علی بیگ حسین زاده
علی بیگ حسین زاده علی بیگ حسین‌زاده (علی حسین توران) (24 فوریه 1864، سالیان، باکی قوبرنیاسی، روسیه ایمپراتورلوغو – 17 مارس 1940، ایستانبول) — آذربایجان ادیبی، فیلوسوف و ادبیات تنقیدچیسی، 20.عصر آذربایجان-تورک ایجتیماعی فیکری نین ان گؤرکملی نوماینده‌لریندن بیری. اوزون مودت عالیم، حکیم، رسام، شاعیر، تنقیدچی، ترجومه‌چی، موعلیم، ژورنالیست کیمی فعالیت گؤسترمیش، بو ساحه‌لرین هر بیرینده اؤزونه‌مخصوص ایز قویموشدور.  

20. عصر آذربایجان مطبوعاتی و پوبلیسیستیکاسی ساحه‌سینده موستثنا خیدمت‌لری واردیر.  

  آذربایجان جومهوریتی ناظیرلر کابینه‌سی نین 7 مئی 2019-جو ایل تاریخلی، 211 نؤمره‌لی قراری ایله علی بیگ حسین‌زاده آذربایجان جومهوریتینده اثرلری دؤولت واریداتی اعلان ائدیلن مؤلیف‌لرین سیاهیسینا داخیل ائدیلمیشدیر.

یاشامی 
 1864-جو ایل 24 فوریه‌ده سالیاندا آنادان اولموشدور. کیچیک یاشلاریندا ایکن عاییله‌سی ایله بیرلیکده تیفلیسه کؤچموشدور. آتاسینی ائرکن ایتیرن ع.حسین‌زاده او زامان قافقاز شیخ‌الاسلامی اولان باباسی آخوند احمد سلیانی‌نین حیمایه‌سینده بؤیوموشدور. تیفلیس گیمنازیاسینی بیتیرمیش (1875–1885)، اوشاق‌لیق و طلبه‌لیک ایل‌لرینده تورک، فارس، عرب، آلمان و روس دیل‌لرینی اؤیرنمیشدی.  

  علی بیگ حسین‌زاده باباسی شئیخ احمد ایله اونون دوستو آذربایجان دراماتورقونون بانیسی، ایجتیماعی خادیم میرزه فتحعلی آخوندزاده‌نین (1812–1878) صؤحبت‌لریندن فایدالانمیش و اونلارین تربیه‌سی آلتیندا زامانی‌نین ادبی چئوره‌سینی تانیمیشدی. گیمنازیادا تحصیل آلدیغی دؤوردن اعتیباراً تورکجه‌یه، تورکچولوگه و تورکیه‌یه دایانماق گرکدیگی فیکری‌نین یارانماسیندا شئیخ سلیانی‌نین و میرزه فتحعلی آخوندزاده‌نین بؤیوک تاثیری اولموشدو.

  گؤرکملی ایجتیماعی خادیم ضیا گؤکآلپ (1876–1924) علی بیگ حسین‌زاده دن بحث ائدرکن اونون روسیه‌ده‌کی میلتچی‌لیک جریان‌لاری‌نین تاثیری ایله تورکچو اولدوغونو، کالجده ایکن گورجو گنجلریندن سون درجه میلت سئور اولان بیر یولداشی‌نین اونا میلت سئوگیسینی آشیلادیغینی یازمیشدیر.

  علی بیگ حسین‌زاده، باباسی قافقاز شیخ الاسلامی احمد حسین‌زاده‌نین و میرزه فتحعلی آخوندزاده‌نین تربیه‌سی، اونلارین صؤحبت‌لری‌نین تاثیری آلتیندا بؤیوموشدو. شوبهه‌سیز کی، اوندا آرتیق میلت سئوگیسی اوشاق‌لیقدان فورمالاشمیشدی. دیگر طرفدن، حلمی ضیا اولکن‌ین قئید ائتدیگی کیمی، تورکچولوکله باغلی فیکیرلرین فورمالاشماسیندا علی بیگ حسین‌زاده‌یه بو ایکی شخصیتین بؤیوک تاثیری اولموشدور. میرزه فتحعلی آخوندزاده ضیا گؤکآلپ طرفیندن ده بؤیوک تورکچو کیمی قبول ائدیلمیشدیر. بو فاکت‌لار ضیا گؤک‌آلپ‌ین علی بیگ حسین‌زاده حاقیندا یازدیقلارینی تکذیب ائدیر. 

  ضیا گؤک‌آلپ روسیه‌دن ایستانبولا گلن علی بیگ حسین‌زاده‌نین طیبیه‌ده تورکچولوگون اساس‌لارینی ایضاح ائتدیگینی،  " توران "  آدلی شعیری‌نین تورانچی‌لیق (پان–تورانیزم) ایدئولوژی‌سی‌نین ایلک گؤرونومو کیمی دَیرلندیرمیشدیر.

  1885-جی ایلده سانکت-پتربورق اونیورسیتتی‌نین ریاضیات فاکولته‌سینه داخیل اولموش، هم ده شرق فاکولته سینده گؤرکملی پروفسورلارین موحاضیره‌لرینی دینله‌میشدی. بورادا دؤورون مشهور علم خادیم‌لری – دمیتری مندلیئف، یقور واقنر، نیکولای منشوتکین، نیکولای بکتوف، والنتین ژوکووسکی و باشقالاریندان درس آلان ع.حسین‌زاده ایمپراتورلوغون پایتاختیندا گئدن ایجتیماعی-سیاسی پروسه‌لرله ده یاخیندان تانیش اولور، "خالقچی‌لار‌"  حرکاتینا رغبت بسله‌ییر. بیر سیرا اینقیلابچی طلبه‌لر کیمی، او دا سانکت-پتربورقدان اوزاقلاشماق مجبوریتینده قالیر.  

  روسیه ایمپراتورلوغونون  پایتاختینداکی ایجتیماعی-سیاسی تلاطوم‌لرله علاقه‌دار اولاراق ع.حسین‌زاده تورکیه‌یه، ایستانبولا گلیر و بورادا دارولفونوندا عسگری-طبیشه فاکولته‌سینده تدریس آلماقلا دِرماتووئنرولوق ایختیصاصی و یوزباشی حربی روتبه‌سی قازانیر. 1897-جی ایلده او، قیرمیزی آی‌پارا جمعیتی هئیتی‌نین ترکیبینده ایتالیایا گئدیر. اوچ ایلدن سونرا گئری قاییداراق موسابیقه یولو ایله ایستانبول دارولفونوندا عسگری-طیب فاکولته‌سینده پروفسور کؤمکچیسی وظیفه‌سینه تعیین ائدیلیر. او بورادا دا اینقیلابچی گنج تورکلر حرکاتینا قوشولدوغوندان و " ایتیحااد و ترقی "  پارتیاسی‌نین ایلک اؤزه‌گینی یارادان‌لاردان بیری اولدوغوندان تعقیب اولونور.  

  علی بیگ حسین‌زاده 1940-جی ایلده ایستانبولدا وفات ائدیب.

اتک یازی‌لار 
آذربایجانلی فیلسوفلار
تورکچولر
تورکچولوک
یازیچیلار

آذربایجان فیلوسوفلاری