Ӏаьрбийн-жуьгтийн дов
Ӏаьрбийн-жуьгтийн дов (Ӏаьрбойн маттахь الصراع العربي الإسرائيلي ; жуьгтийн маттахь הסכסוך הישראלי-ערבי)- цхьана агӀор Ӏаьрбойн пачхьалкхашан а, иштта Исраилан кӀелара палестинан мехкийн бахархоша гӀодеш йолу радикалан кепе йирзинчу тобанашан а, вукха агӀор сионистийн гуламан а, цул тӀахьа Исраилан а йуккъахь хилла тӀом бу. Исраил пачхьалкх 1948-чу шарахь бен кхоьллина йацахь а, бӀе шо дара девнан историн. XIX-чу бӀешеран чаккхенгахь кхоьллира политикин сионистийн болам, цу хенахь дуьйна жуьгтий шай пачхьалкх кхолла Ӏалашо йолуш бара.

Дуьненан хьалхарчу тӀамехь эшам хилла йолу Османан импери йохарца, жуьгтий-сионисташан а, Палестинера Ӏаьрбийн махкойн а йуккъахь дов кӀаргделар. ХӀунда аьлча, шии тоба мандатан Палестинан латта дӀалаца лаам болуш йара.

20-чу оьмаран 2-чу декъехь дов доладелчхьана геополитикин проблеман тӀекхийтира динан а, оьздангаллин а, къаьмнийн а гамо.

1948-чу шарахь лулара Ӏаьрбийн мехкаш керла кхоьллинчу жуьгтийн пачхьалкхан тӀом кхайкхийначул тӀаьхьа, къийсам Палестинан дозанал арабелира. Цу хенахь дуьйна и дов литтира Исраилан а, регионехь кхинйолу Ӏаьрбийн пачхьалкхийн а йуккъахь.

1979-чу шарахь Мисарца а, 1994-чу шарахь Иорданица а машаран чӀагӀамашан куьг йаздинчул тӀаьхьа Исраилца мостагӀалла лелош йолу пачхьалкхаш лахйелира.

Ӏаьрбийн-жуьгтийн тӀом бийцарехь билгалдоккху Палестинан-израилан дов. И къийсам кхоллабелла Палестинехь бехачу Ӏаьрбойн а, жуьгтийн а мехкан хьашташ дуьхь-дуьхьалкхетарца.

Кхузаманахь и дов ду регионехь лаьттачу политикин гӀоьртинахиларан бахьан а, герзашца вовшахтасадаларан хьост а.

Хабар

Британин мандатан мур 

 1920,1929,1933-гӀа шераш- мандатан Палестинехь гӀиттарш а, жуьгтий хӀаллакбар
 1936—1939 шераш- Ӏаьрбийн гӀаттам
 1941 шо- Фархуд я Багдадан бохам (дукха жуьгтийн бахархой байар)
 1945—1947 шераш- масийтта жуьгтий бохор (Триполи а, КъахӀира а, Хьалаб а, Манама (Бахрейн) а, Ӏаден а)
 1947 шо- Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхолламо Палестина шина декъе −Ӏаьрбойн а, жуьгтийн а пачхьалкхе- екъаран план тӀелацар.

Израиль Пачхьалкх кхоьллинчул тӀаьхьа (1948 шо) 

 1948 шо- Лаамаллин тӀом
 1948-1970-гӀа шераш- Ӏаьрбийн пачхьалкхашкера жуьгтий арабовлар а, Израиле адам тӀетаттадалар а
 1945—1955 шераш- Мисаран а, Иорданин а, Шеман а кӀеларчу мехкашкахь беш болу «партизанан тӀом» къобалбар
 1956 шо- Суэцин кризис
 1967 шо- ялх дийнан тӀом
 1967—1970 шераш- МостагӀан гӀора дойуш тӀом
 1973 шо- Къемат-дийнан тӀом
 1979 шо- Кэмп-Дэвидан барт а, Мисаран-израилан машаре чӀагӀам.
 1982- Ливанан тӀом
 1994 шо- Израилан-иорданан машаре чӀагӀам
 2000 шо- Къилберачу Ливанер эскарш арада̃хар
 2006 шо- ШолгӀа Ливанан тӀом

Билгалдахарш

Литература 

 
 
 
 «Арабо-израильский конфликт» (часть 1) // альманах «Кадайя Фикрийя» (Египет), № 6, апрель 1988—277 стр.
 «Арабо-израильский конфликт» (часть 2) // альманах «Кадайя Фикрийя» (Египет), ноябрь 1988—280 стр.
 Кузнецов Д. В. Арабо-израильский конфликт: История и современность. Очерк событий. Документы и материалы. — Благовещенск: Изд-во БГПУ, 2006. — 285 с.
 Кузнецов Д. В. Проблемы Ближнего Востока и общественное мнение. В 2-х частях. Часть I. Арабо-израильский конфликт. — Благовещенск, Изд-во БГПУ, 2009. — 362 с. Переиздание: Кузнецов Д. В. Проблемы Ближнего Востока в зеркале мирового общественного мнения. Книга 1. Арабо-израильский конфликт и общественное мнение. — LAP LAMBERT Academic Publishing, 2010. — 412 с.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Ӏаьрбийн-жуьгтийн дов