ৰামশৰণ দৰ্নাল
ৰামশৰণ দৰ্নাল (; ১০ জুলাই ১৯৩৭ – ১৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১১) নেপালৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংগীতৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বেছিকৈ পৰিচিত আছিল এগৰাকী নেপালী নৃতাত্তিক সংগীতবিজ্ঞানী। নেপালত কেইটামান পশ্চিমীয়া বাদ্যৰ জনপ্ৰিয়কৰণতো তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা
নোৱাৰানত দণ্ডকুমাৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ৰামশৰণ দৰ্নালৰ জন্ম হৈছিল ১৯৩৭ চনৰ ১০ জুলাইত কাঠমাণ্ডুৰ ধোবীচৌৰত তেতিয়াৰ ড্ৰাম মেজৰ সত্যকুমাৰ দৰ্নাল আৰু তেওঁৰ পত্নী দিলকুমাৰী দৰ্নালৰ ঘৰত। ৰাণা শাসনকালত অস্পৃশ্য বুলি গণ্য কৰা নিম্নবৰ্ণৰ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা দৰ্নাল কষ্টৰ বাবে কোনো অচিনাকি নাছিল। মাক-দেউতাকৰ পৰা জন্ম হোৱা দ্বিতীয় সন্তান হোৱাৰ পিছতো তেওঁ প্ৰথম বাচিছিল। পিতৃৰ সংগীতৰ পটভূমিৰ বাবে তেওঁ সৰুতেই সংগীতৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল।

কাঠমাণ্ডুৰ দৰবাৰ হাইস্কুলৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ দৰ্নাল মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বাবে ভাৰতৰ দাৰ্জিলিংস্থিত ছেইণ্ট ৰবাৰ্ট স্কুললৈ পঠিওৱা হৈছিল, য’ত তেওঁ মেণ্ডোলিন আৰু গীটাৰ বজাবলৈ শিকিছিল।

ব্যক্তিগত জীৱন
জন্মৰ পৰাই দৰ্নালৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা দুৰ্বল আছিল আৰু সময়ে সময়ে স্বাস্থ্য চিকিৎসক আৰু বিশ্বাস নিৰাময়কাৰীৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা হৈছিল। ১৯৪৮ চনত এজন এঘাৰ বছৰীয়া ৰামশৰণে তেওঁৰ নিৰাময়ৰ বহু আশাত কাভ্ৰেপলাঞ্চোকৰ মহাদেৱস্থান মণ্ডনৰ ৯ বছৰীয়া হৰিমায়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ১৯৫১ চনত তেওঁ শিক্ষা সমাপ্ত কৰিবলৈ দাৰ্জিলিঙলৈ ৰাওনা হয়। তেওঁ মুঠ ১২ বছৰ বহিঃৰাজ্যত কটায়। বন্ধুত্বপূৰ্ণ আৰু আৰ্টিকুলেট দৰ্নালে তিনিজন পুত্ৰ আৰু এগৰাকী কন্যাৰ জন্ম দিছিল।

কৰ্মজীৱন
ভাৰতত স্কুলীয়া শিক্ষাৰ মাজতে দৰ্নালে কলিকতাৰ এটা ৰেকৰ্ডিং কোম্পানীত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল য’ত তেওঁ ধৰ্মৰাজ থাপা, নাতিকাজী, শিৱশংকৰ মানন্ধৰ, তাৰা দেৱীকে ধৰি সতীৰ্থ নেপালী সংগীতজ্ঞ আৰু গায়কসকলৰ সৈতে চিনাকি হৈছিল। ১৯৫৮ চনত দৰ্নালে নেপাললৈ মেণ্ডোলিন আৰু গীটাৰ আনিছিল আৰু দেশত এনে পশ্চিমীয়া বাদ্যযন্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কৰ্মৰ যোগাযোগ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত তেওঁ ১৯৫৯ চনত নেপাল প্ৰজ্ঞা প্ৰতিষ্ঠানত মেণ্ডোলিনিষ্ট হিচাপে চাকৰি লাভ কৰে। পাঁচ বছৰৰ পাছত নেপালৰ তেতিয়াৰ ৰজা মহেন্দ্ৰই অনা তিনি বছৰীয়া পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে তেওঁ নেপাল সংগীত আৰু নৃত্য একাডেমীৰ সম্পাদক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ১৯৬৬ চনত কেদাৰমান ব্যথিতে তেওঁক পদৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰিছিল যদিও অতি সোনকালেই সূৰ্য্যবিক্ৰম জ্ঞৱালীৰ হিচাপত তেওঁক পুনৰ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, তাৰ পিছত তেওঁ ২০০৪ চনলৈকে প্ৰতিষ্ঠানখনত কাম কৰিছিল। নৃতাত্ত্বিক সংগীতবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত দৰ্নালৰ অৱদান, ক’বলৈ গ’লে, প্ৰশংসনীয়। তদুপৰি পুষ্কল বুঢ়াপৃথীৰ নিৰ্দেশনাত তেওঁ নিজৰ গৱেষণাক সম্প্ৰসাৰিত কৰি পশ্চিমীয়া পৰম্পৰা আৰু বাদ্যযন্ত্ৰকো সামৰি লৈছিল। গীতিকাৰ, সংগীত আৰু বাদ্যযন্ত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ প্ৰশংসনীয় অৱদানে তেওঁক এক সাংস্কৃতিক আইকন কৰি তুলিছে। 

প্ৰতিষ্ঠানত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ বুদ্ধৰ সময়ত ব্যৱহৃত ২৫০০ বছৰ পুৰণি কোৱাতাহকে ধৰি শতাধিক ধৰণৰ ১২৭টা বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভঁৰাল থকা সংগীত সংগ্ৰহালয়ৰ দায়িত্বত থকা একমাত্ৰ সদস্য আছিল। ৩৫ বছৰ নোটৰ হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত দৰ্নালে প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। 

সংগীত শিৰোমণি যজ্ঞৰাজ শৰ্মাই মাহে ১৫০ টকাত কলা বিভাগলৈ অনা দৰ্নালে প্ৰতিষ্ঠানত ৫০ বছৰ কটায়, ২০০৯ চনলৈকে। ২০০৪ চনৰ পৰা ২০০৯ চনলৈ প্ৰজ্ঞা পৰিষদৰ সদস্য আছিল অৱসৰৰ পিছত। তেওঁ পৃষ্ঠপোষক আছিল আৰু ত্ৰিভুৱন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত বিভাগ, নেপালৰ লোক বাদ্যযন্ত্ৰ সংগ্ৰহালয়, নেপাল দলিত সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক একাডেমীকে ধৰি কেইবাটাও সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰিছিল।

সংগীত ৰচনা
দাৰ্জিলিঙত থকা গোটেই সময়ছোৱাত দৰ্নালে সংগীতবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অগ্ৰগতি লাভ কৰিছিল আৰু লক্ষ্মীদেৱী ছুন্দাছ আৰু শিৱকুমাৰ ৰায়ৰ দৰে সাহিত্যিক হাইব্ৰ’ৰ সৈতে চিনাকি হৈছিল। পিয়ানো, ঢোল আৰু গীটাৰ বজোৱাত তেওঁ পাকৈত আছিল। কলকাতাৰ পৰা কাঠমাণ্ডুলৈ উভতি আহোঁতে তেওঁ মেণ্ডোলিন, গীটাৰকে ধৰি কেইবাটাও বাদ্যযন্ত্ৰ লৈ আহিছিল।

নেপালত গীটাৰ আৰু মেণ্ডোলিনৰ প্ৰচলন কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল ৰামশৰণ। তেওঁ সংগীতজ্ঞ প্ৰেমধ্ৱজ প্ৰধানক গীটাৰৰ পাঠদান কৰা বুলি জনা যায়। ঈশ্ৱৰবল্লভৰ কেইবাটাও গীতৰ সংগীত ৰচনাৰ কৃতিত্ব তেওঁক লাভ কৰিছে। তেওঁ মাধৱপ্ৰসাদ ঘিমিৰেৰ "গাওঁছ গীত নেপালী"ৰ সংগীত ৰচনা কৰিছিল। এমবীবী শাহৰ "উচকা লাগি ৰ ফেৰি উচৈকা লাগি"ৰ বাবে নোটেচনটো তেওঁ লিখিছিল। কিন্তু "হে বীৰ হিঁড় অঘি চৰী"ত দৰ্নালৰ জন্মগত সংগীতময়তাক ব্যতিক্ৰমীভাৱে ভালদৰে ৰেণ্ডাৰ কৰা হৈছে।

নৃতাত্ত্বিক সংগীতবিজ্ঞান আৰু লেখা

নৃতাত্ত্বিক সংগীত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি নিজকে নিয়োজিত দৰ্নালে সুদূৰপশ্চিম প্ৰদেশৰ কেইবাখনো জিলাকে ধৰি সমগ্ৰ নেপাল ভ্ৰমণ কৰি পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু লোকসংগীতৰ সন্ধান কৰিছিল। তেওঁ হুড়কাকে ধৰি ৩৬৫ বিধতকৈও অধিক বাদ্যযন্ত্ৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।  চৰকাৰী ৰেকৰ্ডত বাদ্যযন্ত্ৰ পঞ্জীয়নৰ সূচনা কৰা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে তেওঁ জনাজাত। 

১৯৬৮ চনত হোৱা প্ৰচণ্ড বাৰিষাৰ বৰষুণৰ ফলত দৰ্নালৰ বাসস্থান ভাঙি পেলোৱা হয়, যাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃক আৰু ১৫ প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ ধ্বংসাৱশেষৰ তলত সমাধিস্থ কৰা হয়। ইয়াক তেওঁ জীৱনৰ আটাইতকৈ নিম্ন বিন্দু বুলি গণ্য কৰিছিল। পিছলৈ সংগীতবিজ্ঞানৰ তুলনাত লিখাৰ ক্ষেত্ৰত অধিক সক্ৰিয় হৈ পৰাত তেওঁৰ জীৱনে এক চোকা ৰূপ ল’লে। ১৯৬৭ চনৰ আশে-পাশে তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰবন্ধ "নেপালী সংস্কৃতিমা বাদ্যবাদনক' স্থান" বাৰাণসীত স্থাপিত সঁগালো নামৰ বাতৰি কাকতত প্ৰকাশ কৰে। লেখাটো সংশোধন কৰি এবছৰৰ পিছত গোৰখাপত্ৰত প্ৰকাশ কৰা হয়। তেওঁ লিখিছিল, মুঠতে, নেপালী সংগীত আৰু ৩৭৫খন বিলুপ্তপ্ৰায় পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ ওপৰত আবদ্ধ হৈ থকা ১১খন কিতাপ, যিবোৰ ১৯৬০ চনত নেপালত দুৰ্লভ আছিল। বিসে নগৰ্চীৰ জীৱন অধ্যয়নৰ সূচনা কৰা ব্যক্তি দৰ্নালে কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু অধ্যৱসায়ৰ আদৰ্শ হিচাপে পৰিচিত হৈ পৰিছে।

লিখক
 সংগীত পৰিক্ৰমা (১৯৮১)
 নেপালী সংগীত সাধক (১৯৮১)
 বিশ্ৱবিখ্যাত সংগীতকাৰ (১৯৮৪)
 সংগীতৰ বিস্তৃত অৱলোকন (১৯৮৪)
 নেপালী সংগীত-সংস্কৃতি (১৯৮৮)
 সংগীত সৌৰভ (২০০২)
 নেপালী বাগীনা আৰু কলা (২০০৩)
 নেপালী বাজা (২০০৪)
 গায়নশৈলী (২০০৪)
 কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ প্ৰাচীন সমসাময়িক গীতসকল (২০১০)

বঁটা আৰু সন্মান
নৃতাত্ত্বিক সংগীতবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অপৰিহাৰ্য অৱদানৰ বাবে দৰ্নালে কেইবাটাও বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। 

দৰ্নালৰ অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই নেপালী ডাকে দৰ্নালৰ এখন ছবিৰে টিকট প্ৰকাশ কৰিছে যাৰ মূল্য দহ টকা।

নেপালৰ শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ে প্ৰস্তুত কৰা পাঠ্যক্ৰমত নৱম শ্ৰেণীৰ বাবে নেপালী পাঠ্যপুথিৰ অংশ হিচাপে "সংগীতজ্ঞ ৰামশৰণ দৰ্নাল" শীৰ্ষক দৰ্নালৰ জীৱনী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

বঁটা
 জগদম্বাশ্ৰী বঁটা (২০০৯)
 নাৰায়ণগোপাল সংগীত বঁটা (২০০৯)
 লূনকৰণদাস গংগাদেৱী চৌধুৰী বঁটা (২০০৫)
 ইন্দ্ৰ ৰাজ্যলক্ষ্মী বঁটা (২০০৫)
 নূৰগংগা বঁটা (২০০৪)
 ঝপট বঁটা (২০০৩)
 ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিভা বঁটা (১৯৯৬)

সন্মান

মৃত্যু
নিজৰ অধিকাৰত এজন বিপ্লৱী দৰ্নালে ২০১১ চনৰ ১৮ ছেপ্টেম্বৰত ৭৪ বছৰ বয়সত মৃত্যু হোৱালৈকে দীৰ্ঘদিন ধৰি পাৰ্কিনছন ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল।

তথ্যসূত্ৰ

সংগীতজ্ঞ
লেখক