Sri Lanka
Sri Lanka hi nazzjon fl-Asja. Il-belt kapitali hi Sri Jayawardenapura Kotte. Sri Jayawardenapura Kotte hi l-kapitali amministrattiva u Colombo hi l-kapitali kummerċjali. 
Sri Lanka, uffiċjalment ir-Repubblika Demokratika Soċjalista tas-Sri Lanka (Sinħaliż: ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‒්ත්‒්භ්‍රභ්‒ දී ජනරජය, romanizzat: Sri Lanka Prajathanthrika Samajavadi Janarajaya; Tamil: இலங்கை சனநாயக சோக சோிலட் யரசு, romanizzat: Ilaṅkai caṉanāyaka cōṣalisak Kuṭiyarasu), hija gżira pajjiż sovran jinsabu fl-Asja t'Isfel, li l-forma ta' gvern tagħha hija r-repubblika semi-presidenzjali. It-territorju tiegħu huwa organizzat f'disa' provinċji u erbgħa u għoxrin distrett. Il-kapitali tagħha huma Kotte; fiha s-sede tal-leġiżlatura u Colombo; li jospita l-kwartieri ġenerali tas-setgħat eżekuttivi u ġudizzjarji, din tal-aħħar hija l-aktar belt popolata u s-sede tal-gvern fil-pajjiż.

Il-gżira kienet magħrufa fi żminijiet antiki bħala "Lanka", "Lankadvīpa", "Simoundou", "Taprobane", "Serendib" u "Selan", u saret magħrufa popolari bħala l-"gżira ta' elf isem". Matul il-kolonizzazzjoni tagħha, il-gżira ħadet l-isem ta 'Ceylon, li baqa' jintuża wara. Il-forma partikolari tagħha u l-prossimità tagħha mal-Indja wasslu biex tissejjaħ "Id-Dmugħ tal-Indja".

Minħabba l-pożizzjoni tagħha fil-mogħdija ta 'korsiji ewlenin tat-tbaħħir, is-Sri Lanka hija rabta navali strateġika bejn l-Asja tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk, u kienet ċentru ta' reliġjon u kultura Buddisti minn żminijiet antiki. Illum huwa pajjiż multi-reliġjuż u multi-etniku, li fih kważi terz tal-popolazzjoni hija segwaċi ta’ reliġjonijiet għajr il-Buddiżmu, speċjalment l-Induiżmu, il-Kristjaneżmu u l-Islam. Il-komunità Sinhalese hija l-maġġoranza. It-Tamils, li huma kkonċentrati fit-tramuntana u fil-lvant tal-gżira, jikkostitwixxu l-akbar minoranza etnika. Komunitajiet oħra jinkludu Għarab Musulmani, Malajani, u l-Burger.

Famuż għall-produzzjoni u l-esportazzjoni ta 'kannella, tè, kafè, gomma u coconut, is-Sri Lanka għandha ekonomija industrijali moderna progressiva u l-ogħla dħul per capita fl-Asja t'Isfel. Is-sbuħija naturali tas-Sri Lanka fil-foresti tropikali, il-bajjiet u l-pajsaġġ tagħha, kif ukoll il-wirt kulturali għani tagħha, jagħmluha destinazzjoni turistika famuża fid-dinja.

Wara aktar minn elfejn sena ta 'ħakma lokali minn renji, partijiet tas-Sri Lanka ġew ikkolonizzati mill-Portugall u l-Olanda li bdew fis-seklu 16, qabel ma l-kontroll tal-pajjiż kollu ġie ċedut lill-Imperu Brittaniku fl-1815. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Is-Sri Lanka serviet bħala bażi importanti għall-forzi Alleati fil-ġlieda kontra l-Imperu Ġappuniż. Fil-bidu tas-seklu 20 tfaċċa moviment politiku nazzjonalista fil-pajjiż, bil-għan li tinkiseb l-indipendenza politika, li fl-aħħar ingħatat mill-Ingliżi wara negozjati ta' paċi fl-1948.

L-istorja tas-Sri Lanka ilha mmarkata għal aktar minn għoxrin sena minn kunflitt etniku bejn il-gvern nazzjonali u l-moviment ribelli ta' Liberation Tigers ta' Tamil Eelam. Fil-bidu tal-2002, iż-żewġ naħat fil-kunflitt qablu ma' waqfien mill-ġlied, li ripetutament inkiser miż-żewġ partijiet. Fil-bidu tal-2009, il-gvern nazzjonali beda offensiva kontra t-Tigri, li damet diversi xhur u rriżultat fl-qerda tal-gwerrilli u l-mewt tal-kmand għoli tagħhom, iżda bi spiża għolja ħafna tal-ħajjiet ċivili.

Data 

Innu: ශ්‍රී ලංකා මාතා Sri Lanka Matha (Sinħaliż: "Omm Sri Lanka"); Kapitali: Kotte (leġiżlattiva), Colombo (eżekuttiva u ġudizzjarja)1 6°54′00″N 79°54′59″E; L-aktar Belt Popolata: Colombo; Lingwi Uffiċjali: Sinhala u Tamil u Ingliż; Ġentili: Sri Lankan, sa ceylonese sa Sri Lankan, sa; Forma ta' Gvern: Repubblika semi-presidenzjali2; President: Ranil Wickremesinghe; Prim Ministru: Dinesh Gunawardena; Korp Leġiżlattiv: Il-Parlament tas-Sri Lanka; Imwaqqfa: Anuradhapura (377 QK - 1017), Polonnaruwa (1070 - 1236), Jaffna (1215 - 1619), Dambadeniya (1220 - 1345), Gampola (1341 - 1408), Kotte (1412 - 15919), Kandy (1591 - 1591), ( it-22 ta’ Mejju, 1972); Żona (122 pożizzjoni): 65 6107 km²; Ilma (%): 4.4; Kosta: 1340 km; L-Ogħla Punt: Pidurutalagala; Popolazzjoni totali (57 pożizzjoni) Ċensiment (2019): 24,532,0008 abitant, Densità: 323 abitant/km²; PGD ​​(PPP) (Pożizzjoni 68) (2018): 298,310 miljun dollaru, Per capita: 13,847 dollaru; HDI (2021): Tkabbir 0.782 9​ (73) – Għoli; Munita: Sri Lanka Rupee (රු, LKR); Żona tal-Ħin: SLST (UTC +5:30); Kodiċi ISO: 144 / LKA / LK; Dominju tal-Internet: .lk; Kodiċi tat-telefon: +94; Prefiss tar-Radju: 4PA-4SZ; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Ajruplani: 4R; Abbrevjazzjonijiet tal-pajjiż għall-Karozzi: CL; Kodiċi IOC: SRI; Sħubija: SAARC, MBN, NU, Moviment Mhux Allinjat, G-77.

1↑ Xi istituzzjonijiet tal-gvern għadhom jeżistu f'Colombo.
2↑ Il-Kostituzzjoni tas-Sri Lanka tistabbilixxi stat unitarju ta' reġim demokratiku: ir-Repubblika Soċjalista tas-Sri Lanka. Il-gvern huwa taħlita ta 'sistema presidenzjali u parlamentari. Il-president tan-nazzjon huwa wkoll kap ta 'stat, kmandant in-kap tal-forzi armati u president tal-gvern, u huwa elett popolarment għal terminu ta' ħames snin bid-dritt ta 'elezzjoni mill-ġdid darba.

Storja 

L-abitanti preistoriċi tas-Sri Lanka kienu l-Veddahs. Is-Sinhaliż waslu fuq il-gżira fir-4 seklu QK. C., probabbilment mill-parti tat-Tramuntana tal-Indja, u żviluppat ċiviltà bi bliet bħal Anuradhapura u Polonnaruwa.

Il-popolazzjoni Tamil min-naħa tan-Nofsinhar tal-Indja wkoll waslet fil-gżira iżda l-ħin, il-mod u n-numru mhumiex magħrufa. Fis-seklu 13, kien hemm soċjetà Tamil fit-tramuntana u ħafna komunitajiet tas-sajd tul il-kosta tat-tramuntana tal-gżira. It-Tamils ​​żviluppaw kultura u politika differenti mis-Sinhalese. Ir-relazzjonijiet bejn dawn iż-żewġ popli dejjem kienu kumplessi, bejn gwerer u waqfien mill-ġlied u invażjonijiet fiż-żewġ direzzjonijiet.

Il-Buddiżmu ġie introdott fil-gżira fit-3 seklu QK. Il-Buddiżmu ssawwar ċiviltà ġdida fis-Sri Lanka wara l-wasla ta’ Arahat Mahinda Thera, iben l-Imperatur Asoka, li ħakem l-Imperu Magadha fl-Indja. Devanampiya Thissa, ir-re fil-ħin tal-wasla ta 'Mahinda Thera, ħaddan il-Buddiżmu u ffaċilita l-iżvilupp tiegħu billi jibni tempji madwar il-pajjiż.

Il-ħakkiema tan-Nofsinhar tal-Indja, l-aktar ta 'dixxendenza Tamil, attakkaw lis-Sri Lanka diversi drabi li bdew fit-3 seklu QK. C. Kultant, dawn l-invażjonijiet irriżultaw fl-installazzjoni ta 'gvern Tamil fil-parti tat-Tramuntana tal-gżira għal żmien. Fid-direzzjoni opposta, diversi rejiet Sinhalese reġgħu ħadu l-kapitali u rtiraw l-invażjoni tat-Tamil.

Kolonizzazzjoni Ewropea 

Fis-sena 1505 dehret flotta Portugiża taħt l-ordnijiet ta’ Lourenço de Almeida. Il-kapital imbagħad ġie ffissat f'Sri Jayewardenepura (Kotte) meta r-reġjuni kostali kienu okkupati mill-Portugiż fis-seklu 16. Fl-1517 Portugiż ieħor, Lopes Soares de Albegaria, kiseb permess mir-Re ta’ Kotte biex iwaqqaf kolonja.

Id-dominazzjoni tal-Portugiż kienet twila, sal-wasla fl-1602 tal-ispedizzjoni Olandiża ta' Joris de Spielleag. L-Olandiżi rnexxielhom iwaqqfu kolonja f'Kottiar, iżda tkeċċew mill-Portugiżi. Fl-1638-1639 spedizzjoni ġdida Olandiża qerdet is-swar Portugiżi fil-lvant tal-gżira u gradwalment rebħet it-territorju kollu.

Il-kosti kienu okkupati minn dawn il-pajjiżi, l-intern tal-gżira baqa’ indipendenti, bil-kapitali tagħha fil-belt ta’ Kandy.

L-Ingliżi kienu wkoll interessati li jikkontrollaw il-gżira, bagħtu ambaxxata lir-Re ta’ Kandy minn Madras (l-Indja) fl-1763, mingħajr ma kisbu l-ebda riżultat. Imbagħad reġgħu ppruvaw permezz ta’ Monroe, li fl-1782 ħataf Trincomalee, territorju li ftit wara kien maħkum mill-Franċiżi u rrestawrat fl-Olanda. Fl-1795 spedizzjoni Ingliża oħra, taħt il-kmand ta’ Stewart, waslet minn Madras u reġgħet okkupat Trincomalee. Iktar tard, ghamlu l-istess ma' Jaffna, Kalpitaya, Nigamuva u Colombo, u keccew lill-Olandiżi minn dawn it-territorji.Il-gżira kollha kienet okkupata mill-Imperu Brittaniku fl-1796 skont il-karti ta' Kew u saret uffiċjalment kolonja fl-1802, permezz tal-Paċi ta' Amiens, tadotta l-isem ta' Ceylon (Ceylon bl-Ingliż) u tehmeż ruħha mal-presidenza ta' Madras.

Bejn l-1817 u l-1848 seħħew rewwixti differenti li ġew imrażżna ħafna. L-aħħar minn dawn, li kien l-aktar imdemmi, ġie promoss mill-għedewwa Buddisti tal-gvern ta 'Lord Torrington. Ir-ribelli kienu kważi kompletament mitlufa.

Independenza 

Ceylon sar indipendenti fl-1948. Fl-1972 biddlet isimha għal Sri Lanka u saret repubblika, u qatgħet l-aħħar rabtiet tagħha mal-Gran Brittanja.12 Fl-1978, il-kapital leġiżlattiv u ġudizzjarju ġie mċaqlaq minn Colombo għal Kotte. Il-bandiera nbidlet ukoll, u laqgħet rappreżentanza tal-popolazzjonijiet tal-minoranzi Tamil u Musulmani (vireg oranġjo u ħodor fuq in-naħa tax-xellug tal-bandiera).

It-tensjonijiet bejn il-maġġoranza Sinhaliż u l-minoranza Tamil bdew fl-1983, wara l-qtil ta’ 13-il suldat tal-armata tas-Sri Lanka f’Jaffna. Dan il-fatt ikkawża rewwixti fil-pajjiż kollu u l-mewt ta’ mijiet ta’ Tamils ​​fi tlett ijiem biss; ħafna minnhom saru refuġjati. Għexieren ta’ eluf ta’ abitanti mietu fuq iż-żewġ naħat waqt il-gwerra etnika li mmarkat l-istorja ta’ dan il-pajjiż.

F'Diċembru 2001 ġie ffirmat waqfien mill-ġlied. In-Norveġja taġixxi bħala medjatur fil-proċess ta' paċi. L-LTTE ġie ddikjarat moviment terroristiku mill-Istati Uniti, ir-Renju Unit, l-Awstralja, l-Italja, l-Indja u l-Kanada, fi ħdan il-ġlieda globali kontra t-terroriżmu li bdiet dik is-sena. Din is-sitwazzjoni kkontribwiet biex il-moviment jaċċetta waqfien mill-ġlied.

L-effetti tat-tsunami ta' Diċembru 2004 kienu severi ħafna. Il-kosti tan-nofsinhar u tal-lvant tal-pajjiż ġew meqruda, għexieren ta' eluf ta' nies mietu u numru sinifikanti ġew spostati.

Ara wkoll: Terremot fl-Oċean Indjan tal-2004
Fil-21 ta’ April, 2019, ġarrbet l-agħar attakk terroristiku fl-istorja tagħha, li fih tilfu ħajjithom 290 persuna f'katina ta' attakki fuq erba' lukandi lussużi u tliet knejjes.

Mill-2021, ilha għaddejja minn kriżi ekonomika minħabba l-pandemija, il-ġestjoni ekonomika ħażina tal-pajjiż, li kkawża kriżi ta' likwidità, nuqqas ta' oġġetti tal-konsumatur u sensazzjoni ġenerali ta’ telqa. Din is-sitwazzjoni wasslet għall-attakk fuq il-palazz presidenzjali u r-riżenja tal-president u l-prim ministru fl-2022.

Gvern u politika 

Il-Kostituzzjoni tas-Sri Lanka tistabbilixxi stat unitarju taħt tmexxija demokratika: ir-Repubblika Soċjalista tas-Sri Lanka. Is-sistema tal-gvern hija semi-presidenzjali. Il-President tar-Repubblika huwa wkoll Kap tal-Istat, Kap Kmandant tal-Forzi Armati u President tal-Gvern (flimkien mal-Prim Ministru), u huwa elett popolarment għal terminu ta’ ħames snin. Fl-eżerċizzju tad-dmirijiet tiegħu, il-president jirrapporta lill-Parlament, li huwa leġiżlatura unikamerali ta' 225 membru. Il-president jaħtar il-kabinett tal-ministri tiegħu minn fost id-deputati eletti. Il-prim ministru jmexxi l-partit fil-gvern fil-Parlament u jaqsam ħafna responsabbiltajiet eżekuttivi, l-aktar fi kwistjonijiet domestiċi.

Il-Parlament għandu s-setgħa leġiżlattiva. Id-deputati huma eletti b'vot universali. L-elezzjonijiet isiru kull ħames snin. Ir-rappreżentanza parlamentari hija bbażata fuq sistema proporzjonali mid-distretti, b’regola partikolari: il-partit li jirċievi l-maġġoranza tal-voti f'kull distrett elettorali, jirbaħ ukoll “siġġu straordinarju”. Il-president jista' jsejjaħ, jissospendi jew jagħlaq sessjoni leġiżlattiva u xolji l-Parlament fi kwalunkwe ħin wara l-ewwel sena ta' sessjoni tiegħu.

Fl-1 ta' Lulju, 1960, in-nies tas-Sri Lanka eleġġew l-ewwel Prim Ministru mara fid-dinja: Sirimavo Bandaranaike. Bintu, Chandrika Kumaratunga, serviet f’diversi gvernijiet bħala Prim Ministru u President bejn l-1999 u l-2005.

Is-Sri Lanka gawdiet, flimkien mal-Indja, l-itwal perjodu ta' demokrazija parlamentari f'pajjiż mhux tal-Punent. Il-politika fis-Sri Lanka hija kkontrollata minn koalizzjonijiet rivali mmexxija mill-Front tad-Demokrazija Ġdida tax-xellug u l-Alleanza taċ-ċentru-lemin tal-Partiti tal-Ħelsien Magħquda. Hemm partiti minoritarji oħra, bħall-Partit Buddista, il-Partit Soċjalista u l-partiti nazzjonalisti Tamil, li jopponu s-separatiżmu tat-Tigri ta' Liberazzjoni tat-Tamil Eelam, iżda jitolbu awtonomija u drittijiet reġjonali akbar.

Mill-1948, is-Sri Lanka ilha membru tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti. Huwa wkoll parti mill-Moviment Mhux Allinjat, il-Pjan Colombo, il-Forum ta 'Kooperazzjoni Ekonomika Asja-Paċifiku u l-Assoċjazzjoni tal-Asja t'Isfel għall-Kooperazzjoni Reġjonali.

Matul il-Gwerra Bierda, is-Sri Lanka segwiet politika barranija mhux allinjata, u ressqet il-pożizzjonijiet tagħha eqreb lejn l-Istati Uniti u l-Ewropa tal-Punent.

Forzi Armati 
Il-Forzi Armati tas-Sri Lanka, taħt id-direzzjoni tal-Ministeru tad-Difiża, jikkonsistu mill-Armata, il-Navy u l-Forza tal-Ajru. Mis-snin tmenin, l-armata mexxiet ir-rispons tal-gvern kontra l-militanti Marxisti tal-JVP u issa l-forzi militanti tal-Liberation Tigers ta’ Tamil Eelam. Is-Sri Lanka tirċievi għajnuna militari konsiderevoli mill-Pakistan, iċ-Ċina, l-Istati Uniti u r-Renju Unit.

L-Armata tas-Sri Lanka hija organizzata fi tliet fergħat taħt il-Ministeru tad-Difiża: Armata, Navy u Air Force. Mill-indipendenza tagħha, madankollu, il-missjonijiet primarji tagħha kienu miżuri kontra r-ribelljoni, kontra gruppi armati fil-pajjiż, l-aktar l-LTTE, u f’ħin minnhom l-ex grupp ribelli nazzjonalista, JVP.

Kiber minn forza ċerimonjali wara l-indipendenza mill-Imperu Brittaniku għal forza armata mħarrġa ħafna u motivata ħafna. It-taħriġ u s-sofistikazzjoni tal-forzi armati tas-Sri Lanka għenu fil-ġlieda kontra battalji iebsa kontra wieħed mill-aktar gruppi armati perikolużi fid-dinja, l-LTTE, li hija kklassifikata bħala organizzazzjoni terroristika f’xi 32 pajjiż. L-Armata tas-Sri Lanka ħadet sehem f'ħafna gwerer matul l-istorja tagħha, inklużi t-Tieni Gwerer Boer u ż-żewġ Gwerer Dinjija (taħt il-kmand Brittaniku). Illum jispikkaw talli ġġieldu l-gwerrilli separatisti mit-Tramuntana, li attakkaw bil-famużi “Black Cats”: nisa li jwettqu attakki suwiċida jgħannqu lill-vittmi tagħhom qabel jisplodu lilhom infushom.

Organizzazzjoni politiku-amministrattiva 

Diviżjonijiet amministrattivi tas-Sri Lanka
Żona Kapitali tal-Provinċja (km²) Popolazzjoni
Ċentrali Kandy 5674 2 556 774
Trincomalee tal-Lvant 9996 1 547 377
Anuradhapura Ċentrali tat-Tramuntana 10 714 1 259 421
North Jaffna 8884 1 060 023
Majjistral Kurunegala 7812 2 372 185
Sabaragamuwa Ratnapura 4902 1 919 478
South Galle 5559 2 465 626
Għeneb Badulla 8488 1 259 419
Western Colombo 3709 5 837 294

Ġeografija u klima 

Il-gżira tas-Sri Lanka tinsab fl-Oċean Indjan, fil-Lbiċ tal-Bajja ta 'Bengal u fil-Lbiċ tal-Baħar ta' Oman. Huwa separat mis-sottokontinent Indjan mill-Golf ta 'Mannar u l-Istrett ta' Palk, spiss imsejjaħ Adam's Bridge. Skont il-mitoloġija hindu, pont mill-art għall-kontinent Indjan, magħruf bħala Rama Bridge, inbena fi żmien Rama mill-perit vanara Nala. Skont rekords storiċi, il-passaġġ naturali darba kien istmu sħiħ - u għalhekk is-Sri Lanka kienet peniżola - iżda ġiet affettwata minn maltempata vjolenti, aktarx ċiklun, fis-sena 1480. Illum hija ffurmata minn sensiela ta’ peniżoli, gżejjer. u banek taħt l-ilma tar-ramel u tal-franka. Il-wisa 'ta' l-Istrett ta 'Palk hija żgħira biżżejjed li l-kosta tas-Sri Lanka tkun viżibbli mir-raħal Indjan ta' Rameswaram fuq il-Gżira ta 'Pamban, 'il barra mill-kontinent Indjan.

Il-gżira f'forma ta 'lanġas għandha erja ta' 65,610 km², u hija ekwivalenti għal ftit inqas miż-żona ta 'Andalusia, il-provinċja ta' Formosa jew l-istat ta' Nuevo León. Tikkonsisti l-aktar minn pjanuri u pjanuri kostali, b'muntanji għoljin biss fil-parti tan-nofsinhar-ċentru. Dawn jinkludu Adam's Peak u l-ogħla punt, Mount Pidurutalagala (magħrufa wkoll bħala Mount Peter), f'2,524 metru.Ix-Xmara Mahaweli Ganga, il-Kalu u nixxigħat oħra jbattu l-gżira u jipprovdu ilma ħelu lill-gżejjer, bliet u agrikoltura.

Jinsabu bejn 5º u 10º latitudni tat-tramuntana, il-klima tagħha hija tropikali, immoderata minn irjieħ tal-oċeani, u b'umdità konsiderevoli. It-temperaturi jvarjaw minn 15°C f'Nuwara Eliya fl-Altslands Ċentrali (fejn huwa miksi bil-borra jew iċ-ċpar, li jista' jseħħ għal diversi jiem fix-xitwa) sa 32°C fi Trincomalee fuq il-kosta.grigal (fejn it-temperaturi jistgħu jilħqu 38° C). It-temperatura medja annwali għall-pajjiż kollu tvarja bejn 28 u 30 °C. It-temperaturi tal-ġurnata u tal-lejl jistgħu jvarjaw minn 4 sa 7 °C. F'Jannar, l-aktar xahar frisk, ħafna nies jilbsu kowtijiet u ġerżijiet fl-artijiet għolja u bnadi oħra. L-iktar perjodu sħun qabel ix-xita tal-monsoon tas-sajf. Ix-xejra tax-xita hija influwenzata minn irjieħ tal-monsoon mill-Oċean Indjan u l-Bajja ta’ Bengal, li jiltaqgħu mal-għoljiet tal-għoljiet ċentrali, li jikkawżaw xita qawwija fuq l-għoljiet tal-muntanji u fil-Lbiċ tal-gżira. Parti mill-għoljiet tar-riħ jirċievu sa 2500 mm ta 'xita kull xahar, iżda dawk tal-leeward fil-lvant u l-grigal jirċievu ftit xita. Buffuri perjodiċi u ċikluni tropikali b'xita u imsaħħab iseħħu fil-Lbiċ, il-Grigal, u l-partijiet tal-Lvant tal-gżira. Bejn Diċembru u Marzu, ir-riħ monsoon mill-grigal iġibu umdità mill-Bajja ta 'Bengal. L-umdità hija tipikament l-ogħla fir-reġjuni tal-Lbiċ u muntanjużi, u tiddependi fuq ix-xejriet staġjonali tax-xita. F'Colombo, pereżempju, l-umdità tibqa' 'l fuq minn 70% matul is-sena kollha, u titla' għal kważi 90% matul l-istaġun tal-monsoon f'Ġunju. B'kuntrast, Anuradhapura jesperjenza biss 60% matul il-monsoon ta 'Marzu, iżda jitla' għal 79% matul ix-xita ta' Novembru u Diċembru. Fl-artijiet għolja, l-umdità matul il-ġurnata f'Kandy hija ġeneralment bejn 70 u 79%.

Fawna u Flora

Fawna 

Il-fawna selvaġġa tas-Sri Lanka hija fost l-aktar varjati fid-dinja: leopardi, bufli tal-ilma, xadini, iljunfanti, porcupines, pangolins, orsijiet suwed, sambar u ċriev tal-assi, fil-parks nazzjonali. Balieni, delfini, pixxispad u fkieren fuq il-kosta. Fil-laguni u l-mangrovji se nsibu kukkudrilli, salamandri, rospi, gremxul tal-monitor, monitors tal-ilma u sriep, bħal pitoni u cobras li wkoll jokkupaw ħabitats oħra. U fil-kapitlu dwar l-għasafar jispikkaw il-griż, il-marguni, l-ibis, il-pellikani, il-fjamingi, eċċ., u diversi speċi endemiċi bħat-traxx ta’ Ceylon u l-bulbul ta' widnejn isfar. Is-Sri Lanka hija ġenna tal-ornitologu.

Huwa normali li ssib, mat-toroq u fl-għelieqi kkultivati, iljunfanti li jaħdmu fix-xogħol tal-agrikoltura u tat-trasport. Imma f’dak li għandu x'jaqsam mal-fawna, l-aktar annimal viżibbli huwa x-xadina (Langur komuni), peress li jgħix fit-tempji u l-istupas f’numru kbir, billi jieħu vantaġġ mill-ikel li l-fidili jagħtu lit-tempju fil-forma ta' offerti, peress li jqisu din l-ispeċi sagra u jidentifikawha mal-alla Hindu Hanuman.

15% tat-territorju huwa ddedikat għall-protezzjoni tan-natura u l-ħajja selvaġġa: 92 speċi ta' mammiferi, 435 għasfur, 107 ħut, 81 rettili u madwar 242 farfett. Jispikkaw iż-żoni protetti tal-Park Nazzjonali ta' Bundala, il-Park Nazzjonali ta' Udawalawe, il-Park Nazzjonali ta' Yala, il-Park Nazzjonali ta' Horton Plains u r-Riżerva tal-Foresti Sinharaja ddikjarati Sit ta' Wirt Dinji mill-UNESCO.

Flora 
Din il-gżira sabiħa fiha mikroklima differenti, li tibbenefika mill-monsoon u l-post tagħha fuq il-globu, mill-tropikali bl-orkidej u s-siġar tal-palm tagħha, għal dawk muntanjużi bis-siġar tal-arżnu u l-uċuħ tat-te. Mhux għalxejn hija dar għal tnejn mis-siġar meqjusa bħala “eċċezzjonali” fid-dinja.

Ficus benjamina (madwar 140 sena u 1900 m²) Kandy. Jinsabu fil-ġnien botaniku ta' Kandy, wieħed mill-isbaħ fuq il-pjaneta.
Ficus religiosa, "siġra Bo", Anuradhapura. Huwa qtugħ mis-siġra li taħtha l-Buddha kiseb id-dawl. Hija speċi sagra għall-Buddiżmu.
Hija famuża għall-ġonna botaniċi tagħha u magħrufa bħala l-gżira tal-ħwawar għall-għelejjel tagħha ta 'qronfol, kannella, kardamomu, vanilla, eċċ. Ta' min jinnota wkoll il-pjantaġġuni ta' ċerti speċi, bħall-ebony, it-teak u l-kawba, li jipproduċu wħud mill-aktar injam apprezzat fid-dinja.

Ekonomija

Ekonomija matul il-kolonizzazzjoni tal-pajjiżi Ewropej 

Matul il-perjodi ta' okkupazzjoni u kolonjaliżmu mill-pajjiżi Ewropej differenti, l-ekonomija fraġli u dgħajfa tal-gżira ppermettiet iċ-ċirkolazzjoni ta' muniti barranin differenti. Biex tiġi legalizzata din il-prattika, dawn il-biċċiet ġew immarkati b'inizjali jew sinjali differenti. Meta l-gżira kienet okkupata mill-Olandiżi, fil-belt ta' Galle ġew immarkati l-muniti Portugiżi doppji u singoli bil-għan li jiżdied il-valur tagħhom b’10 u 5 stuivers rispettivament. Il-muniti Persjani li kienu fuq il-gżira kienu wkoll kontromarkati, biex b'hekk ippermettu ċ-ċirkolazzjoni legali tagħhom. B'dan il-mod l-abbassi l-kbir ta’ 5 shahi kien jiswa 22 ½ stuivers, l-bassi ta' 4 shahi; 18-il stuivers u ½ abassi; 9 stivers. Meta fl-1658 l-Olandiżi okkupaw il-belt Portugiża ta' Jafna, huma mmarkaw iċ-ċingi doppji u singles bil-għan li jiżguraw iċ-ċirkolazzjoni tagħhom. L-ewwel kontro-marka ewlenija li ntużat fit-territorju kollu kienet dik użata mill-Kumpanija Olandiża tal-Indja tal-Lvant (Van Verre Ostindische Compagnie: V.O.C.) madwar is-snin 1783-1808. Minbarra l-inizjali “V.O.C.”, din il-kontromarka kien fiha wkoll l-ittra “C”, li kienet tirreferi għall-isem tal-gżira. Hemm Reales de a 8 Spanjoli, thalers minn María Teresa I tal-Awstrija u 5 franki minn Napuljun b'din il-marka kurjuża. Wara l-okkupazzjoni Olandiża, l-Ingliżi reġgħu invadew il-gżira. Huwa maħsub li reġgħu kkontromarkaw il-muniti, iżda m'hemm l-ebda evidenza li użaw l-istess marki bħal qabel.

Fis-sekli 19 u 20, is-Sri Lanka saret ekonomija ta' pjantaġġuni, famuża għall-produzzjoni u l-esportazzjoni tagħha ta' kannella, gomma Ceylon u tè, li mwaħħla bħala trademark nazzjonali ta' esportazzjoni. L-iżvilupp tal-portijiet moderni taħt il-ħakma Brittanika żied l-importanza strateġika tal-gżira bħala ċentru tal-kummerċ. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-gżira kellha installazzjonijiet militari importanti għall-forzi Alleati. Madankollu, l-ekonomija tal-pjantaġġuni aggravat il-faqar u l-inugwaljanza ekonomika.

Ekonomija mill-indipendenza 
Mill-1948 sal-1977 is-soċjaliżmu influwenza totalment il-politika ekonomika tal-gvern. Il-pjantaġġuni kolonjali ġew żarmati, l-industriji ġew nazzjonalizzati, u ġie stabbilit stat soċjali. Filwaqt li l-livell tal-għajxien u l-abbiltà li jaqra u tikteb tjiebu b’mod apprezzabbli. Iżda minkejja l-gwerra, il-prodott gross domestiku tal-pajjiż kiber kważi 5% fis-sena fl-aħħar 10 snin, il-politiki tal-iżvilupp għamlu l-PGD jikber kważi 7% fis-sena bejn l-2006 u l-2008.

Fl-1977, il-gvern tal-UNP beda jinkorpora l-privatizzazzjoni, id-deregolamentazzjoni u l-promozzjoni tal-intrapriża privata. Filwaqt li l-produzzjoni u l-esportazzjoni ta' tè, gomma, kafè, zokkor u oġġetti agrikoli oħra għadhom importanti, in-nazzjon mexa b'mod kostanti lejn ekonomija industrijalizzata bl-iżvilupp ta' ikel ipproċessat, tessuti, telekomunikazzjoni u finanzi. Fl-1996, l-uċuħ tar-raba' tal-pjantaġġuni ammontaw għal 20% biss tal-esportazzjonijiet u naqsu aktar, għal 16.8% fl-2005 (meta mqabbel ma' 93% fl-1970), filwaqt li t-tessuti u l-ħwejjeġ laħqu 63%. Il-PGD kiber b'rata medja annwali ta' 5.5% fil-bidu tad-disgħinijiet; nixfa u sitwazzjoni ta' sigurtà li sejra għall-agħar naqset it-tkabbir għal 3.8% fl-1996. L-ekonomija reġgħet lura fl-1997-2000, bi tkabbir medju ta' 5.3%. Is-sena 2001 rat l-ewwel tnaqqis ekonomiku fl-istorja tal-pajjiż, bħala riżultat ta' saħħa ta' xiri baxxa, problemi tal-baġit, dewmien globali, u dissens ċivili kontinwu. Sinjali ta' rkupru dehru wara t-tregwa tal-2002. Il-Borża ta' Colombo rrappurtat l-ogħla tkabbir fid-dinja għall-2003, u llum is-Sri Lanka għandha l-ogħla dħul per capita fl-Asja t’Isfel.

F'April 2004, kien hemm treġġigħ lura qawwi fil-politika ekonomika wara li l-gvern immexxi minn Ranil Wickremesinghe tal-Partit Nazzjonali Magħqud ġie megħlub minn koalizzjoni bejn il-Partit tal-Ħelsien tas-Sri Lanka u n-nazzjonalista xellugija Janatha Vimukthi Peramuna, li sejjaħ din l-unjoni bħala l-Alleanza għal il-Libertà tan-Nies. Il-gvern il-ġdid waqqaf il-privatizzazzjoni tal-kumpaniji tal-istat, irriforma s-setgħa tal-Istat, l-utilitajiet taż-żejt u beda fuq programm ta 'sussidju ekonomiku li sejjaħ il-Perata Rat. It-tema ewlenija tagħha, is-sostenn tal-SMEs rurali u suburbani u l-protezzjoni tal-ekonomija domestika minn influwenzi esterni, bħall-prezzijiet taż-żejt, il-Bank Dinji u l-Fond Monetarju Internazzjonali. Iżda din il-politika ta 'sussidju l-oġġetti li jeħtieġu fjuwil, fertilizzant u qamħ. Fl-2004 is-Sri Lanka waħedha nefqet madwar US$180 miljun fuq sussidju tal-fjuwil, peress li l-iffissar tal-prezz tal-fjuwil kien wegħda elettorali. Biex jiffinanzja ż-żieda fid-defiċit tal-baġit li jirriżulta minn firxa ta 'sussidji u akkwist pubbliku tas-settur, il-gvern eventwalment kellu jistampa R 65 biljun (US $ 650 miljun) jew madwar 3% tal-PGD. Politika fiskali espansjonali, flimkien ma 'politika monetarja laxka, eventwalment imbuttat l-inflazzjoni għal 18% f'Jannar 2005, ibbażata fuq l-Indiċi tal-Prezzijiet tal-Konsumatur tas-Sri Lanka.

Id-dħul per capita tas-Sri Lanka irdoppja mill-2005. Matul l-istess perjodu, il-faqar naqas minn 15.2% għal 7.6%, ir-rata tal-qgħad naqset minn 7.2% għal 4.9%, il-kapitalizzazzjoni tas-suq tal-Borża ta 'Colombo kkwadruplikat, aktar minn 90% tad-djar f' Is-Sri Lanka huma elettrifikati. 87.3% tal-popolazzjoni għandha aċċess għall-ilma tax-xorb u 39% għandha aċċess għall-pajpijiet tal-ilma. L-inugwaljanza fid-dħul naqset ukoll f’dawn l-aħħar snin, indikat minn koeffiċjent ta’ Gini ta’ 0.36 fl-2010.

Skont l-Indiċi tal-Innovazzjoni Globali, immexxi mill-Organizzazzjoni Dinjija tal-Proprjetà Intellettwali, fl-2022, is-Sri Lanka kklassifikat fil-85 post fl-innovazzjoni minn 132 pajjiż fid-dinja.

Demografija 
Il-maġġoranza tal-popolazzjoni hija Sinhaliż (83%), segwita minn Tamils ​​(8.9%) u Għarab (7.7%). Il-lingwi uffiċjali huma Sinhala u Tamil. L-Ingliż huwa l-lingwa materna ta' madwar 10% tal-popolazzjoni u huwa mitkellem u mifhum ħafna. Dawn it-tliet lingwi jintużaw fl-edukazzjoni u fl-amministrazzjoni.

Fl-1921 il-popolazzjoni laħqet 4.5 miljun abitant, li telgħet għal 6.6 miljun fl-1946 u, fl-aħħar tas-seklu 20, għal 18.5 miljun. Il-flussi migratorji jseħħu prinċipalment mil-lvant għall-punent, lejn il-belt ta' Colombo, u hemm ukoll migrazzjoni esterna sinifikanti, speċjalment lejn ir-Renju Unit.

Lingwi 
Bosta lingwi huma mitkellma fis-Sri Lanka fi ħdan il-familji Indo-Arjani, Dravidijani u Awstronesjani. Is-Sri Lanka tagħti status uffiċjali lis-Sinhala u t-Tamil. Il-lingwi mitkellma fin-nazzjon tal-gżira huma influwenzati ħafna mid-diversi lingwi fl-Indja, fl-Ewropa u fix-Xlokk tal-Asja. Is-settlers Għarab, Portugiżi u Brittaniċi influwenzaw l-iżvilupp tal-lingwi moderni fis-Sri Lanka.

Reliġjon 

Is-Sri Lanka għandha popolazzjoni multi-etnika u multi-reliġjuża. Id-diviżjoni reliġjuża hija magħmula minn Buddisti (69%), Ħindu (16%), Musulmani (7.6%) u Insara (7.5%).

Il-Buddiżmu, prinċipalment dak tal-iskola Theravada, jikkostitwixxi l-fidi reliġjuża ta 'madwar 70% tal-popolazzjoni. Skont kronika tradizzjonali tas-Sri Lanka (bħal Dipavamsa), il-Buddiżmu ġie introdott fis-Sri Lanka fit-2 seklu QK. C. minn iben l-Imperatur Ashoka, matul ir-renju tar-Re Devanampiyatissa. F'dan iż-żmien u taħt il-patroċinju ta 'dan ir-re tas-Sri Lanka, tnissel tas-Siġra Bodhi stess inġieb fis-Sri Lanka, li taħtha Buddha rċieva l-illuminazzjoni tiegħu u ġew stabbiliti l-ewwel monasteri. Il-Pali Canon (Thripitakaya), li qabel kien ippreservat bħala tradizzjoni orali, inkiteb għall-ewwel darba fis-Sri Lankan madwar is-sena 30 Q.E.K. c.

Is-Sri Lanka għandha l-itwal storja kontinwa tal-Buddiżmu fost in-nazzjonijiet Buddisti predominanti, bis-Sangha fil-biċċa l-kbira intatta mill-introduzzjoni tagħha fit-2 seklu. Matul il-perjodi ta 'tnaqqis tiegħu, in-nisel monastiku tas-Sri Lanka reġgħet terġa' tqajjem b'kuntatt mat-Tajlandja u l-Burma. Perjodi ta 'influwenza Mahayana, kif ukoll negliġenza uffiċjali taħt il-ħakma kolonjali, ippreżentaw sfidi kbar lill-istituzzjonijiet Buddisti Theravada tas-Sri Lanka, iżda qawmien mill-ġdid tagħhom—aktar reċenti fis-seklu 19 — żammew it-tradizzjoni Theravada ħajja għal aktar minn 2000 sena.

L-Induiżmu, miġjub fis-Sri Lanka minn immigranti jew invażuri frekwenti min-Nofsinhar tal-Indja, huwa t-tieni l-aktar reliġjon importanti fis-Sri Lanka, prinċipalment tal-iskola Shaivite, li tikkostitwixxi 15% tal-popolazzjoni.

L-Islam inġieb fil-gżira minn negozjanti Għarab matul bosta sekli u llum l-aderenti tiegħu jammontaw għal 8%.

Il-Kristjaneżmu, introdott fil-gżira minn settlers Ewropej fis-seklu 16, ġie mħaddan minn 6% tal-popolazzjoni.

Kien hemm ukoll porzjon żgħir ta' Zoroastrians, li ġew mill-Indja (Parsees), li stabbilixxew f'Ceylon matul il-perjodu tal-ħakma Brittanika, iżda ftit minnhom għadhom bħala riżultat ta' l-emigrazzjoni, li, madankollu, kellhom rwol importanti fit-tkabbir. tal-pajjiż. L-aħħar ministru tal-finanzi tas-Sri Lanka, Nariman Choksy, kien Parsi.

Ir-reliġjon għandha parti importanti fil-ħajja u l-kultura tas-Sri Lankans. Ħafna mill-Buddisti josservaw il-Puja Days darba fix-xahar, skont il-kalendarju Lunar. Min-naħa tagħhom, Ħindu u Musulmani josservaw ukoll il-vaganzi tagħhom stess. Fis-Sri Lanka hemm ħafna tempji Buddisti, moskej, tempji Hindu u knejjes madwar il-gżira, speċjalment f'żoni fejn il-komunitajiet rispettivi tagħhom huma kkonċentrati. Il-Buddisti huma mqassma fi kważi kollha ħlief fit-tramuntana tal-gżira, filwaqt li l-Ħindus huma kkonċentrati fit-tramuntana, fil-lvant u fil-għoljiet ċentrali. Insara, speċjalment Kattoliċi, huma prinċipalment ikkonċentrati fiċ-ċinturin kostali tal-punent. Il-Musulmani huma kkonċentrati f'diversi gruppi tul il-kosta u fl-intern. Il-komunitajiet reliġjużi kollha huma rappreżentati, f'numru kbir, fil-provinċja tal-punent u f'ċentri urbani oħra.

Reliġjon fis-Sri Lanka (2011):

70.2-Buddiżmu
12.6-Induiżmu
9.7-Iżlam
7.4-Kristjaneżmu
0.1-Xejn

Sports 

L-isport nazzjonali tas-Sri Lanka huwa l-volleyball, għalkemm il-cricket huwa wkoll popolari ħafna. Jipprattikaw ukoll sport ieħor, bħal futbol, ​​sports tal-ilma, atletika, rugby u tennis, iżda inqas mill-ewwel tnejn imsemmija.

Il-Kit Premier League huwa l-kampjonat tal-futbol tas-Sri Lanka, bit-timijiet ewlenin ikunu Blue Star SC, Saunders SC u Negombo Youth SC. It-tim nazzjonali ma kiseb l-ebda riżultat traxxendenti, l-akbar rebħa tiegħu kienet 7-1 kontra l-Pakistan.

Fir-rigward tal-Logħob Olimpiku, it-tim nazzjonali rebaħ żewġ midalji tal-fidda, it-tnejn fl-atletika: Duncan White fl-Olimpjadi ta' Londra tal-1948 u Susanthika Jayasinghe f'Sydney 2000.

Referenzi 

Sri Lanka
Commonwealth tan-Nazzjonijiet
Pajjiżi tal-Asja