সসৈন্যে সুগ্ৰীৱ উপস্থিত
<big>২১ অধ্যায়<big> 

সসৈন্যে সুগ্ৰীৱ উপস্থিত ।

হৰিষে লক্ষ্মণ সুগ্ৰীৱৰ ধৰি গলে ।

ৰাজাৰ আদেশে উঠিলন্ত চতুৰ্দ্দোলে ॥১

আগত লক্ষ্মণ পিছে সুগ্ৰীৱ চৰিলা ।

ৰাম পাশে যান্তে শুভ মঙ্গল পৰিলা ॥২

দুই হাঙ্কো ঢোলন্তে যাই ধৱল চামৰ ।

শিৰে শ্বেত ছত্ৰ যেন জ্বলে শশধৰ ॥৩

আগে পাছে অসংখ্যাত বানৰ চলয় ।

জয় জয় ৰামচন্দ্ৰ বুলি জোকাৰয় ॥৪

কতহো দূৰতে দুয়ো ভৈলা ভূমি পাৱ ।

পাইলা কতোক্ষণে গৈয়া ৰাঘৱৰ ঠাৱ ॥৫

লক্ষ্মণে সুগ্ৰীৱে কৰিলন্ত কৃতাঞ্জলি ।

ৰামৰ চৰণ দুয়ো কৰিলা সেৱলি ॥৬

হাত যোৰে সুগ্ৰীৱে থাকিল ৰাম বুলি ।

অপৰাধ সুমৰি হিয়াৰ গুলগুলি ॥৭

কৃতাঞ্জলি কৰিলন্ত বানৰ সকল ।

সূৰ্য্য অস্ত যান্তে যেন সঙ্কোচে কমল ॥৮

কটাক্ষে ৰাঘৱে চাহিলন্ত চতুৰ্ভিতি ।

অসংখ্য পদাতি দেখি সুগ্ৰীৱ সহিতি ॥৯

কোল চাপ বুলিলন্ত শোক পৰিহৰি ।

সজন গৰিহা কিছু পৰিহাস কৰি ॥১০

বসিয়া আছন্ত যেবে সমাজক ৰঞ্জি ।

সুগ্ৰীৱক ৰমচন্দ্ৰ ছলবাদে গঞ্জি ॥১১

সাধু সাধু সখি তুমি মোৰ মহামিত্ৰ ।

আমাৰ কাৰ্য্যত দেখোঁ উত্ৰাৱল চিত্ত ॥১২

অল্পেসে অন্তৰ মাত্ৰ বচন কাৰ্য্যত ।

মুখত অমৃত দেখি কপট মনত ॥১৩

হনুমন্ত প্ৰমুখ্য শুনিয়ো কপি যত ।

স্বৰূপ কাহিনী কহোঁ শাস্ত্ৰৰ সন্মত ॥১৪

দুষ্টা ভাৰ্য্যা শঠ মিত্ৰ ভৈগৈল যাহাৰ ।

স্বামীক সেৱক জনে কৰে অহঙ্কাৰ ॥১৫

সৰ্পে সমন্নিতে যেন একে ঘৰে বাস ।

সিজনৰ জানা নাহি জীৱনত আশ ॥১৬

অধৰ্ম্মত ভক্ষপৰ হোৱে নিতে নিত ।

অৱশ্যেকে নোৱাৰিবে ধন উপাৰ্জ্জিত ॥১৭

ধৰ্ম্ম অৰ্থ কাম তাৰ একোয়ে নিমিলে ।

হেন নৃপতিক জানা আপদেসে গিলে ॥১৮

সুগ্ৰীৱ আমাৰ জানা মিত্ৰ সেহি মত ।

অবিচাৰে মিত্ৰৱতি কৰিলো পূৰ্ব্বত ॥১৯

আন্তে হন্তে সীতা পাইবোঁ হেন আশা কৈলোঁ ।

আছোঁ সীতা পাইবোঁ মিত্ৰভাৱত নৰৈলোঁ ॥২০

আন্ত আশা কৰি দুই পাইলোঁ অতিৰেক ।

শঠামিত্ৰে কত ভাগ্যে কাৰ্য্য সাধিবেক ॥২১

কিন্তু তথাপিতো কৰি আছোঁ মিত্ৰৱতি ।

শুনিয়ো সুগ্ৰীৱ মিত্ৰ বচন সম্প্ৰতি ॥২২

যি কিছু বুলিলোঁ বাক্য হৃদয় খেদত ।

ইসব আমাৰ দোষ নলৈবাঁ মনত ॥২৩

যিমতে সীতাক পাওঁ তাক চিন্তিয়োক ।

সীতাক পাইলেসে সব গুছে দুঃখ শোক ॥২৪

ৰামৰ বচনে লাজ সুগ্ৰীৱে পাইলন্ত ।

মাথা চপৰিয়া কতক্ষণ আছিলন্ত ॥২৫

দীৰ্ঘশ্বাস তেজি প্ৰণামিলা জানুশিৰে ।

কৰযোৰে বচন বোলন্ত ধীৰে ধীৰে ॥২৬

কৃপাময় প্ৰভু দো। ক্ষমিয়ো সকল ।

তৰল বানৰ আমি সহজে চঞ্চল ॥২৭

লক্ষ্মণৰ বোলে দুঃখ পাইলোঁ যত মানে ।

তোমাৰ কোপক সহিবেক কাৰ প্ৰাণে ॥২৮

সাতোদ্বীপা পৃথিবীৰ কটক অপাৰ ।

তাহাঙ্ক জড়াতে হৈল বিলম্ব আমাৰ ॥২৯

মাথা তুলি দেখিয়োক সৈন্য আছে চাপি । 

সূৰ্য্যকিৰণক ঢাকি গগন বিয়াপি ॥৩০

সাগৰে নগৰে গিৰি নদীত পৱনে ।

কতো নীল পীত কতো শুকুল বৰণে ॥৩১

পিয়াল লোহিত বৰ্ণ দেখিয় বিচিত্ৰ ।

ৰঙ্গে ৰামে বোলন্ত সামৰ্থ মোৰ মিত্ৰ ॥৩২

শুনিয়ো সুগ্ৰীৱ মিত্ৰ মোক চিনায়োক ।

কাৰ কিবা নাম কোৱাঁ কতমান লোক ॥৩৩

শুনি হাঙ্কাৰন্ত সুগ্ৰীৱ বীৰবৰ ।

সৈন্য সমে আসিয়োক ৰামৰ ওচৰ ॥৩৪

শুনি বীৰ কপিগণ উল্লাসিয়া গৈলা ।

আপোনাৰ সৈন্য ৰঙ্গে সঙ্গে কৰি লৈলা ॥৩৫

ৰামৰ পাশক আতি আডম্বৰে আসে ।

যেহেন ফৰিঙ্গ উৰে বনৰ আকাশে ॥৩৬

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণে সমে আছন্ত আকলি ।

প্ৰথমে আসিয়া মিলিলন্ত শতবলী ॥৩৭

আতি আড়ম্বৰে বীৰে কৰে আটিমুটি ।

তান লগে আসিলা বানৰ শত কৌটি ॥৩৮

পাছে আসি মিলিলন্ত সুষেণ নৃপতি ।

কাঞ্চনৰ বৰ্ণ তনু সূৰ্য্যৰ জেউতি ॥৩৯

সুগ্ৰীৱৰ শ্বশুৰ তাৰাৰ তেহোঁ পিতা ।

অযুতেক বানৰ যোগায় চতুৰ্ভিতা ॥৪০

যুবৰাজ অঙ্গদ বালিৰ কেহোঁ সুত ।

দেখন্তে ৰিপুৰ ত্ৰাস মিলে অদভুত ॥৪১

নিশ্চয়ে শুনিয়ো আন কটক যতেক ।

সহস্ৰেক পদ্ম আৰো শঙ্খ শতেক ॥৪২

কষটিৰ বৰ্ণ দেখি যাহাৰ নিশ্চয় ।

দশকোটি সৈন্য লৈয়া আসিলন্ত গয় ॥৪৩

সহস্ৰ সংখ্যাত কৌটি লৈয়া হনুমন্ত ।

আসিলন্ত যাৰ বল বীৰ্য্য অপৰ্য্যন্ত ॥৪৪

অঙ্গাৰৰ বৰ্ণ তনু আগত মিলিল ।

শত কোটি বীৰ সমে এন্তে বীৰ নীল ॥৪৫

মৈন্দ্য দ্বিবিদ কোটি কোটি সৈন্য যাৰ ।

পাঞ্চ কোটি সৈন্য লৈয়া আসিলন্ত তাৰ ॥৪৬

আসিলা কেশৰী পাছে ব্ৰহ্মাৰ তনয় ।

তাহান লগত সৈন্য বহুত আছয় ॥৪৭

পদ্ম কেশৰৰ বৰ্ণ সবাৰো শৰীৰ ।

মাৰুতৰ পিতা এন্ত প্ৰখ্যাতৰ বীৰ ॥৪৮

ধূম্ৰ আসি মিলিল লাগিল হুক হুক ।

দশ কোটি সেনা মানে সকলে ভালুক ॥৪৯

ব্ৰহ্মাৰ নন্দন আসি ভৈলা জাম্বৱন্ত ।

আন লগে ভালুক কটক অপৰ্য্যন্ত ॥৫০

চিৰ কাল জীৱন্ত বুদ্ধিৰ নাহি অন্ত ।

অনেক উপায় সন্ধি কাৰ্য্য সাধিৱন্ত ॥৫১

বিশ্বকৰ্মা সুত হেৰ আসি ভৈল নল ।

অসংখ্য বানৰ সেনা বীৰ মহাবল ॥৫২

লগে কৌটি শঙ্খ সেনা আসিল সম্পাতি ।

আসিলন্ত গবাক্ষ আৰো গোলাঙ্গুল জাতি ॥৫৩

অনন্তৰে মহাবীৰ আসিলা পনস ।

তান লগে আসিলন্ত বানৰ কৌটিদশ ॥৫৪

গন্ধমাদনক লেখি বীৰ গণিতাত ।

তান লগে আসিল বানৰ অসংখ্যাত ॥৫৫

আনো যত বীৰ আইল কোনে লৈব নাম ।

ৰাম লক্ষ্মণক সবে কৰয় প্ৰণাম ॥৫৬

দ্বীপ দ্বীপান্তৰৰ আসিল যত যত ।

অসংখ্য পদাতি মই লেখা দিবোঁ কত ॥৫৭

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত ৰাম চাহিয়ো আকলি ।

সেনাৰ ভিৰত বসুমতী যাই টলি ॥৫৮

গিৰিগুহা পৰ্ব্বত জুৰিল দশো দিশ ।

কটক দেখিয়া ৰামচন্দ্ৰৰ হৰিষ ॥৫৯

সুগ্ৰীৱক বোলন্ত শুনিয়ো কপিৰাজ ।

এবেসে জানিলো মিত্ৰ সিদ্ধি ভৈল কায ॥৬০

শুনিয়ো উজ্জ্বল মুখ ভৈলন্ত সুগ্ৰীৱ ।

কৰযোৰে ৰামৰ আগত ভৈলা থিৱ ॥৬১

কিবা আজ্ঞা হোৱে প্ৰভু আদেশ সকাল ।

কিবা গৃহে আনি দিবোঁ দশ দিগপাল ॥৬২

বাসৱক আনো কিবা আনো বাসুকিক ।

বান্ধি আনি দেওঁ পৃথিবীৰ নৃপতিক ॥৬৩

নাহিকে অসাধ্য মোৰ তযু প্ৰসাদত ।

বশ্য কৰি দেওঁ আনি তিনিয়ো জগত ॥৬৪

শুনি হাসি ৰাঘৱে বোলন্ত শুনা মিত্ৰ ।

সবাকে জিনিতে পাৰা ইটো কোন চিত্ৰ ॥৬৫

ইসৱ কাৰ্য্যত কিছু প্ৰয়োজন নাই ।

সীতাক যিমতে পাই চিন্তিয়ো উপায় ॥৬৬

দেশে দেশে ভাল দূতগণ চলি যাউক ।

প্ৰবন্ধিয়া ৰাৱণ সীতাক খুজি চাউক ॥৬৭

শুনি জানি মোত আসি জনাইয়ো বাৰ্ত্তাক ।

দুষ্ট ৰাৱণক মাৰি আনিবোঁ সীতাক ॥৬৮

ৰামৰ বচন হেন সুগ্ৰীৱে শুনিলা ।

বাছি বাছি দূতগণ আগক আনিলা ॥৬৯

বিনোদক প্ৰথমত বুলিলা বচন ।

ভাল ভাল বাচি লগে লৈয়া দূতগণ ॥৭০

পূৰ্ব্ব দিশ প্ৰতি আপুনিহি চলি যাহাঁ ।

অবিলম্বে সীতাৰ বাৰ্ত্তাক জনাবাহাঁ ॥৭১

তাত পাছে বোলন্ত কহিৰা শতবালী ।

উত্তৰ দিশক তুমি শীঘ্ৰে যাহা চলি ॥৭২

অপৰ্য্যন্ত দেশ তাক বৰ্ণাইবোঁহোঁ কত ।

কতো কতো কহোঁ যিবা পৰয় মনত ॥৭৩

বহল গান্ধাৰ দেশ কৰ্ণাট কাম্বোজ ।

মত্স্যৰ পুলিন দেশ ঋষিৰাজ ভোজ ॥৭৪

কৌৰৱ কুকুৰ আৰু কঙ্কনাম দেশ ।

থানে থানে ভালমতে খুজিবা নিঃশেষ ॥৭৫

হেমৱন্ত হেমকূট নৈষধ আকুল ।

পৰ্ব্বত গল্মৰ বনে খুজিবা সকল ॥৭৬

বিন্ধ্য গিৰি মহীন্দ্ৰ পৰ্ব্বতে ভালে চাঁহা ।

আনো যত গিৰি আছে তাক আকলাহা ॥৭৭

ৰাৱণৰ চিত্তক নপাৰি বুজিবাক ।

কৈক লুকাই থৱে নিয়া গোঁসানী সীতাক ॥৭৮

কিবা শান্তি পুণ্য ৰাখি আছন্ত গোঁসানী ।

ৰাৱণৰ বাৰ্ত্তাক জনাইবা নিষ্ঠ জানি ॥৭৯

সুষেণ শ্বশুৰ তুমি পশ্চিমে যাইয়োক ।

কোটি সংখ্য দূত বাচি লগত লৈয়োক ॥৮০

ৰাৱণ সীতাক প্ৰবন্ধিয়া খুজি চাহাঁ ।

অবিলম্বে আমাত বাৰ্ত্তাক জনাবাহাঁ ॥৮১

কৈৰা যুবৰাজ বুলি ৰাজাৰ আদেশ ।

কৰযোৰে অঙ্গদ আগত পৰবেশ ॥৮২

দক্ষিণ দিশক লাগি তুমি চলি যাইয়ো ।

ৰাৱণ সীতাৰ নিষ্ঠ বাৰ্ত্তাক জনাইয়ো ॥৮৩

তোমাৰ তুলত যাহন্তোক হনুমন্ত ।

মৈন্দ দ্বিবিদ তাৰ যান্ত জাম্বৱন্ত ॥৮৪

দধীমুখ কেশৰী পনস বীৰ গয় ।

নল নীল ধূম্ৰাক্ষক আৱৰ গৱয় ॥৮৫

সেই সে দিশত ৰাৱণৰ নিজ পুৰী ।

থানে থানে ভাল মতে চাইবা ফুৰি ফুৰি ॥৮৬

একোৱে থানত যেৱে খুজিয়া নপাৱা ।

সাগৰৰ মাজত লঙ্কাত পাছে চাৱা ॥৮৭

বাটভেণ্টি সাগৰত আছে ছায়াগ্ৰাহী ।

তাই পাইলে গিলিবে সন্ধানে যাইবা চাহি ॥৮৮

ৰাৱণৰ নিজ স্থান লঙ্কা যে নগৰী ।

পাইবাহা সীতাক খুজি সমুদ্ৰক তৰি ॥৮৯

যতমান চন্দ্ৰ সূৰ্য্য কিৰণ পোহৰ ।

যম পুৰ মানে খুজিবাহা নিৰন্তৰ ॥৯০

তাত পাছে যাইবাহা দক্ষিণৰ দিশ ।

ঘোৰ অন্ধকাৰ তাত কৰিবাহা কিস ॥৯১

সাতো খান সমু্দ্ৰ পৃথিবী সাতোখান ।

নদী নদ পৰ্ব্বত গহ্বৰ যত বন ॥৯২

সঙ্কট প্ৰকট গম্য মানে ফুৰি চাইবা ।

নিশ্চয় জানিয়া আসি বাৰ্ত্তাক জনাইবা ॥৯৩

নকৰিবা হেলা কেহোঁ ৰামৰ কাৰ্য্যত ।

সবাৰো ভকতি হৌক ৰাম চৰণত ॥৯৪

কৈৰা হনুমন্ত বুলি ৰাঘৱে মজাইল ।

সংগোপ্য কহিবে প্ৰতি সমীপ চপাইল ॥৯৫

তুমিহে সীতাক খুজি পাইবাহা নিশ্চয় ।

প্ৰাণেশ্বৰী তোমাতেসে যাইবন্ত প্ৰত্যয় ॥৯৬

দেখিলে হৰিষ হৈবা আতি মন তুষ্টি ।

হেৰ মোৰ লৈয়া যাহা হাতৰ আঙ্গুষ্ঠি ॥৯৭

তাঙ্কো পৰীক্ষিবা কেনে ভাল মন্দে আছে ।

নিশ্চয় জানিয়া মোত কহিবাহাঁ পাছে ॥৯৮

সীতাৰ সংগোপ্য বাৰ্ত্তা আনিবা নিশ্চয় ।

যেন মতে হোয়ে তান্ত আমাৰ প্ৰত্যয় ॥৯৯

এহি বুলি গলে তাঙ্ক চাপিয়া ধৰিল ।

সীতাক সুমৰি ৰামে ক্ৰন্দন কৰিল ॥১০০

মাৰুতি বোলন্ত তাপ ত্যজ ৰঘুপতি ।

জন্মে জন্মে তজু পদে হৌক মোৰ গতি ॥১০১

যেহেতু তোমাৰ ভৈল আমাত প্ৰত্যয় ।

সীতাৰ বাৰ্ত্তাক দিবোঁ নাহিকে সংশয় ॥১০২

মোক অনুগ্ৰহ কৰিলাহাঁ কৃপাময় ।

এতেকে জানিলোঁ ভাগ্য আমাৰ আছয় ॥১০৩

প্ৰাণক উত্সৰ্গি তযু কাৰ্য্যক সাধিবোঁ ।

থাকা সুখে সীতাৰ বাৰ্ত্তাক আনি দিবোঁ ॥১০৪

সুগ্ৰীৱ বোলন্ত ওৰা কৈৰা দূতলোক ।

প্ৰভুৰ চৰণে সেৱা সবাৰে থাকোক ॥১০৫

ফুৰি ফুৰি ৰাৱণ সীতাক চাহিয়োক ।

ৰামক আসিয়া সবে বাৰ্ত্তা কহিয়োক ॥১০৬

আপুনি চিন্তিয়ো যেন হোৱয় যুগুত ।

যেনে তেনে প্ৰভুকৰ্য্য সাধিয়ো প্ৰস্তুত ॥১০৭

মাহেকক লাগি ক্ষান্তি দিলোঁ তোমাসাক ।

হেলা এৰি ৰাত্ৰিদিনে খুজিবা সীতাক ॥১০৮

মাহেকত নাহা যেবে প্ৰভু কাৰ্য্য সাধি ।

নাক কাণ কাটিবোঁহোঁ হৈবা অপৰাধী ॥১০৯

শুনিলা সবেও চণ্ড আদেশ ৰাজাৰ ।

ৰামৰ চৰণে সবে কৰি নমস্কাৰ ॥১১০

যেহি যেহি দিশ যাক আজ্ঞা ভৈল ।

ৰাজাক প্ৰণামি সেহি দিশে চলি গৈল ॥১১১

নিষেধ কৰিয়া ফুৰে গ্ৰাম নগৰত ।

নদী নদ তীৰে ফুৰে গিৰি গহ্বৰত ॥১১২

পূৰ্ব্বত বিনোদ উত্তৰত শতবলী ।

চলিল সুষেণ দিশ পশ্চিম আকলি ॥১১৩

এক মাস খূড়ি লুড়ি সীতাক নপাইল ।

বিনয় পূৰ্ব্বকে আসি ৰজাত জনাইল ॥১১৪

শুনিয়োক সুগ্ৰীৱ নৃপতি শিৰোমণি ।

তিনিয়ো দিশত আমি চাহিলো আপুনি ॥১১৫

ৰাৱণ সীতাক নপাইলোহোঁ উপদেশ ।

এবে কি কৰিবোঁ প্ৰভু কৰিয়ো আদেশ ॥১১৬

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত সবে থাকা কাৰ্য্য বুজি ।

তিনিয়ো দিশত কেহোঁ নপাইলা খুজি ॥১১৭

অঙ্গদক মাৰুতিক দিলো মহাভাৰ ।

তেসম্বে সীতাৰ বাৰ্ত্তা পাইবা সাৰেসাৰ ॥১১৮

দক্ষিণ দিশক গৈলা যতেক বানৰ ।

ৰাৱণ সীতাক খুজি ফুৰা নিৰন্তৰ ॥১১৯

গোখোজ সমান কৰি চাহিলা বিচাৰি ।

খুজিয়া নপাইলা সীতা জনক জীয়াৰী ॥১২০