Marokk
Il-Marokk (bl-Għarbi: al-Magħrib, kitba Għarbija: المغرب), uffiċjalment Ir-Renju tal-Marokk, huwa pajjiż fl-Afrika ta' Fuq. Hu mdawwar mill-Oċean Atlantiku mill-Punent, bl-istrett ta' Ġibiltà u l-Mediterran minn fuq, l-Alġerija mil-Lvant u mill-Mawritanja minn isfel. Il-belt kapitali tal-Marokk hija r-Rabat.

Il-Marokk huwa Renju bil Konstituzzjoni.

ir-re tal-Marokk renjanti attwali huwa Mohammed VI.

Bliet importanti : Casablanca, Agadir, Fes, Meknès, Marrakexx, Uġda

Demografja

Politika 

Il-Marokk għandu 12-il reġġjun. 

1-Tanger-Tetouan-Al Hoceima (Tanġa Tetwan Il-Ħusajme)
2-Oriental (Xarqi)
3-Fès-Meknès (Fas - Maknes)
4-Rabat-Salé-Kénitra (Rabat - Saleh - Il-Kenitra) 
5-Béni Mellal-Khénifra (Bani-Melal - Khanifra)
6-Casablanca-Settat (Dar Il-Baydha - Zettat)
7-Marrakech-Safi (Marrakex - Safi)
8-Drâa-Tafilalet (Dragħ - Tafilalt)
9-Souss-Massa (Sus - Massa)
10-Guelmim-Oued Noun (Gelmim - Wed Nun)
11-Laâyoune-Sakia El Hamra (Lagħjun - Saqja ll-Ħamra')
12-Dakhla-Oued Ed-Dahab (Daxla - Wad id-dahab)

Rif 

Ir-Rif (bl-Għarbi: الريف‎, fil-lingwi Berberi: ⴰⵔⵉⴼ, traduzzjoni: il-Kap, il-kosta) huwa reġjun b’żoni muntanjużi u żoni ħodor fl-Afrika ta’ Fuq, b’kosta fuq il-Mediterran, li jmiss ma’ Tanger u testendi sa Saidia. fuq il-fruntiera mal-Alġerija.

Dan ir-reġjun ilu distint mill-bqija tal-Marokk sa minn żmien iż-żewġ protettorati. Ir-Rif kien taħt protettorat Spanjol b'Tetouan bħala l-kapitali tiegħu, u l-bqija tal-Marokk kien taħt protettorat Franċiż b'Rabat bħala l-kapitali tiegħu.

Ir-Rif jinkludi tmien provinċji fit-tramuntana tal-Marokk, jiġifieri, it-tmien provinċji li kienu taħt protettorat Spanjol, fosthom:

Il-provinċja ta' Fahs-Anyera (41)
Il-provinċja ta' Larache (42)
Provinċja ta' Chefchaouen (43)
Il-provinċja ta' Al Hoceima (45)
Provinċja ta' Driuch (76)
Il-provinċja ta’ Nador (50).
Huwa reġjun tradizzjonalment iżolat u żvantaġġat. Il-lingwa materna tal-parti tal-Lvant tal-Protettorat tar-Rif hija "Riff Berber" jew tarifit (provinċji ta' Al Hoceima, Driuch, Nador) u dik tal-parti tal-punent (provinċji ta' Fahs-Anyera, Larache, Chefchaouen) hija Għarbi djalettali. . Il-Franċiż u l-Ispanjol, li huma l-lingwi barranin ewlenin, għandhom preżenza kbira.

Ir-reġjun tar-Rif m'għandux jiġi konfuż mal-muntanji Rif, li jestendu lil hinn mir-reġjun bl-istess isem.

L-aktar bliet notevoli huma Chauen, Taunat, Targuís, Al Hoceima (qabel Villa Sanjurjo), Driuch, Melilla, Nador u Kebdana.

Parti minn dik iż-żona ġeografika fl-Afrika ta' Fuq tinkludi l-ibliet Spanjoli awtonomi ta' Melilla u Ceuta.

Reġjun tar-Rif: Koordinati: 35°N 4°W﻿ / ﻿35, -4; Tul: 360km; Għoli massimu Muntanja Tidiguín (2.46 km); Tul 360km; Wisa '80km

Protettorat Spanjol tal-Marokk (Protectorado Español de Marruecos/حماية إسبانيا في المغرب, Himāyat Isbāniyā fi-l-Magrib) Protettorat ta' Spanja 27 ta' Novembru, 1912-6 ta' April, 1956 
Il-protettorat Spanjol tal-Marokk (bl-Għarbi: حماية إسبانيا في المغرب, Himāyat Isbāniyā fi-l-Magrib), komunement imsejjaħ il-Marokk Spanjol, huwa l-figura legali applikata għal sensiela ta’ territorji tas-Sultanat tal-Marokk li fihom Spanja, skont ftehimiet Franko-Spanjol iffirmat fis-27 ta’ Novembru 1912, eżerċita reġim protettorat sal-1956 u l-1958.

Il-protettorat kien jikkonsisti f'żewġ territorji tal-Marokk tal-lum, ġeografikament diskonġunti:

Iż-żona tat-tramuntana, li kienet tinkludi r-reġjuni ta' Rif u Yebala, kellha fruntiera tat-tramuntana mal-bliet ta' Ceuta u Melilla u l-pjazez tas-sovranità —li ma kinux jappartjenu għat-territorju tal-protettorat peress li kienu territorju Spanjol u għadhom sal-lum — u bi iż-Żona Internazzjonali ta’ Tanger; kemm fin-nofsinhar kif ukoll lejn il-lvant, il-protettorat Spanjol kien imiss mal-Franċiż.
iż-żona tan-Nofsinhar, magħrufa wkoll bħala Cape Juby, bil-kapitali tagħha fil-belt omonima Cape Juby, li jmiss mal-kolonja Spanjola tas-Saħara Spanjola fin-Nofsinhar, u fit-tramuntana mal-protettorat Franċiż bix-Xmara Draa bħala l-fruntiera tagħha.
Tmien xhur qabel il-ftehimiet, Franza kienet ħolqot il-protettorat tagħha stess fuq il-biċċa l-kbira tal-Marokk tal-lum. Madankollu, il-ħolqien ta 'amministrazzjoni kolonjali fuq it-territorji tal-protettorat fir-Rif ma jseħħx qabel l-1927, ladarba ż-żona kienet paċifikata. Il-protettorat kien se jdum sas-7 ta' April 1956, ħlief għaż-żona tan-Nofsinhar li Spanja kienet amministrata flimkien mas-Saħara Spanjola, u li ġiet mogħtija lill-Marokk fl-1958.

Innu: Marcha Real (Marċ Irjali); Koordinati: 35°00′N 4°30′W; Kapitali: Tetouan; Entità: Protettorat ta' Spanja; Lingwa Uffiċjali: Spanjol, Għarbi tal-Magrebi, Lingwi oħra Rifeño, Haquetía, Franċiż; Żona (1927) 20,948 km², 21,321 km² (1940-1945 ma' Tangier); Reliġjon: Iżlam, Kattoliċiżmu Ruman, Ġudaiżmu; Munita: Peseta Spanjola; Perjodu Storiku: Kolonjalizmu, Scramble for Africa, L-Ewwel Gwerra Dinjija, Perjodu ta' Interwar, It-Tieni Gwerra Dinjija, Gwerra Bierda; 30 ta' Marzu tal-1912-Trattat ta' Fez, 27 ta' Frar tal-1912-Digriet Irjali, 1920-1927-Gwerra tar-Rif, 17 ta' Lulju tal-1936-Kop ta' stat Spanjol, 17 ta' Lulju, 1936-1 ta' April, 1939-Gwerra Ċivili Spanjola, 6 ta' April, 1956-Indipendenza Forma ta' Gvern: Protettorat; Khalifa: 1913-1923 Mohammed Mehedi Ould Ben Ismael, 1924-1956 Muley El Hassan Ben El Mehdi; Kummissarju Għoli: 1913 Felipe Alfau, 1951-1956 Mendoza Rafael Garcia Valino; Żona tal-Ħin: Africa/Ceuta

Organizzazzjoni territorjali 
Minbarra l-kapitali ta' kull territorju, kien hemm sensiela ta' bliet ta' xi importanza fin-naħa ta' fuq tal-protettorat Spanjol. Dawn kienu, skont iċ-ċensiment tal-1935:14 Tetuán 49,622, Larache 32,010, Alcazarquivir 29,625, Arcila 6,158, Xauen 6,065, Villa Sanjurjo 4,829, Villa Nador 4,699.

Fiż-żona tan-Nofsinhar, l-unika belt ta' xi importanza kienet Cabo Juby (il-lum Tarfaya).

Dejta ġeopolitika taż-Żona tat-Tramuntana 
Limiti: fit-tramuntana mal-Baħar Mediterran u l-enklavi Spanjoli, lejn il-punent mal-Oċean Atlantiku u ż-żona internazzjonali tal-belt ta' Tanger, fin-nofsinhar u lejn il-lvant mal-Protettorat Franċiż tal-Marokk. Żona: 20,948 km², li fiha ż-żoni muntanjużi u l-pjanuri niexfa ħallew ftit spazju għal art li tinħarat (madwar 14 % taż-żona totali).

Ir-Repubblika tar-Rif (ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵏ ⴰⵔⵔⵉⴼ, Tagduda n Arrif, Repu´blica del Rof) 
Ismijiet oħra: Repubblika Konfederata tat-Tribijiet tar-Rif;Innu: ⴰⵔⵔⵉⴼ ⵜⴰⵎⵎⵓⵔⵜ ⵏⴰⵖ
Wasal Tamurt neɣ; (f'Riffian: «Ir-Rif hija Patrija tagħna!»)

Ir-Repubblika tar-Rif, (bil-Riffjan: ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵏ ⴰⵔⵔⵉⴼ, Tagduda n Arrif; bl-Għarbi: جمهورية الريف, Ǧumhūriyat Ǧumhūriyat) kien isseparat it-territorju Spanjol tal-Afrika ta' Fuq mit-territorju tal-Afrika ta' Fuq. 1921, tipproklama ruħha indipendenti, qed reintegra fl-1926 fil-protettorat Spanjol. Xi tribujiet konfederati tar-reġjun muntanjuż tar-Rif adottaw dak l-isem biex jindikaw it-territorju li sar indipendenti minn Spanja matul il-gwerra li għamlu kontra l-pajjiż Ewropew, bejn l-1921 u l-1926 (Gwerra tar-Rif). Xi drabi jirċievi l-isem tar-Repubblika Konfederata tat-Tribijiet Rif, iżda dan l-isem ma kienx uffiċjali. Ir-repubblika ġiet xolta fis-27 ta’ Mejju, 1926 mill-koalizzjoni militari Franko-Spanjola, wara l-falliment tal-Konferenza tal-Paċi ta’ Oujda ta’ dik l-istess sena. Abd el-Krim u l-mexxejja tar-Rif irrifjutaw li jaċċettaw is-sovranità tas-Sultan tal-Marokk fuq ir-Rif li l-qawwiet Ewropej talbu minnu bħala kundizzjoni biex tiġi stabbilita l-paċi.

Żona Internazzjonali Tanger (منطقة طنجة الدولية/Zona Internacional de Tánger/Zone internationale de Tanger/Tangier International Zone) 1923-1940, 1945-1956 

Iż-Żona Internazzjonali ta' Tanġer (Għarbi: منطقة طنجة الدولية‎, Manṭiqat Ṭanja ad-Dawliyya; Franċiż: Zone internationale de Tanger; Ingliż: Tangier International Zone) kienet formalment protettorat ta' diversi pajjiżi li jinsab fil-belt tal-istess isem. Marokkina u tagħha hinterland bejn l-1923 u l-1956. L-entità kellha erja ta' 373 kilometru kwadru u kienet żona ta' kontroll internazzjonali, jiġifieri li l-gvern u l-amministrazzjoni tagħha kienu f’idejn kummissjoni internazzjonali magħmula minn numru ta’ pajjiżi. L-istatus tagħha ġie stabbilit mill-Istatut ta’ Tanger tal-1923 u nżamm uffiċjalment sal-indipendenza tal-Marokk fl-1956, għalkemm il-Marokk ma kisebx is-sovranità sħiħa fuq il-belt qabel l-1960.1 2

Bejn l-1940 u l-1945, il-protettorat internazzjonali fuq il-belt ġie sospiż, bi Spanja ta’ Franco teżerċita sovranità effettiva billi tintegraha fil-protettorat Marokkin.

Koordinati: 35°44′24″N 5°48′41″W; Kapitali: Tanger; Entità: Protettorat: Lingwa uffiċjali Maghrebi Għarbi, Franċiż, Spanjol, Ingliż; Żona: 373 km²; Popolazzjoni (1956): 125,000 abitant, Densità: 335.12 abitant/km²; Storja: 18 ta' Diċembru tal-1923-Istatut ta' Tanger, 14 ta' Ġunju 1940-Annessjoni Spanjola, 11 ta' Ottubru 1945-Twaqqif mill-ġdid, 29 ta' Ottubru mill-1956 Riintegrazzjoni fil-Marokk; Forma tal-Gvern: Kummissjoni Internazzjonali; Amministratur: 1926-1929 Paul Lodge, 1955-1956 Robert van de Kerckhove d'Hallebast

Protettorat Franċiż tal-Marokk (Protectorat français du Maroc/ححماية فرنسا في المغرب) 1912-2 ta' Marzu tal-Indipendenza tal-Marokk tal-1956 

Il-Protettorat Franċiż tal-Marokk (Franċiż: Protectorat français au Maroc; Għarbi: حماية فرنسا في المغرب‎, Himaïet Fransa fi el-Maghreb) kien protettorat Franċiż stabbilit fil-Marokk matul l-ewwel nofs tas-seklu 20.

Kien jeżisti mill-1912, meta ġie stabbilit formalment protettorat permezz tat-Trattat ta’ Fez, sal-indipendenza tal-Marokk fit-2 ta' Marzu 1956. It-territorju taħt l-amministrazzjoni tiegħu kien estiż fuq parti kbira mill-Marokk, f’żona li kienet tgħaddi minn Fez u r-Rabat lejn sa in-nofsinhar, jilħaq Mogador, u lejn il-lvant, jilħaq il-Muntanji Atlas. Il-parti tat-tramuntana saret it-territorju tal-Protettorat Spanjol tal-Marokk, li fil-fatt kien sub-kera tal-protettorat Franċiż.

Koordinati: 32°N 6°W; Kapitali: Fez (1912-1925), Rabat (1925-1956); Entità tal-Kolonja u Protettorat; Pajjiż: Franza, Territorju: Afrika ta' Fuq Franċiża; Lingwa Uffiċjali: Franċiż, Għarbi, Lingwi Oħra: Spanjol; Kolonjalizmu, Scramble for Africa, L-Ewwel Gwerra Dinjija, Perjodu ta' Interwar, It-Tieni Gwerra Dinjija, Gwerra Bierda; Reliġjon: Iżlam, Kattoliċiżmu Ruman, Ġudaiżmu; Munita: Rial Marokkin, Franc Marokkin; Perjodu Storiku: ; 1912-Trattat ta' Fez, 2 ta' Marzu tal-1956-Indipendenza tal-Marokk; Forma ta' Gvern: Protettorat; Sultan: 1912-1927, Yusuf 1955-1956 Mohamed V; Resident Ġenerali: 1912-1925 Hubert Lyautey, 1955-1956 André Louis Dubois; Membru tal-Imperu Kolonjali Franċiż.

Referenzi 

Maroc.Ma

Mediterran
Marokk
Pajjiżi tal-Afrika
Pajjiżi tal-Baħar Mediterran