ঋষ্যশৃঙ্গৰ উপস্থিতিত যজ্ঞ
২০ অধ্যায়

ঋষ্যশৃঙ্গৰ উপস্থিতিত যজ্ঞ

শুনিয়োক সুমন্ত্ৰ কথা কহিলা বিশেষ ।

যাইবোঁ মই লোমপাদ নৃপতিৰ দেশ ॥১

পাত্ৰ মিত্ৰ পুৰোহিত চলিয়ো সকল ।

এহি বুলি যাত্ৰা কৰিলন্ত মহাবল ॥২

বশিষ্ঠ প্ৰমুখ্যে পুৰোহিতগণ ৰঙ্গে ।

চলিলা হৰিষে সবে নৃপতিৰ সঙ্গে ॥৩

সুমন্ত্ৰ সহিতে আঠ পাত্ৰ চলি গৈলা ।

গজ বাজী ৰথ সেনা সাজি লগে লৈলা ॥৪

কাহালি মুহুৰি ভেৰী তৰল মৃদঙ্গ ।

ঢাক ঢোল দুন্দুভি শবদে টলবল ॥৫

চিন্ন চোণ্ডা ধ্বজদণ্ড গাহুল বম্বাল ।

নৃপতিৰ আগে পাচে চলিলা সকল ॥৬

কাঞ্চনে ৰচিত ৰথে চড়িল নৃপতি ।

কটকৰ ভৰে দলদপ বসুমতী ॥৭

ৰাজাৰ উপনে ছত্ৰ প্ৰকাশে ধৱল ।

আকাশে প্ৰকাশে যেন চন্দ্ৰৰ মণ্ডল ॥৮

ত্ৰিভুবন চমত্কাৰ ৰাজাৰ পয়ান ।

কম্পে সুৰাসুৰ যহ তৰতৰিমান ॥৯

হেন আড়ম্বৰে অঙ্গদেশে প্ৰবেশিলা ।

লোমপাদ নৃপতিৰ আশ্ৰমে মিলিলা ॥১০

দেখি লোমপাদৰ হৰিষ ভৈল মন ।

দশৰথ নৃপতিক কৰিলা বন্দন ॥১১

কৃতাঞ্জলি কৰি ধৰি প্ৰণতি প্ৰচুৰ ।

দশৰথ ৰাজাক নিলেক অন্তঃপুৰ ॥১২

সুবৰ্ণৰ সিংহাসন দিলা বসিবাক ।

পাদ্য অৰ্ঘ্য দিয়া পূজা কৰিলা ৰাজাক ॥১৩

বশিষ্ঠক আসন দিলন্ত মহাবীৰে ।

ধুয়ায়া চৰণ পাদোদক লৈলা শিৰে ॥১৪

দশৰথ নৃপতিক কৰে ৰাজা স্তুতি .

তযু আগমনে ভৈল থানৰ মুকুতি ॥১৫

আপুনি মিলিলা আসি মোহোৰ গৃহত ।

নজানোহো মই ভাগ্য কৰি আছোঁ কত ॥১৬

ত্ৰিভুবনে নাহি তুমি হেন মহাৰাজ ।

আদেশিয়ো মোক মই কৰোঁ কিবা কাজ ॥১৭

কিবা প্ৰয়োজনে হুয়া আছে আগমন ।

শুনি দশৰথে পাছে বুলিলা বচন ॥১৮

শুনিয়ো নৃপতি মোৰ নাহিকে সন্তান ।

ঋষ্যশৃঙ্গ মহামুনি আছে তযু স্থান ॥১৯

তেহে যজ্ঞ কৰাইলেসে হৈবেক তনয় ।

তাঙ্ক নিবে প্ৰতি আসি আছোঁ মহাশয় ॥২০

শুনি লোমপাদে ঋষ্যশৃঙ্গক আনিল ।

নমস্কাৰ কৰি দুয়ো ৰাজা সাদৰিল ॥২১

সুবৰ্ণৰ আসন ঋষিক আনি দিলা ।

দুয়ো ৰাজা বিস্তৰ ঋষিক সন্তোষিলা ॥২২

লোমপাদে বুলিলন্ত বচন বিনয় ।

এন্তে দশৰথ ৰাজা হুয়ো পৰিচয় ॥২৩

প্ৰাণসম এন্তে মোৰ বান্ধৱ বিচিত্ৰ ।

কত কোটি পুণ্যেসে ইহাঙ্ক পাইলোঁ মিত্ৰ ॥২৪

ইহানে দুহিতা শান্তা মাগিয়া আনিলোঁ ।

যত্ন কৰি আনিয়া তোমাত বিহা দিলোঁ ॥২৫

এন্তে সে জানিবা নিজ শ্বশুৰ তোমাৰ ।

কৰিয়োক ঋষি আবে আঙ্ক উপকাৰ ॥২৬

মনত অসুখ আন নাহিকে তনয় ।

সিহেতু তোমাত ৰাজা কৰিলা আশ্ৰয় ॥২৭

শুনি মুনি ঋষ্যশৃঙ্গ ভৈলা সুপ্ৰসন্ন ।

শান্তা সমন্বিতে ভৈলা চলিবাক মন ॥২৮

শান্তাৰ কৌতুক অতি পিতৃক দেখিয়া ।

মাৱক দেখিতে দশ গুণে ভৈল হিয়া ॥২৯

দেখি লোমপাদক আশ্বাসি দশৰথ ।

শান্তা সমে ঋষিপুত্ৰ গৈলন্ত লগত ॥৩০

পাত্ৰ পুৰোহিত সৈন্য সমে নৃপবৰ ।

ত্বৰিত গমনে পাইলা অযোধ্যা নগৰ ॥৩১

শান্তা আসিবাৰ শুনি তিনি মহা দই ।

কৌশল্যা সুমিত্ৰা শান্তী সুন্দৰী কৈকেয়ী ॥৩২

হৰসফৰস কৰি আসিল বঝাই ।

গলাবান্ধি ধৰিলা শান্তাক লাগ পাই ॥৩৩

নিলন্ত গৃহক হৰিষৰ নাই পাৰ ।

শান্তা সতী কৰিলা মাতৃক নমস্কাৰ ॥৩৪

সবে মহাদই আসি শান্তাক বেঢ়িলা ।

অন্তঃপুৰ মাজে মহা আনন্দ মিলিলা ॥৩৫

সমস্তৰে আনন্দ শান্তাক লাগ পাই ।

তান্ত বিলে কাৰো আৰ পুত্ৰ জীউ নাই ॥৩৬

এতেকে শান্তাক পায়া সবে শত মাৱে ।

বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ আনি দিলা গাৱে গাৱে ॥৩৭

দশৰথ ৰাজা ঋষ্যশৃঙ্গক আনিয়া ।

কৰিলা বিস্তৰ পূজা পাদ্য অৰ্ঘ্য দিয়া ॥৩৮

আন্তে হন্তে হৈব মোৰ মনোৰথ সিদ্ধি ।

ভৈলন্ত আনন্দ যেন পায়া নৱ নিধি ॥৩৯

এহি বুলি অৰ্চ্চা কৰিলন্ত বহুতৰ ।

যেন বৃহস্পতিক পূজিলা পুৰন্দৰ ॥৪০

কৰিলন্ত নৃপতি অনেক সম্ভাষণ ।

পূজা পায়া ঋষিৰ হৰিষ ভৈল মন ॥৪১

অযোধ্যাতে ৰহিলন্ত শান্তাৰে সহিত ।

যেন দেৱগুৰু স্বৰ্গপুৰে ভৈলা থিত ॥৪২

অনন্তৰে নৃপতি যজ্ঞৰ ঘোঁড়া আনি ।

বিধিৱতে অভিষেক কৰি মহামানী ॥৪৩

ৰখিয়া কটক দিলা লগত অনেক .

মেলি দিয়া ঘোঁড়াক পালিলা বৰিষেক ॥৪৪

বসন্ত প্ৰবেশ ভৈলা গুচিয়া শিশিৰ ।

আৰম্ভিলা যজ্ঞ পায়া আদেশ মুনিৰ ॥৪৫

বশিষ্ঠে কহিলা যত যজ্ঞৰ সম্ভাৰ ।

অনেক দেশৰ দ্ৰব্য আনিলা অপাৰ ॥৪৬

সুমন্ত মন্ত্ৰীক দশৰথে আদেশিলা ।

অনেক দেশৰ দ্ৰব্য সুমন্ত্ৰ আনিলা ॥৪৭

সুবৰ্ণ ৰজত ৰত্ন অনেক ভাজন ।

কস্তুৰি কুমকুম লখি অগৰু চন্দন ॥৪৮

মুকুতা প্ৰবাল মণি মাণিক কৰ্পূৰ ।

দিব্য ব্যস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ আনিলা প্ৰচুৰ ॥৪৯

আনো নানা দ্ৰব্য আনিলন্ত বহুতৰ ।

শুভক্ষণে যজ্ঞ আৰম্ভিলা নৃপবৰ ॥৫০

যজ্ঞৰ কথাক শুনি মনত হৰিষি ।

অযোধ্যাক আসিলা অনেক মহাঋষি ॥৫১

কাশ্যপ কপিল কাৰুকলু কাত্যায়ন ।

ৰামদেব দেৱল দুৰ্ব্বাসা তপোধন ॥৫২

ৰাম পৰাশৰ ভৃগু ভাৰ্গৱী গৌতম ।

অত্ৰি বিশ্বামিত্ৰ ত্ৰিতমুনি নৰোত্তম ॥৫৩

মৰীচি চ্যৱন চন্দ্ৰাবিন্দু ভৰদ্বাজ ।

অঙ্গিৰস অগস্তি নাৰদ ঋষিৰাজ ॥৫৪

সনক সনন্দ কন্দ সনতকুমাৰ ।

পুলস্তি পুলহ সনাতন বেদসাৰ ॥৫৫

অস্তিসেন মুনি মাৰ্কন্দেয় সিদ্ধেশ্বৰ ।

ইসব প্ৰমুখ্যে মহামুনি নিৰন্তৰ ॥৫৬

আসিলা কৌতুকে নৃপতিৰ যজ্ঞ স্থান ।

দশৰথে সবাকো কৰিলা বহুমান ॥৫৭

ঋষি ঋষ্যশৃঙ্গে পাচে হুয়া শুদ্ধচিত ।

ৰাজাক কৰিলা মহা যজ্ঞত দীক্ষিত ॥৫৮

অভিষেক হুয়া ৰাজা পাত্ৰক বৰিলা ।

বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ গন্ধ চন্দনে অৰ্চ্চিলা ॥৫৯

কুশহস্ত হুয়া ৰাজা বিষ্ণুক সুমৰি ।

সভাৰ্য্যে বসিলা চিত্ত সাৱধান কৰি ॥৬০

আঠ পাত্ৰ বসিলা ৰাজাৰ অনুক্ৰমে ।

যাৰ যেন কাৰ্য্য তাক চিন্তন্ত নিয়মে ॥৬১

ঋষ্যশৃঙ্গ মন্ত্ৰ পঢ়ি যজ্ঞ আৰম্ভিলা ।

নৃপতিৰ পুত্ৰ হেতু সঙ্কল্প কৰিলা ॥৬২

মন্ত্ৰ পঢ়ি মুনি সবে কৰিলা আহ্বান ।

দেৱে সমে পশুপতি আইলা যজ্ঞথান ॥৬৩

বিভাণ্ডে দেখন্ত ঋষ্যশৃঙ্গ নাই ঘৰে ।

ধ্যান কৰি তেখনে জানিলা মুনিবৰে ॥৬৪

দশৰথ ৰাজা মোৰ নিলেক তনয় ।

পুত্ৰ প্ৰয়োজনে যজ্ঞ কৰে মহাশয় ॥৬৫

ধ্যানে জানি পাচে বিভাণ্ডক মহাঋষি ।

অযোধ্যাক আসিলন্ত পৰম হৰিষি ॥৬৬

বিভাণ্ডক ঋষিক দেখিয়া নৰেশ্বৰ ।

পাদ্য অৰ্ঘ্য দিয়া তাঙ্ক কৰিলা সাদৰ ॥৬৭

বিভাণ্ডক দেখিয়া সকলে মুনিগণ ।

সাদৰিলা বুলি তাঙ্ক মধুৰ বচন ॥৬৮

কৰিলন্ত বিভাণ্ডকে প্ৰশংসা ৰাজাক ।

পুত্ৰ সমে বসিলন্ত যজ্ঞ কৰিবাক ॥৬৯

কৰন্ত হৰিষে যজ্ঞ যত মুনিগণ ।

থানে থানে কৰিলন্ত দ্ৰব্য নিৰূপণ ॥৭০

হুয়া ব্ৰহ্মচাৰী মন সাৱধান কৰি ।

ভৈলা শুদ্ধ প্ৰথমতে বিষ্ণু বিষ্ণু স্মৰি ॥৭১

মূল মন্ত্ৰ উচ্চাৰিয়া ব্ৰাহ্মণ সকল ।.

নিৰন্তৰে উচ্চাৰিলা স্বস্তি সুমঙ্গল ॥৭২

সাঙ্গোপাঙ্গে পূজিলন্ত যজ্ঞ পুৰুষক ।

দশৰথ ৰাজা মনে চিন্তয় পুত্ৰক ॥৭৩

পুত্ৰ মন্ত্ৰ জপ ৰাজা কৰে মনে মনে ।

অগ্নি প্ৰস্থাপন কৰিলন্ত শুভক্ষণে ॥৭৪

অনন্তৰে দ্বিজগণে আহুতি কৰিল ।.

মূৰুখ মাধৱে আদিকাণ্ড বিৰচিল ॥৭৫   

নমো নমো নাৰায়ণ চৰণত ধৰি ।

দশৰথ গৃহে ৰামৰূপে অৱতৰি ॥৭৬

নিজ গুণে জগতৰ পূৰিলাহা মন ।

বোলোঁ ৰাম ৰাম সবে সভাসদগণ ॥৭৭