ভদৰকলি
ভদৰকলি (, বৈজ্ঞানিক নাম-Parus major) ‘’Paridae’’ পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটা সৰু আকাৰৰ চৰাইৰ প্ৰজাতি৷ ই ইউৰোপ, এছিয়া তথা আফ্ৰিকা মহাদেশত বহুলভাৱে বিস্তৃত হৈ আছে৷ ইয়াক সাধাৰণতে স্থানীয়ভাৱে দেখা পোৱা যায়৷ ভদৰকলিৰ আকাৰ সৰু৷ ইয়াৰ মূৰ আৰু ডিঙি অংশ ক’লা, মুখ বগা আৰু গাৰ তলৰ অংশ হালধীয়া হয়৷

টেক্স’নমি
পোনপ্ৰথমে ওঠৰশ শতিকাত কাৰ্ল লিনিয়াছ (Carl Linnaeus) এ তেওঁৰ গ্ৰন্থ চিষ্টেমা নেচুৰীত ভদৰকলিৰ বৰ্ণনা কৰিছিল৷ ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক নাম লেটিন শব্দ ‘parus’ ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে যাৰ অৰ্থ ডাঙৰ৷
বৰ্তমানলৈকে ভদৰকলিৰ ১৪ বিধ উপ-প্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হৈছে-

P. m. newtoni
P. m. major- ইউৰোপ, কাজাখাস্থান, চাইবেৰিয়া, মংগোলিয়া ইত্যাদি দেশত বিস্তৃত৷ *P. m. excelsus- উত্তৰ-পশ্চিম আফ্ৰিকা
P. m. corsus-পৰ্টুগাল, স্পেইন আদি দেশত দেখা পোৱা যায়৷ 
P. m. mallorcae- বেলেৰিক দ্বীপপূঞ্জ (Balearic Islands)
P. m. ecki- চাৰদিনিয়া (Sardinia)
P. m. niethammeri- Crete
P. m. aphrodite-ইটালী, গ্ৰীচ আদিত দেখা পোৱা যায়৷ 
P. m. terrasanctae-লেবানন, ইজৰাইল, জৰ্ডান আৰু ছাইৰিয়া ত পোৱা যায় 
P. m. karelini- ইৰাণ 
P. m. blandfordi – ইৰাণ
P. m. bokharensis- কাজাখাস্তান, উজবেকিস্তান, তুৰ্কমেনিস্তান, ইৰাণ, আফগানিস্তান 
P. m. turkestanicus- চীন, মংগোলিয়া
P. m. ferghanensis

বিৱৰণ

ভদৰকলিৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১২.৫-১৪ ছে:মি হয়৷ ইয়াৰ দেহৰ বৰণ তথা সজ্জাৰ বাবে সহজেই চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়৷ ইয়াৰ ডিঙি, মূৰ ক’লাবৰণৰ আৰু গাল বগা হোৱা দেখা যায়৷ ইয়াৰ দেহৰ বুকু অংশ হালধীয়া আৰু তাৰ মাজেদি দীঘলীয়াকৈ এডাল বহল ক’লা আঁচ থাকে৷ ডেউকা দুখন মটীয়া আৰু তাতে বগা আঁচ (wing-bar) থকা দেখা যায়৷ ইয়াৰ নেজডালো নীলা-মটীয়া৷ 
ভদৰকলিৰ মতা আৰু মাইকীৰ দেহৰ বৰণ প্ৰায় একে, কেৱল ইয়াৰ দেহৰ বৰণ মতাটোতকৈ শেঁতা হয় আৰু ডিঙিৰ মাজেৰে বুকুলৈকে থকা ক’লা আঁচডালো পাতল বৰণৰ হয়৷  পোৱালি ভদৰকলি চৰাই দেখাত সাধাৰণতে মাইকীজনীৰ দৰেই হয়৷

বিতৰণ

সমগ্ৰ ইউৰেচিয়াতে ভদৰকলি চৰাই বহুলভাৱে বিস্তৃত হৈ আছে৷ ইয়াক প্ৰধানকৈ ইউৰোপ, আফ্ৰিকা, এছিয়াৰ ইৰাণ, আফগানিস্তান ৰ পৰা চীন পৰ্যন্ত দেখা পোৱ যায়৷

বাসস্থান
ভদৰকলিয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ বাসস্থানত বসবাস কৰিব পাৰে৷ সাধাৰণতে ইয়াক মুকলি পৰ্ণপাতী অৰণ্য ( deciduous woodland), মিশ্ৰিত বনাঞ্চল (mixed forests) তথা বনাঞ্চলৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চল (forest edges) সমূহত দেখা পোৱা যায়৷

আচৰণ

মাত

ভদৰকলিয়ে প্ৰায় ৪০ বিধ পৰ্যন্ত বেলেগ বেলেগ মাত উলিয়াব পাৰে৷ সাধাৰণতে মতা চৰায়ে মাইকীজনীতকৈ বেছিকৈ মাত মাতে৷ In former times, English folk considered the "saw-sharpening" call to be a foretelling of rain.

খাদ্য

ভদৰকলি ঘাইকৈ পতংগভোজী (insectivorous)৷ গ্ৰীস্মকালত ই গছৰ ডালে-পাতে থকা পোক-পতংগ, মকৰা আদি ধৰি খায়৷ তাৰোপৰি ই পইঁতাচোৰা, ফৰিং, পৰুৱা, মাখি-মৌ, সৰু শামুক আদিও খোৱা দেখা যায়৷ প্ৰজনন কালত ই পোৱালিক খুৱাবৰ বাবে প্ৰটিন সমৃদ্ধ খাদ্য যেনে পলু আদি পছন্দ কৰে৷

প্ৰজনন
ভদৰকলিয়ে প্ৰজননৰ কালত নিজৰ টেৰীটৰী (territory) গঠন কৰে৷  সাধাৰণতে এই প্ৰক্ৰিয়া জানুৱাৰীত আৰম্ভ হয়৷  

সুৰ্য্যৰ পোহৰ তথা দিনৰ উষ্ণতাই ইয়াৰ প্ৰজনন কালত প্ৰভাৱ পেলাই বুলি জনা যায়৷ 
ভদৰকলিয়ে গছৰ খোৰোং নাইবা শিলৰ ফাঁকত সাধাৰণতে বাহ সাজে৷ বাহ সাজিবলৈ ই প্ৰধানকৈ ঘাঁহ, পাখি, গছৰ পাত আদি ব্যৱহাৰ কৰে৷ এবাৰত প্ৰায় ৫ ৰ পৰা ১২ টালৈকে কণী পাৰে৷  কণীবোৰ দেখাত বগা আৰু ৰঙা ফুটুকীয়া হয়৷ মাইকী চৰাইজনীয়ে পোৱালিৰ উমনি দিয়ে৷ জন্মৰ পিছত মতা-মাইকী দুয়ো পোৱালিৰ যত্ন লোৱাৰ দায়িত্ব পালন কৰে৷ 

জন্মৰ সময়ত ইয়াৰ পোৱালি নোমবিহীন আৰু অন্ধ হয়৷

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

 

 RSPB page
 Song sample
 BBC fact file
 Ageing and sexing (PDF; 2.5 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
 Great Tit videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

 শালিকা
জীৱবিজ্ঞান