Шекаран диабет
Шекаран диабет (лат. diabetes mellītus) — эндокринин цамгарийн тоба ю. И цамгар йоьзна ю дегӀо марзалла (глюкоза) тӀеэцар талхарца а, инсулин гормон юьззина йа гӀехьа кепехь цатоарца а. Цу хьокъехь кхуьу гипергликеми — иза цӀийнехь глюкоза совъялар ду. Цайоьрзу кепехь токху шекаран диабет. Оцу цамгарца ерриг а хӀумаллийн хийцамийн тайпанаш (углеводан а, хьоналлин а, белокийн а, минералан а, хинан- туьхан а) юху. Иштта цхьайолчу дийнатийн а хуьлу шекаран диабет, масала цицкийн а, жӀалийн а.

Шекаран диабет классашка екъар 
Шекаран диабетан тайп-тайпанчу билгалонашца классификацеш ю. Ерриг а цхьаьна уьш диагнозан хӀоттаме юкъайоху. Цаьрца лазархочунна цамгаран ма-дарра сурт хӀоттадо.

Этиологин классификаци 
Ӏ. Хьалхарчу тайпанан йа «жимчу стеган» шекаран диабет. Жимачунна а, воккхачунна а хила тарло (валлалц инсулин цатоар кхиош йолу β-клеткийн йохар)

 Аутоиммуннан, цунна юкъахь LADA
 Идиопатикан

II. Шекаран диабетан 2-гӀа тайпа (инсулинорезистентност кхиаран хьокъехь инсулинан секрецин дефект)

 MODY - β-клеткийн белхан генетикан сакхташ

IӀI. Диабетан кхийолу кепаш:

 инсулинан а/я цуьнан рецепторийн генетикан сакхташ,
 набан (Pancreas) экзокринан цамгарш,
 эндокринин цамгарш (Иценкон-Кушинган синдром), акромегали а, къаьсташ йоцу дӀаьвше екхахӀоъ яр (оьрс. диффузный токсический зоб), феохромоцитом и дӀ.кх.,
 молханаш меттахяьккхина диабет,
 уьно карзахяьккхина диабет,
 шекаран диабетаца йолу генетикан синдромаш.
IV. Бераха болчу зударийн шекаран диабет — гипергликемица доьзна патологин хьал ду. Цхьацца бераха болчу зударийн хуьлу гипергликеми. Бера дуьненчу даьллачул тӀаьхьа цӀаьххьана дӀайолу иза.

Дуьненаюкъарчу могушалла Ӏалашъяран кхолламо (ВОЗ-о) магорца къастайо рогӀера берах болчу зударийн шекаран диабет:

 Берах хилле шекаран диабетан 1-ра тайпа
 Берах хилале шекаран диабетан 2-гӀа тайпа
 Берахчера шекаран диабет — оцу терминаца билгалйоккху берах йолчу муьрехь муьлха а глюкозаца толеранталла йохар.

Цамгар чӀагӀъялар классификаци 

 Диабетикан микро- а макроангиопати
 Диабетикан нейропати
 Диабетикан ретинопати
 Диабетикан нефропати
 Диабетикан ког

Хьостанаш