Serbja
Is-Serbja, uffiċjalment ir-Repubblika tas-Serbja (Serb Ċirilliku: Република Србија, Latin: Republika Srbija,  huwa pajjiż interkjuż fiċ-Ċentru u x-Xlokk tal-Ewropa, li jifforma l-parti l-kbira tal-parti ċentrali tal-peniżola Balkanika u l-parti t’isfel tal-pjanura Pannonika. Il-kapitali hija Belgrad. Imissu mas-Serbja fit-Tramuntana nsibu lill-Ungerija; lir-Rumanija u l-Bulgarija fil-Lvant; lir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq u l-Albanija fin-nofsinhar; u l-Montenegro, il-Kroazja, u r-Repubblika Srpska (parti mill-Bosnja-Ħerzegovina) fil-Punent.

Wara r-ribelljoni kontra l-madmad Tork, bejn l-1804 u l-1815, is-Serbja ġiet imwaqqfa bħala stat awtonomu li ħadet l-indipendenza tagħha b’mod uffiċjali fl-1878. Bis-saħħa ta’ rebħ fil-gwerer Balkaniċi u fl-Ewwel Gwerra Dinjija, għal kważi seklu, is-Serbja kienet parti minn diversi Stati Slavi tan-nofsinhar, fosthom ir-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni mill-1918 sal-1941 (imsemmija ir-Renju tal-Jugożlavja fl-1929), ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja mill-1945 sal-1992, ir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja mill-1992 sal-2003, u l-Unjoni tas-Serbja u Montenegro mill-2003 sal-2006. Wara li l-Montenegro vvota favur li jħallu l-Unjoni, is-Serbja ddikjarat l-indipendenza tagħha b’mod uffiċjali fil-5 ta’ Ġunju, 2006, bħala l-istat suċċessur tal-Unjoni tas-Serbja u Montenegro.

Ġeografija 

Is-Serbja tinsab fil-Balkani (reġjun distint storikament u ġeografikament tax-xlokk tal-Ewropa) u fil-pjanura Pannonika (reġjun tal-Ewropa ċentrali). Għandha fruntieri mal-Albanija, il-Montenegro, il-Bosnja-Ħerzegovina, il-Bulgarija, il-Kroazja, l-Ungerija, ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq u r-Rumanija. Is-Serbja hija mdawwra bl-art, għalkemm ix-xmara tad-Danubju tagħti possibilità ta' tbaħħir fl-Ewropa u fil-Baħar l-Iswed.

L-art tas-Serbja tvarja mill-pjanuri għonja u għammiela fir-reġjun tal-Vojvodina, mergħat u barrieri tal-franka fil-Lvant u fix-xlokk, muntanji u għoljiet antiki. It-tramuntana hija ddominata mix-xmara Danubju. Fergħa tagħha, ix-xmara Morava, tgħaddi mir-reġjuni aktar muntanjużi tan-nofsinhar.

Klima 
Il-klima Serba tvarja bejn klima kontinentali fit-tramuntana, bi Xtiewi kesħin, Sjuf sħan u umdi b’ħalbiet ta’ xita regolari u klima aktar Adrijatika fin-nofsinhar b’Sajf u Ħarifa sħan u xotti u bi Xtiewi relattivament kesħin fejn anke taqa' l-borra aktar 'il ġewwa.

L-Ibliet 

Bliet kbar (aktar minn 100,000 abitant) – ċensiment 2002 , għall-Kosovo u Metohija World Gazetteer stimi kurrenti (mhux uffiċjali): 
 Beograd (Belgrad): 1,273,651 (il-parti ta’ ġewwa tal-belt); 1,710,000 (bis-subborgi)
 Novi Sad: 215,659 (298,139 il-parti metropolitana) 
 Priština: bejn 200,000 (stima tal-2002 ) u 262,686 (stima tal-2006) 
 Niš: 173,724 (250,518 il-parti metropolitana)
 Kragujevac: 147.473 (180.252 il-parti metropolitana)
 Prizren: bejn 121,000 (stima tal-2002) u 165,227 (stima tal-2006) 
 Subotica: 99,471 (147,758 il-parti metropolitana)

Ġonna Nazzjonali 
Is-Serbja għandha ħames ġonna nazzjonali:

 Fruška Gora (250 km²)
 Kopaonik (120 km²)
 Tara (220 km²)
 Đerdap (Rixtellu tal-Ħadid) (640 km²)
 Šar-planina (390 km²)

Storja

Is-Serbja Medjevali 
 L-għeruq tal-istat Serb jmorru lura għas-seklu 7 u l-Familja ta’ Vlastimirović. Renju Serb (madwar Duklja) twaqqaf fis-seklu 11. Dan dam sa-aħħar tas-seklu 12.

L-istat Medjevali Serb reġa' ġie ffurmat fis-seklu 12 fir-reġjun Raška mis-Serb Grand Župan Stefan Nemanja. Fl-1220, taħt Stiefnu l-Ewwel Inkurunat, is-Serbja saret renju, u fl-1346, Stefan Dušan waqqaf l-Imperu Serb. L-Imperu sfaxxa u waqa’ f’idejn it-Torok Ottomani wara l-battalja storika tal-Kosovo fl-1389. It-territorji Serbi tat-tramuntana (id-despotat Serb) kienu mirbuħa għal kollox fl-1459 meta ntrebħet Smederevo. Il-Bożnja ntrebħet ftit snin wara Smederevo u l-Ħerzegovina fl-1482.

Serbja Ottomana 
Wara l-waqgħa tal-Imperu Serb fil-Battalja tal-Kosovo, bejn l-1459 u l-1804, is-Serbja kienet taħt il-ħakma tal-Ottomani, għad li kien hemm tliet invażjonijiet Awstrijaċi u għadd kbir ta’ ribelljonijiet (bħar-Ribelljoni tal-Banat). Dak iż-żmien l-Iżlam kien f’perjodu ta’ tkabbir, speċjalment f’Raska, fil-Kosovo u fil-Bożnja. Ħafna Serbi (u Kroati) saru Musulmani; dan eventwalment wassal għat-twaqqif tan-nazzjon Bożnjakk. Il-perjodu Ottoman huwa wieħed ta’ ċerta importanza fl-istorja tal-pajjiż minħabba li l-kultura Slava, Biżantina, Għarbija u Torka tħalltu f’salt. Ħafna minn dak li jagħmel il-kultura Serba dak li hi nistgħu nsibu l-oriġini tiegħu f’dan il-perjodu.

Is-Serbja Moderna 
L-ewwel ribelljoni Serba tal-1804-1813, immexxija minn Đorđe Petrović (magħruf ukoll bħala Karađorđe jew "Ġorġ l-Iswed"), u t-Tieni ribelljoni Serba tal-1815 wassal għat-twaqqif tal-Prinċipat tas-Serbja. Minħabba li kienet semindependenti mill-Imperu Ottoman, hija kkunsidrata bħala dik li wasslet għat-twaqqif tas-Serbja moderna. 

Mill-1815 sal-1903, l-istat Serb kien immexxi mill-Familja Obrenović, minbarra mill-1842 sal-1858, fejn is-Serbja kienet immexxija mill-Prinċep Aleksandar Karađorđević. Fl-1903, l-Obrenović ġew mibdula mill-Familja Karađorđević, li kienu dixxendenti ta’ Đorđe Petrović.

It-taqbida għal soċjetà moderna, għad-drittijiet tal-bniedem u għal stat nazzjon damet għaddejja xi tliet deċennji u ġiet kompluta bl-adozzjoni tal-Kostituzzjoni tal-15 ta' Frar 1835. Fl-1876, il-Montenegro, is-Serbja, u l-Bożnja ddikjaraw gwerra kontra l-Imperu Ottoman u ddikjaraw l-unifikazzjoni tagħhom. Iżda, it-Trattat ta’ Berlin fl-1878, li kien iffirmat fil-Kungress ta’ Berlin mill-Qawwiet il-Kbar, ta indipendenza sħiħa lis-Serbja u l-Montenegro biss, filwaqt li tal-Bożnja u r-Raška lil Awstrija-Ungerija,li waqqfu l-unifikazzjoni tagħhom sal-Gwerer Balkaniċi fl-1912 u fl-1913 u l-Ewwel Gwerra Dinjija.

Fit-28 ta’ Ġunju 1914 il-qtil tal-Arċiduka Franz Ferdinand tal-Awstrija  f’Sarajevo fl-Awstrija-Ungerija minn Gavrilo Princip, unjonista tas-Slavi tan-Nofsinhar, sudditu Awstrijak u membru tal-Bożnja Żagħżugħa, wassal biex l-Awstrija-Ungerija ddikjarat gwerra kontra s-Serbja. L-Imperu Russu pprepara t-truppi tiegħu għad-difiża tal-alleata tiegħu, s-Serbja. Dan wassal biex l-Imperu Ġermaniż ddikjara gwerra kontra r-Russja b’appoġġ lill-alleata tiegħu l-Awstrija-Ungerija. Iżda tattiċisti militari Ġermaniż, biex jiffrankaw attakk minn żewġ naħat kontra r-Russja u Franza, attakkaw l-ewwel lil Franza. Dan wassal għad-dħul fil-gwerra tal-Qawwiet Kbar Ewropej. L-armata Serba rebħet bosta battalji kontra l-Awstrija-Ungerija fl-Ewwel Gwerra Dinjija, imma fl-aħħar ġiet megħluba mill-forzi magħquda tal-Imperu Ġermaniż, l-Awstrija-Ungerija u l-Bulgarija. Fl-Ewwel Gwerra Dinjija s-Serbja tilfet 1,264,000 persuna — 28% tal- popolozzjoni, u 58% tal-popoluzzjoni maskili.

Perjodu bejn il-gwerer 
Wara l-1918, is-Serbja, flimkien mal-Montenegro, kienet waħda mill-membru fundaturi tar-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni, aktar tard imsemmija r-Renju tal-Jugożlavja. Matul it-Tieni Gwerra Dinijia, is-Serbja kien stat okkupat mill-Ġermaniżi u kien jinkludi l-parti Ċentrali tas-Serbja tal-lum u l-Banat, popolarment imsemmi s-Serbja ta’ Nedić. Imma, parti mit-territorju tas-Serbja tal-lum kien okkupat mill-armati Kroati, Ungeriżi, Bulgari, Albaniżi u Taljani. Il-qawwiet okkupanti wettqu diversi delitti fuq il-popolozzjoni ċivili, speċjalment fuq is-Serbi u l-Lhud.

Wara t-Tieni Gwerra Dinjija 
Fl-1945, is-Serbja ġiet imwaqqfa bħala waħda mill-unitajiet federali tat-tieni Jugożlavja, ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja, mmexxija minn Josip Broz Tito sa mewtu fl-1980.

Wara l-waqgħa tat-tieni Jugożlavja fl-1992, sal-2003, is-Serbja, flimkien mal-Montenegro, kienet parti mir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja. Minkejja l-fatt li s-Serbja ġġieldet bosta gwerer fuq territorji Kroati u Bożnjakki, hija baqgħet għaddejja fil-paċi internament sa l-1998. 

Bejn l-1998 u l-1999, kunflitti kontinwi fil-Kosovo bejn Forzi tas-Sigurtà Serbi u Jugożlavi u l-KLA wasslu għal bumbardament mill-ajru tan-NATO li dam għaddej 78 jum. L-attakki waqfu meta l-President Jugożlav Slobodan Milošević aċċetta li jirtira l-Forzi tas-Sigurtà kollha, inklużi l-militar u l-pulizija  u jissostitwixxihom bi grupp ta’ pulizija internazzjonali, bir-riżultat li l-Kosovo tibqa' formalment parti mill-Federazzjoni Jugożlavja(Ara: Gwerra tal-Kosovo).

Mill-2003 sal-2006, is-Serbja kienet parti mill-Unjoni Statali tas-Serbja u Montenegro, l-isem li kien ingħata minflok ir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja, biex b’hekk l-isem ‘Jugożlavja’ għeb għal kollox minn fuq il-mappa. Fil-21 ta’ Mejju, 2006, il-Montenegro għamel referendum biex jaraw għandhomx iwaqqfu l-għaqda mas-Serbja. L-għada, riżultati ċċertifikati mill-istat urew li 55.5% tal-votanti kienu favur li jinfirdu minn mas-Serbja, riżultat li kien biss ftit aktar mill-55% meħtieġ biex jgħaddi r-referendum. Fit-3 ta’ Ġunju, l-Parlament Montenegrin ddikjara l-Montenegro indipendenti mill-Unjoni Statali u fil-5 ta’ Ġunju, l-Assemblea Nazzjonali Serba ddikjarat is-Serbja bħala s-suċċessur tal-Unjoni Statali tas-Serbja u Montenegro.

Politika u Gvern 
Fl-4 ta' Frar 2003 il-parlament tar-Repubblika Federali tal-Jugożlavja qabel ma' forma aktar flessibbli ta’ kooperazzjoni bejn is-Serbja u l-Montenegro fi ħdan commonwealth msejjaħ Serbja u Montenegro.

Wara t-tneħħija ta' Slobodan Milošević fil-5 ta' Ottubru 2000, il-pajjiż beda jitmexxa mill-Oppożizzjoni Demkratika tas-Serbja. 
Fi ħdan din il-koalizzjoni kiber it-tensjoni sakemm Partit Demokratiku tas-Serbja (DSS) ħalla l-gvern biex ħalla lill-Partit Demokratiku (DS) f’kontroll assolut. Madankollu, f’Marzu tal-2004 id-DSS ġabar biżżejjed appoġġ biex ifforma l-gvern ġdid tas-Serbja, flimkien mal-G17 Plus u l-koalizzjoni SPO-NS, u bl-appoġġ tal-Partit Soċjalista Serb, li ma jiħdux sehem fil-gvern, imma bil-bdil għall-appoġġ tagħhom, għandhom pożizzjonijiet żgħar fil-gvern u l-ġustizzja u jinfluwenzaw fil-politika. Il-Prim Ministru tas-Serbja huwa Vojislav Koštunica, mexxej tal-Partit Demokratiku tas-Serbja.

Il-president attwali tas-Serbja huwa Boris Tadić, mexxej tal-Partit Demokratiku (DS). Hu ġie elett bi 53% tal-voti fit-tieni ċiklu ta’ l-elezzjonijiet presidenzjali Serbi li saru fis-27 ta' Ġunju 2004, wara ħafna elezzjonjiet bla suċċess sa mill-2002.

Tqassim Amministrattiv 

Is-Serbja hija maqsuma f’29 distrett (5 minnhom qegħdin fil-Kosovo, li attwalment hi amministrata mill-ĠM) u l-Belt ta’ Belgrad. Id-distretti huma maqsuma f’108 muniċipalitajiet. Is-Serbja għandha żewġ provinċji awtonomi: fin-nofsinhar hemm il-Kosovo u Metoħija bi 30 muniċipalità, u fit-tramuntana hemm Vojvodina b’46 muniċipalità. 

Il-parti tas-Serbja li ma tinsabx la fil-Kosovo u lanqas fil-Vojvodina hija msejjħa is-Serbja Ċentrali. Is-Serbja Ċentrali mhijiex taqsima amministrattiva, bħaż-żewġ provinċji awtonomi , u m’għandhiex gvern reġjonali tagħha. Fl-era Jugożlava din il-parti bidet tissejjaħ, bis-Serbo-Kroat "uža Srbija" li tfisser litteralment "Serbja d-dejqa". Din hija biss tifsira ġeografika mingħajr l-ebda implikazzjonijiet politiċi.

Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea 

 2012 - status ta' kandidat għall-UE
L-applikazzjoni tas-Serbja għas-sħubija fl-UE ġiet ippreżentata fid-19 ta' Diċembru 2009.

Fil-laqgħa tiegħu tal-25 ta' Ottubru 2010, il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tippreżenta lill-Kunsill l-opinjoni tagħha dwar l-applikazzjoni tas-Serbja.

Fit-12 ta' Ottubru 2011, il-Kummissjoni Ewropea tat opinjoni pożittiva u rrakkomandat li s-Serbja tingħata l-istatus ta' pajjiż kandidat.

Fid-9 ta' Diċembru 2011, il-Kunsill Ewropew talab lill-Kunsill biex jeżamina u jikkonferma li s-Serbja kienet kompliet turi impenn u tikseb aktar progress f'għadd ta' oqsma. Il-Kunsill imbagħad intalab jieħu deċiżjoni fi Frar 2012 dwar l-għoti ta' status ta' kandidat lis-Serbja, sabiex tiġi kkonfermata mil-laqgħa tal-Kunsill Ewropew ta' Marzu 2012.

Fl-1 ta' Marzu 2012, il-Kunsill Ewropew ta lis-Serbja l-istatus ta' pajjiż kandidat.

 Jannar 2014 - bidu tan-negozjati tal-adeżjoni
Fis-27 u t-28 ta' Ġunju 2013, il-Kunsill Ewropew qabel li jibda negozjati tal-adeżjoni mas-Serbja mhux aktar tard minn Jannar 2014.

Fit-22 ta' Lulju 2013, il-Kunsill adotta deċiżjoni tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-istati membri tagħha, u r-Repubblika tas-Serbja. Il-ftehim daħal fis-seħħ fl-1 ta' Settembru 2013.

Il-Kunsill qabel dwar qafas għan-negozjati mas-Serbja fis-17 ta' Diċembru 2013.

 Laqgħat tal-Konferenza dwar l-Adeżjoni
Fil-21 ta' Jannar 2014, l-ewwel laqgħa tal-Konferenza mas-Serbja dwar l-Adeżjoni fil-livell ministerjali fetħet in-negozjati tal-adeżjoni. Minn dakinhar, saru għaxar laqgħat tal-Konferenza dwar l-Adeżjoni fil-livell ministerjali fi Brussell.

Minn total ta' 35 kapitolu ta' negozjar, issa nfetħu17-il kapitolu għan-negozjati, li minnhom diġà ngħalqu żewġ kapitoli proviżorjament. Ser jiġu ppjanati aktar Konferenzi dwar l-Adeżjoni, kif xieraq, sabiex il-proċess jitmexxa 'l quddiem fit-tieni nofs tal-2019.

Fit-18 ta' Ġunju 2019 il-Kunsill Affarijiet Ġenerali adotta konklużjonijiet dwar it-tkabbir u l-proċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni, li jkopru s-Serbja. Fl-20 ta' Ġunju 2019 il-Kunsill Ewropew approva l-konklużjonijiet.

Demografija 

Is-Serbja hija mgħammra l-aktar mis-Serbi. Minoranzi jinkludu l-Albaniżi (li huma fil-maġġoranza fil-provinċja tal-Kosovo-Metoħija), l-Ungeriżi, il-Bosnijaċi, r-Roma, l-Kroati, is-Slovakki, l-Bulgari, r-Rumeni, eċċ. Is-Serbja hija magħmula minn tlett territorji: il- provinċja tal-Kosovo-Metoħija, provinċja tal-Vojvodina u s-Serbja Ċentrali (Serb Ċirilliku: Централна Србија, Serb Latin: Centralna Srbija. Iż-żewġ provinċji huma etnikament diversi. Dan ġej mill-fatt li l-pajjiż ġie magħmul minn partijiet li kienu jiffurmaw parti, fin-nofsinhar, mill-Imperu Ottoman Musulman u fit-tramuntana mill-Imperu Asburġiku Kattoliku. 

Il-provinċja ta' fuq tal-Vojvodina hija l-aktar parti żviluppata tal-pajjiż f’termini ta’ saħħa ekonomika. Bħall-eks-repubbliki Jugożlavi tas-Slovenja, Kroazja u l-Bosnja-Ħerzegovina, Vojvodina kienet parti mill-amministrazzjoni tal-Awstrija-Ungerija qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Vojvodina hija waħda mill-aktar territorji etnikament diversi fl-Ewropa b’aktar minn 25 komunità nazzjonali differenti. Skont l-aħħar ċensiment (2002), din il-provinċja għandha popolazzjoni ta’ 2 miljuni, li minnhom: 65% huma Serbi, 14.3% huma Ungeriżi, 2.79% huma Slovakki, 2.78% huma Kroati, 2.71% mhux dikjarati, 2.45% Jugożlavi, 1.75% Montenegrini, 1.50% Rumeni, 1.43% Roma, 0.97% Bunjevci, 0.77% Ruteni, 0.58% Maċedonjani, 0.50% affiljazzjoni reġjonali, 0.23% Ukraini, oħrajn (Albaniżi, Sloveni, Ġermaniżi, Pollakki, Ċiniżi eċċ).

Statistika tal-popolazzjoni tas-Serbja (Mejju 2005)

 Serbja (total): 9,396,411
 Vojvodina: 2,116,725
 Serbja Ċentrali: 5,479,686
 Kosovo-Metoħija: 1,800,000

Il-proġezzjonijiet demografiċi tal-popolazzjoni futura tas-Serbja jbassru li fl-2030, il-popolazzjoni tas-Serbja ħa tkun magħmula minn 7,200,000 Albaniż u 6,300,000 Serb. Il-proġezzjonijiet huma bbażati fuq il-fatt li l-popolazzjoni etnika Albaniża fis-Serbja tirdoppja kull 20 sena (fl-1961 kien hemm 646,000 Albaniż waqt li fl-1981 kien hemm 1,226,000), waqt li l-popolazzjoni etnika Serba tibqa madwar 6,000,000 (6,016,000 Serb fl-1971, 6,352,000 Serb fl-2002). Il-ftit żieda fil-popolazzjoni Serba hija attribwita lid-dħul ta’ rifuġjati Serbi mill-Bosnja-Ħerzegovina u l-Kroazja fl-1990 minħabba l-Gwerer Jugożlavi aktar milli riżultat ta’ xi tkabbir naturali tal-popolazzjoni.

Ekonomija 

GDP u tkabbir
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #7f7f7f; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" | Prodott Gross Domestiku
|-
| Real GDP (PPP): 
$41.15 biljun (2005 est.) (Sors: CIA )

$43.46 biljun (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF )
|-
| Real GDP per kapita (PPP): 
$4,400 (2005 est.) (Sors: CIA )

$5,203 (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF )
|-
| Real GDP (rata ta' kambju):
$19.19 biljun (2005 est.; mingħajr il-Kosovo) (Sors: CIA )

$26.59 biljun (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF )
|-
| Real GDP per kapita (rata ta' kambju): 

$3183.76 (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF )
|-
| Real GDP rata ta’ tkabbir (2005): 
5.9% (2005 est.; mingħajr il-Kosovo) (Sors: CIA )
|}

{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class="toccolours" style="align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #7f7f7f; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" | Statistika oħra 
|-
| Rata ta’ tkabbir ta’ produzzjoni Industrijali: 7.1% (2004), 1.3% (2005)
|-
| Rata tal-qgħad: 20.0% (2005) (31.6% with Kosovo)
|-
| Inflazzjoni: 15.5% (2005)
|-
| Dejn Barrani: $15.43 Biljun (2005)
|-
| FDI (2005): $1 481 Miljun (Source: NBS )
|-
|}

Ħoloq esterni 
 B92 Aħbarijiet
 Blic Gazzetta
 CIA World Factbook profile on Serbia
 Glas Javnosti Gazzetta
 Krstarica Web Portal
 Foundation Rastko
 Serbian Unity Congress

 Michael Boro Petrovich, The History of Modern Serbia 1804-1918, 2 vols. I-II, Harcourt Brace Jovanovich, New York 1976.
 Stevan K. Pavlowitch,  (2002). Serbia: the History behind the Name, London: C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 978-1-85065-476-6.
 Dušan T. Bataković, Histoire du peuple serbe, (sous la direction de) D. T. Bataković, L'Age d'Homme, Lausanne  2005.
 Dušan T. Bataković, The Kosovo Chronicles, Plato Books, Belgrade 1992.
 The Serbs and Their National Interest, N. Von Ragenfeld-Feldman & D. T. Bataković (eds.), SUC, San Francisco & Belgrade 1997 
 Kosovo and Metohija. Living in the Enclave, D. T. Bataković (ed.), Institute for Balkan Studies, SASA, Belgrade 2007.
 Dušan T. Bataković, Kosovo. Un conflit sans fin ?, Lausanne, L`Age d`Homme 2008.
 Dušan T. Bataković, Serbia’s Kosovo Drama. A Historical Perspective, Čigoja Štampa, Belgrade 2012.

Unjoni Statali tas-Serbja u l-Montenegro (4 ta' Frar, 2003-5 ta' Ġunju 2006) 

Is-Serbja u Montenegro (Serbo-Kroat: Србија и Црна Гора/Srbija i Crna Gora), li l-isem uffiċjali tagħha kien l-Unjoni tal-Istat tas-Serbja u l-Montenegro, kien stat Ewropew li jinsab fil-Peniżola Balkani, magħmul mir-repubbliki tas-Serbja u l-Montenegro, li kien jeżisti minn Frar, 4, 20 ta' Ġunju sal-proklamazzjoni ta' Ġunju, 3, 20 ta' Ġunju. Montenegro fl-2006 permezz ta' referendum li sar fit-3 ta' Ġunju. Hija tmiss mal-Albanija, il-Maċedonja ta' Fuq, il-Bulgarija, ir-Rumanija, l-Ungerija, il-Kroazja u l-Bożnja u Ħerzegovina.

Innu: Хеј, Словени (Hej Sloveni) "Ħej, Slavs"; Kapitali: Belgrad; Entità: Stat Federali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Albaniż u Ungeriż; Żona: 102,350 km²; Popolazzjoni: 10,832,545 abitant, Densità 105.8 abitant/km²; Żona (2006): 102,350 km²; Popolazzjoni Stima (2006): 10,832,545 abitant; Munita Serbja: Dinar Serb; Monita mill-Montenegro: Dinar Jugoslav (1992-1999), Deutschmark (1999-2002), Euro (2002-2003); Storja: Ħolqien-4 ta' Frar, 2003, Rikostituzzjoni-21 ta' Mejju, 2006-Referendum, 3 ta' Ġunju, 2006-Indipendenza tal-Montenegro, 5 ta' Ġunju, 2006-Xoljiment; Forma ta' Gvern: Repubblika Parlamentari Konfederali; President: Vojislav Koštunica (2003), Svetozar Marović (2003-2006); Prim Ministru: Dragiša Pešić (2003), Svetozar Marović (2003-2006); Mappa attwali: Serbja, Montenegro, Kosovo; Membru ta': NU, OSKE; Żona tal-Ħin: UTC+01:00.

Separazzjoni 
Fl-2002 il-gvernijiet taż-żewġ entitajiet li jiffurmaw il-federazzjoni laħqu ftehim ġdid bil-għan li titjieb il-kooperazzjoni bejn it-tnejn. Fl-4 ta' Frar, 2003, ġiet approvata Karta Kostituzzjonali ġdida, u l-istat ġie ristrutturat, barra minn hekk l-isem inbidel għal Serbja u Montenegro.2 Madankollu, diversi gruppi bdew jagħmlu pressjoni għall-indipendenza tal-Montenegro, li ġiet approvata permezz ta' plebisċit li sar fil-21 ta' Mejju 2006 minn 55.5% tal-votanti ta’ Ġunju 2006. 2 006. L-istat ġie rikonoxxut fil-jiem ta' wara minn diversi stati tad-dinja, inkluż is-Serbja, fil-15 ta' Ġunju, u finalment daħal bħala l-192 membru tan-NU, fit-28 ta' Ġunju.

F'dawn l-aħħar snin, kemm is-Serbja kif ukoll il-Montenegro għamlu kuntatti avvanzati biex jibdew negozjati mal-Unjoni Ewropea, bil-għan li jfittxu d-dħul taż-żewġ stati bħala membri ta' din l-organizzazzjoni kontinental.

Organizzazzjoni politiku-amministrattiva 

Serbja u l-Montenegro kienu jinkludu erba' unitajiet politiċi ewlenin, li kienu jikkonsistu f'żewġ repubbliki u żewġ provinċji subordinati:
• Repubblika tas-Serbja (kapitali: Belgrad)
• Vojvodina: provinċja awtonoma fi ħdan is-Serbja (kapitali: Novi Sad).
• Kosovo: provinċja awtonoma fi ħdan ir-Repubblika tas-Serbja amministrata min-NU (kapitali: Priština).
• Montenegro (kapitali: Podgorica).
Il-kapitali politika u amministrattiva tal-pajjiż kienet Belgrad, filwaqt li l-kapitali ġudizzjarja tagħha kienet Podgorica.

Repubblika Federali tal-Jugoslavja (27 ta' April, 1992-4 ta' Frar, 2003) 

Ir-Repubblika Federali tal-Jugoslavja (Савезна Република Југославија, Savezna Republika Jugoslavija) kien stat Ewropew iffurmat mir-repubbliki federati tal-Montenegro u s-Serbja li kien jeżisti mis-27 ta' April, 1992 sal-4 ta' Frar, 2003, rikostitwit mis-Serbja u r-Repubblika Federali Montenegro rikostitwita u rikostitwita u sponsorjata. tal-Jugoslavja kien is-suċċessur legali tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja xolta.

Innu: Хеј, Словени (Hej Sloveni) "Ħej, Slavs"; Kapitali Belgrad; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Ungeriż, Albaniż; Żona (2002): 102,350 km²; Popolazzjoni (2002): 10,659,979 abitant, Densità 104.1 abitant/km²; Munita Serbja: dinar Jugoslav, Montenegro: dinar Jugoslav (1992-1999), Deutschmark (1999-2002), Euro (2002-2003); Storja: 27 ta' April, 1992-Kostituzzjoni adottata, 1992-1995-Sanzjonijiet, 1998-1999-Gwerra tal-Kosovo, 29 ta' Settembru-5 ta' Ottubru, 2000-Rivoluzzjoni tal-5 ta' Ottubru, 31 ta' Ottubru, 2000-Dħul fin-NU, 4 ta' Frar tal-2003-Rikostituzzjoni; Forma ta' gvern Repubblika Parlamentari Federali (1992-1993; 2000-2003), Partit Dominanti Repubblika Parlamentari Federali (1993-2000); President: Branko Kostica (1992), Dobrica Ćosić (1992-1993), Miloš Radulovićb (1993), Zoran Lilić (1993-1997), Srđa Božovićc (1997), Slobodan Milošević (1997-2000), Vojislav Koštunica (1993-1997); Prim Ministru: Aleksandar Mitrović (1992), Milan Panić (1992-1993), Radoje Kontić (1993-1998), Momir Bulatović (1998-2000), Zoran Žižić (2000-2001), Dragiša Pešić (2001-2003).

Storja 
Mill-1991, erbgħa mir-repubbliki membri tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja: is-Slovenja, il-Kroazja, il-Maċedonja u l-Bożnja-Ħerzegovina bdew proċessi ta' indipendenza mill-istat federali Jugoslav. Dan il-fatt wassal għall-bidu ta’ sensiela ta' gwerra krudili, imsejħa l-Gwerer Jugoslavi.

Ir-repubbliki favorevoli għaż-żamma tal-istat l-antik (Is-Serbja u l-Montenegro) imbagħad ġew organizzati bħala r-Repubblika Federali tal-Jugoslavja, u għalkemm ippruvat tkun is-suċċessur legali tal-ex Jugoslavja, iżda l-membri tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana (NATO), ma għarfuhiex bħala tali.

Il-gwerra ta' seċessjoni li kienet ilha ssir mal-Bosnja mill-bidu tad-deċennju ntemmet fil-Ftehim ta' Dayton tal-1995, iffirmati minn Slobodan Milošević, Franjo Tuđman u Alija Izetbegović.

F'referendum li sar fil-Montenegro fl-1992, 95.66% tal-voti kienu favur iż-żamma tar-rabta tal-unjoni mar-Repubblika tas-Serbja. Il-parteċipazzjoni f'dawn il-voti kienet biss ta’ 66%, ċifra li tindika l-bojkott li sar mill-minoranzi Kattoliċi u Musulmani, kif ukoll minn ċittadini li appoġġjaw l-indipendenza. Dawn is-setturi lmentaw li r-referendum kien ġie organizzat taħt kundizzjonijiet mhux demokratiċi u li l-gvern ċentrali kien inkarigat mill-kontroll tal-kampanja elettorali.

Fl-1996, taħt il-gvern ta' Milo Đukanović, ir-relazzjonijiet bejn iż-żewġ repubbliki marru għall-agħar (minkejja l-bidliet politiċi li qed iseħħu fis-Serbja). Bħala konsegwenza, it-tmexxija politika Montenegrina ħadet id-deċiżjoni li tistabbilixxi l-politika ekonomika tagħha stess, kif ukoll tistabbilixxi l-marka Ġermaniża bħala l-munita uffiċjali (munita li aktar tard tiġi sostitwita bl-euro).

Fl-1999, in-NATO nediet kampanja ta' bumbardamenti fil-provinċja Jugoslava tal-Kosovo ta' dak iż-żmien, li, billi ppruvat tinqala’ mir-Repubblika Jugoslava tas-Serbja, bdiet il-Gwerra tal-Kosovo. Il-persekuzzjoni etnika li sofriet il-popolazzjoni ċivili matul il-gwerra wasslet għall-ħolqien ta' Tribunal Internazzjonali fl-Aja biex jipproċedi għad-delitti tal-gwerra mwettqa. Il-Kosovo tħalla taħt l-amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti (NU), u għalkemm kien formalment parti mis-Serbja u, għalhekk, mill-Jugoslavja, kien mistenni li plebisċit futur jagħtih awtonomija.

Fl-2000, il-Jugoslavja finalment ġiet ammessa lura fin-NU, wara snin ta' sospensjoni. Min-naħa l-oħra, fl-2003 il-gvern iddeċieda li jibdel l-istruttura tal-stat u jiddefen definittivament l-isem tal-Jugoslavja, u sostitwit mis-Serbja u l-Montenegro.

Organizzazzjoni politiku-amministrattiva 

Serbja u l-Montenegro kienu jinkludu erba' unitajiet politiċi ewlenin, li kienu jikkonsistu f'żewġ repubbliki u żewġ provinċji subordinati:
• Repubblika tas-Serbja (kapitali: Belgrad)
• Vojvodina: provinċja awtonoma fi ħdan is-Serbja (kapitali: Novi Sad).
• Kosovo: provinċja awtonoma fi ħdan ir-Repubblika tas-Serbja amministrata min-NU (kapitali: Priština).
• Montenegro (kapitali: Podgorica).
Il-kapitali politika u amministrattiva tal-pajjiż kienet Belgrad, filwaqt li l-kapitali ġudizzjarja tagħha kienet Podgorica.

Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja (7 ta' April, 1963-27 ta' April, 1992) 

Ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja (Serbo-Kroat: Социјалистичка Федеративна Република Југославијa/Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija), imqassra mill-Istat tal-Gwerra SFRYJugoslavja, kien jeżisti SFRY SFRY Jugoslavja jew il-Jugoslavja. II sa x-xoljiment tagħha fl-1992, matul l-hekk imsejħa "Gwerer Jugoslavi". Kien stat soċjalista magħmul mill-federazzjoni ta' sitt repubbliki minuri: il-Bożnja u Ħerzegovina, il-Kroazja, is-Slovenja, il-Maċedonja, il-Montenegro u s-Serbja.

Minkejja li inizjalment kien allinjat mal-Blokk tal-Lvant, mill-Furma Tito-Stalin tal-1948 il-pajjiż adotta politika ta' newtralità u kien wieħed mill-istati fundaturi tal-Moviment Mhux Allinjat. Sal-1980, il-Jugoslavja kienet iggvernata fil-prattika minn Josip Broz Tito, li żamm distanza mill-pajjiżi tal-Patt ta’ Varsavja u kkritika l-interventi Sovjetiċi fl-Ungerija (1956), iċ-Ċekoslovakkja (1968) u l-Afganistan (1979).

Wara l-mewt ta' Tito fl-1980, iż-żieda ta' movimenti nazzjonalisti fir-repubbliki kostitwenti fl-aħħar tas-snin tmenin wasslet għal nuqqas ta' qbil bejn il-gruppi etniċi multipli, segwita mill-falliment tat-taħditiet bejn ir-repubbliki għat-trasformazzjoni tal-pajjiż u wkoll mir-rikonoxximent tal-indipendenza li sar minn xi stati Ewropej fi żmien aktar ekonomiku u qawwi. kriżi tax-xogħol. Fl-aħħar mill-aħħar, dawn l-avvenimenti kollha kienu jwasslu għal kollass tal-istat Jugoslav, id-diżintegrazzjoni tiegħu u l-waqgħa finali fl-1992, eclipsed dan kollu mal-bidu tal-gwerer Jugoslavi.

Kapitali: Belgrad; Entità: Stat Federali; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat, Maċedonjan, Sloven; Lingwi Oħra: Albaniż, Ungeriż (ko-uffiċjali); Żona: 255,804 km²; Popolazzjoni (1989): 23,724,919 abitant, Densità 92.75 abitant/km²; Reliġjon: Ateiżmu tal-Istat; Munita: Dinar Jugoslav; Perjodu Storiku: Gwerra Bierda;7 ta' April, 1963-Twaqqif, 27 ta' April, 1992 Tfixkil; Forma ta' Gvern: repubblika soċjalista federali Titoista ta' partit wieħed (1963-1990), repubblika parlamentari federali (1990-1992); President: Josip Broz Tito (1963-1980), Stjepan Mesić (1991); Prim Ministru: Ante Marković (1989-1991), Membru tan-NU, MPNA, CAME, OSKE.

Gvern u politika 
L-istat kien organizzat skont il-Kostituzzjoni tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja, li ġiet emendata fl-1963 u l-1974. Il-Partit Komunista tal-Jugoslavja, rebbieħ tal-elezzjonijiet li saru wara t-Tieni Gwerra Dinjija, baqa’ fil-poter matul l-eżistenza tal-istat. Imsejħa wkoll il-Lega tal-Komunisti tal-Jugoslavja, kienet magħmula mill-partiti komunisti ta 'kull repubblika kostitwenti. Josip Broz Tito kien il-mexxej ewlieni tal-SFRY u l-president tagħha mill-ħolqien tagħha sal-mewt tiegħu fl-1980, iżda kien hemm politiċi importanti oħra, speċjalment wara l-mewt ta 'Tito.

Fil-bidu tad-disgħinijiet, wara proċess ta' riforma tal-stat u privatizzazzjoni li sar mill-mewt ta' Tito, saru elezzjonijiet b'diversi partiti fir-repubbliki differenti. Il-partiti komunisti, f’ħafna każijiet frammentati jew rinomati, tilfu l-poter.

Politika barranija 
Taħt il-ħakma ta’ Tito, il-Jugoslavja adottat politika ta' newtralità matul il-perjodu tal-Gwerra Bierda. Żviluppaw kemm relazzjoni mill-qrib mal-pajjiżi li qed jiżviluppaw kif ukoll relazzjonijiet kordjali mal-Stati Uniti u l-pajjiżi tal-Ewropa tal-Punent. Anke qabel ma adotta din il-politika, Stalin kien qies lil Tito traditur u kkundannah pubblikament, li wassal għall-qasma Tito-Stalin fl-1948. Fl-1968, wara l-okkupazzjoni taċ-Ċekoslovakkja mill-Unjoni Sovjetika, Tito żied linja difensiva addizzjonali fuq il-fruntieri tal-Jugoslavja mal-pajjiżi tal-Patt ta’ Varsavja. Matul il-perjodu tal-Gwerra Bierda, il-pajjiż mexxa kors indipendenti, waqqaf il-Moviment Mhux Allinjat, b'kollaborazzjoni mal-Eġittu u l-Indja.

Il-Jugoslavja tipprovdi għajnuna sinifikanti lill-movimenti anti-kolonjali fit-Tielet Dinja. Id-delegazzjoni Jugoslava hija l-ewwel waħda li tieħu t-talbiet tal-Front ta' Liberazzjoni Nazzjonali Alġerin lin-Nazzjonijiet Uniti. F'Jannar tal-1958, il-flotta Franċiża waqqfet il-vapur tal-merkanzija Slovenija ‘l barra mill-kosta ta' Oran, li l-istivi tiegħu kienu mimlija armi għar-ribelli. Id-diplomatiku Danilo Milic jispjega li "Tito u l-qalba ewlenija tal-Lega tal-Komunisti tal-Jugoslavja verament raw il-ġlied tal-ħelsien tat-Tielet Dinja bħala replika tal-ġlieda tagħhom stess kontra l-okkupanti faxxisti. Huma vvibraw għar-ritmu tal-avvanzi jew irtir tal-FLN jew il-Vietcong." Eluf ta' ħaddiema tal-għajnuna Jugoslava marru fil-Guinea wara d-dekolonizzazzjoni tagħha u filwaqt li l-gvern Franċiż ipprova jiddestabilizza l-pajjiż. Tito għen ukoll lill-movimenti ta' ħelsien fil-kolonji Portugiżi u kkunsidra l-qtil ta’ Patrice Lumumba fl-1961 “l-akbar reat fl-istorja moderna”. L-akkademji militari tal-pajjiż jilqgħu militanti mis-SWAPO (Namibja) u l-Kungress Pan-Afrikan (Afrika t'Isfel). Minflok, ir-relazzjonijiet tagħha huma aktar imbiegħda mal-Kungress Nazzjonali Afrikan (ANC), eqreb tal-Unjoni Sovjetika.

Fl-1 ta' Jannar, 1967, il-Jugoslavja kienet l-ewwel pajjiż komunista li fetaħ il-fruntieri tagħha għall-viżitaturi barranin kollha u neħħa r-rekwiżiti taż-żjarat.

F'dik l-istess sena Tito kien attiv ħafna fil-promozzjoni ta' riżoluzzjoni paċifika tal-kunflitt Għarbi-Iżraeljan. Fil-pjan tiegħu, huwa pprovda li l-pajjiżi Għarab jirrikonoxxu l-Istat ta 'Iżrael bi skambju li Iżrael jirritorna t-territorji li kien rebaħ. L-istati Għarab irrifjutaw il-proposta tiegħu ta’ “art għall-paċi”. Madankollu, minn dik l-istess sena l-Jugoslavja waqfet tirrikonoxxi lill-Iżrael, bħala riżultat tal-Gwerra tas-Sitt Ijiem. Fl-1968 Tito pprova jimmedja fil-kunflitt fiċ-Ċekoslovakkja, offra appoġġ lill-mexxej Ċekoslovakkja Alexander Dubček quddiem il-pressjoni Sovjetika fuq il-pajjiż.

Il-Jugoslavja kellha relazzjonijiet imħallta mar-reġim ta' Enver Hoxha fl-Albanija. Fil-bidu, ir-relazzjonijiet Albaniż-Jugoslavi kienu mill-qrib, peress li l-Albanija kienet adottat suq komuni flimkien mal-Jugoslavja u kienet teħtieġ l-istudju tas-Serbo-Kroat għall-istudenti lokali. Barra minn hekk, dak iż-żmien kienet qed tiġi diskussa l-possibbiltà li tinħoloq Federazzjoni Balkani bejn il-Jugoslavja, l-Albanija u l-Bulgarija.Iżda mill-1948 ir-relazzjonijiet bejn iż-żewġ pajjiżi marru għall-agħar: wara l-waqfa Tito-Stalin, l-Unjoni Sovjetika appoġġat lill-Albanija kontra l-Jugoslavi. Il-waqfa kien ikkunsmat meta fl-1950 il-gvern Tito irtira lid-diplomatiċi tiegħu minn Tirana.

Fl-1980, is-servizzi sigrieti tal-Afrika t'Isfel u l-Arġentina qed jippjanaw li jħottu 1,500 gwerilliera anti-komunista fil-Jugoslavja. L-operazzjoni kellha twassal għat-twaqqigħ ta' Tito u kienet ippjanata waqt l-Olimpjadi biex is-Sovjetiċi jkunu okkupati wisq biex jirreaġixxu. L-operazzjoni eventwalment ġiet abbandunata minħabba l-mewt ta' Tito u l-forzi armati Jugoslavi għollew il-livell ta' allert tagħhom.

Organizzazzjoni territorjali 

Ir-Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja kienet organizzata f'sitt repubbliki tal-poplu u żewġ provinċji awtonomi:
• Repubblika Popolari tas-Serbja
• Provinċja Awtonoma Popolari tal-Vojvodina
• Provinċja Awtonoma Popolari tal-Kosovo
• Repubblika Popolari Kroata
• Repubblika Popolari tas-Slovenja
• Repubblika Popolari tal-Bosnja u Ħerzegovina
• Repubblika Popolari tal-Maċedonja
• Repubblika Popolari tal-Montenegro

Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja (29 ta' Novembru, 1945-7 ta' April, 1963) 

Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja (fis-Serbo-Kroat Federativna Narodna Republika Jugoslavija) kienet l-isem uffiċjali tal-Jugoslavja bejn l-1946 u l-1963, li ħa post dak tal-Jugoslavja Federali Demokratika pproklamata fi tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija. Ġie stabbilit wara l-elezzjonijiet parlamentari tal-1945, li wasslu għat-trijonf assolut tal-Partit Komunista tal-Jugoslavja u r-revoka finali tal-monarkija tar-Re Pedro II.

Kien iggvernat mill-Partit Komunista tal-Jugoslavja (KPJ), b'Josip Broz Tito bħala Prim Ministru. Il-KJP tkeċċa mill-International Komunista għall-kritika tiegħu ta' Stalin fl-1948. Matul ir-Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja, bdew jiġu adottati miżuri ta' deċentralizzazzjoni, li aktar tard kienu se jagħtu lok għal soċjaliżmu ta' awtoġestjoni, sistema ekonomika li hija inkluża fl-esperjenzi tas-soċjaliżmu tas-suq. Fl-1963, wara li implimenta serje ta 'riformi, l-istat biddel il-forma u l-isem tiegħu għar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja, inkluż it-terminu soċjalista fl-isem uffiċjali tiegħu għall-ewwel darba.

Motto: Bratstvo u Iedinstvo (Bratstvo i jedinstvo); "Fratellanza u Għaqda"; Innu: Хеј, Словени (Hej Sloveni) "Ħej, Slavs"; Kapitali: Belgrad; Entità: Stat satellita tal-Unjoni Sovjetika (1945-1948); Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat, Maċedonjan, Sloven; Reliġjon: Ateiżmu tal-Istat Sekulari (de facto); Munita: Dinar Jugoslav; Perjodu Storiku: Gwerra Bierda; 29 ta' Novembru, 1945-Proklama, 31 ta' Jannar, 1946-Kostituzzjoni tal-1946, 28 ta' Ġunju, 1948-Tito-Stalin Rupture, 7 ta' April tal-1963-Kostituzzjoni tal-1963; Forma ta' Gvern: Repubblika Soċjalista Federali Marxista-Leninista ta' partit wieħed, (1945-1948) Repubblika Soċjalista Direttorja Federali Titoista ta' Partit Wieħed (1948-1963); President: Ivan Ribar (1945-1953), Josip Broz Tito (1953-1963);Prim Ministru: Josip Broz Tito (1945-1963); Leġiżlatura: Assemblea Federali; Kamra ta’ Fuq: Kamra tar-Repubbliki; Kamra Inferjuri: Kamra Federali.

Storja
Fl-aħħar tat-Tieni Gwerra Dinjija, u hekk kif il-partiġjani kienu qed ikeċċu l-poteri tal-Assi mill-ex renju tal-Jugoslavja, fl-1943 ġie stabbilit stat federali proviżorju ta’ konċentrazzjoni nazzjonali bil-mexxej partiġġjan Josip Broz Tito bħala l-mexxej tiegħu u l-politiku Kroat Ivan Šubašić bħala ministru għall-affarijiet barranin u rappreżentant tar-Re Pedro II.

Il-formazzjoni definittiva tal-istat il-ġdid ta’ wara l-gwerra kellha toħroġ mill-elezzjonijiet parlamentari msejħa għal Novembru 1945. Il-komunisti kienu inkarigati mill-organizzazzjoni tal-elezzjonijiet, li saru fil-11 ta’ Novembru, u li minħabba bojkott mill-oppożizzjoni, li ma kinitx tafda l-ġustizzja tal-proċess, kellha biss il-Front Popolari tal-Jugoslavja ta’ Tito. ving 35 4 siġġijiet fil-parlament il-ġdid Jugoslav.

Fid-29 ta' Novembru, fit-tieni anniversarju tat-Tieni Sessjoni tal-AVNOJ, l-Assemblea Kostitwenti tal-Jugoslavja formalment abolit il-monarkija u ddikjarat l-istat repubblika. L-isem uffiċjali tal-pajjiż sar ir-Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja, u s-sitt "stati federali" saru "Repubbliki tal-Poplu". Il-Jugoslavja saret stat federalista Marxista-Leninista b'partit wieħed, meqjus fl-ewwel snin tiegħu bħala mudell ta' ortodossija komunista.

Il-gvern Jugoslav alleat mal-Unjoni Sovjetika taħt Joseph Stalin, u kmieni fil-Gwerra Bierda waqqa 'żewġ ajruplani Amerikani li jtajru fl-ispazju tal-ajru Jugoslava fid-9 u d-19 ta' Awwissu, 1946. Dawn kienu l-ewwel rejds tal-ajru fuq ajruplani tal-Punent matul il-Gwerra Bierda u kkawżaw nuqqas ta 'fiduċja profonda f'Tito fl-Stati Uniti, li wasslu għal sejħiet għal intervent militari kontra l-Jugoslavja. li l-proġetti tagħhom kisbu suċċess konsiderevoli. B'mod partikolari, ix-xogħlijiet pubbliċi organizzati mill-gvern ta' dak il-perjodu rnexxielhom jibnu mill-ġdid u saħansitra jtejbu l-infrastruttura Jugoslava (partikolarment is-sistema tal-awtostradi), bi ftit spejjeż għall-stat.

It-tensjonijiet mal-Punent kienu għoljin meta l-Jugoslavja ngħaqdet mal-Cominform, u l-fażi bikrija tal-Gwerra Bierda bdiet bil-Jugoslavja ssegwi politika barranija aggressiva. Wara li ħeles il-biċċa l-kbira tal-Marzu Ġuljan u l-Carinthia, u bi talbiet storiċi għaż-żewġ reġjuni, il-gvern Jugoslava beda manuvri diplomatiċi biex jinkludihom fil-Jugoslavja. Iż-żewġ talbiet ġew miċħuda mill-Punent. L-akbar punt ta’ tilwima kienet il-belt tal-port ta' Trieste. Il-belt u l-hinterland tagħha ġew liberati prinċipalment mill-partiġjani fl-1945, iżda l-pressjoni mill-Alleati tal-Punent ġiegħlithom jirtiraw għall-hekk imsejħa "Morgan Line". It-Territorju Ħieles ta' Trieste ġie stabbilit u separat f'Żona A u Żona B, amministrati mill-Alleati tal-Punent u l-Jugoslavja rispettivament. Fil-bidu, il-Jugoslavja kienet appoġġjata minn Stalin, iżda sal-1947 ir-relazzjonijiet tagħha mal-istat il-ġdid kienu diġà bdew jiksħu. Il-kriżi fl-aħħar xolt meta bdiet il-qasma Tito-Stalin, biż-Żona A tingħata lill-Italja u ż-Żona B lill-Jugoslavja.

Fil-bidu tas-snin sittin, it-tħassib dwar problemi bħall-kostruzzjoni ta' fabbriki "politiċi" ekonomikament irrazzjonali u l-inflazzjoni wasslu grupp fi ħdan it-tmexxija komunista biex jippromwovi aktar deċentralizzazzjoni. Il-liberali kienu opposti minn grupp madwar Aleksandar Ranković Il-liberali deċentralizzanti (immexxija minn Edvard Kardelj tas-Slovenja, Vladimir Bakarić tal-Kroazja u Petar Stambolić tas-Serbja) rebħu l-appoġġ ta' Tito. Fil-laqgħa tal-partit f'Brijuni, Ranković kien iffaċċjat b'fajl ta' akkuża mħejji għal kollox u allegazzjoni minn Tito li kien ifforma front bl-intenzjoni li jaħtaf il-poter. Ranković kien sfurzat jirriżenja mill-karigi kollha tal-partit u xi wħud mill-partitarji tiegħu tkeċċew mill-partit.

Fil-bidu tas-sittinijiet, osservaturi barranin innutaw li l-pajjiż kien qed “jisploda” u li, sadattant, iċ-ċittadini Jugoslavi gawdew libertajiet ferm akbar mill-Unjoni Sovjetika u pajjiżi oħra tal-Blokk tal-Lvant. Il-litteriżmu żdied b'mod esponenzjali u laħaq 91%, il-kura medika kienet b'xejn fil-livelli kollha, u l-istennija tal-ħajja laħqet 72 sena.

Fl-1963, wara li implimenta serje ta 'riformi, l-istat biddel il-forma u l-isem tiegħu għar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja, inkluż it-terminu soċjalista fl-isem uffiċjali tiegħu għall-ewwel darba.

Organizzazzjoni territorjali 

Ir-Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja kienet organizzata f'sitt repubbliki tal-poplu u żewġ provinċji awtonomi:
• Repubblika Popolari tas-Serbja
• Provinċja Awtonoma Popolari tal-Vojvodina
• Provinċja Awtonoma Popolari tal-Kosovo
• Repubblika Popolari Kroata
• Repubblika Popolari tas-Slovenja
• Repubblika Popolari tal-Bosnja u Ħerzegovina
• Repubblika Popolari tal-Maċedonja
• Repubblika Popolari tal-Montenegro

Repubblika Federali Demokratika tal-Jugoslavja (29 ta' Novembru, 1943-29 ta' Novembru, 1945) 
Ir-Repubblika Demokratika Federali tal-Jugoslavja1 jew il-Jugoslavja Demokratika Federali kienet stat provviżorju stabbilit matul it-Tieni Gwerra Dinjija fid-29 ta’ Novembru 1943 permezz tat-tieni sessjoni tal-Kunsill Anti-Faxxista tal-Liberazzjoni Nazzjonali tal-Jugoslavja (ANOJ). Il-Kumitat Nazzjonali għal-Liberazzjoni tal-Jugoslavja (NKOJ) kien il-korp eżekuttiv oriġinali tiegħu. Tul l-eżistenza tagħha kienet iggvernata mill-Marixxall Josip Broz Tito bħala Prim Ministru.

Ġie rikonoxxut mill-alleati fil-Konferenza ta' Tehran, flimkien mal-AVNOJ bħala l-korp deliberattiv tiegħu. Il-gvern fl-eżilju Jugoslav tar-Re Pietru II f'Londra, parzjalment minħabba pressjoni mir-Renju Unit, irrikonoxxa lill-gvern AVNOJ permezz tat-Trattat ta' Vis, iffirmat fis-16 ta' Ġunju 1944 bejn il-prim ministru tal-gvern fl-eżilju, Ivan Šubašić, u Tito. Bit-Trattat ta' Vis, il-gvern ftiehem u jingħaqad kemm jista' jkun fi gvern intermedjarju tan-NKOJ. Il-forma tal-gvern il-ġdid kien miftiehem fit-tieni ftehim Šubašić-Tito iffirmat fl-1 ta' Novembru 1944 fil-kapitali Jugoslava ta' Belgrad li nħelset dan l-aħħar. Il-Jugoslavja Federali Demokratika saret waħda mill-membri fundaturi tan-Nazzjonijiet Uniti mal-iffirmar tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti f'Ottubru 1945.

L-istat ġie ffurmat biex jgħaqqad il-moviment tar-reżistenza Jugoslava mal-okkupazzjoni tal-Jugoslavja mill-poteri tal-Assi. Il-ftehim ħalla miftuħa l-mistoqsija dwar jekk l-istat kienx se jkun monarkija jew repubblika sa wara l-gwerra, għalkemm kien meqjus bħala repubblika de facto, u l-pożizzjoni ta’ kap tal-istat tħalliet vakanti. Wara l-għaqda tal-gvernijiet, Josip Broz Tito sar Prim Ministru u Ivan Šubašić sar Ministru tal-Affarijiet Barranin.

Dan l-istat effimeru ġie sostitwit fl-1945 bl-isem uffiċjali ġdid tar-Repubblika Federali Popolari tal-Jugoslavja.

Kapitali: Belgrad; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat, Maċedonjan, Sloven; Żona (1945) 255,804 km²; Munita: (1943-1944): Dinar Serb, Kuna NDH, Lev Bulgaru, Lira Taljana, Reichsmark; (1944-1945): Dinar Jugoslav; Perjodu Storiku: It-Tieni Gwerra Dinjija; 29 ta' Novembru 1943-Twaqqif, 29 ta' Novembru, 1943-It-tieni sessjoni tal-AVNOJ, 16 ta' Ġunju, 1944-Ftehim Tito-Šubašić-7 ta' Marzu, 1945-Ffurmat Gvern Proviżorju, 24 ta' Ottubru, 1945-Dħul fin-NU, 119 ta' Novembru, elezzjoni parlamentari, 1945-Novembru tal-1945-Xoljiment; Forma ta' gvern Gvern Proviżorju Federali (1943-7 ta' Marzu 1945), Monarkija Kostituzzjonali Federali (7 ta' Marzu-29 ta' Novembru, 1945); Re: (1943-1945) Pedro II; Regent: (vakanti) (1943-1945), Srdjan Budisavljević (1945), Ante Mandić (1945), Dušan Sernec (1945); Prim Ministru: Božidar Purić (1943-1944), Ivan Šubašić (1944), Josip Broz Tito (1944-1945); Leġiżlatura: Assemblea Nazzjonali Temporanja.

Storja 
Imbagħad l-AVNOJ ħarġet sitt digrieti u l-Presidju tal-AVNOJ, li kompla bil-funzjonijiet tiegħu meta ma kienx f'sessjoni, segwit b'erba' deċiżjonijiet. Flimkien, kienu jinkludu l-kostituzzjoni tal-istat il-ġdid li kien qed jieħu forma fil-Jugoslavja. Fit-30 ta' Novembru, il-Presidju ta lil Josip Broz Tito l-grad ta' Marixxall tal-Jugoslavja, u ħatru bħala Prim Ministru (jew Prim Ministru aġent) u Ministru tad-Difiża Nazzjonali (Ministeru tad-Difiża (Jugoslavja)). Tliet viċi presidenti u tlettax-il ministru ieħor ġew maħtura fin-NKOJ.

L-isem Repubblika Federali Demokratika tal-Jugoslavja ġie adottat uffiċjalment fis-17 ta' Frar, 1944. Fl-istess jum adottaw l-istemma tal-Jugoslavja b'ħames torċi.

Wara d-depożizzjoni ta' Pietru II tal-Jugoslavja, ir-Repubblika Federali tal-Poplu tal-Jugoslavja ġiet ipproklamata fid-29 ta' Novembru, 1945.

Gvern 
Il-leġiżlatura tagħha, minn Novembru 1944, kienet l-Assemblea Proviżorja.Il-ftehim Tito-Šubašić tal-1944 iddikjara l-istat bħala demokrazija pluralistika li tiggarantixxi: libertajiet demokratiċi; libertà personali; il-libertà tal-espressjoni, l-assemblea, u r-reliġjon; u stampa ħielsa.Madankollu, sa Jannar 1945, Tito kien tefa' l-enfasi tal-gvern tiegħu 'l bogħod minn enfasi fuq id-demokrazija pluralista, u stqarr li filwaqt li aċċetta d-demokrazija, sostna li ma kien hemm l-ebda "ħtieġa" għal partiti multipli, peress li sostna li partiti multipli kienu bla bżonn diviżivi f'nofs l-isforz tal-Jugoslavja Popolari tal-Jugoslavja kollha, immexxi mill-Partit Komunista ta' Yugosla via u s-segretarju ġenerali tiegħu, il-Marixxall Josip Broz Tito, kien pass importanti fi ħdan il-gvern. Movimenti politiċi oħra li ngħaqdu mal-gvern kienu jinkludu l-moviment "Napred" rappreżentat minn Milivoje Marković.

Il-Jugoslavja federali Demokratika kienet immexxija minn gvern temporanju li kien jikkonsisti l-aktar minn membri tal-Front Unitarju għal-Liberazzjoni Nazzjonali u numru żgħir ta’ partiti politiċi oħra mill-eks-Renju tal-Jugoslavja. Il-President tal-Gvern kien Josip Broz Tito. Il-komunisti kellhom 22 kariga ministerjali, inklużi Finanzi, Affarijiet Interni, Ġustizzja, Trasport u oħrajn. Ivan Šubašić tal-Partit Peasant Kroat u eks Banovina Banovina kien Banu kien Ministru tal-Affarijiet Barranin filwaqt li Milan Grol tal-Partit Demokratiku kien Viċi Prim Ministru. Ħafna membri mhux komunisti tal-gvern irriżenjaw minħabba n-nuqqas ta' qbil tagħhom mal-politika l-ġdida.

żoni amministrattivi 

Ir-Repubblika Federali Demokratika tal-Jugoslavja kienet tikkonsisti minn 6 stati federali u 2 unitajiet awtonomi:
• Stat Federat tas-Serbja
• Provinċja Awtonoma tal-Vojvodina
• Provinċja Awtonoma tal-Kosovo u Metohija
• Stat Federat tal-Kroazja
• Stat Federat tal-Bosnja u Ħerzegovina
• Stat federali tas-Slovenja
• Stat Federat tal-Montenegro
• Stat Federat tal-Maċedonja

Renju tal-Jugoslavja (3 ta' Ottubru, 1929-2 ta' Diċembru 1945) 

Ir-Renju tal-Jugoslavja (Serbo-Kroat Ċirilliku: Краљевина Југославија, Serbo-Kroat bil-Latin: Kraljevina Jugoslavija), li ssegwi r-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni, kien stat li jinsab fil-Peniżola Balkani li kien jeżisti mit-3 ta' Ottubru, 1929 sal-provinċja tas-Slovenja ta' Ottubru, 1921 sal-Provinċja tas-Slovenja, Bosnja u Ħerzegovina, Serbja, Montenegro u Maċedonja, Kroazja u Slavonja.

L-isem il-ġdid tal-Istat kien fil-fatt komuni qabel l-istituzzjoni uffiċjali tiegħu, billi dan kien ftit użat barra l-isfera uffiċjali. Ġie mis-Serbo-Kroat Jug (nofsinhar) u Slavija (territorju Slavi), terminu li bih is-Slavi tan-Nofsinhar kienu nnominati sa mis-seklu 19, għalkemm normalment mingħajr ma nkludew il-Bulgari

L-eżistenza tar-renju hija politikament maqsuma f'erba' fażijiet distinti: id-dittatorjat rjali ta 'Alessandru I tal-Jugoslavja, ir-reġenza tal-kuġinu tiegħu Pablo wara l-qtil tiegħu, il-gvern qasir tal-Ġeneral Dušan Simović, li waqqa' lir-regent, u l-gwerra dinjija, li matulha l-pajjiż ġie żmembrat u r-renju kien jeżisti biss formalment. Il-kwistjoni li ddominat prinċipalment il-politika Jugoslava kienet il-forma tal-istat u t-tentattivi biex jiġu solvuti kunflitti nazzjonalisti bejn il-komunitajiet varji fil-pajjiż, speċjalment skuntentizza Kroata dwar in-nuqqas ta 'awtonomija mill-gvern ċentrali. Matul id-dittatorjat u parti mir-reġenza, il-Gvern ipprova jgħaqqad il-pajjiż bil-forza u jtemm ir-reġjonaliżmu billi impona nazzjonaliżmu Jugoslav li jgħaqqad, mingħajr suċċess. Lejlet biss it-tifqigħa tat-Tieni Gwerra Dinjija kien possibbli li jintlaħaq ftehim riformista bejn ir-reġent Pablo u l-mexxej Kroat Vladko Maček li ma setax jiġi applikat bis-sħiħ u ħalla ħafna skuntentizza.

Fil-politika internazzjonali, il-pajjiż żamm l-alleanzi tiegħu favorevoli għar-rebbieħa tal-Ewwel Gwerra Dinjija (speċjalment ma' Franza), li fosthom kien magħdud, iżda, minn nofs is-snin tletin, gradwalment saħħaħ ir-relazzjonijiet, speċjalment dawk ekonomiċi, mal-poteri faxxisti. Dipendenti ħafna fuq il-kummerċ magħhom u l-provvisti tagħhom, meta faqqgħet il-gwerra hija ddikjarat in-newtralità tagħha. Tħalla mdawra minn nazzjonijiet ostili alleati mal-Italja u l-Ġermanja, li żiedu l-pressjoni tagħhom fuq il-Jugoslavja biex tingħaqad magħhom, li spiċċat tagħmel fin-nuqqas tal-għajnuna tal-Alleati f’Marzu tal-1941, għalkemm b'kundizzjoni. Id-disgust min-naħa tal-Armata u l-popolazzjoni għall-alleanza mat-Taljan-Ġermaniżi wassal għal kolp ta' stat li temm ir-reġenza u preċipita l-invażjoni tal-pajjiż fi ftit jiem, li ma setgħetx tiġi evitata. Il-gvern irjali mar fl-eżilju fil-Gran Brittanja u l-pajjiż kien maqsum mill-invażuri, żamm l-għaqda tiegħu biss formalment u bir-rifjut tal-Alleati li jirrikonoxxu t-tqassim tat-territorju mill-Assi.

Ekonomikament ir-renju beda b'dipressjoni ekonomika severa minħabba l-kriżi agrikola dinjija tal-aħħar tas-snin 20 u l-wasla tad-Depressjoni l-Kbira fil-Jugoslavja. F'nofs id-deċennju ta 'wara kien hemm ċertu rkupru u titjib fis-sitwazzjoni fil-kampanja u fl-iżvilupp tal-industrija, għalkemm ma kienx biżżejjed biex jittejjeb b'mod sinifikanti l-istandard tal-għajxien tal-popolazzjoni, li kien qed jikber malajr. It-tħejjijiet għall-gwerra reġgħu aggravaw il-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-popolazzjoni u l-ekonomija nazzjonali, dipendenti ħafna fuq l-Assi.

Motto: "Nazzjon Wieħed, Re Wieħed, Pajjiż Wieħed"; Innu: "Himna Kraljevine Jugoslavije"; Kapitali: Belgrad; Entità: Renju; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat, Sloven, Maċedonjan, Albaniż, Tork u Ungeriż; Żona storika (1931​): 247,542 km²; Popolazzjoni storika stmata (1931) 13,934,038 abitant; Munita: Dinar; Storja: 1929-Installazzjoni tal-monarkija assoluta; 6 ta' April, 1941-Invażjoni tal-Jugoslavja, 17 ta' April 1941-Konsenja tal-Armata Rjali Jugoslava; Forma ta' Gvern: Monarkija Assoluta (1929-1931), Monarkija Kostituzzjonali Unitaria (1931-1939), Monarkija Kostituzzjonali Federali (1939-1941); Re: Alessandru I (1929-1934), Pedro II (1934-1941); Reġent: Pablo Karađorđević (1934-1941); Membru ta': Patt Tripartitiku.

Sfond 
It-tensjonijiet bejn in-nazzjonaliżmu Serb (imħeġġa min-natura ċentralista tal-istat) u n-nazzjonaliżmu Kroat, imdorri bil-politika ostruzzjonista tal-oppożizzjoni, splodew bil-qtil fil-Parlament tar-renju tal-mexxej tal-Partit Peasant Kroat minn deputat Montenegrin. Is-sistema parlamentari ma setgħetx issolvi l-problemi politiċi tal-pajjiż.L-aħħar gvern demokratiku, koalizzjoni ta’ erba’ partiti mmexxija mis-Sloven Anton Korošec, irriżenja mis-sovran f’Diċembru tal-1928; Korošec stqarr li l-membri tal-koalizzjoni ma raw l-ebda mod kif itemmu l-oppożizzjoni tal-Partit tal-Peasant Croatian (CPC) Biex jabbanduna dan, il-PCC talab riorganizzazzjoni federali tal-istat. Dan wassal lir-re biex jagħlaq il-Parlament u jassumi l-gvern tal-pajjiż b'mod dittatorjali mis-6 ta' Jannar 1929.6 Il-Kostituzzjoni ta' Vidovdan ġiet abolita u l-partiti politiċi ġew ipprojbiti.Madankollu, dan reġa' qabad biss it-tensjonijiet.

Minbarra l-problema politika serja, id-dittatorjat wiret mill-perjodu preċedenti tal-gvern parlamentari problema dejjem tikber ta 'popolazzjoni żejda rurali, minħabba ż-żieda mgħaġġla fil-popolazzjoni u n-nuqqas ta' impjieg barra l-agrikoltura biex jassorbiha. Minn madwar 14-il miljun abitant fl-1931, madwar 9.2 miljun għexu mill-agrikoltura. Kien hemm ħafna sidien żgħar li, minkejja li kellhom art, ma setgħux jgħixu bil-produzzjoni tagħhom. Madwar terz tal-erja tal-wiċċ tal-pajjiż kienet foresti, bl-industrija tal-qtugħ tas-siġar u tad-derivattivi kienet l-industrija ewlenija tal-pajjiż u l-esportazzjoni ewlenija tagħha; din il-wisa' ta' foresti disponibbli għall-kultivazzjoni tal-popolazzjoni kienet limitata. L-ammont ta' territorju ddedikat għall-kultivazzjoni estensiva ma ħalliex l-impjieg għall-bdiewa kollha, l-aktar bdiewa żgħar, u żamm il-livell ta' għajxien tagħhom baxx.

Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni (1 ta' Diċembru tal-1918-3 ta' Ottubru, 1929) 
Ir-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni (Serbo-Kroat: Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca / Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; Sloven: Kraljevina Srbov, Hrvatov) kien isem ta' Slove, ex Balkan minn Diċembru 1981. sat-3 ta' Ottubru, 1929, komunement magħrufa bħala Jugoslavja. Bejn wieħed u ieħor kien jinkludi ż-żona tal-provinċji tal-Bożnja-Ħerzegovina, is-Serbja, il-Montenegro, il-Maċedonja ta' Fuq, u l-biċċa l-kbira tat-territorji tal-Kroazja u s-Slovenja.

Fi tmiem l-Ewwel Gwerra Dinjija, ix-xoljiment tal-Imperu Awstro-Ungeriż ippermettiet l-għaqda ta' diversi komunitajiet Slavi fil-Balkani f'pajjiż ġdid, li reġa' għaqqad l-eks monarkiji Serbi u Montenegrini mat-territorji tal-Imperu Awstro-Ungeriż. Ir-renju l-ġdid, ta' diversità kbira ekonomika, soċjali, lingwistika, legali u politika, beda l-eżistenza tiegħu b’mod imqalleb, imdawwar minn nazzjonijiet ostili u bin-nuqqas ta' qbil fundamentali dwar il-forma tal-Istat (ċentralista jew federali) li mmarka l-eżistenza kollha tiegħu. Politikament instabbli u konvulżi, b’sostituzzjoni kontinwa ta' kabinetti ta' ħajja qasira, ma setgħetx tapplika wkoll miżuri ekonomiċi u soċjali li jtejbu sostanzjalment il-faqar li tinsab fih parti kbira mill-popolazzjoni tagħha. Il-kriżi politika u l-istaġnar tar-riformi wasslu għat-twaqqif ta' dittatorjat rjali fl-1929 li ċeda għal perjodu ġdid li fih il-pajjiż biddel ismu, u sar uffiċjalment ir-Renju tal-Jugoslavja.

Motto: Nazzjon Wieħed, Re Wieħed, Pajjiż Wieħed; Innu: Taħlita ta' Bože Pravde, Lijepa nasa domovino u Naprej zastava slave; Kapitali: Belgrad; Entità: Renju; Lingwa Uffiċjali Serbo-Kroat u Sloven; Żona: 247,542 km²; Popolazzjoni (1921): 11,984,911 abitant, Densità 48.42 abitant/km²; Żona storika (1931): 247,542 km²; Popolazzjoni storika stmata (1931): 13,934,038 abitant; Munita: Kuruna (1918-1920), Dinar (1920-1929); Perjodu Storiku: Bejn il-Gwerer: 1 ta' Diċembru tal-1918-Tmiem tal-Ewwel Gwerra Dinjija, 3 ta' Ottubru 1929-Installazzjoni tal-monarkija assoluta; Forma ta' Gvern: Monarkija Kostituzzjonali; Re: Pedro I (1918-1921), Alessandru I (1921-1929); Reġent: Alessandru I
(1918-1921); Membru ta': Little Entente.

Sfond 
Sa mis-seklu 19, kien jeżisti fost l-intelliġenza tal-komunitajiet Slavi tal-Balkani, speċjalment fost il-Kroati, kurrent favur l-unifikazzjoni tal-membri tagħhom fi stat jew reġjun wieħed fi ħdan nazzjonijiet eżistenti.

Fil-perjodu ta' qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija, kien hemm proġetti biex tiġi modifikata l-istruttura doppja tal-Imperu Awstro-Ungeriż biex jiġbor is-Slavi tan-Nofsinhar f'unità amministrattiva imperjali ġdida, iżda qatt ma seħħew, prinċipalment minħabba l-ostilità tal-Magyar li jinfirdu ma' parti mit-territorju tagħhom u n-nuqqas ta 'appoġġ mill-Kuruna għall-inizjattivi.

Matul il-Gwerra Dinjija, seħħew serje kkumplikata ta' manuvri politiċi u ta' propaganda bejn il-gvern Serb, ġeneralment aktar interessat fl-espansjoni territorjali ta' pajjiżu milli fl-unifikazzjoni tas-Slavi tan-Nofsinhar, il-Kumitat Jugoslav, magħmul minn xi politiċi Slavi eżiljati mill-Awstrija-Ungerija, u l-politiċi Slavi li baqgħu fl-Imperu. L-appoġġ tat-Tripla Entente għall-espansjoni tas-Serbja jew il-formazzjoni ta' stat ġdid Jugoslav kien intermittenti u ġeneralment mibdul skont is-sitwazzjoni militari, li jvarja wkoll minn pajjiż għall-ieħor.

Politika internazzjonali 
L-Italja żammet attitudni ostili lejn il-pajjiż il-ġdid, billi qiesha rivali ġdid għall-kontroll tal-Adrijatiku u li miegħu kkontestat xi territorji.Tul l-ewwel snin ta' wara l-gwerra, kien hemm tilwima qarsa bejn iż-żewġ pajjiżi dwar il-fruntiera komuni kemm fl-Istrija kif ukoll fid-Dalmazja, speċjalment dwar il-pussess tal-port antik Ungeriż ta' Fiume. Solini ħa l-poter, il-gvern Jugoslav ipprova jtejjeb ir-relazzjonijiet billi jaċċetta l-ħtif tal-belt u jiffirma t-Trattati ta' Ruma f’Jannar 1924. It-tilwima dwar l-Albanija, li l-Jugoslavja rrifjutat li tgħaddi f'idejn Mussolini, żiedet it-tensjoni bejn iż-żewġ nazzjonijiet.Il-politiċi Kroati, fil-gvern mill-1925, opponew ukoll il-konċiljazzjoni mal-Italja fl-Italja u skużaw ħafna lill-Kroatija kontra l-Italja, u skużaw ħafna lill-ministru barrani fl-Italja. għad-dwejjaq tal-Kroati, li ħaduha bħala sinjal ieħor tan-nuqqas ta' interess tas-Serbi fit-talbiet tagħhom.104 Id-differenzi ekonomiċi u legali pendenti ġew solvuti fil-Ftehim ta' Nettuno ta' Lulju 1925, li ma ġewx ratifikati qabel Novembru 1928 minħabba dissensjonijiet Jugoslavi qalbhom.​

Bilanċ tal-perjodu 
Maż-żmien intwera li l-amministrazzjoni l-ġdida kienet inferjuri għal dik l-antika tal-Imperu Awstro-Ungeriż, li wassal għal skuntentizza fir-reġjuni li kienu jappartjenu lil dan il-pajjiż. Is-sistemi tat-taxxa lanqas ma kienu unifikati, bir-re;juni li qabel kienu Awstro-Ungeri/i kienu su;;etti g[al taxxi og[la, fejn il-;bir kien ukoll aktar effi/jenti.Madankollu kienu l-aktar re;juni sinjuri u l-inqas meqruda matul il-Gwerra Dinjija. Il-kontroll tal-finanzi mill-gvern ċentrali u l-predominanza f’dan tal-partiti Serbi għamlu l-formazzjonijiet politiċi tar-reġjuni li l-aktar kkontribwew iħossuhom kemm sfruttati kif ukoll mingħajr kontroll tal-kontribuzzjonijiet tagħhom.Il-ġestjoni finanzjarja tal-Gvern, barra minn hekk, kienet dubjuża. L-amministrazzjoni, li baqgħet fil-biċċa l-kbira f'idejn is-Serbi tal-eks-renju ħlief fis-Slovenja, ma setgħetx tikber bir-rata li għamlet il-popolazzjoni tal-istat (3 miljun fis-Serbja fl-1912, 4.5 fl-1913, u 12 wara l-Gwerra Dinjija). , iżda minn lealtajiet politiċi lejn il-partiti tal-Gvern, speċjalment lejn ir-Radikali. Kuntratti tal-Istat u xogħlijiet pubbliċi ngħataw b'mod sproporzjonat lil kumpaniji Serbi mill-ex renju.Lejn tmiem il-perjodu tal-ħakma parlamentari, il-Kroati bilkemm kienu rappreżentati f'pożizzjonijiet pubbliċi bħas-servizz diplomatiku, uffiċjali tal-armata jew impjegati taċ-ċivil tal-istat.

Iċ-ċensiment elettorali li ntuża kien ukoll dak tal-1910, li ma kienx jirrifletti l-popolazzjoni attwali fis-snin 20. Fir-reġjuni tan-Nofsinhar tal-pajjiż qatt ma kien hemm libertà reali tal-vot u fil-Montenegro u l-Maċedonja ċ-ċensiment kien armat biex jiffavorixxi r-Radikali. L-istat kien qed iwettaq kampanja ta' terrur f'dawn ir-reġjuni u parti mill-Bosnja.

Ħames leġiżlazzjonijiet differenti kienu jeżistu matul il-perjodu, li ntirtu mid-diversi oriġini tat-territorji Jugoslavi.

Is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali lanqas ma ffavorit lill-pajjiż il-ġdid: il-munita naqset milli tistabbilizza, kien hemm problemi serji ta' djar u l-ispekulazzjoni ekonomika b’ħafna. Il-popolazzjoni żejda agrarja baqgħet tippersisti.

Is-sistema parlamentari falliet bħala strument ta 'għaqda nazzjonali: ma kien hemm l-ebda partiti nazzjonali, apparti s-soċjalisti u komunisti (ftit appoġġ jew dalwaqt ġew illegali), biss dawk reġjonalisti L-idea tan-nazzjon Jugoslav ma laqgħetx: il-komunitajiet żammew l-identitajiet reġjonali tagħhom. Il-parlamentariżmu wera li ma kienx kapaċi jsolvi l-problemi tal-pajjiż u ddeġenera f’tilwima kontinwa bejn il-gruppi politiċi dwar banalitajiet, tqassim tal-poter u ġlied ta’ personalità fost il-ħafna mexxejja tiegħu. Koalizzjonijiet instabbli ta’ partiti bla ba]i bi]]ejjed li jdumu fil-gvern lil hinn minn ftit xhur wara xulxin In-nuqqas ta’ ma;;oranza bi]]ejjed kien je]tie[ koalizzjonijiet kontinwi. Il-formazzjonijiet politiċi kienu distinti aktar mill-personalità tal-mexxejja tagħhom milli mill-prinċipji ideoloġiċi tagħhom.Filwaqt li l-politiċi Kroati żammew it-tattiċi ostruzzjonisti tagħhom li ntirtu mill-era Awstro-Ungeriża, is-Serbi issottovalutaw id-diffikultajiet tal-unjoni u kienu insensittivi għat-talbiet Kroati.

Renju tas-Serbja (23 ta' Marzu, 1882-1 ta' Diċembru 1918) 
Ir-Renju tas-Serbja kien stat tal-Balkani li nħoloq mill-Prinċipat tas-Serbja fit-23 ta' Marzu 1882. Wara li ġġieled kontra l-Imperu Ottoman għall-indipendenza, kellu wkoll jiġġieled kontra r-Renju tal-Bulgarija. Ir-renju żgħir kien finalment okkupat mill-Poteri Ċentrali matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u, fi tmiem l-Ewwel Gwerra Dinjija, ingħaqad mar-Renju tal-Montenegro u l-Istat tas-Sloveni, Kroati u Serbi biex jiffurmaw ir-Renju ġdid tas-Serbi, Kroati u Sloveni fl-1 ta' Diċembru 1918. Kien jinkludi ż-żona tal-Stati tal-lum tas-Serbja u l-Maċedonja ta' Fuq.

Il-konfront bejn ir-Russja u l-Awstrija-Ungerija fil-Balkani mmarka b’mod sinifikanti l-iżvilupp tal-pajjiż u l-politika tiegħu, kemm interna kif ukoll esterna.1 Il-politiċi kienu jinqasmu f'partitarji ta' wieħed jew l-ieħor. 3, u t-tieni, eqreb tar-Russja, konfrontazzjoni dejjem tikber ma' Vjenna u l-impożizzjoni ta' dinastija ġdida, il-Karađorđević, li żviluppaw il-pajjiż b'mod konsiderevoli iżda wkoll poġġieh f'dejn u, minħabba l-appoġġ tiegħu għan-nazzjonaliżmu irredentist, wassluh għall-Ewwel Gwerra Dinjija. Rebħ f'dan iżda bi prezz għoli, il-pajjiż ingħaqad mar-Renju tal-Montenegro u mat-territorji ta' maġġoranza Slavi tan-Nofsinhar tal-Imperu Awstro-Ungeriż maħlul biex jifforma r-renju ġdid tas-Serbi, Kroati u Sloveni fl-aħħar tal-1918, li għeb bħala nazzjon indipendenti.

Minkejja l-iżvilupp tal-pajjiż, li aċċellerat wara l-bidla mdemmija tad-dinastija fl-1903, il-maġġoranza tal-popolazzjoni żammet l-għeruq tagħha fiż-żoni rurali, u ż-żieda fl-infiq burokratiku u militari żiedet konsiderevolment id-dejn nazzjonali. Il-politika, korrotta, kienet ikkontrollata minn elite żgħira u d-dritt tal-vot kien ristrett ħafna.

Kapitali: Belgrad; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Maċedonjan, Bulgaru, Montenegrin, Rumen; Żona: 92,208 km²; Popolazzjoni: 1,901,336 abitant, Densità 21.66 abitant/km²; Wiċċ storiku (1912) 48,303 km². (1913) 87,777 km²; Reliġjon: Knisja Ortodossa (uffiċjali); Munita: Dinar Serb; Storja: 6 ta' Marzu, 1882-Kungress ta' Berlin, 1 ta' Diċembru, 1918-Ewwel Gwerra Dinjija; Forma ta' Gvern: Monarkija Kostituzzjonali Re: Milan I (1882-1889), Alessandru I (1889-1903), Pedro I (1903-1918): korrispondenza territorjali attwali Serbja, Kosovo u Maċedonja ta' Fuq; Membru ta': Alleati u l-protezzjoni Slavi-Ortodossa tal-Imperu Russu; Fruntieri: Awstrija-Ungerija (Commonwealth tal-Bosnja u Vojvodina), Renju tal-Bulgarija, Renju tar-Rumanija, Renju tal-Greċja, Renju tal-Albanija u Renju tal-Montenegro.

Prinċipat tas-Serbja (1815-23 ta' Marzu, 1882) 
Il-Prinċipat tas-Serbja (Serb: Kneževina Srbija, miktub bl-alfabet Ċirilliku: Кнежевина Србија) kien stat li kien jeżisti bejn is-snin 1815 u 1882. Twaqqaf wara t-Tieni Rewwixta Serba fl-1817 u kien jeżisti sa meta ġie pproklamat is-Serbja.

Kapitali: Kragujevac, Belgrad; Entità: Stat Vassalli tal-Imperu Ottoman; Lingwa Uffiċjali: Serb; Żona: 37,511 km²; Popolazzjoni (1874): 1,353,000 abitant, Densità 36.07 abitant/km²; Perjodu Storiku: Età Kontemporanja, 1815-Rikonoxxut mill-Porta Sublimi, 1882-Ipproklamata Renju tas-Serbja; Forma ta' Gvern: Monarkija; Knez (prinċep): Miloš Obrenović I (1817-39), Milan Obrenović II (1839), Michael Obrenović III (1839-1842), Alexander Karađorđević (1842-1858), Miloš Obrenović I (1858-1860), Milan Obrenović III (1858-1860), Milan Obrenović IV (1839-1842), (1839-1842), Michael Obrenović IV 868-1882).

Serbja Ottomana 
It-territorju ta' dik li llum hija r-Repubblika tas-Serbja kien parti mill-Imperu Ottoman matul l-Età Moderna, speċjalment is-Serbja Ċentrali, b’differenza mill-Vojvodina, li għaddiet taħt il-ħakma tal-Habsburg mill-aħħar tas-seklu 17 (b’diversi qbid tas-Serbja Ċentrali wkoll). Il-kultura Ottomana influwenzat ir-reġjun b'mod sinifikanti, fl-arkitettura, il-kċina, il-lingwa u l-ilbies, speċjalment fl-arti u l-Islam.

Fis-sekli 14 u 15, id-Despotat tas-Serbja ġie mrażżan mill-konkwista Ottomana tal-Balkani. L-Ottomani għelbu lis-Serbi fil-Battalja ta' Maritsa fl-1371, u saru vassalli tal-gvernaturi tan-Nofsinhar. Ftit wara, miet l-Imperatur Serb Stefan Uroš V; peress li ma kellux tfal u n-nobbli ma setgħetx taqbel dwar il-werriet leġittimu, l-Imperu kien sussegwentement immexxi minn sinjuri provinċjali semi-indipendenti, li ħafna drabi kienu f’tilwima ma’ xulxin. L-aktar qawwi minn dawn, Tsar Lazar, duka mis-Serbja ċentrali tal-lum (għadu mhux taħt il-ħakma Ottomana), ffaċċja lill-Ottomani fil-Battalja tal-Kosovo fl-1389. Ir-riżultat kien indeċiż, iżda rriżulta fil-waqgħa sussegwenti tas-Serbja. Stefan Lazarević, iben Lazar, laħaqlu bħala ħakkiem, iżda sal-1394 kien sar vassalli Ottoman. Fl-1402 huwa rriżenja mill-ħakma Ottomana u sar alleat tal-Ungerija, u s-snin ta' wara kienu kkaratterizzati mill-ġlied tal-Ottomani u l-Ungerija fuq it-territorju Serb. Fl-1453 l-Ottomani rebħu Kostantinopli u fl-1458 ittieħdet Ateni. Fl-1459 is-Serbja ġiet annessa, segwita mill-Greċja sena wara.

Saru diversi rewwixti minuri, bla suċċess, u ta' ħajja qasira kontra l-ħakma Ottomana, l-aktar bl-għajnuna tal-Habsburgi; 1594, 1688-1691, 1718-1739, u 1788. Fl-1799, id-dahia (mexxejja tal-ġinizzeri, infanterija ta 'status għoli fil-provinċji) ħadu f'idejhom is-Sanjak ta' Smederevo, ċedew lis-Sultan u imponu taxxi ogħla. Bejn it-23 u d-29 ta’ Jannar, 1804, qatlu l-aktar intellettwali u nobbli notevoli, magħruf bħala l-Massakru tad-Duki. Bi tpattija, is-Serbi ħadu l-armi u fl-1806 qatlu jew keċċew id-dahia kollha, iżda l-ġlied ma waqafx, meta s-Sultan kellu jibgħat lill-Paxa l-ġdid fil-provinċja, is-Serbi qatluh. Ir-rewwixta kompliet, f’dik li kienet se ssir magħrufa bħala l-Ewwel Rewwixta Serba, bis-Serbi taħt Karađorđe jegħlbu lit-Torok f’diversi battalji, u ħelsien ħafna mis-Serbja ċentrali; ġie stabbilit gvern li jaħdem bis-sħiħ. Fl-1813, is-Serbi sofrew telfa kbira, segwiet ribelljoni bla suċċess fl-1814, u fl-1815 bdiet it-Tieni Rewwixta Serba. Fl-1817, is-Serbja kienet de facto indipendenti (bħala l-Prinċipat tas-Serbja).

It-tieni rewwixta Serba (1815-1817) 
It-Tieni Rewwixta Serba (1815-1817) kienet it-tieni fażi tar-rivoluzzjoni nazzjonali tas-Serbi kontra l-Imperu Ottoman, li faqqgħet ftit wara l-annessjoni brutali tal-pajjiż ma' Kostantinopli u r-rivolta falluta ta' Hadži Prodan. Il-kunsill rivoluzzjonarju pproklama rewwixta f'Takovo (Gornji Milanovac) fit-23 ta' April, 1815, b'Milos Obrenović elett bħala mexxej (filwaqt li Karađorđe kien għadu fl-eżilju fl-Awstrija). Id-deċiżjoni tal-mexxejja Serbi kienet ibbażata fuq żewġ raġunijiet: l-ewwelnett, beżgħu minn massakru ġenerali ta' knezes; it-tieni, saru jafu li Karađorđe kien qed jippjana li jirritorna mill-eżilju fir-Russja. Il-fazzjoni anti-Karađorđe, inkluż Miloš Obrenović, kienet ħerqana li tfixkel lil Karađorđe u żżommu barra mill-poter.

Il-ġlied reġa' beda fl-Għid fl-1815, u Milos sar il-mexxej suprem tar-rewwixta l-ġdida. Meta l-Ottomani skoprew dan, huma kkundannaw lill-mexxejja kollha tagħhom għall-mewt. Is-Serbi ġġieldu battalji f'Ljubic, Čačak, Palez, Požarevac u Dublje u rnexxielhom jerġgħu jieħdu s-Sanjacado ta' Smederevo. Milos sostna politika ta' trażżin:5 suldati Ottomani maqbuda ma nqatlux u ċ-ċivili ġew rilaxxati. L-għan imħabbra tiegħu ma kienx l-indipendenza, iżda t-tmiem ta' ġestjoni ħażina abbużiva.

Xi avvenimenti Ewropej usa' issa għenu l-kawża Serba. Il-mezzi politiċi u diplomatiċi fin-negozjati bejn il-Prinċep tas-Serbja u l-Porta Sublimi, minflok gwerra ġdida, ikkoinċidew mar-regoli politiċi fi ħdan il-qafas tal-Ewropa ta' Metternich. Il-Prinċep Miloš Obrenović, politiku għaqli u diplomatiku kapaċi, sabiex jikkonferma l-lealtà li qala’ tiegħu lejn il-Porta, fl-1817, ordna l-qtil ta' Karađorđe Petrović. It-telfa finali ta' Napuljun fl-1815 qajmet biżgħat Torok li r-Russja setgħet terġa' tintervjeni fil-Balkani. Biex jipprevjeni dan, is-sultan qabel li jagħmel is-Serbja stat semi-indipendenti nominalment responsabbli lejn il-Porta.

Ir-rewwixta Hadži-Prodan (1814) 
Minkejja l-battalja mitlufa, it-tensjonijiet baqgħu jippersistu. Fl-1814, Hadži Prodan Gligorijević, wieħed mill-veterani tal-ewwel rewwixta Serba, nieda rewwixta mingħajr suċċess. Kien jaf li t-Torok kienu se jarrestawh, għalhekk ħaseb li l-aħjar ħaġa li tagħmel kienet li tirreżisti lill-Ottomani; Milos Obrenović, veteran ieħor, ħass li ż-żmien ma kienx tajjeb għal rewwixta u ma pprovda ebda għajnuna.

Ir-rewwixta ta' Hadži Prodan dalwaqt falliet u ħarab lejn l-Awstrija. Wara rewwixta fi proprjetà Torka fl-1814, l-awtoritajiet Torok massakraw lill-popolazzjoni lokali u qasmu pubblikament 200 priġunier f'Belgrad. Sa Marzu 1815, is-Serbi kienu kellhom diversi laqgħat u ddeċidew dwar rewwixta ġdida.

L-ewwel rewwixta Serba (1804-1813) 
Matul kważi 10 snin tal-Ewwel Rewwixta Serba (1804-1813), is-Serbja kienet pperċepita bħala stat indipendenti għall-ewwel darba wara 300 sena ta’ okkupazzjonijiet Ottomani u Awstrijaċi ta' ħajja qasira. Imħeġġa mill-Imperu Russu, it-talbiet għall-awtonomija fi ħdan l-Imperu Ottoman fl-1804 eskalaw fi gwerra għall-indipendenza fl-1807. Għaqqad id-demokrazija tal-bdiewa patrijarkali ma 'għanijiet nazzjonali moderni, ir-rivoluzzjoni Serba ġibdet eluf ta' voluntiera fost is-Serbi madwar il-Balkani u l-Ewropa Ċentrali. Ir-rivoluzzjoni Serba eventwalment saret simbolu tal-proċess ta' bini ta' nazzjon fil-Balkani, li qanqlet irvellijiet tal-bdiewa fost l-insara kemm fil-Greċja kif ukoll fil-Bulgarija.Wara assedju b'suċċess ma' 25,000 raġel, fit-8 ta' Jannar 1807, il-mexxej tar-rivolta kariżmatika Karađorđe Petrović ipproklama lil Belgrad bħala l-kapitali tas-Serbja.

Is-Serbi wieġbu għall-brutitajiet Ottomani billi stabbilixxew l-istituzzjonijiet separati tagħhom: il-Kunsill Governattiv (Praviteljstvujušči Sovjet), l-Akkademja l-Kbira (Velika škola), l-Akkademja Teoloġika (Bogoslovija) u korpi amministrattivi oħra. Karađorđe u mexxejja rivoluzzjonarji oħra bagħtu lil uliedhom fl-Akkademja l-Kbira, li kellha wkoll fost l-istudenti tagħha lil Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), ir-riformatur famuż tal-alfabett Serb. Belgrad kienet popolata mill-ġdid minn mexxejja militari lokali, negozjanti u artiġjani, iżda wkoll minn grupp sinifikanti ta' Serbi infurmati mill-Imperu Habsburg li pprovdew qafas kulturali u politiku ġdid għas-soċjetà tal-bdiewa ugwalitarja tas-Serbja. Dositej Obradović, figura prominenti tal-Illuminiżmu tal-Balkani, il-fundatur tal-Akkademja l-Kbira, sar l-ewwel Ministru tal-Edukazzjoni tas-Serbja fl-1811.

Wara l-invażjoni Franċiża fl-1812, l-Imperu Russu irtira l-appoġġ tiegħu għar-ribelli Serbi; mhux lesti jaċċettaw xejn inqas minn indipendenza, ir-rivoluzzjonarji ġġieldu biex jissottomettu wara l-inkursjoni Ottomana fis-Serbja. Kwart tal-popolazzjoni tas-Serbja (f'dan iż-żmien madwar 100,000 ruħ) ġiet eżiljata lejn l-Imperu Habsburg, inkluż il-mexxej tar-Rewwixta, Karađorđe Petrović.5 Inqabdet mill-ġdid mill-Ottomani f'Ottubru 1813, Belgrad saret il-xena ta' vendetta brutali, b'mijiet ta' ċittadini mmassakrati u eluf mibjugħa bħala jasar fl-Asja. Il-ħakma diretta Ottomana kienet tfisser ukoll l-abolizzjoni tal-istituzzjonijiet Serbi kollha u r-ritorn tat-Torok Ottomani fis-Serbja.

1791-1804 
L-irtirar tal-Awstrijaċi mis-Serbja fl-1791 immarka t-tmiem tar-ribelljoni Serba ta' Kočina Krajina, li nbdiet mill-Awstrija fl-1788. Madankollu, l-Awstrija kellha bżonn issolvi l-gwerra u tirritorna r-reġjun ta' Belgrad lill-Imperu Ottoman. Minkejja l-assigurazzjonijiet li l-Awstrija kienet insistiet fuqhom, ħafna mill-parteċipanti fir-rewwixta u l-familji tagħhom marru fl-eżilju fl-Awstrija. Ir-riformi li saru mis-Sublime Porte biex ittaffi l-pressjoni fuq is-Serbi kienu biss temporanji; sal-1799 il-korp tal-Ġannizzeri kien irritorna, issospenda l-awtonomija Serba u żied drastikament it-taxxi, billi applika l-liġi marzjali fis-Serbja.

Mexxejja Serbi fuq iż-żewġ naħat tad-Danubju bdew jikkonfoffaw kontra d-dahias. Meta saru jafu, ġabru u qatlu għexieren ta’ nobbli Serbi fil-pjazza ewlenija ta' Valjevo f’avveniment magħruf illum bħala Seča knezova (Il-Qtil tad-Duki fl-1804). Il-massakru rrabja lill-poplu Serb u qanqal rewwixta f'Pashalik ta' Belgrad. Fi ftit jiem, fir-raħal żgħir ta' Šumadija f’Orašac, is-Serbi ltaqgħu biex jipproklamaw ir-rewwixta u eleġġu lil Karađorđe Petrović bħala l-mexxej tagħhom. Dakinhar wara nofsinhar, taverna Torka (caravanserai) f'Orašac inħarqet u r-residenti tagħha ħarbu jew inqatlu, segwiti minn azzjonijiet simili madwar il-pajjiż. Il-bliet ta' Valjevo u Požarevac ma damux ma nħelsu, u beda l-assedju ta' Belgrad.

Fil-bidu qed jiġġieldu biex jerġgħu jistabbilixxu l-privileġġi lokali tagħhom fi ħdan is-sistema Ottomana (sa l-1807), ir-rivoluzzjonarji, appoġġjati mill-komunità għonja Serba tal-Imperu Awstrijak tan-Nofsinhar (il-lum Vojvodina) u l-uffiċjali Serbi tal-fruntiera militari Awstrijaka, offrew li jitqiegħdu taħt il-protezzjoni tal-Habsburg, Russi u Franċiżi li kienu qed jidħlu fl-aspirazzjonijiet tal-Kbir, rispettivament. il-gwerer.Napuljuniċi fl-Ewropa.

Tekelija Goal 
Sava Tekelija, nobbli Serb, duttur fil-liġi u patrun tal-arti, kellu rwol importanti fil-ħajja kulturali tas-Serbi fil-Monarkija tal-Habsburg, kif ukoll fil-ħajja politika ġenerali tar-renju. Fil-laqgħa ta' Timișoara fl-1790, għamel diskors famuż li fih kien favur l-inklużjoni legali tal-privileġġi Serbi. Sostna l-opinjoni tiegħu b'analiżi bir-reqqa tal-privileġġi b'argumenti legali, fejn stqarr li l-liġi tippreżenta awtorità superjuri għar-rieda tal-individwi, il-ħakkiema, u għalhekk il-privileġġi jkunu protetti aħjar jekk ikunu inklużi fil-liġijiet Ungeriżi. Fiż-żmien tal-Ewwel Rewwixta, għamel il-mappa tal-artijiet Serbi, li aġixxiet bħala programm politiku. Huwa bagħat ittri lil Napuljun, fejn ippropona l-istabbiliment ta 'unità politika Slavi tan-Nofsinhar, bis-Serbja bħala nukleu tagħha, inklużi l-partijiet maħkuma minn Franza, li minnhom il-provinċji Illyrian se jkunu ffurmati.

Biex jintlaħaq l-għan ta' din l-għaqda politika, huwa ppropona li Franza tgħin lir-Rivoluzzjoni Serba, għax din tipprevjeni l-penetrazzjoni u l-influwenza Russa f’dawn it-territorji. Huwa bagħat ittra simili lill-Imperatur Awstrijak Franġisku I fl-1805, fejn ippropona alleanzi politiċi oħra, ukoll bil-għan li tiġi evitata l-influwenza Russa. Il-proġett tiegħu kien jinvolvi l-istabbiliment ta' stat Serb, jew aktar preċiżament, stat Slav tan-Nofsinhar. Ix-xogħlijiet tiegħu juru l-viżjoni tiegħu tal-futur potenzjali tan-nazzjonijiet Slavi tan-Nofsinhar.

Teħid tal-Absburgi (1686-91); (1718-1739); (1788-1793) 
Mill-1718 sal-1739, il-pajjiż kien magħruf bħala r-Renju tas-Serbja (1718-1739). Il-waqgħa ta’ dan ir-renju fil-Gwerra Awstro-Torka (1737-1739), kienet segwita mill-migrazzjoni kbar Serbi mill-Imperu Ottoman għall-artijiet tal-Habsburg.

Fit-tieni nofs tas-seklu, l-uffiċjal Koča Anđelković mexxa ribelljoni b'suċċess kontra l-Ottomani bl-għajnuna tal-Awstrija u għal darb'oħra poġġa lis-Serbja taħt il-ħakma tal-Habsburg, it-territorju kien magħruf bħala l-fruntiera ta 'Koča. Huwa spiċċa bit-Trattat ta' Sistova u l-irtirar tal-Awstrijaċi.

Irvellijiet ippjanati bl-għajnuna imperjali Russa 
Is-Serb-Russu Sava Vladislavich żamm kuntatti ta' negozju ma' Serbi oħra u kien taħt l-impressjoni li kienu se jirvellaw kontra s-Sultan malli t-zar invada l-prinċipalitajiet Danubjani. Wara li nieda l-invażjoni fl-1711, it-Tsar Pietru bagħtu missjoni fil-Moldova u l-Montenegro, li l-popolazzjoni tagħhom Vladislavich kienet mistennija li tinċita ribelljoni. Ftit ġew minn dawn il-pjanijiet, minkejja l-għajnuna ta 'kurunell favur ir-Russja, Michael Miloradovich (l-antenat tal-Konti Miloradovich). Ġiet ippreservata skrizzjoni ta’ dak iż-żmien, f’kronika: «Fis-sena 1711, Mihailo Miloradovich wasal il-Montenegro, għall-isfortuna kbira tal-Monasteru u l-Montenegro... [għall-Vizir Kiuprili fl-1714] ħasad il-Montenegro u qered il-knisja u l-Monasteru».

Petar I Petrović-Njegoš, il-Prinċep-Isqof tal-Montenegro kien il-kreatur ta’ pjan biex jifforma Imperu Serb ġdid mill-Bosnja, is-Serbja, il-Ħerzegovina u l-Montenegro, b’Dubrovnik bħala l-Kapitali Imperjali tagħha. Fl-1807 waqt il-Gwerra Russo-Torka, bagħat ittra lill-Ġeneral Russu tal-Armata tad-Danubju dwar dan is-suġġett: “It-Tsar Russu kien ikun rikonoxxut bħala t-Tsar tas-Serbi u l-Metropolitan tal-Montenegro jkun l-assistent tiegħu. Ir-rwol ewlieni fir-restawr tal-Imperu Serb huwa tal-Montenegro."

Rewwixta Serba tal-1596-1597 
Ir-Rewwixta Serba tal-1596-1597 kienet organizzata mill-Patrijarka Jovan Kantul u mmexxija minn Grdan.

Rewwixta tal-Banat (1594) 
Fir-reġjun tal-Banat, li dak iż-żmien kien parti mit-Temeşvar Eyalate Ottoman, fiż-żona madwar Vršac, bdiet rewwixta kbira kontra l-Imperu Ottoman fl-1594. Kienet l-akbar rewwixta tal-poplu Serb kontra l-ħakma Ottomana sal-lum. Il-mexxej ta' din ir-rewwixta kien Teodor Nestorović, l-Isqof ta' Vršac. Mexxejja oħra kienu Sava Ban u l-voivode Velja Mironić.

Għal żmien qasir, ir-ribelli Serbi qabdu diversi bliet fil-Banat, inklużi Vršac, Bečkerek, u Lipova, kif ukoll Titel u Bečej f'Bačka. L-iskala ta' din ir-rewwixta tidher fil-vers ta' kanzunetta nazzjonali Serba: "Sva se butum zemlja pobunila, Stestina podiglo se sela, Svak na cara pušku podigao!" ("L-art kollha rrivellat, sitt mitt poplu qam, kollha ppuntaw l-arma tagħhom kontra l-imperatur"). Ir-ribelljoni kellha karattru ta’ gwerra qaddisa, ir-ribelli Serbi ġarrew bnadar bix-xbieha ta’ San Sava. Sinan Pasha, li mexxa l-armata Ottomana, ordna li l-bandiera ħadra ta' Damasku tinġieb minn Damasku biex tikkumbatti l-bandiera Serba, u ħaraq il-fdalijiet mortali ta’ San Sava f'Belgrad.

Eventwalment ir-rewwixta tgħaffeġ, u l-biċċa l-kbira tas-Serbi f’dan ir-reġjun, bil-biża’ ta’ tpattija Ottomani, ħarbu lejn it-Transilvanja, u ħallew ir-reġjun tal-Banat abbandunat.

Smederevo Sanjakate (1459-1521), Basalat ta' Belgrad (1521-1817) 

Is-Smederevo sanjakate (Serb: Smederevski sandžak jew Смедеревски санџак, Tork: Semendire Sancağı), magħruf ukoll bħala l-bajjalat ta' Belgrad mill-1521, kien sanjakate, diviżjoni amministrattiva tal-Imperu Ottoman, li kienet teżisti bejn is-seklu 195 u l-bidu tal-Imperu. Kien jinsab fit-territorju attwali tas-Serbja Ċentrali (Serbja).

Kapitali: Smederevo (sal-1521) Belgrad (mill-1521); Lingwa Uffiċjali: Tork Ottoman u Serb.

Is-Sanjakate ta' Smederevo ġie ffurmat wara l-waqgħa tad-despotat tas-Serbja fl-1459 u s-sede amministrattiva tagħha kienet fi Smederevo. Wara li l-Imperu Ottoman rebaħ Belgrad fl-1521, is-sede amministrattiva tas-sanjacado marret għal din il-belt. L-ewwel sanjaco jew mexxej massimu tas-sanjacado, kien Ali Beg Mihaloglu1​ Fiż-żmien li seħħet il-battalja ta' Mohács, Kučuk Bali-beg, kien sanjaco ta' Smederevo.

Is-sanjak ta' Smederevo kien okkupat mill-Habsburgs bejn l-1718 u l-1739 iżda, bit-Trattat ta' Belgrad, ir-reġjun ġie rritornat lill-Imperu Ottoman. Madankollu, iċ-ċentru tar-reġjun kien taħt il-ħakma Awstrijaka peress li kien abbandunat mill-Ottomani u Smederevo (Semendire) kien iċ-ċentru amministrattiv. Madankollu, Belgrad eventwalment saret is-sede ta' pasha bit-titlu ta' vizir u s-Sanjakado beda jissejjaħ il-Bajalato ta' Belgrad, għalkemm żamm l-isem Sanjakado ta' Smederevo f'dokumenti uffiċjali.

Mill-1789 sal-1791, Belgrad reġgħet kienet taħt il-kontroll Awstrijak u, fil-bidu tas-seklu 19. L-Ewwel Rewwixta Serba bdiet fis-Sanjacado.

Sanjacado minn Novi Pazar (1865-1912) 

Is-Sanjakate ta' Novi Pazar (Serb: Novopazarski Sandžak, Serb Ċirilliku: Новопазарски санџак, Tork: Yeni Pazar sancağı) kien sanjakate (it-tieni livell ta' unità amministrattiva) tal-Imperu Ottoman li kien jeżisti sal-Gwerer Balkani tal-Kosovo (inkluż it-territorju preżenti tal-Kosovo ta’ 1913). ).1 Tagħti isimha lir-reġjun modern ta' Sandžak u kellha l-kwartieri ġenerali amministrattivi tagħha fil-belt ta' Novi Pazar.

Storja 
Wara l-konkwista finali tad-Despotat tas-Serbja, l-aħħar fortizza tal-Imperu Serb maħkum mill-Imperu Ottoman, ir-reġjun ġie inkluż fl-organizzazzjoni amministrattiva Ottomana. Kien parti mis-Sanjakate Bosnijaku (1463), mill-Bosnijan Eyalato (1580), aktar tard mill-Bosnijan Vilayate (1865) u mill-Kosovo Vilayate (1877), u kien jinkludi l-biċċa l-kbira tar-reġjun attwali ta' Sandžak (imsemmi wara n-Novi Pazar Sanjakate), li huwa parti mir-reġjun ta' Raška; kif ukoll partijiet tat-Tramuntana tal-Kosovo (żona madwar Kosovska Mitrovica). Kellha l-kwartieri ġenerali amministrattivi tagħha fil-belt ta' Novi Pazar.

Kungress ta' berlin 
Fil-Kungress ta' Berlin tal-1878, il-Ministru għall-Affarijiet Barranin tal-Awstrija-Ungerija Gyula Andrássy, minbarra l-okkupazzjoni tal-Bosnja u Ħerzegovina, kiseb id-dritt għall-istazzjon ta' garniżjonjiet fis-Sanjakado ta' Novi Pazar, li baqgħu taħt amministrazzjoni Ottomana. Garas ggarantixxa kuritur imperu għal Thessaloniki li kien "taħt l-influwenza permanenti tagħha ta' nofs il-Baloniki tal-Punent".

Madankollu, il-gwarniżjonjiet Awstro-Ungeriżi rtiraw fl-1908 wara l-annessjoni tal-Habsburg tal-Bożnja u Ħerzegovina ġirien.

Gwerer Balkani 
Wara l-Gwerer tal-Balkani tal-1912-13, li wasslu għall-mewt tal-Imperu Ottoman fil-Balkani, is-Sanjacado ta 'Novi Pazar kien maqsum bejn ir-renji tas-Serbja u l-Montenegro.

Popolazzjoni 
Is-Sanjacado ta' Novi Pazar kien popolat l-aktar minn Serbi, Bosnijaċi u Albaniżi. L-etnoġenesi tal-maġġoranza tal-popolazzjoni tas-sanjakado tal-Bożnija matul il-ħakma Ottomana kienet ikkaratterizzata minn konverżjonijiet tal-massa għall-Iżlam u aċċettazzjoni tal-kultura Iżlamika. Għalkemm mill-1877 il-Bosnijaċi Sanjakado kienu sseparati amministrattivament mill-Bosnja, fi żminijiet moderni jkomplu jikkostitwixxu ġabra ġenetika etnika u nazzjonali.

Bliet ewlenin 
Novi Pazar, Sjenica, Prijepolje, Nova Varoš, Priboj, Kosovska Mitrovica, Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Rožaje.

Despotat tas-Serbja (1402-1459) (reklamat sal-1537) 

Despotat tas-Serbja (Serb: Srpska despotovina/СRPска деспотовина) kien wieħed mill-aħħar stati Serbi li waqa' f'idejn l-Imperu Ottoman. Għalkemm l-1389, is-sena tal-Battalja tal-Kosovo, hija meqjusa bħala t-tmiem tal-istat Medjevali Serb, id-depotat, suċċessur tal-Imperu Serb u tas-Serbja Moravjana, l-Istat ta’ Knez Lazar, baqa’ ħaj għal sebgħin sena oħra, esperjenza rinaxximent kulturali u politiku fl-ewwel nofs tas-seklu 15, qabel ma fl-aħħar ġie maħkum mit-Torok sa nofs it-Torok. Seklu 16, bil-ħakkiema tagħha fl-eżilju fl-Ungerija. Dam mill-1403 sal-1540. Pavle Bakić kien l-aħħar despota Serb li ġie rikonoxxut mill-imperi Ottomani u Habsburg.

Kapitali: Belgrad; Lingwa Uffiċjali: Serb; Reliġjon: Knisja Ortodossa; Munita: Dinar Serb; Forma ta' Gvern: Monarkija feudali.

ħakkiema 
 Stefan Lazarević (1402-1427)
 Đurađ Branković (1427-1439)
 Ishak-Beg (1439-1443) (Gvernatur Ottoman)
 Isa-Beg (1443-1444) (Gvernatur Ottoman)
 Đurađ Branković (1444-1456) (Restaurado)
 Lazar Branković (1456-1458)
 Stefan Branković (1458-1459)
 Stefan Tomašević (1459)
Mill-1471 sal-1537 l-eredi dinastiċi għexu fl-eżilju fir-Renju tal-Ungerija.

Serbja Morava (1373-1402) 

Il-Prinċipat tas-Serbja magħruf bħala Morava Serbja (Serb: Моравска Србија, romanizzat: Moravska Srbija) jew ir-Renju tal-Prinċep Lazar huwa l-isem użat fl-istoriografija għall-akbar u l-aktar prinċipat qawwi Serb li ħareġ mill-fdalijiet tal-Imperu Serb (1371). estest fl-1379 permezz tal-attivitajiet militari u politiċi tal-ewwel ħakkiem tagħha, Lazar Hrebeljanović. Fl-1402 ġie elevat għad-Despotat tas-Serbja, li kien jeżisti sal-1459.

L-aġġettiv Morava ma jimplikax li l-istat huwa bl-ebda mod affiljat mar-reġjun Moravja fir-Repubblika Ċeka tal-lum. It-terminu Morava Serbja jirreferi għall-fatt li l-istat kien jinkludi l-baċini tax-xmajjar Morava l-Kbir, Morava tal-Punent u Morava tan-Nofsinhar fis-Serbja ċentrali tal-lum.

Kapitali: Kruševac; Entità: Prinċipat Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Reliġjon: Knisja Ortodossa Serba; Munita: Perper Serb; Storja: 1373-Maħluq minn Lazar Hrebeljanović, 1402-Ikkonvertit għal vassall mit-Torok Ottomani; Forma ta' Gvern: Monarkija.

Storja 
Lazar Hrebeljanović twieled madwar l-1329 fil-fortizza Prilepac, ħdejn il-belt ta' Novo Brdo fir-reġjun tal-Kosovo, ir-Renju tas-Serbja. Lazar kien nobbli fil-qorti tat-Tsar Stephen Uroš IV Dušan u f'dik tas-suċċessur tiegħu, Stephen Uroš V.5 Ir-renju ta' Uroš kien ikkaratterizzat mid-dgħjufija tal-awtorità ċentrali u d-diżintegrazzjoni gradwali tal-Imperu Serb. In-nobbli qawwija Serbi saru prattikament indipendenti fir-reġjuni li kienu jikkontrollaw.

Lazar telaq mill-qorti tat-zar fl-1363 jew fl-1365 u sar sinjur reġjonali. Huwa kellu t-titlu ta 'prinċep mill-inqas mill-1371.7 It-territorju tiegħu inizjalment żviluppa fid-dell ta' sinjuri reġjonali aktar b'saħħithom. L-aktar qawwija kienu l-aħwa Mrnjavčević, Vukašin u Jovan. Ġew megħluba u maqtula mit-Torok Ottomani fil-Battalja ta’ Maritza fl-1371, u wara Lazar ħa parti mit-territorju tagħhom. Lazar u Tvrtko I, il-projbizzjoni (jew il-mulej) tal-Bosnja, għelbu flimkien nobbli ieħor, Nicholas Altomanović, fl-1373. Lazar akkwista ħafna mit-territorju ta' Altomanović. Madwar dak iż-żmien, huwa aċċetta s-suzeranità tar-Re Louis I tal-Ungerija, li tah ir-reġjun ta' Mačva, jew tal-inqas parti minnu. B'dawn il-kisbiet territorjali kollha, Lazar ħareġ bħala l-aktar sinjur Serb b'saħħtu. L-istat li mbagħad ħoloq huwa magħruf fl-istorjografija bħala l-Prinċipat tas-“Serbia del Morava”.

Morava Serbja laħqet l-akbar firxa tagħha fl-1379, meta Lazar ħa Braničevo u Kučevo, u keċċa lill-vassalli Ungeriż Radič Branković Rastislalić minn dawn ir-reġjuni. Il-patrimonju ta' Lazar kien akbar mid-dominji tas-sinjuri l-oħra fit-territorju ta' dak li qabel kien Imperu Serb. Kellha wkoll gvern u armata organizzati aħjar. L-istat kien jikkonsisti mill-baċini tax-xmajjar Morava l-Kbir, Morava tal-Punent u Morava tan-Nofsinhar, li kienu jiġġebbed mix-xmajjar tal-Morava tal-Punent lejn it-tramuntana għax-xmajjar Danubju u Sava. Il-fruntiera tal-majjistral tagħha kienet għaddejja max-Xmara Drina. Minbarra l-kapitali Kruševac, l-istat kien jinkludi l-ibliet importanti ta' Niš u Užice, kif ukoll Novo Brdo u Rudnik, iż-żewġ ċentri tal-minjieri l-aktar sinjuri fis-Serbja medjevali. Mit-territorji kollha, l-Istat Lazar kien l-aktar 'il bogħod miċ-ċentri Ottomani u l-inqas espost għall-qerda tar-rejds tagħhom. Din iċ-ċirkustanza ġibdet immigranti minn żoni mhedda mill-Ottomani, li bnew bliet u rħula ġodda f'żoni abitati ħażin u mhux kultivati ta' Morava Serbja. Kien hemm ukoll nies spiritwali fost l-immigranti, li stimolaw il-qawmien mill-ġdid ta' ċentri tal-knisja qodma u t-twaqqif ta' oħrajn ġodda fl-Istat Lazar.

Partit tar-raid Ottoman, li għadda mingħajr xkiel mit-territorji vassalli tagħhom, daħal f'Morava Serbja fl-1381. Ġie megħlub min-nobbli ta' Lazar, Crep Vukoslavić u Vitomir, fil-Battalja ta' Dubravnica, li seħħet ħdejn il-belt ta' Paraćin. Fl-1386, is-Sultan Ottoman Murad I stess mexxa forzi ferm akbar li ħadu Niš. Mhux ċar jekk il-laqgħa bejn l-armati Serbi u Ottomani fi Pločnik, sit fil-Lbiċ ta' Niš, seħħitx ftit qabel jew wara l-qbid tal-belt. Lazar ċaħad lil Murad fi Pločnik.10​11​

Wara l-mewt tar-Re Louis fl-1382, faqqgħet gwerra ċivili fir-Renju tal-Ungerija. Lazar ħa sehem fil-gwerra bħala wieħed mill-avversarji tal-Prinċep Siġismund tal-Lussemburgu, u bagħat xi truppi jiġġieldu fir-reġjuni ta' Belgrad u Sirmia. Dawn il-ġlied spiċċaw mingħajr gwadann territorjali għal Lazar, li għamel paċi ma' Siġimund fl-1387.

Fil-Battalja tal-Kosovo miġġielda fil-15 ta' Ġunju, 1389, Lazar mexxa l-armata li ffaċċjat armata invadenti enormi mill-Imperu Ottoman ikkmandat minn Murad I; iż-żewġ ħakkiema tilfu ħajjithom fil-battalja. Għalkemm il-battalja kienet tattikament draw, it-telfiet kbar kienu devastanti biss għas-Serbi. Lazar ġie suċċessur minn ibnu l-kbir, Esteban Lazarević. Peress li kien għadu minorenni, is-Serbja Moravja kienet amministrata mill-armla ta' Lazar, Milica. Ġie attakkat mit-tramuntana, ħames xhur wara l-battalja, mit-truppi tar-Re Siġimund. Meta l-forzi Ottomani, li javvanzaw lejn l-Ungerija, laħqu l-fruntieri tas-Serbja Moravjana fis-sajf tal-1390, Milica aċċettat is-suzeranità Ottomana.

Stephen Lazarević ipparteċipa bħala vassall Ottoman fil-Battalja ta' Karanovasa fl-1394, fil-Battalja ta' Rovine fl-1395, fil-Battalja ta' Nicopolis fl-1396, u fil-Battalja ta' Ankara fl-1402. Wara Ankara, żar Kostantinopli, il-kapitali tal-Imperu Biżantin, fejn ingħata t-titlu ta' Despotat tiegħu u minn dak iż-żmien sar magħruf bħala l-Istat tad-Despotat tiegħu.

ħakkiema (Kniaz) 
 Lazar Hrebeljanović (1371-1389)
 Stefan Lazarević (1389-1402)

Imperu Serb (1346-1371) 
L-Imperu Serb (Serb: Srpsko Carstvo; Serb Ċirilliku: Српско Царство) kien imperu medjevali fil-Balkani li ħareġ mir-Renju tas-Serbja. Stephen Uroš IV Dušan "is-setgħani" kien inkurunat Imperatur tas-Serbi u r-Rumani fis-16 ta' April, 1346, titolu li jfisser suċċessjoni għall-Imperu Ruman (Biżantin) tal-Lvant. Stephen Uroš IV Dušan espandi l-istat b'mod sinifikanti, jiġġebbed fuq nofs il-peniżola tal-Balkani, u ppromwova l-knisja għal patrijarkat. L-imperu waqa' matul il-ħakma ta' Stephen Uroš V ("id-dgħajjef"). L-Imperu Serb kien jeżisti mill-1346 sal-1371, għalkemm nominalment sal-1402.

Kapitali: Skopje; Entità: Imperu Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Albaniż, Bulgaru Nofsani, Grieg Nofsani, Ungeriż Nofsani, Vlach, eċċ; Nazzjonalità Serba; Reliġjon: Knisja Ortodossa; Munita: perper Serb; Storja: 1346-Inkurunazzjoni ta' Stephen Dušan, 26 ta' Settembru mill-1371-Battalja ta' Maritza; Forma ta' Gvern: Monarkija Assoluta.

Stefan Uroš IV Dušan 
Qabel ma ġie fuq it-tron bħala Tsar tas-Serbja, Stefan Dušan kien wera lilu nnifsu bħala mexxej kbir u ta’ talent fil-kamp tal-battalja, kif wera fil-gwerra kontra l-Bulgarija, fejn is-Serbja kisbet rebħa kbira fuq l-Imperu Bulgaru. Billi missieru, kandidat leġittimu għat-tron, ma kellux xewqa kbira għall-poter, Dušan, bl-għajnuna tan-nobbli Serba, neħħielu t-tron, biex isir l-ewwel Tsar-Imperatur tas-Serbja. Dan l-istat medjevali Serb laħaq l-apoġeju tiegħu f’nofs is-seklu 14,2 matul il-ħakma tiegħu, li ġie pproklamat fl-1345 f’Serres, u ġie nkurunat solennement fi Skopje fis-16 ta’ April 1346 bħala “Tsar tas-Serbi u l-Griegi” mill-Patrijarka Serb, li għadu kif inħoloq, mill-Patrijarka Serb Joanikie II, assistit mill-Arċidu Bulgaru Ohjukie II u l-Patrijarka Siridu Bulgaru Oh.

Stefan Dušan introduċa wkoll il-Kodiċi Dušanov Zakonik (Dusan, 1349), kisba legali unika fost l-istati Ewropej dak iż-żmien. L-Imperatur Dušan fetaħ rotot kummerċjali ġodda u saħħaħ l-ekonomija tal-istat. L-Imperu Serb iffjorixxiet bħala wieħed mill-aktar pajjiżi u kulturi evoluti fl-Ewropa.3 Uħud mill-aktar xogħlijiet ta’ arti importanti fis-Serbja medjevali nħolqu matul dan il-perjodu, bħan-Nomocanon ta’ San Sava.

L-Imperatur Stefan Dušan irdoppja d-daqs tas-saltna preċedenti tiegħu, annessa territorji fin-nofsinhar, ix-Xlokk u l-lvant, għad-detriment ta' Biżanzju. Minflok ma pprovoka battalji kbar, Dušan kabbar l-istat billi rebaħ bliet.

Stefan Uroš V 
Dušan kien is-suċċessur minn ibnu Stefan Uroš V, imsejjaħ id-dgħajjef, terminu li jista' jiġi applikat ukoll għall-istat tal-imperu, peress li gradwalment waqa' f'anarkija feudali. Il-kombinazzjoni ta' konkwisti f'daqqa, kaos amministrattiv, u nuqqas ta' konsolidazzjoni wasslu għall-frammentazzjoni tal-imperu. Kien perjodu mmarkat mill-emerġenza ta' theddida ġdida: is-Sultanat Tork Ottoman infirex gradwalment mill-Asja għall-Ewropa, l-ewwel rebaħ Biżanzju, u mbagħad l-istati l-oħra tal-Balkani.3 Wisq inkompetenti biex isostni l-imperu kbir maħluq minn missieru, Uroš ma kienx jaf kif iwarrab l-attakki mill-għedewwa barranin, jew jiġġieled l-indipendenza tan-nobbiltà tiegħu. L-imperu Serb ta’ Stefan Uroš inqasam f'konglomerat ta' prinċipalitajiet, li wħud minnhom lanqas biss għarfu nominalment il-ħakma tiegħu. Stefan Uroš V miet bla tfal, f'Diċembru 1371, wara li ħafna min-nobbli Serbi kienu ġew meqruda mit-Torok fil-Battalja ta' Maritza aktar kmieni fis-sena.

Renju tas-Serbja 
Ir-Renju tas-Serbja (Serb: Kraljevina Srbija, Serb Ċirilliku: Краљевина Србија) kien l-aktar renju Serb importanti stabbilit fil-Medju Evu fil-Peniżola Balkani. Inħoloq wara l-inkurunazzjoni ta’ Stefan II Nemanjić Prvovenčani (l-ewwel inkurunat) fl-1217 bħala re tas-Serbja wara li wiret it-territorji unifikati kollha minn missieru, Stefan Nemanja, meqjus bħala l-fundatur tal-istat Serb.

Bl-annessjonijiet u l-alleanzi tas-suċċessuri tiegħu mid-dinastija Nemanjić, ir-renju laħaq dimensjonijiet li għamluha waħda mill-aktar importanti fl-Ewropa, u għalhekk fl-1346 Stefan Uroš IV Dušan waqqaf l-Imperu Serb, li d-dominji tiegħu kienu jkopru parti kbira mill-Balkani. L-imperu waqa' f'biċċiet wara l-adeżjoni ta' ibnu, Stefan Uroš V, fuq it-tron, u nqasam f’renji żgħar li spiċċaw invadew mill-Imperu Ottoman.

Preċedenti 
It-tribujiet Serbi differenti li kienu qed jippopulaw iż-żona mill-bidu tas-s. VII, ingħaqdu fl-845 biex jiffurmaw Rascia, stat medjevali fi ħdan l-Imperu Biżantin li kien jinkludi x-Xlokk tal-lum tas-Serbja, il-Kosovo, u parti mill-Montenegro. L-unifikatur tal-istati medjevali żgħar li taw lok għar-renju kien Stefan Nemanja, li kellu t-titlu ta 'župan kbir ta' Rascia, li kien l-aktar importanti minnhom kollha.

Tul is-s. XI, Nemanja kiseb il-gvern ta' Zeta, Dioclea, Zahumlia u Travunia; jew b’annessjoni jew permezz ta' wirt tal-familja,1 biex jiffurmaw l-ewwel stat kbir Serb. Huwa kellu wkoll it-titli ta' Prinċep ta' Ibar, Toplica, Rasina u Reke, Prinċep ta’ Dubočica, Prinċep ta' Doclea u Prinċep tal-Moravja tal-Punent.

Kapitali: Stari Ras; Entità: Renju Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Nazzjonalità Serba; Munita: Perper Serb; Storja: 1217-Inkurunazzjoni ta' Stefan Prvovenčani 1346-Proklamazzjoni tal-Imperu Serb; Forma ta' Gvern: Monarkija Assoluta; Re: Stefan II Nemanjića (1196-1227), Stefan Uroš IV Dušan Nemanjićb (1331-1346).

Fondazzjoni 
Nemanja ddedika ruħu għall-ħajja reliġjuża, u fl-1196 kien is-suċċessur minn ibnu Stefan II, li rċieva t-titlu rjali Stefan u l-patronimiku Nemanjić, għalkemm kien magħruf ukoll bħala Stefan Prvovenčani (l-ewwel inkurunat) bħala l-ewwel monarka tad-dinastija, u wiret l-artijiet li missieru ħakem fuqhom. ka, Duk Ija, Travunia, Dalmatia, u Zachlumia”, għalkemm il-verżjoni iqsar kienet “King of the Serbs”, li għolli l-istat għall-istatus ta’ renju indipendenti u rikonoxxut internazzjonalment.4

Is-suċċessuri ta’ Stefan Prvovenčani kienu tlieta minn uliedu. Stefan Radoslav (1228-1233), li kellu renju mingħajr avvenimenti, kien politikament protett mid-Despotat tal-Epiru u minn ħuh Vladislav (1233-1243), li approfitta mill-popolarità tiegħu biex iwaqqah, u jistabbilixxi gvern influwenzat ħafna mit-Tieni Imperu Bulgaru, li l-Imperatur tiegħu kien Ivan Asen II-Bulgarija.

Espansjoni 
It-tielet iben ta' Stefan II Prvovenčani li ssieħeb fit-tron kien Stephen Uroš I tas-Serbja (1243–1276) li wkoll waqqa' lil ħuh billi ħa vantaġġ mid-dgħufija tal-Bulgarija, l-appoġġ ewlieni tiegħu. Barra minn hekk, ibbenefikat mit-tnaqqis tal-Bulgari u l-Epiru biex tipprova tespandi t-territorji tagħha, laħqet il-kunflitti tagħha lejn Ragusa u l-Ungerija, għalkemm ma kisbitx bidliet sostanzjali fid-dominji tagħha.

Uroš I tneħħa mit-tron minn ibnu Esteban Dragutin (1276-1282), li wettaq politika ta’ ħbiberija mal-Ungerija. Wara inċident, kellu jirrinunzja għat-tron, warajh ħuh Stefan Uroš II Milutin (1282-1321) għalkemm żamm it-titlu ta' Re ta' Sirmia, żona li kienet mogħtija lilu mill-Ungeriżi.

Milutin ippromwova tkabbir ekonomiku u kulturali kbir tas-Serbja, minbarra l-konkwista ta' territorji ġodda u titjib fir-relazzjonijiet mal-Imperu Biżantin. Fl-ewwel snin tiegħu attakka preċiżament il-possedimenti Biżantini u rnexxielu jirbaħ it-Tramuntana tal-Maċedonja, mal-belt ta’ Skopje, li saret il-kapitali tagħha. Kompla l-annessjonijiet tiegħu fit-territorju Biżantin lejn Kavala u fl-1284 kiseb il-kontroll tat-Tramuntana tal-Albanija u l-belt ta' Dyrrhachium. Fl-1299 għamel paċi mal-Biżantini, li minn hemm 'il quddiem għen biex iwaqqaf l-Imperu Ottoman emerġenti. Madankollu, naqas milli jikseb l-annessjoni tar-renju ta' Sirmia mmexxi minn ħuh, li r-Re Karlu I ta' l-Ungerija ma ppermettiex, għalkemm kiseb kontroll fuq Braničevo. Mal-mewt tiegħu, is-Serbja kienet, wara r-Renju tal-Ungerija, l-aktar stat b'saħħtu fiż-żona.

Milutin kien suċċessur minn ibnu Stefan Uroš III Dečanski (1321-1331), li kontrih il-Bulgarija u Biżanzju stabbilixxew alleanza li fl-1330 organizzaw l-invażjoni tas-Serbja. Iżda l-armata ta' Dečanski rnexxielha twaqqaf l-operazzjoni bir-rebħa deċiżiva tiegħu fil-Battalja ta' Velbazhd, fejn inqatel ukoll l-Imperatur Bulgaru Michael Shishman.Il-konkwisti tiegħu ppermettew lil Uroš III Dečanski jestendi l-fruntieri tas-Serbja fin-nofsinhar fil-Maċedonja Biżantina.

Imperu 
Xi wħud mill-courtiers tiegħu, madankollu, ma kinux kuntenti bil-politika ta 'Dečanski u kkofoffaw biex iwarrbuh favur ibnu Stefan Dušan, li kien issaltan bħala Stefan Uroš IV Dušan (1331-1346). Taħt it-tmexxija ta' Dušan, is-Serbja kisbet l-akbar splendore u l-aqwa żmien tagħha, għalkemm seħħet f'xenarju politiku kkumplikat u mqalleb, ikkumplikat mill-avvanz tat-Torok Ottomani permezz tal-Anatolja. Barra minn hekk, kiser l-alleanza mal-Biżantini, u estenda l-possedimenti tiegħu għall-ispiża tat-territorji tiegħu ta 'Prilep, Ohrid, Vardar u Kastoriá fl-avvanz tiegħu lejn il-Maċedonja min-nofsinhar. Fit-Tramuntana, huwa għeleb lill-Ungeriżi u rebaħ ir-reġjun tal-Moesia. Għalhekk, fl-1346, Dušan ġie pproklamat Tsar tas-Serbja u pproklama l-Imperu, u sar l-ewwel Imperatur tas-Serbja u l-Greċja, b’dominji li laħqu l-akbar firxa fl-istorja Serba.

Il-mewt tat-Tsar Dušan wassal għad-diżintegrazzjoni tal-imperu vast tiegħu, hekk kif ibnu Stefan Uroš V sab ruħu bla saħħa biex iżomm l-istat kbir li ħoloq missieru. Uroš V ma kienx jaf kif iwarrab l-attakki ta 'għedewwa barranin, u lanqas il-ġlieda kontra l-indipendenza tan-nobbli tiegħu stess. L-Imperu Serb ta' Dušan inqasam f'konglomerat ta' prinċipalitajiet, li wħud minnhom lanqas biss għarfu l-ħakma tiegħu.

Influwenza kulturali  
Ir-renju medjevali kien stadju li jiffjorixxi għall-kultura Serba. L-arkitettura kisbet importanza speċjali: il-monasteri mibnija mir-rejiet tagħhom fit-territorju kollu li ddominaw fil-Medju Evu huma wieħed mill-aktar traċċi siewja u viżibbli tal-assoċjazzjoni tas-Serbja ma’ Biżanzju u d-dinja Ortodossa, iżda wkoll mad-dinja Rumanika tal-Ewropa tal-Punent, li magħha s-Serbja saħħet ir-rabtiet dak iż-żmien, permezz ta' żwiġijiet bejn monarki. Xi wħud minn dawn il-binjiet ġew nominati bħala Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bħal Stari Ras u Sopoćani, il-Knisja tal-Madonna ta’ Ljeviš, il-Monasteru Gračanica, il-Monasteru Patrijarkali Peć u l-Monasteru Visoki Dečani. L-aħħar erbgħa, komponenti tal-Monumenti Medjevali fil-Kosovo, jinsabu fuq il-Lista tal-Wirt Dinji fil-Periklu.

Prinċipat il-Kbir tas-Serbja (Rascia) 

Rascia (Serb: Raška, Ċirilliku: Рашка) jew Prinċipat il-Kbir tas-Serbja (Velikožupanska Srbija) kien l-istat medjevali ewlieni Serb. L-istatus tiegħu kien dak ta' župa, l-isem mogħti lir-reġjun immexxi minn župan jew prinċep. Huwa għaqqad it-tribujiet Serbi kollha fl-iktar stat medjevali Serb importanti fil-Balkani. Biż-żieda fil-poter tad-dinastija Nemanjić, Rascia saret ir-Renju tas-Serbja fl-1217.

Kapitali: Stari Ras; Entità: Prinċipat Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Ġentili: Serb; Munita: perper Serb; Perjodu Storiku: Medju Evu Bikri, 1091-Indipendenza mill-Imperu Biżantin, 1217-Proklamazzjoni tar-Renju tas-Serbja; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Župan: Vukan Nemanjić (1083-1112), Stephen Nemanja (1166-1196), Stephen I Nemanjić (1196-1228).

Storja 
Constantine VII Porphyrogenitos fix-xogħol tiegħu De administrando imperio jgħid li Raška kienet popolata minn Serbi fil-bidu tas-seklu 7. Fl-istess xogħol, jgħid ukoll li s-Serbi għexu f’Zachlumia (Serb: Zahumlje), Travunia (Serb: Trebinje), Doclea (Serb: Duklja), Rascia-Bosnia (Serb: Raška-Bosna), u Pagania (Serb: Paganija). L-isem ġej mill-belt ta' Ras u r-reġjun kien il-qalba tal-istat medjevali Serb.

F'Rascia, iddeċidiet id-Dar ta' Vlastimirović, imwaqqfa mill-knez Vlastimir li kien qal li kien il-bun-bun-neputi tal-Arkon mhux magħruf, il-kap tat-tribujiet Serbi li ġabu lis-Serbi fil-Balkani mis-Serbja l-Bajda, art twelidhom primittiva. Mibda mis-seklu 7, l-istorja ta' Rascia hija marbuta mill-qrib ħafna mal-istorja tad-Dar Serb ta' Vlastimirović.

Il-Gran Prinċipat tas-Serbja ġie ffurmat madwar l-1091 bħala prinċipat vassalli ta' Doclea, stat Serb li nqala’ mill-ewwel prinċipat Serb li kien iċċentrat fuq Raška sal-960, meta sparixxa mis-sorsi wara l-gwerer Bulgaru-Biżantini. Il-fundatur tiegħu, Vukan, ħa t-titlu ta' Gran Prinċep meta zijuh u sid Bodin spiċċa f'ħabs Biżantin wara għexieren ta' snin ta' rewwixta. Filwaqt li Doclea kien attakkat bi gwerer ċivili, Raška kompla l-ġlieda kontra l-Biżantini. Kien immexxi mid-dinastija Vukanović, li rnexxielha ġġib il-biċċa l-kbira tal-istat Serb ta' qabel taħt il-ħakma tagħha, kif ukoll l-espansjoni lejn in-nofsinhar u l-lvant. Permezz ta' rabtiet diplomatiċi mal-Ungerija, irnexxielha żżomm l-indipendenza tagħha wara nofs is-seklu 12. Wara gwerra ċivili dinastika fl-1166, Stephen Nemanja ħareġ rebbieħ. Iben Nemanja Stiefnu kien inkurunat sultan fl-1217, filwaqt li ibnu ż-żgħir Rastko (San Sava) ġie kkonsagrat bħala l-ewwel Arċisqof tas-Serbi fl-1219.

Teoriji dwar l-isem 
L-Istat ta' Raška ħa ismu mix-Xmara Raška (Is-Serb: Reka Raška), fil-Lbiċ tas-Serbja moderna. Huwa maħsub li t-tribù Sarmatian tal-Kawkasu, is-Serboi, taw isimhom lis-Serbi Slavi, u ħallew il-marki tagħhom ħdejn ix-xmara Volga (bil-Grieg antik: Araxes), li kellha wkoll l-isem "Rashki". Dan l-isem jidher fil-postijiet kollha fejn jissemmew is-Serbi.

Catapanate ta' Ras (971-976) 
Il-Katapanat ta' Ras jew Catapanate tas-Serbja (bil-Grieg: Κατεπανίκιον Σερβίας) kienet provinċja Biżantina stabbilita bejn l-971-976 fis-Serbja, taħt ir-renju ta' Ġwanni Tzimisces (r. 969-976).

L-isem ġej mill-belt ta' Ras fir-reġjun Serb ta' Raška jew Rascia. L-aktar data proposta bikrija għall-ħolqien tagħha hija l-971, meta l-armati Biżantini reġgħu ħakmu l-Bulgarija u stabbilixxew mill-ġdid il-ħakma Biżantina fuq il-Balkani interni. Waħda mill-unitajiet amministrattivi ffurmati fit-territorji akkwistati mill-ġdid kienet ir-Ras Catapanate, li serva bħala fortizza Biżantin f'artijiet Serbi b'ġurisdizzjoni territorjali inċerta.

Is-sors ewlieni dwar l-organizzazzjoni tal-catapanato huwa siġill tal-istrategos ta' Ras, datat mir-renju tal-Imperatur Juan.4 Is-siġill kien ta' protospatharios u katepano ta' Ras jismu Juan, l-uniku detentur magħruf tal-pożizzjoni.

Il-catapanaate kien ta' ħajja qasira bħall-bqija tal-istituzzjonijiet Biżantini fl-artijiet Bulgari u Serbi. Wara l-mewt tal-Imperatur Ġwanni (976) rewwixta f'reġjuni ġirien immexxija mid-dinastija Cometopoulos keċċiet lill-Biżantini barra miż-żona.

Prinċipat tas-Serbja (768-869) 

Il-Prinċipat tas-Serbja jew il-Prinċipat tas-Serbja (Serb: Cрпска кнежевина/Srpska kneževina) kien stat Serb medjevali mmexxi mid-dinastija Vlastimirović, li kien jeżisti minn madwar 780 sa 969 fix-Xlokk tal-Ewropa. L-ewwel ħakkiem tiegħu magħruf bl-isem kien Višeslav. Fl-822, is-Serbi ħakmu "l-akbar parti tad-Dalmazja," u fl-istess ħin il-Bulgari kienu ħatfu l-artijiet lejn il-lvant, u ppreparaw biex jirbħu s-Serbja. Vlastimir għeleb lill-armata Bulgara fi gwerra ta' tliet snin (839-842), u ż-żewġ poteri għexu fil-paċi għal ftit għexieren ta' snin. It-tliet ulied ta' Vlastimír irnexxielhom jaħkmu s-Serbja flimkien, għalkemm mhux għal żmien twil; Is-Serbja saret attur ewlieni fil-ġlieda għall-poter bejn il-Biżantini u l-Bulgari (f'alleanza predominantement Biżantini), li wasslet ukoll għal gwerer ċivili dinastiċi kbar għal perjodu ta' tliet deċennji. Is-Serbja kienet annessa mill-Bulgari għal tliet snin (924-927), sakemm ir-ritorn tal-ostaġġ politiku Časlav, li għaqqad diversi provinċji, u sar l-aktar qawwi tal-Vlastimirović. Avveniment importanti kien it-twaqqif tal-Kristjaneżmu bħala r-reliġjon tal-istat fl-869, u t-twaqqif tal-ewwel Eparkija Serba, l-Eparkija ta’ Ras. L-informazzjoni tad-dinastija Vlastimirović spiċċat b'De Administrando Imperio (fl. 950–960). Is-Serbja ġiet annessa mill-Biżantini fl-969 u saret il-Katapanate ta' Ras.

Kapitali: Ras; Entità: Prinċipat Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Storja: 768-Imwaqqfa, 869-Xolta; Forma tal-Gvern; Monarkija assoluta; Prinċep: Višeslava (madwar 780), Časlavb​ (927–960).

Referenzi 

 Serbija, Kunsill tal-Unjoni Ewropea

Serbja
Repubbliki
Pajjiżi interkjużi
Pajjiżi stabbiliti fl-2006