Di tích quốc gia đặc biệt (Việt Nam)
Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử". Ở Việt Nam, một di tích khi đủ các điều kiện sẽ được công nhận theo thứ tự: di tích cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt. Di tích quốc gia đặc biệt là những di tích Việt Nam có giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia. Di tích quốc gia đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng trên cơ sở lựa chọn các di tích quan trọng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích quốc gia, lần xếp hạng đầu tiên là vào năm 2009.

Hiện nay, sau đợt xếp hạng thứ 14 vào năm 2023, Việt Nam có tổng cộng 130 di tích quốc gia đặc biệt. Đồng bằng sông Hồng là vùng có nhiều di tích được xếp hạng nhất cả nước với 47 di tích và 21 trong số đó thuộc thủ đô Hà Nội. Các di sản thế giới tại Việt Nam đều được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Phân loại
Trong số 130 di tích quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam sau 14 đợt xếp hạng có:
2 di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ
8 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh
1 di tích lịch sử và khảo cổ
18 di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật
3 di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật
9 danh lam thắng cảnh đơn thuần
6 di tích khảo cổ đơn thuần
26 di tích kiến trúc nghệ thuật đơn thuần
57 di tích còn lại là các di tích lịch sử đơn thuần

Thủ tướng Chính phủ là người ra quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đồng thời quyết định việc đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) xem xét đưa di tích tiêu biểu của Việt Nam vào Danh mục di sản thế giới.

Tiêu chí đánh giá

Thống kê

Danh sách các di tích quốc gia đặc biệt qua các đợt xếp hạng

Đợt 1 (2009)

Đợt 2 (2012)

Đợt 3 (2012)

Đợt 4 (2013)

Đợt 5 (2014)

Đợt 6 (2015)

Đợt 7 (2016)

Đợt 8 (2017)

Đợt 9 (2018)

Đợt 10 (2019)

Đợt 11 (2020)

Đợt 12 (2022)

Đợt 13 (2022)

Đợt 14 (2023)

Các di tích đang tiến hành lập hồ sơ

Di sản thế giới

Hiện tại, Việt Nam đã có 10 di tích quốc gia đặc biệt được UNESCO công nhận trong 8 Di sản thế giới gồm:

3 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là Di sản thiên nhiên thế giới:
Vịnh Hạ Long, được công nhận năm 1994 theo tiêu chí (VII) và năm 2000 theo tiêu chí (VIII).
Quần đảo Cát Bà, được công nhận năm 2023 theo tiêu chí mở rộng Vịnh Hạ Long thành Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà.
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, năm 2003, là di sản thiên nhiên thế giới theo tiêu chí (VIII).

5 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là 5 Di sản văn hóa thế giới gồm:
Quần thể di tích Cố đô Huế, năm 1993, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (IV).
Phố cổ Hội An, năm 1999, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (V).
Thánh địa Mỹ Sơn, năm 1999, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (III).
Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, năm 2010, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) (III) và (VI).
Thành nhà Hồ, năm 2011, là di sản văn hóa thế giới theo tiêu chí (II) và (IV)

2 di tích quốc gia đặc biệt đồng thời là 1 Di sản thế giới hỗn hợp:
Quần thể danh thắng Tràng An, năm 2014, theo các tiêu chí (VII) và VIII) của một di sản thiên nhiên thế giới và tiêu chí (V) của một di sản văn hóa thế giới. Di sản thế giới kép này gồm 2 di tích quốc gia đặc biệt là Khu thắng cảnh Tràng An - Tam Cốc - chùa Bích Động và Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư.

 Những đề cử trong tương lai:
 Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử bao gồm 04 Di tích quốc gia đặc biệt là Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử, Di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều (Quảng Ninh), Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Côn Sơn - Kiếp Bạc (Hải Dương) và Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), và 01 Di tích quốc gia Chùa Thanh Mai, xã Hoàng Hoa Thám, thị xã Chí Linh.
 Khu di sản thiên nhiên Ba Bể-Na Hang bao gồm Danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang-Lâm Bình.
Di tích Văn hóa Óc Eo bao gồm 02 di tích quốc gia đặc biệt là Di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật Óc Eo-Ba Thê, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang và Di tích khảo cổ-kiến trúc nghệ thuật Gò Tháp, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp và 01 Di tích quốc gia Di chỉ khảo cổ Nền Chùa, xã Mỹ Phước, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang.

Hình ảnh một số di tích quốc gia đặc biệt

Xem thêm
 Di tích Việt Nam
 Danh sách Di tích quốc gia Việt Nam
 Danh hiệu UNESCO ở Việt Nam
 Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
 Du lịch Việt Nam

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Quyết định số 1272/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt 12/8/2009
 Quyết định số 548/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt  10/5/2012
 Quyết định số 2499/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt 22/12/2016
 Quyết định 2082/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc 25/12/2017

Khu bảo tồn Việt Nam