Gambja
Il-Gambja hi nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi Banjul.

Il-Gambja (bl-Ingliż: The Gambia), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Gambja, hija nazzjon fl-Afrika tal-Punent.10 Hija mdawra kompletament mis-Senegal, ħlief fil-bokka tax-Xmara Gambja fl-Oċean Atlantiku. Il-kapitali tagħha hija Banjul, għalkemm l-akbar belt fil-pajjiż hija Serekunda.2 Il-pajjiż jinsab fuq ix-xatt tax-Xmara Gambja, li tagħti isimha lill-pajjiż, u li tgħaddi miċ-ċentru tiegħu b’bokka fl-Oċean Atlantiku. . Il-pajjiż huwa l-iżgħar fl-Afrika kontinentali u s-sitt l-iżgħar fl-Afrika11 b’erja ta’ 10,689 km² u popolazzjoni stmata ta’ 2.8 miljun ruħ.4

Il-Gambja taqsam mal-bqija tan-nazzjonijiet tal-Afrika tal-Punent passat assoċjat mal-kummerċ tal-iskjavi, li kien il-fattur ewlieni għall-post u l-manutenzjoni ta 'kolonja fuq ix-Xmara Gambja, l-ewwel miżmuma mill-Portugiż u aktar tard mill-Imperu Brittaniku. Fit-18 ta’ Frar, 1965, il-Gambja kisbet l-indipendenza tagħha mir-Renju Unit, u fl-24 ta’ April, 1970 saret repubblika12 fi ħdan il-Commonwealth tan-Nazzjonijiet. Mill-indipendenza, il-Gambja kienet immexxija b’xi mod jew ieħor minn Dawda Jawara għal tliet deċennji, taħt gvern demokratiku ta’ partit dominanti sakemm Jawara twaqqa’ b’kolp ta’ stat militari fl-1994. Wara l-kolp ta’ stat, il-presidenza ġiet assunta minn Yahya Jammeh, li kien se jiggverna l-pajjiż b’mod awtorevoli sakemm jitneħħa mill-poter wara t-telfa elettorali sorpriża tiegħu u l-intervent militari sussegwenti tal-ECOWAS wara li rrifjuta li jirriżenja mill-Gvern. Wara l-intervent, f’Jannar 2017, ir-rebbieħa tal-elezzjonijiet, Adama Barrow, assumiet il-presidenza.

Huwa pajjiż b'artijiet fertili ħafna li għamlu l-agrikoltura wieħed mill-elementi ewlenin tal-ekonomija tiegħu, flimkien mas-sajd u t-turiżmu. Il-Gambja, b'indiċi ta 'żvilupp uman baxx ta' 0.500, tinsab fil-klassifika 174 minn 191 pajjiż (data 2021).

Motto: Progress, Peace, Prosperity (bl-Ingliż: "Progress, peace, prosperity"); Innu: Għall-Gambja Patrija Tagħna (Ingliż: "Għall-Gambja, art twelidna"); Kapitali: Banjul 13°27′11″N 16°34′39″W; L-iktar belt popolata: Serekunda 13°26′00″N 16°40′00″E; Lingwa uffiċjali: Ingliż; Ġentili: Gambjan, Gambjan; Forma ta' Gvern: Repubblika Presidenzjali; President: Adama Barrow; Viċi President: Isatou Touray; Korp Leġiżlattiv: Assemblea Nazzjonali tal-Gambja; Indipendenza mir-Renju Unit, Dominion-18 ta’ Frar, 1965, Repubblika-24 ta’ April, 1970; Żona: (157 pożizzjoni) 10 6894 km²; Ilma (%) 11.5; Fruntieri: 749 km5​; Linja tal-kosta 80 km5; Popolazzjoni: (Pożizzjoni 144th) Stima 2,785,000 (2022)4 abbit, Densità (est.) 260.54 abb./km²; PGD ​​(PPP): (169 pożizzjoni) (2019) Tkabbir US$ 6,497 miljun; Per capita: Tkabbir US$ 2.9146​; PGD ​​(nominali): (163 post) (2019) Tkabbir US$ 1,741 miljun, Per capita: Tkabbir US$ 7,816​; HDI (2021): Tnaqqis 0.5007​ (174th) – Baxx​; Munita: Dalasi​ (GMD)= 100 butut; Żona tal-Ħin: CEST (UTC+0), Fis-Sajf: CEST (UTC+0); Kodiċi ISO: 270 / GMB / GM; Dominju tal-Internet: .gm; Prefiss tat-Telefon +220; Prefiss tar-Radju C5A-C5Z; Kodiċi IOC: GAM; Sħubija:
UA, NU, ECOWAS, Commonwealth

Storja 
Il-Gambja kienet parti mill-Imperu tal-Gana kif ukoll mill-Imperu Songhai. L-ewwel evidenza bil-miktub tar-reġjun ġejja minn testi minn negozjanti Għarab mis-sekli 9 u 10, meta kummerċjanti Għarab ħolqu r-rotta trans-Saħarjana għall-kummerċ fl-iskjavi, deheb u avorju. Fis-seklu 15, il-Portugiżi wirtu dan il-kummerċ u stabbilixxew rotot marittimi għall-kummerċ mal-Imperu Mali, li dak iż-żmien kienet tappartjeni għalih iż-żona.

Fl-1588, ir-rikorrent Portugiż għat-tron biegħ id-drittijiet esklussivi Ingliżi għall-kummerċ fix-Xmara Gambja, li kien ikkonfermat mill-Ittri Patent tar-Reġina Eliżabetta I. Fl-1618, ir-Re Ġakbu I tal-Ingilterra ta lil kumpanija Ingliża d-dritt għall-esklussività tal-kummerċ. max-xmara Gambja il-Gold Coast (bħalissa l-Gana).

Bejn l-1651 u l-1661, il-Gambja kienet kolonja tad-Dukat ta' Kurlandja, li kienet iggvernata mill-Commonwealth Pollakka-Litwana13—għalkemm b’popolazzjoni Latvjana maġġoranza—u kienet, min-naħa tagħha, vassalli feudali tal-Konfederazzjoni Pollakka-Litwana14. Il-Latvjani ta' dak id-dukat kienu l-ewwel li stabbilixxew fuq James Island, imsejħa Andrew Island dak iż-żmien sal-konkwista Ingliża tagħha fl-1661.

Matul is-sekli 17 u 18, Franza u l-Ingilterra ġġieldu għas-supremazija fir-reġjun tax-Xmara Senegal u Gambja. It-Trattat ta’ Versailles tal-1783 ta lir-Renju Unit il-pussess tax-Xmara Gambja ħlief għall-enklavi ta’ Albreda, li baqgħet taħt is-sovranità Franċiża u ġiet ċeduta lill-Ingilterra fl-1857. Kważi 3 miljun skjav ġew mibgħuta minn dan ir-reġjun lejn il-kolonji fl-Amerika. . Fl-1807 il-kummerċ tal-iskjavi fl-Imperu Brittaniku ġie abolit, għalhekk l-Ingliżi ppruvaw itemmu l-kummerċ tal-iskjavi fil-Gambja. Biex jagħmlu dan, ħolqu l-post militari ta' Bathurst (issa Banjul) fl-1816. Matul is-snin ta' wara, Banjul kien soġġett għall-ġurisdizzjoni tal-Gvernatur Ġenerali Brittaniku fis-Sierra Leone. Fl-1888 il-Gambja saret kolonja awtonoma u sena wara saret kolonja rjali.

Il-pajjiż kiseb l-indipendenza mir-Renju Unit fl-1965. Fl-1970, Dawda Jawara saret l-ewwel president tal-istat il-ġdid u reġgħet ġiet elett fl-1972 u fl-1977. Wara l-indipendenza, il-Gambja tejbet l-iżvilupp ekonomiku tagħha grazzi għaż-żieda fil-prezzijiet tal-prinċipali tagħha. materjal ta 'esportazzjoni, karawett, u għall-iżvilupp tat-turiżmu internazzjonali. Fi Frar 1982, flimkien mas-Senegal, il-Gambja ffurmat il-Konfederazzjoni tas-Senegambja, li ġiet xolta mis-Senegal fit-30 ta' Diċembru 1989 meta l-Gambja rrifjutat li tavvanza aktar fl-unjoni federali.

Il-President Jawara twaqqa' fit-22 ta' Lulju, 1994 f'kolp ta' stat bla demm immexxi minn logutenent ta' disgħa u għoxrin sena Yahya Jammeh. Wara li l-mexxejja tal-kolp ta' stat qabdu pożizzjonijiet ewlenin fil-kapitali, Jawara mar fl-eżilju mal-familja tiegħu bil-baħar mingħajr ma pprova jiddefendi l-ħakma tiegħu, imbarka fuq l-USS La Moure County, li kienet ttrakka l-ġurnata ta' qabel. Dakinhar wara nofsinhar il-vapur telaq minn Banjul u ttrakka f'Dakar, fejn niżel Jawara.

Bil-gvern ta' Jawara twaqqa', il-mexxejja tal-kolp ta' stat iffurmaw ġunta militari tal-gvern li ħatret lil Yahya Jammeh bħala president interim, li ħa l-kariga u stabbilixxa dittatorjat.

Jammeh ġie elett President tal-Gambja fl-1996, reġa' ġie elett fl-2001 u ħassar il-liġi li kienet tipprojbixxi l-eżistenza ta' partiti tal-oppożizzjoni.

Il-Gambja kienet membru tal-Commonwealth mill-indipendenza tagħha sa Ottubru 2013, meta l-President Jammeh ħabbar li l-pajjiż kien qed jirtira mill-organizzazzjoni.15 F'Diċembru 2015 Jammeh iddikjara lir-Repubblika tal-Gambja bħala repubblika Iżlamika,16 u adotta l-isem uffiċjali. tar-Repubblika Iżlamika tal-Gambja.

F’Diċembru 2016, meta għażel għall-ħames elezzjoni mill-ġdid tiegħu u wara li ggverna b’mod awtorevoli għal 22 sena, Jammeh tilef l-elezzjonijiet kontra l-kandidat tal-oppożizzjoni Adama Barrow.20

Fid-29 ta' Jannar 2017, il-President il-ġdid Adama Barrow ħabbar li l-isem tal-pajjiż jerġa' lura għar-Repubblika tal-Gambja.l-applikazzjoni tiegħu biex terġa’ tiddaħħal is-Segretarju Ġenerali Patricia Scotland fit-22 ta’ Jannar 2018.

Pajjiżi tal-Afrika
Commonwealth tan-Nazzjonijiet
Gambja