СадеӀар
СадеӀар (латинан маттахь respiratio) — дийнатийн а, ораматийн а, дукхачу микроорганизмийн а диссимиляцин коьрта кеп ю. СадеӀар — чохь са долу организмийн метаболизм (хӀумаллийн а, энергин а хийцам) нийса дӀаэхар латтош йолу физиологин процесс ю. Иштта садеӀаро латтайо гомеостаз. СадоьӀучу хенахь организман хьоле химин энерги йолу хӀуманаш къен энерги йолу тӀаьххьарчу сурсатийн (кӀорненан (углеродан) диоксидан а, хина а) кепе телха.

Арахьара садеӀар — организман а, Ӏаламан а юкъахь болу газхийцам бу. Газхийцам- муьсталг дӀахьулдаран а, кӀорамусталлин (углекислотин) газ а дӀакъастаран а процесс ю. Иштта цунна юкъадогӀу са доьӀу турбанаш (екъа къамкъаргаца садоьӀуш йолчу сагалматийн) я цӀий леларан система чухула и газаш лелар.

Клеткин садеӀаран юкъайогӀуш ю клеткийн мембранаш чухула белокаш лелош йолу биохимин процессаш; иштта кхачан химин ницкъ (энерги) хуьйцуш митохондрийн талхар (окислени) а ду цунна юкъадогӀуш.

СадеӀаран параметраш толлу прибораш 

 Капнограф
 Пневмограф
 Спирограф
 Спирометр — пехийн дахаран чухоам толлу прибор