Laos
Il-Laos (Lao: ລາວ Lāo), uffiċjalment Ir-Repubblika Popolari Demokratika tal-Lao (Lao: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ‎ Saþalanalat Paxaþipatai Paxaxōn Lao) huwa pajjiż interkjuż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tagħha tkun Vientiane.  Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Burma, iċ-Ċina, il-Vjetnam, il-Kambodja u t-Tajlandja. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 7-il miljun ċittadin.

Renju tal-Laos (11 ta' Mejju, 1947-2 ta' Diċembru 1975) 

Ir-Renju tal-Laos kien stat sovran mill-1953 sa Diċembru 1975, meta l-Pathet Lao waqqa' l-gvern u ħoloq ir-Repubblika Demokratika tal-Poplu tal-Laos.1 Billi ppermettiet awtonomija fl-1949 bħala parti minn federazzjoni mal-bqija tal-Indokina Franċiża, l-1953 Franko-Laos fl-aħħar stabbilixxa stat sovran indipendenti Laos.

Iżda dan sar mingħajr ma ġie stabbilit min se jmexxi l-pajjiż. Fis-snin ta' wara, tliet gruppi tħabtu għall-poter: in-newtralisti għall-Prinċep Souvanna Phouma, il-partit tal-lemin li jappoġġja lill-Prinċep Boun Oum ta' Champassak, u x-xellug, rappreżentat mill-Front Patrijottiku Laos appoġġjat mill-Vjetnam (issa msejjaħ Pathet Lao) mill-Prinċep Souphanouvong u l-Prim Ministru futur Kaysone Phomvihane.

Innu: Pheng Xat Lao; Kapitali: Vientiane (amministrattiv), Luang Prabang (ċerimonjali); Entità: Renju; Lingwa Uffiċjali: Lao; Lingwi Oħra: Franċiż; Żona: 236,800 km²; Popolazzjoni: 3,100,000 abitant, Densità 13.09 abitant/km²; Munita: Lao Kip; Storja: 11 ta' Mejju, 1947-Awtonomija, 9 ta' Novembru, 1953-Indipendenza, 23 ta' Awwissu, 1975-Tkebbija Komunista, 2 ta' Diċembru, 1975-Twaqqif tal-PDR Lao; Forma ta' Gvern: Monarkija Kostituzzjonali; King: Sisavang Vong (1947-1959), Sisavang Vatthana (1959-2 ta' Diċembru, 1975); Prim Ministru: Phaya Khammao (1945-1946), Souvanna Phouma (1962-2 ta' Diċembru, 1975); Membru ta': NU.

Gvern 
Wara t-Trattat Franco-Laos tal-1953, li ta l-indipendenza tal-Laos, il-Gvern Rjali tal-Laos ħa l-kontroll tal-pajjiż. Dan it-trattat stabbilixxa monarkija kostituzzjonali, b'Sisavang Vong bħala Re u l-Prinċep Souvanna Phouma bħala Prim Ministru. F'dan iż-żmien, Luang Prabang kienet il-kapitali rjali.

Saru ħafna tentattivi biex jiġu stabbiliti gvernijiet ta' koalizzjoni: gvern ta' għaqda nazzjonali ġie stabbilit fl-1958 mill-Prinċep Souvanna Phouma, iżda baqa' ħaj biss għal ftit xhur. Il-Prim Ministru, li skont il-Kostituzzjoni ħatar il-ministri tiegħu u rċieva l-parir tar-Re, għamel ftehim ma 'ħuh, il-Prinċep Souphanouvong: Souvanna Phouma tat lill-komunisti żewġ siġġijiet fil-Kunsill tal-Ministri, u bi skambju Souphanouvong jintegra 1,500 mis-6,000 truppa komunista tiegħu fl-armata rjali. Il-half ħuh ingħata l-kariga ta' Ministru tal-Ippjanar, Rikostruzzjoni u Urbanizzazzjoni, filwaqt li membru ieħor tal-Partit Komunista nħatar Ministru tar-Reliġjon u l-Belle Arti.

Relazzjonijiet esterni 
Il-Gvern tar-Renju tal-Laos kellu relazzjonijiet mill-qrib mal-Stati Uniti, li appoġġaw u għenu fil-kampanja kontra l-Pathet Lao u l-moviment komunista fil-Vjetnam ta' Fuq. Ir-Re Savang Vatthana żar l-Istati Uniti fl-1963 biex jiltaqa' mal-President Kennedy.

Il-Laos kien appoġġjat ukoll minn Franza, l-Awstralja, il-Burma, it-Tajlandja u l-Ġappun.

Waqgħa tal-gvern 

Fl-1960, f'nofs sensiela ta' ribelljonijiet, inqala' ġlied bejn l-Armata Rjali Lao u l-Pathet Lao. It-tieni gvern proviżorju ta' għaqda nazzjonali iffurmat mill-Prinċep Souvanna Phouma fl-1962 falla, u s-sitwazzjoni ddeterjorat minn hemm 'il quddiem hekk kif il-kunflitt fil-Laos sar fokus ta' rivalità tas-superpotenzi.

Allarmata mill-qawwa u l-influwenza dejjem tikber tal-Việt Minh, u jibżgħu mit-tixrid tal-komuniżmu, l-Istati Uniti bdew jgħinu lill-Laos fl-1953, fi proċess li niġġenera korruzzjoni mifruxa fi ħdan il-gvern tar-Renju. L-involviment tal-Istati Uniti reġa żdied fis-sittinijiet, meta, bi tweġiba għal dak li ħassret il-poter komunista li ħarġet fil-Laos, ħarġet bħala tentattiv ta' gwerra fl-Istati Uniti. Il-Laos, li jirrappreżenta ksur dirett tal-Konferenza ta' Ġinevra tal-1954[ċitazzjoni meħtieġa]. Dan kien jinvolvi ammont kbir ta' għajnuna militari, inkluż it-taħriġ u t-tagħmir tal-forzi tal-Ġeneral Vang Pao fil-Provinċja ta’ Xiangkhoang mill-Forzi Speċjali tal-Istati Uniti, u l-moviment tal-irġiel u t-tagħmir lejn il-Laos mit-Tajlandja mil-linji tal-ajru kummerċjali tas-CIA, Air America.

Fl-aħħarnett, inkiseb waqfien mill-ġlied fi Frar tal-1973, wara l-Ftehimiet ta' Paċi ta' Pariġi bejn l-Istati Uniti u l-Vjetnam ta' Fuq. F'April 1974, ġie stabbilit Gvern Proviżorju ieħor ta' Unità Nazzjonali, għal darb'oħra bil-Prinċep Souvanna Phouma bħala Prim Ministru. Madankollu, f'dan iż-żmien, iż-żoni kkontrollati mill-forzi Pathet Lao koprew ħafna mill-pajjiż, u wara l-waqgħat ta 'Pnom Penh u Saigon f'April 1975, avvanzaw fuq il-kapital, li qabdu fit-23 ta' Awwissu.

Fit-2 ta' Diċembru 1975 fi Vientiane, il-Prinċep Vongsavang ippreżenta l-ittra ta' abdikazzjoni tar-Re Savang Vatthana lill-Pathet Lao. Ir-Repubblika Demokratika Popolari tal-Laos ġiet stabbilita bil-Prinċep Souphannavong bħala President. Kaysone Phomvihane aġixxa bħala Prim Ministru u Segretarju Ġenerali tal-Partit Rivoluzzjonarju tal-Poplu tal-Laos.

Referenzi