নাঙেলি
নাঙেলিৰ কিংবদন্তি অনুসৰি তেওঁ ১৯ শতিকাৰ দেশীয় ৰাজ্য ট্ৰেভেংকৰৰ (বৰ্তমান ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্য) চাৰ্থালাৰ এগৰাকী মহিলা আছিল আৰু জাতি-ভিত্তিক "স্তন কৰ"ৰ প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ নিজৰ স্তন কাটি পেলাইছিল।

এই কাহিনীক ভাৰতৰ ইতিহাসত আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতি দিয়া নাই আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক সত্যতাক লৈ মতবিৰোধ আছে।

পাৰ্শ্ব ঘটনাৱলী
বহু ইতিহাসবিদে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে নিম্ন বৰ্ণৰ মহিলাসকলে স্তন উন্মুক্ত কৰি ৰখাটো উচ্চ জাতিৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন বুলি ট্ৰেভেংকৰত এক পৰম্পৰা আছিল। জাতিৰ শ্ৰেণীবিভাজনক অমান্য নকৰিবলৈ চৰকাৰে স্তন ঢাকি নৰখাৰ নিয়ম বান্ধি দিছিল। মূলতঃ এই কাৰণে নিম্ন বৰ্ণৰ লোকসকলে একাধিকবাৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল।

অভিযোগমতে তেতিয়াৰ ব্ৰাহ্মণ শাসকে নিম্ন বৰ্ণৰ হিন্দু মহিলাৰ ওপৰত স্তন কৰ বা মুলাক্কৰম জাপি দিছিল। এই নিয়ম অনুসৰি ৰাজহুৱা স্থানত স্তন ঢাকি ৰাখিবলৈ তেওঁলোকে কৰ পৰিশোধ কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু স্তনৰ আকাৰমতে কৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। কিন্তু এই কৰৰ কাৰণ আৰু স্তনৰ আকাৰৰ লগত সম্পৰ্কৰ ঐতিহাসিক তথ্য একেবাৰে কম। মনু এছ পিল্লাই আৰু আন পণ্ডিতসকলে স্তনৰ লগত এই কৰৰ সংযোগৰ কথা নস্যাৎ কৰিছে আৰু ই সকলো নিম্ন বৰ্ণৰ মহিলাৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা এক সাধাৰণ কৰ বুলি মন্তব্য কৰিছে।

কাহিনী
এই কাহিনী অনুসৰি ১৯ শতিকাৰ আগভাগত ট্ৰেভেংকৰৰ চাৰ্থালা গাঁৱত ইঝাভা জাতিৰ নাঙেলি আৰু গিৰিয়েক চিৰুকন্দনে বাস কৰিছিল। তেওঁলোক নিঃসন্তান আছিল। এদিন ট্ৰেভেংকৰৰ প্ৰৱথিয়াৰ (গাঁৱৰ বিষয়া)জন স্তনৰ জৰীপ কৰি কৰ সংগ্ৰহৰ বাবে নাঙেলিৰ ঘৰলৈ আহে। নাঙেলিয়ে এই কথাৰ বিৰোধ কৰি নিজৰ স্তনযুগক কাটি কলপাতত বিষয়াজনলৈ আগবঢ়াই দিয়ে। অত্যধিক ৰক্তক্ষৰণৰ বাবে নাঙেলিৰ মৃত্যু হয়। নাঙেলিৰ গিৰিয়েক চিৰুকন্দনে পত্নীৰ মৃত্যু সহ্য কৰিব নোৱাৰি তাইৰ চিতাত জঁপিয়াই আত্মজাহ দিয়ে। ভাৰতত পুৰুষ সতী হোৱা এয়েই প্ৰথম ঘটনা।

নাঙেলিৰ মৃত্যুৰ পাছত সাধাৰণ লোকসকলে বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ লয়। আন ঠাইতো একেধৰণৰ লোককথা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পাছতে ট্ৰেভেংকৰত স্তন কৰৰ নিয়ম বাতিল কৰা হ'ল। নাঙেলি বাস কৰা ঠাইডোখৰ মুলাচিপৰম্বু (স্তন থকা মহিলাৰ ঠাই) বুলি জনাজাত হ'ল।

পিল্লাইয়ে এই কাহিনী নাকচ কৰি কয় যে কেৰালাৰ মুক্ত চিন্তাৰ মাতৃপ্ৰধান সমাজত স্তন ঢাকি নৰখাটোৱেই প্ৰচলিত ধৰণ আছিল। কেইবাদশক পাছত ব্ৰিটিছৰ আগমণ হওঁতে লাহে লাহে সমাজত ভিক্টোৰিয়ান নৈতিকতাৰ প্ৰৱেশ ঘটিল আৰু উৰ্ধাংশ ঢাকি ৰখাৰ নিয়ম হ'ল। তেওঁৰ মতে নাঙেলিয়ে সকলো নিম্ন বৰ্ণৰ লোকৰ ওপৰত জাপি দিয়া এক দমনমূল কৰ ব্যৱস্থাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ই পাছলৈ মহিলাৰ সন্মান ৰক্ষাৰ বাবে বিৰোধলৈ পৰিণত হৈ পৰিল।

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত 
ব্ৰাহ্মণ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে দলিতসকলৰ বৰ্তমানৰ শ্ৰেণী সংগ্ৰামৰ ক্ষেত্ৰত এই কাহিনীটোৰ কমিক আঁকি প্ৰচাৰ কৰা হৈছে। নাঙেলিৰ বিষয়ে এক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰস্তাৱো দিয়া হৈছে।

আৰু চাওক 
 স্তন কৰ
 চান্নাৰ বিদ্ৰোহ

তথ্যসূত্ৰ 

ভাৰতৰ ব্যক্তি
সমাজকৰ্মী
ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰত