Index Librorum Prohibitorum
L-Index Librorum Prohibitorum ("Lista ta' Kotba Projbiti") kienet lista ta' pubblikazzjonijiet meqjusa eretiċi jew kuntrarji għall-moralità mill-Kongregazzjoni Sagra tal-Indiċi (ex-Dikasterju tal-Kurja Rumana); il-Kattoliċi kienu projbiti li jaqrawhom.

Kien hemm tentattivi biex jiġu pprojbiti kotba eretiċi qabel is-seklu sittax, notevolment fid-Decretum Glasianum tas-seklu disa; l-Indiċi tal-Kotba Projbiti tal-1560 ipprojbixxa eluf ta' titoli ta' kotba u pubblikazzjonijiet, inklużi x-xogħlijiet tal-elite intellettwali tal-Ewropa. L-20 u l-aħħar edizzjoni tal-Index dehret fl-1948; l-Indiex tneħħa formalment fl-14 ta' Ġunju 1966 mill-Papa Pawlu VI.

L-Index ikkundanna testi reliġjużi u sekulari bl-istess mod, u kklassifika x-xogħlijiet skont kemm kienu ripunjanti għall-knisja.  L-għan tal-lista kien li tipproteġi lill-membri tal-knisja milli jaqraw kotba li jistgħu jfixkluhom teoloġikament, kulturalment jew politikament. Kotba bħal dawn kienu jinkludu xogħlijiet ta' astronomi, bħall-Epitome astronomiae Copernicanae ta' Johannes Kepler (ippubblikat fi tliet volumi bejn l-1618 u l-1621), li kien fl-Indiċi mill-1621 sal-1835; xogħlijiet ta’ filosofi, bħall-Kritika tar-Raġuni Pura ta’ Immanuel Kant (1781); u edizzjonijiet u traduzzjonijiet tal-Bibbja li ma kinux ġew approvati. Edizzjonijiet tal-Index kien fihom ukoll ir-regoli tal-Knisja relatati mal-qari, il-bejgħ, u ċ-ċensura preventiva tal-kotba.

Il-liġi kanonika tal-Knisja Latina għadha tirrakkomanda li x-xogħlijiet għandhom jiġu sottomessi għall-ġudizzju tal- ordinarju lokali jekk jikkonċernaw l-iskrittura sagra, it-teoloġija, il-liġi kanonika, jew l-istorja tal-knisja, ir-reliġjon jew il-morali.  L-ordinarju lokali jikkonsulta lil xi ħadd li jqis kompetenti biex jagħti sentenza u, jekk dik il-persuna tagħti n- nihil obstat ("xejn ma jipprojbixxi"), l-ordinarju lokali jagħti l- imprimatur ("ħalliha tiġi stampata").  Il-membri tal-istituti reliġjużi jeħtieġu l- imprima potest ("jista' jiġi stampat") tas-superjur ewlieni tagħhom biex jippubblikaw kotba dwar kwistjonijiet ta' reliġjon jew morali. 

Xi wħud mit-teoriji xjentifiċi li jinsabu f'xogħlijiet fl-edizzjonijiet bikrija tal-Index ilhom jiġu mgħallma f'universitajiet Kattoliċi għal ħafna snin. Pereżempju, il-projbizzjoni ġenerali ta’ kotba favur l-eljoċentriżmu tneħħiet mill-Index fl-1758, iżda żewġ matematiċi Franġiskani kienu ppubblikaw edizzjoni ta’ Principia Mathematica (1687) ta’ Isaac Newton fl-1742, b’kummentarji u prefazju li jgħidu li x-xogħol kien jassumi l-eljoċentriżmu. u ma setgħetx tiġi spjegata mingħajrha. Xogħol tas-saċerdot u filosofu Kattoliku Taljan Antonio Rosmini-Serbati kien fuq l-Index, iżda huwa kien ibbeatifikat fl-2007.

Skop u impatt

Ċensura u infurzar 
L-Index ma kienx sempliċiment xogħol reattiv. L-awturi Kattoliċi Rumani kellhom l-opportunità li jiddefendu l-kitbiet tagħhom u setgħu jippreparaw edizzjoni ġdida bil-korrezzjonijiet jew it-tħassir meħtieġa, jew biex jevitaw jew jillimitaw il-projbizzjoni. B'hekk ġiet imħeġġa ċ-ċensura ta' qabel il-pubblikazzjoni. 

L-Index kien infurzabbli fl-Istati Papali, iżda band'oħra biss jekk adottat mill-mexxejja ċivili, kif ġara f'diversi stati Taljani. Oqsma oħra adottaw il-listi tagħhom ta' kotba projbiti. Fl-Imperu Ruman Qaddis iċ-ċensura tal-kotba, li kienet stabbilita qabel il-pubblikazzjoni tal-Index, ġiet taħt il-kontroll tal-Ġiżwiti fl-aħħar tas-seklu 16, iżda ftit kellha effett, peress li l-prinċpijiet Ġermaniżi fi ħdan l-imperu ħolqu s-sistemi tagħhom stess. Fi Franza kienu uffiċjali Franċiżi li ddeċidew liema kotba kienu pprojbiti  u l-Index tal-Knisja ma kienx rikonoxxut. Spanja kellha l-Index Librorum Prohibitorum et Expurgatorum tagħha stess, li kien jikkorrispondi fil-biċċa l-kbira ma' dak tal-Knisja, iżda kien jinkludi wkoll lista ta' kotba li kienu permessi ladarba l-parti projbita (xi kultant sentenza waħda) tneħħiet.

Obbligu morali kontinwu 
Fl-14 ta’ Ġunju 1966, il-Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi wieġbet għall-mistoqsijiet li kienet irċeviet dwar l-obbligu morali kontinwu rigward kotba li kienu mniżżla fl-Indiċi. Ir-risposta pproponiet li fil-kotba kollha, mhux biss dawk li darba kienu inklużi fl-Indiċi, għandhom jiġu evitati aspetti perikolużi għall-morali jew il-fidi, irrispettivament minn xi liġi miktuba kontrihom. L-Indiċi, qalu, iżomm il-forza morali tagħha “sakemm” (quatenus) tgħallem lill-kuxjenza tal-Insara biex toqgħod attenta, kif titlob il-liġi naturali nnifisha, minn kitbiet li jistgħu jipperikolaw il-fidi u l-morali, iżda l-Indiċi m’għadx għandu l-qawwa tal-liġi ekkleżjastika maċ-ċensuri assoċjati.

Il-kongregazzjoni għalhekk poġġiet fuq il-kuxjenza tan-Nisrani individwali r-responsabbiltà li jevita kull kitba perikoluża għall-fidi u l-morali, filwaqt li fl-istess waqt abolit il-liġi ekkleżjastika li kienet teżisti qabel u ċ-ċensuri relattivi, mingħajr b’hekk ma ddikjarat li l-kotba li kienu darba mniżżla fid-diversi edizzjonijiet tal-Indiċi tal-Kotba Projbiti kienet issa bla żball u mhux ta' periklu.

F’ittra tal-31 ta’ Jannar 1985 lill-Kardinal Giuseppe Siri, dwar il-ktieb Il-Poeżija tal-Bniedem-Alla, il-Kardinal Joseph Ratzinger (dak iż-żmien Prefett tal-Kongregazzjoni, li iktar tard sar il-Papa Benedittu XVI ), irrefera għan-notifika tal-Kongregazzjoni tal-1966 hekk: “Wara x-xoljiment tal-Indiċi, meta xi nies ħasbu li l-istampar u t-tqassim tax-xogħol kien permess, in-nies reġgħu ġew imfakkra f’L’Osservatore Romano (15 ta’ Ġunju 1966) li, kif ġie ppubblikat fl-Acta Apostolicae Sedis (1966), l-Indiċi jżomm il-forza morali tiegħu minkejja x-xoljiment tiegħu. Deċiżjoni kontra t-tqassim u r-rakkomandazzjoni ta’ xogħol, li ma ġiex ikkundannat bla ħsieb, tista’ titreġġa’ lura, iżda biss wara bidliet profondi li jinnewtralizzaw il-ħsara li pubblikazzjoni bħal din tista’ ġġib magħha fost il-fidili komuni.”

Deċizzjonijiet li nbidlu 
Il-kontenut tal-Indiċi ra tħassir kif ukoll żidiet matul is-sekli. Kitbiet ta’ Antonio Rosmini-Serbati tpoġġew fuq l-Indiċi fl-1849 iżda tneħħew sal-1855, u l-Papa Ġwanni Pawlu II semma l-ħidma ta’ Rosmini bħala eżempju sinifikanti ta’ “proċess ta’ inkjesta filosofika li ġie arrikkit bl-ingaġġ tad-data tal-fidi.” L-edizzjoni tal-1758 tal-Indiċi neħħiet il-projbizzjoni ġenerali ta’ xogħlijiet li jipprovokaw l-eljoċentriżmu bħala fatt aktar milli ipoteżi.

Xogħlijiet u awturi elenkati 

Kittieba notevoli fl-Index jinkludu Simone de Beauvoir, Nicolas Malebranche, Jean-Paul Sartre, Michel de Montaigne, Voltaire, Denis Diderot, Victor Hugo, Jean-Jacques Rousseau, André Gide, Nikos Kazantzakis, Emanuel Swedenborg, Baruch Spinoza, Desiderius Erasmus ,  Immanuel Kant, David Hume, René Descartes, Francis Bacon, Thomas Browne, John Milton, John Locke, Nicolaus Copernicus, Galileo Galilei, Blaise Pascal, u Hugo Grotius. L-ewwel mara li ddaħħlet fil-lista kienet Magdalena Haymairus fl-1569, li kienet imniżżla għall-ktieb tat-tfal tagħha Die sontegliche Episteln über das gantze Jar in gesangsweis gestellt (Ittri tal-Ħadd fuq is-Sena kollha, imqiegħda f'innijiet ). Nisa oħra jinkludu Anne Askew,  Olympia Fulvia Morata, Ursula of Munsterberg (1491–1534), Veronica Franco, u Paola Antonia Negri (1508–1555). Kuntrarju għall-idea popolari, ix-xogħlijiet ta’ Charles Darwin qatt ma kienu nklużi.

F'ħafna każijiet, xogħlijiet sħaħ (opera omnia) ta' awtur kienu pprojbiti. Madankollu, l-Indiċi kienet tiddikjara li l-projbizzjoni tal-opera omnia ta’ xi ħadd ma tipprekludix xogħlijiet li ma kinux ikkonċernati mar-reliġjon u li allura ma kienux ipprojbiti mir-regoli ġenerali tal-Indiċi. Din l-ispjegazzjoni tħalliet barra fl-edizzjoni tal-1929, filwaqt li ġiet interpretata uffiċjalment fl-1940 bħala li tfisser li opera omnia kienet tkopri x-xogħlijiet kollha tal-awtur mingħajr eċċezzjoni.

Il-Kardinal Ottaviani stqarr f’April tal-1966 li kien hemm wisq letteratura kontemporanja u s-Sagra Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi ma setgħetx tlaħħaq magħha.

Ara ukoll 

 Lista ta' awturi u xogħlijiet fl-Index Librorum Prohibitorum - bl-Ingliż

Referenzi

Ħoloq esterni 

Kotba
Vatikan
Ċensura
Storja tal-Kristjaneżmu