Ċad
Iċ-Ċad (Għarbi:تشا د‎,Tšād; Franċiż: Tchad) huwa pajjiż interkjuż fl-Afrika Ċentrali. Dan il-pajjiż huwa mdawwar mill-Libja lejn it-tramuntana, is-Sudan lejn il-lvant, ir-Repubblika Afrikana Ċentrali lejn in-nofsinhar, il-Kamerun u n-Niġerja għall-lbiċ u n-Niġer lejn il-punent.
Iċ-Ċad (Franċiż: Tchad; Għarbi: تشاد‎, romanizzat: Tšād), li l-isem uffiċjali tiegħu huwa r-Repubblika taċ-Ċad, huwa pajjiż mingħajr baħar li jinsab fl-Afrika Ċentrali. Hija tmiss mal-Libja fit-tramuntana, is-Sudan fil-lvant, ir-Repubblika Ċentru-Afrikana fin-nofsinhar, il-Kamerun u n-Niġerja fil-Lbiċ, u n-Niġer fil-punent. Iċ-Ċad huwa maqsum fi tliet reġjuni ġeografiċi ewlenin: iż-żona tad-deżert fit-tramuntana, iċ-ċinturin niexef tas-Saħel fiċ-ċentru u s-savana fertili tas-Sudan fin-nofsinhar. Il-Lag Ċad, li għalih il-pajjiż ħa l-isem tiegħu, huwa l-akbar korp ta' ilma fiċ-Ċad u t-tieni l-akbar fl-Afrika. L-ogħla punt fiċ-Ċad huwa l-vulkan Emi Koussi, fid-deżert tas-Saħara. N'Djamena hija l-kapitali u l-akbar belt tal-pajjiż. Iċ-Ċad hija l-patrija ta' aktar minn 200 grupp etniku. Il-Franċiż u l-Għarbi huma l-lingwi uffiċjali, filwaqt li r-reliġjonijiet bl-aktar segwaċi fil-pajjiż huma l-Kristjaneżmu u l-Iżlam.

Fil-bidu tas-seba' millennju Q.K., bosta popolazzjonijiet umani waslu fit-territorju Ċadjan. Sa tmiem l-ewwel millennju Q.K., qamu u sparixxew diversi stati u imperi fiż-żona ċentrali tal-pajjiż, kollha ddedikati għall-kontroll tar-rotot kummerċjali trans-Saħarjani li qasmu r-reġjun, bħal Kanem-Bornu u Wadai. Fis-seklu 19 Franza rebħet dan it-territorju u fl-1920 inkorporat fl-Afrika Ekwatorjali Franċiża. Fl-1960 iċ-Ċad kiseb l-indipendenza tiegħu taħt it-tmexxija ta' François Tombalbaye. Fl-1965 rewwixti kontra l-politika lejn il-Musulmani fit-Tramuntana tal-pajjiż laħqu l-qofol tagħhom fi gwerra ċivili twila. Għalhekk, fl-1979 ir-ribelli ħadu l-kapitali u temmew l-eġemonija tal-insara fin-nofsinhar. Madankollu, il-kmandanti tar-ribelli baqgħu fi ġlieda kontinwa sakemm Hissène Habré rebaħ fuq ir-rivali tiegħu, iżda fl-1990 kien imwaqqa mill-ġenerali tiegħu Idriss Déby. Riċentement, il-kriżi tad-Darfur fis-Sudan inxterdet fuq il-fruntiera u ddestabilizzat il-pajjiż, b'mijiet ta' eluf ta' refuġjati jgħixu f'kampijiet fil-Lvant tal-pajjiż.

Filwaqt li hemm diversi partiti politiċi attivi fil-pajjiż, il-poter huwa sod f'idejn il-President Déby u l-partit tiegħu, il-Moviment tas-Salvazzjoni Patrijottika. Mill-2009, iż-żejt sar is-sors ewlieni tal-esportazzjonijiet għall-pajjiż, u qabeż l-industrija tradizzjonali tal-qoton.

Storja 

Fis-seba' millennju Q.K., il-kundizzjonijiet ekoloġiċi fil-parti tat-Tramuntana tat-territorju Ċadjan iffavorixxu l-insedjamenti umani u r-reġjun esperjenza tkabbir għoli tal-popolazzjoni. Uħud mill-aktar siti arkeoloġiċi importanti fl-Afrika jinsabu fiċ-Ċad, fosthom dawk fir-reġjun ta' Borkou-Ennedi-Tibesti, li jmorru bejn wieħed u ieħor mill-2000 QK. Għal aktar minn elfejn sena, iċ-Ċad kien popolat minn gruppi agrikoli sedentarji u diversi ċiviltajiet stabbiliti fir-reġjun. L-ewwel waħda minn dawn kienet iċ-ċiviltà Sao, magħrufa għall-artifacts sempliċi u t-tradizzjonijiet orali tagħha. Is-Sao waqa’ f’idejn l-Imperu Kanem-Bornu, l-ewwel u l-itwal mill-imperi li stabbilixxew fis-Saħel taċ-Ċad matul l-ewwel millennju AD. C. Il-qawwa tal-imperu Kanem-Bornu u dik tas-suċċessuri tiegħu kienet ibbażata fuq il-kontroll tar-rotot kummerċjali trans-Saħarjan li qasmu r-reġjun. Dawn l-istati qatt ma estendew il-ħakma tagħhom fil-widien fertili tan-nofsinhar, ħlief għall-kummerċ tal-iskjavi.

Diġà fis-sena 1900, l-espansjoni kolonjali Franċiża ċediet għall-ħolqien tat-Territoire Militaire des Pays et Protectorats du Tchad. Sal-1920, Franza kienet assigurat il-kontroll sħiħ tal-kolonja u inkorporat it-territorju taċ-Ċad fl-Afrika Ekwatorjali Franċiża.Il-ħakma Franċiża fiċ-Ċad kienet ikkaratterizzata minn modernizzazzjoni mdewma u n-nuqqas ta' politiki biex tgħaqqad it-territorju. Il-Franċiżi raw il-kolonja bħala sors importanti ta 'xogħol irħis u qoton, għalhekk fl-1929 introduċew produzzjoni fuq skala kbira ta' din il-materja prima. L-amministrazzjoni kolonjali taċ-Ċad kienet nieqsa mill-persunal, u l-gvernaturi kienu jiddependu fuq xi elementi tas-servizz militari Franċiż. Barra minn hekk, in-naħa t'isfel tal-pajjiż biss kienet iggvernata b'mod effettiv, peress li l-preżenza Franċiża fit-tramuntana u l-lvant tal-pajjiż kienet skarsa, u wasslet għal sistema edukattiva fqira.Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, Franza tat liċ-Ċad l-status ta' territorju barrani sabiex l-abitanti tagħha jkollhom id-dritt li jeleġġu r-rappreżentanti tagħhom fl-Assemblea Nazzjonali Franċiża u l-ħolqien ta' assemblea taċ-Ċad. L-akbar partit politiku dak iż-żmien kien il-Partit Progressiv taċ-Ċad (PPT), b’bażijiet li jinsabu fin-naħa t’isfel tal-pajjiż. Iċ-Ċad kiseb l-indipendenza tiegħu fil-11 ta' Awwissu 1960, bil-mexxej tal-PPT François Tombalbaye bħala l-ewwel president tiegħu.

Sentejn wara, Tombalbaye xolt il-partiti tal-oppożizzjoni u stabbilixxa sistema ta’ partit wieħed. Il-ħakma awtokratika ta’ Tombalbaye u l-ġestjoni ħażina ġġeneraw tensjonijiet bejn il-gruppi etniċi differenti fil-pajjiż u fl-1965 il-Musulmani bdew gwerra ċivili. Fl-1975 Tombalbaye kien imwaqqa u maqtul, iżda l-kunflitt kompla. Fl-1979 fazzjonijiet ribelli ħatfu l-kapitali u l-awtoritajiet ċentrali kollha tal-pajjiż waqgħu, u għalhekk il-poter għadda lil ribelli armati, li ħafna minnhom ġew mit-tramuntana tal-pajjiż.Id-diżintegrazzjoni taċ-Ċad wasslet għall-kollass tal-preżenza Franċiża fil-pajjiż. . Il-Libja ppruvat taqbad il-kontroll tat-territorju tal-pajjiż u saret involuta fi gwerra ċivili.Fl-1987 l-avventura Libjana spiċċat f’diżastru meta l-President taċ-Ċad Hissène Habré, appoġġjat minn Franza, talab liċ-Ċadjani jingħaqdu fi grupp wieħed magħqud.bħal qatt ma dehru qabel, u b’hekk iġiegħel lill-armata Libjana tirtira.

Ikun ikkonsolidat id-dittatorjat tieg[u permezz ta' sistema mimlija korruzzjoni u vjolenza; madwar 40,000 ruħ inqatlu matul il-mandat tiegħu.Il-president iffavorixxa lit-tribù nattiv tiegħu, id-Daza, u ddiskrimina kontra membri tat-tribù għadu tiegħu, iż-Zaghawa. Fl-1990 il-ġenerali tiegħu, Idriss Déby, waqqah.

Déby ipprova jirrikonċilja l-gruppi ribelli u reġa' introduċa s-sistema multipartiti. Permezz ta' referendum, iċ-Ċadjani approvaw kostituzzjoni ġdida u fl-1996, Déby rebaħ l-elezzjonijiet presidenzjali. Fl-2001 reġa’ rebaħ għal terminu ta’ ħames snin.L-isfruttament taż-żejt beda fl-2001, li ġab it-tama li ċ-Ċad ikollu ċans fil-paċi u l-prosperità. Madankollu, il-kunflitti interni marru għall-agħar u faqqgħet gwerra ċivili ġdida. B'mod unilaterali, Déby immodifika l-kostituzzjoni biex jabolixxi l-massimu ta' żewġ mandati għal kull president, li kkawża kontroversja bejn iċ-ċivili u l-partiti tal-oppożizzjoni.Għalhekk, fl-2006 Déby rebaħ l-elezzjonijiet presidenzjali għat-tielet darba. Fl-2006 u l-2008 ir-ribelli ppruvaw jieħdu l-kapitali tal-pajjiż b’mod vjolenti, mingħajr suċċess.Il-vjolenza etnika fil-Lvant taċ-Ċad kienet qed tiżdied; membri tal-Kummissarju Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti għar-Refuġjati wissew li ġenoċidju simili għal dak li jseħħ fid-Darfur jista’ jseħħ fiċ-Ċad.

L-armata taċ-Ċad ħabbret il-mewt ta' Déby fl-20 ta' April 2021. Iben Déby, il-Ġeneral Mahamat Déby, inħatar president intern mill-Kunsill Militari Tranżitorju. L-imsemmi kunsill transitorju biddel il-Kostituzzjoni b'waħda ġdida, u ta lil Mahamat Déby is-setgħat tal-presidenza u nsemmih kap tal-forzi armati.

Gvern u politika 

“F’Mejju 2018, iċ-Ċad adotta Kostituzzjoni ġdida li tistabbilixxi reġim presidenzjali li jsaħħaħ is-setgħat tal-President tar-Repubblika.”2 Skont il-Kostituzzjoni, il-president huwa kap tal-gvern u kap tal-istat. Jiġi elett mill-popolazzjoni bid-dritt tal-vot għal perjodu ta' sitt snin. Tista' tiġi elett mill-ġdid darba. Il-membri tal-Parlament, l-Assemblea Nazzjonali, jiġu eletti mill-popolazzjoni bid-dritt tal-vot għal perjodu ta' ħames snin (mill-elezzjonijiet li jmiss; issa, fl-2021, huma erba' snin). Wara l-mewt tal-President Idriss Déby Itno f'April 2020, l-armata xolt il-gvern u l-Parlament u waqqfet kunsill militari, il-Kunsill Transitorju. Huwa mistenni li jmexxi għal 18-il xahar.

Il-kostituzzjoni tistabbilixxi fergħa eżekuttiva b'saħħitha mmexxija minn president li jiddomina s-sistema politika. Il-president għandu s-setgħa li jaħtar il-prim ministru u l-kabinett u jeżerċita influwenza konsiderevoli fuq il-ħatra ta 'imħallfin, ġenerali, uffiċjali provinċjali u l-kapijiet ta' kumpaniji parastatali. F’każ ta’ theddida serja u immedjata, wara li tikkonsulta lill-Assemblea Nazzjonali, tista’ tiddikjara stat ta’ emerġenza. Il-president jiġi elett direttament b'vot popolari għal terminu ta' ħames snin, u l-limiti tal-mandat tneħħew mill-kostituzzjoni fl-2005. Dan ippermetta li l-president jibqa fil-poter g[al aktar minn zewg mandati ta [ames snin.Il-ma;;oranza tal-konsulenti ewlenin ta’ Déby huma membri tat-tribù Zaghawa, g[alkemm il-figuri tal-oppozizzjoni min-Nofsinhar huma wkoll rappre]entati fil-gvern.Il-korruzzjoni mi/-Chad hija kbira fil-livelli kollha; fl-Indiċi tal-Perċezzjonijiet tal-Korruzzjoni tal-2005 miġbur minn Transparency International, iċ-Ċad tpoġġa bħala l-aktar pajjiż korrott fid-dinja,38 u sab ruħu fil-qiegħ tal-lista fis-snin ta’ wara. Fl-2007, laħaq biss 1.8 minn 10 punti possibbli fil-korruzzjoni. indiċi tal-perċezzjoni; Tonga, l-Użbekistan, Ħaiti, l-Iraq, il-Burma u s-Somalja biss skorjaw inqas mill-marka taċ-Ċad. Barra minn hekk, hemm ħafna kritiċi kontra l-President Déby li jakkużawh b’inbreeding u tribaliżmu.

Is-sistema legali taċ-Ċad hija bbażata fuq il-liġi ċivili Franċiża u l-liġi konswetudinarja, fejn din tal-aħħar ma tfixkilx l-ordni pubbliku jew il-garanziji kostituzzjonali tal-ugwaljanza. Minkejja l-garanzija tal-kostituzzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura, il-president jaħtar il-biċċa l-kbira tal-uffiċjali ġudizzjarji. L-ogħla ġurisdizzjonijiet tas-sistema legali, il-Qorti Suprema tal-Ġustizzja u l-Kunsill Kostituzzjonali, saru kompletament operattivi mis-sena 2000. Il-Qorti Suprema hija magħmula minn imħallef ewlieni, maħtur mill-president, u ħmistax-il kunsillier, maħtura għal għomru. mill-president u mill-Assemblea Nazzjonali. Il-Qorti Kostituzzjonali hija mmexxija minn disa' mħallfin eletti għal mandati ta' disa' snin. Din il-qorti hija inkarigata li teżamina leġislazzjoni, trattati u ftehim internazzjonali qabel l-adozzjoni tagħhom.

L-Assemblea Nazzjonali tirrappreżenta s-setgħa leġiżlattiva. Huwa magħmul minn 155 membru, eletti għal mandati ta’ erba’ snin, li jiltaqgħu tliet darbiet fis-sena. L-assemblea tagħmel żewġ sessjonijiet ordinarji fis-sena, li jibdew f’Marzu u Ottubru, u tista' tagħmel sessjonijiet speċjali biss jekk tissejjaħ mill-prim ministru. Id-deputati jeleġġu president tal-assemblea kull sentejn, li għandu l-kompitu li jiffirma jew jirrifjuta l-liġijiet approvati ġodda f'perjodu ta' ħmistax-il jum. L-Assemblea Nazzjonali trid tapprova l-abbozz ta' liġi tal-Prim Ministru, kif ukoll tista' ġġiegħlu jirriżenja permezz ta' vot ta' maġġoranza ta' sfiduċja. Madankollu, jekk l-Assemblea Nazzjonali tirrifjuta l-abbozz tal-fergħa eżekuttiva aktar minn darbtejn fis-sena, il-president jista 'jxolji l-assemblea u jitlob elezzjonijiet leġiżlattivi ġodda. Fil-prattika, il-president għandu influwenza konsiderevoli fl-Assemblea Nazzjonali permezz tal-partit tiegħu, il-Movimiento Patriotico de Salvación (MPS), li għandu l-maġġoranza l-kbira tas-siġġijiet.

Sal-legalizzazzjoni tal-partiti tal-oppożizzjoni fl-1992, l-MPS kien l-uniku partit legali fiċ-Ċad. Minn dakinhar, ġew irreġistrati 78 partit politiku li għadhom attivi. Fl-2005, il-partiti tal-oppożizzjoni u l-organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem appoġġaw bojkott tar-referendum kostituzzjonali li ppermetta li Déby jiġi elett mill-ġdid għat-tielet mandat fost rapporti ta' irregolaritajiet fir-reġistrazzjoni tal-votanti u ċensura tal-midja mill-gvern matul il-kampanji. l-elezzjoni presidenzjali saret biss bħala formalità, peress li l-oppożizzjoni qieset l-elezzjonijiet bħala finta u kienet ġiet bojkottjata.

Déby bħalissa qed jiffaċċja oppożizzjoni minn gruppi armati li huma maqsuma ħafna dwar ġlied ta' tmexxija, iżda magħqudin fl-intenzjoni tagħhom li jwaqqbuh.Dawn il-forzi daħlu fil-kapitali fit-13 ta' April, 2006, iżda fl-aħħar mill-aħħar twaqqfu. L-iktar influwenza barranija influwenti fiċ-Ċad hija Franza, li żżomm 1,000 suldat fil-pajjiż. Déby tiddependi fuq il-Franċiżi biex iwarrbu lir-ribelli, filwaqt li Franza tipprovdi appoġġ materjali lill-armata taċ-Ċad, billi tibża’ li kollass sħiħ tal-istabbiltà reġjonali. Madankollu, ir-relazzjonijiet bejn Franza u ċ-Ċad marru għall-agħar wara l-għoti tad-drittijiet lill-kumpanija taż-żejt Amerikana Exxon fl-1999.

L-edukaturi jiffaċċjaw sfidi konsiderevoli minħabba l-popolazzjoni skarsa tal-pajjiż u grad ta' riluttanza min-naħa tal-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom l-iskola. Għalkemm l-attendenza hija obbligatorja, 68% biss tat-tfal jattendu l-iskola primarja u aktar minn nofs il-popolazzjoni hija illitterata. Edukazzjoni ogħla hija pprovduta fl-Università ta 'N'Djamena.

Organizzazzjoni territorjali 

Minn Frar 2008, iċ-Ċad ġie maqsum fi 22 reġjun, li saru 23 fl-2012. Is-suddiviżjoni taċ-Ċad f'reġjuni ħarġet fl-2003 fil-proċess ta 'deċentralizzazzjoni, meta l-gvern abolixxa l-erbatax-il prefettura preċedenti. Kull reġjun huwa mmexxi minn gvernatur maħtur mill-presidenza. Il-prefetti jamministraw il-61 dipartiment fi ħdan ir-reġjuni. Id-dipartimenti huma min-naħa tagħhom maqsuma f'200 sub-prefettura, li huma maqsuma f'446 canton. Il-cantons huma skedati li jiġu sostitwiti minn communautés rurali, iżda dan għadu mhux komplut. qafas regolatorju għal dan Il-kostituzzjoni tipprovdi għal gvern deċentralizzat biex jinkoraġġixxi lill-popolazzjonijiet lokali biex ikollhom rwol attiv fl-iżvilupp tagħhom stess. Għal dan il-għan, il-kostituzzjoni tiddikjara li kull organizzazzjoni amministrattiva territorjali hija rregolata minn assembleji lokali eletti, iżda ma saru l-ebda elezzjonijiet lokali, u l-elezzjonijiet komunali skedati għall-2005 ġew posposti diversi drabi.

Ġeografija 

B'1,284,000 km², iċ-Ċad huwa l-21 l-akbar pajjiż fid-dinja. Huwa kemxejn iżgħar mill-Perù u akbar mill-Afrika t'Isfel Iċ-Ċad jinsab fil-parti tat-Tramuntana tal-Afrika Ċentrali, bejn il-paralleli 8° u 24° Tramuntana u meridjani 14° u 24° Lvant. Iċ-Ċad għandu fruntiera mal-Libja fit-tramuntana, is-Sudan fil-lvant, in-Niġer, in-Niġerja u l-Kamerun fil-punent u r-Repubblika Ċentru-Afrikana fin-nofsinhar. Il-kapitali tal-pajjiż hija 1,060 km mill-eqreb port (Douala fil-Kamerun).Minħabba din id-distanza mill-baħar u l-klima predominantement deżerta tal-pajjiż, iċ-Ċad spiss jissejjaħ il-"qalba mejta tal-Afrika".

Il-fruntieri taċ-Ċad ma jikkoinċidu ma' ebda fruntiera naturali, wirt tal-perjodu kolonjali tiegħu. L-istruttura fiżika dominanti hija baċin wiesa 'konfinat mit-tramuntana, il-lvant u n-nofsinhar ma' firxiet tal-muntanji. Il-Lag Ċad, li minnu ħa ismu l-pajjiż, huwa l-fdalijiet ta' lag enormi li kopra aktar minn 330,000 km² tal-baċin taċ-Ċad 7,000 sena ilu.

Għalkemm bħalissa jkopri biss 1,500 km² u l-erja tal-wiċċ tagħha hija soġġetta għal varjazzjonijiet staġjonali qawwija, hija t-tieni l-akbar korp ta ilma fl-Afrika.Emi Koussi, vulkan inattiv fil-Muntanji Tibesti jilħaq it-3,414 m a.s.l. le. m., l-ogħla punt fiċ-Ċad u fis-Saħara.

Kull sena sistema ta’ klima tropikali, magħrufa bħala ż-żona ta' konverġenza intertropikali, tgħaddi ċ-Ċad min-Nofsinhar għat-Tramuntana, u ġġib magħha staġun tax-xita li jdum minn Mejju sa Ottubru fin-Nofsinhar u minn Ġunju sa Settembru fis-Saħel Varjazzjonijiet fix-xita lokali toħloq tliet żoni ġeografiċi importanti. Is-Saħara tinsab fin-naħa tat-Tramuntana tal-pajjiż, hawn xita annwali hija inqas minn 50 mm; fil-fatt, Borkou fiċ-Ċad hija l-aktar żona niexfa tas-Saħara. Il-veġetazzjoni f’din iż-żona hija skarsa; kultant jibqgħu ħajjin xi imsaġar tal-palm, l-uniċi li jikbru fin-nofsinhar tat-tropiku tal-kanċer. Is-Saħara tagħti lok għaċ-ċinturin tas-Saħel fiċ-Ċad ċentrali, fejn ix-xita tvarja minn 300mm sa 600mm fis-sena. Fis-Saħel steppa ta' arbuxxelli tax-xewk (l-aktar akaċja) gradwalment tinbidel f'savana fin-Nofsinhar taċ-Ċad. Xita annwali f'din il-parti tal-pajjiż hija ta 'aktar minn 900 mm.Il-ħaxix għoli tar-reġjun u l-swamps estensivi jagħmluha ħabitat ideali għal xi għasafar kbar, rettili u mammiferi. Ix-xmajjar ewlenin taċ-Ċad il-Chari u Logone u t-tributarji tagħhom jgħaddu mis-savannah tan-Nofsinhar mix-Xlokk tal-Lag taċ-Ċad.

Ekonomija u infrastruttura 

L-Indici tal-Iżvilupp tal-Bniedem tan-NU jpoġġi ċ-Ċad bħala l-ħames l-ifqar pajjiż fid-dinja, bi 80% tal-popolazzjoni tgħix taħt il-linja tal-faqar. Fl-2005 il-PGD per capita kien stmat għal $ 1 500. Iċ-Ċad huwa membru tal-Bank tal-Stati tal-Afrika Ċentrali, il-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika Ċentrali, u l-Organizzazzjoni għall-Armonizzazzjoni tal-Liġi tan-Negozju fl-Afrika, il-munita hija l-frank CFA. Il-gwerra ċivili beżżgħet lill-investituri barranin, li ħallew iċ-Ċad bejn l-1979 u l-1982 u biss reċentement bdew jerġgħu jiksbu l-fiduċja fil-futur ekonomiku tal-pajjiż. Mis-sena 2000 beda l-investiment barrani importanti derivat mis-settur taż-żejt, li kabbar il-perspettivi ekonomiċi.

Aktar minn 80% tal-popolazzjoni taċ-Ċad tgħix fuq l-agrikoltura ta' sussistenza u r-raħħala ta' sussistenza.L-uċuħ tar-raba' u l-postijiet tal-merħliet huma determinati mill-klima lokali. Fl-aktar parti tan-Nofsinhar tat-territorju hemm 10% tal-art agrikola l-aktar fertili fil-pajjiż, b'uċuħ sinjuri ta 'sorgu u millieġ. Il-varjetajiet aktar iebsa ta 'millieġ biss jikbru fis-Saħel, għalkemm fi kwantitajiet iżgħar milli fin-nofsinhar. Min-naħa l-oħra, is-Saħel huwa ideali biex jirgħu merħliet kbar bħal mogħoż, nagħaġ, ħmir u żwiemel. L-oasi mifruxa mad-deżert tas-Saħara jipproduċu biss dati u xi legumi.

Qabel l-iżvilupp tal-industrija taż-żejt, l-industrija tal-qoton iddominat is-suq tax-xogħol u ammontat għal madwar 80% tal-qligħ tal-esportazzjoni.Il-qoton jibqa 'l-esportazzjoni ewlenija tal-pajjiż, għalkemm ċifri eżatti mhumiex disponibbli. Ir-riabilitazzjoni ta' Cotontchad, l-akbar kumpanija tal-qoton tal-pajjiż li sofriet minn tnaqqis fil-prezzijiet globali tal-qoton, hija ffinanzjata minn Franza, l-Pajjiżi l-Baxxi, l-Unjoni Ewropea u l-Bank Internazzjonali għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (IBRD), u għalhekk huwa mistenni li l-parastatali kumpanija se tgħaddi lis-settur privat.

ExxonMobil tmexxi konsorzju bejn Chevron u Petronas li investa 3.7 miljun dollaru biex jisfrutta r-riżervi taż-żejt fin-Nofsinhar taċ-Ċad, stmati għal biljun barmil. Il-produzzjoni taż-żejt bdiet fl-2003 bit-tlestija ta' pipeline (parzjalment iffinanzjat mill-Bank Dinji) li jgħaqqad għelieqi fin-nofsinhar ma' terminals fuq il-kosta Atlantika tal-Kamerun. Bħala kundizzjoni tal-assistenza tiegħu, il-Bank Dinji insista li 80% tad-dħul miż-żejt jintefaq fuq proġetti ta' żvilupp uman. F'Jannar 2006, il-Bank Dinji ssospenda l-proġett ta' self tiegħu meta l-gvern taċ-Ċad għadda liġijiet biex inaqqas il-flus investiti f'dawn il-programmi Fl-14 ta' Lulju 2006, il-Bank Dinji u ċ-Ċad iffirmaw memorandum ta' ftehim li taħtu l-gvern taċ-Ċad jimpenja ruħu li talloka 70% tad-dħul tagħha għal programmi għat-tnaqqis tal-faqar.

Il-gwerra ċivili naqqset l-iżvilupp tal-infrastruttura tat-trasport; fl-1987, fiċ-Ċad kien hemm biss 30 kilometru ta’ toroq pavimentati. Proġetti ta' rijabilitazzjoni tat-toroq sussegwenti estendew in-netwerk għal 550 kilometru fl-2004. Madankollu, in-netwerk tat-toroq huwa limitat, peress li ħafna drabi ma jkunx jista' jintuża għal diversi xhur tas-sena. Bla ebda ferroviji tiegħu stess, iċ-Ċad jiddependi ħafna fuq is-sistema ferrovjarja tal-Kamerun għat-trasport tal-esportazzjonijiet u l-importazzjonijiet tal-pajjiż lejn u mill-port ta' Douala.84 Hemm ajruport internazzjonali fil-kapitali, li joffri titjiriet diretti regolari lejn Pariġi u diversi bliet Afrikani. Is-sistema tat-telekomunikazzjoni hija sempliċi u għalja, is-servizz tat-telefon fiss huwa pprovdut mill-kumpanija tat-telefon tal-stat SotelTchad. Hemm biss 14,000 linja tat-telefon fissa fiċ-Ċad, waħda mill-inqas rati ta' densità tal-linja tat-telefon fid-dinja. Is-settur tal-enerġija taċ-Ċad sofra minn snin ta' ġestjoni ħażina mill-Kumpanija parastatali tal-Elettriku u l-Ilma (STEE), li tipprovdi l-enerġija għal 15% taċ-ċittadini tal-kapital u tissodisfa d-domanda ta' 1.5% biss tal-popolazzjoni nazzjonali, li ġġiegħel lil ħafna Ċadjani jużaw karburanti bħal demel tal-annimali u injam.Bliet fiċ-Ċad jiffaċċjaw diffikultajiet serji f'termini  
ta' infrastruttura muniċipali: 48% biss tar-residenti urbani għandhom aċċess għall-ilma tax-xorb u 2% biss għal kundizzjonijiet bażiċi ta’ sanità.​

L-udjenza televiżiva tal-pajjiż hija limitata għal N'Djamena. L-uniku stazzjon televiżiv li għandu l-gvern huwa TeleTchad. Ir-radju għandu firxa ferm akbar, bi tlettax-il stazzjon tar-radju privat. Il-gazzetti huma limitati fil-kwantità u fid-distribuzzjoni, u n-numri taċ-ċirkolazzjoni huma żgħar minħabba l-ispejjeż tat-trasport, ir-rati baxxi ta' litteriżmu, u l-faqar. jippromulga sistema ta' ċensura minn qabel tal-midja.

Demografija 

Stimi mill-2005 ipoġġu l-popolazzjoni taċ-Ċad għal 10,146,000; li minnhom 25.8% jgħixu f'żoni urbani u 74.8% f'żoni rurali.Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija żagħżugħa: huwa stmat li 47.3% tal-popolazzjoni għandha taħt il-15-il sena. Ir-rata tat-twelid hija 42.35 twelid għal kull elf ruħ, filwaqt li r-rata tal-mewt hija 16.69. L-istennija tal-ħajja tilħaq 47.2 snin.

Il-popolazzjoni taċ-Ċad hija mqassma b'mod irregolari. Id-densità tal-popolazzjoni hija 0.1 ab./km² fir-reġjun tad-deżert ta' Borkou-Ennedi-Tibesti, iżda fir-reġjun ta' Logone Occidental tilħaq 52.4 ab./km².71 Fil-kapitali, hija saħansitra ogħla : Kważi nofs il-popolazzjoni tal-pajjiż tgħix fin-Nofsinhar tat-territorju tagħha, li jagħmilha l-aktar reġjun b'popolazzjoni densa.Il-ħajja urbana hija prattikament ristretta għall-kapital, li l-popolazzjoni tagħha hija prinċipalment iddedikata għall-kummerċ. Il-bliet il-kbar l-oħra fil-pajjiż huma Sarh, Moundou, Abéché u Doba, għalkemm huma inqas urbanizzati, qed jikbru malajr u jingħaqdu mal-kapitali bħala ċentri kritiċi għat-tkabbir ekonomiku Mill-2003, 230,000 refuġjat Sudaniż ħarbu lejn iċ-Ċad lejn il-Lvant mid-Darfur. milquta mill-gwerra. L-ispostament ta’ aktar minn 172,000 Ċadjan90 minħabba l-gwerra ċivili fil-parti tal-Lvant iġġenerat tensjonijiet akbar bejn il-komunitajiet tar-reġjun.

Il-poligamija hija komuni u 39% tan-nisa jgħixu f'dak it-tip ta' unjoni. Il-poligamija hija regolata bil-liġi, li awtomatikament tippermettiha sakemm il-miżżewġin ma jemmnux li hija inaċċettabbli fiż-żwieġ tagħhom.Għalkemm il-vjolenza fuq in-nisa hija pprojbita, il-vjolenza domestika hija komuni. Barra minn hekk, il-mutilazzjoni ġenitali femminili hija pprojbita, iżda l-prattika għandha għeruq sodi fit-tradizzjonijiet: 45 % tan-nisa Ċadjani jgħaddu mill-proċedura, bl-ogħla rati fost l-Għarab, Hadjarai u Ouaddaians (90 % jew aktar). Persentaġġi aktar baxxi ġew irreġistrati fost is-Sara (38%) u t-Tubu (2%). In-nisa m'għandhomx opportunitajiet indaqs fl-edukazzjoni u t-taħriġ, li jagħmilha diffiċli għalihom li jikkompetu għall-ftit impjiegi formali relattivament fis-settur. Għalkemm il-liġijiet dwar il-proprjetà u l-wirt ibbażati fuq il-kodiċi Franċiż ma jiddiskriminawx kontra n-nisa, il-mexxejja lokali jiġġudikaw il-biċċa l-kbira tal-każijiet ta' wirt favur l-irġiel, skont il-prattika tradizzjonali.

Fiċ-Ċad hemm aktar minn 200 grupp etniku differenti, li jwassal għall-ħolqien ta' strutturi soċjali varji. L-amministrazzjoni kolonjali u l-gvernijiet indipendenti ppruvaw jimponu soċjetà nazzjonali, iżda għall-biċċa l-kbira taċ-Ċadjani s-soċjetà lokali jew reġjonali tibqa' l-iktar influwenza importanti barra mill-familja immedjata. Madankollu, il-popli taċ-Ċad jistgħu jiġu kklassifikati skont ir-reġjun ġeografiku li jgħixu fih. Fin-nofsinhar jgħixu nies sedentarji bħas-Sara, il-grupp etniku ewlieni tan-nazzjon, li l-unità soċjali essenzjali tagħhom hija n-nisel. Fis-Saħel, popli sedentarji jgħixu spalla ma’ spalla man-nomadi, bħall-Għarab, it-tieni l-akbar grupp etniku tal-pajjiż. It-tramuntana hija abitata minn nomadi, l-aktar Tubu.Il-lingwi uffiċjali tan-nazzjon huma l-Franċiż u l-Għarbi, iżda aktar minn mitt lingwa u djalett huma mitkellma fil-pajjiż kollu. Minħabba r-rwol importanti li għandhom in-negozjanti u n-negozjanti Għarab itineranti stabbiliti fil-komunitajiet lokali, l-Għarbi Ċadjan sar lingua franca.

Reliġjon 

Iċ-Ċad huwa pajjiż reliġjuż differenti. Iċ-ċensiment tal-1993 sab li 40% taċ-Ċadjani kienu Musulmani Sunni, 25% Kattoliċi, 14% Protestanti, 10% Musulmani Shia, 10% animisti, u 1% atei. L-animiżmu jinkludi varjetà ta' reliġjonijiet antiki. L-Iżlam, li huwa kkaratterizzat minn sett ortodoss ta' twemmin u ċelebrazzjonijiet, jesprimi ruħu f'diversi modi. Il-Kristjaneżmu, speċifikament il-Kattoliċiżmu Ruman, wasal fiċ-Ċad f'idejn il-kolonizzaturi Franċiżi; bħall-Iżlam taċ-Ċad, kien imħallat ma 'diversi aspetti tat-twemmin tal-komodanti tal-qedem tat-territorju. Il-Musulmani huma kkonċentrati fil-biċċa l-kbira fil-parti tat-Tramuntana u tal-Lvant taċ-Ċad, filwaqt li l-animisti u l-Insara jgħixu fin-Nofsinhar taċ-Ċad, iċ-Ċad u l-Guéra. kostituzzjoni tistabbilixxi stat sekulari u tiggarantixxi l-libertà reliġjuża; il-komunitajiet reliġjużi differenti ġeneralment jeżistu flimkien mingħajr problemi, u l-ħafna kunflitti interni li ħakmu lill-pajjiż mill-indipendenza tiegħu kienu prinċipalment minħabba tilwim etniku.

Il-maġġoranza l-kbira tal-Musulmani tal-pajjiż huma segwaċi ta' fergħa moderata tal-Islam mistiku (Sufismu) magħrufa lokalment bħala Tijaniyah, li tinkorpora xi elementi reliġjużi Afrikani lokali. Minoranza żgħira tal-Musulmani tal-pajjiż għandhom prattiki aktar fundamentalisti, li, f'xi każijiet, jistgħu jkunu assoċjati ma' sistemi ta' twemmin Sawdi bħall-Wahhabism jew is-Salafiżmu.

Il-Kattoliċi jirrappreżentaw l-akbar denominazzjoni Nisranija fil-pajjiż. Il-biċċa l-kbira tal-Protestanti, inkluż il-knisja Niġerjana "Rebbieħa tal-Kappella," huma affiljati ma 'diversi gruppi Kristjani evanġeliċi. Membri tal-Baha'i u tax-Xhieda ta' Jehovah huma komunitajiet reliġjużi li huma wkoll preżenti fil-pajjiż. Iż-żewġ twemmin ġew introdotti wara l-indipendenza fl-1960 u għalhekk huma meqjusa bħala reliġjonijiet “ġodda” fil-pajjiż.

Missjunarji barranin, li jirrappreżentaw diversi gruppi Nsara, jgħixu fiċ-Ċad, iżda hemm ukoll diversi predikaturi Musulmani mis-Sudan, l-Arabja Sawdija u l-Pakistan. Ġeneralment l-Arabja Sawdija tiffinanzja u tappoġġja proġetti soċjali u edukattivi u l-bini ta' moskej estensivi.

Kultura 

Minħabba l-varjetà wiesgħa ta' lingwi u popli tiegħu, iċ-Ċad għandu wirt kulturali għani. Il-gvern taċ-Ċad ippromwova b'mod attiv il-kultura u t-tradizzjonijiet nazzjonali billi fetaħ il-Mużew Nazzjonali taċ-Ċad u ċ-Ċentru Kulturali taċ-Ċad.49 Matul is-sena, iċ-Ċadjani jiċċelebraw sitt festi nazzjonali u żewġ festi mobbli inklużi l-vaganzi Kristjani tat-Tnejn l-Għid u l-vaganzi Musulmani ta' Eid ul- Fitr, Eid al-Adha u Eid Milad Nnabi.

Fir-rigward tal-mużika, iċ-Ċadjani jdoqqu strumenti bħall-kinde, tip ta' arpa bowed; il-kakaki, qrun twil magħmul mill-landa; u l-hu hu, strument tal-kordi li juża gongs bħala kelliema. Strumenti oħra u l-kombinazzjonijiet tagħhom huma aktar marbuta ma' gruppi etniċi speċifiċi: is-Sara jippreferu sfafar, balafons, arpi, u tnabar kodjo; filwaqt li l-Kanembu jgħaqqdu l-ħsejjes tat-tnabar ma' dawk tal-istrumenti tar-riħ.

Fl-1964, ġie ffurmat il-grupp mużikali Chari Jazz, li nieda x-xena tal-mużika moderna fiċ-Ċad. Aktar tard, gruppi aktar rinomati bħal African Melody u International Challal ppruvaw iħalltu l-modernità u t-tradizzjoni fil-mużika tagħhom. Gruppi popolari, bħat-Tibesti, żammew aktar malajr mal-wirt kulturali tagħhom billi esegwixxu mużika sai, stil tradizzjonali min-Nofsinhar taċ-Ċad. In-nies taċ-Ċad abitwalment disprezzaw il-mużika moderna. Madankollu, mill-1995 kien hemm interess akbar fih u d-distribuzzjoni ta' CDs u audio cassettes minn artisti Ċadjani ġiet inkoraġġita. Il-piraterija u n-nuqqas ta’ garanziji legali għad-drittijiet tal-artisti għadhom problemi għall-iżvilupp tal-industrija tal-mużika fiċ-Ċad.

Millieġ huwa l-ikel tipiku madwar iċ-Ċad. Jintuża biex isiru blalen tal-għaġin li jiġu mgħaddsa f’diversi zlazi. Fit-tramuntana dan id-dixx huwa magħruf bħala alysh u fin-nofsinhar bħala biya. Il-ħut huwa popolari wkoll, għalkemm normalment jiġi ppreparat u mibjugħ bħala fraġli (Hydrocynus u Alestes imnixxef fix-xemx u affumikat ħafif) jew banda (ħut ikbar u affumikat) Il-karcade hija xarba ħelwa popolari ħafna fil-pajjiż, estratta mill-weraq tal-hibiscus. Madankollu, ix-xorb alkoħoliku, assenti fit-tramuntana, huwa popolari ħafna fin-nofsinhar, fejn in-nies jixorbu birra tal-millieġ, magħrufa bħala billi-billi meta magħmula mill-millieġ aħmar u bħala coshate meta magħmula mill-millieġ abjad.

Bħal f'pajjiżi oħra tas-Saħel, il-letteratura fiċ-Ċad sofriet nixfa ekonomika, politika u spiritwali li laqtet lill-aktar kittieba magħrufa tagħha. L-awturi Ċadjani ġew sfurzati jiktbu mill-eżilju, billi jikkontribwixxu xogħlijiet marbuta mill-qrib ma' suġġetti bħall-oppressjoni politika u d-diskors storiku. Mill-1962, għoxrin awtur Ċadjan kitbu aktar minn sittin xogħol ta' fantaxjenza. Fost l-aktar kittieba rikonoxxuti internazzjonalment hemm Joseph Brahim Seïd, Baba Moustapha, Antoine Bangui u Koulsy Lamko. Fl-2003, l-uniku kritiku letterarju taċ-Ċad, Ahmat Taboye, ippubblika l-ktieb tiegħu Anthologie de la littérature tchadienne biex jipprovdi għarfien akbar tal-letteratura Ċadjana globalment u fost iż-żgħażagħ; u biex jikkumpensa għan-nuqqas ta' editorjali u kampanji għall-promozzjoni tal-qari fiċ-Ċad.​

L-iżvilupp tal-industrija tal-films fiċ-Ċad sofra l-effetti devastanti tal-gwerra ċivili u n-nuqqas ta’ swali taċ-ċinema fil-pajjiż kollu. L-ewwel film li nġibed fiċ-Ċad kien id-docudrama Bye Bye Africa, magħmul fl-1999 minn Mahamat Saleh Haroun. Il-film sussegwenti tiegħu, Abouna, intlaqa' tajjeb mill-kritiċi, u x-xogħol tiegħu Daratt rebaħ il-premju speċjali tal-ġurija fit-63 Festival Internazzjonali tal-Films ta' Venezja. Issa Serge Coelo idderieġa żewġ films oħra fiċ-Ċad: Daresalam u DP75: Tartina City.

Sports 
Il-futbol huwa l-aktar sport popolari fiċ-Ċad It-tim nazzjonali huwa kkontrollat ​​mill-Federazzjoni tal-Futbol taċ-Ċad u marbut mas-CAF u l-FIFA. Huwa meqjus bħala tim ta' livell baxx fl-Afrika u fid-dinja, peress li qatt ma kkwalifika għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol jew għat-Tazza tan-Nazzjonijiet Afrikani. Fi ħdan il-pajjiż, hemm l-Ewwel Diviżjoni taċ-Ċad. Din twaqqfet fl-1962 u l-aktar tim rebbieħ huwa Renaissance FC b'7 titli, segwit minn Elect-Sport FC b'6, u Tourbillon FC b'4 rebħiet.

N'Djamena/Yamena 

N'Djamena (bl-Għarbi انجمينا, Injamīnā, AFI: [nˈʤɑmɛnə], "post tal-mistrieħ"; bil-Franċiż N'Djamena jew Ndjamena) hija l-kapitali taċ-Ċad, u l-belt bl-aktar abitanti fil-pajjiż. Sal-1973 kienet magħrufa bl-isem ta' Fort-Lamy. Għandha popolazzjoni approssimattiva ta' 1,092,066 abitant. Huwa wkoll reġjun bi status speċjali, maqsum f'għaxar arrondissements.

Jinqasam mix-xmajjar Chari u Logone. Għandu port, u prinċipalment jaqdi funzjoni amministrattiva, u bħala post ta 'ħażna għal prodotti differenti (bhejjem, melħ, ċereali).

Data 
Koordinati: 12°07′N 15°03′E; Entità: Kapitali taċ-Ċad; Reġjun: N'Djamena; Żona: 100 km²; Altitudni medja: 298 m a.s.l. le. m.; Popolazzjoni (2012): 1,092,066 abitant, Densità 10,920.66 abitant/km²; Żona tal-Ħin: UTC+01:00; Prefiss tat-telefon: 235.

Storja 

Din twaqqfet fid-29 ta' Mejju 1900 mill-baħri Franċiż Émile Gentil bħala fort kolonjali Franċiż, bl-isem “Fort-Lamy” (isem li żamm sal-1973), f’ġieħ l-esploratur u kmandant tal-Armata Franċiża François Joseph. Amédée Lamy., mietet fit-22 ta' April fil-Battalja ta' Kousséri, fil-Kamerun. Fis-6 ta' Novembru, 1973, il-President François Tombalbaye semmieha mill-ġdid N’Djamena, mill-isem ta' belt Għarbija fil-qrib, Am Djamena, li tfisser “post ta’ mistrieħ”. Din il-bidla kienet parti minn programm ta' Afrikanizzazzjoni 2 3 Kienet belt kummerċjali importanti u saret il-kapitali tar-reġjun u tan-nazzjon.

Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-Franċiżi qagħdu fuq l-ajruport tal-belt biex iċċaqilqu truppi u provvisti.Fil-21 ta' Jannar, 1942, He 111 Ġermaniż waħdu mis-Sonderkommando Blaich ibbumbardja b’suċċess l-ajruport ta’ Fort-Lamy, u qered il-provvisti taż-żejt u għaxar ajruplani. Fort-Lamy irċieva l-ewwel fergħa bankarja tiegħu fl-1950, meta l-Bank of West Africa (BAO) fetaħ fergħa hemmhekk.

Fis-6 ta 'April, 1973, il-President François Tombalbaye biddel isimha għal N'Djamena (meħuda mill-isem Għarbi ta' belt fil-qrib, Niǧāmīnā, li tfisser "post ta' mistrieħ") bħala parti mill-programm ta 'awthenticité Africanization tiegħu. Il-belt kienet okkupata mil-Libja matul l-intervent Libjan tal-1980-81 fil-kunflitt taċ-Ċadjan-Libjan, u l-Gvern Transitorju tal-Għaqda Nazzjonali assoċjat.

Il-belt inqerdet parzjalment matul il-Gwerra Ċivili taċ-Ċad, fl-1979 u għal darb'oħra fl-1980. F'dawn is-snin, kważi l-popolazzjoni kollha ħarbet mill-belt, u fittxet kenn fuq ix-xatt oppost tax-Xmara Chari, fil-Kamerun, ħdejn il-belt ta' Kousseri . Ir-residenti ma rritornawx qabel l-1981-82, wara t-tmiem tal-ġlied. Sal-1984, il-faċilitajiet u s-servizzi kienu strettament razzjonati, u l-iskejjel baqgħu magħluqa.

Il-perjodu ta' taqlib fil-belt beda bl-attentat fallut ta' kolp ta' stat mill-Prim Ministru tat-Tramuntana Hissène Habré kontra l-President tan-Nofsinhar Félix Malloum: għalkemm Malloum u l-armata nazzjonali leali lejh ġew megħluba, l-intervent fil-battalja ta' fazzjonijiet rivali oħra tat-Tramuntana għall-ikkumplikata ta' Habré is-sitwazzjoni. Fl-1979 intlaħqet tregwa temporanja grazzi għall-medjazzjoni internazzjonali, li stabbilixxiet lill-kmandant tal-gwerra Goukouni Oueddei fil-kap ta' gvern ta' għaqda nazzjonali bir-rivali tiegħu Habré bħala ministru tad-difiża. Ir-rivalità intensa bejn Goukouni u Habré wasslet biex faqqgħet ġlied ġdid fil-belt fl-1980; N'Djamena sabet ruħha maqsuma f'setturi kkontrollati mid-diversi kmandanti tal-gwerra. It-tug-of-war spiċċa biss wara ħafna xhur, meta Goukouni talab l-intervent tal-Libjani, li t-tankijiet tagħhom għelbu d-difiżi ta’ Habré fil-kapitali.

Wara d-differenzi bejn Goukouni u Muammar Gaddafi u d-diżapprovazzjoni internazzjonali tal-intervent Libjan, it-truppi Libjani ħallew il-kapitali u ċ-Ċad fl-1981. Dan fetaħ il-bieb għal Habré, li mar fuq N'Djamena, okkupa l-belt bl-ebda reżistenza fl-1982 u issetilja bħala l-president il-ġdid. Fl-aħħar ġie żgumbrat b'mod simili fl-1990 minn eks ġenerali tiegħu, Idriss Déby, li mill-2016 huwa l-kap tal-istat taċ-Ċad.

Il-belt kellha biss 9,976 abitant fl-1937, iżda għaxar snin wara, fl-1947, il-popolazzjoni kienet kważi rdoppjat għal 18,435. Fl-1968, wara l-indipendenza, il-popolazzjoni laħqet il-126,483 abitant. Fl-1993 qabeż in-nofs miljun, b'529,555 abitant. Ħafna minn dan it-tkabbir kien dovut għal refuġjati li ħarbu lejn N'Djamena jfittxu s-sigurtà, għalkemm ħafna nies ħarbu minn N'Djamena, jiddependi wkoll mis-sitwazzjoni politika.Il-belt qabżet il-miljun abitant fil-bidu tas-snin 2010. .

Fl-1960 saret il-kapitali taċ-Ċad, wara l-indipendenza tal-pajjiż. Il-belt sofriet eżodu wara l-Gwerra Ċivili fl-1979, iżda l-popolazzjoni reġgħet kibret minn dakinhar.

Matul il-gwerra mal-Libja, N'Djamena inizjalment ġiet ibbumbardjata mill-forza tal-ajru Libjana, u t-truppi Ċadjani favur il-Libja taħt Goukouni Oueddei ħadu l-kapitali fl-1979. F'Ġunju 1981, N'Djamena reġgħet inqabdet mit-truppi leali lejn Hissène Habré, a Ċadjan appoġġjat mill-Istati Uniti. Matul il-gwerra mal-Libja, il-belt sofriet ħsarat kbar u nofs il-popolazzjoni ħarbet. Fis-snin ta' wara, it-truppi Libjani appoġġaw lir-ribelli Ċadjani kontra l-gvern ta' Habré, u N'Djamena dejjem kienet il-mira tal-offensivi falluti tagħhom. Minħabba li l-gvern taċ-Ċad irċieva għajnuna minn Franza, fl-1986, l-ajruport ta' N’Djamena kien ibbumbardjat mil-Libjani.

Fit-13 ta' April, 2006, attakk tar-ribelli tal-Front Magħqud għall-Bidla Demokratika fuq il-belt ġie megħlub fil-Battalja ta' N'Djamena (2006). Il-belt reġgħet ġiet attakkata fit-2 ta’ Frar 2008, mir-ribelli tal-UFDD u l-RFC. Madwar 160 ċivili nqatlu u 700 midruba fl-attakk (ara t-Tieni Battalja ta' N'Djamena).

Għandu tliet sptarijiet, il-palazz tal-gvern, ajruport internazzjonali, mużew, katidral u università.

Klima 
N'Djamena għandha klima tropikali semi-deżerta, bi staġun qasir imxarrab u staġun twil niexef. Ibbażat fuq temperaturi annwali, hija waħda mill-aktar bliet sħan fid-dinja. Laħqet l-ogħla rekord ta' madwar 47 grad Celsius.

Ekonomija 

Is-sors ewlieni ta' dħul ta' N'Djamena huwa x-xogħol agrikolu. Madwar 80% tal-popolazzjoni ta' N'Djamena taħdem f'industriji bbażati fuq l-agrikoltura, inkluż it-tkabbir tal-uċuħ tar-raba' u t-trobbija tal-bhejjem. Għalhekk, l-ekonomija ta' N'Djamena tiddependi kważi għal kollox fuq temp tajjeb, li jġiegħel lill-ekonomija tbati fi snin b'xita baxxa. N'Djamena tirċievi għajnuna finanzjarja mill-Bank Dinji, kif ukoll mill-Bank Afrikan għall-Iżvilupp. Hemm domanda kbira għal ħaddiema tas-sengħa f'N'Djamena biex jaħdmu fis-setturi taż-żejt u tal-gass, kif ukoll ħaddiema għal organizzazzjonijiet mhux governattivi barranin, servizzi mediċi, u tagħlim tal-Ingliż. Ir-residenti ta' N'Djamena huma suġġetti għat-taxxa sa ammont massimu ta' 60% tad-dħul nett kollu.

Turiżmu 

L-attrazzjonijiet tal-belt jinkludu l-Mużew Nazzjonali taċ-Ċad, il-katidral u diversi moskej.

Edukazzjoni 
N'Djamena għandha università, skejjel ta' amministrazzjoni u mediċina veterinarja, għadd kbir ta' skejjel sekondarji (inkluż l-ex Liceo Félix Éboué u l-Liceo Técnico-Comercial) u l-Iskola Internazzjonali Amerikana ta' N'Djamena.

Trasport 
N'Djamena hija konnessa b'pont ma' Kousséri, fil-Kamerun.

L-Ajruport Internazzjonali ta' N'Djamena (kodiċi IATA NDJ) jinsab fil-periferija tal-belt.

Storikament, il-konnessjoni ewlenija ta 'N'Djamena mad-dinja ta' barra kienet permezz tan-navigazzjoni tax-xmajjar fuq ix-xmajjar Chari u Logone, iżda dawn issa jintużaw biss għal merkanzija żgħira. Il-belt m'għandhiex ferroviji għat-trasport.

Kultura 

Fil-belt ta' N'Djamena tista' tara l-pajsaġġ sabiħ tal-kwartier storiku bl-arkitettura kolonjali tagħha ta' djar tal-adobe. Il-Mużew Nazzjonali għandu kollezzjonijiet mill-kultura Sahr, li jmorru lura għas-seklu 9. Is-suq ikkulurit huwa l-post ideali biex tieħu fil-ħajja lokali u tixtri twapet u ġojjellerija magħmula lokalment.

Fost l-attrazzjonijiet tal-belt hemm il-Mużew Nazzjonali taċ-Ċad, iċ-Ċentru Kulturali Al-Mouna, il-Katidral tal-Madonna tal-Paċi ta 'N'Djamena, u diversi moskej. Fil-Mużew Nazzjonali taċ-Ċad tista' tara l-kranju parzjali ta' Sahelanthropus, imsejjaħ min-nies tal-lokal "Toumaï". Dan il-kranju ġie skopert fit-Tramuntana taċ-Ċad u huwa meqjus bħala wieħed mill-antenati umani bikrija. Ix-Xmara Chari tista' wkoll tkun spettakolari. N'Djamena kienet imsemmija l-Kapitali tal-Kultura Iżlamika fl-2009.

Bliet aħwa 
 Toulouse, mill-1988 (Ftehim ta' Sħubija) 
 Marsella, mill-1989 (Ftehim ta' Sħubija)

Ċad
Repubbliki
Pajjiżi interkjużi
Pajjiżi tal-Afrika