Tajlandja
It-Tajlandja (Tajlandiża: ประเทศไทย Pratheṣ̄thịy), uffiċjalment Renju tat-Tajlandja (Tajlandiża: ราชอาณาจักรไทย Ratxa-anaxak) huwa pajjiż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tiegħu Bangkok. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'69 miljun ċittadin. Huwa l-akbar ħamsin-il pajjiż fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 513,120 kilometru kwadru (198,120 mi kw).

Tajlandja taqsam fruntiera mal-Kambodja, Laos, Malasja u Burma. Filwaqt li la ċ-Ċina u lanqas il-Vjetnam ma għandhom fruntiera mat-Tajlandja, it-territorji tagħhom huma inqas minn 100 km mit-territorju Tajlandiż. Ħafna partijiet tal-fruntieri tat-Tajlandja huma mdawra minn karatteristiċi naturali, bħax-Xmara Mekong.

Storja

Renju ta' Rattanakosin (aktar tard magħruf bħala Renju tas-Siam u mill-1910 bħala Renju tat-Tajlandja) (6 ta' April, 1782, Inkurunazzjoni ta' Rama I-1932, Rivoluzzjoni Kostituzzjonalista tal-1932) 
Stampa:Flag of Thailand.svg|Bandiera (1917-presente)
Stampa:Emblem of Thailand.svg|Tarka (1910-presente)
Stampa:Flag of Siam (1855).svg|Bandiera (1832-1916)
Stampa:Coat of arms of Siam.svg|Tarka (1873-1910)
Stampa:Flag of Thailand (1782).svg|Bandiera 1782
Stampa:Map of the Rattanakosin Kingdom.svg|Mappa (fil-1881)
Stampa:Map of Rattanakosin Kingdom in 1805.jpg|L-isfera ta 'influwenza tar-Renju Rattanakosin fl-1805
</gallery>

Ir-Renju ta' Rattanakosin (Tajlandiż: อาณาจักร รัตนโกสินทร์, IPA: [āːnāːt͡t͡กร รัตนโกสินทร์, IPA: [āːnāːt͡t͡t͡ɕàk ː s-ċentru tal-poter tradizzjonali ] rátǐi Ǖàk ːi ċentru ta' ǐáthōkː Siamese). Din twaqqfet fl-1782 bit-twaqqif ta’ Bangkok bħala l-belt kapitali. Iż-żona massima ta 'influwenza tar-Renju ta' Rattanakosin kienet tinkludi l-istati vassalli tal-Kambodja, il-Laos u xi renji Malajan. Ir-renju twaqqfet mir-Re Rama I (Phra Phutthayotfa Chulalok) tad-dinastija Chakri. L-ewwel nofs ta 'dan il-perjodu kien ikkaratterizzat mill-konsolidazzjoni tal-qawwa tar-renju u kien interrott minn kunflitti perjodiċi mal-Burma, il-Vjetnam u l-Laos. It-tieni perjodu kien wieħed ta' kompromessi mal-qawwiet kolonjali tal-Renju Unit u Franza, fejn is-Siam irnexxielu jibqa' l-uniku nazzjon tax-Xlokk tal-Asja li żamm l-indipendenza tiegħu.

Internament, ir-renju żviluppa fi stat nazzjonali ċentralizzat modern bi fruntieri definiti mill-interazzjonijiet tiegħu mal-poteri tal-Punent. Inkiseb progress ekonomiku u soċjali sinifikanti, ikkaratterizzat minn żieda fil-kummerċ barrani, l-abolizzjoni tal-iskjavitù, u l-espansjoni tal-edukazzjoni formali għall-klassi tan-nofs emerġenti. Madankollu, in-nuqqas li jiġu implimentati riformi politiċi sostanzjali laħaq il-qofol tiegħu fir-rivoluzzjoni tal-1932 u l-abbandun tal-monarkija assoluta favur monarkija kostituzzjonali.

Renju ta' Thonburi (6 ta' Novembru, 1767-6 ta' April, 1782, Inkurunazzjoni ta' Rama I) 
Ir-Renju ta' Thonburi, magħruf ukoll bit-Tajlandiż bħala ธนบุรี kien renju Siamese wara l-waqgħa tar-Renju ta' Ayutthaya mill-invażur Konbaung Burmiż. Is-saltna twaqqfet mir-Re Taksin il-Kbir, li mexxa l-kapitali lejn Thonburi. Ir-renju Thonburi kien jeżisti mill-1767 sal-1782. Fl-1782, ir-Re Rama I l-Kbir waqqaf ir-Renju ta' Rattanakosin u rriloka l-kapitali f’Bangkok tul ix-Xmara Chao Phraya, u temm ir-renju Thonburi. Il-belt ta' Thonburi baqgħet belt u provinċja indipendenti sakemm ingħaqdet ma’ Bangkok fl-1971.

Kapital: Thonburi; Storja: 6 ta' Novembru, 1767-Indipendenza ta' Burma, 28 ta' Diċembru, 1767-Imwaqqfa, 6 ta' April, 1782-Inkurunazzjoni ta' Rama I; Tip ta' Gvern: Monarkija Fewdali..

Restawr tal-awtorità Siamese 
Fl-1767, wara li ddomina l-Asja tax-Xlokk għal kważi 400 sena, ir-Renju ta'Ayutthaya ġie meqrud. Il-palazz irjali u l-belt inħarqu sal-art. It-territorju kien okkupat mill-armata tal-Burma u l-mexxejja lokali ddikjaraw lilhom infushom sinjuri, inklużi s-sinjuri ta' Sakwangburi, Pimai, Chanthaburi u Nakhon Si Thammarat. Chao Tak, nobbli ta 'dixxendenza Ċiniża u mexxej militari kapaċi, ipproċeda biex isir Lord bi dritt ta' konkwista, ibda bl-ixkora leġġendarja ta 'Chanthaburi. Ibbażat f'Chanthaburi, Chao Tak ġabar truppi u riżorsi, u bagħat flotta lejn Chao Phraya biex tieħu l-forti Thonburi. Fl-istess sena, Chao Tak seta’ jerġa’ jieħu Ayutthaya mingħand il-Burmiżi seba’ xhur biss wara l-waqgħa tal-belt.

Fuq l-indipendenza Siamese, Hsinbyushin ta 'Burma ordna lill-ħakkiem ta' Tavoy biex jinvadi Siam. Armati Burmiżi daħlu minn Sai Yok u assedjaw il-kamp ta’ Bang Kung, il-kamp għat-truppi Ċiniżi minn Taksin, fil-provinċja moderna ta’ Samut Songkhram. Taksin bil-għaġla bagħat lil wieħed mill-ġenerali tiegħu ta’ Boonma biex jikkmanda lill-flotta lil Bang Kung biex ittaffi l-assedju. L-armati Siamese dawru l-assedju tal-Burma u għelbuhom.

Ayutthaya, iċ-ċentru ta' l-awtorità Siamese għal mijiet ta' snin, kien meqrud tant li ma setax jintuża bħala ċentru tal-gvern. Tak waqqaf il-belt il-ġdida ta 'Thonburi Sri Mahasamut fuq ix-xatt tal-punent tax-Xmara Chao Phraya. Il-kostruzzjoni seħħet fuq madwar sena u Tak inkuruna lilu nnifsu fl-aħħar tal-1768 bħala r-Re Sanpet, iżda kien magħruf min-nies bħala r-Re Taksin, taħlita tat-titlu u l-isem personali tiegħu. Taksin inkuruna lilu nnifsu Re ta 'Ayutthaya biex ifisser il-kontinwazzjoni tal-glorji ta' qabel.

Gwerer mal-Burma 
Taksin kien ikkonsolida s-saltna Siamese l-antika b’bażi ġdida f’Thonburi. Madankollu, il-Burmiżi kienu għadhom lesti li jagħmlu gwerer massivi biex jerġgħu jwaqqgħu lis-Siamese. Mill-bażi tagħhom f'Chiang Mai, invadew Sawankhalok fl-1770 iżda s-Siamese setgħu jirripellaw l-invażjoni. Dan għamel lil Taksin jirrealizza l-importanza ta 'Lanna bħala bażi ta' riżorsi għall-Burmiżi biex jattakkaw it-territorji tat-Tramuntana. Kieku Lanna taqa’ taħt il-kontroll tas-Siamiż, it-theddid tal-Burma kien se jintilef.

Dak iż-żmien, Lanna, iċċentrata fuq Chiang Mai, kienet immexxija mill-ġeneral Burmiż Paw Myunguaun. Huwa kien il-ġenerali li mexxa l-invażjoni ta 'Sawankhalok fl-1770, iżda kien miġġielda mill-armati ta' Surasi ta 'Pitsanulok minn Chao Phraya. Fl-istess sena, is-Sjamesi kienu pijunieri f'invażjoni żgħira ta 'Chiang Mai iżda naqsu milli jiksbu xi riżultati produttivi.

Fl-1772 Paw Thupla, ġenerali Burmiż ieħor li kien fi gwerra fil-Laos, mar lejn il-punent u attakka Pichai u Uttaradit. L-armati ta' Pitsanulok għal darb'oħra repellaw l-invażjonijiet tal-Burma. Huma reġgħu rritornaw fl-1773 u din id-darba Phraya' Pichai wassal biex jinkiser ix-xabla leġġendarju tiegħu.

Gwerer fuq Lan na 
Fl-1774, Taksin ordna lil Chakri Chao Phrya u Surasi Chao Phraya biex jinvadu lil Chiang Mai. Wara kważi 200 sena ta 'ħakma tal-Burma, Lanna għaddiet f'idejn Siamese. Iż-żewġ Chao Phraya setgħu jieħdu Chiang Mai bl-għajnuna ta 'ribelli lokali kontra Burma u Taksin ħatruhom ħakkiema lokali: Phraya Chabaan bħala Phraya Vichianprakarn, il-Mulej ta' Chiangmai, Phraya Kawila bħala l-Mulej ta 'Lampang, u Phraya Vaiwongsa bħala l-Mulej ta' Lampoon. Is-sinjuri kollha taw ġieħ lil Thonburi. Paw Myunguaun u l-awtorità tal-Burma rtiraw lejn Chiang Saen.

Matul il-kampanji tat-Tramuntana ta' Taksin, l-armati tal-Burma ħatfu l-opportunità biex jinvadu Thonburi permezz ta’ Ta Din Daeng. Il-Burmiżi kkampjaw f'Bangkaew iżda kienu mdawra mill-armati Siamese kmandati minn Taksin. Għal aktar minn xahar il-Burmiżi kienu ilhom maqfula fuq il-post u mietu eluf minnhom. 3 Ħafna oħrajn saru priġunieri tas- Siamese.

Fl-1775 saret l-akbar invażjoni tal-Burma mmexxija minn Maha Thiha Thura. Minflok ma qasmet il-forzi li jinvaduh b'diversi modi, il-Maha Thiha Thura ġabar il-forza tiegħu ta' 30,000 direttament lejn Pitsanulok, li l-popolazzjoni tiegħu kienet biss 10,000. Paw Thupla u Paw Myunguaun minn Chiang Saen ppruvaw jerġgħu jieħdu Chiang Mai, iżda twaqqfu miż-żewġ Chao Phrayas, li ddefendew il-belt lura lejn Pitsanulok. Il-ġlied seħħew qrib Pitsanulok.

Maha Thiha Thura mexxa lit-truppi lejn Pitsanulok tant immens li s-Sjamesi kważi waqgħu. Qatgħet il-linji tal-provvista u attakka lill-armata rjali. Iż-żewġ Chao Phrayas iddeċidew li jabbandunaw Pitsanulok sabiex il-Burmiżi jkunu jistgħu jidħlu fil-belt rebbieħa, iżda minħabba l-mewt ta 'Hsinbyushin ir-re Burmiż fl-istess sena, kellhom jirtiraw.

Wara l-mewt tar-re Burmiż Hsinbyushin, il-Burmiżi sabu ruħhom involuti fil-ġlidiet dinastiċi tagħhom stess. Fl-1776, il-monarka l-ġdid Singusa bagħat lil Maha Thiha Thura biex terġa' tinvadi lil Lanna b’armata tant kbira li Lord Vichianprakarn ta' Chiang Mai kellu jabbanduna l-belt. Chao Phraya Surasi u Lord Kawila ta’ Lampang reġgħu ħadu Chiang Mai mingħand il-Burmiżi iżda ddeċidew li jħallu l-belt abbandunata peress li ma kienx hemm nies biex jimlew il-belt. Ma kienx hemm aktar invażjonijiet tal-Burma hekk kif Singu għamel il-purges dinastiċi tiegħu fuq il-prinċpijiet u fuq Maha Thiha Thura innifsu.

Espansjonijiet 
Fl-1776, gvernatur ta' Nangrong, in-Nakhon Nayok modern, ġġieled mal-gvernatur ta' Nakhon Ratchasima, il-belt kapitali tar-reġjun. Il-gvernatur imbagħad fittex l-appoġġ tar-Re Sayakumane ta' Champasak. Dan sar casus bellum għal Taksin biex jibgħat lil Chao Phraya Chakri biex jirbaħ Champasak. Ir-Re Sayakumane ħarab iżda nqabad u nżamm f'Thonburi għal sentejn sakemm reġa’ ntbagħat biex jaħkem is-saltna tiegħu fl-1780 f'ġieħ Thonburi. Il-kampanja Champasak kisbet lil Chakri it-titlu ta' Somdet Chao Phraya Maha Kasatseuk. Taksin ivvinta t-titlu Somdet Chao Phraya għal mandolin bl-istess unur bħar-royalty.

Fl-1778, mandolin tal-Laos jismu Phra Wo fittex l-appoġġ tas-Siamese kontra r-Re Bunsan ta' Vientiene iżda ġie maqtul mir-re tal-Laos. Fl-1779, Taksin bagħat truppi mmexxija miż-żewġ aħwa kmandanti famużi, Phraya Chakri u ħuh, Phraya Surasi, biex jissottomettu lil Vientiene. Fl-istess ħin, ir-Re Suriyavong ta 'Luang Prabang issottometta lil Thonburi u ngħaqad mal-invażjoni ta' Vientiene. Ir-Re Bunsan ħarab u ħeba fil-foresti, iżda aktar tard ċeda lis-Siamese u l-familja rjali ta' Vientiene ġiet deportata lejn Thonburi bħala ostaġġi. Il-forzi Thonburi ħadu żewġ immaġini siewja ta' Buddha, l-ikoni simboliċi ta' Vientiane bħall-Emerald Buddha u Phra Bang, lil Thonburi. Imbagħad it-tliet renji Laosjani saru tributarji Siamese u baqgħu taħt il-ħakma tagħhom għal mitt sena oħra.

Territorju 
Ir-renju taħt il-ħakma ta 'Taksin kien ħafna iżgħar minn fi żmien Ayutthaya. Kienet tinkludi l-provinċji li ġejjin: Thon Buri, Ayutthaya, Ang Thong, Singburi, Lopburi, Uthai Thani, Nakhon Sawan, Chachoengsao, Prachinburi, Nayok Nakhon, Chonburi, Rayong, Chantaburi, Trat, Nakhon Chai Si, Nakhon Pathom, Suphanburi, Ratchaburi, Phrachanburia, Chachoengsao, Chachoengsao, Chachoengsao, Chachoengsao, Chachoengsao, Chachoengsao, Prachinburi. Khiri Khan.

Matul ir-renju tiegħu, ir-Re Taksin wettaq il-politika ta 'espansjoni tiegħu fid-direzzjonijiet li ġejjin:

Fit-tramuntana, inkluża Lanna kollha, keċċew lill-Burma u l-alleati lokali saru s-subjugation Thonburi.
Fin-nofsinhar, kien jinkludi Syburi, Kedah tal-lum, u Trengganu fil-Malasja.
Fil-lvant, il-Kambodja kienet imrażżna. Il-forzi tiegħu saħansitra attakkaw.
Fil-grigal, inklużi Vientiane, Phuan, Luang Phrabang, u Hua Phan Ha Thang Hok.
Fix-Xlokk, inkluż Phutthaimat (Hà Tiên fil-Vjetnam illum).
Fil-punent, lejn Mergui u Tenasserim fil-Mjanmar fl-Oċean Indjan.

Ekonomija 
Is-snin tal-gwerra u l-invażjonijiet tal-Burma żammew lill-bdiewa milli jaħdmu f'attivitajiet agrikoli. Il-biċċa l-kbira tan-nies kienu ġew deportati lejn Burma fil-waqgħa ta 'Ayutthaya fl-1767 u n-nuqqas ta' ħaddiema sar is-sors ewlieni tal-problemi. Taksin kien għamel dak kollu li setaʼ biex iħeġġeġ lin-nies joħorġu mill-moħbi fil-foresta u jippromwovu l-agrikoltura. Fl-1773 huwa ppromulga l-Enlistment Tattoo li ħalla marka permanenti fuq il-iġsma tal-komuni, u żammhom milli jaħarbu jew jiċċaqilqu. Il-prattika kompliet sew fi żmien Rattanakosin sakemm ir-Re Chulalongkorn abolixxa din il-piena. Peress li Taksin kien jappartjeni għal familja ta 'negozjanti Ċiniżi, huwa biegħ il-proprjetajiet u l-affarijiet reali u tal-familja tiegħu biex jissussidja l-produzzjoni billi jagħti l-flus lill-ħaddiema. Dan irriżulta li kien eżenzjoni temporanja għal tnaqqis ekonomiku bħal dan. Madankollu, l-ekonomija Siamese wara l-katastrofi kellha bżonn iż-żmien biex tirriabilita.

Taksin innifsu kkummissjona wkoll missjonijiet kummerċjali lejn pajjiżi ġirien biex jirritornaw is-Siam lejn id-dinja ta 'barra, primarjament ma' Qing China. Fl-1781 bagħat diversi missjonijiet b'ġieħ lill-Qing biex jerġgħu jibdew ir-relazzjonijiet diplomatiċi u kummerċjali.

Problemi politiċi u ekonomiċi 
Thonburi beda jifforma s-soċjetà tiegħu. Taksin ġabar riżorsi mill-gwerer u ttratta man-negozjanti Ċiniżi. Il-gruppi ewlenin ta 'nies f'Thonburi kienu Tajlandiż lokali, "phrai" jew "commoners", Ċiniżi, Laosjani, Khmer, Mons. Xi negozjanti Ċiniżi qawwija li nnegozjaw fil-kapital il-ġdid ingħataw titli uffiċjali. Wara s-sultan u l-qraba tiegħu, l-uffiċjali kienu qawwija. Huma kellhom numri ta '"phrai", komuni li ġew reklutati bħala forzi. Uffiċjali Thonburi kienu prinċipalment imħassba bl-affarijiet militari u ta’ “negozju”.

Minkejja s-suċċessi ta 'Taksin, sal-1779 ir-Re Taksin kien fl-inkwiet. Huwa ġie rreġistrat fil-gazzetti Rattanahosin u rakkonti missjunarji bħala maniac, insult patrijiet Buddisti ta 'grad għoli, jipproklama lilu nnifsu "figura divina" jew "Erba' Stadji ta' Kjarifika" jew sotapanna. Missjunarji barranin kienu wkoll imnaddaf minn żmien għal żmien. L-uffiċjali tiegħu, prinċipalment ta 'oriġini Ċiniża, huma maqsuma f'fazzjonijiet, li waħda minnhom għadha tappoġġjah, iżda l-oħra le. L-ekonomija kienet ukoll fi kriżi, il-ġuħ qerdu l-art, il-korruzzjoni u l-abbużi tal-poter kienu rampanti, il-monarka pprova jerġa’ jġib l-ordni permezz ta’ pieni ħorox li wasslu għall-eżekuzzjoni ta’ għadd kbir ta’ uffiċjali u negozjanti, l-aktar Ċiniżi etniċi, li mbagħad wasslu għal skuntentizza dejjem tikber fost l-uffiċjali.

Fl-1782 Thonburi bagħtet armata enormi biex jissottomettu renji fil-qrib bħall-Kambodja u l-prinċipalitajiet tal-Laos, iżda waqt li kienu 'l bogħod, faqqgħet ribelljoni, immexxija minn uffiċjal qawwi. Ir-ribelli fl-aħħar ikkontrollaw il-kapital, u ġiegħlu lir-re jirriżenja. Jingħad li Taksin tħalla jsir monk. Aktar tard, il-Ġeneral Phraya Chakri, Kap Kmandant tal-Armata tal-Kambodja, li gawda minn appoġġ popolari wiesa’ fost l-uffiċjali, ġie offrut it-tron lill-Kap Kmandant tar-Re Taksin hekk kif irritorna mill-Kambodja u neħħa uffiċjalment lir-Re Taksin mill-monjaċiżmu tiegħu. Taksin ġie eżegwit bil-moħbi ftit wara.

Stabbiliment Rattanakosin 
Wara l-eżekuzzjoni, il-kmandant fil-kap assuma t-tron tar-renju Thonburi bħala r-Re Ramathibodi jew Rama I. Ir-Re Rama I mexxa s-sede rjali tiegħu madwar ix-Xmara Chao Phraya lejn ir-raħal ta’ Bang-Koh (li jfisser "post tal-gżira ") li kien bena. Il-kapital il-ġdid ġie stabbilit fl-1782 u jismu Rattanakosin. Thon Buri baqgħet belt u provinċja indipendenti, sakemm ingħaqdet ma 'Bangkok fl-1971.

Renju ta' Ayutthaya (1351-1767) 
Ir-Renju ta' Ayutthaya ħakem it-Tajlandja mill-1351 sal-1767. Ir-Re Ramathibodi I (U Thong) waqqaf il-kapitali Ayutthaya (อยุธยา) fl-1350 u assorbit lil Sukhothai, 640 kilometru fit-tramuntana, fl-1376. Matul l-erba 'sekli ta' wara, ir-renju kiber biex sar in-nazzjon tas-Siam, bil-fruntieri tiegħu bejn wieħed u ieħor isegwu l-fruntieri tat-Tajlandja moderna, ħlief lejn it-tramuntana, mir-Renju ta 'Lannathai. Ayutthaya kienet favur il-kummerċ barrani, kemm jekk Ċiniż, Indjan, Ġappuniż jew Persjan, u aktar tard Portugiż, Spanjol, Olandiż, Brittaniku u Franċiż, u ppermettilhom jistabbilixxu insedjamenti barra l-ħitan tal-belt. Il-qorti tar-Re Narai (1656-1688) kellha kuntatti qawwija mal-qorti tar-Re Louis XIV ta' Franza, li l-ambaxxaturi tagħha qabblu l-belt fid-daqs u l-ġid ma' Pariġi.

Kapitali: Ayutthaya (1351-1463), Phitsanulok (1463-1488), Ayutthaya (1463-1666), Lopburi (1666-1688), Ayutthaya (1688-1767); Storja: 1351-Adeżjoni ta 'Uthong mat-tron ta' Ayutthaya, 1438-Għaqda personali mar-renju ta 'Sukhothai, 1584 Għaqda ma' Sukhothai, 1593-Gwerra tal-Iljunfanti, 1629-Tmiem tad-dinastija Sukhothai, is-saltna kollha tas-17 Ayutthaya; Forma ta' Gvern: Monarkija feudali.

Renju ta' Sukhotai (1238-1438) 

Ir-Renju ta' Sukhothai (Tajlandiż: อาณาจักรสุโขทัย),1 imsejjaħ ukoll Sukhothai bit-traslitterazzjoni Ingliża tiegħu, kien renju preċedenti fit-Tramuntana tat-Tajlandja.

Din twaqqfet f'nofs is-seklu 13 meta ħakkiem lokali Tajlandiż mexxa rewwixta kontra l-ħakma tal-Kmer. Kienet teżisti biss bħala qawwa reġjonali żgħira sakemm it-tielet gvernatur tagħha, Ramkhamhaeng, wara li wiret ir-renju madwar l-1279. Huwa estenda l-poter tiegħu fin-nofsinhar fuq il-peniżola ta’ Malacca, fil-punent f’dik li llum hija Burma, u fil-grigal fil-Laos tal-lum. Mal-mewt tiegħu fl-1298 ir-renju beda jitlef il-poter u fl-1438 ġie assorbit mir-renju ta’ Ayutthaya.

Referenzi 

Tajlandja
Pajjiżi tal-Asja
Monarkiji kostituzzjonali