Украинийн ССР футболан чемпионат
Украинийн ССР футболан чемпионат () — 1921 – 1991 шерашкахь Украинийн ССРехь командашна, гӀалийн гулйина командашна, лааме спортан йукъараллин, ведомствийн командашна, говзанчийн командашна, йукъахь дӀахьуш хилла футболан  турнир.

Истори

ГӀалин а, «Динамо» йукъараллин (1921 — 1935) а командийн хьалхейаккхар  
ССРС клубин командийн чемпионатал хьалхарчу муьрехь, дӀахьора УССР чемпионаташ, цигахь дакъалоцура гӀалин гулйина командаш (уьш ловзура, республикин тайп-тайпана регионийн векалш санна — губернийн (цул тӀаьхьа областийн) гулйина командаш йар ца леладора; наггахь ловза таро йара уьш йа кхин оцу гӀаланан клубаш гулйина командийн рангехь).

1920-гӀа шерийн чеккхенгара 1930-гӀа шерийн йуккъе кхаччалц УССР йара дикка ладаме роль «Динамо» спортан йукъараллин. Цуьнан шуьйра агӀо бара куьйгаллера номенклатурин белхалой (иштта, «Динамо» хӀоттарехь жигара дакъа лецира оцу хенара УССР чоьхьара гӀуллакхийн халкомо В.Балицкийс), оцу хенахь йукъараллин хиира берриш аьлча санна шайна йукъахь совцо республикин уггаре чӀогӀа спортхой. Масала, 1931 шеран УССР гӀаланашна йукъара чемпионатан Киевн а, Харьковн а йукъахь 22 футболистах аренан тӀе араваьлла 18 динамохо вара. Оцу хенахь дика финансийн а, дӀайахьаран а таронаш йолу, «Динамо» йукъаралло рожехь дӀахьора шайн футболан хьалхейахарш, царна йукъахь, цхьа могӀа бахьнашца, гӀаланашна йукъара хьалхейахарш ца хилла шерашкахь а, тӀаьхьарнаш йузуш, хилира эквивалентан тӀегӀанера турнираш.

Йерриг схьаэцча УССР футболан къийсамаш къаьстара оцу заманан терачу российн а, союзан а хьалхейахаршца дуьстича цахийцадаларца. Хьалхарчу 15 шарахь (1921 - 1935 шерашкахь) дӀайаьхьира гӀалийн гулйина командашна йукъахь 10 хьалхейаккхар а, «Динамо» йукъараллин 6 хьалхейаккхар.

Клубийн командашна йукъара хьалхейахарш 
Союзан футболехь 1936 шарахь хийцамаш бинчул тӀаьхьа официалан турнирийн субъекташ хилира клубийн командаш, хьалха санна гӀалийн а, регионийн (областийн, республикийн) а гулйина командаш ца хилира. Массанхьара дӀайехира говзанчашна йукъара республикийн чемпионаташ дӀайахьар — уьш хийцира лигийн (классийн) системо. ТӀаккха а, оцу муьрехь УССР дӀайаьхьира уггаре чӀогӀа командаша дакъалоцу ши турнир, царех элира УССР чемпионаташ (1936 а, 1937 а шерашкахь). Кхин дӀа иштта турнираш дӀайаьхьира 1948 шо кхаччалц (йукъаметтигаш йулуьйтуш), цунна йелира УССР кедан статус.

Кхин а уггаре чӀогӀа украинийн говзанчийн командаш дӀайаьхьира шиъ йоца турнир весной: 1941 шеран бӀаьста а, 1944 шеран гурахь а; цхьа могӀа хьосташа уьш хӀиттайо УССР чемпионаташца цхьаьна могӀара.

Уггаре чӀогӀа командаша дакъа ца лоцу ССРС чемпионатийн гуран чуьра хьалхейахарш 
1936 шеран гурахь дуьйна УССР хьалхейахарш йерригсоюзан къийсамийн хӀоттаме дакъа хилира. Украинин командаш дӀасакхийсина хилира советийн футболан тайп-тайпана дивизионашкахь, тӀаккха, лахара дивизионийн командашно ло, Украинийн ССР чемпионан цӀеран статус дехачу шерашкахь шен статус йайна хилира. Иштта, 1936 - 1991 шерашкахь УССР чемпионаш кхайкхийра респуьликин хьалхейаккхаран Хьалхара тобанехь, союзан къийсамийн «Б» классехь, ткъа тӀаьхьуо – шолгӀа лигехь толам баьхна командаш. 1964 – 1991 шерашкахь УССР цхьана хенахь къовсура шиъ чемпионан титул — цхьаъ говзанчийн командашна йукъахь, ткъа важа физоьздангаллин коллективашна йукъахь.

^ Билгалдаккхар: 1970 шарахь Украинийн ССР хьалхейаккхар йира цхьанне ССРС чемпионатан шина дивизионехь: *«А» класс, шолгӀа тоба а, **«Б» класс, УССР а

Билгалдахарш

Хьажоргаш 
 Статистика RSSSF
 Статистика Kopanyi-Myach
 Одесса триумфует! 
 «…Логично объединить в розыгрыше Кубка и чемпионата…»
 Три первенства Советской Украини
 Золотая вервечка «Динамо»

Литература 
 
 
 
 
 
 
 Газета «Український футбол» за 10 лютого 2009 року, № 18, с. 6-7
 Газета «Український футбол» за 19 лютого 2009 року, № 24, с. 4
 Газета «Український футбол» за 25 лютого 2009 року, № 27, с. 6
 Газета «Український футбол» за 31 березня 2009 року, № 45, с. 6-7
 Газета «Український футбол» за 19 квітня 2013 року, № 32, с. 4-5
 Газета «Український футбол» за 29 травня 2013 року, № 45-46, с. 6
 Газета «Український футбол» за 11 червня 2013 року, № 50, с. 8
 Газета «Український футбол» за 17 грудня 2013 року, № 103, с. 5
 Газета «Український футбол» за 20 грудня 2013 року, № 104, с. 5
 Газета «Молодь України» за 25 грудня 2013 року, спецвипуск, с. 4-5
 Газета «Український футбол» за 10 жовтня 2017 року, № 77-78, с. 4-5
 Газета «Український футбол» за 18 жовтня 2017 року, № 79-80, с. 5
 Газета «Український футбол» за 7 листопада 2017 року, № 85-86, с. 6
 Газета «Копійка» (Біла Церква) за 14.02.2018, № 6, с. 13
 Володимир Баняс. Лопта. Футбольні історії, життєписи, статистика. — К.: ПП «Фірма „Гранмна“», 2017. — с. 105—115

Украина