Тихоненко, Валерий Алексеевич
Тихоне́нко Вале́рий Алексе́евич (вина 1964 шеран 19 августехь, Ангренехь, Узбекийн ССР, ССРС) — советийн а, российн а баскетболхо. Левзина веза форвардан позицехь. ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1988). 2011 шарахь дуьйна — кхазакхстанан баскетболан «Астана» клубан инарлин менеджер.

Чекхйаьккхина Кхазакхстанан физикин оьздангаллин институт.

1986 шарахь драфтехь хаьржина КъБА «Атланта Хокс» клубо ворхӀалгӀа раундехь.

Биографи 
Вина 1964 шеран 19 августехь Узбекийн ССР Ангрен гӀалахь. Баскетболера хьалхара гӀулчаш йаьхна Зозулин Сергейн куьйгаллехь.

Цхьаьна хенахь ловза волавелла ала мегар ду ЦСКА а, Баскетболех ловзаран ССРС гулйина команда.

1986 шарахь драфтехь ворхӀалгӀачу раундехь 18 боьххьехь хаьржина «Атланта Хоксо» (КъБА). Об этом факте Валерий Тихоненко узнал позже. Однако, он в НБА играть так и не поехал.

1988 шарахь левзина СКА (Алма-Ата) йукъахь.

1990—1993 шерашкахь левзина испанин клубашкахь. Йуьхьанца Сабонисца цхьаьна левзира «Форум Филателикохь». Барт 2 шеранна бина боллушехь «Форуман» куьйгалло воьхкира Тихоненко «Каха де Ронда» клубе баскетболхочух шеш деллачул дуккха а алсама ахчанах. амма дукха хан йалале клубан куьйгалла хийцадалар бахьнехь къаьстира командех. Олимпиада-92 йолучу хенахь вевзира «Аргал Уэска» клубан президент, цуо Тихоненко кхайкхира цуьнан команде.

1993 шарахь левзина «Спартак» (Москох) йукъахь. Цул тӀаьхьа даьхкира ЦСК ТӀХӀН (Самара) а, Арсенал (Тула) а йукъара шераш. 1997 шарахь Тихоненко Валерий йухавирзира ЦСКА. 2000 шарахь цуо чекхйаьккхира ловзархочун карьера.

2000—2002 шерашкахь хилла ЦСКА командин коьрта тренер. Цул тӀаьхьа Тихоненко Валерий стажировкехь хилира «Сент-Джозефс» университетан командехь а, КъБА «Даллас Маверикс» клубехь а. 2004 шарахь дуьйна Москохара «Динамон» тренер, коьрта тренер, цуьнца хилира Российн чемпионатан детин совгӀатхо (2005). 2005/2006 шеран Ӏай Тихоненко Валерий хилира ЦСК ТӀХӀН (Самара) коьрта тренер. Самарера командица цуо болх бира 2009 шеран бӀаьсте йаллалц.

Пекинера Олимпийн ловзарш чекхдевллачул тӀаьхьа Баскетболех ловзаран Российн зударийн гулйина командин коьрте хӀоьттира. Цуьнца иза 2009 шеран баскетболех ловзаран Европин зударшна йукъара чемпионатан детин совгӀатхо хилира. 2010 шеран 29 июнехь хиира, Тихоненко Валерий оцу даржера шен лаамца мукъаваларх.

2011 шарахь хилира кхазакхстанан «Астана» клубан инарлин менеджер, иза ловзуш йара АМБ йукъара лигехь.

Шен дахар 
Да — Тихоненко Алексей Михайлович (1936—2002), монтажник болх бира. Нана — Тихоненко Валентина Михайловна (1940 шарахь йина), хӀусамнана, йеха Алма-Атахь.

Тихоненко Валерийн ваша а, йиша а иштта баскетболхой хилира. Тихоненко Игорь (1966 шарахь вина) левзина СКА (Алма-Ата), ЦСК ТӀХӀН (Самара) клубашкахь. Йиша Оксана (1972 шарахь йина) левзина «Университет» (Алма-Ата) йукъахь, ССРС жимахойн гулйина команде кандидат. хӀинца ший а тренер болх беш ду Кхазакхстанехь.

Зуда — Тихоненко (Андриященко) Виктория Львовна (1975 шарахь йина.), чекхйаьккхина Кхазакхстанан физикин оьздангаллин институт, Москохан пачхьалкханоьздангаллин а, исбаьхьаллин а университет («интерьерийн дизайн» дакъа). КӀентий: Иван (1992 шарахь вина), ловзуш ву хинан полох СК «Фили» йукъахь; Марк (1998 шарахь вина) – ловзуш ву кхазакхстанан баскетболан «Астана» клуб йукъахь 2021 шарахь дуьйна; Клим (2001 шарахь вина); Глеб (2003 шарахь вина); йоӀ — Дорофея (2010 шарахь йина).

Валерийн хьалхара зуда йелла Иван дуьнен тӀеволуш 1992 шеран сентябрехь Испанехь.

Кхиамаш 
ловзархо
 Олимпий чемпион 1988.
 Цхьаьнатоьхна  командин йукъахь 1992 шеран ОЛ декъахо (4-гӀа меттиг)
  Баскетболех ловзаран дуьненан чемпионатан детин совгӀатхо: 1986, 1990 (гулйина командин капитан), 1998
 Европин чемпион : 1985.
 Европин чемпионатан детин совгӀатхо : 1987
  Европин чемпионатан борзанан совгӀатхо : 1989
 Дуьненайукъара къийсамийн «ДоттагӀалла-84» толамхо (Лос-Анджелесера Олимпиадин альтернатива)
 Баскетболех ловзаран ССРС чемпионатан детин совгӀатхо : (1984/1985), (1985/1986), (1986/1987)
 Баскетболех ловзаран ССРС чемпионатан борзанан совгӀатхо : (1988/1989)
 Российн чемпионатан борзанан совгӀатхо : (1994/1995)
 Российн чемпион : (1997/1998, 1998/1999, 1999/2000)

Коьрта тренер
 Российн чемпионатан детин совгӀатхо : (2004/2005)
 Европин чемпионатан детин совгӀатхо: 2009 (Баскетболех ловзаран Российн зударийн гулйина командин коьрта тренер санна).

Сийлахь цӀераш а, орденаш а 
  ДоттагӀаллин орден
  «Сийлаллин билгало» орден
  Къаьмнийн доттагӀаллин орден
  «Къинхьегамехь къастарна» мидал
  ССРС спортан хьакъ долу говзанча (1988)
 Российн эскаран подполковник

Билгалдахарш

Хьосташ 
 100 лет российского баскетбола: история, события, люди: справочник / Автор-составитель В. Б. Квасков. — М.: Советский спорт. — 274 с.: илл. ISBN 5-9718-0175-9

Хьажоргаш 
 БУДУ РАД ПРЕДЛОЖЕНИЯМ ИЗ РОССИИ
 Помощник главного тренера «Динамо» Валерий Тихоненко: Я больше не мог без семьи!
 Валерий Тихоненко: «О прошлом, настоящем и будущем»
 Тихоненко Валерий Алексеевич
 статья о спортсмене Валерии Тихоненко
 Валерий Тихоненко: «На тренерскую работу не вернусь»

Российн баскетболан тренераш
ССРС баскетболхой
Российн баскетболхой
БК ЦСКА Алма-Ата ловзархой
БК ЦСКА Москох ловзархой
БК «Вальядолид» ловзархой
БК «Уникаха Малага» ловзархой
БК «Пеньяс Уэска» ловзархой
БК «Спартак» Москох ловзархой
БК «Арсенал» Тула ловзархой
Баскетболех ловзаран ССРС гулйина командин ловзархой
Баскетболан Российн гулйина командин ловзархой
Российн баскетболан тренераш
БК ЦСКА Москох тренераш
БК «Динамо» Москох тренераш
БК «Самара» тренераш
Баскетболех ловзаран Российн зударийн гулйина командин тренераш
ССРСн Олимпийн чемпионаш
Баскетболех ловзаран Олимпийн чемпионаш
1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпионаш
Баскетболисташ 1988 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Баскетболисташ 1992 шеран аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь
Баскетболан Европин чемпионаш
Кхазакхийн пачхьалкхан физикин оьздангаллин а, спортан а, туризман а академин арахецархой