ৰামচন্দ্ৰৰ বিদায় - প্ৰাৰ্থনা
<big>১৪ অধ্যায়<big> 

ৰামচন্দ্ৰৰ বিদায় প্ৰাৰ্থনা

চেতন লভিয়া শোকে কৈকেয়ীক চাইল ।

ৰোগযুত গজে যেন সিংহ ভেট পাইল ॥১

কাল ৰাতি শুনিবি কৈকেয়ৰাজ জীৱ ।

ৰাম বন গৈল মই তেজিবোঁহো জীৱ ॥২

তোৰ পুত্ৰ কেন মতে কৰিবেক ৰাজ ।

ছৱাল চৰিত্ৰ কিছু নাবুজয় কাজ ॥৩

মধুফল আশায়ে সেবিলোঁ বৃক্ষমূল ।

ফলকালে ভৈল সিয়ো শিমলীৰ তুল ॥৪

বিবিধ কালত হেন নিকাৰুণ ভৈলে ।

মুখৰ গৰাস মোৰ তাকো কাঢ়ি লৈলে ॥৫

এবেসে জানিলোঁ তোক কেনে পতিব্ৰতা ।

মোহোৰ ৰুধিৰ পান কৰিতে শকতা ॥৬

জন্মে জন্মে হোৱে যেন তোৰ সদগতি ।

ৰাজ্যলোভে বধ কৈলে মই হেন পতি ॥৭

কীৰ্ত্তি কৰ্ম্ম ধৰ্ম্ম মনে সবে পৰিহৰি ।

অনাথ কৰিলি তই অযোধ্যা নগৰী ॥৮

হায় ! প্ৰিয় পুত্ৰ মই পৰিহৰোঁ কিক ।

স্ত্ৰীৰ অধীন মোক আছো ধিক ধিক ॥৯

প্ৰতিপল কৰে মোক সুভাষিত ৰাম ।

তিনিয়ো ত্ৰৈলোক্য যাক নাহিকে উপাম ॥১০

হা বিধি মই আবে কৰিলোহো কিস্ ।

পাপিষ্ঠীয়ে ঢালিলন্ত অমৃতত বিষ ॥১১

পাপিষ্ঠ নিষ্ঠুৰ মই ভৈলো স্ত্ৰীৰ বশ ।

ৰামক বনক পঠাই পাইলোঁ অপযশ ॥১২

কিনো অধোগামী তই পাপিষ্ঠী দাৰুণী ।

বিহতা স্বামীত কেনে ভৈলি নিকৰুণী ॥১৩

বিলাপ কৰন্তে যেবে আছে মহাৰথ ।

হাত যোৰে সুমন্ত্ৰ আগত উপগত ॥১৪

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ সীতা দুৱাৰত থিত ।

বনে যাইতে আসিলন্ত চৰণ দেখিত ॥১৫

কান্দি ৰাজা সুমন্ত্ৰক বুলিলন্ত বাণী ।

মহাদই সমস্তক মিলায়োক আনি ॥১৬

পৰিছেদা দেখন্তোক ৰাম পুত্ৰ মুখ ।

ৰাম বন গৈলে অন্তৰ্গতে পাইব দুখ ॥১৭

ৰাজাৰ আদেশে মন্ত্ৰী গৈলা অভ্যন্তৰে ।

নিৰন্তৰে নাৰীগণ মিলাইলা সত্বৰে ॥১৮

বসিলা ৰাজাক বেঢ়ি ৰমণী সকলে ।

চন্দ্ৰক বেড়িয়া যেন তাৰাগণ জ্বলে ॥১৯

দেৱতা ভূষিত যত সুন্দৰী সমাজ ।

অপেচৰা বেঢ়িলে যেহেন দেৱৰাজ ॥২০

সুমন্ত্ৰয়ো নৃপতিৰ বচন প্ৰমাণি ।

ৰাম সীতা লক্ষ্মণক ভেটাইলন্ত আনি ॥২১

বাপক দেখিলা হেন সিংহাসন থিত ।

উদয় গিৰিত যেন জলন্ত আদিত্য ॥২২

কৈকেয়ী কৌশল্যা দুয়ো আছন্ত দুই ভিতি ।

কাশ্যপক বেঢ়ি যেন দিতি যে অদিতি ॥২৩

দশৰথ আছে কন্যাগণৰ মাজত ।

হস্তনীগণৰ মাজে যেন ঐৰাৱত ॥২৪

ৰামক দেখিয়া ৰাজা চালিলন্ত গাৱ ।

সাবটি ধৰিতে লাগি বঢ়াইলন্ত পাৱ ॥২৫

শোকে শিহৰিল গাৱ নপাইলন্ত উলি ।

ঢলিয়া পৰন্তে ৰামে ধৰিলন্ত তুলি ॥২৬

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণে নিয়া থাপিলা আসনে ।

তিনিহন্তে কান্দিলা বিষাদ কৰি মনে ॥২৭

বিচিলন্ত আনেক চামৰ ধৰি হাতে ।

সুশীতল জল আনি ঢালিলন্ত মাথে ॥২৮

কৌশল্যাক প্ৰমুখ্যে ৰামৰ শত মাৱ ।

হা প্ৰাণ প্ৰভু বুলি তেজিলন্ত ৰাৱ ॥২৯

হৰি হৰি বিধি কত কৰিলে সঙ্গতি ।

দশৰথ নৃপতিৰ হেন সে বিপতি ॥৩০

সুখৰ ভিতৰে কেনে মিলিল অপায় ।

বন্ধুচ্ছেদ কৰি ৰামে বনবাসে যাই ॥৩১

কহি যাইবে সীতা আই সৰ্ব্বাঙ্গে সুন্দৰী ।

কৈক যাহা লখাই বাপ দেশ পৰিহৰি ॥৩২

বিনাশ মিলিল আসি অযোধ্যা নগৰী ।

কৈক যাইবে ৰামাই মোক অনাথিতি কৰি ॥৩৩

কতোবেলে নৃপতিৰ আসিলেক জীৱ ।

কৰ যোৰে শ্ৰীৰাম আগত ভৈলা থিৱ ॥৩৪

তৱ সত্য পালিয়া চলিবোঁ বনমাজ ।

শুভ দৃষ্টি চাহি আজ্ঞা দিয়ো মহাৰাজ ॥৩৫

লক্ষ্মণ সীতাক মই বুলিলোঁহো ভাৱ ।

গ্ৰহ কৰি তেজিলন্ত আপোনাৰ ঠাৱ ॥৩৬

পলটাইতে নপাৰিলোঁ কৰিবোহোঁ কিস ।

তিনিহন্তে চলিলোহোঁ দিয়োক আশীস ॥৩৭

জগতৰ নাথে এই বুলি বহিলন্ত ।

মাথা তুলি পাচে দশৰথে বুলিলন্ত ॥৩৮

স্ত্ৰীজন বঢ়াই বৰ ভৈলোহোঁ হতাশ ।

কৈকেয়ীক বৰ দিয়া চিন্তিলোঁ বিনাশ ॥৩৯

জন্মে জন্মে মই কৰিলোহোঁ মন্দকৰ্ম্ম ।

জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ বনে যাই কোন যোগ্যধৰ্ম্ম ॥৪০

অযোগ্য কৰিয়া গলে সত্য পাশে ধৰি ।

ৰাজ্য ভাৰ লৱয় নিগ্ৰহ মোক কৰি ॥৪১

দশৰথে বোলে শুনা হৃদয় নন্দন ।

এৰি যাইবে মোহোক বিকল কৰে মন ॥৪২

তুমি এৰি গৈলে মোৰ নাহিকে জীৱন ।

দুখ ভাগ লৈহোঁ মোক লৈয়া চল বন ॥৪৩

প্ৰদক্ষিণ কৰি ৰামে বুলিলন্ত বাণী ।

আমাৰ জীৱন যেন পদ্মপত্ৰ পানী ॥৪৪

পিতৃদেৱ তোমাৰ সত্যক ৰক্ষা কৰি ।

নিশ্চয়ে চলিবোঁ বন ৰাজ্য পৰিহৰি ॥৪৫

ধৰ্ম্মপথ ৰাখোঁ মোত তেজিয়োক স্নেহ ।

সত্যকে পালন কৰো দৃঢ় কৰা দেহ ॥৪৬

পুত্ৰ সঙ্গে ৰাজাৰ যাইবাক নোহে যাগ ।

বন্ধুজন পালি কৰিয়োক ৰাজভোগ ॥৪৭

দশৰথে বোলে ৰাম কুলৰ নন্দন ।

মাৱক বাপক বোলাঁ আশ্বাস বচন ॥৪৮

মাৱৰ বাপৰ পুত্ৰ সৰ্ব্বকালে ছোট ।

মাজ কৰি গলে বান্ধি থাকোঁ ৰাতিগোট ॥৪৯

ৰাজায়ে বোলন্ত ৰাম বুজিলোহোঁ চিত ।

এক বোল বোলোঁ তাক দেখিয়োক হিত ॥৫০

আজি থাকি অনুগ্ৰহ কৰিয়ো আমাত ।

পৰিছেদা একে থানে ভুঞ্জো আজি ভাত ॥৫১

ৰাঘৱে বোলন্ত বাপ শুনিয়ো আপোনে ।

আজি দুয়োভাত খাইবো কালি খাইবো কোনে ॥৫২

মোহোৰ বাসনা এৰি পালিয়ো শপত ।

অবিলম্বে ৰাজ্যে আনি থাপিয়ো ভৰত ॥৫৩

মোহোৰ নিমিত্তে কিক শোকক জ্বলয় ।

গম্ভীৰ সাগৰ কদাচিতো নটলয় ॥৫৪

নিশ্বাস কাঢ়িয়া ৰাজা মাথা তুলি চাইলা ।

সুমন্ত্ৰ আগতে আছে তাঙ্ক ভেট পাইলা ॥৫৫

বোলোহোঁ সুমন্ত্ৰ শুন বচন আমাৰ ।

চতুৰঙ্গ দল মোৰ সত্বৰে হাঙ্কাৰ ॥৫৬

শ্ৰীৰামৰ লগতে চলোক সেৱা কৰি ।

ভৰতে আসিয়া লৌক ইশূন্য নগৰী ॥৫৭

প্ৰথম যৌবনী যত বিবিধ সুন্দৰী ।

ৰাঘৱৰ লগতে চলায়ো ঝাণ্ট কৰি ॥৫৮

ভণ্ডাৰ বেহাৰ ধন জন যত দেশ ।

ৰামৰ তুলত হৌক বনত প্ৰবেশ ॥৫৯

পাত্ৰ মন্ত্ৰী সকল যতেক বীৰ সাৰ ।

একো একো বীৰে বাসৱকো দেই ধাৰ ॥৬০

ৰামৰ তুলত গৈয়া বৈসায়োক নগৰী ।

কৈকেয়ীক ৰাজ্য ইটো দেওঁ শূন্য কৰি ॥৬১

শুনি কৈকেয়ীৰ মুখ জিহ্বা শুকাই গৈল ।

ক্ৰোধে নৃপতিক বাক্য বুলিবাক লৈল ॥৬২

সাৰভাগ কাঢ়ি লৈলা পাইলোঁ সত্য বোল ।

ঘৃত কাঢ়ি লৈলা মই কি কৰিবোঁ ঘোল ॥৬৩

ৰাজাৰ চৰিত্ৰ দেখি ভৰতৰ মাৱ ।

চমত্কাৰ জ্বলিল কাম্পয় হাত পাৱ ॥৬৪

বিবৰ্ণ বদন ভৈল নিশ্ৰীক কুচান্দ ।

অমৃত পানক যেন ৰাহু গ্ৰষ্ট চান্দ ॥৬৫

তোমাৰ উপৰি বংশ সগৰ আছিল ।

শুনি আছোঁ তেহোঁ শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰক ত্যজিল ॥৬৬

সেহি মতে ৰামক কৰিয়ো পৰিহাৰ ।

তাঙ্ক যোগ্য নুহিকে অযোধ্যা ৰাজভাৰ ॥৬৭

ধিক তোক পাপিষ্ঠী বুলিলা মহাৰায় ।

লাজে শোকে থাকিলা ভূমিক লাগি চাই ॥৬৮

হেন দেখি বুলিলন্ত বৃদ্ধ মহাপাত্ৰ ।

নামত সিদ্ধাৰ্থ তেহোঁ চিৰকালি পাত্ৰ ॥৬৯

আছিলা অসমঞ্জ শঙ্কট বৰ থলে ।

শিশু মাৰি পেলাৱয় সৰযূৰ জলে ॥৭০

শোকে বিনাৱয় প্ৰজা নৃপতিত কাজ ।

সিকাৰণে তেজিলা সগৰ মহাৰাজ ॥৭১

গুণৰ সাগৰ ৰাম সৰ্ব্বজন হিত ।

দেৱ দ্বিজ ভক্ত পিতৃ মাতৃত বিনীত ॥৭২

জল মল কুমুদ প্ৰকাশ শশধৰ ।

কোন দোষে শ্ৰীৰামক গুচাইবে ৰাজ্যৰ ॥৭৩

বাৰে বাৰে বোল তই ৰামক গুচিত ।

মই জানোঁ তোক যেনে কৰিব উচিত ॥৭৪

সবৰাজে সাজিয়া ৰামৰ পাশে যাউক ।

কুকুৰ শৃগালে তোক লাৰি চাৰি খাউক ॥৭৫

ৰাজাৰ কুমাৰী ৰূপে আইলি ৰাক্ষসিনী ।

দশৰথে হেন স্বামী হৈলি নিদাৰুণী ॥৭৬

পৰম পাপিনী দেখিবাক নোহ যোগ ।

অচিকিত্স্য ব্যাধি ভৈল যেন গৰ্ভৰোগ ॥৭৭

নৃপতি বোলন্ত শুন হাওৰে পাপিষ্ঠী ।

তোক দেখি পৰে যেন নৰকত দৃষ্টি ॥৭৮

ৰাজভোগ তেজি মই ভৈলোহোঁ নিৰাশ ।

সুখে থাক ৰাম সঙ্গে চলোঁ বনবাস ॥৭৯

ৰাঘৱে বোলন্ত পিতৃ চিত্ত কৰা থিৰ ।

বনবাস যোগ মোক দিয়ো আনি চীৰ ॥৮০

পুত্ৰৰ লগত বন যাইতে নোহে যোগ ।

স্বজন পালিয়ো কৰিয়ো ৰাজ্য ভোগ ॥৮১