Hagenau
Hawenau [haːvənaʊ] oder Heujenäu [hœːjənœi] (frz. Haguenau, dt. Hagenau) ìsch e Stàdt ìm Elsàss, ungfahr 25 Kilometer ìm Norde vu Stroßburi, 50 Kilometer Südweschtlisch vu Kàrlsruh un 75 Kilometer Südeschtlisch vu Sààrbrìcke. Nooch de Bevelkerung ìsch's d viertgreescht Stàdt vum Elsàss un d zwaitgreescht Stàdt vum Unterelsàss.

D Stàdt ìsch de Sìtz vum Arrondissement  un s Hauptort vum .

Geogràphi 

Hawenau lejt àn de Moder un het ìn sim Gebìet de Hawenauer Wàld; s Gebìet vu Hawenau ìsch àrich groß, de greescht ìm Elsàss. Der Wàld màcht e geogràphischi Granz fer d Region wi ìm Norde vum Wàld lejt: die Region heißt "Outre-Forêt" uf Frànzeesch, uf Elsassisch "Hìnter'm Wàld". (D elsassischer Dialekt, wi dert greddt ware, bìlde e Ìwergàngzone zwìsche Àlemànnisch un Südfränkisch.)

D Gare vu Hawenau ìsch ìm Nordelsàss bsondersch wichtich. Zigg fàhre rejelmassich uf Strossburi, Nederbrunn un Wisseburi. Die letscht Stàdt erlaubt, ìns Ditschlànd (Region Pfalz) ninzekumme.

D Gare ìsch zwische 2017 un 2020 totàl renoviert worre. Àm Ànfàng ìsch e Füessgangerbruck ìwer d Gleise hargstellt worre. Àb 2019 het de Uffböj vu'me neje moderne Gebej àngfànge. D Böjàrweite sìn ands 2020 fertich worre.

S naagscht làngfrìschtich Projakt isch d Zuggverbìndung zwische Hawenau un Karlsruh widder ìn Betrieb màche. De Zugg dät vor d Gare vu Ewerhoffe un Süfflum durichfàhre. D Schiene àn de ditsch-frànzeesch Granz nawe Bänem laje nooch uf de Rhinbruck, àwer sotte zeerscht ufgefrischt ware.

Gschìcht 
D Ursprung ìsch e Jàchtgebìet uf're Ìnsel uf de Moder, wi ìm Herzogtum vu Schwowe gheert het.

Àm Ànfàng vum 12. Johrhundert het denooch do de Frìedrìch II. de Ainawich (der Einäugige) e Wàsserburi geböje. Siner Sohn, de Kaiser Frìedrìch I. Barbarossa het e Pàlàscht drüs gmàcht un het d Stàdt Hawenau gegrindt.

Zìtter 1262 ìsch Hawenau e freji Stàdt gewan. Àm 28. Augscht 1354 ìsch de Zehnstädtebund ufgstellt worre un Hawenau ìsch debii gewan, àss Hauptstàdt. Ìn 1648 ìsch de Weschtfàlisch Frìdde unterschrìwe worre; do het Hawenau siner Stàtus àss freji Stàdt verlore. D Städter vum Zehnstädtebund sìn mit dem nìtt inverschtànde gewan un hàn Wederschtànd degeje gmàcht. Ìm 1680 het's àwer de Kennich Ludwig XIV. unterworfe; do ìsch Hawenau verbrannt worre, durich d Trupp vum Generàl de Monclar, ìm 1677.

Ìm Johr 1871 ìsch Hawenau ditsch worre. Uf Ditsch schriibt m'r siner Nàmme Hagenau, d ditsch Üssproch ìsch fàscht gliich wie uf Frànzeesch.

Nooch'em eerschte Waltkrìej ìsch d Stàdt wìdder frànzeesch worre.

Verwàltung 
 vun Hawenau ìsch . Hawenau gheert züem Kommünàlverbànd .

Dialekt 
De elsassisch Dialekt vun Hawenau gheert züem Owerrhinàlemànnisch, àwer mìt'me stàrike Ìnfluss vum Frànkische.

Züem Baischpiel sprache d Hawenauer "güet" [g̊ʏːt] un "mìed" [mɪːd̥] mìt're lànge Monophthong üs, ànstàtt d klàssische Diphthongue [g̊yət] un [mɪəd̥] wi uf Elsassisch efters getroffe sìn.

Städtepàrtnerschàfte 
Hawenau het e Pàrtnerschàft mìt de Stàdt Landàu ìn de Pfàlz (Ditschlànd). Ìn 2013 hàn d zwei Städt d fuffzich (50) Johre vu de Pàrtnerschàft g'fiirt.

Berìehmti Hawenauer 
 Josel von Rosheim (1476–1554), Rachtsgelehrter
 Wolfgang Capito (1478–1541), Reformàtor
 Heinrich Gran (tàtig 1489–1527), Drucker
 Caspar Bitsch (1579–1636), Rachtsgelehrter
 Philipp Friedrich Böddecker (1607–1683), Komponischt un Orgànischt
 Philippe Christophe Hallez (1778–1842), Militär un frànzeescher Politiker
 Joseph Guerber (1824-1909), Schrìftsteller un Journalischt, Vikar ìn Hawenau
 Louis Eisenmann (1867–1937), Slàwischt un Historiker
 Paul Senge (1890-1913), Flìejerpionier
 Karl Gengler (1886–1974), Politiker, Làndtàgsàbgeordneter
 Johannes Stroux (1886–1954), Philologe, Àlthistoriker
 Werner Barkholt (1902–1942), kàtholischer Geischtlicher
 Marius Schneider (1903–1982), Musikwìsseschàftler
 Roger Corbeau (1908–1995), Fotogràf
 Alfred Klein (1916–1944), het geje d Nàzis wederschtànde
 Pierre Seel (1923–2005), KZ-Ìwerlawender
 Marie-Louise Roth (* 1926), Literàturwìsseschàftler
 Sébastien Loeb (* 1974), frànzeescher Rallye-Fàhrer
 Stéphane Besle (* 1984) Füeßbàller

Sahnswìrdichkaite

Musee 
 Gschìcht Museum, ehmàlichi Kànzlei
 Elsassisches Museum, greescht Museum vum Unterelsàss nooch Stroßburi

Kìriche 
 Romànischi und gotischi Kìrich St. Georg Kìrich
 Gotischi Kìrch St. Niklàus Kìrich
 Prodeschdandischi Kìrich

Gebeje 
 Rascht vu dr mìttelàlterliga Stàdtbefeschtigung : Wisseburjer Tor, Fìschertor, Rìtterturm
 Àltes Bìrgerschpidàl
 Àlti Scheier

 Theàter (1842–46)
 Synagoge (1820, 1940 durich d Nàzi kàpüt gmàcht, 1959 wìeder ufgeböje)

 Hopfehàlle (1867, erwitert 1881 un 1908)
 Àlti Wàssermìhle
 Brunne: Georgebrunne (Mìttelàlter), Ìmmalebrunne (18. Johrhundert), Delphinbrunne (1825)
 Àlti Zoll vum Spotmìttelàlter
 Bàrocki Bìrgerhiiser (18. Johrhundert)

Im Ortstail Mariethal stehn e Wallfahrtskirich un d ehmàlich Klosterkirch vom Kloster Mariethal.

Externi Links 

 Die Sehenswürdigkeiten Haguenaus (dütsch)

Referanze 

Ort (Unterelsass)