لاچین رایونو
لاچین رایونو — آذربایجان جومهوریتیندا اینضیباطی – اراضی واحیدی. اینضیباطی مرکزی لاچین شهری‌دیر. لاچین رایونو ۱۸ مئی ۱۹۹۲ (میلادی)-جی ایلده ائرمنیستان جومهوریتی سیلاح‌لی قوه‌لری طرفیندن ایشغال اوْلونوب. رایون‌دا بیر شهر، بیر قصبه (قایغی قصبه‌سی)، ۱۲۵ کند اوْلموش‌دور.

آذربایجانین جنوب-غربینده، داغلیق اراضی‌ده یئرلشیر. شیمال‌دان کلبجر، شرقدن خوجالی، شوشا و خوجاوند، جنوب‌دان قوبادلی رایونو ایله، غربدن ایسه ائرمنیستانلا همسرحددیر. رایون مرکزی‌نین باکی شهری ایله شوسسه یوْللا آرا مسافه‌سی ۴۵۰ کیلومتر  خان‌کندی دمیر یوْلو ایستگاهینی ایله آرا مسافه‌سی ایسه ۶۰ کیلومتردیر.

۱۸۲۸ (میلادی)-جی ایل روسیه-ایران ساواش‌لاریندان سوْنرا باغلانان تورکمن‌چای عهدنامه‌سینه اساساً، بؤلگه آذربایجان جومهوریتیین ترکیبینده روسیهیا قاتیلیب. روسیهنین حمایه‌سی آلتیندا گونئی قافقازا عثمانلی ایمپیراتورلوغوندان و ایراندان ائرمنیلرین کۆتلوی(توده) شکیل‌ده کؤچورولوب مسکونلاشدیریلماسینا باشلاندی. آنجاق لاچین بؤلگه‌سینه ائرمنیلرین مسکونلاشدیریلماسی مۆمکون اوْلمادی.

آذربایجان جومهوریتیدا خان‌لیقلار لغو ائدیلدیک‌دن سوْنرا، لاچین بؤلگه‌سی ۱۸۲۹ (میلادی)-جو ایلدن یئنی یارادیلان قاراباغ ایالتینه قاتیلیب، 
۱۹۰۵-۱۹۰۷ و ۱۹۱۴-۱۹۲۰-جی ایللرده لاچینین دا داخیل اوْلدوغو زنگزور بؤلگه‌سینده سیلاح‌لی ائرمنی دسته‌لری‌نین تؤرتدیی قیرغینلار نتیجه‌سینده تخمیناً یاریم میلیون موسلمان هلاک اوْلموش‌دور.

آذربایجان خالق جومهوریتی یارادیلدیق‌دان سوْنرا دا قاراباغی و زنگزورو منیم‌سمک اۆچون انرمنیلرین اراضی ایدعالاری نتیجه‌سینده کۆتلوی(توده) قیرغینلارلا داوام ائدیر. ائرمنی تاخیمی آندرونیک نه یوْللا اوْلورسا-اوْلسون اؤز سیلاح‌لی قوه‌لری ایله برابر گوریس، لاچین، شوشا ایستیقامتیندن قاراباغا داخیل اوْلماق، اوْرانین ائرمنی اهالی‌سینی آذربایجان جومهوریتی حکومتینه قارشی قال‌دیرماق، تخریباتلار تؤرتمک و بؤلگه‌ده اطاعت‌سیزلیک یاراتماق ایستییردی. بۇ مقصدله آندرونیک بیر نئچه مین‌لیک اوْردو ایله زابوخ کندینی کئچه‌رک لاچین ایستیقامتینده ایرلیلمه‌یه باشلادی. بۇ مسئله‌دن اوّلجه‌دن خبر توتان، بؤلگه‌نین نفوذ صاحیبلریندن بیری، قاراباغین ژنرال قوبرناتورو خوسروو بی سولطانووون قارداشی سلطان بی سولطانوو، اؤز پارتیزان دسته‌سی ایله لاچین-زابوخ یوْلون‌داکی بیر دره‌ده پوسقو قوراراق آندرونیکین قوشونونو محاصره‌یه سالدی.  بۇرادا تقریباً بیر گونلوک چوْخ قان‌لی دؤیوشلر گئتدی. بۇ دؤیوشلر زامانی ژنرال آندرونیک دئمک اوْلار کی،  بۆتون قوه‌سینی ایتیره‌رک بیر نئچه نفرله گۆج‌له قاچماغا ایمکان تاپدی. دره بۇ دؤیوش‌دن سوْنرا خالق آراسیندا  "قان‌لی دره" آدلاندیریلدی.

بۇ مغلوبیت‌دن سوْنرا دا ائرمنی سیلاح‌لیلاری تئز-تئز بؤلگه‌ده قیرغینلار تؤره‌دیر.   آندرانیک آذربایجانین بۇ بؤلگه‌سینده دایم ثابت‌لییی پوزماق، زنگزور و قاراباغ توْرپاقلارینی ایشغال ائتمک اۆچون روسیه نین مالییه دستیی ایله یئنی-یئنی سیلاح‌لی قروپلار یارادیردی. 

آذربایجان خالق جومهوریتی حکومتی اؤلکه‌نین اراضی بوتؤولویونو تامین ائتمک اۆچون زنگزورا قوشون حیصّه ‌لرینی گؤندریر. داغ ایستیقامتینده آپاریلان دؤیوشلرده سلطان بی سولطانووون رهبرلییی ایله لاچین سیلاح‌لی دستللری ده ایشتیراک ائدیر. دؤیوشلر  آذربایجان قوشون حیصّه ‌لری‌نین اۇغورو ایله باشلاسا دا داغی الده ساخلاماق مۆمکون اوْلمادی. تئزلیک‌له بؤلگه قیزیل اوْردو حیصّه ‌لری طرفیندن ایشغال اوْلون‌دو.

آذربایجان رایونلاری

قایناقلار 

آذربایجان جومهوریتینین شهرلری