Dönme


Dönme () säit mä de Mitgliider von ere krüptojüüdische kabbalistische Religioonsgmäinschaft in dr Türkei, wo e Zwiig vom Sabbatianismus si. Mä schetzt, ass es öbbe 30'000 bis 40'000 von ene git. Gege usse braktiziere si dr Islam. D Gmäinschaft goot uf e baar hundert Familie zrugg, wo im Schabbtai Zvi (1626–1676) si Dradizioon noch sim Dood witergfüert häi. 1683 isch s z Saloniki zun ere Massekonversioon choo, und eso isch die Stadt zum Zentrum vom Kult worde. 

D Dönme häi dr Schabbtai Zvi as dr Messias aagluegt. Ass er zum Islam konwerdiert het, häi si drmit erkläärt, ass d Seel vom Messias bis zum Grund vo dr Sünd müess aabestiige, zum d Funke vom göttlige Liecht z erlööse, wo dört gfange sige. 1690 het s e Spaltig under de Dönme gee, won e Grubbe dr Baruchia Russo (islamische Naame Osman Baba, 1676–1720/26) zu iirem Messias erkläärt het. Wo dr Jakob Joseph Frank (1726–1791) d Dönme kennegleert het, het er vo sich afo behaupte, är sig dr Messias. 

Innerhalb vo de Dönme git s drei Grubbe bzw. Ströömige:
 d Karakaşlar (türkisch) (bzw. Konyosos (Ladino))
 d İzmirim (İzmirlis) und 
 d Yakubiler (Jacobite)

Im Zuug vom Bevölkerigsusdusch zwüsche Griecheland und dr Türkei het mä d Dönme wägen iirem muslimische Glaube zu de Türke zelt und si häi Saloniki müesse verloo. Wil si zur sekularisierte Schicht ghööre, chömme in dr Türkei immer wider Grücht uf, dr Atatürk sig e Dönme gsi und bi de Kemaliste handli s sich um e Verschwöörig, wo d Rach zum Motiv het, wil dr Sultan Abdülhamid II. em Theodor Herzl Palestina nid het welle überloo. Ass Persone oder Familie as Dönme denunziert wärde, isch e feste Bestanddäil vo dr Agitazioon vo de türkische Antisemite. Vilmol si d Dönme dr Geegestand vo Verschwöörigstheorie. Dr islamistisch brägti Autor Mehmet Şevket Eygi glaubt zum Bischbil, ass d Dönme d Schaltstelle vom Staat underwanderet häige.

Litratuur 
 Adolf Struck: Die verborgene jüdische Sekte der Dönme in Salonik. In: Globus 81, 1902, 219-224.
 Gershom Scholem: Die krypto-jüdische Sekte der Donme (Sabbatianer) in der Turkei. In: Numen 7, 1960, , S. 93–122.
 Marc Baer: The Double Bind of Race and Religion: The Conversion of the Dönme to Turkish Secular Nationalism. In: Comparative Studies in Society and History 46, 2004, S. 682–708. (PDF; 124 kB)
 Rıfat N. Bali:  A scapegoat for all seasons. The Dönmes or Crypto-Jews of Turkey. Isis Press, Istanbul 2008, ISBN 978-975-428-363-1.
 Marc Baer: The Dönme. Jewish converts, Muslim revolutionaries, and secular Turks. Stanford University Press, Stanford 2010, ISBN 978-080-476-868-9.
 Hadar Feldman: Dönme, in: Dan Diner (Hrsg.): Enzyklopädie jüdischer Geschichte und Kultur (EJGK). Band 2, Metzler, Stuttgart/Weimar 2012, S. 146–150

Weblingg 
 Rifat N. Bali: Mehr als nur Totschweigen. Hagalil

Fuessnoote 

Jüüdischi Diaspora
Türkei