عباسی خلافتی
عباسیلر خیلافتی (۷۵۰-۱۵۱۷) () عرب خیلافتینده اومویلردن سوْنرا حاکیمیته ییه‌لنمی دؤولتی. و  بعضاً بغداد خیلافتی آدلاندیریلیر. عباسی خیلافتی‌نین ترکیبینه عرب اؤلکه‌لری، قافقاز، آذربایجان و  ایران(۹-جو عصرین اوّلینه قدر)، اوْرتا آسیانین جنوبو، میصر، و ده شیمالی آفریقا(۹-جو عصره قدر) داخیل ایدی. موستقیل دؤولت کیمی ۷۵۰-جی ایلدن ۹۴۵-جی ایلده، آل بویه سولا‌له‌سی طرفیندن ایشغال ائدیلنه  قدر مؤوجود اوْلوب. آل بویه سولا‌له‌سی بغداددا اوْنون ۱۰۵۵-جی ایلده سلجوق‌لولار طرفیندن آلینماسینا قدر آغالیق ائدیب. عباسی خیلافتی آدی آلتیندا هم ده، بغداددا (۷۶۲-۱۲۵۸)، اوْنون ائلخانیلر طرفیندن آلینماسیندان سوْنرا ایسه قاهیرهده، اوْنون عثمانلی ایمپیراتورلوغو طرفیندن ۱۵۱۷-جی ایلده آلینماسینا قدر مملوک سلوطانلارینین یانیندا   مؤوجود اوْلموش،  موسلمان دینی دؤولت قۇرولوشو فوْرماسی نظرده توتولور.

عۆمومی معلومات 
عباسیلر خیلافتی، الینده هم روحانی هم ده دونیوی حاکمیتیتی بیرلشدیرن خلیفه‌نین  باشچی‌لیغی آلتیندا اوْلان بیر دؤولت‌دیر.  دایاقلاری عرب طایفه لری اوْلان  امویلر خیلافتین‌دن (۶۶۱-۷۵۰) فرقلی اوْلاراق، عباسیلر خیلافتی داها چوْخ، بۇ دؤولته داخیل اوْلان مۆختلیف  اؤلکه‌لرین فئوداللارینین ماراقلارینی ایفاده ائدیردی.  ایلک عباسیلر دؤنمینده ۸-۹-جی عصرلرده ایران‌لی فئوداللاری اؤزل اؤ‌نم داشیماغا باشلادیلار. عباسیلر خیلافتینده اساس چیفتلیک (مزرعه) ساحه‌سی، سۇوارما یا اساسلانان ‌اکینچی‌لیک ایدی، اساس اۆرتیم (تولید)‌چی ایسه تحکیم‌لی وضعیته سالینان کندلی ایدی. کؤچری و اوْتوراق مالدارلیق همچین، آما ‌اکینچی‌لیک‌دن سوْنرا، مؤهوم ایدی.

قۇرولوشو 
توْرپاقلارین مؤهوم حیصّه ‌سی فورمال اوْلاراق دؤولتین مولکیتی حساب اوْلونوردو. بۇنون اساسیندا خزینه اکینچیلردن توْرپاق‌دان  و، دؤولتین سۇوارما  سیستمیندن  یارارلانما حاقی کیمی وئرگی ییغیردی. 
دؤولتین توْرپاغینین بیر حیصّه ‌سی اقطاع کیمی  ساواش خیدمتی‌نین تأمیناتی کیمی فئوداللارا وئریلیردی. 
اؤزل ایله توْرپاغی،  فئودالا محصولون ۵۰% و داها چوْخ قدرینی اؤد‌مک شرطی ایله، ایجاره‌یه گؤتورن کندلیلرین وضعیتی آغیر ایدی.

ساواش‌لر

عرب-خزر ساواش‌لری 

عباسیلرین دؤورو اساساً خزرلرله ساواشین سوْن دؤورونه عاییددیر.

عرب-بیزانس ساواش‌لری

عۆصیانلار

خورّمیلر حرکاتی 
فئودال آسیلیلیغین گوجلنمه‌سی، آنتی‌فئودال عۆصیانلارا گتیریردی. ان مشهورلاری –خوراسان‌داکی (۷۵۵)، اوْرتا آسیادا موغانین(۷۷۶-۷۸۳)، و آذربایجان‌دا خرّمیلرین(۸۱۶-۸۳۷)، طبریستان‌دا مازیارین(۸۳۹) و آیری عۆصیانلاری ایدی.

مدنیت و اینجه صنعت

علم

بغداد خیلافتی‌نین سوقوطو 

هولاکولر عرب خیلافتینه سوْن قوْیدولار.

نتیجه‌لر 
عباسیلر خیلافتی‌نین سوقوطو مواسیرلرینه سارسیدیجی ضربه اوْلموش‌دو. تاریخچیلر بۇ حادیثه‌نی دۆنیانین آخیری ایله مؤ قایسه ائدیردیلر، بغداد آز قالا ۵۰۰ ایل عرضینده اؤز اوّلکی قودرتینی برپا ائده بیلمه‌دی. شهرین آلینماسیندا اؤزل جانفشان‌لیق گؤسترن میسحی ارمنی و گورجولرین، و ده سلیب‌چی دسته‌لری‌نین ایشتیراکی بغدادین اهالیسینین کۆتلوی(توده) سویقیریما معروض قالماسینا گتیردی.  بعضی معلوماتلارا گؤره ۲ میلیون اهالی‌سی اوْلان شهرین اهالیسینین اکثریتی اؤلدورولموش و اسیر آپاریلمیشدی. عرب خیلافتی زامانی یارادیلمیش مثل‌سیز  مادی و معنوی ارث محو ائدیلمیش و تالانمیش‌دیر.

خیلافت قاهیره‌یه کؤچموش و ۱۵۱۷-جی ایلده میصر عثمانلیلار طرفیندن آلینان‌دان سوْنرا اوْنلارا کئچمیش.

شاهلاری 

اونلارین باشلانیشی سفاح‌دیر. سوندا هولاکوخان موغول شاهی اونلاری مغلوب ائتدی لاکین اونلارمیصر‌ین قاهره شهرینده حؤکومتلرین ایللرله ساخلادیلار.

قایناقلار

گؤرونتولر 

عباسیلر خلافتی