Таурази, Дайана
Дайана «Ди» Лурена Таурази (; йина 1982 шеран 11 июнехь Чинохь, Калифорни) — америкин профессионалан баскетболхо, ловзуш йолу Зударийн къоман баскетболан ассоциацин «Финикс Меркури» а, Екатеринбургера УГМК командашна йукъахь. Ловзу тӀелета турслочун позицехь. Олимпийн чемпион 2004, 2008, 2012 а, 2016 а шерашкахь, ткъа кхин а дуьненан чемпион 2010 а, 2014 а, 2018 а шерашкахь АЦШ гулйина командин йукъахь. «Коннектикут Хаскис» йукъахь Студентийн спортан къоман ассоциацин (NCAA) кхузза чемпион, ткъа кхин а зударийн КъБА кхузза чемпион «Финикс Меркури» йукъахь.

Бералла 
Таурази Дайана йина Чинохь, Калифорни штатехь. Цуьнан да, Марио, схьвалар италихойх долуш вара, кхиина Аргентинехь, цигахь евзира хьуьнар долу аргентинхо Лиллиан, Дайанин нана. Таурази Марио вара профессионалан футболист, масех шарахь левзира кевнахочун позицехь. Хьалхара йоӀ Джессика, Дайанин йоккхаха йолу йиша йинчул тӀаьхьа, доьзал кхелхира АЦШ, цигахь дуьнен тӀейаьлира Дайана, хин болу баскетболан седа. Дайанин шиъ йишийн кӀант ву.

Дайанин баскетбол бераллехь дуьйна дукха йезара, амма цкъан а цунах болх ца бора. Цхьан а ца лелара цунна шок а, сахьт а лаьцна тӀаьхьаваьлла. Дайана ловзура шен самукъанен. Урамехь доттагӀашца, пляжехь цабевзачаьрца, дриблинг, дӀасайалар, буьрка кхоссар, сарралц ловзура. ЦӀаеича кхин дӀа пенах кхийса йолалора буьрка, иза бахьнехь сих-сиха нанас довдора.

Бераллехь Таурази узуш йара Лос-Анджелес Лейкерсе, ловза лууш йара Мэджик Джонсон санна. Кхин а Дайана футболех ловзура, Олимпийн ловзаршкахь а, дуьненан чемпионаташкахь а даиман а узуш йара Аргентинин къоман командегахьа.

Лакхара ишкол 
Дайана доьшуш а, ловзуш а йара , цигахь 2000 шарахь делира Миллер Шерилан совгӀат, ткъа Los Angeles Times газето Тауразих йира Къилба Калифорнин уггаре дика ловзархо. Кхин а Дайанин делира Нейсмитан совгӀат а, Ишколан лигин шеран ловзархо цӀе а  журналан версица. Дайана Таурази йукъайахара къоман ишколан лигин уггаре дика ткъа ловзархочун, дакъалецира Дерригамерикин лакхара классашкарчарна йукъара ловзарехь ( High School All-America Game), цигахь йаьккхира MVP титул. Ишколан карьерин чеккхенгахь Дайанин чоьтехь йара 3,047 очко. Цуо хьалайаьккхира шен ишкол Don Lugo гуттаренна хиллачу аутсайдерашкара чемпионатан лидершка. Иза йезара Америкин Цхьаьнатоьхна Штатийн уггаре дика университеташна.

Колледж 
Ишколан кхиамаша кхачийра Таурази Коннектикутан университете, иза гӀарайаьлла йара шен спортан кхиамашца. Легенда хилла тренер Оримма Джинос ша кхайкхира Дайану UConn команде. Иза церан доьзале а вахана, доьзалан да схьаваьллачу Италин меттигера деана «Таурази» чагӀар делира. Зударийн баскетболан командин UConn Huskies хӀоттамехь Дайанин дебют хилира Студентийн Спортан Къоман Ассоциацин (NCAA) рожера 2000-2001 шеран чемпионатехь.

«Дайана тера ца хилира кхечу керлачу ловзархойх, уьш Джинон пондаран мерз тӀоьхула лийлира. Тренировкашкахь баккхийнар гӀертара цунна кӀураболийта — гӀелйан, хуьттаренна цунна буьрка кхоссар халадеш, лазор йолуш гола Ӏуьттуш, — цуо йуха а тухий кхин дӀадора шена луург. Цуо цхьанне а пусар ца дора. Хьалхара курсехь цуо Ӏодан дехьара буьрка кхоссара кхузза сов, гӀудан сизан тӀерачул.»''

Тауразин лаара 1-ра лоьмар схьаэца, амма тренеро хаийтира, иза дукха тӀех сов хьайха тешар ду аьлла, тӀаккха Дайанас хаьржира 3-гӀа лоьмар. Оцу хенахь кхоалгӀа лоьмар йолу майка хьовсархошна чӀогӀа йезаш йу.

Коьртаниг ловзар дӀакхоьхьу баскетболхочун позицехь ловзуш, Тауразис йалийра шен команда тӀаьхьа-хьалха NCAA кхаа чемпионан титуле (2002, 2003, 2004). 2004 шеран финалан матчехь коьрта тренеро Оримма Джинос ша толамех шек ца хилар дийцира иштта: «Тхан Дайана йу, ткъа шун йац».

Колледжехь йолуш Дайанин дуккха совгӀаташ делира, царна йукъахь студенташна йукъара уггаре дика ловзархочун Нейсмитан совгӀат (2003,2004), Уэйд Маргаретан цӀарах совгӀат (2003), Ассошиэйтед Прессан версица шеран ловзархо. Тауразин кхечира къоман тешам а, Коннектикутан хьовсархошна йукъахь баскетболан легендин статус а. Масала, штатан сенаторо,  теттира цуьнан кандидатура штатан турпалхочун цӀере.

Цуьнан колледж йукъахь ловзаран статистика: йуккъера барам 15,0 очко, 4,3 схьаэцар, 4,5 жамӀе ДӀайалар цхьаьна ловзарехь. UConn йукъахь Дайана левзина деа шарахь, команда бархӀазза бен ца ийшира.

ДКъБА карьера 
Колледжехь тӀех дика карьера йина Таурази Дайана 2004 шеран WNBA драфтехь хаьржира, хьалхарчу лоьмарца, «Финикс Меркури» командо, хьалхарчу шерашкара аутсайдеро. Дайана кхечира ша йоьлла йоцучу хьоле. NCAA иза ловзуш йара онда командехь, цуьнан седа а болуш, ткъа кхузахь цуьнан ловза дийзира дуьненан уггаре чӀогӀа ловзархошна дуьхьала, оцу хенахь WNBA уггаре гӀийлачу командин хӀоттамехь. Тренеран сацамца, наггахь цуьнан ловза доьзура форвардан позицехь, ткъа иза догӀуш дацара цуьнан коьртачу позицица — тӀелета турслочун. ТӀаьхьуо, Оримма Джинос, АЦШ къоман гулйина командин тренеро эра ду: «Таурази ловзало муьлххачу а позицехь, чот йалале шун болх а бийр бу».

Шен дебютан матчехь Дайанас кхоьссира 26 очко, Финиксо толам баьккхира ладаме къовсамхочуьнгара — Сиэтлан командица. WNBA шен хьалхарчу шарахь Дайанас кхуссура йуккъера барам 17,0 очко, 4,4 схьагулйора, 3,9 жамӀе дӀалора цхьаьна ловзарехь. Финикс плей-оффе цаялаеллехь а, Дайана Таурази шеран керла ловзархо къобал йира, дерриг седарчийн матчехь дакъа лецира.

2005 шарахь Тауразис гулйора йуккъера барам 16,0 очко, 4,2 схьагулйора, 4,5 жамӀе пас лора, лазаш хьорка а йолуш. Иза хаьржинера Дерриг седарчийн матчехь ловза шолгӀачу шарахь а, амма Меркурис йуха а плей-офф йукъаха йитира.

2006 шо дола а далале «Финикс Меркурин» коьрта тренер хилира NBA хилла тренер — . Цуо командин ловзаре сихалла а, болар а деира. Командин хӀоттам чӀагӀбира керлачу ловзархошца, 2006 шеран драфтан шолгӀа лоьмар — Пондекстер Кэппица. Керлачу тренеран куьйгаллица Дайанас кхин а баккхий кхиамаш бохура, цуьнца цхьаьна Дерриг седарчийн матчехь ловза кхоалгӀачу шарахь а хьакъ хилира. 2006 шарахь Дайанас рекорд хӀоттийра цхьаьна матчера жамӀца (47 очко), цхьаьна шеран очкон барамца рекорд (741 – WNBA рожера 2006 шеран), хӀинца йохонза жамӀаллин йуккъерачу барамца рекорд — 25,3 очко, 4,1 жамӀе пас йаларца, 3,6 схьаэцарца ловзарехь йуккъерачу барамехь. Иштта доллушехь, Финикс йуха а плей-оффе ца йелира.

2007 шарахь Таурази, тӀаьххьара, кхечира WNBA плей-оффе. Хьалхарчу турехь Меркурис иэшайо «Сиэтл Шторм», тӀаккха халачу къовсамехь толам боккху «Сан-Антонио Старз», тӀаккха WNBA финале йолу. Уггаре гена йаьллачу хенахь Дайанин дийзира Ӏоттаяла уггаре ондачех командица, хьалхарчу шерашкара чемпионашца — «Детройт Шок». Тауразис а, Пондекстера а ялайо Финикс дуьххьарлерачу чемпионан дарже. И толам бахьнехь Дайана хуьлу йерриг исторехь NCAA, WNBA, Олимпиада йаьккхина ворхалгӀа ловзархо. Дан делла кхин а Рут Райлега, Свупс Шериле, Купер-Дайк Синтийга, Свин Кэше, Уолтерс Карега, Сью Берде, 2012 шеран Олимпийн ловзарш чекхдевлча Мур Майега а, Кэтчингс Тэмикега.

2004 шарахь дуьйна Таурази Дайана ловзуш йу АЦШ къоман гулйина команда. Оцу хенан чохь хилира деазза Олимпийн чемпион (2004, 2008, 2012,2016), шозза дуьненан чемпион (2010, 2014), 2006 шеран дуьненан чемпионатан борзанан совгӀатхо.

Кхиамаш 
Командин
 2004, 2008, 2012, 2016 шерийн Олимпийн чемпион 
 2010 шеран дуьненан чемпион 
 2006 шеран дуьненан чемпионатан борзанан совгӀатхо
 2000 шеран дуьненан чемпион 18 шо кхачанза ловзархошна йукъахь
 2001 шеран дуьненан чемпионатан борзанан совгӀатхо 19 шо кхачанза ловзархошна йукъахь
 Зударийн КъБА чемпион: 2007, 2009, 2014
 NCAA чемпион: 2002, 2003, 2004 шерашкахь
 ФИБА Дуьненан Лигин 2007 детин совгӀатхо

Билгалдахарш

Хьажоргаш 

 Официальный сайт
 Преддрафтовый профайл на сайте WNBA
 Профайл на официальном сайте зударийн КЪБА
 Профайл на официальном сайте сборной АЦШ
 Статистика в WNBA на сайте Basketball-reference.com 
 Олимпийская статистика на сайте Sports-reference.com 

 

АЦШ баскетболхой
Баскетболех ловзаран АЦШ гулйина командин ловзархой
Баскетболисташ 2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
2004 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Баскетболхой 2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
2008 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Баскетболхой 2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
2012 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Баскетболхой 2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
2016 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
АЦШ Олимпийн чемпионаш
Баскетболех ловзаран дуьненан чемпионаш
«Финикс Меркури» ловзархой
ЗБК «Спарта&К» ловзархой
ЗБК «Фенербахче» ловзархой
ЗБК «Галатасарай» ловзархой
БК УГМК ловзархой