اویغور سوی‌قیریمی
اویغور سوی‌قیریمی — چین حؤکومتی طرفیندن چین خالق جومهوریتی‌نین شینجان اویغور موختار بؤلگه‌سی  داخیلینده و اطرافیندا یاشایان اتنیک اویغورلارا، او جومله‌دن دیگر اتنیک و دینی آزلیق‌لارا قارشی تؤره‌دیلن اینسان حوقوق‌لاری پوزونتولاری. چین حؤکومتی 2014-جو ایلدن بریچین کومونیست حیزبی‌نین باش کاتیبی سی تسینپین رهبرلیگی دؤورونده اکثریتی اویغور اولان بیر میلیوندان چوخ موسلمانین هئچ بیر قانونی پروسه اولمادان حبس دوشرگه‌لرینده ساخلانیلماسینا گتیریب چیخاران سیاست یوروتموشدور.بو، ایکینجی دونیا ساواشیندان بری اتنیک و دینی آزلیق‌لارین ان بؤیوک میقیاسلی حبسده ساخلاما حالینا چئوریلمیشدیر.بو دؤورده مینلرله مسجید داغیدیلمیش و یا ضرر گؤرموش، یوز مینلرله اوشاق زورلا والیدئین‌لریندن آیریلمیش و گئجه‌گوندوزلی مکتب‌لرینه گؤندریلمیشدیر. 

  بو حرکت‌لر سینجاندا یاشایان خالق‌لارین زوراکی یوللا آسیمیلاسیونو، عئینی زاماندا اتنوسید و یا مدنی سوی‌قیریم کیمی ایضاح ائدیلمیشدیر.بعضی حؤکومت‌لر، آکتیویست‌لر، موستقیل غئیری حؤکومتی تشکیلات-لار، اینسان حوقوق‌لاری اکسپرت‌لری، عالیم‌لر و موهاجیرتده اولان دوغو تورکوستان حؤکومتی بونو سوی‌قیریم جینایتی‌نین قارشیسی‌نین آلینماسی و جزالاندیریلماسی حاقیندا کونوانسیوندا قانونی تعریفه جاواب وئردیگیندن سوی‌قیریم اولاراق قبول ائتمیشدیر. 

  چین حؤکومتی‌نین سیاستینه اویغورلارین دؤولت طرفیندن مالیه‌لشدیریلن حبس دوشرگه‌لرینده ساخلانیلماسی، مجبوری امک، اویغور دینی تطبیق‌لری‌نین تضییق آلتیندا ساخلانیلماسی، سیاسی تلقین، کسکین غدارلیق، زورلا قیسیرلاشدیرما،مجبوری دوغوم کونترولوو مجبوری اوشاق‌سالدیرما داخیلدیر. چین دؤولت آمارلاریندا 2015-جی ایلدن 2018-جی ایله قدر ان چوخ اویغور اهالیه مالیک اولان خوتان و کاشغار بؤلگه‌لرینده دوغوم نیسبت‌لرینده 60%-دن چوخ آزالما موشاهیده ائدیلمیشدیر.عئینی دؤورده بوتون اؤلکه‌نین دوغوم نیسبتی 9،69% آزالمیش، 1000 نفره 12،07 نفردن 10،9 نفره دوشموشدور.چینلی رسمی‌لر سینجاندا 2018-جی ایلده دوغوم نیسبت‌لری‌نین تخمیناً اوچده بیری قدر آزالدیغینی قبول ائتمیش، لاکین مجبوری عقیم‌لشدیرمه و سوی‌قیریمی خبرلرینی تکذیب ائتمیشدیر. سینجاندا دوغوم نیسبت‌لری 2019-جو ایلده 24% داها دا آزالمیشدیر، اؤلکه داخیلینده ایسه 4.2% آزالما موشاهیده اولونموشدو.  

  بین الخالق رئاکسیالار بیرمعنالی اولمامیشدیر. بیرلشمیش میلت‌لر قورومونا (بم) عوضو اولان بعضی دؤولت‌لر بیرلشمیش میلت‌لر قورومونون اینسان حوقوق‌لاری شوراسینا چین‌ین سینجانداکی سیاستینی پیسله‌ین آچیقلامالار وئرمیش، دیگرلری ایسه چین‌ین سیاستینی دستکله‌ین عکس فیکیرلری دستکله‌میشدیر. 2020-جی ایلین دسامبر آییندا بین‌الخالق جینایت محکمه‌سی چین اوزرینده قضایی صلاحیتی اولماماسی سببی ایله ایدیعا ائدیلن جینایت‌لرین اکثریتی اوچون چینه قارشی ایستینطاق تدبیرلری گؤرمگی ردّ ائتمیشدیر.آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لری دؤولت دپارتامنتی‌نین حوقوق مصلحت‌چی‌سی اوفیسی‌نین سوی‌قیریمی ثوبوت ائتمک اوچون کیفایت قدر دلیل اولمادیغی قناعتینه گلمه‌سینه باخمایاراق، 19 ژانویه 2021-جی ایل تاریخینده قطعیتلی اولدوغونو اعلان ائده‌رک چین‌ین اینسان حاقلاری‌نین پوزدوغونو اعلان ائدن ایلک اؤلکه اولموشدور. کانادانین عوام مجلیسی، هولندین مجلیسی، بؤیوک بریتانیانین عوام مجلیسی و لیتوانی سئیمی، ده داخیل اولماقلا بیر چوخ اؤلکه‌ده کی  قانون‌وئریجی اورقان‌لار چین‌ین حرکت‌لرینی سوی‌قیریم کیمی تانییان غئیری-مجبوری وساطت‌لر قبول ائتمیشدیر. دیگر اؤلکه‌لرده کی  مجلیس‌لر، مثلا، نیوزلند، بلژیکو چک جومهوریتی، چین حؤکومتی‌نین اویغورلارا موناسیبتینی  "آغیر اینسان حاقلاری پوزونتوسو "  یا دا اینسان‌لیغا قارشی جینایت کیمی تصویر ائده‌رک قینامیشدیر.

اتک‌یازی‌لار 
اویغورلار
چین
دوغو تورکیستان
سوی‌قیریملار