কুম্ভকৰ্ণৰ যুদ্ধ
<big>১৯ অধ্যায় ।<big> 

<big>কুম্ভকৰ্ণৰ যুদ্ধ ।<big>

<big>পদ ।<big>

বিভীষণে বোলন্ত এহিটো কুম্ভকৰ্ণ ।

মেৰুৰ সমান চাৰ কাল মেঘবৰ্ণ ॥১

হাতে শূল ধৰি যম কুবেৰ ভঙ্গাইলে ।

উপজিয়া অনেক সহস্ৰ ঋষি খাইলে ॥২

ইন্দ্ৰৰো খাইলেক আৰো অপেস্বৰা দশ ।

প্ৰজা খায়া সংহৰিলা দাৰুণ ৰাক্ষস ॥৩

দেৱৰাজে শুনিয়া আসিলা সব সাজে ।

বজ্ৰে তাৰিলন্ত তাৰ হৃদয়ৰ মাজে ॥৪

কুম্ভকৰ্ণ কুপিলা বজ্ৰৰ মহা ঘাৱে ।

সূৰ্য্যৰ সদৃশ দুই চক্ষুক ফুৰাৱে ॥৫

ঐৰাৱত দান্ত দুই লৈলন্ত উপাৰি ।

বাসৱৰ হৃদয়ত বৈসালন্ত বাৰি ॥৬

হস্তীৰ দান্তৰ ঘাৱে ইন্দ্ৰ মূৰ্চ্ছা গৈলা ।

কতো বেলি দেৱৰাজ সন্ধুক্ষণ ভৈলা ॥৭

সিদ্ধমুনি দেৱৰাজে একখান হুইয়া ।

ব্ৰহ্মাত সকলে কথা নিবেদিল গৈয়া ॥৮

বাসৱে বোলন্ত দেৱ আমি কৰোঁ সাক্ষী ।

ত্ৰৈলোক্য দগধ হৱে কিসক নৰাখি ॥৯

জগত সঞ্চিলা তুমি অনেক উপায় ।

নিশেষ কৰিয়া তাক কুম্ভকৰ্ণে খাই ॥১০

শুনি প্ৰজাপতি সবে ৰাক্ষস মতাইলা ।

সবাৰো মাজত কুম্ভকৰ্ণ ভেট পাইলা ॥১১

ব্ৰহ্মা তাক বোলন্ত প্ৰজাৰ ভৈলি কাল ।

তয়ো বেটা ভৈলি পাট মহাদৈৰ শাল ॥১২

বৰ মাগি আছ মোত ঘূমটি যাইবাক ।

নিচেষ্ট স্বৰূপে চিৰকাল শুতি থাক ॥১৩

প্ৰলয়ত যেন মেত পৰ্ব্বত টলিল ।

অচেতনে কুম্ভকৰ্ণ নিদ্ৰাত পৰিল ॥১৪

হাতযোৰে দশগ্ৰীৱে কৰিলা কাকূতি ।

চন্দ শাপ দিলাহাঁ তোমাৰ পৰিনাতি ॥১৫

হাতে বৃক্ষ ৰুয়া প্ৰভু পাৱে নোভাৰিয়ো ।

নিদ্ৰাৰ জাগিবে লাগি কিছু দিন দিয়ো ॥১৬

ব্ৰহ্মাৱে বোলন্ত তুষ্ট তোহোঁৰ বিনয় ।

একৈক নিদ্ৰায়ে থাকিবেক মাস ছয় ॥১৭

এক দিনা জাগি সিটো কৰিব আহাৰ ।

দশ গুণ হৈবেক বিপোহেঁ বলীয়াৰ ॥১৮

ৰাৱণে তোমাক ডৰে জগাইলা ইহাঙ্ক ।

যাক ডৰে বানৰ পলাই লাগি শঙ্ক ॥১৯

আপনি মাৰাহা আক সংগ্ৰামৰ মাজে ।

কপিগণ আশ্বাসা থাকোক সব সাজে ॥২০

শ্ৰীৰামে বোলন্ত অগনিৰ পুত্ৰ নীল ।

সেনা থিৰ কৰাঁ হাতে ধৰি বৃক্ষ শিল ॥২১

আমি বিদ্যমানে তোমাসাৰ কিবা শঙ্কা ।

আৰকা নিসন্ধি কৰি বেঢ়ি থাকা লঙ্কা ॥২২

নীল সেনাপতিয়ে আদেশ শিৰে ধৰি ।

সৈন্য থিৰ কৰি পুনু বেঢ়িলা নগৰী ॥২৩

ঋষভ সৰভ হনুমন্ত নীলমল ।

দুৱাৰ বেঢ়িল হাতে ধৰি তৰু শাল ॥২৪

ৰামৰ সেনায়ে যেবে নগৰী জণ্টাইল ।

ৰাৱণ ওৱাৰি গৈয়া কুম্ভকৰ্ণে পাইল ॥২৫

পুষ্পকে আছয় ৰাজা বিহ্বল স্বভাৱে ।

গুৰুদেৱ দদা বুলি নমিলন্ত পাৱে ॥২৬

বাহু মেলি দশগ্ৰীৱে গলত বান্ধিল ।

মাথাত চুম্বন দিয়া আসনেক দিল ॥২৭

আসনক লভিয়া বসিলা কুম্ভকৰ্ণ ।

ক্ৰোধত নয়ন দুই আৰকত বৰ্ণ ॥২৮

কি কাৰণে দাদা তোৰ শ্ৰীনেদে জাকি ।

আমাক জগাইলি দাদা কি কাৰ্য্যক থাকি ॥২৯

কাহাত তোমাৰ ভয় চিন্তা দেখোঁ মনে ।

পাতি মলছিলা তাৰ যমৰ কৰণে ॥৩০

বাসৱত ভয় যদি কৰোহোঁ প্ৰলয় ।

যমে কুনয় কৰে কন্ধক পৰয় ॥৩১

বৰুণে খেদয় কুম্ভকৰণে ছেদয় ।

বিৰতু কৰয় তাক জীবাক নেদয় ॥৩২

স্বৰ্গে চলি যাইবো দেৱলোকক ডকাইবোঁ ।

আদিত্যক পাইবো বান্ধি ভূমিত পেলাইবোঁ ॥৩৩

মুখ গোট বাইবো অগনিক খেদি যাইবোঁ ।

চমক লগাইবো সবে অসুৰ ভঙ্গাইবো ॥৩৪

জগাইলাহা মোক ভুঞ্জিবোহোঁ তিনি লোক ।

পলাইবেক ভোক কিছো পূৰিবোহোঁ কোখ ॥৩৫

অনুজ্ঞা দিয়োক মোক পাতাল পুৰক ।

তোমাৰ শোকতে কেহোঁ সুখে নথাকোক ॥৩৬

তোমাৰ এদূৰ পৰ্ব্বতক কৰোঁ চূৰ ।

মেৰু মন্দৰক শৰ কৰোঁ মসিমূৰ ॥৩৭

এৰহ জঞ্জাল কোনে পাতিলা ঘঞ্চাল ।

দশ দিগপালে মোৰ নসহে আম্ফাল ॥৩৮

ৰাৱণে বোলয় জানোঁ তোহৰ প্ৰতাপ ।

আজিসে গুচিল মোৰ হৃদয় সন্তাপ ॥৩৯

ৰামশৰ ঘাৱে ঘোৰ আপদে মজিলোঁ ।

তোহোঁৰেসে কাৰণে আৰকা উপজিলোঁ ॥৪০

সাগৰত সেতু বান্ধি ৰাম ভৈলা পাৰ ।

ভালুক বানৰ সমে কটক অপাৰ ॥৪১

সব ৰাক্ষসৰ বল পৰিলন্ত ৰণে ।

আমাকো ৰণত ৰামে ভঙ্গাইলা আপনে ॥৪২

শুনি বাপি কুম্ভকৰ্ণ কৰ মোৰ বোল ।

ৰাক্ষস কুলক ঘোৰ আপদত তোল ॥৪৩

ভোক দেখি পলাইল মোহোঁৰ হৃদি খেদ ।

বানৰক মাৰি ৰাম লক্ষ্মণক ছেদ ॥৪৪

কুম্ভকৰ্ণে বোলে বৰ কৰিলা অকাৰ্য্য ।

মই যেবে নোহোঁ তেবে বুৰে সামৰাজ ॥৪৫

যত কিছু কৰিলাহা কুনয় সকল ।

অবিলম্বে পাইবা সেহি অধৰ্ম্মৰ ফল ॥৪৬

তুমি যত কৰিলাহা কোনে বোলে ভাল ।

বাঘ নমাৰিয়া কেনে আজোৰাহা ছাল ॥৪৭

মত্ত গজ জীৱন্তে কাঢ়িয়া লৱা দান্ত ।

কুপিত সিংহৰ যেন আজোৰাহা আন্ত ॥৪৮

মুখ্যমন্ত্ৰী সকলে তোমাক বেঢ়ি আছে ।

আগে চিন্তিবাৰ কায চিন্তিলাহা পাছে ॥৪৯

জানা যেবে হৰিবাহা জনকৰ জীক ।

তেৱে আগে ৰাঘৱক নমাৰিলা কিক ॥৫০

নীতিক এৰিয়া যিটো প্ৰবৰ্ত্তয় বলে ।

হেনয় জনক জানা বিধাতায়ে ছলে ॥৫১

অনিহেতে হিত যাৰ হিতে অনিহিত ।

তেবে জানিবাহা তাৰ মৰণ সন্নিত ॥৫২

কুম্ভকৰ্ণে বুলিলেক বিস্তাৰ চিনাই ।

সংক্ষেপ পয়াৰে ধিক দিতে নুযুৱাই ॥৫৩

শুনি ৰাৱণাৰ আতি ক্ৰোধ জ্বলি গৈলা ।

মাথা চপৰাইয়া তাক গৰ্জ্জিবাক লৈলা ॥৫৪

গুৰু গৌৰৱক নমানিয়া গৰ্জ্জ মোক ।

এহিসে কাৰণে তেবে জগাইলোহোঁ তোক ॥৫৫

যি কৰিলোঁ সি কৰিলোঁ কৰিলোঁহোঁ তাক ।

মৃতকক বধি উপালম্ভস আমাক ॥৫৬

দুৰ্গতি পতিত ভৈলোঁ কৰিলোহোঁ মন্দ ।

যেবে উদ্ধাৰিবি কৰ ত্বৰিতে প্ৰবন্ধ ॥৫৭

গৈল কথা কহে যিটো বিগুতিয়া মাৰে ।

সেহিসে বান্ধব যিটো আপদত তাৰে ॥৫৮

আপনি চিন্তাহা যেন কৰিবে যুগুত ।

আপদে বান্ধিল মোক কৰাহা মুকুত ॥৫৯

মোহোঁৰ কুনয় দোষ নাহিকে উপাম ।

তোহোঁৰ বিক্ৰমে সবে কৰাঁ উপশাম ॥৬০

ৰাৱণ কুপিলা কুম্ভকৰ্ণ বৰ ভয় ।

জ্যেষ্ঠ ভাইক সম্বুধিয়া আৰকা বিনয় ॥৬১

সন্তাপক এৰাহা হিয়াৰ গুল গুলি ।

ৰামক মাৰোহোঁ শূলে হৃদয়ক ফুলি ॥৬২

লক্ষ্মণক মাৰোঁ আজি মাৰোহোঁ অঙ্গদ ।

সুগ্ৰীৱক মাৰোঁ আজি খণ্ডোঁ ৰাজপদ ॥৬৩

লঙ্কাপুৰি যিবা কৰিলেক ৰণ্ড ভণ্ড ।

তাহাৰ কৰিবোঁ আজি প্ৰাণান্তিক দণ্ড ॥৬৪

ভালুক বানৰ বল যত আসি ভৈল ।

হেন জানা মোহোঁৰ পেটৰ মাজে গৈল ॥৬৫

সকলহি সৈন্য তযু পাশত থাকোক ।

একেশ্বৰ মাৰি আসো পঠাই দিয়া মোক ॥৬৬

ৰামক মাৰিলো যেবে ভুঞ্জা ৰাজসুখ ।

মই যেবে মৰোঁ নেদেখিবো তযু মুখ ॥৬৭

ইয়ো বোল বুলিলোঁ অধিক অনুবাদ ।

ৰামক মাৰোহোঁ শূলে এৰাহা বিষাদ ॥৬৮

বীৰত্ব বচন শুনি কুম্ভকৰণৰ ।

অল্প ক্ৰোধ কৰিয়া বুলিলা মহোদৰ ॥৬৯

কিনো আতি মদগৰ্ব্ব সম্প্ৰতি তোমাৰ ।

ৰাজা মন্ত্ৰী কেহোঁ কিছু নজানয় আৰ ॥৭০

ৰাৱণত অধিক তুমিসে জানা নয় ।

মিচাসে জিনিলা ত্ৰিভুবন সমস্তয় ॥৭১

সকলহি নীতিক জানন্ত লঙ্কেশ্বৰ ।

নৃপতিক নিন্দা কিক বুলিলা বিস্তৰ ॥৭২ 

একলে সবাক মাৰো হেন বুলিলাহা ।

মেৰু পৰ্ব্বতক ফুঙ্কে উৰুৱাইতে চাহা ॥৭৩

লাহাৰি নসহে যাৰ দূষণ যে খৰ ।

হেনয় ৰামক এস্তে যুজে একেশ্বৰ ॥৭৪

দান্ত ভাঙ্গা সাপ যেন মিছাতে ফোফাহা ।

একলে ৰামক গৈয়া যুজিবাক চাহা ॥৭৫

কুপিত সিংহক হস্তী ছাৱে জঙ্কাৱাহা ।

কাঁহাল গোমক হাতে ধৰিবাক চাহা ॥৭৬

ৰামক মাৰিবো বাক্য মুখত বজাইল ।

ছাপৰি ছাপৰি ফুৰে দেখা পাইল পাইল ॥৭৭

চৌদ্দয় সহস্ৰ ৰাক্ষসক মাৰিলন্ত ।

হেনয় ৰামক এন্তে একলে যুজন্ত ॥৭৮

তোমাৰ বচন মোৰ নপশে কাণত ।

ইসব কথাক তুমি কহিয়ো আনত ॥৭৯

কোনে কৰাইবেক ৰাৱণক পৰাপতি ।

নৃপতিক নিন্দা তুমি আতি শিশুমতি ॥৮০

ৰাৱণক সম্বুধি বোলয় মহোদৰ ।

ইহাঙ্ক ৰণক নপঠাইবা একেশ্বৰ ॥৮১

ৰামক মাৰিয়া যেবে সীতাক পাইবাঁহা ।

ইহাৰ লগত আমাসাক পঠাৱাহা ॥৮২

কুম্ভকৰ্ণে কুপি মহোদৰক চাহই ।

এহি বুদ্ধি ৰাজ্য হৰুৱাইল লাৰিকাই ॥৮৩

নৃপতি সবৰ বুদ্ধি মত্ত হস্তী গওঁ ।

নীতি অঙ্কুশেকে যদি নকৰিলে সওঁ ॥৮৪

মন্ত্ৰী হৈয়া ৰাতজাৰ বিৰুদ্ধ মতি লয় ।

মিছাতেসে ভুঞ্জা ৰাজ্য চোৰৰ আলয় ॥৮৫

যি কাৰ্য্যক কৰন্ত তাহাকে বোলা ভাল ।

তুমি মন্ত্ৰী সকল অন্ধলা যেন কাল ॥৮৬

ৰাজাৰ কুনয় যত তোমাৰেসে কাযে ।

সবে দোষ খণ্ডো আজি সংগ্ৰামৰ মাজে ॥৮৭

এহি বুলি হাতে তুলি ধৰিলেক শূল ।

ৰামক মাৰিয়া আজি কৰোহোঁ নিৰ্ম্মূল ॥৮৮

ৰাৱণে বোলন্ত কুম্ভকৰ্ণ মোৰ ভাই ।

মিলিলেক হৰিষ বিপোহোঁ বল পাই ॥৮৯

ৰামক দেখিয়া মহোদৰে ডৰ পাইল ।

সিকাৰণে তোক ইটো ঝৱাল কৰাইল ॥৯০

কুম্ভকৰ্ণ বীৰ সমৰক চলি যায় ।

অলঙ্কাৰে ৰাৱণে ভুষিলা তাৰ কায় ॥৯১

সূৰ্য্যৰ সদৃশ জ্বলে মুকুতাৰ হাৰ ।

কিৰীটি কুণ্ডলে কৰে আতি জ্যোতিষ্কাৰ ॥৯২

আশেষ ৰাক্ষস দিলা তুলত তাহাৰ ।

হাতে শূল লৈলা মাখি পৰিতে দোহাৰ ॥৯৩

আকাশ ছানিয়া যায় কায় বিপৰীত ।

বামন উযান্ত যেন ত্ৰৈলোক্য গ্ৰাসিত ॥৯৪

হেমৱন্ত গিৰি যেন দেখিয় নিশ্চল ।

ব্যুহ ভঙ্গে পলাই দেখি বানৰৰ বল ॥৯৫

কুম্ভকৰ্ণে বোলে আজি সবে মান চাওঁ ।

ৰাম লক্ষ্মণক মাৰি বানৰক খাওঁ ॥৯৬

বীৰত্ত্ব বচন শুনি কুম্ভকৰণৰ ।

ৰিঙ্গেক মিলিলা সবে যত ৰাক্ষসৰ ॥৯৭

খলক লাগিয়া গৈলা গগন মণ্ডলে ।

কিনো কৰিবেক আক ৰাঘৱৰ দলে ॥৯৮

ছয় সহস্ৰ বেওঁ উগ্ৰত কলেৱৰ ।

সহস্ৰ ধনুৰ মান পথালি ডাঙ্গৰ ॥৯৯

সুবৰ্ণ ৰতনে সুমণ্ডিত সব কায় ।

কাল পৰ্ব্বতত যেন চাব লাগি যায় ॥১০০

কুম্ভকৰ্ণ যেবে সমৰক চলি যায় ।

বাম চক্ষু হাত পাৱ কম্পে বাম কায় ॥১০১

গৃধ্ৰ যে শকুন তাৰ উপৰে বৰ্ণাই ।

অতি মদগৰ্ব্বত কাহাক নডৰাই ॥১০২

বাধা সব নগণিয়া ৰণত প্ৰবেশ ।

দেখিয়া বানৰ বল ভাগিলা আশেষ ॥১০৩

বীৰ বনৰৰ যত শিলা বৃক্ষ কৰে ।

কুম্ভকৰণৰ গাৱে তাৰিলা সমৰে ॥১০৪

গিৰিশৃঙ্গ বৃক্ষ যত তাৰ গাৱে পৰি ।

কতো চূৰ্ণ ভৈলা কতো পৰিলা উফৰি ॥১০৫

দ্বিবিদে হানিলা বৰ গিৰিৰ শৃঙ্গক ।

তাহাক নপায়া সৈন্য চূৰ্ণ কৰিলেক ॥১০৬

বৃক্ষ বৰিষণে তাৰ কটাক্ষো নভৈলা ।

পৰ্ব্বতৰ ঘাৱে তাৰ ক্ৰোধ জ্বলি গৈলা ॥১০৭

দুই হাত মেলিয়া বানৰ যত পাৱে ।

ভূমিত পিশিয়া তাক গোটেহি চোবাৱে ॥১০৮

চৌৰাশী চৌৰাশীগোট একো আঙ্কোৱালে ।

হিয়াত আৰোপি ধৰি ভূমিত আম্ফালে ॥১০৯

পাঞ্চ পাঞ্চ সহস্ৰ বানৰ শূল ঘাৱে ।

খুঞ্চিয়া খুঞ্চিয়া মাথ উপৰে পেলাৱে ॥১১০

বানৰৰ ক্ষয় দেখি বীৰ হনুমন্ত ।

আকাশত থাকি বৃক্ষ শিলা বৰিষন্ত ॥১১১

পৰ্ব্বতৰ শৃঙ্গক হানন্ত নিৰন্তৰ ।

অঞ্জনাৰ সুত বলৱন্ত বীৰবৰ ॥১১২

মাৰুতিৰ অস্ত্ৰে তাৰ শৰীৰ নপাৱে ।

কুম্ভকৰ্ণে শূল ঘাৱে উপাৰি পেলাৱে ॥১১৩

নিষ্ফল অস্ত্ৰক দেখি কপি মহাবীৰ ।

পৰ্ব্বতক ধৰিয়া আগত ভৈলা থিৰ ॥১১৪

মহাবীৰ বানৰে হানিলা বৰ টানে ।

কুম্ভকৰ্ণ শৰীৰত পৰিলা সন্ধানে ॥১১৫

পৰ্ব্বতৰ ঘাৱে তাৰ নাহিক ভ্ৰুভঙ্গ ।

শূলক উচ্চায়া ধাইলা মাৰুতিক খঙ্গ ॥১১৬

শূলক ফুৰাই হানিলন্ত কুম্ভকৰ্ণ ।

সব বানৰৰ শূল পৰিলা বিবৰ্ণ ॥১১৭

হৃদয়ৰ মাজত পশিলা হলহলি ।

ৰাক্ষস সেনায়ে হাসন্ত খলখলি ॥১১৮

মাৰুতি কেকান্ত যেন দেৱেগৰজয় ।

মুখৰ ৰুধিৰ গেৰু ধাৰে নিকলয় ॥১১৯

ক্ৰৌঞ্চক ভেদিলা যেন গুহৰ শকতি ।

বিমূৰ্চ্ছিত হৈয়া বীৰ পৰিলা মাৰুতি ॥১২০

পৰিলন্ত হনুমন্ত পৰ্ব্বত সচ্ছল ।

ব্যুহ ভঙ্গে পলাই দেখি বানৰৰ বল ॥১২১

মাৰুতিৰ অৱস্থা দেখিয়া বীৰ নীলে ।

কুম্ভকৰণক হানিলেক গিৰি শিলে ॥১২২

গিৰি শৃঙ্গ আসয় যুৰিয়া বহুদূৰ ।

মুষ্টিৰ প্ৰহাৰে কুম্ভকৰ্ণে কৈলা চূৰ ॥১২৩

অগ্নিৰ কণিকা নিকলিলা জাকে জাক ।

ধূলি হইয়া গৈলা তাক নেদেখিলা তাক ॥১২৪

নীলৰ প্ৰহাৰ যেবে ব্যৰ্থ হৈয়া গৈলা ।

পাঞ্চ মহাকপি বীৰে যুজিবাক লৈলা ॥১২৫

ঋষভ যে গৱাক্ষ দ্বিবিদ নীল চাৰি ।

গন্ধমাৰ্দ্দন যে সমে চৌভিতি আবৰি ॥১২৬

অশ্বকৰ্ণ দৰু যত গিৰিৰ শিখৰে ।

হানিয়া মাৰিল তাৰ থূল কলেৱৰে ॥১২৭

মুকুটি চৱৰ লাঠি ঘৰাকাতি কিলে ।

সেৱা কৰে বুলিয়া কৌতুক বৰ মিলে ॥১২৮

ঋষভক দুই বাহু ধৰিলেক জান্তি ।

বিমূৰ্চ্ছিতে পৰিলা ৰুধিৰে কৰে বান্তি ॥১২৯

মুঠি এক দ্বিবিদক বৈসালেক বৰে ।

নীলক জানুয়ে গৱাক্ষক যে চৱৰে ॥১৩০

গন্ধমাৰ্দ্দনক বৈসাইলেক হাতাজ্বাৰি ।

পাঞ্চবীৰে বিমূৰ্চ্ছিতে থাকিলন্ত পৰি ॥১৩১

মুখৰ ৰুধিৰে গেৰু ধাৰে বহিযান্ত ।

নাসাত পৱন নাহি শুকাই গৈলা দান্ত ॥১৩২

বৰ বৰ বীৰক ঢালন্তে যেবে আছে ।

কৌটি সংখ্যা বানৰে বেঢ়িলা আগে পাছে ॥১৩৩

হাত পাৱ পেট পিঠ যুৰি সবে কায় ।

চতুৰ্দ্দিশে বেঢ়ি যেন পিম্পৰা উড়াই ॥১৩৪

আঞ্চোৰে কামৰে কেহোঁ কিল ভুকু মাৰে ।

চামকা চামকি কেহোঁ মাংসক উভাৰে ॥১৩৫

জয় ঘণ্টা লাৰি কেহোঁ উপাৰয় কেশ ।

চৱৰ ছাপৰ গুৰি মাৰয় আশেষ ॥১৩৬

দুই হাত মেলি কুম্ভকৰ্ণে যত পাৱে ।

ধৰি ধৰি আনি তাক গোটেহি চোবাৱে ॥১৩৭

পাতাল সদৃশ মুখ দেখি লাগে ভয় ।

বিকট দশন যেন কোন্তৰ আলয় ॥১৩৮

কৌটি সংখ্যা গিলিয়া ছাপিয়া ধৰে দান্ত ।

উশাস নপাই কাণে নাকে বাহিৰান্ত ॥১৩৯

পৰ্ব্বত সদৃশ বানৰ যত পৰে ।

মুখত ক্ষেপিয়া তাক গোটেহি চোবাৱে ॥১৪০

মাংসে যে শোণিতে পঙ্কাকুল ৰণস্থলি ।

কুম্ভকৰণক যম সদৃশ আকলি ॥১৪১

অগনি দহন্ত যেন শুকান বনক ।

একেশ্বৰে খেদি মাৰে সবে বানৰক ॥১৪২

ব্যুহ ভঙ্গে পলাই দেখি সবে কপিগণ ।

দশোদিশে লৈল কতো ৰামত শৰণ ॥১৪৩

ভালুক বানৰে দেখি পলাইলা সমস্ত ।

নাইস বুলি সুগ্ৰীৱ ভেণ্টিলা আসি পথ ॥১৪৪

মেৰু মন্দৰৰ সম সুন্দৰ শৰীৰ ।

সম্বুধি বুলিল তাক কপি মহাবীৰ ॥১৪৫

মোক নিচিনস ওৰে দুৰ্জ্জন ৰাক্ষস ।

মুনিষ বোলায়া কেনে পিম্পৰা মাৰস ॥১৪৬

বিপোহোঁ আছয় বাঢ়ি মোক দেহ ৰণ ।

মাৰিয়া পেলাওঁ যাস যমৰ কৰণ ॥১৪৭

আতে তোৰ গৰ্ব্ব বৰ শৰীৰ ডাঙ্গৰ ।

বজ্ৰে তাৰি পেলাৱয় পৰ্ব্বত শিখৰ ॥১৪৮

বিস্তৰ খাইবাক পাৰ আতে মহমহ ।

শাল বৃক্ষ মাৰোঁ মোৰ প্ৰহাৰক সহ ॥১৪৯

মাথাত হানিয়া ভাঙ্গিবোহোঁ শিৰ কুলি ।

তেবেসে পলাইবে হৃদয়ৰ গুলগুলি ॥১৫০

কুম্ভকৰ্ণ বোলে জানোঁ তুমিসে বিশিষ্ট ।

সূৰ্য্যৰ তনয় তুমি বালীৰ কনিষ্ট ॥১৫১

তোমাকেসে খেদোঁহো আনত নাহি কাৰ্য্য ।

ছন্ন কৰিলাহা মোৰ লঙ্কা হেন ৰাজ ॥১৫২

তুমি আসি ভৈলাহা লঙ্কাৰ ধুমকেতু ।

মানুষে কি সাগৰে বান্ধিবে পাৰে সেতু ॥১৫৩

শূলে হানি মাৰোঁহোঁ ৰাক্ষসে তোক খাওঁক ।

নৃপতি পৰিল বুলি বানৰ পলাওঁক ॥১৫৪

ঠণগণ দুইগোটা মানুষ মাৰোঁ পাছে ।

আগেতো প্ৰহাৰ তই কৰি এৰ গাছে ॥১৫৫

বচন তৰ্জ্জন এৰি পৰুজাউ ৰণ ।

তেবেসে জানিয়া যেন বৰৰ লক্ষ্মণ ॥১৫৬

ক্ৰোধিয়া সুগ্ৰীৱ বীৰে কৰন্ত আম্ফাল ।

শীঘ্ৰ বেগে ফুৰাইয়া হানিল তৰু শাল ॥১৫৭

হৃদয়ত পৰিয়া শবদ গৈলা ঠাট ।

অবধ্য শিলাত যেন পৰিলা নিৰ্ঘাত ॥১৫৮

কুম্ভকৰণত পৰি বৃক্ষ যে ভাগিল ।

বানৰ ৰাজাৰ বৰ থৰ্পোসি লাগিল ॥১৫৯

ৰাক্ষসৰ বলে দেখি হৰিষিত ভৈলা ।

কুম্ভকৰণৰ বৰ ক্ৰোধ জ্বলি গৈলা ॥১৬০

সহস্ৰেক ভাৰে লোহা গঢ়িলেক শূল ।

কুম্ভকৰ্ণ বীৰৰ সেহিসে অস্ত্ৰ মূল ॥১৬১

দুই হাতে তুলি তাক হানিলেক বলে ।

মনপৱনৰ বেগে শীঘ্ৰে আতি চলে ॥১৬২

শূল আইসে দেখিয়া সু্গ্ৰীৱ মহাবীৰ ।

আকাশক ডেৱ দিলা দুৰ্জয় শৰীৰ ॥১৬৩

আলাগতে ধৰিয়া আকুণ্ঠ আৰপিল ।

মাজ ভাগে শূল পাট ঠনাৰে ভাঙ্গিল ॥১৬৪

শূল ভাগি আটোপ কৰন্ত কপিৰাজ ।

ক্ৰোধিলা ৰাক্ষস দেখি সংগ্ৰামৰ মাজ ॥১৬৫

দুই হাতে থূলন্তৰ পৰ্ব্বতক তুলি ।

সুগ্ৰীৱক লাগি হানিলেক হুঃ বুলি ॥১৬৬

মহাবীৰ ৰাক্ষস হানিলা মহাবলে ।

নিৰ্ঘাতৰ সদৃশ পৰ্ব্বত গোট চলে ॥১৬৭

হৃদয়ত পৰিয়া কম্পয় মহাবীৰ ।

মেৰুৰ সদৃশ ঢলি পৰিল শৰীৰ ॥১৬৮

কুম্ভকৰ্ণ ঢালিলন্ত সুগ্ৰীৱ কেঙ্কান্ত ।

ক্ষণেকে চেতন পাইলা মুখে নাই মাত ॥১৬৯

নৃপতি পৰিলা দেখি বানৰ পলান্ত ।

কতো সেতুবন্ধে যাই কতো সাগৰান্ত ॥১৭০

কুম্ভকৰ্ণে কৌতূহলে সু্গ্ৰীৱক তুলি ।

হৰিসে চলিলা লঙ্কা নগৰীক বুলি ॥১৭১

সচ্চল পৰ্ব্বত যেন শৃঙ্গে সমে যাই ।

মনত গুণিলা আবে গুচিলা অপায় ॥১৭২

নৃপতিক মাৰিলো আনক নাহি ডৰ ।

আমাসাৰ ভক্ষ্য পশু ভালুক বানৰ ॥১৭৩

দুই গোটা তপস্বী যিবা ৰাম লখমণ ।

মাৰিয়া পেলাবো পাছে যমৰ কৰণ ॥১৭৪

লঙ্কাত মঙ্গল পাছে উৰুলিৰ জোক ।

পুষ্প বৰিষয় সবে ৰাক্ষসিনী লোক ॥১৭৫

গৃহৰ উপৰে কতো প্ৰাঞ্চীত চড়ন্ত ।

কুম্ভকৰণক লোকে প্ৰশংসা কৰন্ত ॥১৭৬

দেৱগণে আকাশত বিস্ময় মানিল ।

কুম্ভকৰ্ণে সুগ্ৰীৱক লঙ্কা লাগি নিল ॥১৭৭

কিনো আছলেক গোট ত্ৰৈলোক্য মুনিষ ।

ৰামেনো ইহাক ৰণে কৰিবেক কিস ॥১৭৮

হনুমন্তে বুলিলেক চেতনক পায়া ।

কুম্ভকৰ্ণে লঙ্কা যাই সুগ্ৰীৱক লৈয়া ॥১৭৯

মুঠি একে তাহাৰ ভাঙ্গিবো শিৰ খুলি ।

ৰাজাক আনিবো ৰাম সন্নিতক বুলি ॥১৮০

যেবে হেন আজি মই কৰিবোহোঁ সাস ।

ৰাজাৰ বৈলখে তিনি লোকত অযশ ॥১৮১

মোক কোপ কৰিবন্ত বীৰ বলীয়াৰ ।

আপুনি কৰিব আপোনাৰ প্ৰতিকাৰ ॥১৮২

যেবে নপাৰন্ত মই আনিবোহোঁ পাছে ।

লঙ্কাত মোহোঁৰ অবিদিত কৈত আছে ॥১৮৩

সৈন্যগণ পলাই দেখোঁ তাকে কৰো থিৰ ।

এই বুলি গৈলা হনুমন্ত মহাবীৰ ॥১৮৪

আশ্বাস বুলিয়া সবে সৈন্যক চপাই ।

ছপকৰে ৰহিলা লঙ্কাৰ দিশ চাই ॥১৮৫

বিপোহোঁ বাঢ়ন্ত জৌতি বলগুণ চাৰি ।

ৰাজাক আনিবো আজি ৰাক্ষসক মাৰি ॥১৮৬

আশীৰ্ব্বাদ পুষ্প সতী সবে দেই হাতে ।

সমস্তে পৰন্ত গৈয়া সুগ্ৰীৱৰ মাথে ॥১৮৭

উচ্ছ্ৰিত নিমিত্তে কুম্ভকৰ্ণে নপৰিল ।

সতী সকলৰ সিটো বাক্য নলৰিল ॥১৮৮

কতোক্ষণে শৰীৰত আসি ভৈলা জীউ ।

মনত গুণন্ত কপিৰাজ যে সুগ্ৰীৱ ॥১৮৯

মোহোঁক লঙ্কাক আনিলেক নিশাচৰে ।

ইহাক মুনিষ নাহি ত্ৰৈলোক্য ভিতৰে ॥১৯০

নমোঁ ৰামচন্দ্ৰ আদিদেৱ মহেশ্বৰ ।

যাহাৰ অধীন চৰাচৰ নিৰন্তৰ ॥১৯১

নিত্য শুদ্ধ বুদ্ধ যিটো জগত কাৰণ ।

ব্ৰহ্মা আদি দেৱে সেৱে যাহাৰ চৰণ ॥১৯২

হেনয় ঈশ্বৰ ৰামচন্দ্ৰ আৱতৰি ।

সাধিলা দেৱৰ কাৰ্য্য অসুৰ সংহৰি ॥১৯৩

মোৰ গতি নাই বিনে তোমাৰ চৰণ ।

বোলোঁ ৰাম ৰাম যত সভাসদ গণ ॥১৯৪