ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মহিলা
ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ সকলো শাখাতে যুদ্ধৰ ভূমিকাত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ আছে। মহিলাসকলক যুদ্ধ সেৱা আৰু তত্ত্বাৱধায়ক ভূমিকাত (অফিচাৰ হিচাপে) অনুমতি দিয়া হৈছে। ভাৰতীয় বায়ুসেনাত ১৩.০৯% (২০১৮) আৰু ৮.৫০% (২০১৪) মহিলা আছিল; ভাৰতীয় নৌসেনা ৬% (২০১৮) আৰু ৩% (২০১৪); ভাৰতীয় সেনা ৩.৮০% (২০১৮) আৰু ৩% (২০১৪)। ২০২০ চনলৈকে স্বাস্থ্য সেৱা বিভাগত তিনিগৰাকী বিষয়াৰ লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল বা সমতুল্য পদবী আছে। ২০২১ চনৰ মে' মাহত ৮৩ গৰাকী মহিলাক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত, কৰ্পছ অৱ মিলিটাৰী পুলিচত জোৱান হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।

ইতিহাস
১৮৮৮ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাই ভাৰতীয় সামৰিক নাৰ্চিং সেৱা (IMNS) নামেৰে জনাজাত সামৰিক শাখা প্ৰতিষ্ঠা কৰে, য’ত মহিলা নাৰ্ছক নিযুক্তি দিয়া হয়। বিআইএই প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহিলা সেৱাৰ সদস্যক নিজৰ পদবীত নিযুক্তি দিছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত আইএমএনএছৰ মহিলা নাৰ্ছসকলে সেৱা আগবঢ়াইছিল, ইয়াৰে ৩৫০ গৰাকীৰ হয় মৃত্যু হৈছিল, নতুবা যুদ্ধবন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল বা কাৰ্য্যত নিৰুদ্দেশ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল; ১৯৪২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইম্পেৰিয়েল জাপানীজ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ বোমাৰু বিমানে কেইবাখনো নাৰ্ছ কঢ়িয়াই অনা এছ এছ কুৱালা জাহাজক ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। ১৯৪২ চনৰ মে’ মাহত বিআইএৰ কাৰ্য্যকলাপত সহায় কৰিবলৈ মহিলা সহায়ক বাহিনী গঠন কৰা হয়; দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ শেষলৈকে ই ১১,৫০০ মহিলাক নিযুক্তি দিছিল। 

ভাৰতীয় বংশৰ নূৰ ইনায়ত খানে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিশেষ অভিযান কাৰ্যবাহী (SOE)ত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁক জাৰ্মান অধিকৃত ফ্ৰান্সলৈ এছ অ’ ইৰ কাৰ্য্যকলাপত সহায় কৰিবলৈ গোপনে পঠিওৱা হৈছিল। খানক বিশ্বাসঘাতকতা কৰি বন্দী কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত ডাচাউ কনচেনট্ৰেচন কেম্পত ফাঁচী দিয়া হয় আৰু মৰণোত্তৰভাৱে তেওঁৰ সেৱাৰ বাবে জৰ্জ ক্ৰছ প্ৰদান কৰা হয়। যুক্তৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় সেনাবাহিনী কল্যাণী সেনে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভিৰ মহিলা ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভেল চাৰ্ভিচত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০২১ চনত ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমীৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা মহিলা কেডেটৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।

ভাৰতীয় সেনাবাহিনী
১৯৫০ চনৰ সেনা আইন অনুসৰি মহিলাসকল "কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অধিসূচনাৰ জৰিয়তে নিৰ্দিষ্ট কৰিব পৰা এনে কৰ্প, বিভাগ বা শাখা"ৰ বাহিৰে নিয়মীয়া কমিচনৰ বাবে অযোগ্য আছিল। ১৯৫৮ চনৰ ১ নৱেম্বৰত সেনা চিকিৎসা বাহিনী প্ৰথম ইউনিটত পৰিণত হয় যিটো ইউনিটৰ মহিলাসকলক ভাৰতীয় সেনাৰ দ্বাৰা নিয়মীয়াকৈ কমিচন প্ৰদান কৰা হয়। ১৯৯২ চনৰ পৰা মহিলাসকলক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় সেনাৰ বিভিন্ন শাখাত কেৱল চুটি সেৱা আয়োগতহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনত মহিলাসকলক প্ৰথমে আইনী আৰু শিক্ষা বিভাগত স্থায়ী কমিচনপ্ৰাপ্ত বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, ২০২০ চনত তেওঁলোকক প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৰু ৮টা বিভাগত স্থায়ী কমিচনপ্ৰাপ্ত বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২০ চনৰ পৰা ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ পেৰাচুট ৰেজিমেণ্ট বা অন্যান্য বিশেষ বাহিনীৰ পেৰাচুট ৰেজিমেণ্টত মহিলাসকলক এতিয়াও যুঁজাৰু হিচাপে অনুমতি দিয়া হোৱা নাই যদিও তেওঁলোকে নিজ নিজ অস্ত্ৰৰ পেৰাট্ৰুপাৰ উইং যেনে পেৰা ইএমই, পেৰা চিগনেল, পেৰা এএছচি ইত্যাদিত যোগদান কৰিব পাৰিব।

ভাৰতীয় বায়ুসেনা

ভাৰতীয় বায়ুসেনাই যুদ্ধ আৰু সহায়ক ভূমিকাকে ধৰি সকলো ভূমিকাতে মহিলাসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ১০জন পাইলট আৰু ১৮জন নেভিগেটৰকে ধৰি ১,৮৭৫ গৰাকী মহিলা বিষয়াই আই এ এফত সেৱা আগবঢ়াইছিল।

ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা বিষয়া বিজয়লক্ষ্মী ৰমননক সেনা চিকিৎসা কৰ্পছত কমিচন দিয়া হয় আৰু বায়ুসেনাত নিয়োগ কৰা হয়। ১৯৭৯ চনত তেওঁ বায়ুসেনাৰ উইং কমাণ্ডাৰ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।

১৯৬৬ চনৰ আগষ্ট মাহত আই এ এফৰ চিকিৎসা বিষয়া ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট কান্ত হাণ্ডা ১৯৬৫ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত কৰা সেৱাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা আই এ এফ বিষয়া হিচাপে পৰিগণিত হয়। ১৯৯৪ চনত মহিলাসকলে সহায়ক ভূমিকাত পাইলট হিচাপে বায়ুসেনাত যোগদান কৰে; কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত (মে'–জুলাই ১৯৯৯) যুদ্ধক্ষেত্ৰত উৰাজাহাজ চলোৱা প্ৰথম মহিলাসকলৰ ভিতৰত গুঞ্জন সাক্সেনা আৰু শ্ৰীবিদ্যা ৰাজন অন্যতম। 

২০০৬ চনত ব্ৰাহ্মণ দীপিকা মিশ্ৰই সাৰং প্ৰদৰ্শন দলৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ লোৱা প্ৰথমগৰাকী আই এ এফৰ মহিলা পাইলট আছিল। ২০১২ চনত ৰাজস্থানৰ পৰা নিবেদিতা সিং (ফ্লাইট লেফটেনেণ্ট) ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ পৰা মাউণ্ট এভাৰেষ্টৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।

২০১৫ চনত ভাৰতীয় বায়ুসেনাই মহিলাসকলৰ বাবে যুদ্ধ বিমান পাইলট হিচাপে নতুন যুদ্ধ বায়ুসেনাৰ ভূমিকা মুকলি কৰে, যাৰ ফলত ভাৰতীয় বায়ুসেনাত হেলিকপ্টাৰ পাইলট হিচাপে তেওঁলোকৰ ভূমিকা বৃদ্ধি পায়।
২০১৯ চনৰ ২২ মে'ত ভাৱনা কান্থ যুদ্ধ অভিযান গ্ৰহণৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা যুঁজাৰু পাইলট হিচাপে পৰিগণিত হয়। ভাৰতীয় বায়ুসেনাত মহিলাসকলে এতিয়ালৈকে যুদ্ধৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি অৱনী চতুৰ্বেদী, মোহনা সিং জিটাৰৱাল, আৰু ভাৱনা কান্থে প্ৰথম ৩ গৰাকী মহিলা যুঁজাৰু পাইলট হিচাপে পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছে।

উইং কমাণ্ডাৰ শলিজা ধামী ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ পৰা স্থায়ী কমিচন পোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা বিষয়া হিচাপে পৰিগণিত হয়। স্কোয়াড্ৰন নেতা মিণ্টী আগৰৱাল যুদ্ধ সেৱা পদক লাভ কৰা প্ৰথম মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।

ভাৰতীয় নৌ-সেনা

১৯৭৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ড° বৰ্বৰা ঘোষ ভাৰতীয় নৌ-সেনাৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা বিষয়া হিচাপে কামাণ্ডাৰ পদবী লাভ কৰে। ১৯৬১ চনত নৌ-সেনাত যোগদান কৰা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী মহিলা চিকিৎসা বিষয়াও আছিল যিয়ে স্থায়ী নৌসেনাৰ কমিচন লাভ কৰিছিল।

১৯৬৮ চনত কমিচন পোৱা ড° পুনিতা অৰোৰা ভাৰতীয় সেনাৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ পদবী লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল আৰু প্ৰথম মহিলা ভাইচ এডমিৰেল। পদ্মাৱতী বন্দোপাধ্যায় আই এ এফৰ প্ৰথম মহিলা এয়াৰ মাৰ্শ্বাল আৰু ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল পুনিতা অৰোৰাৰ পিছত তিনি তাৰকা পদলৈ উন্নীত হোৱা দ্বিতীয়গৰাকী মহিলা। তথাপিও ভাৰতীয় নৌ-সেনাই মহিলাসকলক যুদ্ধজাহাজত নাৱিক বা বিষয়া হিচাপে ৰখাৰ ধাৰণাটোৰ বিৰোধিতা কৰে, যদিও মহিলাসকলে পি ৮ আই আৰু আই এল ৩৮ৰ দৰে সামুদ্ৰিক টহলদাৰী বিমানত অংশগ্ৰহণ কৰে।

২০১৮ চনৰ ৮ মাৰ্চত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাৰী দিৱসত নাৱিকা সাগৰ পৰিক্ৰমাত অংশগ্ৰহণ কৰা আইএনএছভি টাৰিনিৰ ছয়জনীয়া ক্ৰু যথাক্ৰমে লেফটেনেণ্ট চিডিআৰ ভাৰ্টিকা যোশী, লেফটেনেণ্ট চিডিআৰ পি স্বাথী, লেফটেনেণ্ট চিডিআৰ প্ৰতিভা জম্মাৱাল, লেফটেনেণ্ট পায়েল গুপ্তা, লেফটেনেণ্ট ঐশ্বৰ্য বদ্দাপতি, আৰু লেফটেনেণ্ট শ্বৌৰগ্ৰকপামক নাৰী সৱলীকৰণৰ দিশত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে নাৰী শক্তি পুৰাস্কাৰৰ সন্মান প্ৰদান কৰা হয়। দলটোৰ হৈ এই বঁটা লাভ কৰে লেফটেনেণ্ট শ্বৌৰগ্ৰকপাম বিজয়া দেৱীয়ে। এইক্ষেত্ৰত তেওঁ হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা বিষয়া।

২০১৯ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত চাব-লেফটেনেণ্ট শুভাংগী স্বৰূপ ভাৰতীয় নৌ-সেনাৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা পাইলট হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁ ডৰ্নিয়াৰ ২২৮ চাৰ্ভেইলেন্স বিমান উৰুৱাব।

২০২১ চনৰ ২৬ আগষ্টত চাৰ্জন ভাইচ এডমিৰেল চিলা এছ মাথাই তিনি তাৰকা পদবীলৈ উন্নীত হোৱা চতুৰ্থগৰাকী মহিলা আৰু প্ৰথম প্ৰত্যক্ষ নৌ-সেনাৰ মহিলা ভাইচ এডমিৰেল হিচাপে পৰিগণিত হয়।

তিনি তাৰকা বিশিষ্ট মহিলা বিষয়া
ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত ছয়গৰাকী মহিলাক থ্ৰী ষ্টাৰ ৰেংকলৈ উন্নীত কৰা হৈছে। এই আটাইকেইজনেই মেডিকেল কৰ্পছৰ আৰু সশস্ত্ৰ বাহিনী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় (এ এফ এম চি)ৰ স্নাতক চিকিৎসক।

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
আৰোহণ (১৯৯৬–৯৭), ভাৰতীয় নৌসেনাত কৰ্মৰত মহিলা বিষয়াসকলক প্ৰদৰ্শন কৰা এখন টেলি ধাৰাবাহিক। 
দ্য টেষ্ট কেছ (২০১৭), ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ ভিতৰত যুদ্ধৰ ভূমিকাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষণ লোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলাৰ কাল্পনিক কাহিনীৰ ওপৰত ৱেব ছিৰিজ।
গুঞ্জন সক্সেনা: দ্য কাৰ্গিল গাৰ্ল(২০২০–২১), জীৱনীমূলক ছবি য'ত জাহ্নৱী কাপুৰে বাস্তৱ জীৱনৰ ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ পাইলট গুঞ্জন ছাক্সেনাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে যি গৰাকী আছিল যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় মহিলা বায়ুসেনাৰ পাইলট।

তথ্যসূত্ৰ

ভাৰতত নাৰী