৰ্ব্বজনে ।

ঈশ্বৰৰ অৱতাৰ এহিসে কাৰণে ॥১১০

ৰাৱণ মাৰণ তান কোন প্ৰয়োজন ।

যাৰ কটাক্ষতে কোটি ব্ৰহ্মাণ্ড উচ্ছন ॥১১১

মাৰিলে ৰাৱণ কোন পৌৰুষ তাহাৰ ।

যাক জিনিলেক বালি বনৰ বানৰ ॥১১২

হেন ৰাম চৰণত কৰিয়োক ৰতি ।

আন পৰিহৰি ৰাম দেৱত কৰি মতি ॥১১৩

অনিত্য সংসাৰ বিলম্বত কাজ নাই ।

চিন্তামণি জন্ম হেৰা হাততে হৰাই ॥১১৪ 

শুনা সভাসদ পদ ৰামৰ চৰিত ।

এহিসে প্ৰধান ধৰ্ম্ম জানিবা কলিত ॥১১৫

মনুষ্য হৈবাৰ প্ৰয়োজন এহিমান ।

বোলা ৰাম ৰাম হৌক পাতক নিৰ্যাণ ॥১১৬