Madawdaw


Cenkongcen 成功鎮 
o('Amis a sowal:,Madawdaw,麻荖漏部落; Kuwaping a sowal: a sowl :Chenggong-Cen; Ngayngay a sowal:Sṳ̀n-kûng-chṳ́n; Payrang a sowal:Sîng-kong-tìn) , itiniraay i ka'amis no sakawalian no Posong kowan , isak'amisan malafiyaw ato Kakacawan, kawali o Taypinyang, katimol ato cila'ed to Lilisan-lotok (sawalian lotok)malafiyaw ato Fafokod, isaka'amisan no saka'etip madado'edo ato Foli-siyang(Kongpo) no Kalinko kowan.o kakahad ira ko 144 km², o sakasepat ko katata'ang i polong no Taywan,  o faco no sera maiheco a to'edaw,o kato'edaw no lilis no riyar o sakakaay i Taytong kowan, isakwalian o lihecoay a dafdaf, isaka'etipan o Riyaran-tokos. o kalosowal to ladayay romi'ad o sowal no 'Amis.

Tada patahtahay to foting a saka'orip itini, nawhani, mita'elifay ko kurosiyo(黑潮 Dipon a sowal:くろしお  Kuroshio Current;o 日本暖流 hananay ho a mitahidang), o sakakaay konifotingan itini i Posong ato Kalinko,orasaka malasakakaay a niyaro' no Posong, o kakahiceraan ho no Posong a kowan.o

Rikisi(歷史) 

o telang a ngangan o " Madawdaw", ikor to mafalic to "singko" kongangan, ikor tono Sakatosa-lalood no kasakitakit ta miliyaw heca mafalic to "cenkong", o sakakaay a kahiceraan no mifotingay tamina i sakawalian no Taywan. o lalengatan no Madawdaw a ngangan adihay ko masasiromaromay a pangangan, tahira i saikoray to a mihecaan no Mancin o niyaro' ato liomah no 'Amis a finacadan itini.Tahira to Minko34 miheca tangsoay i kaleponan no Sakatosa-lalood, ira ko tolo a niryaro' ko cinganganay to "singko", o sakarawraw ko niha'enan no Syosifo ko kapifalic tono aniniay a ngangan. o kakitaan ato tadamaanay tamdaw no singko nona singko a kaitiraan matiya o faco no Anpin-minato(ānpíng gǎng), ira heca ko pilingangan to Cengkuwangaw(Folalacay), ora sa o  "cengkon", "cengkuang" ato "singkang) a ngangan sano payrangen  miliniay kongiha' ora to ko palaheci a mifalic a pangangan to "cengkon" tahanini.

o nanomihecaan a kowan:

Tatapangan no Ngangan 

I’ayaw no 1920 miheca o kahiceraan no mikowanay ato sofitay no Cenkongcen ko Folalacay, ikor to no 1920 miheca malinah ko mikowanay ato pacemahadan to ‘orip tayra Singko, pasasotiri’en ko Folalacay ato Singko, isafaay ho ko paniyaro’an no Folalacay to Singko, orasaka o Mamangay Singko hananay a pangangan ko Folalacay.

Folalacay:o paniyaro’an no Folalacay ira ko kasajihaway a patelian to tamina, itiya ho I sakawalian no Taywan ‘edeng o Kalinko ato Piyuma(aniniay a Posong), o Folalacay to ko sakakaay I sawali, i sasifo’an no niyaro’ no ‘Amis ato niyaro’ no Kaliyawan ko kaitiraan no Folalacay, kaci’epocan no kacacofelisan no maamaan dafong, orasaka ’aloman ko mipatiyamay a payrang maro’ itini, o dengan o kamaro’an no payran kona niyaro’ i sawalian. Yo pacemahad to lotolotokan ato misawidang to Yincumin(開山撫番) sanay a demak no Kuwaping, malaparanaan ko Folalacay to pipamatang no Kuwaping to tata’eman no lotok no Kalinko ato Posong, caay ka o nipaliwalay aca tayal itini, ira ho kona sofitay ato katayalan, orasaka tongal sato ko kacemahad itini.

1889 miheca mipatireng ko Kuwaping to “Kuwangsiyang”(廣鄉) kadademakan, o Folalacay ko kahiceraan. I pikowanan no Dipon, i kadademakan a faco matokitok mapatireng ko aocoran, capa’kadademakan a masasiromaromaay a ngangan no katayalan, nikawrira o Folalacay ko kahicerran no polong a demak, tahira to i 1921 miheca malinah ko capa’kadademakan tayra i Singko, 1931 miheca mapalasawad ko Folalacay a kowan, laheci sato a mapalasawad ko polong a tayal no sifo i Folalacay.

Ono saka’orip a demak, i kalala’edan no 1912 miheca tahira i 1919 miheaan, mapatireng ko “kacemahadan no katayalan kumiay no Posong”, “nipatatekoan ko payso saktayal no Kuwangsiyang”, “aocoran no nisanga’ay to lakes a kaysiya no Taywan” ko kaadihay no matayalay kumiay, onini ko sakacemahad no Folalacay. 

Singko: o so’elinay a kacemahadan no nitaro’ no Singko latek i 1920 mihecaan, matatoor a pahicera ko lonan itini, malaheci to ko lalan tahira i Posong, 1921 miheca malinah ko niocoran kowan tayra i Singko, 1922 miheca mapado’edo a malaheci ko sapifalah to nanom a ci’eci’, sapinanom a demak, nisahalakaan a lalan, patireng to katayalan no niocoran kowan, sanoyanan sato malakahiceraan no sawalian a kadademakn, paliwalay ko Singko. Yo malaheci to ko minato no singko tongal sa ko kali’eki no kacemahad no Singko,mahapinang ko katongal no patiyamay ato kumiay.  

Ikor to no Sakatosa-lalood oy ani patirengan a niyaro’ i 1922 miheca mahapinang ko kalacecay no katelangay niyaro’ ato Madawdaw niyaro’, o sakakaay a patiyamay itiraay to i masalipaay a maci, o conghuwa-ro o sakakaay a kinko ato patiyamay no Singko, itira i kacacofelisan ato cengko-ro iraay itiya ho ko pasera’an no paso, ora ko sakacemahad no itiniay a patiyamay. i tatong-ro ato congsan-ro adihay ko paseraan no lafang ato kakomaenan to iriyaray a kakaenen,o kahiceraan no tayniay a lafang itini.

Tamdaw (人口) 
Do’edoen ko pisa’osi no citodongay to demak no kalotamdaw no Posong kowan ato citondongay to kika no Sakakaay Citondongay to Laloma’an Demak, i 2022 mihecaan ira ko 5.4 cicing ko parod, ira ko 1.3 ‘ofad ko tamdaw no Cengkong-Cen,o sakatolo ko ka’aloman no kowan no Posong(mido’edoay to Taytong-si ato Pinan-siyang); o kaditek no tamdaw dengan 92 km² ko tamdaw, i polong kowan no Taywan a kaditek o sakatolo nani ikoren a misa’osi( dengan ci kaka to Fonglin-cen ato Poseko no Kalinko kowan). O sakakaay ko kaadihay no tamdaw o Madawdaw niyaro’ , o sasafaay ko tamdaw o Poay-li, i 2022 miheca a sa’osi o Madawdaw ira ko 2,938 ko tamdaw, o Poay-li ira ko 608 ko tamdaw.

Taliyokan no ’orip (成功次生活圈) 
O taliyokan no ’orip o Kakacawan, Madawdaw ato Fafokod, o Sinko ko kahiceran no ladayay ’orip. Itini tona toloay a kowan o Sinko ko malikecay ko maamaan saka’orip, o kaitiraan no kalosakowan itini, ira heca ko Sakakkaay a Niocoran a Paisingan no Posong itini, o mido’edoay to Posong ko kaira no maamaan.

Sieci(政治) 
O sakakaay a kowan no Cengkong-cen ko kofa no Madawdaw,ono niyahpikowanan itini i faco no sieci no Conghuwa-Minko, o citodongay patokeled a midemak to nipatorodan no Kinsifo ato Sakakaay-sakowan no kitakit,o mikantokay to demak no kofa o Kinsifo no Posong. 

O tapang no kofa oni sinkiwan no finawlan no misasingkoay, sepat ko katayal, manga’ay pararid to kinacecay riyad. Itini i kofa ira ko kalomaocan to hademak, o sakakaay misetekay to hadademaken konini. I la’eno no tapang no kofa sakilacen to enemay ke tosa si polong han falo ko ilaloma’ay a matayalay ato tolo mikotoday matayalay.

O kalomaocan no taypiyaw ko sakakaay a haratengan-sakowan (民意機關) no finawlan, mitayhiw to polong a tandaw no misasingkoay. O taypiyaw o finawlan ko misinkiway, sepat miheca ko katayalan, manga’ay pararid to kinacecay riyad. O polon a taypiyaw ira ko cecay safaw ko tamdaw, malakilac to tosa a pisinkiwan etal, o sakacecay pisinkiwan etal Lalima ko taypiyaw, o sakatosa pisinkiwan etal ono i dafdafay yincumin, enem ko sasinkiwn a taypiyaw, o kakeridan ato midamaay kakeridan o polong a taypiyaw ko misinkiway.

O tapang no kofa:

O niyar’ kowan(行政區劃) 

Poayli(大濱): itiraay i salawacan no ‘alo no Sa’aniwan.  

   Sa’aniwan niyaro’

  Tomiyac niyaro’

Folalacay etal(小湊):itiraay i Folalacay

   ’Aw’awan niyaro’

  Dadowacen niyaro’

  Folalacay niyaro’

  Mararo’ong niyaro’

Pisilian etal(三仙里): itiraay i sakatimoalan-’alo(富家溪)

   Pisirian niyaro’(Nowalian)

  Tapolp niyaro’

  Singnong niyaro’

  Cirokohay niyaro’

Madawdaw, Congci ato Conglin:itiraay I sakatimolan no Singko-’alo(Pananiwan)

   Madawdaw niyaro’

   Cikomihay niyaro’

                                                                   Cilikesay niyaro’

Hepin-li(鹽濱, Kaheciday):itiraay i katimol no Madawdaw

                                                                    Pa’epian niyaro’

                                                                    Kaheciday niyaro’

                                                                    Fafungan niyaro’

Sinki-li etal(Torik): itiraay i salawacan no Marongarong 'alo

    Paongaongan niyaro’

    Fongcien niyaro’

    Torik niyaro’

     Sincun niyaro’

     Piyoxo niyaro’

Minato(港口) 
Cengkong minato: o Singko minato hananay ho a pangangan, o sakakaay a pahiceraan no mifotingay tamina i sawalian no Taywan, ira ho ko roma a Fokang minato, o sakatosa kasasa’eran no minato, o kaciki a foting ko cinganganay itini.

Folalacay minato:o masakihaway kona pahiceraan no tamina itini, cowa ka tata’ang, nikawrira i’yaw cecay so’ot ko mihecaan pahiceraay to ko tamina no Kuwapin itini, o kasaopoan noya milooday to Cepo’ a sofitay no Kuwapin.

Kihaw minato:itiraay i katimol no Pisirian a kihaw, itiya ho o dadangoyan aca ko pahiceray itini, i 1986 miheca a misanga’ tona minato. Ono Kuwaping a pangangan o “基翬” hananay i, o miriniay to pangangan no ’Amis a sowal to kihaw hananay.

Pitilidan(教育) 

Itini i Singko ira ko cecay a kocong ato enem a no kaemangay a pitilidan:

Nipatirengan no kinsifo a kocong no Singko(臺東縣立新港國中) o sa'yaway mipatirengan i sawalian a Ccong (第一所東部的初級中學)

Cengkong ka’emangay pitilidanno Cengkong-cen(成功國民小學)

Sanmin ka’emangay pitilidanno Cengkong-cen(三民國民小學)

Congsiyaw ka’emangay pitilidanno Cengkong-cen(忠孝國民小學)

Sansien ka’emangay pitilidanno Cengkong-cen(三仙國民小學)

Sinyi ka’emangay pitilidanno Cengkong-cen(信義國民小學)

Paisingan(醫療) 
’ Aocoran no Posong paisingan a paisingan i Cengkong no Sakakaay Citodongay to Paisingay Demak(衛生福利部臺東醫院成功分院).

Eisiesiyo no Cengkong-cen(成功鎮衛生所).

O rocokan no ponka(文化遺產)

1.Loma’ ni Songamiya Kacutaro(菅宮勝太郎，Dipon a sowal:すがみや かつたろう,故居). 
Malatapang no padamaay-kowan no Singko i 1922 miheca sakapito folad saka 4 romi’ad(ono aniniay a tapang no kofa), I’ayaway ho tapang no padamaay-kowan no Singko, kiing no Posong-kowan a kalomaocan, kakeridan no picaliwan to payso a kumiay. Misa’icelay mipalalan to nani Singko tayra i Kakacawan ato Koladot a lalan,no Singko ato minato no Singko. I 1932 miheca ira ko sowal no tapang to sapipalinahaw tayra I roma a niyaro’ , ona sato ci Songamiya Kacutaro mana’ay a malinah, orasaka sawad sato malatang, I 1937 miheca saka 10 folad mala kiing no Posong-kowan a kalomaocan, sakatahada’ocaw a maro’ itini I Singko saka patireng han ko sakarihadayaw a loma’ itini. 1943 miheca mapatay, mado’edo ko pipalimo’ot ningra a matadem I Singko, I 1974 miheca ira ko teloc ningra a tayni I Singko a mi’asik to tadem ningra. 1990 miheca mipatireng ko sifo to Cengkon Riyaran-Kaocong Pitilidan I tadetademanno Singko itiya ho, orasaka mapalinah ko polong a tadem, yo makarkar to ko tadem ningra away to ko maamaan a mapohed orasaka away to ko ni’osawan.

2.Kyokai no Sa’aniwan no Ciwlo (宜灣長老教會): 
I1951 miheca saka 12 folad saka 1 romi’ad a mapatireng, I 1953 miheca saka 3 folad a malaheci, I 1974 miheca maprleng no faliyos orasaka miliyaw a misafaheloh a patireng. O misanga’ay tono aniniay a faco no kyokai ci Lay min-to(賴明德), nengengen I papotal matiya o tatipelok siyasing no Krismas, sa ira ko pacimil a pangangan to “ tatipelok kyokai”. 2003 miheca, matoro’ no Posong kowan to “cirikisiay loma”.

3.Kyokai no Tinsikiw no Sa’aniwan (宜灣天主教會): 
I 1953 miheca ni Yaw pin-yi sinpo to sapipatekaw to sowal no Pa’oripa itini lilis no riyar no Posong kowan. I 1957 saka 10 folad saka 21 romi’ad malaheci mapatireng. O ipapotalay a nengnengen matiya ko calok no honti, o cengel o kaohecalay o todongay o karihaday no hekal, orasaka pangangan heca to “rihadayay fafahi bo honti a loma’ “.

4. Kyokai no Piyoxo (小馬聖尼克教會): 
tiraay I niyaro’ no Piyoxo no Cengkon cen, o Payreng-huwi ko mipatirengay tona kyokai, o so’elinay a ngangan i o “Sieniko Katelangay kyokay no Piroxo”, oroma a pangangan i o “Sieniko Malitengay kyokai”.i 2005 miheca saka 9 folad saka29 romi’ad matoro’ no Posong kowan malarikisiay -loma’, ona kyokai mapahapinang to cidekay loma itini I Posong kowan, ciracira ira ko mitiliday to pakayniay tona kyokai a demak a mapalosiyang.

 I 1954 miheca kalakyokai han ni Yaw pin-ti simpo ko loma’ no pacoyakuay ci Lama’eni Takofan(張明祥) mipatenak to sowal no Pa’oripay ato mimisa. Oyabab sato matongal ko mitooray tamdaw no Piwoxo niyaro’,orasaka, misitapang to a patireng to kyokai, ‘aloman ko salikaka a mipadang a patireng.o sapatireng a payso o nani sa’elian ni Ce co-ci(Rev. Meinard Tschirky，1930-1992) I roma a kitakit ato nipa’acaan no salikaka to panay a payso, I 1968 miheca saka 8 folad saka 20 romi’ad a pateloc to kyokai, ira a tayni ko sikiyo ci Fi Sen-yin mipalemed to kalaheci nona kyokai, pangangan han to “Tinsikiw Sieniko kyokai no Piyoxo”.

5. Pikiningan ‘otoc no lalood no Madawaw(麻荖漏事件紀念碑): 
Mapatirengay i sak'etipan no Madawdaw a niyaro' ko piharatengan to sapanocay a 'otoc.Yo tayni i sawalaian no Taywan ko Dipon a mikowan, enengeng han nangra ko ‘’Amis a tamdaw masinanot ko pinangan, manga’ay a ocoren lahaday a mowanaen a papisakoli, itira to a milaplap tp finawlan a mipalalan, minga’a to lalan no cinamalay,mikarkar to minato. Orasaka matahidang ko I Folalacay tahira i Torik a tamdaw misakoli. I Mieci(1911) miheca saka 3 folad, milekal ko mikowanay a Dipong to o payci ko sapi’aca to kina’orip a payso saan, miha’emin a paci’eci a mi’aca to sapi’adop a kowang no ’Amis, orasaka, falic sato ko mi’adopay ko ladayay ‘orip no ‘Amis a tamdaw, palawina sato to liomah. Toya miheca ma’eminay to ko kowang a ma’aca yosanany no Sotok skakaay mikowanany no Dipon to Taywan, orasaka, tona mihecaan saka 6 folad satapang cowa to kapafeli to nikarorayan no kakita’an a payso saan. Tona miheca saka 5 folad, tayra ni Folalacay a mipadangay kowan no Dipon a ala to saikoray to a lifon ko kakita’an, minokay sato alalangiwngiw sato ko kakita’an, maala heca ko sapi’adop a kowang,ca ka palifong to katayalan, cifaloco’ sato ko ‘alomanay laplapen ita kona Dipon nga’ sato. Saka7 foald saka 25 romi’ad miocor heca papisanga’ to lalan, caka pakalaheci ko nipatorodan sa a mapoi’ tepi’ han no Dipon ko maipadangay kakita’an, ira to ko kilomot han to a mipalo no tayhin no Dipon.

6.O pinengnengan to ponka no 'Amis(阿美族民俗中心) 
O pinengnengan to ponka no 'Amis i saka'amisay lawac no maci  no Singko(Cennkong -Cen), o patekeday a misyokay to ponka no 'Amis a tamdaw. i 1995 miheca malahieci  a patireng tangsol han pacomod ko cifaloco'ay a lafang ato kalo tamdaw a panengneng, ira ko tosa a kofo ko kakahad no kaitiraan. ona nipatirengan a loma' no 'Amis i, nitiri'an ko nicukaan ni  Ciciiwa Sukietalo(千千岩助太郎ちぢいわ すけたろう)i 1943 miheca a pisalisinan loma' ato kamaro'an no Kalinko a loma ni 'Amis no itiyaay ho to'asan mihecahecaan, orasak ono Kalinko a loma' koninian cowa kono itiniay i sawalian a loma' no 'Amis, o pipasasotiri'an aca konini.I papotal ira ko nito'eto'an a dafong ato karawlaan a to pinengnengan, ano 'aloman ko lafang ma'edengay to a mapalo ko 2000 ko tamdaw, ona pinengnengan misakeray to sapihamham to lafang, o matiniay a pinengnengan to ponka no 'Amis iraay ho ingataay a niyaro' o Torik.

Pacefaday a tilid(註腳)

Pikafitan i papotal(外部連接) 

內政部戶政司全球資訊網
 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Sawali'an 'Amis