লৱ-কুশৰ ৰামায়ণ কথন
<big><big><big>৮ অধ্যায়<big><big><big> 

লৱ-কুশৰ ৰামায়ণ কথন ।

লভি পাছে ৰামৰ আদেশ দুয়ো ভাই ।

দিলা ৰাগ ৰঙ্গে পৰি পঞ্চম উচ্ছাই ॥১

তাৰ ঘোৰ মন্দ্ৰ নাদে দুয়ো গীত গাৱে ।

একজনে তাল আউৰ জনে যন্ত্ৰ বাৱে ॥২

প্ৰথমে ধৰিলা আদিকাণ্ড ৰামায়ণ ।

কৈলা সূৰ্য্যবংশী যেন যেন ৰাজাগণ ॥৩

ইক্ষ্বাকু কাকুৎস্থ ৰঘু অজ নৃপবৰ ।

ভৈলা দশৰথ ৰাজা সূৰ্য্যৰ বংশধৰ ॥৪

বীৰ্য্যে বিষ্ণুসম সব শ্ৰমে মহেশ্বৰ ।

ক্ষমায়ে ধৰণী ধৈৰ্য্যে গম্ভীৰে সাগৰ ॥৫

প্ৰতাপত আদিত্য ক্ৰোধত যেন যম ।

নাই নুপজিবে ৰাজা দশৰথ সম ॥৬

শচীত অধিক তান তিনি পটেশ্বৰী ।

কৌশল্যা সুমিত্ৰা আৰু কৈকেয়ী সুন্দৰী ॥৭

তিনিত ভৈলন্ত পাছে চাৰিপুত্ৰ জাত ।

জ্যেষ্ঠ ৰামচন্দ্ৰ জাত ভৈলা কৌশল্যাত ॥৮

কৈকয়ীত ভৈলন্ত ভৰত উতপন ।

সুমিত্ৰাত লক্ষ্মণ কনিষ্ঠ শত্ৰুঘন ॥৯

জগতৰে জনক সম্যকে শ্ৰীৰাম ।

সংসাৰত আৰু গুণে নাহিকে উপাম ॥১০

সুবিনীত ভৰত লক্ষ্মণ শত্ৰুঘনে ।

কৰন্ত ভকতি নিতে জ্যেষ্ঠৰ চৰণে ॥১১

যেন নাৰায়ণ ৰাম গম্ভীৰে সাগৰ ।

ভৈলন্ত প্ৰদীপ প্ৰভু কাকুৎস্থ বংশৰ ॥১২

পৰম পুৰুষে সন্ত শীতল স্বভাৱে ।

ভৈলা লোক ৰঞ্জন প্ৰজাৰ বাপ মাৱে ॥১৩

পাইব কোন জনে তান মহিমাৰ পাৰ ।

গাৱে লৱকুশে আদিকাণ্ড কথা সাৰ ॥১৪

কোকিলৰ কণ্ঠে গাৱে তালে মানে ভেদি ।

শুনন্ত সমাজে আনভিতি চিত্ত নেদি ॥১৫

ৰামৰ চৰিত্ৰ গীত অমৃত পৰম ।

কৰ্ণ ভৰি শুনে প্ৰজা পৰিয়া নিজম ॥১৬

কিবা স্বপনতে কিবা শুনন্ত সচেতে ।

কিবা পৃথিবীত কিবা আছন্ত স্বৰ্গতে ॥১৭

ক্ষুধা তৃষ্ণা নলাগে নাহিকে একো জ্ঞান ।

শিশু দুইৰো গীততে লাগিল যেন ধ্যান ॥১৮

শুনা নিৰন্তৰে সবে ৰামায়ণ পদ ।

যাহাৰ কীৰ্ত্তনে তৰি সংসাৰ আপদ ॥১৯

কলিত সদ্গতি নাই বিনে ৰাম নাম ।

শঙ্কৰে ৰচিলা ডাকি বোলাঁ ৰাম ৰাম ॥২০

<big>৯ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।

শিশু দুইৰ গীত,         পৰম অমৃত,

সম্যকে ৰামে শুনিয়া ।

কিবা যে দিবন্ত,         কিবা কৰিবন্ত,

আনন্দে নধৰে হিয়া ॥১

মনত সন্তোষে,         ভৰত ভ্ৰাতৃক,

বুলিলা মাতি যতনে ।

ষাঠি কৌটি টঙ্কা,         সুবৰ্ণৰ আনি,

ইদুইক দিয়া এখনে ॥২

দাসী দাস দেশ,         আসন অশেষ,

বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰে মণ্ডি ।

দিয়োক সত্বৰে,         ভৰত কুমাৰে,

আমাৰ বাক্য নখণ্ডি ॥৩

শুনিয়া ভৰতে,         ভণ্ডাৰৰ হন্তে,

অনাইলা তেখনে ধন ।

যতেক বুলিলা,         ততোধিক দিলা,

ৰাঘৱৰ পূৰি মন ॥৪

দেখি দুয়ো শিশু,         হাসিয়া বোলন্ত,

আত নাহি প্ৰয়োজন ।

আমি বনবাসী,         বসন বাকলি,

ফলেহে নিজ ভোজন ॥৫

আপুনি উদাষ,         ইটো কালিদাস,

কি কৰিবো বহুধন ।

শিশু দুইৰ বাণী,         শুনি সবে প্ৰাণী,

পৰম বিস্ময় মন ॥৬

তাসম্বাৰ মতি,         দেখি ৰঘুপতি,

পুছন্তে স্নেহে কথাক ।

কাহাৰ কবিতা,         কোন গুৰুজন,

শিকালে গীত তোমাক ॥৭

আকৃতি সুন্দৰ,         কাহাৰ কুমাৰ,

থাকিয়ো কমন দিশ ।

শুনি কুশলৱে,         বুলিলা বিনয়ে,

আমি বাল্মীকিৰ শিষ ॥৮

তাহান কবিতা,         ৰামায়ণ গীত,

শিখিলো শাস্ত্ৰ বিচাৰি ।

ঋষিৰ সন্মতে,         সমস্তে দেশতে,

হৰিষে ফুৰোঁ প্ৰচাৰি ॥৯

শুনি ৰাম দেৱে,         আদৰিলা দুইকো,

সাধু সাধু বুলি তথা ।

যথাত থাকিয়া,         তৈৰে পৰা গাৱা,

শুনু ৰামায়ণ কথা ॥১০

ৰামৰ আদেশে,         শুনি কুশ লৱে,

ৰঙ্গে তাল যন্ত্ৰ ঠুকি ।

ধৰিলন্ত গীত,         ৰামৰ চৰিত,

শুনন্তে লোক ইচ্ছুকী ॥১১

শুন পাছ কথা,         দশৰথ তথা,

আছন্ত ৰাজাৰ ঘাগী ।

যজ্ঞক ৰাখিবে,         ঋষি বিশ্বামিত্ৰে,

নিলন্ত ৰামক মাগি ॥১২

ৰাজায়ে নেদন্ত,         ঋষিয়ে নেৰন্ত,

নিলন্ত আতি আক্ৰোশে ।

ৰাম লক্ষ্মণক,         ধনুৰ্ব্বেদ দিলা,

শিখিলা দুয়ো সন্তোষে ॥১৩

প্ৰথমে পথত,         ৰাক্ষসী তাড়কা,

তাৰিলন্ত ৰঘুবৰে ।

সুবাহুক মাৰি,         মাৰীচ বীৰক,

উড়ুয়ালা একেশৰে ॥১৪

দেখিয়া ঋষিৰ,         আনন্দ মিলিল,

ৰামক নিলন্ত সঙ্গে ।

জানকীৰ তথা,         শুনি স্বয়ম্বৰ,

মিথিলাক গৈলা ৰঙ্গে ॥১৫

জনক নৃপতি,         অনেক ভকতি,

কৰিলন্ত সনমান ।

ৰামে উঠি ৰঙ্গে,         ধনুক তেখনে,

কৰিলন্ত দুইখান ॥১৬

সীতায়ো বৰিলা,         সমৰ কৰিলা,

ভঙ্গাইলা যত ৰাজাক ।

সভাৰ্য্যে ৰথত,         চড়ি লৰি গৈল,

ৰঙ্গে ৰামে অযোধ্যাক ॥১৭

শুনি ধনুৰ্ভঙ্গ,         খঙ্গাইলা পৰশু,

ৰাম মহা অহঙ্কাৰী ।

মনত বিচাট,         ভেণ্টিলন্ত বাট,

কান্ধত কুঠাৰ পাৰি ॥১৮

যাইবাক নেদন্ত,         বিনতি বোলন্ত,

পাৱে পৰি দশৰথ ।

ৰামে ধৰি শৰ,         পৰশু ৰামৰ,

ছেদিলন্ত স্বৰ্গপথ ॥১৯

অনেক উৎসবে,         পাছে ৰামদেৱে,

গৃহত ভৈলা প্ৰবেশ ।

আনন্দে তহিত,         সীতায়ে সহিত,

ভুঞ্জিলা ভোগ অশেষ ॥২০

<big>১০ অধ্যায় ।<big> 

ছবি ।

আদিকাণ্ড কথাসাৰ,         সংক্ষেপে কহিয়া দুয়ো,

অযোধ্যাকাণ্ডক গাইবে লৈলা ।

দশৰথ ৰাজা পাছে,         পুত্ৰক সমৰ্থ দেখি,

ৰাজ্য জোকাৰিবে বাঞ্ছা ভৈলা ॥১

ৰাঘৱৰ অভিষেক,         শুনিয়া আসিল লোক,

সুমঙ্গল নাদৰ শবদে ।

জানিয়া কৈকেয়ী কথা,         বিঘিনি পাতিল তথা,

লৈলা ৰাজ্য ভৰতৰ পদে ॥২

ৰাজাক বচনে ছন্দি,         সত্য জৰি কৰিবন্দী,

গুচাইলন্ত ৰামক নিকালি ।

লক্ষ্মণ জানকী সঙ্গে,         বনত বঞ্চিলা ৰঙ্গে,

ৰাঘৱে পিতৃৰ বাক্য পালি ॥৩

বৃদ্ধ ৰাজা দশৰথ,         পুত্ৰশোকে ভৈলা হত,

নাহি আৰ চেতন গিয়ান ।

ৰামৰ বিয়োগ আসি,         পৰে শৰীৰত লাগি,

ছাৰিলন্ত সন্তাপতে প্ৰাণ ॥৪

ভৰতে নলৈলা ৰাজ,         নৃপতিৰ প্ৰেতকায,

কৰি খেদি গৈলন্ত জ্যেষ্ঠক ।

কাতৰ কৰিলা আতি,         ৰামে ভৰতক মাতি,

পলটাই পঠাইলা ৰাজ্যক ॥৫

শুনিয়োক সৰ্ব্বজন,         পুণ্যকথা ৰামায়ণ,

এৰাঁ আলজাল আনকাম ।

হৱৈ নিতে আয়ুপাত,         চেতন নাহিকে গাত,

সঘনে ঘুষিয়ো ৰাম ৰাম ॥৬

<big>১১ অধ্যায় ।<big> 

পদ ।

তালে মানে ভেদি দুয়ো ৰামায়ণ গাৱে ।

আজি যেন ভৈল গৈল কথাক দেখাৱে ॥১

কহিলা কাৰণ কথা ৰাজাৰ মৰণ ।

হাহাকাৰ কান্দে সমজ্যাৰ যত জন ॥২

আজি যেন দশৰথ গৈলা পৰলোক ।

কৰন্ত সন্তাপ আতি পাত্ৰ মন্ত্ৰীলোক ॥৩

শুনি ৰাম লক্ষ্মণ ভৰত শত্ৰুঘন ।

পিতৃশোক মকামকি কৰন্ত ক্ৰন্দন ॥৪

শুনিয়া কৌশল্যা সমে যত ৰাজ মাৱ ।

স্বামীৰ সন্তাপে হিয়ে হানে মুষ্টি ঘাৱ ॥৫

লুটিয়া ভূমিত কতো ধাকুৰন্ত নাথ ।

এৰিয়া আমাক গৈলা কৈক প্ৰাণনাথ ॥৬

আমাৰ সমান নাই নাৰী নিদাৰুণী ।

প্ৰাণ ধৰোঁ তোমাৰ মৰণ কথা শুনি ॥৭

এহি বুলি বিলাপ কৰন্ত অসংখ্যাত ।

ক্ৰন্দনৰ উৰ্ম্মি উথলিলা সমজ্যাত ॥৮

প্ৰবোধন্ত ৰামক সুগ্ৰীৱ বিভীষণ ।

শুনা পাছ কথা নাথ হুয়ো সন্ধুক্ষণ ॥৯

মিত্ৰ দুইৰ বচনত ৰাঘৱ জুৰাইল ।

ৰাজমাৱ সবক লক্ষ্মণে নিচুকাইল ॥১০

আঞ্চলে মুছিল মুখ নয়নৰ নীৰ ।

ভৰতে কৰিলা সবে সমজ্যাক থিৰ ॥১১

নিশবদ প্ৰজা শুনি ৰামৰ আদেশ ।

গাৱা পাছকথা শিশু শুনিবো বিশেষ ॥১২

অযোধ্যা কাণ্ডৰ কথা থৈলা এহিমানে ।

অৰণ্য কাণ্ডক গাইবে লৈলা তালে মানে ॥১৩

ধৰিলন্ত গীত লৱকুশে পূৰ্ব্বৱতে ।

চৌদ্দয় বৰিষ ৰামে বঞ্চিবা বনতে ॥১৪

নাই অন্ন পান পশু মাংসেহে আহাৰ ।

সীতাক দেখন্তে আতি ৰামৰ নিকাৰ ॥১৫

দুৰ্ঘোৰ সঙ্কট বৰ দণ্ডকাৰ বনে ।

কেৱলে সঙ্গতি তাত ভ্ৰাতৃ যে লক্ষ্মণে ॥১৬

আসি শূৰ্পনখী কামে বুলিলেক বাক ।

কাটিলা লক্ষ্মণে তাইৰ ধৰি কান নাক ॥১৭

চৌদ্দয় সহস্ৰ সেনা ৰাক্ষসে সহিতে ।

খৰ দূষণক ৰামে মাৰিলা তহিতে ॥১৮

শুনি আইল ৰাৱণ কৰিয়া আটি মুটি ।

আসিল মাৰীচ সুবৰ্ণৰ মৃগগুটি ॥১৯

দেখি খেদি গৈলা ৰাম লক্ষ্মণে তাহাক ।

দশগ্ৰীৱে নিৰ্জ্জনত হৰিলে সীতাক ॥২০

ৰাৱণক ভয়ে দেবী গাৱতে লুকান্তী ।

পাছে পাঞ্চ গুটি বানৰক দেখিলন্তি ॥২১

কাঢ়ি তাৰ খাৰু শৰীৰৰ হেমহাৰ ।

তাসম্বাৰ মাজত ক্ষেপিলা অলঙ্কাৰ ॥২২

অশোকাৰ বনে থৈয়া ৰাৱণ দুৰ্ব্বাৰ ।

অনেক ৰাক্ষসী ৰক্ষা দিলেক সীতাৰ ॥২৩

লোতকৰ নাই ছেদ ফুকন্তে কান্দন্তে ।

দণ্ডে যুগ সীতাৰ ৰামক সুমৰন্তে ॥২৪

মৃগ মাৰি আসি ৰামে নেদেখি সীতাক ।

জানকী,জানকী বুলি দিয়া দীৰ্ঘ ডাক ॥২৫

দুভায়ো দণ্ডকাবনে ফুৰন্ত বিচাৰি ।

হা সীতা হা সীতা বুলি নিশ্বাস ফোকাৰি ॥২৬

ফুৰন্তে ভ্ৰমন্তে ৰাম সীতাৰ নিদানে ।

বিৰাধ কবন্ধ দুইকো বধিলন্ত প্ৰাণে ॥২৭

সীতাক ৰাখন্তে পক্ষী জটায়ু মৰিল ।

ৰাম লক্ষ্মণে প্ৰেত কাৰ্য্য সঙ্কলিল ॥২৮

কৰিলা অৰণ্যকাণ্ড কথা সমাপতি ।

গাইবাক লাগিলা ৰঙ্গে কিষ্কিন্ধা সম্প্ৰতি ॥২৯

ৰাম লক্ষ্মণে দুয়ো দণ্ডকাৰ হন্তে ।

ঋষ্যমুখ পাইলা দুয়ো সীতাক চাহন্তে ॥৩০

সুগ্ৰীৱক দিলা ৰাজ্য কৰি বালী বধ ।

যুৱৰাজ ভৈলা পাছে কুমাৰ অঙ্গদ ॥৩১

ৰাজভোগে পাশৰিল সুগ্ৰীৱে ৰামক ।

সময় বুজিয়া নাসে বানৰ লটক ॥৩২

তৰ্জ্জিলা অনেক তাঙ্ক লক্ষ্মণ কুমাৰ ।

দেখাইলন্ত নিয়া বালী বধ যেই শৰ ॥৩৩

কম্পিল শৰীৰ দেখি সু্গ্ৰীৱ ৰাজাৰে ।

অনেক বানৰ সেনা অনাইলা হাঙ্কাৰে ॥৩৪

পৃথিবীৰ বানৰ ভালুক আসি ভৈল ।

সীতাক খুজিবে দ্বীপ দ্বীপান্তৰ গৈল ॥৩৫

এহিমানে কিষ্কিন্ধাকাণ্ডৰ কথা গৈলা ।

সুন্দৰকাণ্ডক পাছে দুয়ো গাইবে লৈলা ॥৩৬

কহিলন্ত সম্পাতি যথাত সীতা আছি ।

নপাইলন্ত লঙ্কাক যাইবাক বীৰ বাছি ॥৩৭

পাছ মাৰুতিৰ জন্ম কৈলা জাম্বৱন্ত ।

সাগৰ লঙ্ঘিলা তেৱে বীৰ হনুমন্ত ॥৩৮

অশোকাৰ বনে গৈয়া দেখিলা সীতাক ।

কহিলা প্ৰণামি প্ৰভু ৰামৰ কথাক ॥৩৯

ৰাঘৱৰ দিলা নিয়া হাতৰ আঙ্গুষ্ঠি ।

দেখিয়া হানিলা হিয়া শোকে সীতা মুষ্ঠি ॥৪০

অনেক কান্দিলা দেবী স্বামীক সুমৰি ।

হনুমন্তে প্ৰবোধিলা দান্তে তৃণ ধৰি ॥৪১

অল্পতে নিবন্ত ৰামে পৰিহৰাঁ খেদ ।

হুইবে সবান্ধৱে দশানন কন্ধছেদ ॥৪২

কপিৰ বচনে জুৰাইলন্ত সীতা দেবী ।

মাৰুতি মেলানী পাইলা গোসাঁনীক সেবি ॥৪৩

লঙ্কাত পশিলা পাছে কৃত্য কৃত্য হুই ।

বিধ্বসিলা মধুফল উভতাই ৰুই ॥৪৪ 

লীলায়ে কৰিলা অক্ষ কুমাৰক নাশ ।

ইন্দ্ৰজিতে আসিয়া হানিলা নাগপাশ ॥৪৫

চিতলি পৰিলা বন্দী বীৰ হনুমন্ত ।

ৰাৱণৰ আগে ইন্দ্ৰজিত যোগাইলন্ত ॥৪৬

লাঞ্জত লগাইল জুই কাপৰ মেঢ়াই ।

দিলা ডেৱ ৰঙ্গে নাগপাশ হোঁসকাই ॥৪৭

পৰম আটোপে পাছে কপি মহামানে ।

নগৰ যুৰিয়া জুই লগাইলা আম্ফালে ॥৪৮

সকলে ৰাক্ষসে ভৈল ভয়তে তবধ ।

লগাইল চমক লঙ্কা কৰিল দগধ ॥৪৯

সাগৰ তৰিয়া দুনাই পৃথিবীক আইল ।

সীতাৰ দুঃখৰ কথা ৰামত জনাইল ॥৫০

যেন মতে তেন্তে ৰাখিলন্ত শান্তি পুণ্য ।

নিবেদিলা জানকীৰ যতেক কাৰুণ্য ॥৫১

কহিলা সঙ্কেত কথা যত হনুমন্ত ।

সীতাক সুমৰি ৰামচন্দ্ৰ কান্দিলন্ত ॥৫২

ভূমিত পৰিল শোকে জমক উদ্ধাইল ।

সুগ্ৰীৱ লক্ষ্মণে ধৰি ৰামক জুৰাইল ॥৫৩

এভো তেবে সীতাক নপাইবে কৰা শঙ্কা ।

চমকা চমক কৰি আনি দিবো লঙ্কা ॥৫৪

ৰাক্ষসৰ শোনিতে ভুঞ্জাইবো কাক গৃধ্ৰ ।

হেন জানি কাৰ্য্য আসি সবে ভৈলা সিদ্ধ ॥৫৫

সুগ্ৰীৱৰ শুনিয়া অনেক পৌঢ়ি বাদ ।

গুচিল চিত্তৰ কিছু ৰামৰ বিষাদ ॥৫৬

সাগৰত পন্থ পাছে মাগিলন্ত মাজে ।

ৰামক নেদন্ত দেখা গৰ্ব্বে সিন্ধুৰাজে ॥৫৭

ক্ৰোধে ধৰিলন্ত ৰাম বিদাৰিবো হিয়া ।

উজোৰিল জলজন্তু পলাই ফাট দিয়া ॥৫৮

কম্পি গৈল সাগৰতো লাগিল চমক ।

পাদ্য অৰ্ঘ দিয়া স্তুতি বুলিলা ৰামক ॥৫৯

দিলো মাজে পন্থ প্ৰভু চলিয়োক লঙ্কা ।

বান্ধিয়োক সেতু তল যাইবে নাহি শঙ্কা ॥৬০

বানৰ নৃপতি পাছে কপিসেনা লৈই ।

বান্ধিলন্ত সেতু পৰ্ব্বতক কান্ধে বৈই ॥৬১

দীৰ্ঘে দশযোজন পঠালি পাঞ্চযুৰি ।

পাৰ ভৈলা সেনা সব সেতু ভৰি পূৰি ॥৬২

সীতা সমৰ্পিবো বুলিলন্ত বিভীষণ ।

উঠিয়া মাৰিল লাঠি দুন্দুৰ ৰাৱণ ॥৬৩

পশিল শৰণ আসি ৰাঘৱত বৰি ।

তাঙ্ক লঙ্কাৰাজ্য ৰামে দিলা অঙ্গী কৰি ॥৬৪

লৱে কুশে কথাৰ ভাৰণা লগাই গাৱে ।

আজি সম্পজিল যে হাততে দেখাৱে ॥৬৫

সুন্দৰাকাণ্ডৰ কথা থৈলা এহি মানে ।

লঙ্কাকাণ্ড কহিবে লাগিলা বিদ্যমানে ॥৬৬

সুবেল পৰ্ব্বতে ৰামে সসৈন্যে জিৰাইয়া ।

প্ৰভাতে বেঢ়িলা লঙ্কা কটকে যোৰাইয়া ॥৬৭

ৰাখিল লঙ্কাৰ গড় ৰাক্ষস সমস্ত ।

যুদ্ধতে পৰিল পাছে প্ৰথমে প্ৰহস্ত ॥৬৮

দেৱান্তক নৰান্ত ৰণত পৰিল ।

শুনিয়া সসৈন্যে সাজি ৰাৱণ লৰিল ॥৬৯

মেঘে যেন গৰ্জ্জিয়া জঙ্কাৰি দশমাথ ।

বানৰক মাৰে ৰণ কৰে লঙ্কানাথ ॥৭০

খঙ্গে খেদি যান্ত ৰাম সাধোঁ মান বুলি ।

দেখিয়া কান্ধত লৈলা হনুমন্ত তুলি ॥৭১

দিশ পাশ ছানি ৰামে বৰিষিলা শৰ ।

ভেদিলন্ত হৃদয় নিৰ্দ্দয় ৰাৱমৰ ॥৭২

টোল ৰাম ধনু ধ্বজ ৰথ হয় চাৰি ।

কাটিলা তিনত চোটে আটোপে মুৰাৰি ॥৭৩

এহি মুখে ফুৰ কপি কটক কোপিতি ।

কেশে সমে ৰামে তাৰ কাটিলা কিৰীটি ॥৭৪

নমাৰিলা বিৰথী বিধনু দেখি তাক ।

দিলন্ত মেলানি গৈলা ৰাৱণ লঙ্কাক ॥৭৫

জগাই কুম্ভকৰ্ণক পঠাইলা দশগ্ৰীৱ ।

ঘোৰ শৰে ৰামে তাৰ ছৰাইলন্ত জীৱ ॥৭৬

কুম্ভ নিকুম্ভ মহা পাৰ্শ্ব মহোদৰ ।

ব্ৰজদংষ্ট্ৰ দুষ্ট মেঘনাদৰ সোদৰ ॥৭৭

অসংখ্য ৰাক্ষস আনো ৰণত পৰিল ।

জানি ইন্দ্ৰজিতো ক্ৰোধে যুদ্ধক লৰিল ॥৭৮

ৰাক্ষসক লৈয়া কোপে আটোপে কপটে ।

যজ্ঞ আৰম্ভিলা আসি নিকুম্ভিলা বটে ॥৭৯

বিভীষমে কহিলেক সকল সম্ভেদ ।

লক্ষ্মণে কৰিলা পাছে তাৰ কন্ধচ্ছেদ ॥৮০

পুত্ৰশোকে অনেক কান্দিলা লঙ্কানাথ ।

সাজিয়া বজাইল কোপে জঙ্কাৰন্ত মাথ ॥৮১

ৰাৱণে মাৰিল আসি অসংখ্যাত শৰ ।

সাত দিন সাত ৰাতি কৰিলে সমৰ ॥৮২

তাৰ শৰে ৰাঘৱৰ নোছোয়ে শৰীৰ ।

বাৰে বাৰে ৰামে তাৰ কাটিলন্ত শিৰ ॥৮৩

তথাপি নমৰে দশগ্ৰীৱ হেন জানি ।

লৈলা পাছে প্ৰাণ তাৰ ব্ৰহ্ম অস্ত্ৰে হানি ॥৮৪

জগতৰে ধুম্ৰকেতু গৈলা যমালয় ।

স্বৰ্গ মৰ্ত্ত্য পাতালতো কৰে জয় জয় ॥৮৫

আপন পৌৰুষে ৰামে সঙ্কলিলা কায ।

মিত্ৰ বিভীষণত সম্পিলা লঙ্কাৰাজ ॥৮৬

অগ্নিত পৰীক্ষা আনি দিলন্ত সীতাক ।

কৰিলন্ত ব্ৰহ্মা তুতি ৰাম দেৱতাক ॥৮৭

দশৰথ আসিলা স্বৰ্গৰ পৰা চলি ।

দুই পুত্ৰ সহিতে লাগিল গলাগলি ॥৮৮

ৰণত বঞ্চিলা বাপ মোৰ বাক্য পালি ।

ৰামক প্ৰশংসে কৈকেয়ীক পাৰি গালি ॥৮৯

পতিব্ৰতা সীতা শান্তী জগতে প্ৰখ্যাত ।

কিসক পুতাই আন্ত নযাস সঞ্জাত ॥৯০

নাই একো শঙ্কা আঙ্ক খেদি দিয়া কিক ।

পাছে পিতৃবাক্য সম্বৰিলা জানকীক ॥৯১

ভাৰ্য্যা ভ্ৰাতৃ সমে ৰামে বিমানত চড়ি ।

পৰম আনন্দে আইলা অযোধ্যা নগৰী ॥৯২

ভালুক বানৰ আৰু ৰাক্ষস অনেক ।

আইলা সঙ্গে ৰঙ্গে দেখিবাক অভিষেক ॥৯৩

শুনা ৰামায়ণ মন কৰাঁ উপশাম ।

সমস্ত সমাজে বেঢ়ি বোলোঁ ৰাম ৰাম ॥৯৪

 

<big>১২ অধ্যায় ।<big> 

ছবি ।

শুনিয়োক পাছ কথা,         ৰামক দেখিয়া তথা,

ভৰতে এৰাইলা হৃদি খেদ ।

ভৈলা আনি একঠাই,         নন্দি গ্ৰামে চাৰিভাই,

কৰিলা শিৰৰ জটা ছেদ ॥১

কৌশল্যা সুমিত্ৰা শান্তী,         পুত্ৰক গলত বান্ধি,

কান্দিলন্ত অনেক কাৰুণ্যে ।

সীতায়ো বৰ্ণায় দুঃখ,         ভৈলা সলোতক মুখ,

নমিলন্ত তেসম্বো চৰণে ॥২

পাছে সম দোলেৰাম,         অযোধ্যাক লৰি গৈলা,

তুলি দণ্ড বাৱে বাদ্যভণ্ড ।

ৰাক্ষস বানৰ নৰ,         ভালুকৰ আন্দোলতে,

তলবল কৰে মহীখণ্ড ॥৩

পদুলী পদুলী কল,         দ্বীপ ঘট ফুল ফল,

পুতিলন্ত যাত্ৰাৰ তোৰণ ।

জাতিকাৰ নৰনাৰী,         প্ৰশংসিয়া সাৰি সাৰি,

প্ৰণামন্ত ৰামৰ চৰণ ॥৪

শুভ সময়ত ৰামে,         পাটত বসিলা প্ৰজা,

কৰে শুভ মঙ্গল অনেক ।

চাৰি সাগৰৰ জল,         যোগাইলা বানৰ বল,

বশিষ্ঠে কৰিলে অভিষেক ॥৫

দুই ভাই দুই পাশে,         চামৰ বিঞ্চন্ত লাসে,

ভৰতে ধৰিলা ছত্ৰ তুলি ।

শবদতে কাণ ফাৰে,         প্ৰজায়ে জোকাৰ পাৰে,

জয় জয় ৰাম ৰাজা বুলি ॥৬

মেঘৰ গৰ্জ্জন যেন,         মত্তহস্তী চিহৰয়,

আম্ফালে বজায় গজঘণ্টা ।

পাইলা দুঃখ সমৰত,         ভালুক বানৰ যত,

দিলা ৰামচন্দ্ৰে তাকো বণ্টা ॥৭

ৰাজাৰ সন্মান পাই,         আনন্দৰ সীমা নাই,

গৈলা দেশে আদেশে ৰামৰ ।

ভ্ৰাতৃ সব সমৰাজে,         ৰাজ্যভোগ ভুঞ্জিলন্ত,

পাছে দশ হাজাৰ বৎসৰ ॥৮

ভৈলা মহাদৈ সীতা,         স্বামীৰ চৰণচিন্তা,

কৰন্ত একান্তে প্ৰতিনিতি ।

অযোধ্যাৰ দেৱভোগ,         ভুঞ্জিলন্ত ভুকুতি ভোগ,

ৰামৰে বাঢ়ন্তে যাই প্ৰীতি ॥৯

পূৰ্ব্বকথা আপোনাৰ,         শুনি ৰাম দেৱতাৰ,

পৰম হৰিষ সবে ভৈল ।

সমজ্যায়ো একচিত্ত,          কুশলৱে গাৱে গীত,

লঙ্কাকাণ্ড এহিমানে থৈল ॥১০

<big>১৩ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।
        
উত্তৰা কাণ্ডক,         ধৰিলা গাইবাক,

সীতা সুত কুশলৱ ।

এহিমতে পাছে,         মাৰি ৰাৱণক,

ভৈলন্ত ৰাজা ৰাঘৱ ॥১

অযোধ্যাক পাছে,         অগস্তি আসিলা,

অৰ্চ্চিলা ৰামে হৰিষি ।

লঙ্কাৰ দগধ,         ৰাৱণৰ বধ,

সুধিলা ৰামত ঋষি ॥২

ৰামে অগস্তিত,         সমস্তে কহিলা,

যি ভৈল বৃত্তান্ত তথা ।

ঋষিয়ো কহিলা,         হৰিষে ৰামত,

ৰাৱণৰ জন্মকথা ॥৩

উপজিয়া যেন,         মতে দশস্কন্ধ,

কৰিলা কৰ্ম্ম অদ্ভূত ।

হৰৰ কৈলাস,         আলগাই তুলি,

নৈকেষী ৰাক্ষসীসুত ॥৪

স্বৰ্গ মৰ্ত্ত্যলোকে,         পাতাল পুৰতো,

ডৰতে কম্পাইল আতি ।

কৰিলা ইন্দ্ৰকো,         বন্দী মন্দ মতি,

সিটো পুলস্তিৰো নাতি ॥৫

দেৱ মনুষ্যৰ,         যতেক সুন্দৰী,

হৰি নিলে মহাচান্দ ।

তিনিয়ো লোকত,         হুন্টুৰি ফুৰিলে,

যেন উদয়াৰ যান্দ ॥৬

ৰামে বোলন্ত,         শুনিয়ো অগস্তি,

যেন কথা শুনো তাৰ ।

সিকালত তেবে,         কহিত নাচিল,

এক বীৰ বলিয়াৰ ॥৭

অগস্তি বোলন্ত,         শুনিয়ো ৰাঘৱ,

যৈত তাৰ ভৈল ভঙ্গ ।

কিষ্কিন্ধাত সিটো,         সমৰ মাগিল,

বালীৰ তোলাইয়া খঙ্গ ॥৮

তাক লৈয়া বালী,         সন্ধ্যা কৰিলন্ত,

কাখে দাবতিয়া তুলি ।

বালীত শৰণ,         পশিলা ৰাৱণ,

হাৰিলো হাৰিলো বুলি ॥৯

সহস্ত্ৰ অৰ্জ্জুনে,         নাৰীগণ সঙ্গে,

নৰ্ম্মদাত খেলে খেৰি ।

তাহাতো সমৰ,         মাগিয়া নিস্খলে,

ৰাৱণায়ে লাজ এৰি ॥১০

বান্ধে ৰণে জিনি,         সহস্ৰ অৰ্জ্জুনি,

নিল নগৰক লাগি ।

পুলস্তি আসিয়া,         ৰাজাত প্ৰাৰ্থিয়া,

মেলালন্ত ভিক্ষা মাগি ॥১১

তথাপি সমৰ,         মাগিয়া ফুৰয়,

ৰাৱণৰ নাহি লাজ ।

পাতাল পুৰতো,         পশিল সাজিয়া,

বলিৰ যৈতে সমাজ ॥১২

দুৱাৰত গৈয়া,         দেখে পুৰুষেক,

সুন্দৰ ৰুচিৰ শ্যাম ।

ৰত্নৰ কিৰীটি,         বলয় কঙ্কন,

পীতবস্ত্ৰে অনুপাম ॥১৩

হাৰ কেয়ূৰ,         নুপুৰে ৰঞ্জিত,

কৰে দিব্য গদা লৈই ।

কটিত মেখলা,         গলে বনমালা,

নমাতি আছিলা ৰৈই ॥১৪

<big>১৪ অধ্যায় ।<big> 

ছবি ।

দেখি ৰাৱণৰ তনু,         জাত জাত শিহৰয়,

টেৰ কৰি আছিলেক চাই ।

বলিৰাইৰ অভ্যন্তৰে,         প্ৰবেশিলা লঙ্কেশ্বৰে,

সিটো পুৰুষক নোবোলাই ॥১

ৰাৱণক দেখি বলি,         বসিবাক থান দিলা,

নবসি বলিত পুছে কায ।

তোমাৰ দুৱাৰে ইটো,         পুৰুষেক আছে কোন,

সত্ত্বৰে কহিয়ো দৈত্যৰাজ ॥২

বলি বোলে লঙ্কেশ্বৰ,         নিচিনহ বৰ্ব্বৰ,

এহেন্তে তোমাৰ অন্তকাৰী ।

সুৰাসুৰে কৰে সেৱ,         আমাৰ পৰম দেৱ,

আঙ্কে বোলো ঈশ্বৰ মুৰাৰি ॥৩

লঙ্কানাথে শুনি আছি,         লৱৰিলেক কাছি,

এহি বিষ্ণু বুলি বৰ ৰাগে ।

ধৰিবাক যাই চাহি,         দেখি হৰি তুলি হাসি,

দিলা লাঠি চৰণৰ আগে ॥৪

পাতাল পৃথিবী ছাৰি,         লঙ্কাত উফৰি পৰি,

মূৰ্চ্ছা গৈল দুৰ্জ্জয় ৰাৱণ ।

ৰাক্ষসে ফুকন্তে পাছে,         কথমপি ধাতু আইল,

ব্ৰহ্মা বৰ দিবাৰ কাৰণে ॥৫

এহিমতে ঋষিবৰ,         কহিলন্ত নিৰন্তৰ,

যতেক তাহাৰ গুণগ্ৰাম ।

শুনন্তে পৰম ৰঙ্গ,         ৰাৱণৰ জয় ভঙ্গ,

শুনিয়া হাসন্ত প্ৰভুৰাম ॥৬

নমোঁ নমোঁ ৰঘুনাথ,         তিলক বিষ্ণুৰ অংশ,

শ্ৰীৰামচন্দ্ৰ সীতাপতি ।

জন্মে জন্মেৰামে গতি,         ৰামত কৰোক মতি,

ৰাম পাৱে থাকোক ভকতি ॥৭

কৃষ্ণৰ কিঙ্কৰে ভণে,         শুনিয়োক সৰ্ব্বজনে,

কলিত কীৰ্ত্তন ধৰ্ম্মসাৰ ।

এৰি ভাষ ভুষ কাম,         ডাকি বোলোঁ ৰামৰাম,

পাপত লাগোক বুন্দামাৰ ॥৮