লক্ষণক বিচাৰি ৰামৰ বন যাত্ৰা
২৮ অধ্যায় 

 লক্ষ্মণক বিচাৰি ৰামৰ বন যাত্ৰা ।

দুলৰি ।

লক্ষ্মণৰ কথা,         এহিমানে গৈল,

ৰামৰ শুনা বিলাই ।

শোকসাগৰত,         গৈল তল প্ৰভু,

শ্ৰুতি জ্ঞান আউৰ নাই ॥১

লক্ষ্মণৰ শোক,         প্ৰচণ্ড বাতাসে,

সীতাৰ সন্তাপে আগি ।

শুকান অৰণ্য,         ৰামচন্দ্ৰ ভৈলা, 

দহে হৃদয়ত লাগি ॥২

যেতিক্ষণে এৰি,         লক্ষ্মণ গৈলন্ত,

মৰিল ৰাম সমূলি ।

উঠি উঠি লুটি,         পৰিয়া কান্দয়,

হা প্ৰাণ লখাই বুলি ॥৩

পৰিছেদা কৰি,         আজি সি তেজিলি,

ভৈয়াই ইজন্মক লাগি ।

তোহোৰ সন্তাপে,         প্ৰাণ ধৰোঁ কিক,

নগৈল হৃদয় ভাগি ॥৪

পিতৃ মাতৃ মোৰ,         মৰিল তেজিয়া,

জানকী গৈল পাতালে ।

সন্তাপিলো তাকো,         তই এৰিলতে,

আবেসে গ্ৰসিলে কালে ॥৫

দণ্ডকা বনতো,         তই সি প্ৰাণ দিলি,

জুৰুৱাইলি মোৰ শোক ।

দুখৰ সহায়,         কৈ গৈলে লখাই,

অনাথিতি কৰি মোক ॥৬

কিনো সুলক্ষণ,         ভৈয়াই লক্ষ্মণ,

তোৰ গুণ কৈবো কত ।

ভাতৃ মাতৃ ৰাজ্য,         তেজি বনবাসে,

তই গৈলি মোৰ লগত ॥৭

সীতাক আমাক,         উপকাৰ কৰি,

ফুৰিলি ভৃত্য সমান ।

সি সব সুমৰি,         কিয় নযাওঁ মৰি,

ৰহি আছো এভো প্ৰাণ ॥৮

জানিলো ভৈয়াই,         মোহোৰ চিন্তাই,

মৰিবি তয়ো বনত ।

যাইবো খেদি তোক,         যেন যুৱাই হৌক,

মোৰোহো তোৰে লগত ॥৯

পাত্ৰ মেলেকক,         বোলন্ত সত্বৰে,

সম্ভাৰ আনিয়ো সাজি ।

মিলিল বিচাট,         ৰাজদণ্ড পাট,

ভৰতক দিবো আজি ॥১০

দেৱলোকে মোক,         উতপাত কৰে,

স্বৰ্গক যাইবাক লাগি ।

আবেসে সিয়াৰি,         ওপৰ কৰিলে,

ভৈয়াইৰ বিৰহ আগি ॥১১

দহৱে শৰীৰ,         চিত্ত নুহি থিৰ,

নেদেখি লখাইক মৰোঁ ।

আসিয়ো সত্বৰে,         ভৈয়াই ভৰত,

তোক অভিষেক কৰোঁ ॥১২

লক্ষ্মণৰ শোকে,         নপাৰো ৰহিবে,

দহৱে হাৰৰো মজ্জা ।

মোক পাইলে কালে,         জানিা সকালে,

হুয়োক পাটত ৰাজা ॥১৩

ৰামৰ বচনে,         বীৰ ভৰতৰ,

লাগিল গাৱত জুই ।

মকমক কৰি,         ক্ৰন্দন কৰিয়া,

বোলন্ত আঞ্জুলি হুই ॥১৪

কিসক আমাক,         বুলিলাহা হেন,

দাদা নিকাৰুণ কায ।

তোমাৰ চৰণ,         সেৱাৰ নিমিতে,

পূৰ্ব্বতো এৰিলোঁ ৰাজ ॥১৫

লৱক কুশক,         বাণ্টি দিয়া ৰাজ্য,

মোৰ আত নাই ইচ্ছা ।

চলিবোঁ লগত,         তোমাৰ শপত,

মাতো যেবে মই মিছা ॥১৬

ৰাঘৱ চলিবা,         অযোধ্যা মৰিবা,

সবে নিষ্ট কথা পাইল ।

যত নৰনাৰী,         শিশু আগকৰি,

আগত আসি জণ্টাইল ॥১৭

উৰ্ম্মি কৰি লোক,         কান্দিবে লাগিল,

পোৰৈ সবে সৰ্ব্ব আঙ্গ ।

আমাক এৰিয়া,         যাইবে খোজা নাথ,

মাথাত মাৰিয়া দাঙ্গ ॥১৮

তুমি সে আমাৰ,         মুখ্য প্ৰাণ প্ৰভু,

স্বৰূপ কৰিলো হিয়া ।

নচাৰিবো লাগ,     হুয়া     ভকতক ত্যাগ,

নকৰি লগতে নিয়া ॥১৯

এহি বুলি প্ৰজা,         আৰাৱ কৰয়,

হুয়া সবে এক জৰি ।

ভিতৰতো পাত্ৰ,     আহে     মন্ত্ৰীগণো কান্দৈ,

ৰামৰ আগত পৰি ॥২০

বশিষ্ঠ বোলন্ত,         শুনা ৰঘুপতি,

আবে হুইব কোন কায ।

তোমাৰ বিয়োগে,         প্ৰজা নিজীবেক,

মৰিবে সমস্ত ৰাজ ॥২১

তুমি কৃপাময়,         পুৰুষ প্ৰজাৰ,

পূৰা মনোৰথ নাথ ।

হেন শুনি গুণি,         আছে পাছে প্ৰভু,

ৰাঘৱে তুলিলা মাথ ॥২২

বোলন্ত শুনিয়ো,         পাত্ৰ মন্ত্ৰী লোক,

কেন অভিমত কায ।

কৰি কৰযোৰ,         পৰিয়া ভূমিত,

বিনাৱে পাত্ৰ সমাজ ॥২৩

প্ৰভুৰ পাৱত,         এতেক গোচৰ,

যদি অনুগ্ৰহ থাকে ।

সপুত্ৰ বান্ধৱে,         চলিবো লগত,

নিয়োক নাথ আমাকে ॥২৪

নিশ্চয় জানিলোঁ,         জনেক নিজীবোঁ,

যদি তেজি যাহা তুমি ।

দেখি অনুৰাগ,         লোকৰ ৰাঘৱ,

কান্দিলন্ত হুমহুমি ॥২৫

বোলন্ত শুনিয়ো,         পাত্ৰ মন্ত্ৰী মোৰ,

যত লোক অযোধ্যাৰ ।

ঝাণ্টে হোৱা সাজ,         যাইবে খোজা যেবে,

লগত আৱে আমাৰ ॥২৬

যত পশুপক্ষী,         বৃক্ষ অযোধ্যাৰ,

জীয়া জন্তু যত প্ৰাণী ।

সমস্ত নগৰে,         সাজোক সত্বৰে,

আজ্ঞা মোৰ নিষ্ট জানি ॥২৭

লোকেসে আমাক,         নেৰে যেবে মই,

তেজি যাইবোঁ কোন সতে ।

সত্যে সত্যে বোলো,         হৌক যেই লাগৈ,

প্ৰজাৰ ইটো লগতে ॥২৮

শুনিয়া জোকাৰ,         প্ৰজায়ে পাৰয়,

জয় জয় ৰাম বুলি ।

প্ৰভুৰ লগত,         যাইবো আনন্দত,

যেন নাচে হাত তুলি ॥২৯

যত নৰ নাৰী,         আবাল পৰ্য্যন্তে,

অযোধ্যা মধ্যত বসি ।

নাপিতক মাতি,         কাম কৰাই আতি,

গাৱে ক্ষাৰ কসাই ঘসি ॥৩০

স্নান কৰি জলে,         সৰ্ব্বস্ব সকলে,

ব্ৰাহ্মণক দান কৰৈ ।

পিন্ধি ধৌত বস্ত্ৰ,         ভূষিত চন্দনে,

আনন্দে চিত্ত নধৰৈ ॥৩১

অলঙ্কাৰে সবে,         শৰীৰক মণ্ডে,

যাৰ যত মান আছে ।

অনেক উৎসৱে,         অযোধ্যাৰ লোক,

স্বৰ্গক যাইবাক কাছে ॥৩২

শুনা সভাসদ,         ৰামায়ণ পদ,

পাতকৰ ধুম্ৰকেতু ।

অপাৰ সংসাৰ,         সুখে হোৱা পাৰ,

ৰাম নামে বান্ধি সেতু ॥৩৩

দুষ্ট কাল সৰ্পে,         সবাকো দংশিলে,

ভৈল শ্ৰুতি হতবুদ্ধি ।

ৰাম নাম ইটো,         অমৃত বিনাই,

নাই নাই মহৌষধি ॥৩৪

যতেক পাতেক,         সংহৰিবে পাৰে,

ৰামৰ নামে সম্প্ৰতি ।

ততেক পাতেক,         কৰিবে পাপীৰ,

বাপৰ নাহি শকতি ॥৩৫

অগনিক যেন,         তৃণে নোৱাৰয়,

পাপৰো তেনয় নাম ।

ইসি ধৰ্ম্ম নিজ,         মুকুতি বাণিজ্য,

ডাকি বোলা ৰাম ৰাম ॥৩৬

২৯ অধ্যায় 

পদ।

শুনিয়োক পাছ কথা শুনা আত অনন্তৰে ।

লক্ষ্মণৰ শোকে সুস্থ নৰৈল ৰামৰে ॥১

তেতিক্ষণে গুচি মহা মনত বিচাট ।

লৱক কুশক এৰি দিলা দণ্ড পাট ॥২

বন্ধ্যা পৰ্ব্বতৰ কাছে পুৰী কুশৱতী ।

তথাত পাতিলা নিয়া কুশক নৃপতি ॥৩

অশ্ৰাৱতী নগৰে ভৈলন্ত লৱ ৰাজা ।

দিলা দুইকো বিভঞ্জিয়া গজ বাজী প্ৰজা ॥৪

সুবৰ্ণ ৰজত ৰত্ন অলেখ ভাণ্ডাৰ ।

দিলা সবে বাণ্টি দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ ॥৫

নথৈলন্ত ঘাটি ৰামে পুত্ৰ স্নেহে আতি ।

কৰিলা আশ্বাস দুয়ো তনয়ক মাতি ॥৬

নকৰিবা দন্দ্ব বাদ ৰাজ্যৰ নিদানে ।

কালক বঞ্চিবা দুয়ো একে জীৱ প্ৰাণে ॥৭

দুইত পৰে দুইহানো কুটুম্ব আউৰ নাই ।

অল্পতে ছেণ্ডৱা ভৈলে দুই হন্তো পুতাই ॥৮

দাৰুণী জানকী এৰি পশিল পাতাল ।

নপাইলো কৰিবে আবে মইও প্ৰতিপাল ॥৯

বিধাতা দণ্ডিলে বুলি পুত্ৰ দুইক ধৰি ।

কান্দিলন্ত মকামকি সীতাক সুমৰি ॥১০

হা বান্ধৈ যেতিক্ষণ তেজিলি আমাকে ।

এতেকে জানিলো পাইলে পৰম বিপাকে ॥১১

কতেক পাতেক কৰি আছো মহা ঘোৰ ।

আপদৰ উপৰি আপদ মিলে মোৰ ॥১২

মজিলো সীতাৰ তাপে অপাৰ সাগৰে ।

খাই লক্ষ্মণৰ শোক কুম্ভীৰ মগৰে ॥১৩

পুত্ৰে পুত্ৰ ত্যাগ দুঃখ অগনি বাড়ৱ ।

হৈবেক নৰৈল আৰ মোৰ পৰাভৱ ॥১৪

আবে দুই পুতাই পৰিছেদা দেখাঁ মোক ।

তোমাসাক তেজি যাওঁ ময়ো পৰলোক ॥১৫

এতেক বোলন্তে শোক অগ্নি গৈল জ্বালি ।

তিনি বাপে পুতে কান্দিলন্ত গলা গলি ॥১৬

বুজান্ত বশিষ্ঠে শুনা কৌশল্যা নন্দন ।

যেন ভৈল ভৈল আবে তেজিয়া ক্ৰন্দন ॥১৭

আখি মুখ মছি পাছে দশৰথ সুত ।

মথুৰাক লাগি শীঘ্ৰে পঠাই দিলা দূত ॥১৮

সত্বৰে আসোক শত্ৰুঘন প্ৰাণ ভাই ।

নজানে বাপ মোৰ যি ভৈল বিলাই ॥১৯

এৰিলে লখাই ময়ো যাওঁ পৰলোক ।

ৰাত্ৰি দিন কৰি আসি আমাক দেখোক ॥২০

শুনি গৈল দূত দিন নিশা নাই সুস্থ ।

কহিলেক কথা শত্ৰুঘনত সমস্ত ॥২১

লক্ষ্মণৰ শোকে স্বৰ্গ যান্ত ৰাম ৰাজা ।

তুলত ভৰত যত অযোধ্যাৰ প্ৰজা ॥২২

কুশ লৱ দুই কুমাৰৰ অভিষেক ।

সকলো বৃত্তান্ত দূতে কথা কহিলেক ॥২৩

শুনি শত্ৰুঘনে কান্দিলন্ত আতিশয় ।

আবেসে মিলিল আমাথেৰ কুলক্ষয় ॥২৪

পাত্ৰ মন্ত্ৰী সবাতো কহিলা কথা যত ।

বুলি মাতি পুত্ৰ দুইক থৈলন্তে ৰাজ্যত ॥২৫

আন ৰথ বুলি সাৰথিক লাগি চাইল ।

তেজী ঘোৰে যুৰি ৰথ সাৰথি যোগাইল ॥২৬

চড়িলন্ত তাতে হাতে ধৰিয়া ভাৰ্য্যাক ।

দিনে ৰাতি ৰথ ডাকি পাইলা অযোধ্যাক ॥২৭

সেহি বেলা ৰামে চলিবাক সাজ হুই ।

স্নান কৰি পিন্ধিলন্ত ধৌত বস্ত্ৰ দুই ॥২৮

ভৈলা নিৰাহাৰ ৰাম জগত ঈশ্বৰ ।

জলন্ত অগ্নিৰ বৰ্ণ কান্তি কলেৱৰ ॥২৯

শত্ৰুঘন দেখি আসি নমিলন্ত মাথে ।

গলে বান্ধি তাঙ্ক কান্দিলন্ত ৰঘুনাথে ॥৩০

মই সি ৰাক্ষসে খাইলো সোদৰ ভৈয়াইক ।

চক্ষুয়ে দেখিবে বাপু নপাইলো লখাইক ॥৩১

আউৰ ছাৰ জীৱনত নাহি মোৰ কায ।

ধৰিলো লখাইৰ পথ তেজি ইটো ৰাজ ॥৩২

চলিবাক প্ৰতি উত্ৰাৱল ৰাঘৱৰ ।

আগে পৰি শত্ৰুঘনে কৰিলা কাতৰ ॥৩৩

মোকো সঙ্গে নিয়ো দাদা চৰণত ধৰোঁ ।

তুমি অবিহনে অকাৰণে মইও মৰোঁ ॥৩৪

বুলিলন্ত আশ্বাস ভাতৃক প্ৰভু ৰাম ।

হৌক সিদ্ধি তোৰ অভিমত মন কাম ॥৩৫

নকৰি বিলম্ব বাপ শুনিয়ো সত্বৰে ।

শুনা পাছ কথা আবে আত অনন্তৰে ॥৩৬

যত যক্ষ ৰাক্ষস যতেক কপিবৰ্গ ।

নিশ্চয়ে জানিল ৰামস্বামী যান্ত স্বৰ্গ ॥৩৭

পৰম বিষাদ আসি মিলিল মনত ।

কান্দন্তে পৰিল আসি ৰামৰ আগত ॥৩৮

বিভীষণ সুগ্ৰীৱ অঙ্গদ জাম্বৱন্ত ।

নল নীল মুখ্যে আনো কপি অপৰ্য্যন্ত ॥৩৯

কান্দি কান্দি কহন্ত মাটিত নমাই মাথ । 
 
আমাক কাহাক দিয়া যাহা ৰঘুনাথ ॥৪০

যেবেসে যাইবাক খোঁজা আমাসাক ছাৰি ।

এতিক্ষণে মুণ্ডত মাৰাহা তেৱে বাৰি ॥৪১

তোমাক নেদেখি প্ৰাণ ৰাখোঁ কেন মতে ।

যাইবো স্বকুটুম্বে বাপ তোমাৰ লগতে ॥৪২

তুমি অবিহনে বাপ মিলিবে মৰণ ।

যি দিন দেখিলো ইটো তোমাৰ চৰণ ॥৪৩

গৃহতো নাহিকে সুখ সেই দিনা হন্তে ।

দণ্ডে যুগে তযু পদ নেদেখি থাকন্তে ॥৪৪

হেন জানি বাপ আৱে নবধিবো প্ৰাণে ।

স্ববান্ধৱে যাইবো তুমি যাহা যিটো থানে ॥৪৫

যেনে লাগে লগতে খপিব বনবাস ।

আশা নকৰিবা ভঙ্গ ভৈলোঁ প্ৰভু দাস ॥৪৬

কান্দে সবে এহিমতে মনত আসুখে ।

প্ৰবোধন্ত ৰামে পাছে মনত আসুখে ॥৪৭

শুনিয়ো সুগ্ৰীৱ সখি সূৰ্য্যৰ নন্দন ।

মোহোৰ শপত আউৰ নকৰাঁ ক্ৰন্দন ॥৪৮

বিপদ বান্ধৱ তুৱা বানৰ ভালুক ।

নাকান্দা নাকান্দা আৱে হৈয়োক নিচুক ॥৪৯

তুমি সবে যেৱে আৱে নেৰিয়ো আমাক ।

মইতো কোন গুণে এৰি যাইবো তোমাসাক ॥৫০

সত্বৰে সাজিয়ো আজি যাৰ যাইবে লাগে ।

তোমাসাৰ লগে যেন যুৱাই হৌক ভাগে ॥৫১

প্ৰাণতো অধিক প্ৰিয় ভৰত আমাৰ ।

সত্যে সত্যে নেৰিবোঁ কৰিলো অঙ্গীকাৰ ॥৫২

ঐত থাকে মানে যত ভালুক বানৰ ।

আউৰ কেহো নুবুলিবা বাক্য মানুষৰ ॥৫৩

আপোনাৰ জাতি ভাষে বুলিবে বচন ।

হেন শুনি ভৈল সবে হৰিষিত মন ॥৫৪

কৈৰা প্ৰাণ মিত্ৰ বিভীষণ লঙ্কেশ্বৰ ।

থাকৈ ইটো যাবদেকে চন্দ্ৰ দিবাকৰ ॥৫৫

তাৱে তুমি লঙ্কাত কৰিয়ো ৰাজ্য ভোগ ।

তোমাক নপাইবে উপসৰ্গ জ্বৰা ৰোগ ॥৫৬

শুনা বৃদ্ধ জাম্বৱন্ত মহা হিতকাৰী ।

তোমাৰ গুণক আমি সুজিতে নপাৰি ॥৫৭

যাৱদেকে নুহিকে প্ৰলয় উপস্থিত ।

তাৱে তুমি আৰোগ্যে থাকিয়ো পৃথিবীত ॥৫৮

জাম্বৱন্ত বিভীষণ নকৰিবা খেদ ।

হেৰা দিলো আপুনি স্বৰূপ পৰিছেদ ॥৫৯

আউৰ দুনাই দুয়ো মোক নেদিবা উত্তৰ ।

শুন হনুমন্ত বাপ বায়ুৰ কুমাৰ ॥৬০

কৰিলি যতেক তই মোক উপকাৰ ।

কিছু সুজা নগৈলা থাকিল মোৰ ধাৰ ॥৬১

তোৰ গুণ মোৰ মুখে বৰ্ণাইবো কতেক ।

অচলা ভকতি মোত থাকিল প্ৰত্যেক ॥৬২

যাৱে ৰামায়ণ মোৰ প্ৰচাৰ ভূমিত ।

তাৱে তুমি অপ্ৰয়াসে থাকা পৃথিবীত ॥৬৩

ভকতিক প্ৰবৰ্ত্তায়া বায়ুৰ কুমাৰ ।

মোক কল্প অৱসানে পাইবে দিলোঁ বৰ ॥৬৪

শুনি মাৰুতিৰ মহা মিলিল সন্তাপ ।

মোক তেজি যাইবে খোজা জগতৰ বাপ ॥৬৫

নিজীবো নেদেখি এই দুখানি চৰণ ।

কান্দন্ত আবেসে মোৰ মিলিল মৰণ ॥৬৬

মাৰুতিক ধৰি ৰামে কৰন্ত ক্ৰন্দন ।

বোলন্ত শুনিয়ো বাপ বায়ুৰ নন্দন ॥৬৭

মোহোৰ নিমিত্তে শোক কৰ বাপ দূৰ ।

যথাত ভকত থাকে তৈতে বিষ্ণুপুৰ ॥৬৮

পৰম কল্যাণে থাক সবান্ধৱে কপি ।

নেদিবা উত্তৰ আউৰ মোক পুনৰুপি ॥৬৯

এহি বুলি ৰামচন্দ্ৰ উঠিলা সছলে ।

লক্ষ্মণক দেখিবাক পৰম বিকলে ॥৭০

শুক্ল বস্ত্ৰ পৰিধান ভৈলা কুশ হস্ত ।

ধৰিলেক লাগ আসি নগৰী সমস্ত ॥৭১

শোভৈ ধৌতবস্ত্ৰে আতি যত প্ৰজা ছয় ।

যেহি দিকে দেখে সব বগা ধৌতময় ॥৭২

ৰাঘৱো পাইলন্ত পাছে সৰযুৰ তীৰ ।

লক্ষ্মণৰ শোকে কৰে দগধ শৰীৰ ॥৭৩

হা বাপ ভৈয়াই তই গৈলে কোন থান ।

কৰন্ত সন্তাপ তাপে ফুটে যেন প্ৰাণ ॥৭৪

খোঁজ গুৰি লক্ষ্মণক বিচাৰিয়া চাওঁ ।

চক্ষু গোটে হেনবা ভৈয়াইক দেখাঁ পাওঁ ॥৭৫

এহি বুলি লৰিলা ৰাঘৱ বনমালী ।

সৰযুৰ তীৰে তীৰে খোঁজক নিহালি ॥৭৬

কৈতনো আছস ভৈয়াই যান্ত উকিয়াই ।

মোক দেখা দে ঐ প্ৰাণৰ লখাই ॥৭৭

তোহোৰেসে শোক সবে শৰীৰ দহয় ।

চাওঁ চক্ষু গোটে তোক জুৰাউক হৃদয় ॥৭৮

লক্ষ্মণ লক্ষ্মণ বুলি দিয়া যান্ত গেৰি ।

কৈতনো আছস আৱে বাপ মোক এৰি ॥৭৯

নুবুজস মাত মই তোৰ শ্ৰেষ্ঠ ভাই ।

কিয়নো নেদস মাত বনৰ ওহ্লাই ॥৮০

এহিমতে কান্দি কান্দি যান্ত তীৰি তীৰি ।

দেখন্ত লক্ষ্মণ আছে পদ্মাসন ভিৰি ॥৮১

এহি মোৰ ভাই ধাতু নামিল সমূলি ।

দিলন্ত লৱৰ ৰাম জীলোঁ জীলোঁ বুলি ॥৮২

আথে বেথে বান্ধিলন্ত গলত ৰাঘৱ ।

দেখন্ত নাহিকে প্ৰাণ আছে মৰা শৱ ॥৮৩

দুনাই দশ গুণে শোক অগ্নি গৈল জ্বলি ।

শৱকে সাৱটি প্ৰভু পৰিলন্ত ঢলি ॥৮৪

নাই যেন শ্ৰুতি জ্ঞান ৰামো গৈলা মৰি ।

শত্ৰুঘন ভৰতে কান্দন্ত দুইকো ধৰি ॥৮৫

কান্দৈ পৰিপৰি প্ৰজা প্ৰাণ যাই ফুটি ।

নিৰন্তৰে নাৰীৰ হৃদয়ে হানে মুঠি ॥৮৬

হাঁ প্ৰাণনাথ নেদেখিলোঁ আমি আসি ।

তোমাৰ মৰণে এভো আছে প্ৰাণ ৰাখি ॥৮৭

দাৰুণ হৃদয় কিয় এভো নযাই ভাগি ।

নিজ প্ৰজা এৰি গোসাঁই গৈলা কৈক লাগি ॥৮৮

এহি বুলি বালিত বাগৰি ফুৰে লোকে ।

জুই যেন জ্বলে লক্ষ্মণৰ সিটো শোকে ॥৮৯

কান্দে বেঢ়ি ভালুক বানৰ কৌটি কৌটি ।

স্বৰ্গক লঙ্ঘিলে ক্ৰন্দনৰ উৰ্ম্মি উঠি ॥৯০

শুনা সভাসদ ইটো ৰামায়ণ কথা ।

দেখা অন্তকালে কেন ৰামৰ অৱস্থা ॥৯১

পৰিল ই পৰা সেই মৰণ বিঘাত ।

নপাৰি তৰ্কিবে আক কৃষ্ণৰ মায়াত ॥৯২

জানিয়া কৃষ্ণত কৰাঁ একান্ত ভকতি ।

কলিত হৰিৰ নাম কীৰ্ত্তনত গতি ॥৯৩

আউৰ ধৰ্ম্ম কলিত নামত পৰে নাই ।

এভো তেৱে শাস্ত্ৰৰ নুবুজি অভিপ্ৰায় ॥৯৪

সত্যযুগে পূজৈ বিষ্ণু ধৰিয়া সমাধি ।

মহা মহা যজ্ঞ ত্ৰেতা যুগত আৰাধি ॥৯৫

যেন গতি দ্বাপৰত পূজি ভক্তিভাৱে ।

কলিত কীৰ্ত্তন কৰি সব ফল পাৱে ॥৯৬

এতেকেসে কলি শ্ৰেষ্ঠ চাৰি যুগ মাজে ।

প্ৰশংসে কলিক মহা জ্ঞানি সমাজে ॥৯৭

ধৰ্ম্ম অৰ্থ কাম মোক্ষ কীৰ্ত্তনতে পাই ।

কলিত পৰম মুখ্য তৰণ উপাই ॥৯৮

জানি অপ্ৰয়াসে তৰাঁ হৰি নাম ধৰি ।

যাৰ ভয়ে অন্তক কম্পন্ত তৰতৰি ॥৯৯

জগত বান্ধৱ ইটো মাধৱৰ নাম ।

আন কাম এৰি বেঢ়ি বোলোঁ ৰাম ৰাম ॥১০০

৩০ অধ্যায় 

দুলৰি ।

শুনা পাছকথা,         ৰামৰ অৱস্থা,

যেন ভৈল সিটো থানে ।

মৰা লক্ষ্মণক,         আলিঙ্গি ধৰিয়া,

পৰি দণ্ড দুই মানে ॥১

কতোক্ষণে পাছে,         চেতন লভিয়া,

বাতুল যেন চেঞ্চান্ত ।

ৰাৱণে আৰকা,         শকতি হানিলে,

ভৈয়াইৰ ভৈল উপান্ত ॥২

শুনিয়ো সুষেণ,         বৈদ্য ঔষধক,

কথা কোৱা যেন ঠান ।

হনুমন্ত বাপ,         বিলম্ব নকৰি,

বিশল্যকৰণী আন ॥৩

সীতাক চাহন্তে,         লখাইক হৰাইলো,

কৰিবো কোন উপায় ।

অযোধ্যাত আৱে,         কিমতে জীৱন্ত,

শুনিয়া সুমিত্ৰা আই ॥৪

উঠিয়ো লখাই,         প্ৰাণ ফুটি যাই,

তোৰসে দাৰুণ শোকে ।

কিনো অপৰাধ,         বান্ধৱ কৰিলো,

কিয় নমাতস মোকে ॥৫

দিব্য শয্যা এৰি,         নিৰ্যাণত পৰি,

কতনো পাৰ ঘুমটি ।

নজাগ সমূলি,         উঠ উঠ বুলি,

তোলন্ত কতো সাবতি ॥৬

অযোধ্যাৰ লোকে,         তোকে বেঢ়ি আছে,

চাউ চক্ষু মেলি বাপ ।

নিৰন্তৰে ৰাজ,         নাৰী কান্দি মৰৈ,

উঠি দূৰ কৰা তাপ ॥৭

জানো মোত খঙ্গে,         নমাতস তই,

নিৰ্ব্বাস দিবাৰ পদে ।

মোৰ নাই দোষ,         দুৰ্ব্বাসা দাৰুণে,

পেহ্লাইলে তোক আপদে ॥৮

আইল ধুমকেতু,         তাহাৰেসে হেতু,

কৰিলোঁহো মৰ্ম্মছেদ ।

মোক অপযশ,         দিয়া নমাতস,

আতেসে হৃদয় খেদ ॥৯

জানো ধ্যান কৰি,         বায়ু আছ ধৰি,

তাতেসে নামে উশ্বাস ।

জানিলো মৰিলি,         আবেসে কৰিলি,

সমূলঞ্চে মোক নাশ ॥১০

দণ্ডকা বনতো,         লগতে আছিলি,

নেৰিলি ক্ষণেকো সঙ্গ ।

ছোট হন্তে তোৰ,         পিতৃতো অধিক,

মোতসে আতি আসঙ্গ ॥১১

আৱে কিনো ভৈলে,         মোক তেজি গৈলে,

কিনো তোৰ বজ্ৰ হিয়া ।

কান্দন্ত সন্তাপে,         জগতৰ বাপে,

ভাইৰ মুখে মুখ দিয়া ॥১২

প্ৰাণৰ লক্ষ্মণ,         তোক পঠাই বন,

দিনতে দুই চক্ষু খাইলো ।

মোহোৰ শোকত,         প্ৰাণে ভৈলি হত,

দেখিতে তোক নপাইলো ॥১৩

গ্ৰসিলেক পাপে,         তোহোৰ সন্তাপে,

মই কৈত ৰৈবোঁ ক্ৰুৰ ।

এতো হেন কৰ,         আমাকো সুমৰ,

লগে যাওঁ যমপুৰ ॥১৪

হেনবা তোহোৰ,         সন্তাপ পাশৰো,

লগে লৈয়া যাহাঁ মোকে ।

ৰাম লক্ষ্মণৰ,         ভাই ভৈয়ালক,

প্ৰশংসে সকল লোকে ॥১৫

তোৰ এহ্ণ হিয়া,         মোক কাক দিয়া,

কোন সতে যাস এৰি ।

ফুকিতে কান্দন্ত,         তাপত পাৰন্ত,

লখাই লখাই বুলি গেৰি ॥১৬

কৈৰা মন্ত্ৰীছয়,         চিতা সঞ্জালিয়ো,

জিয়া তান্ত মোক তুলি ।

কিয় আছা চাই,         অগনি লগাই,

লগে মাৰাঁ মোক পুলি ॥১৭

আউৰ কদাচিতো,         লগ লক্ষ্মণৰ,

নছাৰিবো মই কোল ।

হেন শুনি সবে,         কান্দে আৰ্ত্তৰাৱে,

উথলিলা মহাৰোল ॥১৮

বশিষ্ঠে বুজান্ত,         প্ৰভু ৰঘুনাথ,

থিৰ কৰা তুমি চিত্ত ।

বিমৰিষ মনে,         বিস্তৰে ক্ৰন্দনে,

মৃতকৰ নোহে হিত ॥১৯

যেন লাগে বাপ,         প্ৰেত কাৰ্য্য কৰা,

ইমত সন্তাপ এৰা ।

সবেয়ো মৰিব,         আৰে কি কৰিব,

কালত নাহিকে বৰা ॥২০

দিব্য দেহাধৰ,         লক্ষ্মণ কুমাৰ,

উপেখি সঙ্গ তোমাৰ ।

জ্ঞান দৃষ্টি দেখোঁ,         লক্ষ্মণ স্বৰ্গত,

আছন্ত ইন্দ্ৰ আকাৰ ॥২১

অল্পতে ভাতৃৰ,         লভিবা সঙ্গতি,

তেজিয়ো বাপ বিলাপ ।

বশিষ্ঠৰ বোলে,         ৰাঘৱৰ কিছু,

গুচিল চিত্তৰ তাপ ॥২২

পাছে ৰঘুপতি,         চিতা জ্বালি তৈতি,

লখাইৰ দেহা দহিলা ।

সীতাৰ বহিনী,         তানে প্ৰিয়া পত্নী,

লগতে গৈলা উৰ্ম্মিলা ॥২৩

স্বামীৰ সমীপ,         পায়া অপয়াসে,

ভৈলা আনন্দিত মতি ।

যত প্ৰেত কাৰ্য,         সঙ্কালিল সবে,

বিধিৱতে ৰঘুপতি ॥২৪

শুনা সব নৰ,         ৰাম লক্ষ্মণৰ,

কেন ভৈল আক দেখাঁ ।

সদাই হতাশ,         ইটো গৃহবাস,

মনুষ্যৰ কোন লেখা ॥২৫

লভিয়া ভাৰতে,         নৰতনু যিটো,

নকৰে হৰি কীৰ্ত্তন ।

হৃদয়তে হৰি,         আছন্ত জাগিয়া,

আৰু নজানিয়া মন ॥২৬

সিটো মূঢ়মতি,         এৰিয়া ভকতি,

কৰ্ম্মত কৰে বিশ্বাস ।

তাক পৰিহৰাঁ,         জীয়ন্ততে মৰা,

ভাতিৰ যেন নিশ্বাস ॥২৭

হেন নিষ্ঠ জানি,         চিন্তা চক্ৰপানী,

হৰিৰ সুমতি নাম ।

পুৰুষ উদ্ধাৰা,         আপোন নিস্তাৰা,

ডাকি বোলাঁ ৰাম ৰাম ॥২৮