অত্ৰি ঋষিৰ আশ্ৰমত ৰাম সীতা
<big><big><big><big>ৰামায়ণ ।<big><big><big><big>

<big><big><big>অৰণ্যকাণ্ড ।<big><big><big>
========================================

<big><big><big>১ অধ্যায়<big><big><big> 

<big><big>ওঁ নমঃ শ্ৰীকৃষ্ণায় ॥<big><big>

অত্ৰি ঋষিৰ আশ্ৰমত ৰাম সীতা

জয় নমো ৰামচন্দ্ৰ প্ৰভু ভগৱন্ত ।

যাহাৰ লীলাৰ কেহোঁ নপাৱন্ত অন্ত ॥১

ইচ্ছামাত্ৰে হোৱে সৃষ্টি পালন সংহাৰ ।

হেন ৰামপদে কৰোঁ কোটি নমস্কাৰ ॥২

যাক স্মৰি তৰে মহা মহাপাপী চয় ।

ভজোহোঁ সাদৰে হেন ৰাম কৃপাময় ॥৩

যাৰ কৃপালেশে সিদ্ধি হোৱে মনস্কাম ।

মহাপুৰুষাৰ্থ ৰূপ যাৰ গুণনাম ॥৪

যাহাৰ কিঙ্কৰ হৰ পুৰন্দৰ বিধি ।

হেন ৰাম স্মৰণে আৰম্ভ হৌক সিদ্ধি ॥৫

কৰি শিৰোগত ৰাম দেৱৰ চৰণ ।

মাধৱ কন্দলী বিৰচিলা ৰামায়ণ ॥৬

শুনিলাহা যত সামাজিক নিৰন্তৰ ।

ৰামৰ অমৃত কথা অযোধ্যা কাণ্ডৰ ॥৭

শুনিয়োক আৰ ৰাম চৰিত্ৰ উত্তম ।

অৰণ্য কাণ্ডত যেন ভৈল অনুক্ৰম ॥৮

ৰামৰ পাদুকাযুৰি পূজি নিৰন্তৰ ।

নন্দিগ্ৰামে স্থিতি ভৈলা ভৰত কুমাৰ ॥৯

অযোধ্যা নগৰে ৰহিলন্ত শত্ৰুঘন ।

ৰামৰ আদেশ শিৰে ধৰি দুয়োজন ॥১০

পৰম সাদৰে প্ৰজা পালন্ত সকল ।

পূৰুব কালৰ মতে নাই কৌতূহল ॥১১

সুমৰিয়া সিটো ৰাঘৱৰ বনবাস ।

হাঁ ৰাম বুলি সদা তেজন্ত নিশ্বাস ॥১২

অহৰ্নিশে ৰামৰ চৰণ যুগ স্মৰি ।

নাহিকে হৰিষ সদা থাকে মন্যুকৰি ॥১৩

চৌধয় বৰিষ বহি যাইব কেতিক্ষণ ।

হুইবোহোঁ হৰিষ দেখি ৰামৰ চৰণ ॥১৪

কৌশল্যা প্ৰমুখ্যে আছে যত মাতৃগণ ।

ৰামক সুমৰি সদা কৰন্ত ক্ৰন্দন ॥১৫

কৃষ্ণপক্ষে চন্দ্ৰ যেন টুটে প্ৰতিদিন ।

পুত্ৰশোকে সবাৰে শৰীৰ ভৈল ক্ষীণ ॥১৬

ৰাম সীতা লক্ষ্মণৰ কল্যাণ সাধন্ত ।

কৌশল্যা সুমিত্ৰা দুয়ো বিষ্ণুক পূজন্ত ॥১৭

শোক জুৰাৱন্ত আশ্বাসিয়া শত্ৰুঘনে ।

ৰামক সুমৰি মাত্ৰ থাকে অনুক্ষণে ॥১৮

অযোধ্যাত আছে নৰ নাৰী যত মান ।

ধৰ্ম্ম আচৰিয়া সাধে ৰামৰ কল্যাণ ॥১৯

ৰাম সুমৰিয়া বঞ্চে দুঃখশোক যত ।

ৰামৰ চৰিত্ৰ আবে শুনিয়ো সাম্প্ৰত ॥২০

ৰামক তেজিয়া যেবে আসিলা ভৰত ।

শোকাকুল হুয়া ৰাম থাকিলা মনত ॥২১

চিত্ৰকূট বনে সীতা লক্ষ্মণ সহিত ।

কতোদিন আছে প্ৰভু স্থিৰ নুহি চিত্ত ॥২২

লক্ষ্মণক সম্বোধি মাতিলা ৰঘুবৰে ।

নপাৰোঁ ধৰিতে চিত্ত উতপাত কৰে ॥২৩

মহাদুঃখ দিলে আসি ভৰত ভৈয়াই ।

নুমাইল অগনি যেন জ্বালিল দুনাই ॥২৪

আমাক সুমৰি মনে সুখ নাই তাৰ ।

এই স্থানে খেদি জানো আসে আৰোবাৰ ॥২৫

মহাদুঃখ দিলে মোৰ আনি প্ৰজাগণ ।

দেখি ভৰতৰ দুঃখ পোৰে মোৰ মন ॥২৬

ভৰত ভৈয়াই যাৱে আসি নতো পাৱে ।

ইথানক চাৰি আনদেশে যাওঁ তাৱে ॥২৭

এহি হৌক বুলিয়া লক্ষ্মণ ভৈলা আগ ।

পাচত চলন্ত ৰামচন্দ্ৰ মহাভাগ ॥২৮

লাসে লাসে সীতা সতী মাজত চলন্ত ।

কতোক্ষণে চিত্ৰকূট বন ত্যজিলন্ত ॥২৯

নদীনদ গহন বিশেষ বন দেশ ।

দল বিল এৰাইলন্ত নিকুঞ্জ অশেষ ॥৩০

নাহিকে প্ৰয়াস ৰাম হৰিষে চলন্ত ।

দণ্ডকবনত গৈয়া প্ৰবেশ ভৈলন্ত ॥৩১

পাইলন্ত প্ৰথমে অত্ৰি ঋষিৰ আথান ।

প্ৰণামিলা তিনিয়ো ঋষিক কৰি মান ॥৩২

অত্ৰি বৰ হৰিষ দেখিয়া ৰাঘৱক ।

পৰম ঈশ্বৰ মোৰ আইলা আশ্ৰমক ॥৩৩

আজিসি জানিলোঁ মই জন্ম সাফলিলোঁ ।

ঈশ্বৰৰ পাদপদ্ম সাক্ষাতে দেখিলোঁ ॥৩৪

বিধিৱতে ফলে জলে পূজিয়া ৰামক ।

পৰম সাদৰে পুছিলন্ত কুশলক ॥৩৫

ব্ৰহ্মাৰ নন্দনে যেবে কুশল পুছিল ।

শুনি ৰাঘৱৰ মনে হৰিষ মিলিল ॥৩৬

ঋষিত কহিলা ৰামে আপোন কুশল ।

শুনিয়া ঋষিৰ মনে ভৈল কৌতুহল ॥৩৭

পাচে অভ্যন্তৰে ঋষি সীতাক পঠাইল ।

মুনিৰ ভাৰ্য্যাক গোসাঁনীয়ে লাগ পাইলা ॥৩৮

অত্ৰিৱৰ ভাৰ্য্যা তান অনসূয়া নাম ।

ৰূপে গুণে ত্ৰিভুৱনে নাহিকে উপাম ॥৩৯

চন্দ্ৰৰ জননী পতিব্ৰতা শুদ্ধভাৱ ।

হৰ্ষিত বদনে সীতা নমিন্ত পাৱ ॥৪০

বিনয়ে থাকিলা দেৱী জনক নন্দনী ।

আসন বঢ়ায়া দিলা চন্দ্ৰৰ জননী ॥৪১

অনসূয়া বুলিলন্ত প্ৰফুল্ল বদনে ।

ৰামৰ লগত কেনে আসি ভৈলাঁ বনে ॥৪২

বাপৰ আদেশে ৰাম আইলা বনবাসে ।

তুমি কেনে নথাকিলাঁ শ্বাশুৰীৰ পাশে ॥৪৩

দাৰুণ বনত মাৱ বৰ দুঃখ পাইবাঁ ।

তৃণৰ শয্যাত শুইবাঁ ফলমূল খাইবাঁ ॥৪৪

সীতায়ে বোলন্ত কেনে লঘুবোলাঁ মাতি ।

আমাক জানিবা শান্তি পতিব্ৰতা আতি ॥৪৫

দেশত থাকিলে আমি কোন ফল পাইবোঁ ।

স্বামী ভকতিত স্বৰ্গ মুকুতিক পাইবোঁ ॥৪৬

সত্যৱতী ৰমণী সাৱিত্ৰী যেন সতী ।

চন্দ্ৰৰ ৰোহিণী বশিষ্ঠৰ অৰুন্ধতী ॥৪৭

অত্ৰিৱৰ তুমি যেন শঙ্কৰৰ মায়া ।

আমাৰো ৰামত জানা তেহ্ন দৃঢ়কায়া ॥৪৮

তোমৰা সবৰো যেন স্বামী আদিদেৱ ।

আমাৰো ৰামত পৰে আন নাই কেৱ ॥৪৯

বাপ মাৱ সুহৃদৰ বাসন বিষয় ।

স্বামীত ভকতি স্বৰ্গ মুকুতি সাধয় ॥৫০

অনুসূয়া শুনিলন্ত সীতাৰ বচন ।

গ্ৰীৱে চাপি ধৰিলন্ত হষিত বদন ॥৫১

মনত সন্তোষ স্বৰূপে দিলা কণ্ঠহাৰ ।

অঙ্গৰাগ দিলন্ত বত্ৰিশ অলঙ্কাৰ ॥৫২

পতিব্ৰতা নাৰীত মোহোৰ অনুৰাগ ।

হৰিষ কৰাইলা মাৱ মোত বৰমাগ ॥৫৩

সীতায়ে বোলন্ত মাৱ দায়া দৃষ্টি চাইল ।

এতেকতে আমিও সকল বৰ পাইল ॥৫৪

অনসূয়া বোলে যত দিলোঁ অলঙ্কাৰ ।

সিন্দুৰ চন্দন তোৰ নুগুচোক আৰ ॥৫৫

কদাচিতো ভাঠি তোৰ নুহিব যৌৱন ।

মহাসুখে ৰামে সমে কৰিবা ৰমণ ॥৫৬

বৰদিয়া আৰো বুলিলন্ত অনুসূয়া ।

স্বামীত ভকতি কৰ পতিব্ৰতা হুয়া ॥৫৭

তযু স্বয়ম্বৰৰ শুনিছোঁ কিছু কথা ।

কহিয়োক মিথিলাৰ যিমত ব্যৱস্থা ॥৫৮

হেন শুনি সীতা সতী বুলিলন্ত বাণী ।

উতপতি ধৰি মোৰ শুনিয়ো কাহিনী ॥৫৯

বাপ মোৰ ৰাজা ভৈল মিথিলা নগৰে ।

যাহাৰ প্ৰসিদ্ধি গৈল দেৱাসুৰ নৰে ॥৬০

জনক মোহৰ বাপ অপুত্ৰক ভৈলা ।

ভাৰ্য্যাসমে যজ্ঞভূমি চাহিবাক গৈলা ॥৬১

মনৰ কৌতুকে বাপে মাথা তুলি চাইলা ।

ত্ৰৈলোক্য মোহিনী কন্যা এক ভেট পাইলা ॥৬২

নামত মেনকা তেহেঁ দেৱ অপেশ্বৰী ।

ৰূপে গুণে ত্ৰিভুৱনে নাহি পটন্তৰী ॥৬৩

দেখিয়া বাপৰ বৰ বাঢ় গৈল মন ।

বিমৰিষি তথাতে আছিলা কতোক্ষণ ॥৬৪

এতেহন্তে আকাশত শুনিলন্ত বাণী ।

তোমাৰ কুশল দেৱে মিলাইলেক আনি ॥৬৫

পাইবোঁ মনোৰথ হাল বাহাঁ এহি থান ।

লভিবাঁ অপত্য তুমি ইহানে সমান ॥৬৬

হেন শুনি পিতৃ মোৰ মনে ৰঙ্গ কৰি ।

যজ্ঞ ভূমি বাহিলন্ত হাতে হালধৰি ॥৬৭

শুনিয়োক অনসূয়া আমাৰ সঙ্গতি ।

ভূমি ভেদি সীৰলত ভৈলোঁ উতপতি ॥৬৮

ধূলিয়ে ধূসৰ মই কৰোহোঁ ঘঞ্চাল ।

বিস্ময় স্বৰূপে চাহি আছা মহীপাল ॥৬৯

কোলে কৰি গৈলা নিজ মহিষীৰ ভিটা ।

সীৰলত উপজিলোঁ নাম ভৈল সীতা ॥৭০

জনক ৰাজাৰ যত মুখ্য পটেশ্বৰী ।

তাসম্বাত সুম্পিলা আমাক জীউ কৰি ॥৭১

সুখে বৰ ভৈলোঁ তাসম্বাৰো নাহি আন ।

আমাক দেখন্ত শত পুত্ৰৰ সমান ॥৭২

ত্ৰৈলোক্য মোহিনী মই ভৈলোঁ বৰবালা ।

বাঢ়িলো তাহান ঘৰে যেন চন্দ্ৰকলা ॥৭৩

দিনমানে মোহোৰ যৌৱন ভৈল ভেদ ।

বৰ নপাই সদৃশ বাপৰ হৃদিখেদ ॥৭৪

চিন্তা অগ্নি সদায়ে দহৱৈ কলেৱৰ ।

বিমৰিষি পাতিলা আমাৰ স্বয়ম্বৰ ॥৭৫

পূৰ্ব্বকালে যজ্ঞভূমি বাহিলন্ত বাপ ।

সেহিকালে মহাদেৱে দিলা নিজ চাপ ॥৭৬

ৰাজাসব মতাইলা জনক মহীপালে ।

নৃপতি সমাজ ভৈল স্বয়ম্বৰ শালে ॥৭৭

অনেক সহস্ৰ লোকে ধনু তুলি লৈল ।

সবাৰো আগত মহেশৰ ধনু থৈল ॥৭৮

সবাকে সম্বুধি বুলিলন্ত নৃপবৰে ।

সবে আসি আছাঁ মোৰ জীউৰ অন্তৰে ॥৭৯

যিটো দিতে পাৰে এই ধনুত পচাৰ ।

সিসি মোৰ জমাই বৰ হৈবেক সীতাৰ ॥৮০

হেন শুনি যতেক নৃপতি আসি ভৈল ।

ধনুক প্ৰণামি সবে দিশাদিশি গৈল ॥৮১

জোৰ দিবে লাগি কতো চাপিল সন্নিত ।

আছো জোৰ দিবে ধনু দেখি ভৈল ভীত ॥৮২

ৰাজাসব গৈল যেবে মনত বিৰঙ্গে ।

বাপৰ বিষাদ ভৈল স্বয়ম্বৰ ভঙ্গে ॥৮৩

বিশ্বামিত্ৰে পাচে ৰাম লক্ষ্মণক নিল ।

ভালমতে জনকে তিনিকো সাদৰিল ॥৮৪

ৰঙ্গমেন বাপৰ চাপিলোঁ গৈয়া কোল ।

ৰূপদেখি ৰামৰ ভৈলোহোঁ আতি ভোল ॥৮৫

সুন্দৰ ৰূপক দেখি সন্তোষ মিলয় ।

মনে মনে গুণো জানো বিধিয়ে চলয় ॥৮৬

সবহি গৈলন্ত পাচে স্বয়ম্বৰ শালে ।

ধনু উপদেশিলা জনক মহীপালে ॥৮৭

ধনু দেখি ৰাঘৱে ঈষত হাঁস কৰি ।

লীলাৰূপে বামহাতে ধনু তুলি ধৰি ॥৮৮

নিমিষেকে ৰাঘৱে ধনুত গুণ দিল ।

টঙ্কাৰ কৰিলা তিনি ভুবন কম্পিল ॥৮৯

অল্প হাঁস্য কৰিয়া ধনুত বল দিল ।

প্ৰচণ্ড শবদে ধনু মাজতে ভাগিল ॥৯০

শিলাৰ উপৰে যেন নিৰ্ঘাত পৰিল ।

সসাগৰা সাতোদ্বীপা পৃথিবী লৰিল ॥৯১

বিশ্বামিত্ৰ জনকেয়ো থাকিলন্ত চাই ।

লক্ষ্মণ ৰামৰ কটাক্ষও কিছু নাই ॥৯২

আনসব নৃপতি যতেক আসি ভৈলা ।

ৰাম লক্ষ্মণত হাৰি নিজ স্থানে গৈলা ॥৯৩

বাপৰ আজ্ঞাক মই শিৰত ধৰিলো ।

পদ্মৰ মালাক দিয়া ৰামক বৰিলোঁ ॥৯৪

পাচে দশৰথক জনক ৰাজা নিল ।

তাহানে আগত মোক বাপে বিহা দিল ॥৯৫

আপোনাৰ জীউ আছে জনক ৰাজাৰ ।

কনিষ্ঠা উৰ্ম্মিলা নামে বহিনী আমাৰ ॥৯৬

ত্ৰৈলোক্য মোহিনী কন্যা মহাৰূপৱতী ।

সুন্দৰ নাসিকা দন্ত মুকুতাৰ পান্তি ॥৯৭

মৃণাল যুগল বাহু কৃশ মধ্যদেশ ।

কমল নয়নী আকুঞ্চিত কেশ ॥৯৮

বন্দুলিকো জিনিয়া অধৰ ৰুচি কৰ ।

পূৰ্ণচন্দ্ৰ জিনি মুখ পদ্ম সমসৰ ॥৯৯

কৰ্ণত কুণ্ডল কম্বুকণ্ঠ মনোহৰ ।

উন্নত কঠিন স্তন ত্ৰিবলি উদৰ ॥১০০

গলে গজমুক্তা শোভে সাতেসৰি হাৰ ।

বাহুত কঙ্কন টাড় বলয়া সোণাৰ ॥১০১

ৰত্নৰ শলকা সম আঙ্গুলিৰ পান্তি ।

আঙ্গুঠি উজ্জ্বল নখচন্দ্ৰে কৰে কান্তি ॥১০২

জঙ্ঘা মনোহৰ উৰু যেন ৰামকল ।

ৰত্নৰ নূপুৰে শোভে চৰণ যুগল ॥১০৩

চম্পাৰ পাকৰি সম আঙ্গুলিৰ পান্তি ।

উজটি উজ্জ্বল নখ মণি কৰে কান্তি ॥১০৪

আৰকত পদ হন্তে প্ৰকাশে কমলে ।

শৰীৰৰ কান্তিএ চন্দ্ৰতো কৰি বলে ॥১০৫

চন্দ্ৰকলা সম বাঢ়ে গজেন্দ্ৰ গমন ।

লক্ষ্মী সম ৰূপে গুণে মোহে মুনিগণ ॥১০৬

পৰম সুন্দৰ কন্যা জনকৰ ঘৰে ।

কটাক্ষতে ত্ৰিভুৱন মোহিবাক পাৰে ॥১০৭

উৰ্ম্মিলা বহিনী পাচে জনকে মতাইল ।

সব অলঙ্কাৰে তাঙ্ক লক্ষ্মণে বিহাইল ॥১০৮

পূৰ্ব্ব জন্মে অনেক তপস্যা কৈলোঁ আমি ।

তাৰ প্ৰতিফলে ৰাঘৱক পাইলো স্বামী ॥১০৯

মোৰ মনে ৰাঘৱ স্বামীসে নিজ দেৱ ।

ৰামক এৰিয়া আন নজানোহো কেৱ ॥১১০

হেন শুনি অনুসূয়া আনন্দক পাইলা ।

ৰামৰ পাসক লাগি সীতাক পঠাইলা ॥১১১

দেখি ৰাম লক্ষ্মণে কৌতুক বৰ পাইলা ।

কথা কহি অলঙ্কাৰ আগত যোগাইলা ॥১১২

সীতাৰ সম্পত্তি দেথি শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণে ।

ৰাত্ৰি গোট বঞ্চিলন্ত হৰিষিত মনে ॥১১৩

প্ৰভাততে ঋষিক কৰিয়া নমস্কাৰ ।

তিনিহন্তে দণ্ডকা বনত পয়সাৰ ॥১১৪