ICOMOS
Il-Kunsill Internazzjonali għall-Monumenti u s-Siti (ICOMOS; bil-Franċiż: Conseil international des monuments et des sites) huwa assoċjazzjoni professjonali li taħdem għall-konservazzjoni u għall-protezzjoni tas-Siti ta' Wirt Dinji kulturali madwar id-dinja. Is-sede tal-ICOMOS issa tinsab f'Charenton-le-Pont, Franza. L-ICOMOS ġie stabbilit fl-1965 f'Varsavja, il-Polonja, bħala riżultat tal-Karta ta' Venezja tal-1964 u joffri konsulenza lill-UNESCO rigward is-Siti ta' Wirt Dinji.

L-idea wara l-ICOMOS tmur lura għall-Konferenza ta' Ateni dwar ir-restawr tal-binjiet storiċi fl-1931, li kienet ġiet organizzata mill-Uffiċċju Internazzjonali tal-Mużewijiet. Il-Karta ta' Ateni tal-1931 introduċiet il-kunċett ta' wirt internazzjonali. Fl-1964, it-Tieni Kungress tal-Arkitetti u tal-Ispeċjalisti tal-Binjiet Storiċi, li sar f'Venezja, adotta 13-il riżoluzzjoni. L-ewwel waħda ħolqot il-Karta Internazzjonali dwar il-Konservazzjoni u r-Restawr tal-Monumenti u s-Siti, magħrufa iktar bħala l-Karta ta' Venezja; it-tieni, li tressqet mill-UNESCO, ħolqot lill-ICOMOS sabiex iwettaq l-għanijiet ta' din il-karta.

Attwalment l-ICOMOS għandu iktar minn 10,100 membru individwali f'153 pajjiż, 110 kumitat nazzjonali, u 28 kumitat xjentifiku internazzjonali. B'eċċezzjonijiet rari, kull membru jrid ikun kwalifikat fil-qasam tal-konservazzjoni u jkun arkitett prattikant tal-pajsaġġ, arkitett, arkeologu, antropologu, pjanifikatur tal-bliet, inġinier, amministratur tal-wirt, storiku, storiku tal-arti, paleontologu jew arkivista.

L-ICOMOS hija sħab u membru fundatur tat-Tarka Blu, li taħdem biex tipproteġi l-wirt kulturali dinji li jkun mhedded mill-gwerer u mid-diżastri naturali.

Struttura tal-ICOMOS 
L-ICOMOS huwa magħmul mill-kumitati nazzjonali tiegħu, li l-individwi u l-istituzzjonijiet japplikaw magħhom biex isiru membri. Minbarra l-kumitati nazzjonali, l-ICOMOS għandu sensiela ta' kumitati xjentifiċi internazzjonali, li fihom l-esperti f'qasam partikolari fi ħdan il-kuntest tal-konservazzjoni tal-wirt jaqsmu l-fehmiet u jagħmlu dibattiti.

L-organizzazzjoni hija mmexxija minn President, ħames Viċi Presidenti, Segretarju Ġenerali u Teżorier li kollha kemm huma jiġu eletti direttament mill-assemblea ġenerali tal-organizzazzjoni. 12-il membru addizzjonali jiġu eletti wkoll mill-Assemblea Ġenerali fil-Kumitat Eżekuttiv u ħames membri oħra jinħatru wkoll fil-Bord Eżekuttiv sabiex jirrappreżentaw lir-reġjuni tad-dinja jew l-oqsma ta' għarfien espert li ma jkunux parti mill-Kumitat Eżekuttiv. Il-ħaddiem ex officio tal-Kumitat Eżekuttiv huma l-President tal-kumitat konsultattiv u l-Presidenti preċedenti tal-ICOMOS, li jattendu b'kapaċità konsultattiva. Il-Kumitat Eżekuttiv huwa l-korp eżekuttiv tal-ICOMOS.

Il-kumitat konsultattiv huwa magħmul mill-Presidenti tal-kumitat nazzjonali, mill-Presidenti tal-kumitati xjentifiċi internazzjonali u mill-President tal-ICOMOS bħala membru ex officio. Il-kumitat konsultattiv jingħata l-kompitu li jagħti pariri u jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-Assemblea Ġenerali u lill-Kumitat Eżekuttiv rigward kwistjonijiet li huma prijoritarji għall-politiki u għall-programmi.

Kumitati nazzjonali 
Il-kumitati nazzjonali huma organizzazzjoni sussidjarji li jinħolqu fil-pajjiżi li huma membri tal-UNESCO. Huma jkunu magħmula minn membri individwali u istituzzjonali u jservu bħala qafas għad-diskussjoni u għal skambju ta' informazzjoni. Kull kumitat nazzjonali jadotta r-regoli ta' proċedura tiegħu stess u jfassal il-programm tiegħu skont l-għanijiet u l-miri tal-ICOMOS. Fl-2021, l-ICOMOS kellu 107 kumitati nazzjonali. Is-sit web tal-ICOMOS jinkludi lista li tiġi aġġornata regolarment.

Kumitat xjentifiċi internazzjonali 
Il-kumitati xjentifiċi internazzjonali huma entitajiet li jiffukaw fuq oqsma speċjalizzati tal-konservazzjoni tal-wirt u huma magħmula minn membri tal-organizzazzjoni misluta minn dawk l-oqsma speċjalizzati. Il-programmi xjentifiċi tal-organizzazzjoni jiġu kkoordinati mill-"kunsill xjentifiku" li jkun magħmul mill-Presidenti tal-kumitati xjentifiċi internazzjonali. Illum il-ġuranta, l-ICOMOS għandu 28 kumitat xjentifiku internazzjonali. Is-sit web tal-ICOMOS jinkludi lista li tiġi aġġornata regolarment.

Gruppi ta' ħidma 
L-ICOMOS iwettaq proċess ta' riflessjoni dottrinali u dwar il-prassi tajba fir-rigward ta' kwistjonijiet attwali li jinvolvu l-konservazzjoni tal-wirt kulturali. Għal dan l-għan, jistabbilixxi gruppi ta' ħidma magħmula minn membri tal-ICOMOS li jkunu professjonisti tal-wirt: arkitetti, arkeologi, professuri u riċerkaturi, kuraturi u xjenzati. L-għan ta' dawn il-gruppi jista' jkun it-tfassil ta' karta jew l-implimentazzjoni ta' attivitajiet konkreti (sessjonijiet ta' ħidma, workshops). Attwalment hemm 6 gruppi ta' ħidma, u l-lista tagħhom tinsab fuq is-sit web tal-ICOMOS. Fihom, l-esperti jirriflettu fuq varjetà wiesgħa ta' suġġetti marbuta mal-konservazzjoni tal-wirt: il-wirt indiġenu, l-iżvilupp sostenibbli, is-Sirja/l-Iraq, it-tibdil fil-klima u l-professjonisti emerġenti.

Segretarjat Internazzjonali tal-ICOMOS

Ċentru tad-Dokumentazzjoni 
Iċ-Ċentru tad-Dokumentazzjoni jinsab fis-sede tal-ICOMOS f'Pariġi, u jiġbor, janalizza u jxerred l-informazzjoni dwar il-metodi kollha ta' konservazzjoni, b'mod partikolari permezz tal-bażi tad-data biblijografika tiegħu (14,000 referenza dwar il-wirt arkitettoniku dinji) u librerija kbira tar-ritratti li fiha iktar minn 8,000 ritratt. Iċ-ċentru huwa miftuħ għall-konsultazzjoni mir-riċerkaturi, kemm jekk huma membri tal-ICOMOS kif ukoll jekk mhumiex membri tal-ICOMOS.

Pubblikazzjonijiet 
Il-pubblikazzjonijiet internazzjonali regolari tal-ICOMOS huma: ICOMOS News, bullettin tal-aħbarijiet għall-membri li jagħti aġġornament dwar l-attivitajiet tal-assoċjazzjoni (kull trimestru bil-Franċiż, bl-Ingliż u bl-Ispanjol); u l-Ġurnal Xjentifiku tal-ICOMOS, ippubblikat darbtejn fis-sena, li huwa ġurnal tematiku.

Il-pubblikazzjonijiet regolari tas-Sezzjoni Franċiża tal-ICOMOS huma: Le Bulletin d’information d’Icomos France; Les Cahiers de la Section Française de l’ICOMOS; Les Dossiers techniques; Les Mémentos techniques; les Bulletins (dossiers des colloques); u Les Enquêtes de la section française.

Karti u testi dottrinali tal-ICOMOS 
Skont it-tradizzjoni tal-Karti ta' Ateni u ta' Venezja, matul is-snin minn mindu nħoloq l-ICOMOS żviluppa u adotta għadd ta' karti u testi dottrinali oħra li joffru gwida lill-professjonisti tal-konservazzjoni tal-wirt f'xogħolhom. Il-biċċa l-kbira ta' dawn id-dokumenti nħolqu mill-kumitati internazzjonali tal-organizzazzjoni u mbagħad ġew adottati mill-Assemblea Ġenerali li ssir kull tliet snin. It-testi jindirizzaw qasam speċifiku ta' prattika professjonali fost il-professjonijiet tal-konservazzjoni tal-wirt. Wara s-17-il Assemblea Ġenerali tal-ICOMOS li saret f'Pariġi f'Novembru 2011, il-lista ta' karti tinkludi:

 il-Karta Internazzjonali għall-Konservazzjoni u r-Restawr tal-Monumenti u s-Siti (il-Karta ta' Venezja), 1964;
 il-Karta għall-Ġonna Storiċi (il-Karta ta' Firenze), 1981;
 il-Karta għall-Konservazzjoni tal-Bliet Storiċi u taż-Żoni Urbani (il-Karta ta' Washington), 1987;
 il-Karta għall-Protezzjoni u l-Ġestjoni tal-Wirt Arkeoloġiku, 1990;
 il-Karta għall-Protezzjoni u l-Ġestjoni tal-Wirt Kulturali ta' Taħt l-Ilma, 1996;
 il-Karta Internazzjonali għat-Turiżmu Kulturali – il-Ġestjoni tat-Turiżmu f'Siti li Jkollhom Wirt Sinifikanti, 1999;
 il-Prinċipji għall-Preservazzjoni tal-Istrutturi tal-Injam, 1999;
 il-Karta dwar il-Wirt Vernakolari Mibni, 1999;
 il-Karta tal-ICOMOS – Prinċipji għall-Analiżi, il-Konservazzjoni u r-Restawr Strutturali tal-Wirt Arkitettoniku, 2003;
 il-Prinċipji tal-ICOMOS għall-Preservazzjoni, il-Konservazzjoni u r-Restawr tal-Pitturi u tal-Affreski, 2003;
 il-Karta tal-ICOMOS dwar ir-Rotot Kulturali, 2008;
 il-Karta tal-ICOMOS għall-Interpretazzjoni u l-Preżentazzjoni tas-Siti ta' Wirt Kulturali (magħrufa wkoll bħala l-Karta ta' Ename), 2008;
 il-Prinċipji Konġunti tal-ICOMOS u tat-TICCIH għall-Konservazzjoni tas-Siti, tal-Istrutturi, taż-Żoni u tal-Pajsaġġi ta' Wirt Industrijali, 2011;
 il-Prinċipji ta' Valletta għas-Salvagwardja u l-Ġestjoni tal-Bliet u l-Irħula Storiċi u taż-Żoni Urbani, 2011 (ħadet post il-Karta ta' Washington);
 il-Prinċipji Konġunti tal-ICOMOS u tal-IFLA li jikkonċernaw il-pajsaġġi rurali bħala wirt, 2017;
 id-Dokument dwar il-parks pubbliċi urbani storiċi, 2017;
 il-Linji Gwida ta' Salalah għall-ġestjoni tas-siti arkeoloġiċi pubbliċi, 2017;
 il-Prinċipji għall-Konservazzjoni tal-Wirt Mibni tal-Injam, 2017.

Minn barra dawn ta' fuq, hemm lista ta' 17-il test dottrinali ieħor, li tinkludi riżoluzzjonijiet u dikjarazzjonijiet, bħad-Dokument ta' Nara dwar l-Awtentiċità. F'Novembru 1994, fil-Konferenza ta' Nara dwar l-Awtentiċità, l-ICOMOS ippubblika d-Dokument ta' Nara dwar l-Awtentiċità, li jindirizza l-ħtieġa għal fehim usa' dwar id-diversità u l-wirt kulturali fl-isforzi ta' konservazzjoni li jinvolvu s-siti ta' wirt kulturali.

Ħafna mill-kumitati nazzjonali tal-ICOMOS adottaw il-karti tagħhom stess li jistabbilixxu standards għall-prassi tal-konservazzjoni tal-wirt fil-livell nazzjonali.

ICOMOS u l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji 
Fl-1972, l-ICOMOS ġiet indikata mill-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO bħala wieħed mit-tliet korpi konsultattivi formali tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, flimkien mal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura (IUCN) u ċ-Ċentru Internazzjonali għall-Istudju tal-Preservazzjoni u r-Restawr tal-Proprjetà Kulturali (ICCROM). Bħala l-konsulent professjonali u xjentifiku tal-kumitat rigward l-aspetti kollha tal-wirt kulturali, l-ICOMOS huwa responsabbli għall-evalwazzjoni tan-nominazzjonijiet kollha tas-siti kulturali biex jitniżżlu fuq il-Lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO skont il-kriterji tal-għażla stabbiliti mill-Kumitat tal-Wirt Dinji. Minbarra l-kriterju bażiku ta' "valur universali straordinarju", l-ICOMOS jevalwa n-nominazzjonijiet għal aspetti marbuta mal-awtentiċità, mal-ġestjoni u mal-konservazzjoni kif speċifikat fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji.

L-evalwazzjoni tan-nominazzjonijiet tinvolvi konsultazzjoni bejn diversi esperti rrappreżentati mis-sħubija tal-organizzazzjoni u l-kumitati nazzjonali u xjentifiċi tagħha. Il-membri jintbagħtu wkoll fuq missjonijiet tal-esperti biex iwettqu evalwazzjonijiet fil-post tas-siti indikattivi nominati. Din il-konsultazzjoni estensiva tirriżulta fit-tħejjija ta' rakkomandazzjonijiet dettaljati li jintbagħtu lill-Kumitat tal-Wirt Dinji fil-laqgħat annwali tiegħu.

L-ICOMOS huwa involut ukoll, permezz tas-Segretarjat Internazzjonali u l-kumitati nazzjonali u xjentifiċi tiegħu, fit-tħejjija ta' rapporti dwar l-istat ta' konservazzjoni tas-siti mniżżlin fil-Lista tas-Siti ta' Wirt Dinji. Jagħti pariri liċ-Ċentru tal-Wirt Dinji tal-UNESCO dwar talbiet għal assistenza teknika mingħand stati li jkunu rratifikaw il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji. L-ICOMOS għandu arkivju sħiħ tan-nominazzjonijiet u tar-rapporti fiċ-ċentru tad-dokumentazzjoni fis-sede tiegħu ta' Pariġi.

Premju Piero Gazzola 
Il-Premju Piero Gazzola ġie stabbilit fl-1979 f'ġieħ Piero Gazzola, wieħed mill-ikbar difensuri tal-konservazzjoni u tar-restawr tal-monumenti u tas-siti storiċi, u fundatur tal-ICOMOS. Il-premju jingħata kull tliet snin fl-Assemblea Ġenerali tal-ICOMOS lil individwu jew grupp ta' nies li ħadmu flimkien u li spikkaw fil-kontribut tagħhom għall-għanijiet u għall-objettivi tal-ICOMOS. Il-benefiċjarju jrid ikun membru tal-ICOMOS u jintgħażel mill-Kumitat tal-Għażla stess li jiġi elett mill-Bord tal-ICOMOS. Il-Premju huwa medalja kommemorattiva u diploma.

Lista ta' rebbieħa 

 1981 – Jean Trouvelot
 1984 – Stanislaw Lorentz
 1987 – Masuru Sekino
 1990 – Gertrud Tripp
 1993 – Bernard Feilden
 1996 – Ernest Allan Connally
 1999 – Roland Silva
 2002 – Cevat Erder
 2005 – Ann Webster Smith
 2008 – Carmen Añón Feliu
 2011 – Nobuo Ito
 2014 – Henry Cleere
 2017 – Saleh Lamei Mostafa
 2020 – Amund Sinding-Larsen

Lista ta' Assemblej Ġenerali, Presidenti u Segretarji Ġenerali tal-ICOMOS

Referenzi 

Organizzazzjonijiet internazzjonali
Siti ta' Wirt Dinji