Никонова, Евгения Викторовна
Никонова (Швед) Евгения Викторовна (йина , Белгородехь, РСФСР, ССРС) — российн баскетболхо, левзина турслочун амплуахь. Шина Олимпийн ловзарийн декъахо, дуьненан чемпионатан детин медалхо, Европин чемпионатан масийттаза совгӀатхо, Росийн спортан хьакъ долу говзанча.

Биографи 
Швед Евгения йина баскетболан доьзалехь: да-нана — ШведгӀар Виктор а, Надежда а, Российн хьакъ долу тренераш бу, жимаха йолу йиша — Тимофеева Виктория, левзина Российн кегийрхойн гулйина командехь, жимаха волу ваша — Алексей, КъБА ловзархо, 2012 шеран Олимпиадин борзанан совгӀатхо. Ловзаран къайленаш Ӏемира Белгородан № 4 йолчу ОРСБЖИхь. 1987 шарахь кхойкху ССРС кадетийн гулйина команде Польшера Европин чемпионатехь ловза, цигахь командо йехира дешин мидалш. ШолгӀачу шарахь, юниорийн гулйина командин йукъахь (18 лет шо кхачанза зудабераш), хуьлу Болгарехь Европин хьалхейаккхаран толамхой.

Ловзархо санна хӀоьттина йелира полякийн «Вислехь», цуьнан тренер вара Евгениян да. Краковхошна йукъахь цунах командин коьрта ловзархо хилира, Польшин чемпионатан масийттаза совгӀатхо а хилира.

Чехехь хиллачу 1995 шеран Европин чемпионатехь, Евгениян дебют хилира Российн гулйина командин йукъахь, цигахь командо йехира борзанан мидалш. 1996 шарахь цуо дакъалецира Олимпийн ловзаршкахь Атлантехь. 8 матчехь левзина, Никонован шолгӀа гайтам бара, Барановал тӀаьхьа, жамӀаллица командехь (12,5), чукхусса массарел алсама 3 очкон кхоссар (9). Дети даьккхина 1998 шеран дуьненан чемпионатехь баскетболхо левзира Российн гулйина командин 8 матчехь (164 минот), командин 6-гӀа гайтам. ШолгӀачу шарахь Евгенияс Польшехь йоккху Европин хьалхейаккхаран борзанан мидал, ткъа кхин а ши шо даьлча Францехь цуо шен коллекци йуза европин детин мидалца. Европин чемпионаташна йукъарчу мукъачу хенахь Никонова хьалхий-тӀаьхьий шозлагӀа дакъалоцу Олимпийн ловзаршкахь, хӀинца Сиднейхь, цигахь ловзу 7 матчехь.

2001/02 шарахь Евгения йухайоьрза Россех, москохан «Динамо» йукъахь ловзархьама, цуьнца хуьлу Российн хьалхейаккхаран борзанан совгӀатхо, Ронкеттин кедан ахфинале кхочу. Аьттонца шо чекхдаккхар бахьнехь РБФ кхочушдаран комитето йукъатуху Российн 25 уггаре дика баскетболхочун испискин. Цхьа шо Москохахь ловзий, баскетболхо йоьду Франце, цигахь шина шарахь ловзу французийн чемпионатан йуккъерчу «Тулуза Лёнаге» командехь. 2005 шарахь хилира рогӀера а, тӀаьххьара а даймахка цӀехьайерзар. Хьалхий-тӀаьхьий 3 шарахь Евгения майдане арайолу Москохан бухарчу «Динамон» йукъахь, 2007 шеран 5 майхь цуо дӀахьо шен тӀаьххьара матч, ловзу «Динамон» дублехь воронежан «Согдиана-СКИФан» дуьхьала.

Ловзаран карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Никоновас ца йитира баскетбол, квалификаци хийцира берийн а, жимахойн а тренер хилла. Иза Российн гулйина командин а, тайп-тайпана хенан категорийн штабан йукъайахара. Коьрта тренеран гӀоьнча йолуш йахара Европин жимахойн чемпионаташка 2008 (2-гӀа меттиг), 2010 (5-гӀа меттиг) шерашкахь. 2013 шарахь коьрте хӀоьттира Российн кадетийн гулйина командина европин хьалхейаккхарехь Болгарехь, цигахь командо 6-гӀа меттиг йаьккхира. 2013/14 шарахь, «Спарта энд К—2» командин шолгӀа тренер йолуш, йаьккхира Российн кегийрхойн хьалхейаккхар.

Чекхйаьккхира Белгородан пачхьалкхан университетан физикин оьздангаллин а, спортан а  факультет. Маре йахара баскетболхо хиллачу Никонов Андрейга, кӀант ву Дмитрий.

Кхиамаш 
 Дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо: 1998
 Европин чемпионатан детин совгӀатхо: 2001
 Европин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 1995, 1999
 Кадеташна йукъахь Европин чемпион: 1987
 Жимахошна йукъахь Европин чемпион: 1988
 Польшин чемпионатан детин совгӀатхо: 1999
 Польшин чемпионатан борзанан совгӀатхо: 1998, 2000
 Российн чемпионатан борзанан совгӀатхо: 2002
 Ронкеттин кедан ахфиналхо: 2002
 Европин кедан ахфиналхо: 2007

Билгалдахарш

Хьажоргаш 
 
 
 
 
 
 
 
 

ССРС баскетболхой
Российн баскетболхой
Баскетболан Российн гулйина командин ловзархой
Российн спортан хакъ долу говзанча
Баскетболан Европин чемпионаш
ЗБК «Висла» ловзархой
ЗБК «Динамо» Москох ловзархой