Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen
D Europäischa Chàrta vu da Regionàl- oder Mìnderheitasprocha ìsch a europäischer Vertràg, wo àm 5. Novamber 1992 vum Europarot ààgnumma worra ìsch.

Es isch e Froog vo der Politik für die viile Forme vo dr Kultur bi de Völker und Gselschafte.

Ziel 
S Ziel vu dr Chàrta ìsch, d Regionàl- oder Mìnderheitasprocha z'unterstìtza.

Zu dana Sprocha gheera:
 regionàla Sprocha, oder Dialekta wo zu-n'ra fremda Sprochkültür gheera (zum Beispiel, ìm Frànkrich: Elsassisch, Bretonisch, Bàskisch, Korsisch). Bi dana gìtt's aui Sprocha wo nìt territoriàl gebunda sìn (zum Beispiel: Jiddisch, Romani).
 Mìnderheitasprocha, dàs heißt fremda Sprocha, wo gredt wara vu Litt wo ìn Mìnderheit ìn dam Stààt sìn (zum Beispiel: d ditscha Sproch ìn Dänemàrk).

Do gheera nìt derzüe:
 d Sprocha vu kìrzliga Migrànta (zum Beispiel, ìm Frànkrich: Polnisch, Italianisch, Àràwerisch).
 d Dialekta vu dr offiziella Sproch vum Stààt (zum Beispiel, ìn Ditschlànd: Àlemànnisch, Fränkisch).
 d offiziella Sprocha vu'ma Stààt (zum Beispiel, ìn Irlànd: d irischa Sproch, wo zwàr doch a Mìnderheitsproch ìsch).

Ìnhàlt 
D Chàrta enthàltet 5 Hàuptteiler.

Teil I: Àllgemeina Bestìmmunga 
S erschta Teil enthàltet a sehr breita Definition vum Thema. Do wìrd erklärt wella Àrt Sprocha fer d Unterstìtzung vorgsah sìn.

Teil II: Ziela un Grundsätza 
S zweita Teil formuliart Zielsetzunga. D Stààta wo mìtmàcha, känna, fer a pààr Sprocha, a liichtera Unterstìtzung irìchta, numma mìt da Màßnàhma wo ìn dam zweita Teil vorgsah sìn.

Teil III: Màßnàhma 
S drìtta Teil enthàltet a Katalog vu Màßnàhma ìn verschìedena Gebìeta: Bìldung, Racht, Verwàltung, Media, Kültür, Wìrtschàft. Fer àn dàs 3. Teil mìtz'màcha, müeß a Stààt mìndschens 35 vu da 98 Màßnàhma, wo dr Katalog vorschlààt, ìn Üswìrkung màcha.

Teil IV: Ààwandung vu dr Chàrta 
S viarta Teil definiart d Berìchtspflìcht, fer d Stààta wo mìtmàcha.

Teil V: Schlussbestìmmunga 
S fìmfta Teil enthàltet Regel fer s Unterschriiwa un fer s Ikràfttratta.

Àktiona wo vu dr Chàrta verlàngt wara 
D Stààta wo d Chàrta unterschriiwa un ràtifiziara han Pflìchta:
 d Regionàla- oder Mìnderheitasprocha àls Üsdruck vum kültürella Riichtunm z'erkenna;
 s geogràphischa Gebìet vu jedera Regionàla- oder Mìnderheitasproch z'reschpektiara;
 dia Sprocha z'färdra;
 ìm äffentliga un ìm privàt Lawa a mìndliga un schrìftliga Verwandung vu dana Sprocha z'erliichtera un z'färdra;
 geeingneta Bìldungsmìttel zu Verfiagung stella;
 granzìwerschrìttender Hàndel z'färdra;
 ìrgend a Unterschìed, Diskriminiarung, Üsgranzung, Beschrankung oder Bevorzugung, wo ìn da Regionàla- oder Mìnderheitasprocha kännta schàda, z'verbiata;
 gegasittiga Verstandniss zwìscha àlla Sprochgruppa vum Lànd z'färdra.

Züestànd ìn da verschìedena Lander

Dr Fàll vu teil Lander 
 S Eeschtrich hàt folgenda Sprocha ànerkennt: Burgalàndkroatischa Sproch, Ungàrisch, Romani, Slowàkisch, Slowenisch, Tscheckisch un Ditsch.
 S Ditschlànd  hàt folgenda Sprocha ànerkennt: Nìederditsch, Dänisch, Oschtfriesisch (Sàterfriesich), Nordfriesisch, Romani, obersorbischa Sproch un nìedersorbischa Sproch.
 S Frànkrìch hàt d Chàrta unterschrìewa, àm 28. Janner 2014 hàt d Assemblée Nationale ìhra Ràtifiziarung gwählt, àwer àm 27. Oktower 2015 hàt dr Sénat schliaßlig doch dergega gwählt. (Noh dr frànzeescha Konstitution ìsch d frànzeescha Sproch d einzigschta wo àls Sproch vu dr Republik gìltet, àlso gìtt's a Konflikt zwìscha dr europäischa Chàrta un dr frànzeescha Konstitution.)
 Itàlia hàt d Chàrta unterschrìewa, àwer nìt ràtifiziart.
 D Schwitz hàt folgenda Sprocha ànerkennt: Italianisch, Rätoromanisch un Jenisch; und sid 2018 au s Frankoprovenzalisch.

Externa Links 
 Offiziell Websitt (de)

Referanz 

Rächt