নাৰ্গেছ মহম্মদী
নাৰ্গেছ মহম্মদী (; জন্ম: ২১ এপ্ৰিল ১৯৭২) এজন ইৰানী মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী আৰু শান্তিৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী। বৰ্তমান তেওঁ শান্তিৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী শ্বিৰিন এবাডীৰ নেতৃত্বত গঠিত ডিফেণ্ডাৰছ অৱ হিউমেন ৰাইটছ চেণ্টাৰ (মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষক কেন্দ্ৰ) চমুকৈ DHRCৰ উপ-সভানেত্ৰী। তেওঁ ইৰানত হিজাবৰ বিৰুদ্ধে গণ নাৰীবাদী নাগৰিক অবাধ্যতাৰ কণ্ঠস্বৰৰ প্ৰতীক আৰু ২০২৩ চনৰ হিজাব আৰু সতীত্ব কাৰ্যসূচীৰ সমালোচক। ২০১৬ চনৰ মে' মাহত তেহৰাণত "মৃত্যদণ্ড বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে প্ৰচাৰ চলোৱা মানৱ অধিকাৰ আন্দোলন" আৰম্ভ কৰা আৰু ইয়াক চলাই নিয়াৰ বাবে নাৰ্গেছ মহম্মদীক ১৬ বছৰৰ কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি প্ৰদান কৰা হয়। তেওঁক ২০২০ চনত মুকলি কৰি দিয়া হয় যদিও ২০২১ চনত পুনৰ কাৰাগাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ ইৰানত আটক কৰা মহিলাসকলৰ ওপৰত চলোৱা নিৰ্যাতন আৰু এককভাৱে বন্দী কৰাৰ প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰি আহিছে। 

২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত কাৰাগাৰত কাৰাবন্দী হৈ থকা সময়ত তেওঁক "ইৰানৰ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু সকলোৰে বাবে মানৱ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা প্ৰসাৰৰ বাবে কৰা যুঁজৰ বাবে" ২০২৩ চনৰ শান্তিৰ নোবেল বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়। ইৰানৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে মহম্মদীক এই বঁটা প্ৰদান কৰা সিদ্ধান্তক গৰিহণা দিছে।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা
১৯৭২ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে ইৰানৰ জঞ্জানত ইৰানী আজাৰবাইজানী পৰিয়ালত নাৰ্গেছ মহম্মদীৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ ইৰানৰ কোৰ্ৱে, কাৰাজ আৰু অছনাভিয়েহ চহৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁ ইমাম খোমেইনী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ এগৰাকী পেছাদাৰী অভিযন্তা হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ত তেওঁ শিক্ষাৰ্থীৰ বাতৰি-কাকতত মহিলাৰ অধিকাৰৰ সমৰ্থনত প্ৰবন্ধ লিখিছিল। তেওঁ ৰাজনৈতিক শিক্ষাৰ্থী গোট তাছককোল দানেশজুয়ি ৰোশংগাৰণ ("আলোকিত শিক্ষাৰ্থী গোট")ৰ দুখন সভাত গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল। তেওঁ পৰ্বতাৰোহণ গোটতো সক্ৰিয় আছিল যদিও পিছলৈ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে তেওঁক আৰোহণত যোগদান কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।

মহম্মদীয়ে কেইবাখনো সংস্কাৰবাদী কাকতৰ সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰে আৰু 'দা ৰিফৰ্মছ, দা ষ্ট্ৰেটেজী এণ্ড টেকটিছ' নামৰ ৰাজনৈতিক ৰচনাৰ এখন কিতাপ প্ৰকাশ কৰে। ২০০৩ চনত তেওঁ নোবেল বঁটা বিজয়ী শ্বিৰিন এবাদীৰ নেতৃত্বত ডিফেণ্ডাৰছ অৱ হিউমেন ৰাইটছ চেণ্টাৰ (DHRC)ত যোগদান কৰে। পিছলৈ তেওঁ এই সংস্থাৰ উপ-সভাপতি হয়।

১৯৯৯ চনত তেওঁ সহযোগী সংস্কাৰ সমৰ্থক সাংবাদিক তাঘী ৰহমানীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু অতি সোনকালেই তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ১৪ বছৰৰ কাৰাদণ্ড ভুগি ২০১২ চনত তাঘী ৰহমানীয়ে ফ্ৰান্সলৈ গুচি যায় আৰু নাৰ্গেছ মহম্মদীয়ে তেওঁৰ মানৱ অধিকাৰৰ হকে মাত মতাৰ কাম অব্যাহত ৰাখে। তেওঁলোকৰ এহাল যমজ সন্তান আছে।

কাৰাবাস
১৯৯৮ চনত ইৰান চৰকাৰৰ সমালোচনাৰ বাবে নাৰ্গেছ মহম্মদীক প্ৰথমবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু তেওঁ এবছৰ কাৰাগাৰত কটাবলগীয়া হয়। ২০১০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ডি এইচ আৰ চিৰ সদস্যপদৰ বাবে ইছলামিক বিপ্লৱী আদালতলৈ তেওঁক তলব কৰা হৈছিল। ৫০,০০০ মাৰ্কিন ডলাৰৰ জামিনত তেওঁক কিছু সময়ৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। যদিও কিছুদিনৰ পিছত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু ইভিন কাৰাগাৰত ৰখা হয়। জিম্মাত থকাৰ সময়ত মহম্মদীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল আৰু তেওঁৰ মৃগীৰোগ সদৃশ ৰোগ হৈছিল। ৰোগৰ বাবে তেওঁৰ মাজে মাজে পেশীৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাবলগীয়া হৈছিল। এমাহৰ পিছত তেওঁক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু চিকিৎসাৰ বাবে অনুমতি দিয়া হয়।

২০১১ চনৰ জুলাই মাহত মহম্মদীৰ বিৰুদ্ধে পুনৰ গোচৰ চলোৱা হয় আৰু "ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰা, ডি এইচ আৰ চিৰ সদস্যপদ আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰৰ" অপৰাধৰ দোষী সাব্যস্ত কৰা হয়। ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁক ১১ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহা হয়। মহম্মদীয়ে কয় যে তেওঁ এই ৰায়দানৰ বিষয়ে কেৱল তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তেহে জানিব পাৰিছিল। তেওঁক আদালতে জাৰি কৰা ২৩ পৃষ্ঠাৰ অভূতপূৰ্ব ৰায়দান দিয়া হৈছিল। এই ৰায়দান্ত বাৰে বাৰে তেওঁৰ মানৱ অধিকাৰ কাৰ্য্যকলাপক শাসন ব্যৱস্থাক ওফৰাই পেলোৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।"  মাৰ্চ মাহত ২০১২ চনত আপীল আদালতে এই শাস্তি সমৰ্থন কৰে যদিও ইয়াক ছয় বছৰলৈ হ্ৰাস কৰা হয়। ২৬ এপ্ৰিলত শাস্তি আৰম্ভ কৰিবলৈ তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।

ব্ৰিটিছ বৈদেশিক কাৰ্যালয়ে এই শাস্তিৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল আৰু ইয়াক "ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই সাহসী মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাকাৰীসকলক নীৰৱ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ আন এক দুখজনক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেলে তেওঁক বিবেকৰ বন্দী বুলি ঘোষণা কৰি তৎকালীনভাৱে মুক্তিৰ আহ্বান জনায়। ৰিপ'ৰ্টাৰ্ছ উইদাউট বৰ্ডাৰছে ইভিন কাৰাগাৰত ফটোগ্ৰাফাৰ জাহৰা কাজেমীৰ মৃত্যুৰ নৱম বৰ্ষপূৰ্তি উপলক্ষে মহম্মদীৰ হৈ আবেদন জনাই কয় যে মহম্মদীৰ জীৱন "বিশেষ বিপদত" পৰা বন্দী। ২০১২ চনৰ জুলাই মাহত আমেৰিকাৰ চিনেটৰ মাৰ্ক কাৰ্ক, কানাডাৰ প্ৰাক্তন এটৰ্নী জেনেৰেল ইৰউইন কটলাৰ, ব্ৰিটেইনৰ সাংসদ ডেনিছ মেকশ্বেন, অষ্ট্ৰেলিয়াৰ সাংসদ মাইকেল ডেনবি, ইটালীৰ সাংসদ ফিয়ামা নিৰেনষ্টেইন আৰু লিথুৱেনিয়াৰ সাংসদ ইমানুৱেলিছ জিংগেৰিছ আদিকে ধৰি এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংসদৰ গোটে তেখেতৰ মুক্তিৰ বাবে আহ্বান জনায়। ২০১২ চনৰ ৩১ জুলাইত মহম্মদীয়ে কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

২০১৪ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মহম্মদীয়ে চত্তাৰ বেহেষ্টীৰ সমাধিস্থলত ভাষণ দি কয়, "কেনেকৈ সংসদৰ সদস্যসকলে গুণৰ প্ৰসাৰ আৰু কু-অভ্যাস প্ৰতিৰোধৰ পৰিকল্পনাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে, কিন্তু দুবছৰ আগতে যেতিয়া এজন নিৰীহ ব্যক্তি চত্তাৰ বেহেষ্টী নামৰ মানুহগৰাকীয়ে জেৰাকাৰীৰ হাতত নিৰ্যাতনৰ মৃত্যুক সাৱটি লোৱাত কোনেও মাত মতা নাছিল?" তেওঁৰ ভাষণৰ ভিডিঅ’টো ছ’চিয়েল মিডিয়া নেটৱৰ্কত দ্ৰুতগতিত ভাইৰেল হৈ পৰে। ফলত ইভিন কাৰাগাৰ আদালতে তেওঁক চমন কৰে। 

২০১৫ চনৰ ৫ মে' তাৰিখে নতুন অভিযোগৰ ভিত্তিত মহম্মদীক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিপ্লৱী আদালতৰ ১৫ নং শাখাই লেগামৰ (মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি পদক্ৰমে বিলুপ্তিৰ অভিযান) বিষয়ে উল্লেখ কৰি "এটা অবৈধ গোট প্ৰতিষ্ঠা কৰা"ৰ অভিযোগত দহ বছৰৰ কাৰাদণ্ড, "ৰাষ্ট্ৰীয় বিৰুদ্ধে সমাৱেশ আৰু গোপন বুজাবুজি"ৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ আৰু ২০১৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ তেতিয়াৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা আৰু নিৰাপত্তা নীতিৰ উচ্চ প্ৰতিনিধি কেথেৰিন এষ্টনৰ সৈতে হোৱা বৈঠকৰ বাবে "ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰ"ৰ বাবে তেওঁক আৰু এবছৰ কাৰদণ্ড বিহা হয়। ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহম্মদীয়ে চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ প্ৰতিবাদত ইভিন কাৰাগাৰত বন্দী ব্ৰিটিছ-ইৰানী নাগৰিক নাজানিন জাঘাৰী-ৰেটক্লিফৰ সৈতে অনশন আৰম্ভ কৰে। ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁৰ দেহত কভিড-১৯ৰ সংক্ৰমণৰ লক্ষণ দেখা গৈছিল আৰু আগষ্ট মাহৰ ভিতৰত তেওকঁ সুস্থ হোৱা যেন দেখা গৈছিল। ২০২০ চনৰ ৮ অক্টোবৰত মহম্মদীয়ে কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত মহম্মদীয়ে ইৰানত মৃত্যুদণ্ডৰ ওপৰত ইৰান মানৱ অধিকাৰৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ প্ৰস্তাৱনাত লিখিছিল:

২০২১ চনৰ মে' মাহত তেহৰাণৰ ক্ৰিমিনেল কোৰ্ট টুৰ ১১৮৮ নং শাখাই মহম্মদীক "ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰ বিয়পোৱা"কে ধৰি অভিযোগত ডেৰ-দুবছৰ কাৰাদণ্ড, ৮০টা কোব আৰু দুটা পৃথক জৰিমনা বিহা হয়। চাৰি মাহৰ পাছত এই শাস্তি ভুগিবলৈ আৰম্ভ কৰিবলৈ তেওঁ চমন লাভ কৰিছিল। তেওঁ এই চমনৰ উত্তৰ দিয়া নাছিল কাৰণ তেওঁ দোষী সাব্যস্ত হোৱাটোক অন্যায় বুলি গণ্য কৰিছিল।

২০২১ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰ তাৰিখে ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইৰানৰ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে দেশজোৰা প্ৰতিবাদৰ সময়ত নিহত ইব্ৰাহিম কেটাবদাৰৰ স্মৃতিসৌধত অংশগ্ৰহণ কৰি থকা অৱস্থাত আলবৰ্জৰ কাৰাজত মহম্মদীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰক এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেল আৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল ফেডাৰেচন ফৰ হিউমেন ৰাইটছে স্বেচ্ছাচাৰী বুলি গৰিহণা দিয়ে।

২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মাহছা আমিনিৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত বিবিচিয়ে মহম্মদীৰ এটা প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰে য'ত আটক কৰা মহিলাসকলৰ যৌন আৰু শাৰীৰিক নিৰ্যাতনৰ বিশদ বিৱৰণ দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ কাৰাগাৰৰ পৰা ইভিন কাৰাগাৰৰ মহিলাসকলৰ অৱস্থাৰ বিশদ বিৱৰণ দিছিল। এই বিৱৰণত ৫৮ গৰাকী কয়দীৰ তালিকা আৰু তেওঁলোকে কৰা জেৰা প্ৰক্ৰিয়া আৰু নিৰ্যাতনৰ বিষয়ে বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ৫৭ গৰাকী মহিলাই মুঠ ৮৩৫০ দিন একক বন্দীত্বত কটাবলগীয়া হৈছে। ইয়াৰে ৫৬ গৰাকী মহিলাক মুঠ ৩৩০০ মাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হৈছে।

মহম্মদীয়ে একক বন্দীত্বৰ স্পষ্ট সমালোচক হিচাপে ২০২২ চনত লিখা একে নামৰ কিতাপখনত ইয়াক "শ্বেত নিৰ্যাতন" বুলি অভিহিত কৰিছে। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মেহদী ইয়াৰাহীক প্ৰতিবাদী গীত ৰুছাৰিটোৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছত মহম্মদীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল।

বঁটা আৰু সন্মান
মানৱ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ বহুতো বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। 
 ২০০৯: শান্তি কৰ্মী আলেকজেণ্ডাৰ লেংগাৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা আলেকজেণ্ডাৰ লেংগাৰ বঁটা। এই বঁটাৰ বাবে ১০,০০০ ইউৰো ধনৰাশি লাভ কৰিছিল।
 ২০১১: পাৰ এংগাৰ প্ৰাইজ, ছুইডেন চৰকাৰৰ মানৱ অধিকাৰৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা
 ২০১৬: ৱাইমাৰ মানৱ অধিকাৰ বঁটা
 ২০১৮: আমেৰিকান ফিজিকেল ছ'চাইটিৰ পৰা আন্দ্ৰেই ছাখাৰভ বঁটা
 ২০২২: বিবিচিৰ ১০০ গৰাকী প্ৰেৰণাদায়ক আৰু প্ৰভাৱশালী মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি
 ২০২৩: ছুইডিছ অলফ পালমে ফাউণ্ডেচনৰ পৰা মাৰ্টা চুমালো আৰু ইৰেন কেস্কিনৰ সৈতে যৌথভাৱে অলফ পালমে বঁটা
২০২৩: পেন/বাৰ্বে ফ্ৰিডম টু ৰাইট বঁটা
২০২৩: ইলাহেহ মহম্মদী আৰু নিলুফাৰ হামেদিৰ সৈতে যৌথভাৱে ইউনেস্কো/গুইলাৰমো কেন' বিশ্ব সংবাদ স্বাধীনতা বঁটা
২০২৩: "ইৰানৰ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু সকলোৰে বাবে মানৱ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা প্ৰসাৰৰ বাবে কৰা যুঁজৰ বাবে" শান্তিৰ নোবেল বঁটা

২০১০ চনত শান্তিৰ নোবেল বিজয়ী শ্বিৰিন এবাদীয়ে ফেলিক্স এৰমাকোৰা মানৱ অধিকাৰ বঁটা লাভ কৰোঁতে তেওঁ সেই বঁটা মহম্মদীৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰিছিল। এবাদীয়ে কৈছিল যে "এই সাহসী মহিলাগৰাকী [নাৰ্গেছ মহম্মদী] মোতকৈ অধিক এই বঁটাৰ যোগ্য।"

প্ৰকাশন
 White Torture: Interviews with Iranian Women Prisoners. OneWorld Publications, 2022.

তথ্য উৎস

বাহ্যিক সংযোগ

ইৰানৰ ব্যক্তি
জীৱিত ব্যক্তি
মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী
শান্তিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী