Ażerbajġan
L-Ażerbajġan (; Ażerbajġani:Azərbaycan), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Ażerbajġan (Ażerbajġani:Azərbaycan Respublikası), hu l-akbar pajjiż fir-reġjun Kawkasja tal-Ewroasja. Il-pajjiż huwa magħruf għar-rikezza taż-żejt mhux raffinat u r-riservi tal-gass naturali Magħrufa għall-rikezza tiegħu ta 'żejt mhux raffinat u riservi tal-gass naturali, l-Ażerbajġan imiss mill-Baħar Kaspju lejn il-lvant, r-Russja lejn it-tramuntana, il-Ġeorġja lejn il-majjistral, l-Armenja lejn il-punent, u l-Iran lejn in-nofsinhar. L-enklav ta' Nakhchivan (Pob. 5,785,355 mill-Ħadd, 1 ta’ Ottubru, 2023) huwa mdawwar mill-Armenja fit-tramuntana u l-lvant, l-Iran lejn in-nofsinhar u l-punent u bordura qasira mat-Turkija lejn il-majjistral.

Popolazzjoni fiċ-Ċensiment tal-1989: 7,037,867 hab..

Organizzazzjoni Territorjali 
L-Ażerbajġan huwa maqsum amministrattivament f'69 distrett (rayon) u 11-il belt (şəhər) li huma subordinati għar-Repubblika. Minn dawn, 7 distretti u belt 1 jinsabu fi ħdan ir-Repubblika Awtonoma ta 'Nakhchivan. Id-distretti huma aktar maqsuma f'muniċipalitajiet (bələdiyyə).

Barra minn hekk, id-distretti tal-Ażerbajġan huma miġbura f'14-il reġjun ekonomiku (İqtisadi Rayon). [1] Fis-7 ta' Lulju 2021, il-President tal-Ażerbajġan Ilham Aliyev iffirma d-Digriet "Dwar id-diviżjoni l-ġdida tar-reġjuni ekonomiċi tar-Repubblika tal-Ażerbajġan".

Shirvan 
Shirvan (mill-Persjan: شیروان, romanizzat: Shirvān; Ażerbajġani: Şirvan; Tat: Şirvan) huwa reġjun storiku fil-Kawkasu tal-Lvant, kif kien magħruf kemm fi żmien Sassanjan kif ukoll Iżlamiku qabel l-Islam. Illum, ir-reġjun huwa parti żviluppata industrijalment u agrikola tar-Repubblika tal-Ażerbajġan li tiġġebbed bejn ix-xtut tal-punent tal-Baħar Kaspju u x-Xmara Kura, iċċentrata fuq il-Pjanura ta' Shirvan.

Storja 
Oriġinarjament kienet it-territorju tal-Imperu Persjan u kisbet awtonomija diversi drabi, aktar tard ġiet annessa mal-Viċirejaltà tal-Kawkasu fil-Gwerer tal-1805 u l-1830, li bħalissa huma parti mill-Ażerbajġan u partijiet miksuba wara t-telfa tal-Imperu Ottoman fl- Gwerra Russo-Torka tal-1885. bħala l-belt ta' Kars u ż-żona tal-madwar integrata bħala Kars Oblast); Imbagħad, minħabba r-Rivoluzzjoni Russa u aktar tard il-waqgħa tal-Imperu Russu, ġiet ipproklamata r-Repubblika Federattiva Transkawkasjana, li ma ddumx wisq minħabba problemi etniċi, li għalihom ir-Repubblika Popolari tal-Ġeorġja, ir-Repubblika Popolari tal-Ażerbajġan u r-Repubblika tal-Poplu. L-Armenja kienet tissepara (kollha fil-perjodu 1920-1922 u 1923), f'dan il-perjodu l-Armenja kienet se titlef parti kbira mit-territorju tagħha kif ukoll il-belt ta' Kars u l-madwar tagħha fil-Gwerra mal-Assemblea l-Kbira Torka (stat wara l-Imperu Ottoman u qabel ir-Repubblika tat-Turkija), imbagħad dawn l-istati kollha ġew annessi bil-forza mill-Unjoni Sovjetika fil-Gwerra Kawkasjana u nbidlu fir-Repubblika Soċjalista Sovjetika Transkawkasjana (1922-1936, li kellha l-kwartieri ġenerali tagħha fi Tblissi u l-lingwa ewlenija kienet Ġorġjan ) is-sena li fiha hija maqsuma fl-SSR tal-Armenja, l-SSR tal-Azerbajġan u l-SSR tal-Ġorġjan u kollha jiksbu l-indipendenza fl-1991.

Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ażerbajġan (28 ta' April, 1920-30 ta' Diċembru, 1922 5 ta' Diċembru, 1936-30 ta' Awwissu, 1991) 

Ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ażerbajġan, imsejħa wkoll ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Azerbajġan, Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Azerbajġan, SSR tal-Ażerbajġan, SSR tal-Ażerbajġan, Ażerbajġan Sovjetiku jew sempliċiment Ażerbajġan, kienet waħda mir-repubbliki kostitwenti tal-Unjoni Sovjetika bejn l-1922 u l-1991. Maħluqa fit-28 ta' April , 1920. Meta r-Repubblika Soċjalista Federattiva Sovjetika Russa ġabet figuri pro-Sovjetiċi fil-poter fir-reġjun, l-ewwel sentejn tal-SSR tal-Ażerbajġan kienu bħala pajjiż indipendenti sal-inkorporazzjoni tagħha fl-SFSR Transcausa, flimkien mal-SSR Armen u l-Ġorġjan. SSR.

F'Diċembru 1922, l-SFSR Transcaucasian saret parti mill-Unjoni Sovjetika li għadha kif inħolqot. Il-Kostituzzjoni tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ażerbajġan ġiet approvata mill-IX Kungress Straordinarju tas-Sovjetiċi tal-Ażerbajġan fl-14 ta' Marzu 1937. Fil-5 ta' Frar 1991, ir-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ażerbajġan ingħatat l-isem ġdid tar-Repubblika tal-Ażerbajġan skont id-Deċiżjoni Nru 16 -XII tas-Sovjet Suprem tal-Ażerbajġan, li approva d-Digriet tal-President tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ażerbajġan tad-29 ta’ Novembru, 1990, baqa’ fl-USSR matul il-perjodu qabel id-dikjarazzjoni tal-indipendenza f’Awwissu 1991. Il-Kostituzzjoni tas-Sovjet tal-Ażerbajġan Ir-Repubblika Soċjalista ma baqgħetx teżisti fl-1995, wara l-adozzjoni tal-Kostituzzjoni l-ġdida tal-Ażerbajġan.

Stat: Stat indipendenti (1920–1922), Parti mill-SFSR Transkawkasjan (1922–1936), Repubblika tal-Unjoni (1936–1991), Entità sovrana de facto (1989–1991); Kapitali: Baku; Lingwi uffiċjali: Ażerbajġani, Russu; Lingwi minoritarji: Armenjan, Lezgin, Talysh; Reliġjon: Ateiżmu tal-Istat; Gvern 1920-1990: Repubblika Soċjalista Sovjetika Marxist-Leninist unitarju b'partit wieħed, 1990-1991: Repubblika Presidenzjali unitarju; L-Ewwel Segretarju: 1920 Mirza Davud Huseynov (l-ewwel), 1990–1991-Ayaz Mutallibov (l-aħħar); Kap tal-Gvern: 1920–1922 Nariman Narimanov (l-ewwel), 1990–1991 Hasan Hasanov (l-aħħar); Leġiżlatura: Sovjetiku Suprem; Storja: Proklamazzjoni tar-Repubblika-28 ta' April, 1920, Isir parti mill-SFSR Transkawkasian-30 ta' Diċembru, 1922, Stabbilit mill-ġdid-5 ta' Diċembru, 1936, Sovranità ddikjarata-23 ta' Settembru, 1989, Iswed Jannar-19 u 19920 ta 'Jannar, Isem mill-ġdid. Repubblika tal-Ażerbajġan-5 ta' Frar, 1991, Indipendenza ddikjarata-30 ta' Awwissu, 1991, Indipendenza kompluta-26 ta' Diċembru, 1991; Popolazzjoni: Ċensiment 1989: 7,037,867; Munita: rublu Sovjetiku (Rbl) (SUR); Kodiċi tas-sejħa: 7 892/895

Repubblika Demokratika tal-Azerbajġan (28 ta' Mejju, 1918-28 ta' April, 1920,) 
Ir-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan, magħrufa wkoll bħala r-Repubblika tal-Poplu tal-Ażerbajġan, kienet l-ewwel repubblika demokratika sekulari fid-dinja Torka u Musulmana. L-ADR twaqqfet mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ażerbajġan f'Tiflis fit-28 ta' Mejju 1918 wara l-kollass tar-Repubblika Federattiva Demokratika Transkawkasjana, u ma baqgħetx teżisti fit-28 ta' April 1920. Il-fruntieri stabbiliti tagħha kienu mar-Russja fit-Tramuntana. , ir-Repubblika Demokratika tal-Ġeorġja fil-majjistral, ir-Repubblika tal-Armenja fil-punent u l-Iran fin-nofsinhar. Kellha popolazzjoni ta' madwar 3 miljuni. Ganja kienet il-kapitali temporanja tar-Repubblika filwaqt li Baku kienet taħt il-kontroll Bolxevik. L-isem "Ażerbajġan" adottat mill-partit prinċipali Musavat, għal raġunijiet politiċi, intuża, qabel it-twaqqif tar-Repubblika Demokratika tal-Azerbajġan fl-1918, esklussivament biex jidentifika r-reġjun biswit tal-Majjistral tal-Iran kontemporanju.

Taħt l-ADR, żviluppat sistema ta' gvern li fiha Parlament elett fuq il-bażi ta' rappreżentanza universali, ħielsa u proporzjonata kien il-korp suprem ta' awtorità statali; il-Kunsill tal-Ministri nżamm responsabbli lejh. Fatali Khan Khoyski sar l-ewwel Prim Ministru tiegħu. Minbarra l-maġġoranza ta' Musavat, Ahrar, Ittihad, is-Soċjal Demokratiċi Musulmani, kif ukoll rappreżentanti tal-minoranzi Armeni (21 minn 120 siġġu), Russi, Pollakki u Lhud kisbu siġġijiet fil-parlament. Ħafna membri appoġġaw ideat pan-Iżlamisti u pan-Torok.

Fost il-kisbiet importanti tal-Parlament kien hemm l-estensjoni tal-vot għan-nisa, li għamel l-Ażerbajġan wieħed mill-ewwel pajjiżi fid-dinja, u l-ewwel nazzjon b’maġġoranza Musulmana, li ta lin-nisa l-istess drittijiet politiċi bħall-irġiel. . Kisba importanti oħra tal-ADR kienet it-twaqqif tal-Università tal-Istat ta 'Baku, li kienet l-ewwel università tat-tip modern imwaqqfa fl-Ażerbajġan.

Kapitali: Ganja (sa Settembru 1918), Baku; Lingwi Komuni: Tork, Ażerbajġani; Gvern: Repubblika parlamentari unitarja; Prim Ministru: Fatali Khan Khoyski (1918–1919), Nasib bey Yusifbeyli (1919–1920), Mammad Hasan Hajinski (1920); Kelliem: Mammad Amin Rasulzade (1918), Alimardan bey Topchubashov (1918–1920); Leġiżlatura Kunsill Nazzjonali tal-Ażerbajġan: Era Storika: Perjodu ta' bejn il-gwerra: Indipendenza ddikjarata-28 ta' Mejju, 1918, invażjoni Sovjetika-28 ta' April, 1920, restawrata l-indipendenza tal-Ażerbajġan-18 ta' Ottubru, 1991; Żona 1918: 99,908.87 km2 (38,575.03 sq mi); Popolazzjoni 1919 stima: 4,617,671; Stima tal-PGD (nominali) 1919: 665 miljun; Munita: rublu Ażerbajġani

Dittatorjat tal-Kaspju Ċentrali (26 ta' Lulju, 1918-15 ta' Settembru, 1918) 

Id-Ditatorjat Ċentrali-Kaspju, magħrufa wkoll bħala d-Dittatorjat Ċentrali-Kaspju (Russu: Диктатура Центрокаспия, Diktatura Tsentrokaspiya) (Ażerbajġan: Sentrokaspi Diktaturası), kienet anti-Sovjetika ta' ħajja qasira matul l-amministrazzjoni tal-belt pro-Sovjetika Dinjija I ta' Bakimed. Maħluq minn alleanza bejn il-Partit Rivoluzzjonarju Soċjalista u l-Menxeviki, ħa post il-Komun ta' Baku f'kolp ta' stat bla demm fis-26 ta' Lulju, 1918, u waqa' fil-15 ta' Settembru, 1918, meta l-forzi Ottomani: Ażeri qabdu Baku.

Id-Ditatura tal-Kaspju Ċentrali talbet l-għajnuna Brittanika biex twaqqaf l-avvanz tal-Armata Iżlamika Ottomana tal-Kawkasu li timxi lejn Baku. Forza Ingliża żgħira taħt il-Ġeneral Lionel Dunsterville intbagħtet f'Baku u għenet lill-forzi Dashnak prinċipalment Armeni biex jiddefendu l-kapitali matul il-Battalja ta' Baku. Madankollu, l-armata Ażerbajġani-Ottomana ħadet Baku fil-15 ta' Settembru, 1918, u daħlet fil-kapitali, sussegwentement ikkawżat l-evakwazzjoni tal-forzi Brittaniċi u l-ħarba ta' ħafna mill-popolazzjoni Armena. Wara li l-Imperu Ottoman iffirma l-Armistizju ta' Mudros fit-30 ta' Ottubru, 1918, forza ta’ okkupazzjoni Brittanika reġgħet daħlet f’Baku.

Kapitali: Baku; Lingwi Komuni: Russu
Ażerbajġani; Gvern: Dittatorjat militari; Era Storika: L-Ewwel Gwerra Dinjija: Imwaqqfa-26 ta' Lulju, 1918, Battalja ta' Baku-26 ta' Awwissu, 1918, Ħelsien ta' Baku-15 ta' Settembru, 1918, Armistizju ta' Mudros-30 ta' Ottubru, 1918

Repubblika Federali Demokratika Transkawkasjana (TDFR; 22 ta' April – 28 ta' Mejju, 1918) 

Ir-Repubblika Federattiva Demokratika Transkawkasjana (TDFR; 22 ta' April – 28 ta' Mejju, 1918) kienet stat ta’ ħajja qasira fil-Kawkasu li kien jinkludi ħafna mit-territorju tal-Armenja, l-Ażerbajġan u l-Ġeorġja tal-lum, kif ukoll partijiet mir-Russja u t-Turkija. . . L-istat dam xahar biss qabel ma l-Ġeorġja ddikjarat l-indipendenza tagħha, segwit ftit wara mill-Armenja u l-Ażerbajġan.

Ir-reġjun li fforma t-TDFR kien parti mill-Imperu Russu. Meta l-imperu ġie xolt matul ir-Rivoluzzjoni ta’ Frar tal-1917 u gvern proviżorju ħa l-poter, korp simili, imsejjaħ il-Kumitat Speċjali Transkawkasian (Ozakom), għamel l-istess fil-Kawkasu. Wara r-Rivoluzzjoni ta' Ottubru u l-qawmien tal-Bolxeviki fir-Russja, il-Kummissarjat Transkawkasjan ħa post l-Ozakom. F'Marzu tal-1918, hekk kif kompliet l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-Kummissarju beda taħditiet ta' paċi mal-Imperu Ottoman, li kien invada r-reġjun, iżda dan malajr tkisser meta l-Ottomani rrifjutaw li jaċċettaw l-awtorità tal-Kummissarju. It-Trattat ta' Brest-Litovsk, li temm l-involviment tar-Russja fil-gwerra, ta partijiet mit-Transcaucasus lill-Imperu Ottoman, li kompla l-invażjoni tiegħu biex jikseb il-kontroll tat-territorju. Quddiem din it-theddida imminenti, fit-22 ta' April 1918 il-Kummissarju ġie xolt u stabbilixxa t-TDFR bħala stat indipendenti. Leġiżlatura, is-Seim, ġiet iffurmata biex twettaq negozjati mal-Imperu Ottoman, li immedjatament kien irrikonoxxa l-istat.

L-għanijiet diverġenti tat-tliet gruppi ewlenin (l-Armeni, l-Ażerbajġani u l-Ġeorġjani) malajr ipperikolaw l-eżistenza tat-TDFR. It-taħditiet għall-paċi reġgħu fallew u, iffaċċjati b'offensiva Ottomana mġedda f'Mejju 1918, id-delegati Ġorġjani fis-Seim ħabbru li t-TDFR ma setax ikompli u ddikjaraw lir-Repubblika Demokratika tal-Ġeorġja indipendenti fis-26 ta' Mejju. Billi l-Ġeorġjani m'għadhomx parti mit-TDFR, ir-Repubblika tal-Armenja u r-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan iddikjaraw kull waħda l-indipendenza fit-28 ta' Mejju, u temmew il-federazzjoni. Minħabba l-eżistenza qasira tiegħu, it-TDFR ġie injorat fil-biċċa l-kbira fl-istorjografiji nazzjonali tar-reġjun u ġie kkunsidrat biss bħala l-ewwel stadju lejn stati indipendenti.

Kapitali: Tbilisi; Lingwi Komuni: Ġorġjan, Ażerbajġani, Armenjan, Russu; Gvern: Repubblika parlamentari federali taħt gvern proviżorju; President tas-Seim: Nikolai Chkheidze; Prim Ministru: Akaki Chkhenkeli; Leġiżlatura: Transcaucasian Seim; Era storika: Rivoluzzjoni Russa: Kollass ta 'l-Imperu Russu-2 ta' Marzu 1917, Federazzjoni ipproklamata-22 ta 'April 1918, il-Ġeorġja tiddikjara l-indipendenza tagħha-26 ta' Mejju, 1918, Indipendenza ta' l-Armenja u l-Ażerbajġan-28 ta' Mejju 1918; Munita: Rublu Transkawkasjan.

Perjodu Imperjali Russu 
Kapitali: Elizavétpol; Entità: Gvern tal-Imperu Russu; Żona: 44,136 km²; Popolazzjoni (1897): 878,415 abitant, Densità: 19.9 abitant/km²; Storja: 1868-Imwaqqfa, 1917-Xoljiment; Forma ta' Gvern: Governorat.

Khanate ta' Nakhchivan (1747-1828) 

It-territorju tal-khanate, li jinsab fuq il-bank tax-xellug tan-nofs tar-raħal tax-Xmara Aras, jikkorrispondi mar-Repubblika Awtonoma attwali ta 'Nakhchivan u partijiet ċentrali tal-Armenja.

Inizjalment, it-territorju ta' Nakhichevan kien parti mill-Khanate ta' Yerevan, iżda kien immexxi minn khan separat. Ftit wara l-qbid ta' Yerevan fl-1604, Abbas il-Kbir ħatar lil Maqsud Sultan, mexxej ta' tribù Turkic imsejjaħ Kangarlu. , deskritt minn J. M. Jouannin bħala "tribù żgħir stabbilit fl-Armenja Persjana, fuq il-banek ta 'l-Aras", bħala gvernatur ta' Nakhichevan. Aktar tard dik is-sena, il-forzi Ottomani heddew iż-żona u Shah Abbas ordna lil Maqsud Sultan biex jevakwa l-popolazzjoni kollha tar-reġjun Nakhchevan ( fosthom l-Armeni ta Jolfa, li ;ew trasferiti s-sena ta wara Isfahan) g[al Qaraja Dag (Arasbaran) u Dezmar.Il-[akma Persjana kienet interrotta bl-okkupazzjoni Ottomana bejn l-1635-1636 u bejn l-1722-1736.

Matul il-Gwerra Russo-Persjana tal-1804-1813, fl-1808, il-forzi Russi taħt il-kmand tal-Ġeneral Ivan Gudovich okkupaw għal żmien qasir Nakhchivan, iżda bħala riżultat tat-Trattat ta' Gulistan reġa' lura f'idejn il-Persjan.

Fil-kuntest tal-Gwerra Russo-Persjana tal-1826-1828, fl-1827, Abbas Mirza ħatar lil Ehsan Khan Kangarlu bħala kmandant ta' Abbasabad, fortizza ta' importanza strateġika għad-difiża tan-Nakhchivan Khanate.Wara telf kbir f'tentattiv biex jieħu l- fortizza fl-14 ta 'Lulju, ir-Russi mmuntati assedju. Ehsan Khan ikkuntattja bil-moħbi lill-kmandant Russu, il-Ġeneral Ivan Paskevich, u fetaħlu l-bibien tal-fortizza fit-22 ta' Lulju 1827. Bit-Trattat ta' Turkmenchay fl-1828, il-Khanate sar pussess Russu u Ehsan Khan inħatar gvernatur, bit-Trattat ta' Turkmenchay fl-1828. rank ta' ġenerali maġġur tal-Armata Russa u t-titlu ta' ataman tal-milizzja kangarlu.

Kapitali: Nakhchivan; Gvern: Prinċipat.

Khanate ta' Karabakh (1747-1828) 

Il-Karabakh Khanate kien stat stabbilit fil-Lvant tal-Armenja taħt is-sovranità Iranjana. Wara li ġiet okkupata diversi drabi mill-Imperu Ottoman u mbagħad ikkonkwista mill-ġdid mis-Safavidi, kienet fil-qosor iċ-ċentru ta 'stat żgħir Armen qabel ma saret indipendenti fl-1748 taħt id-dinastija lokali Javanshir. Ġie inkorporat bħala stat vassalli fl-Imperu Russu wara t-Trattat ta’ Gulistan qabel ma ġie anness fl-1822.

It-territorju tal-Karabakh kien oriġinarjament immexxi minn prinċipalitajiet żgħar Armeni fewdali, fil-qosor vassalli tar-Renju tal-Ġeorġja fis-seklu 13 bħala parti mill-Armenja Zakarid; Ir-reġjun kien invadat mill-Mongols u mbagħad mit-Turkmeni. Fl-aħħar tas-seklu 14, Karabakh kien maħkum minn Tamerlane. Id-diżintegrazzjoni mgħaġġla ta 'l-imperu tagħhom ċediet għad-dominazzjoni ta' Kara Koyunlu (1410-1468) u mbagħad għal dik tal-fratellanza rivali ta' Ak Koyunlu (1468-1501) li kienet isaltan fuq il-pajjiż sal-annessjoni mal-Imperu Safavid. fl-1502. Wara ġlied twil, il-ġeneral Ottoman Farhâd Pasha fl-aħħar okkupa l-Karabakh fl-1588, fil-bidu tar-renju ta' Shah Abbas. It-Torok baqgħu sal-1606.

Kapitali: Bayat (1748-1752), Susa (1752-1822); Entità: Khanate taħt is-suzeranità Iranjana; Lingwa Uffiċjali Persjan (uffiċjali); Lingwi oħra Armenjan, Ażerbajġani, Afshar; Żona: 17,000 km²; Storja: 1748-Indipendenza, 1822-Annessjoni mal-Imperu Russu.

Referenzi

Ħoloq esterni 
 Ażerbajġan Internazzjonali 
 President tal-Ażerbajġan 
 L-Ażerbajġan fuq il-Ktieb tal-Fatti tad-Dinja 

Ażerbajġan
Pajjiżi interkjużi
Repubbliki
Pajjiżi stabbiliti fl-1991
Pajjiżi tal-Asja
Ewropa tal-Lvant