Сибрехан федералан университет
Сибре́хан федера́лан университе́т (СФУ) — Красноярскера лакхара дешаран меттиг. Россехь дуьххьарлера федералан университет. Российн йоккха Ӏилманан-талламан а, дешаран а йукъ. Российн малхбален декъан яккхийчарех университет.

Йиллина 2006 шарахь Красноярскан йиъ лакхара дешаран меттиг цхьаьнатоьхна. 2012 шарахь цунах кхин а дӀатуьйхира Красноярскан пачхьалкхан махлелоран-экономикин институт а, ӀТИЦ «Кристалл».

Университет йукъахь ю пачхьалкхан «Проект 5-100» программин декъахь.

Юьззина юридически цӀе: Федералан пачхьалкхан автономин лакхара дешаран кхоллам «Сибрехан федералан университет».

Истори 
СФУ кхоьллира Красноярска йиъ уггаре йоккха дешаран меттиг цхьаьнатоьхна:
Красноярскан пачхьалкхан университет (КрасПУ),
Красноярскан пачхьалкхан архитектурин-гӀишлошъяран академи (КрасПАГӀА),
Красноярскан пачхьалкхан техникин университет (КПТУ),
Пачхьалкхан бесара металлийн а, дешин а университет (ПБМДУ).

2012 шеран 12 февралехь арадаьлла № 112 йолу Российн Федерацин Дешаран а, Ӏилманан а министраллин омарца цунна тӀетуьйхира:

Красноярскан пачхьалкхан махлелоран-экономикин институт (КПМЭИ)
 Ӏилманан-талламан инженерин центр (ӀТИЦ) «Кристалл».

СФУ Ӏуналлин кхеташонан йукъа боьлху бизнесан а, промышленностан а векалш, Ӏилманчаш, политикин а, йукъараллин а гӀуллакххой. Ӏуналлин кхеташонан председатель — Д. А. Медведев.

Тахана СФУ цхьаьнатуху 36 Ӏилманан-инновацин дакъа, царна йукъахь ӀТИ, КБ, технопаркаш, лаборатореш, гӀирс йукъара лелоан центраш, Ӏилманан-дешаран центр, инновацин центраш, технологийн трансферан центраш, зиеран кхолламаш.

2013 шарахь университете хӀоьттина 7 эзар стаг.

2014 шарахь университетехь болх беш вара 8 эзар сов хьехархо а, белхало а.

Ректораш 
 РӀА академик Ваганов Евгений Александрович — 2006 шеран 28 ноябрера 2017 шеран 26 октябрь кхаччалц.
 Колмаков Владимир Иннокентьевич профессор — декхарш кхочушдийриг 2017 шеран 26 октябрера 2019 шеран 30 июль кхаччалц.
 Румянцев Максим Валерьевич доцент — 2020 шеран 27 мартехь дуьйна (цхьаьна ханна декхарш кхочушдийриг 2019 шеран 30 июлехь дуьйна).

Университетан структура 
Университет лаьтта ткъа институтах а, кхаа филиалах а

<div class="NavFrame collapsed" style="text-align: left">
  Бухара дакъош
  ТӀеман-дешаран центр
 ТӀеман кафедра

Гуманитарин институт
 Массера йукъара историн кафедра
 Глобалистикин а, геополитикин а кафедра 
 Креативан а, оьздангаллин а индустришкара хаамийн технологийн кафедра 
 Российн историн кафедра 
 Оьздангаллалогин кафедра 
 Рекламин а, социалан-оьздангаллин гӀуллакхан кафедра 
 ХӀокху заманан Ӏаламдовзаран кафедра
 Философин кафедра 

Инженерин-гӀишлошъяран институт
 Промышленностан а, гражданийн а гӀишлошъяран дакъа 
 ГӀишлойн проекташ хӀитторан а, ара-чу ца баккхалун бахаман экспертизин кафедра 
 ГӀишлошъяран конструкцийн а, урхаллин системийн а кафедра 
 ГӀишлошъяран гӀирсийн а, гӀишлошъяран технологийн а, гӀишлошъяран а кафедра 
 Инженерин инфраструктура яран а, некъаш дахкаран а дакъа 
 Автомобилан некъийн а, гӀалийн гӀишлойн а кафедра
 ГӀишлойн инженерин системийн кафедра

Архитектурин а, дизайнан а институт 
 Архитектурин проекташ хӀитторан кафедра 
 Геометрин моделаш йаран а, компьютеран графикин а кафедра
 ГӀаланашйаран кафедра 
 Дизайнан кафедра 
 Архитектурин хьолан дизайнан кафедра 
 Архитектурин проекташ хӀитторан бухан кафедра 
 Суьртан, суртдилларан, скульптурин кафедра 

Ламанан гӀуллакхан, геологин, готехнологийн институт
 Ламанан-геологин факультет
 МаьӀданаш дохку меттигийг геологин а, талламан хьесапийн а кафедра
 Геологин, минералогин, петрографин кафедра 
 Ламанан машенийн а, комплексийн а кафедра 
 Инженерин графикин кафедра 
 Маркшейдеран гӀуллакхийн кафедра 
 Биллина ламанан белхийн кафедра 
 МаьӀда долу меттигаш лаьттан бухахь лелоран кафедра 
 Техникин механикин кафедра 
 Технологин а, талламан техникин а кафедра 
 Шахтан а, лаьттан бухара гӀишлошйаран а кафедра 
 Ламанан-металлургин арахецаран электрификацин кафедра 
 Дуьхьала воцу дакъа

Инженерин физикин а, радиоэлектроникин а институт <div>

Зорбанан арахецарш

СФУ журнал 
«Сибрехан федералан университетан журнал» (кхоьллина Ӏилманан кхеташонан сацамца 23.04.07 шо (протокол № 4)), цунна чуйогӀу пхиъ тематикин сереш: Журнал арадолу оьрсийн а, ингалсан а меттанашкахь кхаа баттахь цкъа. Ерриг сереш йукъатоьхна ЛАК журналийн испискин, РӀЦЯИ, Google Scholar, ткъа сери «Математика а, физика а» Math-Net.Ru а, Scopus а. Кхин а Scopus йукъайоьду «Гуманитарин Ӏилманаш» серин.

  Редакцин кхеташо
 РӀА академик Е. А. Ваганов (председатель)

 Декъашхой

 РӀА академик И. И. Гительзон 
 РӀА академик В. Ф. Шабанов
 РӀА декъахо-корреспондент, физикин-математикин Ӏилманийн доктор А. Г. Дегерменджи
 РӀА декъахо-корреспондент, физикин-математикин Ӏилманийн доктор В. Л. Миронов 
 РӀА декъахо-корреспондент, физикин-математикин Ӏилманийн доктор Г. Л. Пашков 
 РӀА декъахо-корреспондент, физикин-математикин Ӏилманийн доктор В. В. Шайдуров

 сереш
 «Сибрехан федералан университетан журнал. Сери: Биологи» ()

 Редакцин коллеги: биологин Ӏилманийн кандидат,  РӀА СД БФИ белхало Е. С. Кравчук (коьрта редактор); физикин-математикин Ӏилманийн, РӀА СД РӀА СД БФИ белхало С. И. Барцев; биологин Ӏилманийн доктор, РӀА СД БФИ белхало А. Я. Болсуновский; биологин Ӏилманийн доктор, профессор БФИ РӀА СД Т. Г. Волова; биологин Ӏилманийн доктор, профессор Н. А. Гаевский; биологин Ӏилманийн доктор, профессор РӀА СД СДЭИ В. В. Глупов; биологин Ӏилманийн кандидат РӀА СД БФИ Е. С. Задереев; биологин Ӏилманийн доктор, Ерригроссийн Ӏилманан-талламан чӀерийн бахаман а, океанографин институтан белхало М. Г. Карпинский; биологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор В. А. Кратасюк; биологин Ӏилманийн доктор, РӀА СД Хьуьнан институтан профессор Е. Н. Муратова; биологин Ӏилманийн доктор, профессор РӀА СД БФИ Н. Н. Сущик; биологин Ӏилманийн доктор, Белоруссин биоресурсийн КъӀА Ӏилманан-практикин центран профессор, Белоруссин КъӀА декъашхо-корреспондент В. П. Семенченко; Аризонин университетан профессор М. К. Хьюз; Джорджин университетан профессор Дж. Ли; Киотин университет профессор А. Осава; ХӀордан биологин лаборатори профессор О. Синомура; профессор Ганди Махатмин университет С. Томас.
 «Сибрехан федералан университетан журнал. Сери: Гуманитаран Ӏилманаш» ()

 Редакцин коллеги: философин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Н. П. Копцева (коьрта редактор); Абердинан университетан профессор Д. Андерсон; хабилитаци йина психологин доктор, БПМИ адъюнкт-профессор Г. М. Бреслав; философин Ӏилманийн кандидат, Ярослав хьекъалечун цӀарах НовПУ доцент С. В. Девяткин; бакъонан доктор, Карловн университетан профессор М. Дамохорский; бакъонан доктор, Пассау Университетан профессор Х. Г. Дедерер; юридически Ӏилманийн доктор, СФУ профессор А. В. Дёмин; юридически Ӏилманийн доктор, СФУ профессор С. А. Дробышевский; экономикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Е. В. Зандер; философин Ӏилманийн доктор, Российн хьалхара Президентан Б. Н. Ельцинан цӀарах УрФУ профессор Т. Х. Керимов; историн Ӏилманийн кандидат М. А. Колеров; филологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Г. А. Копнина, психологин Ӏилманийн доктор, Говардан университетан адъюнкт-профессор А. А. Кроник; филологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Л. В. Куликова; филологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор О. В. Магировская, историн Ӏилманий кандидат, СФУ доцент П. В. Мандрыка; философин Ӏилманийн доктор, ПбПГУ профессор Б. В. Марков; философин Ӏилманийн кандидат, социологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор В. Г. Немировский; хьехархойн Ӏилманийн доктор, В. П. Астафьевн цӀарах КПХьУ профессор Н. И. Пак; историн Ӏилманийн доктор, говзаллайовзаран доктор, КъУрПУ профессор Н. П. Парфентьев; говзаллайовзаран доктор, КъУрПУ профессор Н. В. Парфентьева; Род-Айлендан университетан профессор ; экономикин Ӏилманийн кандидат, СФУ доцент И. С. Пыжев; Тромсён Университетан профессор Равна Йовинд; филологин Ӏилманийн доктор, ПбПЭФУ профессор И. Б. Руберт; философин Ӏилманийн доктор, ПбПУ а, ОьКГА профессор Р. В. Светлов; РӀА корреспондент-декъашхо, философин Ӏилманийн доктор, ПАГӀУ профессор А. В. Смирнов; РАД академик, хьехархойн Ӏилманийн доктор, СФУ профессор О. Г. Смолянинова, РӀА корреспондент-декъашхо экономикин Ӏилманийн доктор, НПУ профессор В. И. Суслов; хьехархойн Ӏилманийн доктор, МГӀХьУ профессор Е. Г. Тарева; БДА профессор К. Ужуле; юридически Ӏилманийн кандидат, психологин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Б. И. Хасан.
 «Сибрехан федералан университетан журнал. Сери: Математика а, физика а» ()

 Редакцин коллеги: физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор А. М. Кытманов (коьрта редактор); физикин-математикин Ӏилманийн доктор, Бар-Иланан университетан профессор Л. А. Айзенберг; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СД РӀА ЛМХӀИ профессор В. К. Андреев; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Ю. Я. Белов; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, В. П. Астафьевн цӀарах КПХьУ профессор  А. М. Баранов; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СД РӀА ФИ профессор В. В. Вальков; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, РӀА декъахо-корреспондент, СД РӀА МИ профессор С. С. Гончаров; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СибПТУ профессор Ю. В. Захаров; Паччахьан технологин институтан профессор ; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор В. М. Левчук; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, академикан А. Ф. Решетнёвн цӀарах СибПАУ профессор Ю. Ю. Логинов; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор М. В. Носков; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СД Р/А ФИ профессор С. Г. Овчинников; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор Г. С. Патрин; физикин-математикин Ӏилманийн доктор,  Узбекистанан къоман университетан профессор А. С. Садуллаев; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, Потсдаман университетан профессор Н. Н. Тарханов; физикин-математикин Ӏилманийн доктор, СФУ профессор А. К. Цих.

Кхин дерг 
 Ӏилманан журналаш
 хӀора шеран гулам «Адам а, коммуникативан йесаллера мотт а: Ӏилманан йаззамийн гулам» (2012 шо кхачале — «Коммуникацехь а, могӀамехь а меттан а, оьздангаллин а йукъаметтигаш: Ӏилманийн йаззамийн гулам»)
 журнал «Меттан а, коммуникативан практикин а экологи». Диллина 1996 шарахь, хӀинцалера цӀе 2013 шарахь дуьйна
 журнал «Siberia Lingua». Диллина 2010 шарахь.
 муьран
 корпоративан газет «Университетан керла дахар»
 газет «Сибрехан форум. Интеллектуалан къамел»

Билгалдахарш

Литература 
 оьрсийн маттахь

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 кхечу меттанашкахь

Хьажоргаш 
 Ректор Сибирского федерального университета Е.Ваганов: "Нельзя научиться решать дифференциальные уравнения, не зная азов математики" // Интерфакс, 21.10.2011 г.
 Официальный сайт Сибирского федерального университета

Университеташ абатца
Красноярскан университеташ
Российн Федералан университеташ
Российн классикин университетийн ассоциаци
Сибрехан федералан университет