Mobimiento sperantista
L Mobimiento Esperantista (Speranto-mobado) ye un mobimiento para dibulgar l Esperanto al redror de l mundo. Eisisten muitas rezones defrentes para alguien querer dibulgá-lo. Alguns l fázen para promober la paç mundial, outros simplesmente quieren se quemunicar cun pessonas atrabeç de l mundo, outros para ourganizar ls trabalhadores atrabeç de l mundo (percipalmente ls anarquistas), outros por motibos relegiosos, outros inda para promober la eigualdade lhinguística. Ls Sperantistas, por outro lhado, son cuncientes que solamente la dibulgaçon de l Speranto nun puode rializar esses oubjetibos, mas cunsidírun sou mobimiento cumo parte de la custruçon dun mundo melhor. Essa buntade de custruir un mundo melhor ye chamada puls sperantistas de "anterna eideo", ó "eideia anterna". Ua dedicaçon perfunda a esses fines houmanitários ye chamado homaranismo ("houmanitarismo").

Normalmente, ls sperantistas se chaman antre si "samideano" [sa-mi-de-á nel] (aquel que ten las mesmas eideias que you), palabra yá dicionarizada an pertués.

La base de l mobimiento sperantistas son ls clubes ourganizados la nible municipal, que son outónomos an todos ls sentidos, normalmente dirigidos puls sperantistas mais bielhos ó mais sperientes, ambora haba eileiçones regulares. Ambaixo de ls clubes municipales, puode haber "fakaj asocioj" (associaçones specializadas) por bairro, çtrito, religion, porfisson, etc. Las associaçones lhocales se ourganizan an Associaçones Staduales (ne l Brasil) que giralmente funciona solo cumo clube lhocal de la capital i agregador de ls trabalhos de l stado, sin poderes de anterferéncia nas associaçones lhocales. Nacionalmente eisisten las Lhigas nacionales (Liga Brasileira de Speranto ne l Brasil), sin poderes de anterferéncia. Un clube lhocal puode decidir se se agrega ó nun a la sue Associaçon Stadual, i esta puode ó nun se agregar a la Lhiga nacional. Eisiste, finalmente, la Ounibersala Speranto Asocio (UEA) (Associaçon Ounibersal de Speranto) an Roterdana que agrega las lhigas nacionales, tamien de forma boluntária i sin dreito la anterferéncias.

La Ounibersala Speranto Asocio, nomeia delegados nacionales, regionales i lhocales, la chamada delegita reto, cun mandato dun anho renobable andefinidamente. Ls delegados tentan cumprir ls pedidos de outros sperantistas relatibamente la anformaçones i ajuda, percipalmente an biaige, i reperséntan i defénden ls Stados Ounidos de própia einiciatiba, cunforme las circunstáncias i possiblidades. Ls delegados funciónan cumo "cunsules" , guardadas las debidas proporçones. La Tutmonda Sperantista Junulara Organizo (TEJO)(Ourganizaçon Mundial de la Mocidade Sperantista) anque tener surgido cumo ua ourganizaçon a la parte, hoije ye ua seçon de la UEA.

Anquanto la UEA ye ua ourganizaçon neutra, politicamente falando. Outras associaçones mundiales eisisten ne l Mobimiento Sperantista, cumo la Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) (Associaçon Mundial Apátrida) i la Speranta Cibito (Cidadanie Esperantista), que son politicamente angajadas. La SAT agrega socialistas i, percipalmente, anarquistas de to l mundo, ten, cumo la UEA, tamien ua rede de delegados, ambora cun outras funçones. Ne l ampeço, na década de 20 até la Segunda Guerra Mundial, la SAT tenie ua açon política mui atiba, sendo proibida de funcionar na maiorie de l países de l mundo, mas, hoije, funciona mais cumo ua associaçon cultural. La Cibito ye ua ourganizaçon recente, sou oubjetibo ye tentar que l Speranto seia reconhecido por ourganizaçones anternacionales amportantes, cumo l Baticano i la ONU. 

Mui útele son ls "serboj" (serbícios), ourganizaçones outónomas de scala mundial, cumo l Speranto korespondserbo 
i l Pasporta Serbo, que permiten als sperantistas se corresponder i biajar pul mundo. Hoije, la Anterneta i ls correios eiletrónico stan colocando l korespondserbo an segundo praino i esse serbício tende a zaparecer (ua carta puode lhebar até 40 dies para chegar!), mas l Pasporta Serbo stá se tornando cada beç mais útele.

De l punto de lhista lhinguístico, la Akademio de Speranto (Academie de Esperanto), academie de lhetras sperantista, ye la maior anstáncia. Eilha ye andependiente i outónoma. 

Eisisten muitas outras associaçones sperantistas, las "fakaj asocioj" (associaçones specializadas), outónomas ó nó, que reúnen zde colocionadores de selos até cientistas, cunforme la ária.

De qualquiera maneira, nanhun sperantista ye oubrigado la se associar a qualquiera grupo, nun percisa de diplomas ó decumientos para ser reconhecido cumo "samideano", segundo la Declaraçon de Boulogne-sur-Mer, basta que el saba Speranto i l use.

Speranto