সীতা আৰু হনুমন্তৰ কথোপকথন
<big>১৭ অধ্যায়<big> 

সীতা আৰু হনুমন্তৰ কথোপকথন ।

শ্ৰীমন্ত মহাৰাজা দশৰথ নাম ।

তাহান তনয় শ্ৰেষ্ঠ ভৈলন্ত শ্ৰীৰাম ॥১

ৰাজা পাতিবাক দশৰথ সাজ ভৈলা ।

ছোট মাতৃ কৈকেয়ী ৰাজ্যক কাঢ়ি লৈলা ॥২

শুভক্ষণে ভৰতক ৰাজ্য দিল মাগি ।

ৰামক পাঠাইল ঘোৰ বনবাস লাগি ॥৩

ভ্ৰাতৃক ভাৰ্য্যাক ৰামে তুলে কৰি নিল ।

বন মধ্যে জানেকীক ৰাৱণে হৰিল ॥৪

এহি বুলি হনুমন্ত মৌনে থাকিলন্ত ।

প্ৰিয় কথা শুনি দেবী চৌভিতি চাইলন্ত ॥৫

পূব পশ্চিম দেবী উত্তৰো লখিল ।

দখিন দিশতো সতী কিছু নখলিল ॥৬

উৰ্দ্ধক চাহিল মাৱ ৰাম হাত তৰি ।

দেখন্ত বানৰ আছে কৃতাঞ্জলি কৰি ॥৭

সীতায়ে বোলন্ত প্ৰণামোহোঁ হৰিহৰ ।

প্ৰণামোহোঁ সূৰ্য্যক কুবেৰ পুৰন্দৰ ॥৮

বানৰৰ মুখে শুনোঁ যিসব বচন ।

স্বৰূপ স্বৰূপ হৌক নোহৌক স্বপন ॥৯

সীতায়ে বোলন্ত বাপু কৈৰহন্তে আইলে ।

মোহোৰ স্বামীৰ বাৰ্ত্তা কেনমতে পাইলে ॥১০

শিংশপাত বহি হনুমন্তে বোলে বাণী ।

তুমি নো কাহাৰ জীৱ কমন গোসাঁনী ॥১১

শিংশপাৰ মূলত কিসত আছা বসি ।

কি কাৰণে কান্দিয়া লোতক পৰে খসি ॥১২

বাসৱৰ শচী কিবা তুমি সোভাগিণী ।

কিবা আদিত্যৰ ছায়া চন্দ্ৰৰ ৰোহিণী ॥১৩

হৰিৰ লক্ষ্মীসি কিবা হৰৰ পাৰ্ব্বতী ।

বশিষ্ঠৰ ভাৰ্য্যা কিবা তুমি অৰুন্ধতী ॥১৪

হেন ৰূপ নৈয়ো দেখোঁ ভুবন মোহন ।

বিশাল নয়ন চন্দ্ৰ সমান বদন ॥১৫

আখৰেক মাতোহো স্বৰূপ যেবে কোৱা ।

তুমি দেবী জনকৰ জীউ হোৱা নোৱা ॥১৬

সীতা নাম তোমাৰ ৰামৰ পটেশ্বৰী ।

তোমাক কি ৰাৱণায়ে আনিলেক হৰি ॥১৭

সীতা সন্ধুক্ষন হুয়া দিলন্ত উত্তৰ ।

দশৰথ পুত্ৰবধু ভাৰ্য্যা শ্ৰীৰামৰ ॥১৮

কৌশল্যা মোহোৰ শ্বাশু লক্ষ্মণ দেৱৰ ।

সীতা নাম বোলে মোক জীউ জনকৰ ॥১৯

ৰাজ্য দিবে লাগি দশৰথ সজ ভৈলা ।

ছোট শ্বাশু কৈকেয়ী ৰাজ্যক কাঢ়ি লৈলা ॥২০

পুত্ৰ ভৰতক তেন্ত ৰাজ্য দিল মাগি ।

ৰামক পঠাইল ঘোৰ বনবাস লাগি ॥২১

কতোকাল আছে যেবে দণ্ডকা বনত ।

ৰাৱণে হৰিল মোক নিৰ্জ্জন থানত ॥২২

ৰাক্ষসী মধ্যত দুখ পাওঁ অতিৰেক ।

ইসব দুখত মোক যমেসে নিলেক ॥২৩

কৈৰ পৰা আইলে বাপু কহিয়ো প্ৰস্তুত ।

কিবা ৰাৱণৰ কিবা ৰাঘৱৰ দূত ॥২৪

কৰযোৰ কৰিয়া বোলন্ত হনুমন্ত ।

তোমাৰ যে স্বামী ৰাম কল্যাণে আছন্ত ॥২৫

বাৰ্ত্তাক নপায়া ৰামে খুজিলা বহুত ।

হনুমন্ত নাম মোৰ ৰাঘৱৰ দূত ॥২৬

সুমিত্ৰাৰ পুত্ৰ তেহে লক্ষ্মণ কুমাৰ ।

পৃথিবীতে সাৰ অকম্পন ধনুৰ্ধৰ ॥২৭

শোভন পুৰুষ তেন্ত লখমন নাম ।

হেৰা লোৱা মাৱ তান সন্দেশ প্ৰমাণ ॥২৮

এহি বুলি মাথা গোট পৃথিবীত দিল ।

লক্ষ্মণৰ কথা যত সীতাত কহিল ॥২৯

যি দেখিলা মৃগ গুটি সুৱৰ্ণৰ কায়া ।

মৃগ নুই সিটো আই ৰাক্ষসৰ মায়া ॥৩০

আছিল মাৰীচ নামে এক নিশাচৰ ।

ৰামক নিলেক সিটো প্ৰায় দূৰন্তৰ ॥৩১

তাহাৰ শৰীৰে প্ৰহাৰিলা বান ঘাৱ ।

মৰন্তে কাঢ়িল সিটো ৰাঘৱৰ ৰাৱ ॥৩২

হেন শুনি তোমাৰ আসুখ বৰ কৰ ।

লক্ষ্মণকো পঠালাহা বুলি অনুত্তৰ ॥৩৩

লঙ্কেশ্বৰে দুয়ো ভাইক উপাযে গুচাই ।

তোমাক হৰিলে পাছে একেশ্বৰী পাই ॥৩৪

সীতায়ে বোলন্ত ৰাৱণায়ে আসি ভৈলে ।

পুনৰপি আসি মোক ছলিবাক লৈলে ॥৩৫

দূৰ গুচ পাপী আন জঞ্জাল নপাত ।

ৰাঘৱৰে বানৰৰে কিসৰ সঞ্জাত ॥৩৬

এক বেলি আসিছিলি ক্ষমা নাহি তৱ ।

কতেকনো সহিবো নীচৰ পৰাভৱ ॥৩৭

আমাক ছলিয়া তই কোন ফল পাইবে ।

অধৰ্ম্মৰ ফলে বেটা অধোগতি যাইবে ॥৩৮

মই শান্তী কন্যাৰ জানস আসি মৰ্ম্ম ।

হেন শুনি মাৰুতি সুমৰে ধৰ্ম্ম ধৰ্ম্ম ॥৩৯

শপি জোনো ভস্ম মোক কৰন্ত গোসাঁনী ।

মনত তৰাসে কপি বিনাৱন্ত বাণী ॥৪০

ৰাক্ষস নোহোওঁ আই হোওঁ ৰামদূত ।

তোমাক খুজিতে আইলো পৱনৰ সুত ॥৪১

শঙ্কা পৰিহৰি মাৱ ভাল মতেচাহাঁ ।

ৰাক্ষস নোহোওঁ ভালে সম্প্ৰত্যয় যাহাঁ ॥৪২

সীতায়ে বোলন্ত তেবে পাওঁ পৰমাণ ।

ৰাঘৱৰ ৰূপ গুণ কহ কেন ঠান ॥৪৩

কিমত চৰিত্ৰ কেন অন্তৰ মহত ।

লক্ষ্মণৰ ৰূপ গুণ কহ কেন মত ॥৪৪

মাৰুতি বোলন্ত মাৱ ভাল মতে শুন ।

যেন দেখিলোহোঁ কহোঁ ৰাঘৱৰ গুণ ॥৪৫

শ্যামল সুন্দৰ মুখ পূৰ্ণিমাৰ শশী ।

চক্ষু দুই জ্বলে যেন কমলৰ পাসি ॥৪৬

কম্বু গ্ৰীৱ শোভন নাসিকা দুই কৰ্ণ ।

উত্তম শৰীৰ মনোহৰ শ্যাম বৰ্ণ ॥৪৭

ছয় থান উন্নত উদৰ কণ্ঠ মুখ ।

দুই পান্তি দশন শুক্ল দেখিবাক সুখ ॥৪৮

ধনুৰ্ব্বেদ শাৰঙ্গ যাহাৰ হাতে থিত ।

চাৰি বেদ চতুৰ্দ্দশ শাস্ত্ৰত পণ্ডিত ॥৪৯

দীন দুখী খোৰা ভেঙ্গুৰাক অন্ধকক ।

পুত্ৰৰ সমান কৰি দৰিদ্ৰ পালক ॥৫০

সুমিত্ৰাৰ পুত্ৰ যিবা লক্ষ্মণ কুমাৰ ।

পৃথিবীত সাৰ অকম্পন ধনুৰ্ধৰ ॥৫১

শোভন পুৰুষ তান লখমন নাম ।

বিদগ্ধ শৰীৰ কাম দেৱৰ উপাম ॥৫২

ৰাঘৱৰে বানৰৰে মিত্ৰৱতি ভাৱ ।

সিয়ো কথা কওঁ শুনা জগতৰ মাৱ ॥৫৩

বালীৰাজা সুগ্ৰীৱ যৱঞ্জা দুই ভাই ।

কিষ্কিন্ধা নগৰে আছিলন্ত একে ঠাই ॥৫৪

ৰাজ্যৰ নিমিত্তে দুইৰো কন্দল লাগিল ।

দুইহানো যুদ্ধত বৃক্ষ পৰ্ব্বত ভাগিল ॥৫৫

ৰণ হাৰি সুগ্ৰীৱ পলাইল ৰাজ্য ছাৰি ।

বালী ৰাজা তাহান ভাৰ্য্যাক লৈল কাঢ়ি ॥৫৬

পাঞ্চগুটী বানৰক দেশৰ ডকায়া ।

সুখে ৰাজ্য কৰে সিটো ভাতৃবধু লৈয়া ॥৫৭

পাঞ্চগুটী বানৰে দেশৰ হন্তে যাই ।

ঋষ্যমুখ পৰ্ব্বতে আছিলো এক ঠাই ॥৫৮

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ ফুৰা তোমাক খোজন্তে ।

আমি সবে দেখিলোহোঁ পৰ্ব্বতৰ হতে ॥৫৯

সুগ্ৰীৱৰ বোলে বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ বেশে ।

শুদ্ধি কৰিবাক গৈলো তাহান আদেশে ॥৬০

পৰিক্ষিয়া বাৰ্ত্তা লৈয়া ভৈলোঁ পৰিচিত ।

ৰাঘৱৰে সুগ্ৰীৱৰে কৰাইলো সখীত্ব ॥৬১

সত্য কৰিলন্ত দুয়ো থিৰ কৰি চিত্ত ।

বিপক্ষ জিনিয়া আগে ভাৰ্য্যা  সমৰ্পিত ॥৬২

সত্য প্ৰতিপালি ৰামে বালীক মাৰিল ।

ভাৰ্য্যাকে ৰাজ্যকে সুগ্ৰীৱক আনি দিল ॥৬৩

সুগ্ৰীৱ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলন্ত বিমৰিষ ।

কৌটি সংখ্যা দূতক পঠাইল দশোদিশ ॥৬৪

অঙ্গদক দক্ষিণ দিশক আদেশিল ।

বৰ বৰ বীৰক তাহান লগে দিল ॥৬৫

পাছে মোক শ্ৰীৰামে পাশক মাতি নিল ।

গলে ধৰি টান কৰি সাবটি জান্তিল ॥৬৬

সন্দেশক দিয়া মোক সাদৰি পঠাইল ।

তোমাক অনেক থানে খুজিয়া বেৰাইল ॥৬৭

সিকূল মানত পাইলো তোমাৰ উদ্দেশ ।

সাগৰ তীৰত ভৈলো পায়া উপদেশ ॥৬৮

সম্পাতি কহিল কথা আসি অঙ্গদত ।

ৰামৰ চৰিত্ৰ যত মিলিল বনত ॥৬৯

জটায়ুক যেই যতে ৰাৱণে মাৰিল । 

অঙ্গদে সি সব কথা পক্ষীত কহিল ॥৭০

কনিষ্ঠৰ কাৰ্য্যক সঙ্কলি পক্ষীৰাজ ।

তোমাক চাহিয়া বোলে আছা বনমাজ ॥৭১

সবেহন্তে আলোচিয়া আমাক পঠাইল ।

লঙ্কাত তোমাক আমি খুজিয়া নপাইল ॥৭২

আশোকাত আসিয়া তোমাক খুজি পাইলোঁ ।

আদি অন্ত কথা যত তোমাক কহিলোঁ ॥৭৩

হেৰা লৈয়ো মাৰ আতি কৰি মন তুষ্টি ।

ৰাম নাম লিখি আছে ৰামৰে আঙ্গুঠী ॥৭৪

এহি বুলি দেবীৰ হাতত নিয়া দিল ।

তাক দেখি গোসাঁনীৰ চেতন হৰিল ॥৭৫

কতো বেলি সীতা দেবী চেতনক পাইল ।

ৰামৰ আঙ্গুঠী নিয়া শিৰত চড়াইল ॥৭৬

হৰিসে উজ্জ্বল কিছু বদন নিৰ্ম্মল ।

ৰাহুত মুকুত যেন চন্দ্ৰৰ মণ্ডল ॥৭৭

কৌতুকে উজ্জ্বল মুখ হৰষিত ভাৱ ।

নসহে শৰীৰ বিপৰীত শোক ঘাৱ ॥৭৮

দুই নয়ন হন্তে বহি যাই নীৰ ।

কমল পত্ৰৰ যেন ঝৰয় শিশিৰ ॥৭৯

কিনো মোৰ আনন্দ উত্সুক কৰে মন ।

অমৃত সমান বাপ তোহোৰ বচন ॥৮০

তোমাৰ বচন সবে সম্প্ৰত্যয় গৈলোঁ ।

শোক দুখ এৰি মই সন্ধুক্ষণ ভৈলোঁ ॥৮১

সাৰ কৰি কথা মোত কহ হনুমন্ত ।

মোহোৰ কি স্বামী ৰাম কুশলে আছন্ত ॥৮২

আন কথা হনুমন্ত কহ তই পাছে ।

মোহোৰ কি দেৱৰ লক্ষ্মণ ভালে আছে ॥৮৩

কৌশল্যা সুমিত্ৰা কি আছন্ত ভাল মতে ।

কৈকেয়ী গোসাঁনী কি আছন্ত কেন সতে ॥৮৪

ভৰতৰ কথা আবে কহিয়োক আজি ।

মোক কি নিবন্ত চতুৰঙ্গ দলে সাজি ॥৮৫

বানৰৰ ৰাজ্য যে সুগ্ৰীৱ বুলি যাক ।

তাহান কি মনে আছে আমাক নিবাক ॥৮৬

একেসে কাৰ্য্যক বাপু সংশয় আমাৰ ।

কেন মতে তই সাগৰতে ভৈলে পাৰ ॥৮৭

শতেক যোজন পথ বৰু আলয় ।

গহীন গম্ভীৰ নীৰ ভয়ক জনয় ॥৮৮

হেনয় দুৰ্গম ঘোৰ সাগৰক তৰি ।

লঙ্কা নগৰীক লাগি আইলে কেন কৰি ॥৮৯

পৰম দুৰ্ব্বল তোৰ হ্ৰস্ব দেখোঁ বাৱ ।

মাৰুতি বোলন্ত শুনিয়োক সতী মাৱ ॥৯০

তোমাৰ প্ৰসাদে মোৰ পৱনত গহ ।

তোমাৰ স্বামীৰ চৰণৰ অনুগ্ৰহ ॥৯১

গোখোজ সমান কৰি তৰিলো সাগৰ ।

ইসব সংশয় মাৱ গুচায়ো মনৰ ॥৯২

সাৰ কৰি কথা মোত কহ হনুমন্ত ।

মোহোৰ কি স্বামী ৰাম কুশলে আছন্ত ॥৯৩

কিমতে শয়ন স্নান ভোজন কৰন্ত ।

কিবা চিন্তা কৰি মোৰ প্ৰভু সুমৰন্ত ॥৯৪

কিসক অশক্য কথা পুছিলা আমাত ।

শ্ৰীৰামৰ নিকাৰে মুখত নাই মাত ॥৯৫

মল পঙ্ক ধৰিয়া মাথাত জটাভাৰ ।

বছৰি দিনত একো দিন ফলাহাৰ ॥৯৬

মাত বোল নাহি কিছু মনত হৰিষ ।

একেক দিবস যাই একৈক বৰিষ ॥৯৭

তোমাক সুমৰি তান ধৃতি নাহি মনে ।

উত্ৰাৱল হুয়া খুজিলন্ত বনে বনে ॥৯৮

ৰামৰ নিকৰ শুনি জগতৰ আই ।

মহাশোকে কান্দিলন্ত ধৰণ নযাই ॥৯৯

সীতাৰ বিলাপ দেখি হনুমন্ত কপি ।

গোসাঁনীৰ দুই পাৱে মাথাগোট থাপি ॥১০০

শুনিয়ো গোসাঁনী আই এৰিয়ো বিকল ।

ৰামে বুলি পঠাইলন্ত বাৰ্ত্তা সুকুশল ॥১০১

শ্ৰীমন্ত ৰাঘৱদেৱ সাগৰ গম্ভীৰ ।

পৃথিবীত সাৰ বীৰ নিষ্কম্প শৰীৰ ॥১০২

কল্যাণে আছন্ত মাৱ তোমাক সুমৰি ।

ৰাত্ৰি দিন চিন্তা তান ভোগ পৰিহৰি ॥১০৩

হনুমন্ত বীৰৰ বচন হেন শুনি ।

আশেষ ৰামক লাগি কান্দিলা গোসাঁনী ॥১০৪

দুইহানো বিলাপে হনুমন্ত বীৰবৰ ।

আখৰেক বোলোঁ বুলিবাক লাগে ডৰ ॥১০৫

বিলাপ দেখিয়া মাৱ মোৰ বৰ শোক ।

সিকাৰণে বোলোঁ মাৱ যেন লাগে হৌক ॥১০৬

পিঠিত উঠিয়ো মাৱ লোমে ধৰ টানি ।

ৰামত ভেটাওঁ নিয়া জগত গোসাঁনী ॥১০৭

ৰামৰ চৰণে নিয়া তোমাক ভেটাওঁ ।

আজি ধৰি দুই হন্তৰে দুৰ্গতি খণ্ডাওঁ ॥১০৮

সীতায়ে বোলন্ত বানৰৰ মুখ চাই ।

নিকটেৰ পো গোটৰ এতমান টাই ॥১০৯

তুলা নিবে নোৱাৰয় ভাৰ বান্ধে শিলে ।

গুণ্ডকুৰি পৰুৱায়ে হাতী গোট গিলে ॥১১০

ঢোল হেন ডিমা পাৰে চুঙ্গাৰ বাদুলি ।

পিপিয়া চটকে পৰ্ব্বতক লৱে তুলি ॥১১১

ভয় এৰা মাৱ মই বীৰ হনুমন্ত ।

পাৰোঁ শত্ৰু জিনিতে বলৰ নাহি অন্ত ॥১১২

শুনিয়োক মাৱ মোৰ বাপ কেন বীৰ ।

প্ৰসিদ্ধ কাহিনী কহোঁ বীৰ কেশৰীৰ ॥১১৩

গন্ধমাদনৰ হন্তে ডেৱ কৰিলন্ত ।

গোকৰ্ণ গিৰিৰ শিখৰত পৰিলন্ত ॥১১৪

তাহান ক্ষেত্ৰত মোক জনিলন্ত বায়ু ।

অগনিৰ সথা যিটো জগতৰ আয়ু ॥১১৫

আছোক তোমাক পৃথিবীক পাৰোঁ নিতে ।

লঙ্কাখান নিবে পাৰোঁ সসৈন্য সহিতে ॥১১৬

মই দেখি আছো মাৱ তুমি যেন শান্তী ।

শিংশপা বৃক্ষত বসি আছিলো নমাতি ॥১১৭

ভাৱত লক্ষ্মণ বুলিলেক হাতযোৰ ।

কতেক বা বুলিল ৰাৱণ মুখপোৰ ॥১১৮

নিৰ্ভয় স্বৰূপে তাত পাৰ ভৈলা মাৱ ।

মেৰু কি টলয় অল্প বিচনৰ বাৱে ॥১১৯

মই যি দেখিলো শ্ৰীৰামত তাকে কহোঁ ।

আপোনাৰ দুই কৰ্ণে যেন শুনিলোহোঁ ॥১২০

যেন মতে সম্প্ৰত্যয় হোৱয় সীতাৰ ।

ভূমিত পৰিয়া ভৈলা পৰ্ব্বত আকাৰ ॥১২১

পুনৰপি সঙ্কোচিত কলেৱৰ হৈয়া ।

সীতাক প্ৰণামি বৃক্ষে চড়িলন্ত গৈয়া ॥১২২

সীতায়ে বোলন্ত বাপ হোস ৰামদূত ।

আশেষ গহন বন পৱনৰ সুত ॥১২৩

শতেক যোজনক আইলে নাহিকে সংশয় ।

কৌটি যোজনক যাইবে পাৰস নিশ্চয় ॥১২৪

আমাক নিবেক তই পাৰস আপুনি ।

আখৰেক বোলোহোঁ চাহিয়ো মনে গুনি ॥১২৫

ইঠাৱৰ পৰা কি কাৰ্য্যক নিবে মোক ।

ৰাঘৱৰ বল বীৰ্য্য হাসিবেক লোক ॥১২৬

সৰ্ব্বজনে বুলিবে ৰাঘৱে যুজ হাৰি ।

জিনি নিবে নোৱাৰিল আপোনাৰ নাৰী ॥১২৭

স্ত্ৰীচোৰা পাপীষ্ঠ মুনিষ হেন জানি ।

সিকাৰণে জানকীক চুৰি কৰি আনি ॥১২৮

মই শান্তী কন্যা হেন জানয় জগতে ।

পৰ পুৰুষৰ অঙ্গ ছুইবো কেন মতে ॥১২৯

বুলিবি ৰাৱণ যিটো আনিলেক হৰি ।

স্ত্ৰীজাতি পৰাধীন নোহে স্বতন্তৰী ॥১৩০

ইটো শঙ্কাচয় মনে গুচিল আমাৰ ।

অপাৰ সাগৰ কেন মতে ভৈলে পাৰ ॥১৩১

যাৱে মোৰ শৰীৰত আছয় গিয়ানে ।

ঝাণ্ট কৰি গৈয়া ৰাম লক্ষ্মণক আন ॥১৩২

মোহোৰ আজ্ঞায়ে চলি যাইয়োক সত্বৰে ।

শিংশপাৰ তলে বসি আছো একেশ্বৰে ॥১৩৩

কি কাৰণে হৈবোঁ মই ৰাক্ষসৰ ভক্ষী ।

মাসেক থাকিবো মই স্বামীক উপেক্ষি ॥১৩৪

তথাপি নাসন্ত যদি ৰাম মোৰ স্বামী ।

আত্মাঘাত কৰি তেবে মৰিবোহোঁ আমি ॥১৩৫

শ্ৰীৰামত বাৰ্ত্তা বাপ জনাইবে সকলে ।

যেন মতে আছো মই শিংশিপাৰ তলে ॥১৩৬

ৰাক্ষসিনী লোকে মোক পৰাভৱ কৰে ।

আমাকো দণ্ডিব এহি মাসেক অন্তৰে ॥১৩৭

ইসব নিকাৰ মই কিমতে এৰাওঁ ।

ৰাঘৱৰ পাশক সত্বৰে কেনে পাওঁ ॥১৩৮

মাৰুতি বোলন্ত চিন্তা কৰাঁ পৰিহাৰ ।

হেন জানা ৰাৱণ সসৈন্যে গৈল মাৰ ॥১৩৯

অসংখ্যাত সেনাবল বানৰ অপাৰ ।

লক্ষেক হস্তীৰ বল পৰ্ব্বত আকাৰ ॥১৪০

মই সম বীৰ কতো শতো উপাধিক ।

শঙ্কা পৰিহৰাঁ নিৰুত্সাহ হোৱা কিক ॥১৪১

অসংখ্যাত সেনায়ে সুগ্ৰীৱ কপিৰাজে ।

সাগৰক তৰিব ভূষিত সব সাজে ॥১৪২

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ চপকৰে আসিবন্ত ।

ৰাৱণক মাৰি ৰামে তোমাক নিবন্ত ॥১৪৩

যেন মতে ৰাঘৱৰ পাতিয়াইবা চিত ।

সঙ্কেত কহিয়ো আন জন অবিদিত ॥১৪৪

সঙ্কেত আছয় কিবা তোমাৰে ৰামৰে ।

সেহি কথা কোৱা চলি যাইবোহোঁ সত্বৰে ॥১৪৫

জানেকী বোলন্ত শুনাঁ বায়ুৰ নন্দন ।

কহিবো তোমাৰ আগে সঙ্কেত বচন ॥১৪৬

ৰামৰ সীতাৰ যত সঙ্কেত কাহিনী ।

হনুমন্ত আগে কহে জানকী গোসাঁনী ॥১৪৭

চিত্ৰকূটে শুইল মোৰ উৰুত সিথানে ।

কাকে মোৰ তনে ঘাৱ কৰিলেক টানে ॥১৪৮

তাক লাগি হানিলন্ত ইষিকাৰ বাণ ।

সিকাৰণে কাকৰ দক্ষিণ চক্ষু কাণ ॥১৪৯

মানস শিলাৰ ফোট কপালত দিল ।

সাবটি ধৰিল পাছে গাৱে সঞ্চাৰিল ॥১৫০

তাক দেখি দুইহন্তেনে হানিলোহো টানে ।

গুণি চাহান্তোক তাক আন কোনে জানে ॥১৫১

যি কথা কহিলা মাৱ কহিবোহোঁ যাই ।

কিছুমিছু বস্তু আছে দিয়া যাওঁ খাই ॥১৫২

ৰামে যেন পতিয়ান্ত গুণি চোৱা মাৱে ।

যেন মতে তযু স্বামী পতিয়ান যাৱে ॥১৫৩

জয় নমোঁ ৰঘুপতি অগতিৰ গতি ।

তোমাৰ চৰণে মোৰ নিমজোক মতি ॥১৫৪

তযু গুণ নাম মোৰ মুখে নুগুচোক ।

তোমাৰ কথাক কৰ্ণে সতত শুনোক ॥১৫৫

তেবেসে আমাৰ সিদ্ধি হোৱৈ মন কাম ।

সকল সমাজে ডাকি বোলাঁ ৰাম ৰাম ॥১৫৬

<big>১৮ অধ্যায়<big> 

<big>দুলৰি ।<big>

জয় নমোঁ ৰাম,       ৰঘুৰ নন্দন,

ত্ৰিভুৱনে বীৰ সাৰ ।

জয়তি লক্ষ্মণ,       পুৰুষ উত্তম,

সুমিত্ৰা দেৱী কুমাৰ ॥১

জয় হনুমন্ত,       বায়ুৰ নন্দন,

কপি বীৰ মহামতি ।

বোলন্ত কন্দলী,       আন গতি নাই, 

ৰামৰ চৰণে গতি ॥২
 

<big>১৯ অধ্যায়<big> 

<big>ৰাৱণৰ মধুবন ধ্বংস ।<big>

<big>ছবি ।<big>

সঙ্কেত বাৰ্ত্তাক মই,   যতমানে আনিলোহোঁ,

সবে কথা কহিবোহোঁ সাৰ ।

মধুফল আনি দিওঁ,   ভুঞ্জিয়ো তৃপিত হুয়ো,

সন্দেশ দিবোঁ আৰ বাৰ ॥১

জনক জীৱ আইৰ,   মধুফল পায়া হাতে,

বায়ুপুত্ৰে মুখে আনি দিল ।

আঠ গুণ প্ৰাণ আতি,   দশ গুণ তেজ বল,

তেতিখনে তান সম্পজিল ॥২

ইটো মধুফল মাৱ,   কমন থানত আছে,

তাৰ কথা কহিয়ো আমাত ।

এহি তোৰণত পশি,   ক্ষেত্ৰযে বিক্ষত কৰি,

বাৰ্ত্তা কহি যাইবোহোঁ তোমাত ॥৩

ইটো মধুফল কথা,   তোমাত কহিলে বাপ,

সৰ্ব্ব কাৰ্য্য কৰিবে বিনাশ ।

এক এক বৃক্ষতাৰ,   কোটি ৰাক্ষসেহে ৰাখে,

কেমনে লঙ্ঘিবে তাৰ পাশ ॥৪

সকলে ৰাক্ষসে মিলি,   তোক মাৰি পেলাইবেক,

ৰামে তৈত বাৰ্ত্তাক নপাইব ।

আজি আসৈ কালি আসৈ,   বুলি বাট চাহিবন্ত,

আমি ঐত বৰ দুখ পাইব ॥৫

এহি বুলি সীতা দেবী,   দিব্য মনি গোট আনি,

কাঢ়ি দিল চেলাৰিৰ হন্তে ।

প্ৰদক্ষিণে সাদৰিয়া,   দেৱীক প্ৰণাম কৰি,

হাত পাতি লৈলে হনুমন্তে ॥৬

আছিয়ো গোসাঁনীমাৱ,   এৰিয়োক শোকভাৱ,

ৰাঘৱক দিবো মণি নিয়া ।

আপোন পৌৰুষবল,   প্ৰকাশ কৰিয়া যাইবো,    

ৰাৱণক সন্দেশক দিয়া ॥৭

এহি বুলি হনুমন্তে,   কতো দূৰ গৈয়া পাছে,

মনে মনে গুণন্ত বহুত ।

এক যে কাৰ্য্যক আসি,   অনেক কাৰ্য্য কৰে,

সেহিসে উত্তম হোৱে দূত ॥৮

ৰণক হৰিষ মোৰ,   হাত পাৱ চুলুকয়া,

কণ্ডু আতি কৰে নিৰন্তৰ ।

লঙ্কানগৰীত পশি,   খলমলি লগাই পাছ,

চৰণ প্ৰণামো ৰাঘৱৰ ॥৯

মোৰ বল মহিমাক,   নজানি জানকীমাৱ,

মতে আতি কৰন্ত সংশয় ।

আহানে আগত মই,   এক মায়া ধৰি আজি,

যেন মতে যাহন্ত প্ৰত্যয় ॥১০

এহিগুণি হনুমন্তে,   তেখনে সীতাৰ আগে,

ধৰিলন্ত ব্ৰাহ্মণৰ বেশ ।

হাতত কৰণ্ডী কুশ,   ছৱৰি খোখৰা ছাতি,

সন পাঞ্জি হেন ভৈল কেশ ॥১১

আপোন লাঙ্গুলেতান,   কান্ধৰ লগুন ভৈল,

জকজক কৰে ফোট দান্ত ।

থিৰ নযাই হাত ভৰি,   বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ বেশ,

দেখি সীতা হাসি তুলিলন্ত ॥১২

জানকী বোলন্ত মাতি,   গুণবাণ হনুমন্ত,

তুষ্ট বৰ কৰাইলেহে মোক ।

লঙ্কাৰ চৌৰাশি হাটী,   ঘৰে ঘৰে ফুৰি আস,

ৰাক্ষসেনো কি কৰিবে তোক ॥১৩

অনন্তৰে হনুমন্তে,   ব্ৰাহ্মণৰ বেশে গৈয়া,

পশিলন্ত ৰাজাৰ আবাস ।

কালি গৈল একাদশী,   আজি ভৈল দোৱাদশী,

লঘনতে ভৈলোহো হতাশ ॥১৪

শৰীৰৰ অগ্নি মোৰ,   জাকে জাকে নিকলয়,

পালনা কৰিতে আশকত ।

এক গুটি মধুফল,   ভুঞ্জিয়া তৃপিতি হুয়া,

বেদ পঢ়ো ৰাজাৰ আগত ॥১৫

সৌৰাষ্ট্ৰ দেশৰ আমি,   মহাবেদগৰ্ব্ব্য দ্বিজ,

আসি ভৈলোঁ ৰাজাৰ দুৱাৰে ।

এক গুটি মধুফল,   ভুঞ্জিয়া তৃপিতি হুয়া,

কীৰ্ত্তি কহি যাইবোহোঁ ৰাজাৰে ॥১৬ 

অধিকাৰী সবে বোলে,   ভণ্ডাৰত ফল নাই,

খুজি লুৰি চাহিলোঁ বিস্তৰে ।

বেদ বিদ ব্ৰাহ্মণক,   ৰিক্তহস্তে নপাঠায়া,

খুজি লৈয়ো বাৰিৰ ভিতৰে ॥১৭

হেন শুনি হনুমন্তে,   লাখুটিত ভিৰ দিয়া,

পশিলা গৈয়া বাৰিৰ ভিতৰে ।

ধুতি কৰণ্ডী তামি,   ছৱৰি বোকণ্ডী থৈয়া,

চড়িলাহা বৃক্ষৰ উপৰে ॥১৮

লহনা লহন কৰি,   মধুফল লাগি আছে,

তাক দেখি কৌতুক বিস্তৰ ।

সকলহি মধুফল,   ভুঞ্জিয়া তৃপিতি হুয়া,

পাছে যুদ্ধ কৰোঁ লঙ্কেশ্বৰ ॥১৯

বায়ুসুত হনুমন্ত,   মনে মনে গুনিলন্ত,

বৃক্ষৰ ডালত গৈয়া চড়ি ।

দিব্য বিচিত্ৰ ফল,   সুৰস অমৃতময়,

অদেৱ ভুঞ্জিবোঁ কেন কৰি ॥২০

এক প্ৰহৰৰ পথ,   ৰাম লক্ষ্মণক দিল,

কতোদূৰ সুগ্ৰীৱ নৃপতি ।

আৰো কত দূৰ মানে,   সীতাক উত্সৰ্গি দিল,

ৰাঘৱত যাহাৰ ভকতি ॥২১

অঙ্গদক আদি কৰি,   যত কপিগণ আছে,

একে থানে কৰিয়া সন্মান ।

এক গাছ দুই গাছ,   নাম কৰি উত্সৰ্গিল,

বায়ুসুত বীৰ হনুমান ॥২২

অশোক বনিকা খান,   ৰাৱণৰ প্ৰিয় থান,

বায়ুসুতে তাক গৈয়া পাইল ।

আজোৰ বিজোৰ কৰি,   ডাল সব ভাঙ্গি মুৰি,

সমস্তে কলমৌ ফল খাইল ॥২৩

গণ্ডগলিত কৰি,   মধুফল ভুঞ্জি বীৰে,

ঠিস্ ঠিস্ কৰিলন্ত পেট ।

গৰ্ভৰ পুৰিষ জলে,   খখাৰে সিঙ্গুনে বান্তি,

দুৰ্গম কৰিল সবে হেঠ ॥২৪

বৃক্ষ সব উভৰিয়া,   উভট কৰিয়া ৰুইল,

ৰণ্ড ভণ্ড কৰিলন্ত বন ।

বিশ্বকৰ্ম্মে নিৰ্ম্মিলন্ত,   মাণিক সুবৰ্ণ থান,

ছন্ন ভৈল ক্ৰীড়াৰ ভুৱন ॥২৫

স্বৰ্গৰ দিশক লঙ্ঘে,   আম জাম কণ্টকিয়ে,

খিৰি আৰু দশনৈয়া কল ।

অপূৰ্ব্ব বিচিত্ৰ আতি,   সৰস মধুৰ স্বাদ,

হনুমন্তে ভোগাইল সকল ॥২৬

সুগন্ধ শীতল জল,   ৰাজাক লাগিয়া থৈল,

নিশেষ কৰিয়া তাক পিল ।

যত যত দীঘী সব,   ক্ৰীড়াৰ ভুৱন সব,

খলমল কৰিয়া পুতিল ॥২৭

অশোকা বনিকা খান,   হনুমন্তে ভাঙ্গিলন্ত,

শবদ মিলিল কোলাহল ।

যতেক ৰাক্ষস লোক,   চমত্কাৰে পৰি গৈল,

কাহাৰো কৰ্ণত দিল তাল ॥২৮

স্বৰ্গৰ সদৃশ থান,   গন্ধৰ্ব্ব ভুৱন সম,

ৰাৱণৰ মুখ্য ক্ৰীড়া থান ।

আজোৰ পিজোৰ কৰি,   ক্ষত যে বিক্ষত কৰি,

ছন্ন কৰিলন্ত হনুমান ॥২৯

বিপৰীত শৰীৰেক,   বানৰক দেখি সবে,

মহাভয়ে পলাই দৰদৰি ।

আগ ভেটি হনুমন্ত,   লাঠি ভুকু উসাসন্ত,

চক্ষু ঢেলেকা হাকো ঘোঙ্ঘৰি ॥৩০

কতো কতো লাগপায়া,   আঞ্চোৰন্ত কামোৰন্ত,

সমুদায়ে নমাৰন্ত তাক ।

বানৰৰ প্ৰহাৰত,   বিপৰীত চোট পায়া,

ৰাক্ষস পলাই জাকে জাক ॥৩১

নমোঁ নমোঁ ৰঘুপতি,   তুমি অগতিৰ গতি,

সুৰাসুৰে আৰাধে যাহাক ।

তোমাৰ অভয় দুই,   চৰণে শৰণ লৈলোঁ,

দাস বুলি ধৰিয়ো আমাক ॥৩২

তযু গুণনাম যশে,   মোহোৰ জীৱন হৌক,

তেবে মন পূৰয় আমাৰ ।

কৰাঁ কৃপা কৃপাময়,   যত সমাজিক চয়,

ৰাম বুলি তৰিয়ো সংসাৰ ॥৩৩ 

<big>২০ অধ্যায়<big> 

<big>পদ ।<big>

কতো ৰাক্ষসিনী বোলে জনকৰ জীউ ।

ইটো বানৰক দেখি উৰি গৈল জীউ ॥১

তুমি সমে কথায়ে আছিলা নিৰন্তৰ ।

তুমি জানাহা ইটো কোথেৰ বানৰ ॥২

সীতা বোলে নজানোহোঁ কোথেৰ বানৰ ।

মোক ছলিবাক আইল মায়া ৰাক্ষসৰ ॥৩

হৰি আনিলেক মোক ৰাৱণ কপটী ।

তোহোৰাসে জানা সবে আসুটি কুসটি ॥৪

নাথুকাৰ কৰিলা জনক জীউ সীতা ।

কতো ৰাক্ষসিনী গৈল ৰাৱণৰ ভিতা ॥৫ 

আদেশিয়ো গোসাঁই উদ্যান গৈল ক্ষয় ।

বানৰৰ কাৰণে ৰাক্ষসী নিজীৱয় ॥৬

বানৰেক আসি ভৈল পৰ্ব্বত আকাৰ ।

আশোকা বনিকা ছন্ন কৰিল তোমাৰ ॥৭

দীঘি সব পুখুৰি আছিল ভৰি জলে ।

তাকো সবে পুতিল গৰ্ভৰ খশ মলে ॥৮

তোমাত কহিলো কৰিয়োক প্ৰতিকাৰ ।

উপদ্ৰৱ সহন নযাই বানৰৰ ॥৯

তুমি অভিলাষে হৰি আনিলা যাহাক ।

কাহাৰ শকতি আছে মাতিবে তাহাক ॥১০ 

সীতা গোসাঁনীৰ যত সমীপৰ বন ।

দুষ্ট বানৰায়ে তাক কৰিলেক ছন ॥১১

কিবা বাসৱৰ চৰ কিবা কুবেৰৰ ।

সীতাক খুজিতে আইল দূত ৰাঘৱৰ ॥১২

হেন শুনি ক্ৰোধত জ্বলিল লঙ্কেশ্বৰ ।

মাতিয়া পঠাইল দূত অনেক কিঙ্কৰ ॥১৩

অসংখ্যাত ৰাক্ষস তুলত যাহা সাজি ।

বেঢ়ি গৈয়া বানৰাক বান্ধি আন আজি ॥১৪