Kanton Wallis
Dr Kanton Wallis isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.

Titsch: Wallis; Französisch: Valais; Italienisch: Vallese; Rätoromanisch: Vallais.

Geografii 
Ds Wallis bschteit (mit Üsnaam vam Gibiät jensiits vam Simplonpass) üsum Taal vam Rottu vaner Quällu (dum Rhonegletscher) bis zum Gänfersee und du Situtellinu, bis zur Wassärscheidu.
Ufer Nordsiitu sind Bärner und Waadtländer Alpe, im Südu d Walliser Alpe mit du heegschtu Bäärgu vaner Schwiz (Mischabel- und Monte-Rosa-Massiv). D heegschtu Bäärga vanu Walliser Alpu sind di Dufourspitza mit , dr Dom , dr Liskamm , ds Wiishooru , ds Täschhooru  und dr bikanntischto Bäärg vaner Wäält, ds Matterhooru 

Mit dum Aletschgletscher, dum Gornergletscher und dum Fieschergletscher sind di drii greegschtu Gletschra vanu Alpu im Wallis.

Dur du Schutz vanu Bäärgu zring isch ds Höipttaal vam Oberwallis, v. a. aber ds unner Vischpertelli ganz trochus und waarums (Steppuklima).

Wichtigi Siitutääler

Klima 
Ds Wallis het es bsunners trochus Klima mit nummu grad zirka 500 bis 600 mm Niderschlag pro Jaar. D Wintra sind chaalti, d Summra sind heissi und trochuni und äs git generell groossi Temperatüürunnerschida. Der Grund derfir isch di Topografii vam Wallis mit du beidu Gibirgsmassiiv vanu Walliser Alpe im Süüdu und vanu Bäärner Alpe im Noordu, wa beidi teilwiis uber  hoochi sind und dadurch vil Niderschlag chännunt abfaa, wa äntwäder vam Noordu oder vam Mittelmeer har Richtig Alpe ströömunt. Ds Unnerwallis gcheert sogaar zu de trochundschtu Tellini va ganz Europa.

Bivelkrig

Spraach 
Im Oberwallis (im Oschtu va Siders, französisch Sierre) redut mu Wallisertiitsch, en heegschtalemannische Dialäkt, im Unnerwallis (im Weschtu vam Pfyywaald) redut mu Französisch oder wie mu öi seit «Wälsch».

Teilwiis gcheert mu inu Situtellini va Val Eifisch und Ering nu ds Pattua, en frankoprovenzaalischi Mundart. D natiirli Spraachgränza isch der chlei Bach nördlich vam Rottu, d Raspille, zwischu Siders und Salgesch. Südli vam Rottu isch dr Pfyywaald d Spraachgränza.

 Französisch (Wälsch): 62 %
 Titsch: 28 %
 Italienisch: 3 %
 annri Spraache: 7 %

Kantonaali Amtsspraache sind ds Französischa und ds Standardtitscha, kommunaali Amtsspraache äntwäder Französisch oder Titsch, d Stadt Siders und d Stadt Sittu sind zweispraachigi.

Religioo 
D folgundu Zaale gmäss Volchszellig va 2000:
 Katholisch: 81,2 %
 Protestantisch: 6,3 %
 annri oder keini: 12,5 %

D römisch-katholisch und d evangelisch-reformiert Chircha sind beidi öffentlich-rächtlich anerchannti.

Verfassig und Politik 
D hitig Kantonsverfassig datiert va 1907 (mit ehüüfu Ändrige).

Legislativa 
Di gsetzgäbund Hermandat isch dr Grooss Raat (französisch: Grand Conseil) mit 130 vam Volch fer vier Jaar gwäälte Abgordnutu und iru 130 Stellverträtru (Suppleantu).

Di partiipolitisch Zämmusetzig gseet eso üs:
CVP (d Schwaarzu): 61
CSP (di Gälbu): 14
FDP (di Blaawu): 32
SP (d Rotu): 18
PLV: 3
SVP: 1
Partiilos: 1

Vam Groossu Raat erlaani Gsetz miessunt vor d Volchsabstimmig.

Ds Volch het ds Rächt, mitera Volchsinitiativu sälber Verfassigs- und Gsetzesändrige vorzschlaa; neetig sind darfär 8'000 Unnerschrifte.

Regioone und Bizirka mit dum Höiptoort 
Ds Wallis bsteit üs 13 Bizirka. Di Bizirka sind üs du 13 Zäändu entstannu, ufum Kantoonswappu sintsch dur 13 Stäärna dargschtellti.

Di Bizirka Weschtlich Araro und Eschtlich Araro sind üs einum zämmuhaftigu Zäändu entstannu.

Lit 
 Maurice Gabbud, Unnerwalliser Schurnalischt und Mundartforscher

Lüeg öü 
 Vallis Poeninae
 Gmeinde vam Wallis
 Bizirka vaner Schwiz
 Mediathek Wallis

Literatur

Weblink 

 d Website vam Kantoon

Referänze 

Wallis