Александра Фёдоровна (Николай II зуда)
Алекса́ндра Фёдоровна (Фео́доровна, йинчу хенахь принцесса Викто́рия Али́са Еле́на Луи́за Беатри́са Ге́ссен-Дармшта́дтан, , Николай II-гӀачо иштта олура цунах А́ликс — схьадалар Алисех а, Александрех а; 1872 шеран 6 июнехь, Дармштадт — 1918 шеран 17 июлехь, Екатеринбург) — российн император-аьзни, Николай II-гӀачун зуда (1894 шарахь дуьйна). Сийлахь герцоган Гессенан а, Рейнйистан а Людвиг IV-гӀачун а, герцог-аьзни Алисин а, британин паччахь-аьзнин Викториян йоьӀан йоьалгӀа йоӀ.

Биографи 
Йина Дармштадт гӀалахь (Германин импери) 1872 шарахь. ЖӀар тоьхна 1872 шеран 1 июлехь лютераналлин Ӏадатца. И цӀе цунна тиллира шен ненан (Алиса) а, ден йижрийн йеа цӀарах а. ЖӀар тухуш да-нана хӀоьттира: Эдуард, Уэльсан принц (хин волу паччахь Эдуард VII), паччахьан когаметта хила веза Александр Александрович (хир волу император Александр III) зудчуьнца, сийлахь стуца Мария Фёдоровница, паччахь-аьзнин Викториян жимаха йолу йоӀ принцесса Беатриса, Августа Гессен-Касселан, Кембриджан герцог-аьзни, Мария Анна, Пруссин принцесса.

Паччахь-аьзних Викториях Алисин йисира гемофилин ген.

1878 шарахь Гессенехь дифтери ун даьржира. Цунах делира Алисин нана а, жимаха йолу йиша Мэй а, цул тӀаьхьа дукхаха йолу хан Алисас йоккхура Йоккха Британехь Балморал гӀап-гӀалахь а, Уайт гӀайрен тӀера Осборн-хаусехь. Алиса лорура паччахь-аьзнин Викториян хьомен кӀента йоӀ, цуо цунах олура Sunny («Малх»).

1884 шеран июнехь, шийтта шо долуш, Алиса дуьххьара хилира Россехь, оцу хенахь цуьнан йоккха йолу йиша Элла (православехь — Елизавета Фёдоровна) маре йоьдуш йара сийлахь эле Сергей Александровиче. ШозлагӀа иза еира Россе 1889 шеран январехь сийлахь элас Сергей Александровича кхайкхина. Сергиевн гӀалахь (Петарбух) йалх кӀира даьккхина, принцессин вевзира, кхин тӀе когаметта хин волчу паччахьан кӀентан Николай Александровичан шена башха тидам бахийтира.

Литература

Историкийн а, публицистийн а белхаш 
 
 Зимин И. В. Последняя российская императрица Александра Фёдоровна. // Вопросы истории. 2004. № 6. — С. 112—120.
 Крылов-Толстикович А. Н. Последняя императрица. Санни-Аликс-Александра. — М.: Рипол Классик, 2006. — 343 с., ил. — ISBN 5-7905-4300-6
 
  Императрица Александра Федоровна: Биография. — М. : Захаров, 2000. — 462 с. ISBN 5-8159-0074-5
 Мейлунас А., Мироненко С. В. Николай и Александра. Любовь и жизнь / Пер. С. А. Житомирской. — М.: Прогресс, 1998. — 654 с. ISBN 5-93006-001-0
 
 
 Савченко П. Государыня Императрица Александра Фёдоровна. — Белград, 1939.

Билгалдахарш

Хьажоргаш 

 Буксгевден С. К. Life and Tragedy of Alexandra Feodorovna
 Танеева (Вырубова) А. А. Александра Фёдоровна — Государыня и моя подруга
 

Адамаш:Февралан революци
Оьрсийн православера сийлахьберш
Оьрсийн император-аьзнеш зударий
Гессен-Дармштадтан принцессаш
РСФСР тоьпаш тоьхнарш
Байина РомановгӀар
Дуьненан хьалхара тӀеман банижаш (Росси)
Страстотерпцаш
Канонизаци йина император-аьзнеш
XX бӀешарахь канонизаци йинарш
ОьПКДА канонизаци йинарш
ДӀабоьхкинарш Петропавловски килсехь
Россера Гражданийн тӀамехь байинарш
Байина паччахьаш
Байинарш 1918 шарахь
Императоран православин палестӀинин йукъараллин сийлахь декъахой
Николай II-гӀчун доьзал