Timor tal-Lvant
It-Timor tal-Lvant (Lingwa Portugiża: Timor-Leste, Lingwa Tetum: Timór Lorosa'e, uffiċjalment Repubblika Demokratika ta' Timor tal-Lvant (Lingwa Portugiża: República Democrática de Timor-Leste, Lingwa Tetum: Repúblika Demokrátika Timór-Leste) huwa pajjiż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tiegħu Dili. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti f'1.4 miljun ċittadin. Huwa l-akbar mija u ħamsa u disgħin u wieħed fid-dinja, it-territorju tiegħu jkopri erja ta' 15,007 kilometru kwadru (5,794 mi kw).

Storja 
Mill-1702 sal-1975, it-Timor tal-Lvant kien territorju barrani tal-Portugall, li aktar tard kien uffiċjalment il-Provinċja Portugiża Barranija tat-Timor, ġeneralment magħrufa bħala "Timor Portugiż". Wara r-Rivoluzzjoni tal-Qronfol tal-1974, il-gvern il-ġdid tal-Portugall beda proċess ta’ dekolonizzazzjoni gradwali tat-territorji barranin tiegħu, inkluż it-Timor Portugiż. Matul il-proċess, inqala kunflitt ċivili bejn id-diversi partiti politiċi Timoriżi, bil-"Front Rivoluzzjonarju għal Timor tal-Lvant Indipendenti" (Fretilin) ​​​​prevali u jkun jista 'jikkontrolla l-kapitali Dili, u ġiegħel lill-gvernatur Portugiż u l-istaff tiegħu jittrasferixxu s-sede tagħhom fil-gżira ta' Atauro.

Fit-28 ta' Novembru, 1975, Fretilin iddikjara unilateralment l-indipendenza tat-Timor Portugiż ta' dak iż-żmien, u sejħilha r-Repubblika Demokratika tat-Timor tal-Lvant (bil-Portugiż għal "Repubblika Demokratika tat-Timor-Leste"). Madankollu, il-Portugall ma għarafx dik l-indipendenza, u l-gvernatur Portugiż kompla jkun preżenti u jamministra formalment il-provinċja minn Atauro, għalkemm b'awtorità de facto limitata fuq it-territorju li kien fadal ta' Timor tal-Lvant.

Disat ijiem wara, l-Indoneżja bdiet l-invażjoni tal-biċċa l-kbira tat-territorju ta’ Timor tal-Lvant. Wara l-invażjoni, il-gvernatur Portugiż u l-istaff tiegħu ħallew Atauro abbord żewġ vapuri tal-gwerra Portugiżi. Bħala dikjarazzjoni ta' sovranità, il-Portugall żamm dawn il-bastimenti tal-gwerra għassa fl-ilmijiet madwar Timor tal-Lvant sa Mejju 1976.

Fis-17 ta' Lulju 1976, l-Indoneżja annesset formalment lil Timor tal-Lvant bħala s-27 provinċja tagħha u bidlet l-isem uffiċjali tagħha għal Timor Timur, it-traduzzjoni Indoneżjana ta’ “Timor tal-Lvant”. L-użu tal-lingwa Portugiża mbagħad ġie pprojbit, peress li kienet meqjusa bħala relikwa ta’ kolonizzazzjoni.

L-annessjoni ġiet rikonoxxuta minn xi pajjiżi, l-aktar rilevanti kienu l-Istati Uniti u l-Awstralja,2 iżda ma kinitx rikonoxxuta mill-Portugall, il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi l-oħra[ċitazzjoni meħtieġa] u n-Nazzjonijiet Uniti. In-Nazzjonijiet Uniti komplew jirrikonoxxu lill-Portugall bħala s-setgħa amministrattiva leġittima tat-Timor tal-Lvant.

L-Indoneżjani telqu fl-1999 u Timor tal-Lvant daħal taħt l-amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti.

Wara li l-indipendenza tat-Timor-Leste ġiet restawrata fl-2002, il-gvern tat-Timor tal-Lvant talab li l-isem Timor-Leste jintuża minflok "Timor tal-Lvant". Dan biex jiġi evitat it-terminu Indoneżjan u t-tfakkira tiegħu tal-okkupazzjoni Indoneżjana.

Storja Estiża 
Il- gżira ta' Timor ġibdet kummerċjanti Ċiniżi u Malajani, minħabba l- abbundanza ta' sandlwood, għasel, u xama'. Il-formazzjoni tal-kummerċ lokali kienet fl-oriġini tat-tiġijiet mal-familji rjali lokali, li kkontribwixxa għad-diversità etnika-kulturali.

l-ewwel abitanti 
Skont xi antropoloġi, grupp żgħir ta' kaċċaturi u bdiewa diġà abitaw il- gżira taʼ Timor madwar 12-il elf sena QK. Hemm dokumenti li juru l-eżistenza ta' kummerċ sporadiku bejn Timor u ċ-Ċina mis-seklu 7, għalkemm dan il-kummerċ kien ibbażat prinċipalment fuq il-bejgħ ta’ skjavi, xama’ tan-naħal u injam tas-sandl, injam nobbli użat fil-manifattura ta' għamara ta' lussu u fwejjaħ, u li kien ikopri prattikament il-gżira kollha. Madwar is- seklu erbatax, it- Timoriżi taw ġieħ lis- saltna ta' Java. L-isem Timor ġej mill-isem mogħti mill-Malażi lill-gżira fejn jinsab il-pajjiż, Timur, li jfisser Lvant.

Storja 
L-ewwel aħbar li bħalissa hija magħrufa dwar il-gżira ta' Timor tmur lura għall-1515. Il-gżira kienet abitata minn esploraturi Portugiżi u Olandiżi. Madankollu, f’April 1859 it-Trattat ta’ Lisbona ddeċieda t-tqassim tal-gżira f'żewġ partijiet, li fihom il-parti tal-punent kienet taħt il-kontroll tal-Olandiżi u l-parti tal-Lvant taħt il-kmand tal-Portugiż.

Il-kapitali tal-Portugiż fil-gżira ġiet stabbilita f'Dili, belt li twaqqfet fl-1869.

Il- Portugiżi stabbilixxew f'dan it- territorju biex jikkultivaw relazzjonijiet kummerċjali, peress li Timor kellu riżorsi materjali importanti, bħall- injam.

Il- popolazzjoni indiġena ta' Timor kienet organizzata f’stadji u kapijiet. Fejn spikkaw ħamsa: il-liurari, fihom kien hemm is-slaten u l-kapijiet; Id-dejta magħmula minn nobbli u ġellieda; l-ema-renju, għal din il-klassi kienu l-komuni ħielsa; ata, skjavi u lutum, din il-proprjetà kienet magħmula minn rgħajja nomadi.

L-abitanti indiġeni fosthom tkellmu l-lingwa tagħhom stess u pparteċipaw fir-reliġjonijiet tagħhom. Huma użaw biss il-lingwa Portugiża biex jitkellmu mal-kolonisti. Bil-wasla tal-missjunarji Ewropej, il-fidi Nisranija bdiet tissetilja fost il-popolazzjoni u l-lingwa Portugiża nfirxet.

Il-Portugall uża lil Timor fil-bidu tiegħu bħala post ta’ eżilju, fejn kienu jgħixu priġunieri politiċi u kriminali komuni.

Min-naħa tagħha, il-kolonja Olandiża kompliet l-iżvilupp tagħha fuq in-naħa tal-punent.

Matul it- Tieni Gwerra Dinjija, f'Diċembru 1941, il- parti Portugiża ta' Timor kienet okkupata mill- armata Awstraljana u Olandiża. Huma stennew li l-Ġappuniżi jinvadu t-territorju. U fl-aħħarnett, wara l-invażjoni tagħhom fi Frar tal-1942, infetħet kampanja ta' gwerillieri, magħrufa bħala l-“battalja ta' Timor” li damet sena. Dawn il-battalji kellhom konsegwenzi fatali għall-popolazzjoni ċivili, li tilfu djarhom u fejn il-Ġappuniżi ħatfu l-provvisti tal-ikel.

Wara l-invażjoni Ġappuniża, il-mewt tal-abitanti ta 'Timor laħqet is-somma ta' 70 000. Meta spiċċat il-gwerra, il-Ġappun irtira mill-gżira, u ċedew it-territorju lill-Portugiżi, li komplew b'kolonizzazzjoni Ŝejjed. Fl-1955 il-gżira ġiet imsemmija bħala r-Repubblika Portugiża.

Parti żgħira biss tal-popolazzjoni kienet edukata taħt il-kmand tal-Portugiż.

Wieħed mill-aktar mumenti importanti fl-istorja ta' Timor iseħħ fi żmien ir-rivoluzzjoni tal-Qronfol fil-Portugall. Dan l-avveniment kellu jimmarka l-bidu tad-dekolonizzazzjoni mill-Portugall. Il-partit li se jieħu r-rwol ewlieni f'dan il-proċess kien il-FRETILIN (Front Indipendenti għall-Ħelsien tat-Timor tal-Lvant), iżda fil-bidu ma kisebx appoġġ sħiħ. It-tensjoni bejn il-fazzjonijiet kibret u f'Awwissu tal-1975 faqqgħet gwerra ċivili mal-UDT konservattiv u l-grupp favur l-Indjan APODETI, li ma għażlux għall-ewwel forza qabel Ottubru, meta ddominaw it-territorju. Matul dan il-perjodu, l-amministrazzjoni Portugiża u t-truppi irtiraw lejn il-gżira ta' Atauro, filwaqt li ċ-ċivili ġew evakwati lejn l-Awstralja. Fl-aħħarnett, ir-rebbieħa pproklamaw l-indipendenza fit-28 ta' Novembru 1975, li ma kinitx rikonoxxuta uffiċjalment mill-Portugall, li kien segwa l-problema mingħajr ma nvolviet ruħu, peress li mis-sajf kienu wkoll imdawrin fi kriżi politika u militari serja ħafna.

Il-Portugiż u l-Indoneżjani 
Wara l-indipendenza fit-28 ta' Novembru 1975, qabel ma sar ir-rikonoxximent internazzjonali, fis-6 ta' Diċembru paraxutturi u forzi tal-Navy Indoneżjan attakkaw il-kapitali u f'operazzjoni ta' malajr ħaduha f’idejha, ​​u wara okkupaw iċ-ċentri tan-nervituri tat-territorju. Il-ġustifikazzjoni kienet li kienu qed iwieġbu għal talba mill-Unjoni Demokratika tat-Timor tal-lemin li titlob l-għajnuna minħabba s-sitwazzjoni diżordinata li kienet qed isseħħ. Dak li kien fadal mill-amministrazzjoni Portugiża u l-ħamsin suldat tal-gwarniżjon li kienu rtiraw lejn il-gżira ta' Atauro ħabbru r-ritorn tagħhom lejn il-metropoli. Il-Portugall kiser ir-relazzjonijiet diplomatiċi mal-invażuri u ħabbar li ma għarafx l-azzjoni.

Biex tgħaxxaq, il-fatt li l-partit tal-maġġoranza tat-Timor tal-Lvant, Fretilin (Frente Revolucionária de Timor Leste Independente, Front Rivoluzzjonarju tat-Timor tal-Lvant Indipendenti), kien xellugi u rċieva appoġġ vokali miċ-Ċina, fisser li l-Stati Uniti (li kienet qed tirtira mill-Vjetnam t'Isfel) u l-Awstralja ma tfixklu l-ebda impediment għal din l-annessjoni Partit Komunista fl-1965). Il-ġurnata ta' qabel l-invażjoni, il-President Amerikan Gerald Ford u s-Segretarju tal-Istat tiegħu, Henry Kissinger, kienu ltaqgħu mal-Ġeneral Suharto f'Jakarta, u taw il-permess għall-invażjoni. Minn dakinhar, permezz ta' amministrazzjonijiet differenti (inkluż ta' Bill Clinton), l-Istati Uniti komplew ibigħu l-armi lill-Indoneżja, għalkemm din tal-aħħar eventwalment spiċċat l-appoġġ tal-Istati Uniti għar-reġim ta' Suharto.

Wara l-invażjoni, f'Lulju 1976, it-territorju kien iddikjarat is-sebgħa u għoxrin provinċja tal-Indoneżja (imsejħa Timor Timur). Madankollu, l-invażjoni ma kinitx rikonoxxuta min-Nazzjonijiet Uniti, u għalhekk l-istatus legali tagħha baqa’ dak ta' territorju mhux awtonomu taħt amministrazzjoni Portugiża.

L-annessjoni Indoneżjana kienet ikkaratterizzata minn vjolenza u brutalità estremi. Matul l-invażjoni u l-okkupazzjoni (24 sena), inqatlu madwar 60,000 sa 200,000 ruħ, minn popolazzjoni ta' madwar 600,000 fiż-żmien tal-invażjoni.5 Dokument ta' statistika rrappurtat mill-Kummissjoni ta' Akkoljenza, Verità u Rikonċiljazzjoni ta' Timor tal-Lvant semma firxa baxxa ta' 102,80,80, kunflitti ta' qtil u mewt. 600 minħabba l-ġuħ u l-mard.

Madankollu, diversi gruppi, immexxija minn Fretilin, bdew jirreżistu kontra l-forzi Indoneżjani u favur l-indipendenza fil-muntanji tal-gżira, taħt il-kmand tal-kap tagħhom, Xanana Gusmão, sakemm jinqabad u l-ħabs tiegħu f'Jakarta, l-Indoneżja. Il-pożizzjoni tiegħu kienet aktar tard mimlija minn Konis Santana. Fl-1996, l-Isqof Carlos Felipe Ximenes Belo u José Ramos-Horta, żewġ attivisti prominenti għall-paċi u l-indipendenza, irċevew il-Premju Nobel għall-Paċi.

Indipendenza 

Fl-1999, il-gvern Indoneżjan iddeċieda, taħt pressjoni internazzjonali qawwija, li jsejjaħ referendum dwar il-futur tat-Timor tal-Lvant. Fl-aħħar nett, fit-30 ta' Awwissu 1999, it-Timoriż ivvota għall-indipendenza mill-Indoneżja, f'referendum issorveljat min-Nazzjonijiet Uniti, fejn taw maġġoranza ċara (78.5%) favur l-indipendenza, u ċaħdu l-alternattiva li tkompli tkun provinċja awtonoma fi ħdan l-Indoneżja.

Madankollu, seħħew irvelli vjolenti immedjatament wara l-votazzjoni, instigati minn milizzji kontra l-indipendenza (megħjuna minn elementi tal-armata Indoneżjana). F'xahar wieħed biss, 2,000 ruħ mietu, mijiet ta' nisa ġew stuprati, tliet kwarti tal-popolazzjoni ġew spostati u 75 fil-mija tal-infrastruttura tal-pajjiż ġiet meqruda, u b’hekk l-ibliet tal-pajjiż naqqsu għal ruins, prinċipalment Dili, il-kapitali.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-forzi taż-żamma tal-paċi tan-Nazzjonijiet Uniti mmexxija mill-Awstralja ġew skjerati biex jerġgħu jġibu l-ordni, u jiftħu t-triq għall-UNTAET, l-amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti. L-indipendenza ġiet rikonoxxuta internazzjonalment fl-20 ta' Mejju 2002. Timor Leste ingħaqad man-Nazzjonijiet Uniti fis-27 ta' l-istess sena.

L-eks ġellied tal-gwerillieri Xanana Gusmão ġie elett bħala l-ewwel president tar-Repubblika Demokratika tat-Timor tal-Lvant u kien ittamat li l-benefiċċji tal-esplorazzjoni taż-żejt fil-Baħar Timor (bejn Timor tal-Lvant u l-Awstralja) jistgħu jgħinu lil dak li huwa wieħed mill-aktar pajjiżi sottożviluppati fuq il-pjaneta.

Il-Kriżi tal-2006 
Il-kriżi bdiet b'serje ta' protesti u petizzjonijiet lill-gvern li saru minn madwar 600 membru tal-armata li argumentaw id-diskriminazzjoni fil-promozzjonijiet fi ħdan l-istituzzjoni. L-hekk imsejħa “Petizzjonanti” malli tkeċċew mill-armata, irribellaw u waqqfu guerilla żgħira iżda sinifikanti kontra l-gvern, u ħadu kenn fid-distretti muntanjużi. Din is-sitwazzjoni ġabet fuq quddiem tilwima antika fi ħdan is-soċjetà Timorese, li fiha kien hemm rivalità soċjali u ta' perċezzjoni bejn l-abitanti tal-Lvant u l-Punent tal-pajjiż innifsu.Tradizzjonalment, il-militar kien assoċjat mal-abitanti tal-Lvant u l-pulizija mal-abitanti tal-Punent.

“Fiha l-uffiċjali tal-Pulizija Nazzjonali tat-Timor tal-Lvant (PNTL) tħallew joħorġu mill-kwartieri tagħhom biex jiġu skortati – waqt li ma kinux armati – mill-elementi tan-Nazzjonijiet Uniti, iżda wara li mxew ftit metri l-forzi armati tat-Timor tal-Lvant fetħu n-nar b’mod indiskriminat qatlu tmien uffiċjali tal-pulizija u darab aktar minn 25 fosthom żewġ konsulenti tal-pulizija tan-NU.

Taħt dawn iċ-ċirkostanzi ġiet skjerata forza internazzjonali għaż-żamma tal-paċi għat-tieni darba u bħala konsegwenza twaqqfet missjoni ġdida tan-Nazzjonijiet Uniti; Missjoni Integrata tan-Nazzjonijiet Uniti fit-Timor tal-Lvant (UNMIT) li l-mandat tagħha skada f'Diċembru 2012.

Amministrazzjoni Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti għal Timor tal-Lvant (25 ta' Ottubru, 1999-20 ta' Mejju, 2002) 

L-Amministrazzjoni Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti fit-Timor tal-Lvant (Administração Transitória em Timor-Leste das Nações Unidas, Amministrazzjoni Transitorja tan-Nazzjonijiet Uniti fit-Timor tal-Lvant) (magħrufa wkoll bħala UNTAET) kienet missjoni taż-żamma tal-paċi tan-Nazzjonijiet Uniti skjerata fil-pajjiż bejn l-1999 u l-2002. filwaqt li l-pajjiż kien għaddej minn proċess politiku konvulsiv li laħaq il-qofol tiegħu fl-indipendenza tiegħu. Il-mandat tal-UNTAET ġie stabbilit mid-dispożizzjonijiet tar-riżoluzzjoni tal-Kunsill tas-Sigurtà 1272 tal-25 ta' Ottubru 1999. F'dik ir-riżoluzzjoni, il-Kunsill iddeċieda li l-UNTAET, minbarra li tittratta l-amministrazzjoni ġenerali tat-Timor tal-Lvant, għandha żżomm l-ordni pubbliku, tistabbilixxi amministrazzjoni effettiva, tikkontribwixxi għall-iżvilupp ta’ servizzi ċivili u soċjali, twettaq xogħol ta' għajnuna umanitarja u tgħin għall-iżvilupp sostenibbli tal-ekonomija lokali, u tippromwovi l-ekonomija lokali awtogovernattiva.

Il-missjoni stabbiliet il-kwartieri ġenerali tagħha f'Dili. Kien awtorizzat li juża sa 9,150 suldat u 1,640 uffiċjal tal-pulizija ċivili. Barra minn hekk, minn Marzu 2002, kellha l-appoġġ ta '737 barrani u 1,745 lokal bħala persunal ċivili tan-Nazzjonijiet Uniti. B'kollox 29 pajjiż ikkontribwixxew persunal militari għall-missjoni u 39 bagħtu pulizija. L-UNTAET sofriet 17-il fatalità: 15-il militari, pulizija wieħed u osservatur militari wieħed.

Kapitali: Dili; Entità: Missjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għaż-Żamma tal-Paċi; Lingwa Uffiċjali: Portugiż; Lingwi Oħra: Tetun; Żona: 15,007 km²; Popolazzjoni (2002): 947,000 abitant, Densità 63.1 abitant/km²; Reliġjon: Kattoliċiżmu u Islam; Munita: Rupiah Indoneżjan; Perjodu Storiku: 25 ta' Ottubru, 1999-Kunsill tas-Sigurtà, 27 ta' Frar 1999-Seċessjoni mill-Indoneżja, 1999-L-Ewwel kriżi tat-Timor tal-Lvant, 20 ta' Mejju, 2002-Indipendenza; Forma ta' Gvern: Protettorat.

Provinċja ta' Timor tal-Lvant (7 ta' Diċembru, 1975-25 ta' Ottubru, 1999) 

Timor tal-Lvant (Indoneżjan: Timor Timur) kienet provinċja de facto tal-Indoneżja li kienet teżisti mill-1976 sal-1999 matul l-okkupazzjoni Indoneżjana tat-Timor tal-Lvant. It-territorju tiegħu kien jikkorrispondi għall-eks Timor Portugiż u l-pajjiż indipendenti attwali tat-Timor-Leste.

Mill-1702 sal-1975, it-Timor tal-Lvant kien territorju barrani tal-Portugall, imsejjaħ "Timor Portugiż". Fl-1974, il-Portugall beda proċess ta' dekolonizzazzjoni gradwali tat-territorji barranin li kien fadal, inkluż it-Timor Portugiż. Matul il-proċess, inqala’ kunflitt ċivili bejn il-partijiet differenti Timoriżi. Fl-1975, l-Indoneżja invadiet it-Timor tal-Lvant u fl-1976 annesset formalment it-territorju, u ddikjaratu s-27 provinċja tiegħu u semmieh "Timor Timur". Madankollu, in-Nazzjonijiet Uniti ma rrikonoxxietx l-annessjoni u baqgħet tqis lill-Portugall bħala s-setgħa amministrattiva leġittima tat-Timor tal-Lvant. Wara t-tmiem tal-okkupazzjoni Indoneżjana fl-1999, kif ukoll perjodu ta' tranżizzjoni amministrat min-Nazzjonijiet Uniti, it-Timor tal-Lvant kiseb formalment l-indipendenza mill-Portugall fl-2002 u adotta l-isem uffiċjali Timor-Leste.

Kapitali: Dili; Entità: Provinċja Indoneżjana; Lingwa Uffiċjali: Indoneżjan; Lingwi Oħra: Portugiż, Timoreż, Baliniż, Fataluku, Javanese, Tetun, Sundaniż, Uab Meto, lingwi indiġeni oħra; Żona: 18,900 km²; Popolazzjoni: 800,000 abitant, Densità 42.33 abitant/km²; Reliġjon Kattoliċiżmu, Protestantiżmu, Iżlam, Induiżmu, Buddhiżmu, Animiżmu, reliġjonijiet indiġeni tat-Timor tal-Lvant; Perjodu storiku: Okkupazzjoni ta' Timor tal-Lvant mill-Indoneżja. 17 ta' Lulju, 1976-Operazzjoni Loto, 12 ta' Novembru, 1991-Massakru ta' Santa Cruz, 30 ta’ Awwissu, 1999-Referendum tal-Indipendenza, 25 ta' Ottubru, 1999-Twaqqif tal-UNTAET.

Gvern 

Bħal fil-provinċji Indoneżjani kollha, l-awtorità eżekuttiva kienet tistrieħ fuq gvernatur (gubernur) u deputat gvernatur (wakil gubernur) elett mill-Kunsill Rappreżentattiv tal-Poplu Reġjonali (Dewan Perwakilan Rakyat Daerah, DPRD) kull ħames snin. L-awtorità leġiżlattiva kienet f'idejn id-DPRD, kemm fil-livell provinċjali kif ukoll fil-livell tar-reġenza.

Gvernaturi: Lista ta' Gvernaturi tal-Provinċja ta' Timor tal-Lvant (Indoneżjan: Gubernur Provinsi Timor Timur) mill-1976 sal-1999: Arnaldo dos Reis Araújo (3 ta' Awwissu, 1976 – 19 ta' Settembru, 1978), Guilherme María Gonçalves (19 ta' Settembru, 1978 – 17 ta' Settembru, 1981), Mário Viegas Carrascalão (18 ta' Settembru, 1981–18 ta' Settembru, 1992), José Abílio Osório Soares (18 ta' Settembru, 1992–19 ta' Ottubru, 1999).

Timor Portugiż (1596-7 ta' Diċembru, 1975; Talba mill-Portugall sal-20 ta' Mejju, 2002) 

Timor Portugiż huwa l-isem antik (1596-1975) għal Timor tal-Lvant meta kien taħt amministrazzjoni Portugiża. Matul dak il-perjodu, il-Portugall qasam il-gżira ta’ Timor mal-Indji tal-Lvant Olandiżi, u mill-1949 mal-Indoneżja.

Għalkemm il-Portugall kien newtrali matul it-Tieni Gwerra Dinjija, f'Diċembru tal-1941 it-Timor Portugiż kien okkupat mill-forzi Awstraljani u Olandiżi, li stennew invażjoni mill-Imperu Ġappuniż. Meta l-Ġappuniżi okkupaw Timor fi Frar tal-1942, l-Alleati (flimkien ma' voluntiera Timoriżi) impenjawhom fi gwerra ta' gwerilli matul l-hekk imsejħa “Battalja ta' Timor”. Il-konfront irriżulta fil-mewt ta' numru mhux magħruf ta' Timoriżi (bejn 40,000 u 70,000) u 81 Portugiż.

Wara l-1949, l-Indji tal-Lvant Olandiżi saru indipendenti taħt l-isem tal-Indoneżja. Fl-1975, it-Timor Portugiż iddikjara unilateralment l-indipendenza tiegħu u biddel ismu għal Timor tal-Lvant. Din l-azzjoni kienet segwita minn invażjoni u annessjoni mill-Indoneżja.

Mil-lat Portugiż, kien teknikament fl-20 ta' Mejju 2002 li t-Timor Portugiż ma baqax jeżisti, peress li dan it-territorju kiseb l-indipendenza sħiħa tiegħu f’dik id-data.

Kapitali: Dili, Lifau (1702-1769); Entità tal-Kolonja (sal-1951) u Provinċja Barranija (mill-1951); Pajjiż: Imperu Portugiż; Lingwa uffiċjali Portugiż; Lingwi Oħra: Timur; Indoneżjan, Malajan; Reliġjon: Kattoliċiżmu; Munita: Pataca Timoriża (1894-1959), escudo Timoriża (1959-1975); Perjodu Storiku: Imperjaliżmu, 1596-Stabbiliment Portugiż, 28 ta' Novembru, 1975-Dekolonizzazzjoni 7 ta' Diċembru 1975-Invażjoni Indoneżjana tat-Timor tal-Lvant.

Referenzi 

Timor tal-Lvant