Tataramon na Bai
An tataramon na Bai (Bai: ; ) sarong tataramon na ipigtataram sa Tsina, panginot sa Probinsya nin Yunnan, kan mga Bai. An tataramon igwa nin lagpas sa sarong milyong parataram asin nababanga sa tolo o apat na panginot na diyalekto. Parating bukas an mga pantig kan Bai, na igwang kadakol na linyada nin mga patanog asin walong tono.

An pinaghalian kan ng Bai, natakupan kan masinsinang impluwensyang Intsik sa halabang panahon. Isinuhesyon kan manlainlain na iskolar na ini sarong amay na tangkay o tugang na tataramon kan Intsik na parte kan angkay nin Loloish o sarong suway na tataramon sa irarom kan pamilya nin Sino-Tibetano.

Mga barayti

Binanga ninda Xu asin Zhao (1984) an Bai sa tolong diyalekto, na pwedeng aktwal na magkakalain na mga tataramon: Jianchuan (Sentral), Dali (Kahabagatan) asin Bijiang (Kaamihanan). Niribayan nin pangaran an Bijiang County bilang Lushui County. Haraning magkamag-anak an Jianchuan asin Dali asin ipigbareta an mga nagtataram na magkakasinabutan sa lambang saro pagkatapos kan pag-iiribahan sa laog kan sarong bulan.

An urog na magkakalain na mga diyalekto sa Amihanan, ipigtataram nin dai masobra sa 15,000 Laemae (, Lemei, Lama), sarong angkan na may bilang na 50,000 katawo na bahagyang nalubog sa laog kan Lisu Ipigtataram an mga ini sa ngunyan bilang duwang tataramon kan ISO 639-3:
 Panyi, pigtataram kan mga tawo na inaapod na Lemo () sa Salog Nu (sa itaas kan Salween) sa Lushui County.
 Lama, ipinagtataram kan mga tawong inaapod na Lama () sa Salog Lancang (sa itaas kan Mekong) sa Lanping County asin Weixi County.

Nagtao si Wang Feng (2012) nin mga minasunod na mga pagtitipo para sa siyam na mga diyalekto:

Bai 
Kasulnopan
Gongxing (), Lanping County
( panginot na sangay)
Enqi (), Lanping County; Jinman (金满), Lushui County
Tuoluo (), Weixi County
Ega (), Lushui County
Kasubangan
Mazhelong (), Qiubei County
(panginot na sangay)
Jinxing (), Jianchuan County
Dashi (), Heqing County
Zhoucheng (), Syudad nin Dali

Pigdokumento man ni Wang (2012) an sarong diyalektong Bai sa Xicun, Dacun Village, Shalang Township, Syudad nin Kunming (昆明市沙朗乡大村西村).

Iskriturang Bowen

Iskriturang Bowen (), na midbid man sa Iskriturang Kwadradong Square Bai (), Iskriturang Hanzi Bai (), Iskriturang estilong Hanzi na Bai (), o Suanoy na Iskriturang Bai (), sarong iskriturang logograpiko na kaidto piggagamit kan mga tawong Bai, pigangkop gikan sa Hanzi tanganing magsakto sa tataramon na Bai. Piggagamit an iskritura na iin kan panahon nin Nanzhao sagkod sa kapinunan kan Dinastiyang Ming.

An Shanhua tablet (山花碑), gikan Dali Town sa Yunnan, naglalaog nin mga rawit dawit na nakasurat gamit an tekstong Bowen text hali sa Dinastiyang Ming kan pararawit na Bai na si Yang fu (杨黼),  《詞記山花·詠蒼洱境》.

Mga halimbawa
Nge, no - Ako
Ne, no - Ika

Cai ho - Pulang manok
Gei bo - Tandang 
A de gei bo - sarong Tandang

Ne mian e ain hain? - Anong pangaran mo?
Ngo mian e A Lu Gai. - An pangaran ko iyo si A Lu Gai.
Ngo ze ne san se yin a biu. - dai taka bistado.

Ngo ye can. - Nagkakakan ako.
Ne can ye la ma? - Nagkakan kana?
Ne ze a ma yin? - Siisay ka?
Ne ze nge mo a bio. - Bako ika an sakong ina
Ngo zei pi ne gan. - Mas halangkaw ako saimo.
Ne nge no hha si bei. - Dai mo ako papabuhian.

Mga tala

Mga gunuan

Pigsambit na mga gibo

Mababasa pa lalo
 Allen, Bryan and Zhang Xia. 2004. Bai Dialect Survey. Yunnan Nationalities Publishing House. . CLDF Dataset at Zenodo: .
 
Wāng, Fēng. 2013. Báiyǔ yǔ báizú de liúbiàn: Duōjiǎodù jiéhé de shìyě 白語與白族的流變：多角度結合的視野. In Fēng Shí and Gāng Péng, editors, Dàjiāng Dōngqù: Wāng Shìyuán Jiàoshòu Bāshísuì Hèshòu Wénjí. 大江東去：王士元教授八十歲賀壽文集. City University of Hong Kong Press.
Xú, Lín and Yǎnsūn Zhào. 1984. Báiyǔ Jiǎnzhì 白语简志. Mínzú Chūbǎnshè.
Yuán, Míngjūn. 2006. Hànbáiyǔ diàochá yánjiū 汉白语调查研究. Zhōngguó Wénshǐ Chūbǎnshè.
Zhào, Yǎnsūn and Lín Xú. 1996. Bái-Hàn Cídiǎn 白汉词典. Sìchuān Mínzú Chūbǎnshè.
Dali Prefecture Bai Cultural Studies Editorical Committee [大理白族自治洲白族文化研究所编]. 2008. Dali series: Bai language, vol. 3: Vocabulary of the dialects of the Bai people [大理丛书·白语篇 卷3 白族方言词汇]. Kunming: Yunnan People's Press [云南民族出版社].  [Contains word lists of 33 Bai language datapoints.]

Mga panluwas na takod
Bai basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database

Mga tataramon na Sino-Tibetano
Mga tataramon na Tonal
Mga tataramon kan Yunnan