Outómato
Formalmente, un outómato ye defenido cumo sendo un modelo matemático dua máquina d'estados fenitos.

Un outómato funciona cumo un reconhecedor dua detreminada lenguaige i sirbe para modelar ua máquina ó, se quejiren, un cumputador simples. Ye ousado, por eisemplo, an eiditores de testo para recoincer padrones. Un cunceito fundamental ne ls outómatos ye l cunceito de stado. Este cunceito ye aplicado la qualquiera sistema, por eisemplo, a la nuossa telebison. Las noçones de stado i sistema son tan onipresentes que fui zambolbido un campo de coincimiento chamado Teorie de ls sistemas. Ua telebison puode star ligada(on) ó çligada(ouff), tenemos anton un sistema cun dous stados.

L'un nible mais detalhado, podemos zeiar defrenciar ls canhales, causo an que podemos tener cientos de stados: un para çligada i ls restantes seneficando ligada ne l canhal N, eisiste siempre un númaro fenito de stados. Dada ua telebison, eilha nun stá solo nun de ls stados possibles, somos capazes de fazer mudar la telebison de stado.

Outómatos fenitos
San reconhecedores de lenguaiges regulares defenidos atrabeç de quíntuplas de la forma: 

  
  ye un cunjunto fenito nun bazio de stados de l'outómato;
  ye un cunjunto de simblos, chamado alfabeto d'antrada de l'outómato;
  ye la funçon de trasiçon de stados de l'outómato i sou papel ye l d'andicar las trasiçones possibles an cada cunfiguraçon de l'outómato. Esta funçon fornece para cada par "stado i simblo d'antrada" un nuobo stado para adonde l'outómato deberá mober-se.
  ye chamado stado enicial de l'outómato fenito. Ye l'estado pa l qual l reconhecedor debe ser liebado antes d'ampeçar sues atebidades.
  ye un subconjunto de l cunjunto Q de ls stados de l'outómato, i cuntén todos ls stados d'aceitaçon ó stados finales de l'outómato fenito. Estes stados son aqueilhes an que l'outómato debe treminar l reconhecimiento de las cadeias d'antrada que pertencen a la lenguaige que l'outómato define. Nanhue outra cadeia debe ser capaç de liebar l'outómato la qualquiera destes stados.

Por eisemplo:
 
M = ({La, B}, {0, 1}, f, La, {B}) 
f = (La, 0) Þ La 
 (La, 1) Þ B
 (B, 1) Þ B
 (B, 0) Þ La

Para este outómato fenito, reconhecen-se ls seguintes eilemientos: 

 stados de l'outómato: L'i B
 simblos de l'alfabeto d'antrada: 0 i 1
 stado final: B
 estado enicial: La
 lenguaige reconhecida: cadeias de dígitos binairos treminadas oubrigatoriamente por un dígito 1.

Outómatos a la pilha (ó pushdown)

San reconhecedores de Lenguaiges Libres de Cuntesto defenidos atrabeç de la sétupla de la forma: 
 M=(I, B, P, f, q0, z0, F)Adonde:
 I ye un cunjunto fenito nun bazio de stados de l'outómato a la pilha.
 B ye un cunjunto fenito nun bazio de simblos d'antrada ó átomos, chamado alfabeto d'antrada de l'outómato a la pilha. Ls simblos d'antrada son ls eilemientos de que son formadas las cadeias d'antrada submetidas al outómato para aceitaçon.
 P ye un cunjunto fenito nun bazio de simblos de la pilha, i forma l'alfabeto de la pilha. Ls simblos de la pilha  son ls códigos armazenados pul outómato an sue mimória auxeliar. Esta mimória, ne l causo de l'outómato a la pilha, ye ourganizada na forma dua pilha, ó seia, ls radadeiros dados armazenados son ls purmeiros la séren lidos de la pilha, i al alrobés.
 f ye la chamada funçon de trasiçon de l'outómato a la pilha, i ye cumpuosta dun cunjunto de porduçones que definen las regras de mobimentaçon de l'outómato a la pilha. Esta funçon mapeia l perduto cartesiano I X (B Ye {l}) X P ne l perduto cartesiano I X P*. An palabras, dado un stado, un simblo d'antrada i un simblo de pilha cuntido ne l topo de a mimória auxeliar, esta funçon detremina un nuobo estado de l'outómato i l nuobo cuntenido de l topo de la pilha (de cumprimiento qualquiera).
 q0 ye chamado stado enicial de l'outómato a la pilha, i ye un eilemiento de l cunjunto I. Ye l'estado an que se debe ancontrar l'outómato a la pilha eimediatamente antes de l'ampeço de l reconhecimiento dua cadeia d'antrada (q0 Î I).
 z0 ye un eilemiento de l cunjunto P, çtinto de ls demales  pula cumbençon de que sue persença, ne l topo de la pilha qu'amplementa a mimória de l'outómato, andica l'auséncia d'outros eilemientos na mesma. Ye un marcador de pilha bazie (z0 Î P).
 F ye un subconjunto de l cunjunto de stados I de l'outómato, que cuntén  todos ls chamados stados finales ó stados d'aceitaçon de l'outómato de pilha. Tales stados corresponden  àqueles ne ls quales l'outómato de pilha debe ancerrar l reconhecimiento de  todas las cadeias d'antrada que séian sentenças de la lenguaige defenida pul outómato a la pilha. Nanhue outra cadeia debe finalizar l'outómato an qualquiera destes stados.

Por eisemplo: 
 M = ( { La, B, C}, {0, 1}, {x, y},
 { f(La, 1, y) Þ (La, yx),
 f(La, 1, x) Þ (La, xx)
 f(La, 0, y) Þ (B, y)
 f(La, 0, x) Þ (B, x)
 f(B, 0, x) Þ (B, x)
 f(B, 1, xx) Þ (C, x)
 f(B, 1, yx) Þ (C, y)
 f(C, 1, xx) Þ (C, x)
 f(C, 1, yx) Þ (C, y) },
 La, y, {C} )

Este outómato reconhece cadeias binárias de la forma  adonde i  son anteiros nó-negatibos i  simboliza ua cadeia de  simblos  seguidos. 

Ous.: La cada trasiçon, ua sequéncia fenita de simblos de P ye anserida na pilha, sustituindo l simblo de l topo. Se la sequéncia fur l, eiquibale a l'açon "zampilhar". L'anserçon ye tal que l simblo mais a la squierda queda ne l topo de la pilha.

Ber tamien 

 Teorie de Outómatos
 Máquina de stado fenito
 Planeijamiento Outomatizado

Softwares
 .com Simulador de Outómatos - Software para criaçon, teste i cumberson de Modelos Formales. Cun anterface gráfica.
 SCTMF - Software para Criaçon i Teste de Modelos Formales.
 JFlap - Software amaricano para testes cun anterface gráfica.

Refréncias 
Outómatos fenitos

Teorie de ls outómatos
Teorie de la cumputaçon
Matemática çcreta
Palabras que difíren an bersones de la léngua pertuesa
Ciéncia de la cumputaçon