সেনাপতি ব্ৰজদ্ৰংষ্ট
<big>১৩ অধ্যায় ।<big> 

<big>সেনাপতি ব্ৰজদ্ৰংষ্ট ।<big>

কৈৰা সেনাপতি বুলি আগক মতাইল ।

আশেষ ৰাক্ষস কুল ত্বৰিতে সাজাইল ॥১

ৰাৱণায়ে আদেশে কহিৰা অকম্পন ।

মোৰ উপকাৰী তই ত্ৰিদশত ৰণ ॥২

সব সাজ হুইয়া তই যুজিবাক চল ।

মাৰি আস গৈয়া মোৰ বৈৰক সকল ॥৩

চলি গৈলা বীৰ বৰ মঙ্গল আচৰি ।

ৰাজাক প্ৰণামি সমৰক দিলা ধাৰি ॥৪

আশেষ ৰাক্ষস সাজি গৈলা সুসম্ভৃতে ।

সুভক্ষণ কৰি গৈয়া চড়িলা ৰথতে ॥৫

ৰণক চলয় বীৰ মঙ্গল নপাৱে ।

বাম হাত পাৱ কাম্পে থিৰ নোহে গাৱে ॥৬

ধ্বজৰ উপৰে তাৰ পিৰ গৈল পেঁচ ।

ফুৰি ফুৰি ভাবুকি কৰয় কেছ কেছ ॥৭

বাধা সব নগণিয়া ৰণত প্ৰবেশ ।

শৰে হানি বানৰক মাৰিলা আশেষ ॥৮

সিংহক দেখিয়া যেন পলাই মৃগ যূথ ।

কতোহোঁ পৰিলা ৰণে পলাইলা বহুত ॥৯

সেনাগণ ভাগে দেখি মন নোহে থিৰ ।

মৈন্দ কুমুদ নল তিনি মহাবীৰ ॥১০

ৰাক্ষস বলত পৰি কৰয় কদন ।

লাঠি ভুকু চৱৰে আশেষ কৈলা ছন ॥১১

তিনি বীৰে কোবাৱন্তে যাই থিউ লাঞ্জে ।

ঠাস ঠোস কৰি ৰাক্ষসৰ মুণ্ড বাজে ॥১২

আশেষ ৰাক্ষস বল কৰিলা নিৰ্ম্মূল ।

ৰুধিৰে বহয় নদী মাংসে পঙ্কাকুল ॥১৩

অকম্পনে বোলয় সাৰথি ৰথ ডাক ।

সৈন্য সব আশ্বাসি বোলন্ত থাক থাক ॥১৪

আমি বীৰ থাকন্তে তোমাৰ ভয় কিক ।

শৰে হানি মাৰোঁ দেখাঁ বানৰ তিনিক ॥১৫

সাৰথি ডাকিয়া ৰথ অকম্পন বাকে ।

তিনিয়ো বীৰক শৰ মাৰে জাকে জাকে ॥১৬

মৈন্দ কুমুদে নলে হানিলা শিলায় ।

সবাহাঙ্কে অকম্পনে ভঙ্গাইলা লীলায়ে ॥১৭

বানৰৰ ভালুকৰ তেজে বহে গাঙ্গ ।

হনুমন্তে দেখয় তিনিৰো ভৈলা ভঙ্গ ॥১৮

ডাক দিয়া বোলে ওৰে থাক নপলাহাঁ ।

ৰাক্ষসৰ মোহোৰ ক্ষণেক যুদ্ধ চাহাঁ ॥১৯

তিনি বীৰ ৰৈলা মাৰুতিক সখা পাই ।

মাৰুতিক প্ৰতি অকম্পনে গৈলা ধাই ॥২০

শৰীৰত বিন্ধিলেক অসংখ্যাত শৰে ।

হনুমন্ত বীৰে তাক কটাক্ষ নকৰে ॥২১

বায়ুপুত্ৰে কতোদূৰে কৰিলা লৱৰ ।

উপৰিয়া আনিলন্ত শাল বৃক্ষবৰ ॥২২

লীলাৰূপে উচ্চায়া দক্ষিণ হাত তুলি ।

অকম্পন বীৰক হানিলা হুঃ বুলি ॥২৩

বিম্বাদ শবদে শাল বৃক্ষ আসে ছানি ।

অকম্পনে কাটিলন্ত অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ হানি ॥২৪

খণ্ড খণ্ড হুয়া যেবে পৰি গৈলা শাল ।

মাৰুতি বোলয় কিনো মুনিষ বিশাল ॥২৫

অশ্বকৰ্ণ নামে বৃক্ষ লৈলন্ত উপাৰি ।

আশেষ ৰাক্ষস মাৰিলন্ত বৃক্ষ বাৰি ॥২৬

দেখি কুপিলন্ত অকম্পন নিশাচৰ ।

মাৰুতি বোলন্ত কিনো মুনিষ ডাঙ্গৰ ॥২৭

ক্ৰোধিলন্ত হনুমন্ত বীৰ বলীয়াৰ ।

বৃক্ষ ফুৰাৱন্তে কোল চাপিলা তাহাৰ ॥২৮

গাৱৰ সন্ধানে কোব বৈসাইলেক তুলি ।

অকম্পন পৰিলা ভাঙ্গিলা শিৰখুলি ॥২৯

অকম্পন বীৰক মাৰিলা কপিসিংহ ।

কৌতুকতে ভালুক বানৰে দিলা ৰিঙ্গ ॥৩০

ৰাক্ষসক বানৰে মাৰয় যূথে যূথে । 

কতোহোঁ মৰিলা লঙ্কা গৈলেক বহুতে ॥৩১

ৰম জয় ভৈলন্ত শ্ৰীমন্ত মুখ জ্বলে ।

ৰামৰ পাশক চলি গৈলা কৌতূহলে ॥৩২

শ্ৰীৰাম যে লক্ষ্মণ সুগ্ৰীৱ বিভীষণ ।

তেজ বুদ্ধি বঢ়াইলা প্ৰশংসি ঘনে ঘন ॥৩৩

ৰাৱণে শুনয় মাৰুতিৰ জয় জয় ।

অকম্পন পৰিলা শুনিয়া ভৈলা ভয় ॥৩৪

কতোক্ষণে বিমৰিষি থিৰ কৰি চাইলা ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ ৰাক্ষসক আগক মতাইলা ॥৩৫

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ তই যে মাৰিয়ো ৰামক ।

তইসে সহায়ে মই জানিলো যমক ॥৩৬

দেবাসুৰ লোকে যেবে হাৰিলন্ত তোক ।

ঘোৰ আপদত তই তাৰিএৰ মোক ॥৩৭

বজ্ৰদংষ্ট্ৰে বোলে তুমি মন কৰাঁ থিৰ ।

ৰামৰ বলত মোক সম নাই বীৰ ॥৩৮

তপস্বীয়া দোগোটাৰ ছৰাওঁ আজি প্ৰাণ ।

ত্ৰিশূল সদৃশ মোৰ দেখিয়োক বাণ ॥৩৯

ৰাজাক প্ৰণামি চতুৰঙ্গ দলে সাজি ।

সমৰক চলিলা ধনুক গুণ মাজি ॥৪০

ৰণচণ্ডী সুমৰি শিৰত হাতযোৰে ।

ঝাণ্টি খাই পৰিল ৰথৰ চাৰি ঘোড়ে ॥৪১

বাহুৰিয়া দেখিল মুকুত কেশ মুণ্ড ।

আকাশৰ হন্তে পৰি গৈলা অগ্নিকুণ্ড ॥৪২

কাক সবে কাঢ়ে ৰাৱ তাৰ মুখ চাই ।

ছৱালকো হাঞ্চাৰে নাকত সালা বাই ॥৪৩

বাধা নব নগণিয়া ৰণক হৰ্ষিত ।

তেতিক্ষণে বীৰ গৈয়া আণ্টাইলা ত্বৰিত ॥৪৪

ৰাক্ষস বানৰে ভৈলা দুৰ্ঘোৰি সমৰ ।

ইভিতিৰ সেনা পৰি গৈলা যম ঘৰ ॥৪৫

ৰাক্ষসক ভঙ্গাইলেক বানৰৰ বলে ।

হেন দেখি বজ্ৰদংষ্ট্ৰে হাসে খলখলে ॥৪৬

তৃণত অগণি যেন ক্ৰোধে বৰ চণ্ড ।

শৰে হানি বানৰক কৰে ৰণ্ড ভণ্ড ॥৪৭

নদী বহে বানৰৰ ভালুক ৰুধিৰে ।

দেখি আতি কুপিলা সুগ্ৰীৱ মহাবীৰে ॥৪৮

ডেৱ দিয়া সৈন্যৰ মাজত গৈয়া পৰি ।

আশেষ মাৰিলা লাঠি ভুকু লাঞ্জ বাৰি ॥৪৯

ৰাক্ষস শুকান বন সুগ্ৰীৱ অগনি ।

অসংখ্যাত সংহৰিলা ৰমভূমি ছানি ॥৫০

কতো বৃক্ষ হানে কতো শিখৰ প্ৰচণ্ড ।

ৰাক্ষসক পিশাচক কৈলা খণ্ড খণ্ড ॥৫১

ৰুধিৰৰ গম্ভীৰ সম্পূৰ্ণ নদী বহে ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰৰ দেখি শৰীৰ নসহে ॥৫২

আগ ভেণ্টি বোলয় বানৰা থাক থাক ।

চতুৰ্দ্দিশে বেঢ়িয়া দিলেক অস্ত্ৰজাক ॥৫৩

প্ৰহাৰক নগণি সুগ্ৰীৱ মহাবীৰ ।

চৱৰে চিণ্ডিল তাৰ ঘোটকৰ শিৰ ॥৫৪

ডালে মূলে শাল বৃক্ষ ধৰিলন্ত তুলি ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ বীৰক হানিলা হুঃ বুলি ॥৫৫

শাল বৃক্ষ আইসে দেখি ঘোৰ নিশাচৰে ।

বৃক্ষ কাটি পেলাইলা দাৰুণ ছয় শৰে ॥৫৬

তৰু চূৰ্ণ ভৈলা দেখি ৰাক্ষসৰ বলে ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰক প্ৰশংসন্ত আতি কৌতূহলে ॥৫৭

সূৰ্য্যৰ তনয় ৰিঙ্গ শুনিয়া খঙ্গিলা ।

আউৰ হাতে উপাৰিয়া আনিলন্ত শিলা ॥৫৮

বিম্বাদ শবদে যেবে শিলা বহি যাই ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ ডেৱ দিলা হাতে গদা লৈ ॥৫৯

ৰথৰ উপৰে তাৰ পৰি গৈলা শিৰ ।

সাৰথি ঘোটক ৰথ চাপিয়া পিশিল ॥৬০

দুই হাতে আশেষ বৃক্ষ আজুৰিয়া থাকে ।

হানি হানি মাৰয় ৰাক্ষস জাকে জাকে ॥৬১

বজ্ৰদংষ্ট্ৰে ৰথ ভঙ্গে যুজয় পয়দা ।

বলে হানিলেক বীৰে ভয়ঙ্কৰ গদা ॥৬২

শিলাত পৰিয়া চূৰ্ণ যেন পৰমণ্ড ।

সুগ্ৰীৱৰ হৃদয়ত ভৈলা খণ্ড খণ্ড ॥৬৩

প্ৰহাৰক নগণি সুগ্ৰীৱ মত্তসিংহ ।

লাঞ্জে উপাৰিয়া লৈলা পৰ্ব্বতৰ শৃঙ্গ ॥৬৪

মুণ্ডত হানিলা নিয়া ঠাটকাৰ কৰি ।

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ ভূমিত পৰিয়া গৈলা মৰি ॥৬৫

ৰাক্ষসৰ সেনাগণ পলাইল বিভঙ্গে ।

বানৰে খেদিয়া মাৰে আতি বৰ ৰঙ্গে ॥৬৬

লঙ্কাত পশিলা গৈয়া যিবা কিছু জীল ।

সুগ্ৰীৱ বীৰক ৰামচন্দ্ৰে প্ৰশংসিল ॥৬৭

বজ্ৰদংষ্ট্ৰ পৰিলেক শুনিয়া ৰাৱণে ।

মহামৰ্ম্মে বিষাদ কৰয় ঘনে ঘনে ॥৬৮

মন্ত্ৰীগণ সমন্বিতে আলোচয় কায ।

এবে কেন মতে থিৰ কৰিবোহোঁ ৰাজ ॥৬৯

পাত্ৰ সমন্বিতে ৰাজা সবে ছপকাৰে ।

চতুৰ্দ্দিশে ফুৰি সৈন্য চাহিলা লঙ্কাৰে ॥৭০

সব দিশ আকলিলা চাৰিয়ো দুৱাৰে ।

দেৱাসুৰ নৰে কেহোঁ লঙ্ঘিতে নপাৰে ॥৭১

বোলন্ত কন্দলী শুনা সভাসদ গণ ।

পৰম অমৃত ইটো কথা ৰামায়ণ ॥৭২

কৰ্ণ ভৰি শুনা আক কৰা দুখ দূৰ ।

বোলোঁ ৰাম ৰাম হৌক পাপ মষিমূৰ ॥৭৩