Tina Turner
Tina Turner (imwielda Anna Mae Bullock; twieldet fis-26 ta' Novembru 1939 – mietet fl-24 ta' Mejju 2023) kienet kantanta, kantawtriċi, żeffiena, attriċi u awtriċi mwielda Amerikana u naturalizzata Żvizzera. Kienet imlaqqma b'mod mifrux bħala r-"Reġina tar-Rock 'n' Roll", u spikkat bħala l-kantanta ewlenija tal-Ike & Tina Turner Revue qabel ma bdiet karriera ta' suċċess bħala kantanta solista.

Turner bdiet il-karriera tagħha mal-Ike Turner's Kings of Rhythm fl-1957. Bl-isem ta' Little Ann, irreġistrat l-ewwel diska tagħha, "Boxtop", fl-1958. Fl-1960, hija għamlet id-debutt bħala Tina Turner bi dwett hit "A Fool in Love". Flimkien, Ike & Tina Turner wettqu "wħud mill-iżjed spettakli formidabbli fl-istorja". Huma ħarġu hits bħal "It's Gonna Work Out Fine", "River Deep – Mountain High", "Proud Mary" u "Nutbush City Limits", qabel ma xoljew il-grupp fl-1976.

Fis-snin 80 tas-seklu 20, Turner varat "wieħed mill-ikbar ritorni fl-istorja tal-mużika". L-album multiplatinu tagħha tal-1984 Private Dancer kien fih il-kanzunetta hit "What's Love Got to Do with It", li rebbaħha l-Premju Grammy għall-Aqwa Diska tas-Sena u saret l-ewwel u l-iżjed kanzunetta magħrufa tagħha fuq il-Billboard Hot 100. Meta kellha 44 sena, hija kienet l-iżjed artista solista femminili kbira fl-età fil-quċċata tal-Hot 100. Is-suċċess tagħha fil-klassifiki kompla b'"Better Be Good to Me", "Private Dancer", "We Don't Need Another Hero (Thunderdome)", "Typical Male", "The Best", "I Don't Wanna Fight" u "GoldenEye". Matul il-Break Every Rule World Tour tagħha fl-1988, hija stabbiliet rekord dinji tal-Guinness għal dak iż-żmien għall-ikbar udjenza bi ħlas (180,000) għal artista solista.

Turner irreċtat ukoll fil-films Tommy (1975) u Mad Max Beyond Thunderdome (1985). Fl-1993 ħareġ What's Love Got to Do with It, film bijografiku adattat mill-awtobijografija tagħha I, Tina: My Life Story. Fl-2009, Turner irtirat wara li lestiet it-Tina!: 50th Anniversary Tour, li kien il-15-il tour fis-seklu 21 bl-ikbar introjtu. Fl-2018 hija kienet is-suġġett tal-jukebox musical Tina.

Peress li bigħet iktar minn 100 miljun diska madwar id-dinja, Turner hija waħda mill-iżjed artisti li bigħet diski. Hija rebħet 12-il Premju Grammy, li jinkludu tmien premjijiet kompetittivi, tliet premjijiet Grammy Hall of Fame u Grammy Lifetime Achievement Award. Hija kienet l-ewwel artista ta' karnaġjon sewda u l-ewwel mara li dehret fil-qoxra tar-rivista Rolling Stone. Rolling Stone ikklassifikatha fost il-100 l-Aqwa Artisti ta' Kull Żmien u fost il-100 l-Aqwa Kantanti ta' Kull Żmien. Turner għandha wkoll stilla fil-Hollywood Walk of Fame u fis-St. Louis Walk of Fame. Għal darbtejn tniżżlet fir-Rock and Roll Hall of Fame, ma' Ike Turner fl-1991 u bħala artista solista fl-2021. Fl-2005 hija ngħatat ukoll l-Unuri taċ-Ċentru Kennedy u l-premju ta' Mara tas-Sena. Turner mietet fl-24 ta' Mejju 2023, meta kellha 83 sena, wara li kienet marida fit-tul.

Ħajja bikrija 
Turner ġiet imwielda bħala Anna Mae Bullock fis-26 ta' Novembru 1939, fi Brownsville, Tennessee, u kienet l-iżgħar wild fost il-bniet ta' Floyd Richard Bullock u martu Zelma Priscilla (kunjomha xebba Currie). Il-familja kienet tgħix fil-komunità rurali mhux inkorporata fil-qrib ta' Nutbush, Tennessee, fejn missierha kien jaħdem bħala sorveljatur tal-ħaddiema agrikoli ta' Poindexter Farm tul l-Awtostrada 180; iktar 'il quddiem tfakkar li meta kienet żgħira kienet tiġbor il-qoton mal-familja tagħha. Meta pparteċipat fis-sensiela tal-PBS African American Lives 2 ma' Henry Louis Gates Jr., huwa kkondivida l-istimi ġenealoġiċi tat-test tad-DNA tagħha u rnexxielu jintraċċa l-arblu tar-razza tagħha. Qabel, hija kienet temmen li kellha ammont sinifikanti ta' antenati Amerikani Nattivi.

Bullock kellha żewġ ħutha bniet ikbar minnha, Evelyn Juanita Currie u Ruby Alline Bullock, kantawtriċi. Hija kienet ukoll primakuġina tal-bluesman Eugene Bridges. Meta kienu tfal, it-tliet aħwa bniet ġew isseparati meta l-ġenituri tagħhom marru jgħixu f'Knoxville, Tennessee, biex jaħdmu f'faċilità tad-difiża matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Bullock marret tgħix man-nanniet reliġjużi u stretti tan-naħa ta' missierha, Alex u Roxanna Bullock, li kienu djakni fil-Knisja Missjunarja tal-Magħmudija ta' Woodlawn. Wara l-gwerra, l-aħwa reġgħu ngħaqdu mal-ġenituri tagħhom u marru jgħixu magħhom f'Knoxville. Sentejn wara, il-familja reġgħet lura Nutbush biex tgħix fil-komunità ta' Flagg Grove, fejn Bullock attendiet l-Iskola Primarja ta' Flagg Grove mill-ewwel sat-tmien sena.

Meta kienet tifla żgħira, Bullock kienet tkanta fil-kor tal-knisja fil-Knisja tal-Magħmudija ta' Spring Hill f'Nutbush. Meta kellha 11-il sena, ommha Zelma ħarbet mingħajr ma qalet xejn lil ħadd, biex tkun libera mir-relazzjoni abużiva li kellha ma' Floyd u marret tgħix f'St. Louis fl-1950. Sentejn wara li ommha telqet mill-familja tagħha, missierha żżewweġ mara oħra u marru jgħixu f'Detroit fl-1952. Bullock u ħutha ntbagħtu jgħixu man-nanna materna tagħhom, Georgeanna Currie, fi Brownsville, Tennessee. Hija ddikjarat fl-awtobijografija tagħha I, Tina li l-ġenituri tagħha ma kinux ħabbewha u li ma riduhiex. Zelma kienet ippjanat li titlaq lil Floyd iżda baqgħet miegħu meta saret taf li kienet tqila. Turner fakkret li "Kienet mara żgħira ħafna fl-età li ma riditx wild ieħor".

Meta kienet adolexxenti, Bullock ħadmet bħala ħaddiema domestika għall-familja Henderson. Hija kienet fid-dar tal-familja Henderson meta ġiet mgħarrfa li oħtha tar-rispett Evelyn kienet mietet f'ħabta bil-karozza flimkien mal-kuġini tagħha Margaret u Vela Evans. Hija stess tfakkar li kienet iġġib ruħha ta' tifel, għalkemm Bullock issieħbet kemm mat-tim taċ-cheerleading kif ukoll mat-tim tal-basketball femminili fil-Carver High School fi Brownsville, u "kienet tissoċjalizza kull meta kien ikollha l-opportunità". Meta Bullock għalqet 16-il sena, nannitha mietet, u għalhekk marret tgħix ma' ommha f'St. Louis. Hija ggradwat mis-Sumner High School fl-1958. Wara li ggradwat, Bullock ħadmet bħala ajjutanta ta' infermiera fl-Isptar Lhudi ta' Barnes.

Premjijiet, unuri u kisbiet 
Turner għal xi żmien kellha r-rekord dinji tal-Guinness għall-ikbar udjenza bi ħlas (180,000 ruħ fl-1988) għal artista solista.

Fir-Renju Unit, Turner kienet l-ewwel artista li kellha hit mal-aqwa 40 f'seba' deċennji konsekuttivi; b'total ta' 35 hit fl-aqwa 40 kanzunetta fir-Renju Unit. Hija bigħet iżjed minn 100 miljun diska madwar id-dinja, inkluż bejgħ ta' albums iċċertifikati mill-RIAA ta' 10 miljun album.

Turner rebħet total ta' 12-il premju Grammy. Dawn il-premjijiet jinkludu tmien premjijiet Grammy kompetittivi; hija taqsam ir-rekord ma' Pat Benatar għall-iżjed premjijiet mogħtija għall-Aqwa Prestazzjoni Vokali Rock Femminili. Tlieta mir-reġistrazzjonijiet tagħha, "River Deep – Mountain High" (1999), "Proud Mary" (2003) u "What's Love Got to Do with It" (2012) jinsab fil-Grammy Hall of Fame. Turner kienet l-unika artista femminili li rebħet Grammy fil-pop, fir-rock u fl-R&B. Turner ingħatat Grammy Lifetime Achievement Award fl-2018. Turner rebħet ukoll Grammys bħala membru tal-Istati Uniti għall-Afrika u bħala artista fil-kunċert ta' tal-1986 tal-Princes Trust.

Turner ingħatat stilla fil-Hollywood Walk of Fame fl-1986 u stilla fis-St. Louis Walk of Fame fl-1991. Hija ddaħħlet fir-Rock and Roll Hall of Fame ma' Ike Turner fl-1991.

Fl-2005, Turner ingħatat l-Unuri prestiġjużi taċ-Ċentru Kennedy. Il-President George W. Bush ikkummenta dwar "il-ħila naturali, l-enerġija u s-senswalità tagħha", u rrefera għal riġlejha bħala "l-iżjed famużi fid-dinja tal-ispettaklu". Diversi artisti tawha ġieħ f'dik is-serata, fosthom Melissa Etheridge (li kantat "River Deep – Mountain High"), Queen Latifah (li kantat "What's Love Got to Do with It"), Beyoncé (li kantat "Proud Mary"), u Al Green (li kanta "Let's Stay Together"). Oprah Winfrey stqarret, "M'għandniex bżonn eroj oħra. Għandna bżonn eroini bħalek, Tina. Tagħmilni tassew kburija li jien mara".

Fl-2021, Turner iddaħħlet minn Angela Bassett fir-Rock & Roll Hall of Fame bħala artista solista. Keith Urban u H.E.R. kantaw "It's Only Love", Mickey Guyton kanta "What's Love Got to Do with It", u Christina Aguilera kantat "River Deep – Mountain High".

Turner ingħatat ukoll dawn l-unuri li ġejjin:

 1967: Turner kienet l-ewwel artista ta' karnaġjon sewda u l-ewwel mara fuq il-qoxra tar-rivista Rolling Stone (il-Ħarġa Nru 2).
 1993: World Music Awards ippreżentaw il-Premju ta' Leġġenda lil Turner.
 1993: Essence Awards onoraw lil Turner bil-Premju ta' Leġġenda Ħajja.
 1996: Turner iddaħħlet fil-Légion d'Honneur mill-Ministru Franċiż għall-Edukazzjoni.
 1999: Turner ikklassifikat fit-tieni post fil-lista tal-VH1 tal-100 l-Ikbar Nisa tar-Rock and Roll.
 2002: Ir-Rotta 19 tal-Istat ta' Tennessee bejn Brownsville u Nutbush issejħet l-"Awtostrada ta' Tina Turner".
 2003: Rolling Stone kklassifikat lil Proud Mary: The Best of Ike & Tina Turner Nru 212 fil-lista tagħha tal-500 l-Aqwa Albums ta' Kull Żmien (Nru 214 fil-lista riveduta tal-2012).
 2004: People kklassifikat l-ispettaklu tal-kant tal-1985 tagħha ta' "What's Love Got to Do With It" fost l-aqwa 10 mumenti tal-Grammy.
 2008: Rolling Stone kklassifikat lil Turner bħala Nru 17 fil-lista tagħha tal-100 l-Aqwa Kantanti ta' Kull Żmien.
 2009: Time kklassifikat l-ispettaklu tal-kant tal-1985 tagħha ta' "What's Love Got to Do With It" fost l-aqwa 10 mumenti tal-Grammy.
 2010: Rolling Stone kklassifikat lil Turner bħala Nru 63 fil-lista tagħha tal-100 l-Aqwa Artisti ta' Kull Żmien.
 2013: Turner dehret fil-qoxra ta' Vogue tal-Ġermanja, u saret l-ikbar persuna (ta' 73 sena) li dehret fil-qoxra tar-rivista Vogue, u qabżet lil Meryl Streep (ta' 62 sena) li kienet dehret fil-qoxra tar-rivista Vogue Amerikana fl-2012.
 2014: Turner iddaħħlet fis-Soul Music Hall of Fame.
 2015: Rolling Stone kklassifikat lil Ike & Tina Turner bħala Nru 2 fil-lista tagħha tal-20 l-Aqwa Dwetti ta' Kull Żmien.
 2015: Ike & Tina Turner iddaħħlu fis-St. Louis Classic Rock Hall of Fame.
 2016: Ritratt ta' Turner meħud minn Jack Robinson fl-1969 intuża bħala l-qoxra tal-album ta' The Last Shadow Puppets Everything You've Come to Expect.
 2019: Turner iddaħħlet fil-Memphis Music Hall of Fame.
 2020: Private Dancer ġiet miżjuda fir-Reġistru Nazzjonali tad-Diski fil-Librerija tal-Kungress.
 2021: Turner iddaħħlet għat-tieni darba fir-Rock and Roll Hall of Fame.
 2021: Turner ingħatat dottorat onorarju għax-"xogħol mużikali u artistiku uniku tagħha f'għomorha" mill-Fakultà Filosofika u Storika tal-Università ta' Bern.
 2022: Il-kumpanija Mattel ħarġet pupa tal-Barbie tixbaħ lil Turner biex tfakkar il-kanzunetta single tagħha "What's Love Got To Do With It".

Diskografija

Albums irreġistrati fi studjo 

 Tina Turns the Country On! (1974)
 Acid Queen (1975)
 Rough (1978)
 Love Explosion (1979)
 Private Dancer (1984)
 Break Every Rule (1986)
 Foreign Affair (1989)
 Wildest Dreams (1996)
 Twenty Four Seven (1999)

Tours 

 1977: Tina Turner Tour
 1978: Tina Turner '78 Tour
 1979: Tina Turner Show '79 Tour (Wild Lady of Rock)
 1981–83: Tina Turner Tour (Nice 'n' Rough)
 1984: 1984 World Tour
 1985: Private Dancer World Tour
 1987–1988: Break Every Rule World Tour
 1990: Foreign Affair: The Farewell Tour
 1993: What's Love? Tour
 1996-1997: Wildest Dreams Tour
 2000: Twenty Four Seven Tour
 2008-2009: Tina!: 50th Anniversary Tour

Bħala l-kantanta tal-ftuħ 

 1981: The Rolling Stones American Tour 1981 (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert tar-Rolling Stones)
 1981: Worth Leavin' Home For Tour (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert ta' Rod Stewart)
 1984: Can't Slow Down Tour (il-kantanta tal-ftuħ tal-kunċert ta' Lionel Richie)

Filmografija

Kotba 

 I, Tina: My Life Story (1986)
 My Love Story: A Memoir, Atria Books (2018)
 Happiness Becomes You: A Guide to Changing Your Life for Good, Atria Books (2020)
 Tina Turner: That's My Life

Referenzi 

Kantanti Amerikani
Kantanti Żvizzeri
Atturi Amerikani
Atturi Żvizzeri
Twieldu fl-1939
Mietu fl-2023