লক্ষণৰ শক্তিশেল
<big>৪৩ অধ্যায় ।<big> 

<big>লক্ষ্মণৰ শক্তিশেল ।<big>

পদ ।

প্ৰবন্ধে খুজিবোঁ যাক আগে উপপন্ন ।

ইদানিক ভৈলা বিধি আমাত প্ৰসন্ন ॥১

দৃষ্টিৰ আগক আইল আৰ কিবা চাওঁ ।

দশ শিৰ ছেদি যম কৰণে পঠাওঁ ॥২

আকৰ্ণ পূৰিয়া ধনু আজুৰিয়া নিল ।

সৰ্পৰ সদৃশ বাণ ৰাঘৱে হানিল ॥৩

ৰাৱনে দেখয় শৰ আসে বৰ টানে ।

আকাশতে কাটিয়া পেলাইলা তিনি বাণে ॥৪

ৰাঘৱৰ শৰ যেবে কাটিলা ৰাৱণে ।

ধনুৰ টঙ্কাৰ বৰ কৰিলা লক্ষ্মণে ॥৫

আকৰ্ণ যে শবদে পৰ্ব্বত টলি গৈল ।

বিম্বাদ শবদে দশ দিশ পৰি ভৈল ॥৬

ধনুৰ টঙ্কাৰ শুনি অন্তৰ্গতে ভয় ।

ৰাৱণে বিস্ময় ভৈলা ক্ৰোধৰ উদয় ॥৭

সম্বুধি বোলন্ত শুনা লখমন বীৰ ।

আজি সমৰত তোৰ ছেদিবোহোঁ শিৰ ॥৮

মোহোৰ হাতত আজি তোৰ হৈব উলি ।

মাৰিয়া পঠাওঁ তোক পাঞ্জৰক ফুলি ॥৯

তিনি লোক জিনিলো আমাত মুনিষাই ।

এতকাল নমাৰোঁ ছৱাল উমলাই ॥১০

শুনিয়া লক্ষ্মণ বীৰে তুলিলন্ত হাস ।

তাৱে মাত যাৱে নতো যমঘৰে যাস ॥১১

দশ গোট শিৰ তোৰ ছেদিবোঁ সকল ।

বতাসতে খসি যেন পৰে পকাফল ॥১২

বচন তৰ্জন এৰি পৰুজাউ ৰণ ।

লক্ষ্মণৰ সহ আজি ঘোৰ বানগণ ॥১৩

মিছা নগৰ্জয় ৰণে যিবা হৱে সুৰ ।

সম্মুখে সমৰ দেৱ ৰাৱণ দুন্দুৰ ॥১৪

লক্ষ্মণৰ বোলে শুনি বৰ কোপ গাইল ।

সকল সেনাক ৰাজা শৰ হানি ছাইল ॥১৫

ৰাম লক্ষ্মণক বেঢ়িলেক ঘোৰ বাণে ।

অসংখ্যাত কপিগণ মৰিল পৰাণে ॥১৬

সবাকে এৰিয়া ৰাজা ৰামক পয়ান ।

ৰাঘৱে সম্মুখ হাতে লৈয়া ধনু বান ॥১৭

দুয়ো বীৰ যুজে সাৰ তিনি ভুবনত ।

সাগৰ দুখান যেন প্ৰলয় কালত ॥১৮

ৰাৱণে যতেক হানিলেক শৰ জাক ।

আপনাৰ শৰে ৰামে কাটিলন্ত তাক ॥১৯

ৰাঘৱে হানিল কৌটি অসংখ্যাত শৰে ।

আকাশতে কাটিয়া পেলাইলা লঙ্কেশ্বৰে ॥২০

সব শৰে খাঞ্চিলা গগণ নিৰন্তৰ ।

বহু শৰে জৰ্জ্জৰিত দুইয়ো কলেৱৰ ॥২১

চিনিবাক নপাৰি আপন কোন পৰ ।

কুহুঁৰি ঢাকিল যেন পুষ যে মাসৰ ॥২২

লঙ্কেশ্বৰে সসাগৰা পৃথিবী কম্পায়া ।

প্ৰৱন্ধে যুজয় ৰাজা পৌৰুষ ৰাখিয়া ॥২৩

একেশ্বৰে ৰাৱণ যুজয় কুৰি বাহু ।

চন্দ্ৰ সূৰ্য্য কোলে তাক যেন দেখি ৰাহু ॥২৪

লঙ্কেশ্বৰ তাম্ৰময় অস্ত্ৰক হানিয়া ।

দশ দিশ ঢাকিলেক শৰ জাক দিয়া ॥২৫

নৰাচ পঙ্কতি ৰাম কপালত হানি ।

সশৰীৰে দুই ভাইক বিন্ধিলেক টানি ॥২৬

ৰামদেৱে শৰে তাক জৰ্জ্জৰিত কৃতে ।

শৰ জাকে ভেদিলেক সব শৰীৰতে ॥২৭

ঘোৰ যুদ্ধ ভৈল যেন অনুৰাধ যমে ।

অন্ধকৰ যুদ্ধ যেন মহাদেৱ সমে ॥২৮

নাৰায়ণ সমে যেন কালনেমী দৈত্য ।

তাৰকেৰ যুদ্ধ যেন কাৰ্ত্তিকে সহিতে ॥২৯

ত্ৰিপুৰক যেন মতে বধিলা শঙ্কৰে ।

তেনয় দাৰুণ যুদ্ধ ৰাম ৰাৱণৰে ॥৩০

সব দিশ জুৰি শৰ বৃষ্টি অন্ধকাৰ ।

পৃথিবী আকাশ সবে দেখি একাকাৰ ॥৩১

হানিলা গন্ধৰ্ব্ব অস্ত্ৰ ৰাম মহাবীৰে ।

সৰ্প নিকলয় তাৰ পাঞ্চ পাঞ্চ শিৰে ॥৩২

দুৰ্ব্বাৰ শকতি আকাশক ছানি যাই ।

ৰাক্ষসৰ সেনাগণ খেদি খেদি খাই ॥৩৩

সৰ্পৰ সদৃশ সম বিষ শৰ ছয় ।

ওলান্তে আছয় তাক দেখি লাগে ভয় ॥৩৪

অন্তৰীক্ষে ছানিয়া চলয় নাগ বলে ।

ৰথকো বেঢ়ন্তে আছে ৰাৱণে আকলে ॥৩৫

অসুৰৰ অস্ত্ৰক ধনুত যুৰিলেক ।

মন্ত্ৰ পঢ়ি তাহাক ৰাৱণে হানিলেক ॥৩৬

সিংহ বাঘ ঘোঙ্গ সাব ছানিয়া ওলাই ।

সকল সৰ্পক সবে খেদি খেদি খাই ॥৩৭

ৰাঘৱক বেঢ়িলন্ত গাৱক সমস্তে ।

মন্ত্ৰ পঢ়ি প্ৰহাৰিলা পাৱকৰ অস্ত্ৰে ॥৩৮

অগ্নি সূৰ্য্য সম যেন নিকলিলা শৰ ।

অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ পঙ্কতি চলয় নিৰন্তৰ ॥৩৯

বজ্ৰৰ সদৃশ যেন বজাৱয় তুণ্ড ।

আকাশে চলিল অসংখ্যাত বহ্নি কুণ্ড ॥৪০

অসুৰৰ অস্ত্ৰ খেদি বেগে চলি গৈলা ।

বাঘ ঘোঙ সিংহ সবে পুৰিয়া মাৰিলা ॥৪১

পুনৰপি নাসে শৰ পুৰিয়া মাৰিল ।

শ্ৰীৰামৰ কাৰ্য্য দেখি ৰাৱণে ডৰিল ॥৪২

যমে দিবা শৰ অস্ত্ৰ ৰাৱণে হানিল ।

কূট মুদগৰ বাণে গগণ ঢাকিল ॥৪৩

অসংখ্যাত খাণ্ডা জাঠি মুষল শতঘ্নী ।

নিসন্ধি কৰিলা সবে দশ দিশ ছানি ॥৪৪

ক্ষণতেক মাত্ৰে তাক কৌশল্যা তনয় ।

গন্ধৰ্ব্বৰ শস্ত্ৰ সবে কৰিলেক ক্ষয় ॥৪৫

ঘোৰ শৰ চাৰি লক্ষ ধনুৰ বজাইল ।

গদা মুদ্গৰ খাণ্ডা কাটিয়া পেলাইল ॥৪৬

ৰাৱণৰ অস্ত্ৰ যেবে সবে ভৈলা ক্ষয় ।

কৌতুকে বানৰে ৰিঙ্গ দিলা জয় জয় ॥৪৭

ৰামৰ পাশত থাকি ভাবুকিৰ জাক ।

আঙ্গুলিৰ ঠাৰ দিয়া বোলে থাক থাক ॥৪৮

ৰাৱণে ৰামক হানিলেক শৰ জাক ।

ছেদিলন্ত আকাশতে লক্ষ্মণে তাহাক ॥৪৯

সুমিত্ৰা তনয় বৈৰী বিমৰ্দ্দন বীৰ ।

ধ্বজ কাটি পেলাইলেক মানুষৰ শিৰ ॥৫০

ৰাৱণক আবৰিয়া শৰ জাক দিল ।

লক্ষ্মণ প্ৰচণ্ড সমৰত নঘাটিল ॥৫১

মণ্ডল আকায়ৰ ধনু আজুৰিলা টানে ।

সাৰথিৰ শিৰ ছেদিলন্ত একে বাণে ॥৫২

বিভীষণে ঘোৰ গদা তুলি লৈলা কৰে ।

কাল গিৰি সম চাৰি ঘোড়া ৰাৱণৰে ॥৫৩

মাৰিয়া পেলাইলা ঠাঙ্গঠিঙ্গ বাৰি ঘাৱে ।

লঙ্কেশ্বৰে ক্ৰোধে খেদি গৈলা ভূমি পাৱে ॥৫৪

বিভীষণ লক্ষিযে শকতি হানিলেক ।

সাক্ষাততে অগনি গগণে চলিলেক ॥৫৫

ৰামদেৱে বান হানিলন্ত বৰ টানে ।

আকাশতে কাটিয়া পেলাইল তিনি বানে ॥৫৬

চাৰি খান হুয়া যেবে শকতি পৰিল ।

বানৰ ভালুকে কৌতুহলে ৰিঙ্গ দিল ॥৫৭

শুনিয়া তেনয় আতি ক্ৰোধ ৰাৱণৰ ।

প্ৰলয়ৰ বহ্নি যেন প্ৰজা ক্ষয়ঙ্কৰ ॥৫৮

নিৰ্ম্ম্ল শকতি মনে বিমৰিশি পাইল ।

দুই হাতে ধৰি তাক তুলি আলগাইল ॥৫৯

ভকৰ ভকৰ কৰি অগণি বজাই ।

বিভীষণে প্ৰাণান্তিক মিলিলা অপায় ॥৬০

লক্ষ্মণে দেখন্ত তান প্ৰাণৰ সংশয় ।

ভকত জমক ভালে ৰাখিতে লাগয় ॥৬১

বিভীষণৰ আগ হুয়া সুমিত্ৰা কুমাৰে ।

ৰাৱণক নিসন্ধি তাৰিলা ঘোৰ শৰে ॥৬২

ঠাঙ্গঠিঙ্গ শবদ শৰৰ কোলা ৰাবে ।

হানিতে নপাৰে লক্ষ্মণৰ উপদ্ৰৱে ॥৬৩

শকতি ধৰিয়া বীৰে নয়ন ফুৰাইল ।

কনিষ্ঠক এৰি ৰাজা লক্ষ্মণক ধাইল ॥৬৪

সম্বুধি ৰাৱণে বোলে শুন সুমিত্ৰক ।

ভাইক ৰাখিলা তুমি বৰহি ধাৰ্ম্মিক ॥৬৫

দশৰথ ৰাজাৰ তই প্ৰসিদ্ধ কুমাৰ ।

এহি শকতিৰ ঘাৱ আপনি সামৰ ॥৬৬

ৰণ পণ্ডিতক ধায় অবোধ চৱালে ।

আজিসি জানিলোঁ তোক পাইল যমকালে ॥৬৭

পিছলা পৰিল যেন বুঢ়াৰ হাতত ।

যম কাল নাচে দেখোঁ তোৰ উপৰত ॥৬৮

ছাতিৰ নালিত যেন পশিল আঙ্গুলি ।

ইন্দ্ৰজিত বধৰ সুধিবোঁ গুল গুলি ॥৬৯

সুমৰণ কৰ তোৰ গুৰু বাপ মাৱ ।

চক্ষুৱে দেখিবে আৰ নাহিক প্ৰস্তাৱ ॥৭০

প্ৰণাম কৰহ জেষ্ঠ ভাইৰ চৰণ ।

সম্বুধিয়া পেশোঁ তোক যমৰ কৰণ ॥৭১

সুমৰণ কৰ তোৰ যত দেৱ ইষ্ট ।

নাম লুকাইবো আজি ৰামৰ কনিষ্ট ॥৭২

এহি বুলি শকতিক হানিল সম্ভৃত ।

স্বৰ্গত প্ৰভাৱ হীন ভৈলন্ত আদিত্য ॥৭৩

মন্দ তেজ অগনি নিষ্প্ৰভ তাৰাগণ ।

মেৰু গিৰি টলিল শৱদ কল কল ॥৭৪

দিশি দিশি পলাইল অসুৰ সুৰগণ ।

চন্দ্ৰ মণ্ডলৰ জ্যোতি ৰহিত কিৰণ ॥৭৫

পাতালতো তোলপাৰ ভৈলা সব নাগে ।

পৃথিবীয়ো প্ৰলয় নভৈলা বৰ ভাগে ॥৭৬

হানিলা শকতি দুই হাতে ধৰি বলে ।

প্ৰলয় কালৰ যেন অগ্নি সম জ্বলে ॥৭৭

আকাশ ছানিয়া যেন চলে ধুমকেতু ।

ঋষি সবে মন্ত্ৰ পঢ়িলন্ত শুভ হেতু ॥৭৮

লক্ষ্মণৰ হৃদয়ত ফুটিলা সন্ধানে ।

শ্ৰীৰামে বোলন্ত ভৈয়াই জীৱন্তো কল্যাণে ॥৭৯

চিত কৰি লক্ষ্মণক পেলাইলেক জান্তি ।

যেন ক্ৰৌঞ্চ গিৰিক কুমাৰে ভেদিলন্তি ॥৮০

হৃদয়ত পৰি পিঠি আছে বাজ ভৈল ।

পাতাল পৰ্য্যন্তে হলহলি পশি গৈল ॥৮১

দশদিশ পূৰিলেক তাহাৰ শবদে ।

যত জীয়া জন্তু শুনি থাকিলা তবধে ॥৮২

বিষাদে ৰামৰ পোৰে নিৰন্তৰে দেহে ।

চক্ষুৰ লোতক পৰে কনিষ্ঠৰ স্নেহে ॥৮৩

বিষাদৰ কাল নুহি মনে গুণি চাইল ।

ধনু বাণ ধৰি ৰামে ৰাৱণক ধাইল ॥৮৪

হস্তীক ঢালিয়া যেন সিংহৰ আক্ৰান্ত ।

লক্ষ্মণক আনিবাক ৰাজা চলি যান্ত ॥৮৫

দেখন্ত আসয় লক্ষ্মণক ধৰিবাক ।

নাকে কাণে মুখে ৰামে দিলা শৰ জাক ॥৮৬

ভাইৰ সন্তাপে ৰামে দশ গুণে চণ্ড ।

শৰীৰৰ  মাংসক কৰিলা খণ্ড খণ্ড ॥৮৭

অষ্ফোট কৰিয়া ৰামে বীৰ কাছে কাছি ।

অৰ্দ্ধ চন্দ্ৰ নৰাচ হানন্ত বাছি বাছি ॥৮৮

ৰাৱণক নানা শৰ হানি বনমালী ।

নাকে মুখে গাণ্ডি মুণ্ডে থৈলা শালি শালি ॥৮৯

নাক মুণ্ড জঙ্কাৰে আজোৰে হাত পাৱ ।

শ্ৰুতিক হৰান্তে আছে আকুল স্বভাৱ ॥৯০

পাশ গুছি ৰাৱণ পলাইল প্ৰাণ ৰাখি ।

দশোদিশ নিহালয় কতো দূৰে থাকি ॥৯১

সুগ্ৰীৱ অঙ্গদ হনুমন্ত নল নীল ।

লক্ষ্মণৰ হিয়াৰ শকতি আজুৰিল ॥৯২

যত মান শৰীৰৰ বলে দঙ্গা দিল ।

সবাকো জৰ্জৰীকৃতে শৰে বিন্ধি থৈল ॥৯৩

তাহাৰ শৰক নগনিয়া ৰঘুনাথে ।

শকতিক ধৰি আজুৰিলা বাম হাতে ॥৯৪

হসকাইলা শকতিক লক্ষ্মণৰ গাৱৰ ।

বল দিয়া ভাঙ্গিলা শবদ ঠাট্ কাৰ ॥৯৫

যেতিক্ষণে ৰাঘৱে শকতি আজুৰিল ।

ৰাৱণে ৰামক বেঢ়ি শৰ জাক দিল ॥৯৬

তাহাৰ শৰক নগণিয়া ৰঘুনাথে ।

লক্ষ্মণক তুলিয়া লৈলন্ত বামহাতে ॥৯৭

সুগ্ৰীৱ প্ৰমুখ্য কৰি সকল বীৰক ।

ৰাঘৱে বোলন্ত ৰাখি থাকা লক্ষ্মণক ॥৯৮

বানবাস যি কাৰ্য্যে খাটিলোঁ বৰ দুঃখে ।

সীতাক হৰাইলো চিৰ কালতে অসুখে ॥৯৯

খৰ আৰ দূষণক ত্ৰিশিৰা মাৰিলোঁ ।

বালিক মাৰিয়া সুগ্ৰীৱক ৰাজ্য দিলোঁ ॥১০০

বানৰ লোকক দুঃখ দিলো যিবা হেতু ।

কৰিলো অশক্য সাগৰত বান্ধি সেতু ॥১০১

লঙ্কাক আসিলো কৰ্ম্ম মিলিলা দুৰ্ঘোৰ ।

সকল কৰ্ম্মৰ জানা এবে ভৈল ওৰ ॥১০২

তিৰী চোৰা পাপিষ্ঠ আসিল দৃষ্টিপথ ।

খিয়াতি থৈবোহোঁ আজি তিনিয়ো লোকত ॥১০৩

মোহোৰ হাতত আজি যাইব কত দূৰ ।

মাৰিয়া পঠাওঁ আজি বৈৰ সুতপুৰ ॥১০৪

হেন বাণী শুনিয়া বানৰ সামৰাজে ।

ৰখিয়া থাকিয়া লক্ষ্মণক সব সাজে ॥১০৫

হেন দেখি ধনু বাণ ধৰি লঙ্কেশ্বৰে ।

মৰ্ম্মস্থানে সবাৰ ভেদিলা ঘোৰ শৰে ॥১০৬

জৰ্জ্জৰিত ভৈলা যেবে ৰাৱণৰ শৰে ।

লক্ষ্মণক এৰি পলাই ভালুক বানৰে ॥১০৭

সুগ্ৰীৱ অঙ্গদ নীল বীৰ হনুমন্ত ।

জাম্বৱ প্ৰমুখ্যে বীৰগণে ৰাখিলন্ত ॥১০৮

ৰামদেৱে বোলন্ত আৱৰ নপলাহা ।

পৰ্ব্বত উপৰে চড়ি দুইৰো যুদ্ধচাহা ॥১০৯

এগোট পৰিবা আজি ৰাম বা ৰাৱণ ।  

কৌতূহলে ৰঙ্গ চাহি থাকাঁ কপিগণ ॥১১০

এহি বুলি ৰাৱণক দিলা শৰ জাক ।

ৰাক্ষসত পৰিয়া মৰয় জাকে জাক ॥১১১

ৰাৱণএ হাময় অসংখ্যাত শৰ জাক ।

আপনাৰ শৰে ৰাম সংহাৰন্ত তাক ॥১১২

ৰাম ৰাৱণৰ ভৈলা তুম্বুল আম্ফাল ।

দুইৰো ভৈলা শৰীৰ সৰঙ্গা যেন জাল ॥১১৩

ধনুৰ যে টঙ্কাৰে কাণত দেই তাল ।

সকল গগণে ছাইল শৰে কোলাহল ॥১১৪

ত্ৰিদশ দেৱৰ ভয় মিলিল প্ৰলয় ।

পৃথিবী কম্পয় টলে নাগৰ আলয় ॥১১৫

ত্ৰৈলোক্য বিজয় দুই মুনিষ যুজয় ।

ভঙ্গ নপৰয় তিনি লোকত বিস্ময় ॥১১৬

দুয়ো বীৰ সম সাক্ষাততে যেন যম ।

বল অনুপাম ৰঙ্গ দেখিতে সুগম ॥১১৭

সোন্ত যেন বহয় বিন্ধিলা স্থানে মৰ্ম্ম ।

ফুটে হাত চৰ্ম্মে দুই হান্তৰ তুল্য কৰ্ম্ম ॥১১৮

ভুষণ্ডি পৰিঘ গদা ৰাৱণে হানয় ।

আন সব দিব্য অস্ত্ৰ যতেক আছয় ॥১১৯

ৰঘুনাথ বীৰ দশৰথ কুমাৰে ।

পথত কাটিলা তাক আপনাৰ শৰে ॥১২০

থাক মাৰোঁ বুলি দুয়ো অস্ত্ৰক তুলিল ।

ইকূলে সিকূলে দুয়ো দুইহাঙ্কো ফুলিল ॥১২১

শোণিত সিন্দুৰ বৰ্ণ ভৈলা কলেৱৰ ।

হতাশনে হেসনি মিলিলা ৰাৱণৰ ॥১২২

হিয়া পেট হাত পাৱ ৰাঘৱে সিন্ধিল ।

বৰৰ প্ৰসাদে সিটো বৰ কষ্টে জীল ॥১২৩

ৰথ খান তাহাৰ পাছক লাগি নিল ।

কতোদূৰে পাছ গুচি সন্ধুক্ষণ ভৈল ॥১২৪