সীতাক আনিবলৈ হনুমন্তক প্ৰেৰণ
<big><big><big>১৭ অধ্যায়<big><big><big> 

পদ ।

 সীতাক আনিবলৈ হনুমন্তক প্ৰেৰণ ।

মিলিল তোমাতে আসি সীতাৰ বৈৰাগ ।

জানকীক নপাইবা আপুনি গৈলে লাগ ॥১

মহন্ত বাছিয়া পঠায়োক আন লোক ।

কৰি আতি কাকুতি সীতাক আনন্তোক ॥২

বশিষ্ঠৰ বোল ৰাম বসিলা উলটি ।

সীতাৰ নিমিত্তে যেন যাই প্ৰাণ ফুটি ॥৩

শত্ৰুঘন বিভীষণ সুষেণ মাৰুতি ।

চাৰিকো পাঞ্চিলা ৰাম কৰিয়া কাকুতি ॥৪

চলিয়ো চাৰিয়ো বীৰ বাল্মীকিৰ ঠাৱ ।

মোৰ পদে ঋষিৰ ধৰিবা দুই পাৱ ॥৫

ভৈলো আমি জমাই সীতা তানে ভৈল জীউ ।

আনন্তোক প্ৰবোধি দেন্তোক দান জীউ ॥৬

নুহিবা দেন্তোক মোক আশ্ৰমতে ঠাই ।

সীতাৰ লগতে থাকোঁ ফল মূল খাই ॥৭

ধৰিবে নোয়াৰো বুক ফুটে মোৰ প্ৰাণ ।

সীতাক দেখিলে দুনাই দেন্ত জীৱ দান ॥৮

মইতো জানো জানকীক চুইলে পাপ হৰে ।

তথাপি দুৰ্জ্জনে অপযশ কৰি মৰে ॥৯

লোক অপবাদক আমাৰ বৰ চিন্তা ।

পৰীক্ষা কৰিয়া দুনাই সম্বৰিবো সীতা ॥১০

জানকীক বুলিবা এৰোক অসন্তোষ ।

আবে বাৰেকৰ মোৰ মৰশোক দোষ ॥১১

কোনে পাৰে বিধি লিখিতাক এৰাইবাক ।

কৰিবা কাৰ্পণ্য মোৰ নিমিত্তে সীতাক ॥১২

বাপ হনুমন্ত হেৰা শুনা মোৰ বাক ।

তোহোঁৰ নিমিত্তে পাইলো পূৰ্ব্বতো সীতাক ॥১৩

যেন তেন মতে বুজাই জানকীক আন ।

কি বুলিবো তোক বাপ দেহ প্ৰাণ দান ॥১৪

ৰামৰ কাতৰে কান্দিলন্ত কপিৰাজ ।

প্ৰণামি চাৰিয়ো সমজ্যাৰ ভৈলা বাজ ॥১৫

সীতাক দেখিতে উত্ৰাৱল হনুমন্ত ।

কতোক্ষণে বাল্মীকিৰ আশ্ৰম পাইলন্ত ॥১৬

বসিয়া আছন্ত মাৱ মলিন স্বভাৱ ।

স্বামীৰ চৰণ চিন্তি জগতৰ মাৱ ॥১৭

মলিন বসন বেশ ক্লিষ্ট দেহা ক্ষীণ ।

ধূলিয়ে ধূসৰ তনু তাপসীৰ চিন ॥১৮

ফল মূল ভক্ষণত শুকাইল শৰীৰ ।

সীতাক প্ৰত্যেকে দেখিলন্ত চাৰি বীৰ ॥১৯

কৰিলন্ত পৃথিবীত পৰিয়া প্ৰণতি ।

তাসম্বাক দেখি সঙ্কোচিতা ভৈল সতী ॥২০

বস্ত্ৰে আৱৰিলা মাৱ কৰি মুখ কাতি ।

থাকিলন্ত দিয়া হাত গালত নমাতি ॥২১

শত্ৰুঘন লঙ্কেশ সুষেণ হনুমন্ত ।

সীতাৰ অবস্থা দেখি চাৰিয়ো কান্দন্ত ॥২২

হা হা মাৱ ৰাঘৱৰ প্ৰিয়া মহাদৈ ।

তোহোৰ কৰিলে বিধি হেনসে বিলাই ॥২৩

শচীত অধিক আছিলেক পৰিছেদ ।

ভৈলা তাপসীৰ বেশ ইসি হৃদি খেদ ॥২৪

জগতৰ প্ৰভু ৰাম দেৱৰ ঘৰণী ।

যাক আল লৱৈ অলেখ্য সেৱকিনী ॥২৫

অন্তেষপুৰত ফুৰা নেতৰ তুলিত ।

তৃণেসে আসন আৱে শয়ন ভূমিত ॥২৬

ডোহিন সুবৰ্ণ যেন আছিলেক কান্তি ।

জগত প্ৰখ্যাত তুমি  মাৱ মহা শান্তী ॥২৭

প্ৰাণতো অধিক ৰামে দেখিলে তোমাক ।

দিলন্ত নিৰ্ব্বাস কিনো বিধিৰ বিপাক ॥২৮

অৱস্থা দেখতে যেন যাই প্ৰাণ ফুটি ।

কান্দিলন্ত মাৰুতি মাটিত পাৰি লুটি ॥২৯

হৰি হৰি জগত জননী সীতা আই ।

কিক জীৱ ধৰোঁ দেখি তোমাৰ বিলাই ॥৩০

সাগৰ তৰিলো লঙ্কা কৰিলো দগধ ।

যাৰ পদে দশানন সসৈন্য গৈল বধ ॥৩১

জগত ঈশ্বৰী ৰাঘৱৰ পটেশ্বৰী ।

তোমাৰ বিপত্তি দেখি কিয় নযাওঁ মৰি ॥৩২

ৰাজ ভাৰ্য্যা সকলে যোগান থাকে ধৰি ।

যাক সেৱা কৰন্ত স্বৰ্গৰ অপেস্বৰী ॥৩৩

হেন মাৱ ভৈলা ঋষি পত্নীৰ সঙ্গতি ।

কোননো কুযোগে হেন মিলাইলে দুৰ্গতি ॥৩৪

কান্দি কান্দি হনুমন্তে কৰন্ত কাতৰ ।

মৰশিয়ো দোষ মাৱ প্ৰভু ৰাঘৱৰ ॥৩৫

সুমৰিতে তোমাক ৰামৰ হৃদি খেদ ।

দিনে ৰাত্ৰি নেত্ৰৰ লোতক নাহি ছেদ ॥৩৬

হা সীতা সীতা বুলি তেজন্ত নিশ্বাস ।

বনতো অধিক তান সিটো গৃহবাস ॥৩৭

মৰিলাহা তুমি ৰামে হেন সে জানন্ত ।

আপোনাক নিন্দি আতি ফুকিতে কান্দন্ত ॥৩৮

তোমাৰ তনয় দুই লৱ আৰ কুশ ।

গাইল ৰামায়ণ গীত জগতে হৰিষ ॥৩৯

আপোনাৰ পুত্ৰ বুলি পাছে চিনিলন্ত ।

গলত বান্ধিয়া দুইকো ৰামে কান্দিলন্ত ॥৪০

আশ্ৰমতে আছা তাসম্বাৰ মুখে শুনি ।

তোমাক নিবাক আজি সাজিল আপুনি ॥৪১

নাপাইবাহা লাগ বশিষ্ঠৰ শুনি বাক ।

তাতেহে তোমাক নিতে পঠাইলা আমাক ॥৪২

অনেক কাৰ্পণ্য বুলিলন্ত ৰঘুপতি ।

ৰাঘৱৰ দোষ মৰশিয়ো সবে সতী ॥৪৩

যেন ভৈলা তোমাৰ তথাপি দেৱ স্বামী ।

দাঁতে তৃণ ধৰিয়া কাকুতি কৰোঁ আমি ॥৪৪

পঠাইলা তোমাক ৰামে সাদৰি চৌদল ।

অসন্তোষ তেজিয়া স্বামীৰ চলা কোল ॥৪৫

জাতিকাৰ হোৱা মাৱ শৰীৰক মণ্ডি ।

আজি ধৰি দুইহানো দুৰ্গতি যাউক খণ্ডি ॥৪৬

চাৰিয়ো কাতৰ কৰি অনেক বুলিল ।

শুনি জানকীৰ শোক অগণি জ্বলিল ॥৪৭

সুমৰি সুমৰি বনবাস মহাক্লেশ ।

চাৰিৰো আগতে দেবী কান্দিলা আশেষ ॥৪৮

কতোক্ষণে সীতা শান্তী শোকক তম্ভাই ।

বুলিলা উত্তৰ পাছে চাৰিকো শুনাই ॥৪৯

শুনিয়ো সুষেণ হনুমন্ত লঙ্কেশ্বৰ ।

শুন বাপ শত্ৰুঘন কনিষ্ঠ দেৱৰ ॥৫০

কিসক আমাক আউৰ কৰা উতপাত ।

পাসৰি আছিলো দুনাই অগ্নিজাল গাত ॥৫১

আৰু অযোধ্যাত ভুঞ্জিবোহো ৰাজসুখ ।

দেখিবো দুনাই আৰু ৰাঘৱৰ মুখ ॥৫২

বোলাইবো ঘৰণী আৰু ৰাঘৱৰ ঘৰে ।

নাই তেবে নাৰী নিলাজিনী মোত পৰে ॥৫৩

মোক কৰিবে আৰো নৰৈল ৰামৰ ।

আৰু নুবুলিবা কৰোঁ সবাকে কাতৰ ॥৫৪

আমাক নিবেক আৱে ৰামে কোন গন্ধে ।

গৰ্ভ সমে তেজিলেক মাৰিবে প্ৰবন্ধে ॥৫৫

প্ৰাণ ধৰি আছো দুই পুত্ৰৰ কাৰণে ।

হইবে অনাথিতি শিশু মোহোৰ মৰণে ॥৫৬

দুঃখৰ সহায় শুন হনুমন্ত বাপ ।

মোহোৰ নিমিত্তে তেজিয়োক হৃদি তাপ ॥৫৭

ভুঞ্জো নিজ কৰ্ম্ম আত নাহি কিছু খেদ ।

ৰামৰ আমাৰ জানা ভৈল পৰিছেদ ॥৫৮

দুৰ্জ্জনৰ বোলে মোক কৰিলে নিকাল ।

জানো মোৰ মনে ৰাম স্বামী যমকাল ॥৫৯

নমৰিলো বনত ৰাঘৱে মোক জানি ।

ইবাৰ কাটিবে মোক হাতে খাণ্ডা হানি ॥৬০

মই যেবে জানো ৰাম এনুৱা নিৰ্দ্দয় ।

লঙ্কাতে তেজিলো হন্তে প্ৰাণক নিশ্চয় ॥৬১

তোহোৰেসে বচনত ৰহিলো অভাগী ।

কিয়া পাইলে হন্তে ৰামে কদৰ্থিবে লাগি ॥৬২

যিটো নিলাজিনী যাউক ৰামত সঞ্জাত ।

তান কথা বাপ সব নকৈবা আমাত ॥৬৩

মোহোৰ অৱস্থা যত সবাতে বেকত ।

দুনাই যেবে বোলা তেৱে মোহোৰ শপত ॥৬৪

শুনি সবে জানকীৰ বচন নৈৰাশ ।

আউৰ কেৱে মাতিবাক নপাইলন্ত সাস ॥৬৫

শত্ৰুঘন বিভীষণ সুষেণ মাৰুতি ।

তেজিল নিশ্বাস বুদ্ধি হৰাইল শুৰুতি ॥৬৬

শুনা সৰ্ব্বজন ইটো কথা ৰামায়ণ ।

বিমৰিশি চাৱা ঐত কেদিন জীৱন ॥৬৭

ঘোৰ পৰলোক যম যাতনা অপাৰ ।

ৰাম নাম বিনে নাই তথাত নিস্তাৰ ॥৬৮

ধৰ্ম্মৰ ভাঙ্গিলে কলি চাৰিয়ো চৰণ ।

হৰিৰ নামত ধৰ্ম্মে পশিল শৰণ ॥৬৯

ৰাম হৰি নামক সততে সিটো গাৱে ।

সিসি জনে সমস্ত পুণ্যৰ লাগ পাৱে ॥৭০

নিষ্ঠে জানা সমস্ত শাস্ত্ৰৰ ইসে মজ্জা ।

আন ধৰ্ম্ম কিঙ্কৰ নামেসে তাৰ ৰাজা ॥৭১

আগম পূৰণ শাস্ত্ৰ দেখিয়ো বিচাৰি ।

কলিত তৰিবে আন পুণ্যে সে নপাৰি ॥৭২

কাৰো চিত্ত বিত্ত শৰীৰত নাই শুদ্ধি ।

প্ৰভাবত কলিৰ মলিন ভৈল বুদ্ধি ॥৭৩

কলিৰ পৰম ধৰ্ম্ম জানা হৰি নাম ।

শঙ্কৰে ৰচিলা ডাকি বোলোঁ ৰাম ৰাম ॥৭৪

<big>১৮ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।

সীতাৰ নৈৰাশ,         শুনি চাৰি বীৰ,

কৰিলন্ত মাথা হেট ।

ফল মূল লৈ,         আসিল বাল্মীকি,

তাঙ্ক পাইলা পাছে ভেট ॥১

ৰামৰ গোচৰ,         চাৰিয়ো কহিলা,

ঋষিৰ চৰণ লাগি ।

অনেক কাতৰ,         কৰিয়া ৰাঘৱে,

পঠাইলা সীতাক মাগি ॥২

ৰামে বুলিলন্ত,         মই ভৈলোঁ জোৱাঁই,

সীতা তানে ভৈল জীউ ।

দুনাই যেন বিহা,         কৰান্তোক আনি,

তেৱে দেন্ত দান জীৱ ॥৩

কতেক ৰামৰ,         কহিবো কাতৰ,

গুচাইয়ো তাহান চিন্তা ।

সমৰ্পিয়ো নিয়া,         পৰীক্ষা কৰিয়া,

সম্বৰিব ৰামে সীতা ॥৪

বচন আমাৰ,         গোসানী সীতাৰ,

কৰ্ণৰ পথে নযাই ।

যেন তেনে মতে,         ৰামৰ নিমিত্তে,

আপনি নিয়ো বুজাই ॥৫

ৰামৰ বিনয়,         বাল্মীকি শুনিয়া,

বুলিলা সীতাৰ আগে ।

ৰাঘৱৰ বাণী,         জনক নন্দিনী,

কিসক বাধিবে লাগে ॥৬

তুমি পতিব্ৰতা,         স্বামী সি দেৱতা,

আপুনি জানিয়ো ভালে ।

পূৰ্ব্ব যত দোষ,         মৰশিয়ো মাৰ,

যি ভৈল দুইৰ কপালে ॥৭

মোহৰ শপত,         দিয়োক সন্মত,

এৰিয়ো আতি আক্ৰান্তি ।

বাল্মীকিৰ বাণী,         শুনিয়া গোসানী,

কান্দন্ত মাত্ৰ নমাতি ॥৮

চৰণে ভূমিক,         আথাকে লিখন্ত,

নেদন্ত একো সিদ্ধান্ত ।

বাল্মীকি বুজিলা,         জানকীৰ চিত্ত,

ভৈল কিছু উপা শান্ত ॥৯

চাৰিয়ো বীৰক,         বুলিলা বাল্মীকি,

ৰামৰ বচন পালি ।

প্ৰবোধি সীতাক,         নিবো সমজ্যাক,

আমি প্ৰভাততে কালি ॥১০

সবেয়ো দেখোক,         পৰীক্ষা দেন্তোক,

যোগাইবো নিয়া ৰামত ।

সীতাৰ নিমিত্তে,         জগত বিদিতে,

কৰিবো মইয়ো শপত ॥১১

হেন শুনি ৰঙ্গে,         গৈলন্ত চাৰিয়ো,

ৰামক পাশক প্ৰতি ।

যতেক বৃত্তান্ত,         সকলে কহিলা,

চৰণে কৰি প্ৰণতি ॥১২

ৰামো বোলন্ত,         শুনা ঋষি সব,

আন যত সমাজিক ।

বাল্মীকিয়ে কালি,         প্ৰভাতে আনিব,

সমজ্যাক জানকীক ॥১৩

লৈলন্ত পৰীক্ষা,         কালি সবে দেখা,

আজি যায়ো ঘৰা ঘৰি ।

এহি বুলি সভা,         বিসৰ্জ্জি উঠিলা,

পুত্ৰ দুইৰ হাতে ধৰি ॥১৪

সীতাক সুমৰি,         ৰাঘৱৰ ভৈল,

ৰজনী যুগ সমান ।

স্বপনে সচিতে,         কিছু নেদেখন্ত,

সীতা বিনে একো আন ॥১৫

কেতিক্ষণ ৰাতি,         প্ৰভাত হুইবেক,

উঠি উঠি চান্ত বেলি ।

বৈদন্ত শোৱন্ত,         ধৰন্ত সাবতি,

পুত্ৰ দুইক হাত মেলি ॥১৬

হা সীতা সীতা,         বোলন্তে ৰামৰ,

ৰজনী ভৈলা প্ৰভাত ।

স্নান দান কৰি,         দেৱক আদৰি,

বসিলা আসি সভাত ॥১৭

লক্ষ্মণ ভৰত,         শত্ৰুঘন আসি,

বসিলা চিন্তিয়া কায । 

বশিষ্ঠ প্ৰমুখ্যে,         মহা মহা ঋষি,

বসিলা পাত্ৰ সমাজ ॥১৮

ভালুক বানৰ,         ৰাক্ষসে বেঢ়িল,

ৰামৰ সাধিয়া প্ৰীতি ।

লক্ষে লক্ষে ৰাজা,         যোগানে ৰহিলা,

ৰাঘৱৰ চতুৰ্ভিতি ॥১৯

দিব্য সিংহাসনে,         আছন্ত ৰাঘৱ,

ৰঞ্জিয়া সিটো সমাজ ।

সীতা সমে তৈত,         প্ৰভাতে লৰিলা,

বাল্মীকিয়ে ঋষিৰাজ ॥২০

সীতাৰ পৰীক্ষা,         শুনি যত দেৱ,

দেবী বিমানতে থাকি ।

ব্ৰহ্মায়ে সহিতে,         ৰহিলা আসিয়া,

গগণ মণ্ডল ঢাকি ॥২১

যত নৰনাৰী,         আছে সাৰি সাৰি,

জানকীক বাট চাই ।

উৰুৰ মুৰুক,         কৰন্ত উৎসুক,

আসিবন্ত সীতা আই ॥২২

<big>১৯ অধ্যায় ।<big> 

দুলৰি ।
 

বৰদোৱা নামে গ্ৰাম,         শস্য মস্যে অনুপাম,

লোহিত্যৰ জলে অনুকূল ।

ভৈল সেই গ্ৰামেশ্বৰ,         যাৰ নাম ৰাজধৰ,

কায়স্থ কুলৰ পদ্ম-ফুল ॥১

তানে পুত্ৰ সূৰ্য্যবৰ,         মহাবৰা দেশধৰ,

দানী মানী মহাযশী শিষ্ট ।

যাৰ যশ এভু জ্বলৈ,         জয়ন্ত মাধৱ দলৈ,

দুয়ো ভাই যাহাৰ কনিষ্ঠ ॥২

তান্তে হন্তে ভৈলাজাত,         সমস্তে দেশতেখ্যাত,

প্ৰসিদ্ধ কুসুম যাৰ নাম ।

দানে মানে ভৈলা ছাৰ,         ভৌমিকমধ্যতেসাৰ,

একোগুণে নাহিক উপাম ॥৩

তাহানে সন্ততি আতি,         জ্ঞান-শূন্য শিশুমতি,

কেশৱৰ কিঙ্কৰ শঙ্কৰ ।

দীৰ্ঘ হ্ৰস্ব নানা ছন্দে,         বিৰচিল পদ-বন্ধে,

শেষকথা উত্তৰাকাণ্ডৰ ॥৪

কৰযোৰে বুদ্ধলোক,         বোলো ক্ষেমিয়োক মোক,

আমাৰ অযোগ্য ইটো কৰ্ম্ম ।

পদত দুষণ পাই,         নিন্দিবেক নুযুৱাই,

মহন্ত জনৰ ক্ষমা ধৰ্ম্ম ॥৫

পূৰ্ব্ব কবি অপ্ৰমাদী,         মাধৱ কন্দলি আদি,

বিৰচিলা বদে ৰাম কথা ।

হস্তীৰ দেখিয়া লাদ,         শশা যেন ফাৰে মাৰ্গ,

মোৰ ভৈল তেহ্ণয় অৱস্থা ॥৬

তুমি সব মহাগুণী,         ৰামৰ চৰিত্ৰ শুনি,

কৰিয়ো মনত মহাৰতি ।

কলিত পৰম ধৰ্ম্ম,         পাই ৰাম নাম সম,

আক নলৈ যাই অধোগতি ॥৭

পৰম পুৰুষ হৰি,         যাৰ নাম লৈলে তৰি,

তাঙ্ক এৰি আনকেসে ভজে ।

যেন অন্ধেনাৱ এৰি,         দুৰ্ঘোৰ সংসাৰে পৰি,

কৌটি জনমক লাগি মজে ॥৮

কলিত লভিয়া জন্ম,         নাম এৰি আন ধৰ্ম্ম,

কৰি ফুৰে যিটো মন্দবুদ্ধি ।

বিধাতা ছালন্য কৰে,         হৰি ভকতিক এৰে,

কোছতে আছন্ত মহৌষধি ॥৯

পৰম বান্ধৱ নাম,         এৰি কৰে আন কাম,

নুবুজিয়া শাস্ত্ৰৰ যুগুতি ।

জানি মহাসুখে থাকি,         ৰাম ৰাম বোলাঁ ডাকি,

তেবে পাইবা হাততে মুকুতি ॥১০