Maori


Maori finacadan(Māori 毛利人） 

ono Polinisiya tamdaw no Satimolan kanatal, itiraay i Niwsilan a Yincumin. Onian a finacadan nano to’asan awaay ko tilid o sowal aca ko iraay, i 1840 miheca misatapang to tilid no Latin malaniyahay a tilid. O pitooran i, o pakaso’elinay to maamaan a kawas. Ona Maori hananay a sowal no Maori finacadan o「masatamdaway」sanay ko tatodong nina sowal,nawhani, itiya ho tayni i Niwsilan  ko kohecalay a tamdaw nani Yoropa, o nian ko sapitahidang to niyah a tireng, o kohecalay a tamdaw o caayay ho kalatamdaway tora 「paka」hananay ko pitahidang to kohecalay tamdaw.

O sowal no mikakarkaray to tadem ato mikakingkiway to rikisi a citanengay, o nani Kuko kanatal ato Polinisiya ko nalacolan no Maori finacadan sanay. O roma sa a citanengay o Maori finacadan ato polong a Satimolan-kanatal a tamdaw sahetoay nani sa’etipan no Taypingyang a Taywan(臺灣) ko lalengawan nangra sanay.Orasaka, o sowal, o ponka ato no to’asan a loma’ malalaeday ato no ’Amis a loma’ saan, adihay ko malalecaday itini i ponka nona tosa a finacadan. 

O polong a tamdaw no Maori mata’elifay ko 70 ko ’emang, itini i Niwsilan ira ko 62 ko 'emang, i Ostorariya ira ko 12.6 ko ‘emang, itini i Ikiris ira ko 8 a cicing ko tamdaw, i Amirika ato i Kanata ira ko 4 cingcing ko tamdaw.

O cecay no sowal no sifo no Niwsilan ko sowal no Maori itini i Niwsilan.

Faco no niyaro’: o paranaan no syakay( 部落制度：毛利社會的基礎) 
Itini i syakay no Maori a finacadan, ano o mararamod to, milood to, ono ilisinan to a demak o laloma’an ko sakakaay. Kakoniyaro’ ira a mapatireng ko cecay a Pa hananay a kalisaotan, o pikacawan no niyaro’ konini,ilaloma nona Pa tadanatektekay.

Itiya ho cilacila ira ko lalood no niyaro’, orasaka, itiraan i tapolo no tokos ko patireng to Pa, ta manga’ay ko pisimaw to niyaro’. O matiniay Pa no to’asan no no Maori a ficanacan yo maro’ ho i Polinisiya iraay to,o kasasiromaroma no nipatirengan a Pa tada masasifeday, tata’ang heca ko taliyok.

O siyakay no Maori iraay ko kasasa’er, o sakakaay o palakakitaan sa’er,do’edosa i,o kalofinawlan ato kuly. O ca’edong,tilid no pising mahapinang to ko kasasiroma a kasasa’er. O palakakitaan sa’er cilosid to masengay, o sapifolaw o tadamaanay.ora sa o kuly onicepetan nani kalaloodan,sahetoay o ka’acekan ko tayal, o malosato’aya i kailisinan.Tada ma’eresay to tilid no kamay. O misakilangay a sayho takaraway ko nira a sofoc,o palakakitaan ko pakaenay cangranan.

Itini I pitooran a demak,mita’ongay to masasiromaromaay a kawa ko Maori finacadan,nikawrira, pakaso’elinay cangra to kaira no cecay a Pa’oripay Kawas ci lo Matua Kore,oninian a pakaso’elin to cecaay a kawas cowa ka leced to itiraay i Taypinyang a roma kitakit,nawhani, oninian ko sakarahoday no Maori finacadan mifalic to pitooran misakristo.

I’ayaw no kalalood,masakeraay ko Maori finacadan to Haka hananay a sakero, o sapatalaw to ’ada a sakero koninian. Masakero tona Haka i,o todongay palowad to kami a milood sanay a patalaw to lalooden a ’ada.I sakatimolay a kanatal no Niwcilan, mahela no kaying ko dangdaway a fakeloh, o kona’iay a tadamaanay a fokeloh(Pounamu) hananay a pangangan, o Fangcalay Dafong hananay no Maori finacadan koninian,orasaka o nakamayan a nisanga’an a maamaan dafong oningkiw,losid ato sapifolaw sahetoay oninian fakeloh ko sapisanga’.

Kawsan kimad (神話) 
Itiya ho awaay ko tilid no Maori finacadan,nano to’asan o kimad n o mato’asay ko sapiterek to nisaharatengan, tinako han o ’olic, nitilidan ato rayray no ngasaw. Tahira to i saka19 sici, o tintosi patenakay to sowal no kawas masanga’ ningra ko tilid no Maori,orasaka, adihay a maosaw k o Kawasan kimad, to’asan a kongko, o ilisin, pitooran ato harateng tono hekal sahetoay nisafaloco’an a nitilid,oninian a Kimad no Kawas o nidotocan nani Polinisiya, mapaheci itini I fa’elohay a kamaro’an a taliyokan. O niyaro’ ko sakakaay itini i faloco’ no Maori finacadan,tadaikaka ko pikokabgodo to to’as. O tamdaw no kimad no Kawasan no Maori cowa nisanga’an aca a tamdaw, ira heci ko no palapalaan a fali, riyar, kilakilangan kakarayan ato cilamalay tokod a maamaan. O kawas no Maori ira i palapalaan, orasaka o kawas no Maori todongay o palapalaan.

O rayray no Kawasan a sowal pakiromi’aden a mirayray sa’ayaway o misanga’ay to hekal,Maoi-kawas,Tafoci-kawasan tona toloay kimad, o sakakaay a tamdaw o malatamdaway a kawas,miliyaw heca malatamdaw, tadamahapinang ko nisaharatengan no tamdaw i kafalicfakic no kimad no kawas, tata’ang.ilaloma’ no nini i,onao fita’ol no hekal sanany a kimad no Kawasan.

Pacefaday Tilid (註釋)