Биологин систематика
Биологин систематика — Ӏилманан дисциплина йу; цуьнан декхар ду дийначу организмийн классификацин принципаш таллар а, органин дуьненан система йарехь оцу принципшах пайда эцар а. Классификаци дешан маьӀна ду — йерриг а йолушйолу а, хӀу дайна а организмаш системехь дӀайазйар а, уьш оцу системехь дӀасанисйар а.

Систематикан Ӏалашонаш а, принципаш а 
Систематико билгалдоккху:

 вайн гонахьара муьлххачу а чохь са долу организмийн билгала дӀахӀоттам (структура) бу.
 и дӀахӀоттам иерархи кепехь бу, вуьшта аьлча, тайп-тайпана таксонаш хадданза вовшашца муьтӀахь бу.
 и дӀахӀоттам чекхбаллалц талла йиш йу, вуьшта аьлча, дуьззина а, дерриг чулоцу а органически дуьненан система йан таро йу.
Кхузаманан дийначу организмийн классификацеш иерархи принципца хӀоттийна йу. Тайп-тайпанара иерархин барамийн (даржийн) шен цӀерш йу (уггар лакхарчу тӀера уггар лахарчу тӀекхаччалц): дуьне а, тайпа йа дакъа а, класс а, тоба йа раж а, доьзал а, тайпа а, кеп а.

Лакхара пачхьалкх йа биологин домен — керла йукъабаьккхина кхетамаш бу.

1990-чу шарахь и кхетам белира Вёзе Карло. Цу хьокъехь цо йукъадаьккхира йерриг биологин таксонаш кхаа домене йекъайалар: 1) эукариоташ (клеткаш чохь хӀоъ (ядро) долу йерриг организмаш йукъайогӀу домен йу); 2) бактереш; 3) археиш а.

Таксонийн цӀерш а, йазйар а 
ХХ б1ешеран йуххьехь систематикехь билгалъелира ворх1 таксономикан категореш:

 дуьне — regnum
 тайпа — phylum (ораматийн тайпа — divisio)
 класс — classis
 тоба (ораматийн раж) — ordo
 доьзал — familia
тайпа — genus
кеп — species

Иерархи 

 Биота / Лакхара домен
 Лакхара дуьне / домен
 Лахара домен
 Дуьне
 Лахара дуьне
 Лакхара тайпа / лакхара дакъа
 Инфратайпа
 Тайпа / дакъа
 Лахара тайпа / лахара дакъа
 Лакхара класс
 Класс
 Лахара класс
 Инфракласс
 Лакхара тоба / лакхара раж
 Тоба / Раж
 Лахара тоба / лахара раж
 Лакхара доьзал
 Доьзал
 Лахара доьзал
 Триба
 Лахара триба
 Тайпа
 Лахара тайпа
 Лакхара секци
 Секци
 Лахара секци
 Сери / МогӀа
 Тайпа
 Лахара кеп
 Сорт / Тайпа
 Тайпа / Инфратайпа
 Лахара тайпа
 Форма
 Лахара форма
 Вариетет

Билгалдахарш 

Биологи