Kastell ta' Nesvizh
Il-Kastell ta' Nesvizh jew il-Kastell ta' Nyasvizh (bil-Belarussu: Нясвіжскі замак, b'ittri Rumani: Niasvižski zamak; bir-Russu: Несвижский замок; bil-Polakk: zamek w Nieświeżu; bil-Litwan: Nesvyžiaus pilis) huwa kastell residenzjali tal-familja Radziwiłł f'Nyasvizh (Nesvizh), il-Belarussja. Il-kastell jinsab 183 metru (600 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Inbena fis-sekli 16 u 17, u kien proprjetà tal-familja Radziwiłł sal-1939. Il-kastell u l-Knisja tal-Corpus Christi fil-qrib kienu strumentali fl-iżvilupp tal-arkitettura Russa u Ewropea Ċentrali. Fl-2005, il-kastell, il-knisja u l-ambjent tal-madwar tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Storja 

Il-proprjetà kienet tal-familja Radziwiłł, familja sinjura, mill-1533, meta ngħatat lil Mikołaj Radziwiłł u lil ħuh Jan Radziwiłł wara l-estinzjoni tal-familja Kiszka. Peress li l-familja Radziwiłł kienet waħda mill-iżjed importanti u sinjuri fil-Gran Dukat tal-Litwanja u fil-Kuruna tar-Renju tal-Polonja, il-Metrika Litwan tressaq hemmhekk fl-1551. Fl-1586, il-proprjetà ġiet ikkonvertita fordynacja (ordinanza).

Wara l-Unjoni ta' Lublin, il-kastell sar waħda mill-iżjed residenzi importanti fil-parti ċentrali tal-Commonwealth bejn il-Polonja u l-Litwanja.

Fl-1582 Mikołaj Krzysztof "Sierotka" Radziwiłł, il-Marexxall tal-Litwanja, il-Vojvod ta' Trakai, Vilnius u l-Kastellan ta' Šiauliai, beda l-kostruzzjoni ta' "château" kwadru imponenti ta' tliet sulari. Għalkemm ix-xogħlijiet kienu bbażati fuq kastell Medjevali li kien jeżisti hemmhekk qabel, il-fortifikazzjonijiet preċedenti ġew ikkonvertiti għalkollox f'dar Rinaxximentali-Barokka. Il-kostruzzjoni tlestiet sal-1604, u xi nofs seklu wara ġew miżjuda diversi galleriji. L-irkejjen tal-istruttura ġew iffortifikati b'erba' torrijiet ottagonali.

Fl-1706, matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana, l-armata ta' Karlu XII serqet ir-rikkezzi tal-kastell u qerdet il-fortifikazzjonijiet. Diversi deċennji wara, il-familja Radziwiłł stiednet xi arkitetti Ġermaniżi u Taljani biex iwettqu rinnovazzjoni u tkabbir sostanzjali tal-kastell. Antoni Zaleski żejjen il-faċċati tal-kastell bl-isfar b'xogħol bl-istukko Barokk. Id-daħliet tal-kastell tas-seklu 16 ġew rikostruwiti wkoll. Għall-ħabta ta' dak iż-żmien, it-tliet binjiet separati madwar il-bitħa ċentrali ġew magħqudin fi struttura unika.

Matul il-Gwerra bejn il-Polonja u l-Prussja tal-1792, il-kastell inħataf mill-forzi Russi u l-familja Radziwiłł tkeċċiet. Ftit wara, il-Metrika Litwana ġiet ittrasferita lejn San Pietruburgu (fejn għadha sal-lum), filwaqt li l-maġġoranza tal-opri tal-arti miġbura fil-palazz ġew distribwiti fost diversi nobbli Russi u Pollakki b'appoġġ għal Katerina l-Kbira. Minħabba t-Tieni Qsim tal-Polonja fl-1793, il-kastell sar parti mir-Russja.

Abbandunat kemm mis-sidien oriġinali kif ukoll mill-armata Russa, il-palazz gradwalment mar għall-agħar. Madankollu, il-familja Radziwiłł irrestawratu u bejn l-1881 u l-1886, il-kastell minn ġewwa ġie rinnovat mill-Prinċep Antoni Wilhelm Radziwiłł u l-mara Franċiża tiegħu, Marie de Castellane. Huma ddisinjaw ukoll park pajsaġġistiku bi stil Ingliż. B'erja ta' iktar minn kilometru kwadru, il-park huwa wieħed mill-ikbar faċilitajiet tax-xorta tiegħu fl-Ewropa.

Wara l-Gwerra bejn il-Polonja u l-Unjoni Sovjetika, il-kumpless tal-kastell u l-inħawi tal-madwar saru parti mit-Tieni Repubblika Pollakka li kienet għadha kemm ġiet stabbilita fl-1920. Matul dak iż-żmien, il-kastell kien meqjus bħala wieħed mill-isbaħ fir-reġjun ta' Kresy. Matul l-invażjoni tal-Polonja fl-1939, il-familja Radziwiłł tkeċċiet mill-kastell mill-Armata Ħamra. Fi żmien l-Unjoni Sovjetika, il-kastell intuża bħala sanatorium'', filwaqt li l-park gradwalment ġie ttraskurat.

Il-kumpless tal-kastell jitqies bħala l-isbaħ wieħed fil-Belarussja. Fl-2005 tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.

Il-kumpless tal-kastell ġie rrestawrat b'mod estensiv mill-2004 sal-2012.

 Kastelli oħra tal-familja Radziwiłł 

 Kastell ta' Olyka
 Kastell ta' Lubcha
 Kumpless tal-Kastell ta' Mir
 Kastell ta' Biržai
 Kastell ta' Dubingiai

 Sit ta' Wirt Dinji 
Il-Kumpless Arkitettoniku, Residenzjali u Kulturali tal-Familja Radziwill f'Nesvizh ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.

Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi)''' "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".

Siti ta' Wirt Dinji Relatati 

 Kastell ta' Litomyšl
 Kumpless tal-Kastell ta' Mir

Referenzi 

Siti ta' Wirt Dinji
Kastelli
Belarussja