Madagaskar
Madagaskar (amtlig Republik Madagaskar, [], madagass. Repoblikan’i Madagasikara, frz. République de Madagascar []) het rund 23,6 Millione Yywohner (Stand 2014) un isch mit ere Flechi vu 587.295 Quadratkilometer no Indonesie dr vu dr Flechi här zweetgrescht Inselstaat uf dr Wält. S isch e Bresidialrepublik un lyt vor dr Oschtkischte vu Mosambik im Indischen Ozean. S het e Kischtelengi vu rund 4828 Kilometer.

Geografy 
Di grescht Landflechi vum Staat Madagaskar wird dur di glychnamig Insle, di viertgrescht vu dr Wält, yygnuu, wu au dr „acht Kontinänt“ gnännt wird, wel dur e langi isolierti Entwicklig e seli aigeständigi Natur entstanden isch. Madagaskar isch vor 150 Millione Johr vu Afrika un vor 90 Millione Johr vum indische Subkontinänt drännt wore.

S zäntral Madagaskar isch e Hochebeni mit durschnittlige Hechine vu 1100 Meter. S gheit no Oschte gäch ab, derwylscht dr Aastiig im Weschte schlääner isch. S Platoo gipflet im Maromokotro, em mit 2876 Meter hechschte Bärg vu dr Insle.

Geology 
Zwai Drittel vu dr Insle wäre vu präkambrische Gstai ufböue, wu meefach, zletscht bim Enstoh vu Gondwana vor 540 Millione Johr, deformiert un metamorph bregt wore sin.

Im usserschte Oschten um d Bucht vu Antongil un bi Mananjary sin archaischi Gnais mit eme Alter vu rund 3,2 Milliarde Johr ufgschlosse, wu mit idäntische Gstai im Dharwar-Kraton z Wescht-Indie korreliert wäre. Dodra schließt si no Weschte ne schmali Zone mit hochmetamorphe Sedimäntgstai un Basalt aa, wu Iberräscht vun eme ehmolige Ozeanbecki dokumäntiere, wu am Änd vum Präkambrium subduziert woren isch. S zäntral Hochland wird vu spotarchaische Granit un Gnais ufböue, wu drei großi, rohstoffrychi Grienstaigirtel din yygfaltet sin..

Im Side vu dr Insle drätte Gstai us em Mittelproterozoikum uf, wu bsundersch hoche Metamorphose-Tämperature vu iber 1000 °C uusgsetzt wore sin. Im nerdlige Dail vu dr Insle het s jungproterozoischi Vulkanit, Granit un Sedimäntgstai vun eme Inselboge, wu erscht im Kambrium aaglideret woren isch.

S weschtli Drittel vu dr Insle wird dur flachi Sedimäntgstai ufböue, wu s Alter vum oberschte Karbon bis in d Chryyde goht. D Gstai, wu lokal Chohle fiere, sin vum Oberkarbon bis in d Trias in intramontane Beckine abglageret wore. Erscht im Jura isch dr Mosambik-Kanal ufgange, doderdur isch e Zuegang zum uffige Ozean entstande.

Bi dr Drännig vu Indie vu dr Oschtkischte vu Madagaskar in dr Oberchryyde sin großi Mängine Basalt uffechuu, wu am e schmale Kischtestraife lang guet ufgschlosse sin. Vulkanischi Aktivitete leen si vum Neogen bis ins Pleistozän fir s zäntral Hochland (mit em Vulkanfäld Ankaratra), dr Norde vu dr Insle (Vulkanfäld Ankaizina un dr Schichtvulkan Ambre-Bobaomby) un di nordweschtli vorglagerete Insle Nosy Be un Nosy Mitsio noowyse.

Klima 
Madagaskar lyt im tropische Klima vum Sidäquatorialstrom. D Niderschleg näme vu Oscht no Sidwescht kontinuierlig ab. An dr Weschtkischte het s dailwys nume 500 Millimeter pro Johr, derwylscht s an dr Oschtkischte regional bis zue 4.000 Millimeter chenne syy. D Johresdurschnittstämperatur lyt bi 25 °C, doderby lige d Tämperaturen an dr Kischte hecher un chennen im Landesinnere im Hochland bis unter dr Gfrierpunkt sinke. Summer un Winter entspräche dr tropische Rägen- un Druckezyt. Fasch all Johr het s Zyklon.

Ekology 
Madagaskar zellt zue dr „eltere Insle“. Eso wären Insle gnännt, wu syt eme lange geologische Zytruum vum Feschtland drännt sin. Do cheme vylmol Dier- un Pflanzenarte vor, wu s sunscht niene uf dr Ärd git. Vu dr rund 12.000 Arte vu Blietepflanzen un dr 109 Suugetrarte sin je 80 Prozänt, vu dr 250 Vogelarte rund d Helfti, vu dr 260 Reptilienarte 95 Prozänt un vu dr 150 Froscharte alli endemisch. Die ainzigartig Pflanzen- un Dierwält isch uf Madagaskar bsundersch bedroht. S Verschwinde vu vyl Dierarte chunnt syt dr Bsidlig vum Wachstum vu dr Bevelkerig, vu dr Jagd, vu dr Viihaltig, wu all mee wird, em Abböu vu Tropehelzer un vu dr Brandryti. Drei Fimftel vu dr Tropische Rägewälder sin uf die Art scho in Savanne bzw. Sekundärwälder verwandlet wore. Urspringlig isch Madagaskar zue 90 Prozänt bewaldet gsii. Vu dr 53 Millione Hektar Wald sin hite nume no zeh Prozänt ibrig.

In dr madagassische Verfassig isch Umwältschutz as Staatszyyl feschtgschribe. D Flechi vu dr Naturschutzbiet soll noch eme Regierigsplan verdreifacht wäre. S git 47 offiziälli Naturpark z Madagaskar. D Dursetzig vu dr Naturschutzbiet giltet aber as schwirig. Dr Masoala-Nationalpark isch zum Byschpel langi zyt nume uf em Bapier gstanden un isch vu dr Mänsche vor Ort abglähnt wore. Mediebricht un NGO-Reschersche hän zaigt, ass in großem Styl wyter Edelhelzer (Palisander, Roseholz) uf Madagaskar gschlaa wären un uf em internationale Määrt lande.

Flora 
D Insle isch vor di erschte Sidler yydroffe sin, wahrschyns fascht ganz mit Wald deckt gsii. In dr kischtenoche Zone het s e tropische Dieflandrägewald gee, wänn dr Niderschlag glängt het. Vu dr urspringlicge Rägewälder sin nume ni vier Brozänt erhalte. Di greschte Rägewaldflechine, wu no zämehange, het suf dr Masoala-Halbinsle. Vu Oschte no Weschte goht dr Rägewald nodno iber d Fychtsavanne in d Drucke- un im Side au Dornsavanne iber.

Fascht 90 Brozänt vu dr Insle sin nume no vu sekundäre Savanne deckt, Widerufforschtigsversuech sin bishär fascht ganz erfolglos gsii, e natirligi Rekultivierig vu dr Brochflechine dur dr Wald findet fascht nit statt. Drotz gsetzlige Verbot wären all Johr rund 50 Brozänt vu dr Savanne vu Viihirte abbrännt, doderudr entstoht en extrem verarmti sekundäri Savanne mit resischtänte, aber nehrstoffarme Greser wie Aristida sp..

Fauna 

Dur sy langi geografischi Isolation git s uf Madagaskar en ainzigartifi Fauna un Flora mit eme seli hochen Aadail vu endemischen Arte. D Raubdier sin uf Madagaskar nume nur Eupleridae verdrätte, d Fossa, d Fanaloka un dr Falanuk. Uf dr Insle fähle derzue au Affen un Giftschlange. Diergruppe wie d Lemure git s dergege nume do.

En anderi Diergruppe, wu fascht uusschließli nume uf Madagaskar git, sin d Tenrek. D Tenrek un au d Lemure gälten as klassischi Byschpel vun ere Adaptive Radiation. D Vorfahre vu bode Diergruppe hän die Region scho bsidlet ghaa, wu si Madagaskar vum afrikanische Kontinänt abgspalte het. Im Lauf vu dr Zyt hän si die Dierfamilien in e Huffe Arte ufgspalte, wu unterschidligi ekologischi Nische bsetzt hän.

Vu dr wältwyt 22 Lappedaucherarte hän zwai nume uf Madagaskar ihri Haimet. Dr Delacour-Zwärgdaucher giltet mittlerwyli as uusgstorbe. Dr Madagaskar-Zwergdaucher wird vu dr IUCN as gfehrdet yygstapflet. D Bernieränte, wu hite zue dr sältenschte Wasservegel vu d Wält ghert, isch en ander Byschpel vun ere Sezies, wu nume uf Madagaskar vochunnt.

Zur Zyt sin rund 250 Amphibien-Arte bschribe. Dodrunter stelle d Madagaskarfresche dr grescht Dail; di ibrigen Arten ghere vor allem zue dr Ängmuul- un dr Riedfresche. Zur Zyt wärem all no neii Arten entdeckt. Derwylscht glychzytig ihre Lääbesruum waidli gschlisse wird.

D Familie vu dr madagassische Rägebogefisch (Bedotiidae) mit 14 wisseschaftli bschribene Arte chunnt im Sießwasser im Oschtdail vu dr Insle vor. E Huffe dervu sin vu dr IUCN zmindescht as „gfehrdet“ glischtet. Wahrschyns git s au no mee Arte, wu aber nonig bschribe sin.

Madagaskar het friejer emol en uusbregit Megafauna ghaa, wu in dr Zwischezyt aber alli uusgstorbe sin, wie di gwaltige Elifantevegel, verschideni Arte vu Riselemure, zum Byschpel Megaladapis un Palaeopropithecus un drei Arte vu madagassische Flusspfärd.

Bevelkerig

Ethnie 

Di maischte ethnische Madagasse hän iber di gmainsam Sproch, Malagasy, e gmainsami Identitet uusebildet. Di gsellschaftlige Inschtituzionen un Tradizionen unterschaide si aber dur verschideni Untergruppe, d Foko, zimli. Dr madagassisch Staat erkännt offiziäll 18 vu sonige „Hauptethnie“ aa. D Merina, wu bis Ändi 19. Johrhundert im Zäntrum un Sidweschte vum Land ihre aige Staatswäsen unterhalte hän, wu si anderi Foko unterdruckt hän, isch di grescht vu däne Gruppe. Um 1970 hän si rund 1,6 Millione Persone zellt. D Betsileo, wu um 1830 vu dr Merina unterworfe wore sin, hän e ähnligi Lääbeswyys wie sälli un dryybe vor allem Bewässerigsackerböu, hän aber nume halb so vyl Mitglider. D Betsileo hän en effiziäntere Ryysaaböu entwicklet, derwylscht d Merina mee Gieter produziere. D Zafimaniry, e Untergruppe vu dr Betsileo, sin fir ihri Holzschnitzchunscht bekannt, wu anne 2003 vu dr UNESCO in d Lischt vu dr Maischterwärch vum mindlige un immatriälle Erb vu dr Mänschhait ufgnuu wore isch. 

Anderi Foko, wu im 19. Johrhundert vu dr Merina unterworfe wore sin, sin d Sihanaka un d Bezanozano, wu um 1970 135.000 bzw. 44.000 Mitglider zellt ghaa hän. Zäme mit dr Tsimihety (1970: 428.000 Lyt) un dr Tankarana, wu nit staatlig as Foko anerkännt sin, dryybe die Gruppe ne Mischig us Landböu un Gartnere. D Sihanaka sidle vor allem im zäntrale Hochland vu dr Insle.

D Antakaran̈a, dr zweetchlaischt Foko, wu im 17. un 18. Johrhundert as aigeni Gruppen entstande isch, lääbe vor allem im Nordweschte vu dr Insle.

D Antaimoro, wu si in ere Tradizionslinie mit dr im 15. Johrhundert yygwanderete Muslim sääne un d Adelskaschte vum Chenigrych Antaimoro gstellt ghaa hän, wu im 16. Johrhundert entstanden un 1894 ufglest woren isch, sidle vor allem im Kischteberaich sideschtli vu Ikongo.

D Antaifasy lääbe vor allem an dr Sidoschtkischte.

Anderi staatlig anerkännti Foko sin d Antaisaka, d Antambahoaka, d Antandroy, d Antonosy, d Bara, d Betsimisaraka, d Mahafaly, d Sakalava, d Tanala un d Vezo

Derzue git chlaineri Gruppe wie d Jeger un Sammler vu dr Mikea, wu zwische An̈alabo un Lac Ihotry ihri Haimet hän.

Näbe dr Madagasse läbt e großi Zahl vu Uusländer uf dr Insle, vor allem Komorer un der Franzose, in jingerer Zyt aber au e Huffe Chinesen un Inder.

Sproche 
Madagaskar isch vor allem dur di gmainsam Sproch Malagasy gaint, wu vu dr Meehait vu allne Madagasse gschwätzt wird. En Uusnahm bilde di in e baar Weschtkischtderfer yygwanderete Mosambikaner, wu Makoa schwätze, un d Mänsche uf Nosy Be, wu s bilinguali Swahili-Schwätzer git.

Näbe Malagasy isch Franzesisch Amtssproch. Di wichtigschte Publikatione chemme uf Franzesisch uuse. Vu 2007 bis 2010 isch au Änglisch Amtsproch gsii.

Religion 
Verdailig vu dr Religione:
 52 % indigene Glaube (Animismus, Ahneverehrig)
 41 % Chrischtetum
 23 % remisch-katholisch
 18 % Proteschtante
 7 % Islam (vor allem im Norde un Weschte)
D Ahneverehrig ghert fir fascht alli Madagasse zue ihre Religion. Au d Vorstellig vu „Fady“, feschtglaite Regle, was mer an bstimmte Ort oder zue bstimmte Zyt nit derf mache, isch au unter offiziäll chrischtlige oder muslimische Madagassen gängig. Wel bi konfessionsverschidene Ehe ain vu dr baide Partner offiziäll d Religion vum ander ibernimmt, mueß mer vorsichtig syy bi dr Interpretazion vu däne Zahle.

Gschicht

Friegschicht 

No dr madagassische Mythology isch di afrikanisch Insle zerscht dur e hällhytig „Zwärgevolk“, d Vazimba, bewohnt wore. E Dail Madagasse glaube, ass die Uryywohner allno im diefe Wald lääbe. Uf dr Insle, wu d Yywohner Ahnekult praktiziere, wäre d Vazimba as di eltschte Ahne verehrt. D Chenig vun e Dail Foko bhaupte, si dieje in ere diräkte Verwandtschaft mit dr Vazimba stoh.

D Archäologe gehn vun ere Aachumft vu dr Mänschen uf dr Insle zwische 200 un 500 no Chrischtus uus. Doderno sin di erschte Yywohner vu Madagaskar Seefahrer vu Sidoschtasie gsii, allwäg vu Borneo oder Sid-Celebes. Die urspringlige Madagasse mit ihren Uuslegerkanu hän d Insle im Zug vu dr große auschtronesische Expansion bsidlet, wu zue dr Bsidlig vum malaiische Archipel, vu Neiseeland, vu Polynesien un Mikronesie gfiert het. S git kai Beleg derfir, ass Indonesier d Oschtkischte vu Afrika kolonisiert hän. Di erschte Yywohner vu Madagaskar sin schyns diräkt iber dr Indisch Ozean vu Indonesie chuu: noch ere Rais vu 5.000 km. Zäme mit Neiseeland bildet Madagaskar di letscht vu Mänsche bsidlet Landflechi. Dr Ethnolog Jared Diamond bschrybt di auschtronesisch Expansion uf Madagaskar eso:
 Die Auschtronesier mit ihre auschtronesische Sproch un modifizierte auschtronesische Kultur hän scho uf Madagaskar gläbt, wu d Insle 1500 vu dr Europäer bsuecht woren isch. Des schynt mir di as di erstuunlichtscht Tatsach vu dr Humangeografy vu dr Wält. S isch, wie wänn dr Columbus bi dr Landig uf Kuba d Insle mit blonde blauäigige Skandinavier vorgfunde hätt, wu Schwedisch gschwätzt hän, drotz ass dr noch nordamerikanisch Kontinänt vu indianischsprochige Indianer bewohnt isch. Wie isch s megli, ass Mänsche vu dr prähistorische Kultur vu Borneo uf Boot ohni Charte un Kompass hän chenne uf Madagaskar chuu?

In Technology un Landwirtschaft wyyse d Madagasse e Hufe gmainsami Merkmol mit dr Indonesier uf. D Methode vum Ryysaaböu glyychen enander. Wie d Indonesier bruuche d Madagasse Uuslegerkanu (Katamaran). Boodi Kulture praktiziere dr Ahnekult un glaube, ass Doti ne Yyfluss uf di Läbige hebe. Andersch wie ihri Nochbere uf em afrikanische Kontinänt, wu Rundhitte bevorzuge, lääbe d Madagassen in viereckige Wohngebei. Si näme zum Schmiide vu Yyse Zwooklappebälg, e malaysischi Erfindig. Si lege Duech aa us Pflanzefasere oder gspunnenem Raffiabascht, un nit Lääder, Fäll oder Wulle wie d Afrikaner oder d Europäer. Aagherigi vu dr Merina, em greschte Foko z Madagaskar, glyyche dr Indonesier im Uussääne seli stark.

D Yywanderig vu dr Bantu un Araber 
Ass di mittelalterlige arabischen Seefahrer un Geografe Madagaskar gchännt ghaa hän, isch langi Zyt umstritte gsii. Dur d Uusgrabige z Mahilaka isch aber e Handelsstadt mit Moschee un Staigebei belait wore, wu vum zehte bis zum 14. Johrhundert bliet ghaa het. D Insle isch as Phebol, Cernea, Menuthias, Medruthis, Sherbezat, Camarcada oder Mondinsle bekannt gsii.

Dr Name Madagaskar stammt vum Marco Polo, em italienische Forscher, wu ne afrikanischi Insle mit unuussprächligem Ryychtum as Madeigascar bschribe het. Dr Marco Polo het vu däre Insle in Verzellige ghert uf syne Raise dur Asie. Di maischte Glehrte nämen aa, ass er wohl Mogadischu bschribe het, dr Hafe vum hitige Somalia. Ainewäg hän di italienische Kartografe vu dr Renaissance dr Name Madagaskar fir d Insle brucht.

D Bantu-Sidler sin vermuetlig iber d Stroß vu Mosambik uf Madagaskar chuu, um d Zyt vu Aachumft vu dr Auschtronesier oder churz dernoo. Drotz ass d Meehait vu dr Werter in dr madagassische Sproch e malaiisch-polynesische Ursprung het, stamme ne baar us em Bantu, wie zum Byschpel omby (Rind), ondry (Schof) un anderi. E Dail Ethnologe sähn dodin dr Bewys, ass si indonesischi un Bantu-Sidler scho frie in dr Inselgschicht mitenander vermischlet hän.

D Bantu hän di chirbisähnlig Jejolava un di meesaitig Valiha mitbrocht, Musikinschtrumänt, wu hite di madagassisch Musik druf gspiilt wird. D Bantu hän au ne fir Oschtafrika aimolig Kulturmerkmal yybrocht: dr Viibsitz. Bsundersch in dr sidlige Savanne vu Madagaskar, wu di afrikanischen Yyfliss am sterkschte sin, wäre Ryychtum un soziale Status am Bsitz vu Vih gmässe; d Zahl vu dr Zebu lyt drei- bis vierfach eso hoch wie d Zahl vu dr Yywohner.

Aafangs 10. oder 11. Johrhundert sin an dr afrikanische Oschtkischte arabischi un sansibarischi Sklavehändler in ihre Dhau lang gfahren un hän si an dr Weschtkischte vu Madagaskar nidergloo. Ihri hitige Noochuu bilde dr Foko Antaimoro an dr Sidoschtkischte in dr Nechi vu Manakara. Di arabische Yywanderer sin im Verglych mit dr Indonesier un dr Bantu e Minderhait gsii, hän aber en umso noohaltigeren Yyfluss uusgiebt: Di madagassische Name fir Johreszyte, Monet, Däg un Minze sin arabischer Härchumft, glych wie au d Bschnyydig, dr gmainsam Fruchtvorrot un verschideni Grueßformle. Arabischi Medizinmanne, Ombiasy gnännt, hän si as Richter bi ne Hufe madagassische Chenigtimer etabliert. Arabischi Yywanderer hän e patriarchal Familien- un Clansischtem z Madagaskar yygfiert.

Di Europäisch Kolonialisierig 
Bis zum 15. Johrhundert isch dr Gwirzhandel iber muslimischi Händler vu Indien iber dr Noch Oschte zum Mittelmeer gange. Syter ass europäischi Frachtschiff s Kap vu dr guete Hoffnig umrundet ghaa hän, isch dr Gwirzhandel vu Indie diräkt uf Portugal verlofe. Dr portugiesisch Seemann Diogo Dias het anne 1500 as erschte Europäer sy Fueß uf madagassische Bode gsetzt, wu sy Schiff uf dr Fahrt uf Indie ab em Kurs groten isch. In dr negschte zwaihundert Johr hän Ängländer un Franzosen erfolglos versuecht, d Herrschaft iber d Insle z gwinne. 

Fieber, Dysentery, di fyndli madagassisch Bevelkerig un s hert, drucke Klima z Sidmadagaskar hän anne 1646 dr änglischen Aasidlig bi Toliary (Tuléar) bal en Änd gsetzt. En anderi Sidlig im Norde z Nosy Be isch anne 1649 ufgee wore. Di franzesisch Kolony bi Taolañaro (Fort Dauphin), wu s syter anne 1643 im Side gee het, het si lenger ghebt. No bal dryssg Johr isch s an dr Wynächte 1672 zue Uurueje unter dr aasässige Antanosy chuu. Si sin schyns wietig wore, wel vierzeh franzesischi Soldate vum Fort si vu ihre madagassische Frauen hän schaide loo, go franzesischi Frau z hyrote, wu in d Kolony gschickt wore sin, un hän dryzeh vu däne vierzeh franzesische Bryt umbrocht. D Antanosy hän achtzeh Monet lang d Palisade vu Taolañaro belageret. E Schiff vu dr franzesisch-oschtindische Kompany het schließli 1674 d dryssg Manne un ai Witfrau, wu iberläbt hän, uf d Insle Réunion evakuiert.

D Franzose hän no bis anne 1736 Handelsposchten in dr Baie d’Antongil im Norde bhauptet, ab 1750 derno d Insle Sainte Marie. In dr Zyt vu dr Herrschaft vum franzesische Chenig Ludwig XV. hän si 1766 s Fort Dauphin wider in Bsitz gnuu, hän s aber scho 1771 wider ufgee. In franzesische Dienscht het dr Abenteurer Moritz Benjowski 1774 wider d Atongil-Bucht eroberet un het dert Louisbourg grindet. E vu ihm grindet unabhängig Chenigrych isch aber scho 1776 vu Franzose vu Réunion vernichtet wore. Dr Benjowski het jetz Verbindeti z Europa gsuecht un het 1783 sogar em Chaiser Josef II. Madagaskar as eschtrychischi Kolony aabote, ohni aber finanziälli oder militerischi Unterstitzig z iberchuu. 1785 isch er uf Madagaskar retuurchuu un het versuecht, sy Chenigrych widerufzrichte, isch aber 1786 im Kampf gege franzesischi Druppe un däne ihri madagassischi Verbindeti gfalle.

Vu 1807 bis 1811 het s z Toamasina ne franzesische Handelsposchte gee, wu vu dr Brite gschlisse woren isch.

Piraten un Sklavehändler 

Zwische 1680 un 1725 isch Madagaskar e Piratestitzpunkt gsii. Bekannti Pirate wie dr Kapitän William Kidd, dr Henry Every, dr John Bowen un dr Thomas Tew hän d Antongil Bay un Sainte Marie (Nosy Boraha), e chlaini 15 km vor dr Nordoschtischte vu Madagaskar glägeni Insle, zue ihre Basis gmacht. D Pirate hän Handelsschiff im Indischen Ozean, Rote Meer un persische Golf plinderet. Si hän di fir Europa beladene Handelsschiff mit ihre Syyde-, Duech-, Gwirz- un Juwelefracht uusgraubt. Schiff, wu in dr umgchehrte Richtig uf Indie gfahre sin, sin wäge ihre Minze un dr Gold- un Silberschetz iberfalle wore. Zyyl vu dr Pirate sin di indische Frachtschiff gsii, wu zwische dr Häfe vum Indischen Ozean gfahre sin, un d Handelsschiff vu dr Oschtindie-Kompany, wu im Ufrag vu Frankrych, Ängland un dr Niderlande gsäglet sin. D Pilgerflotte zwische Surat z Indien un Mokka an dr Spitz vu dr arabische Halbinsle isch e Lieblingszyyl vu dr Pirate gsii, wel di ryche muslimische Pilger vylmol Juwelen un anderi Schetz mit sich uf Mekka gfiert hän.

Di indische Chauflyt vu dr unterschidlige Häfe vu Afrika un Réunion hän si wohl Miei gee, dr Diebstahl vu dr Ware dur d Piraten yyzdämme. D Mannschafte vu dr Handelsschiff im Indischen Ozean hän aber wenig Gäld iberchuu un wäge däm chuum welle ihre Läbe riskiere. D Pirate hän vylmol us dr Mannschaftsmitglider vu dr blinderete Schiff anderi Bundesgnosse rekrutiert.

Vor dr Aachumft vu dr Europäer hän di madagassische Foko zum Dail Chrieg zum Sklavefang gfiert. D Sklave sin entwäder an arabischi Händler verchauft oder in Dienscht ghalte wore. Mit dr Aachumft vu dr europäische Sklavehändler isch dr Wärt vu dr mänschlige Handelswar stark aagstige un dodermit au d Zahl vu dr Chrieg vu dr madagassische Kischtefoko zum Sklavefang. An dr Stell vu Spieß un Machete hän di Yyhaimische jetz Muskete, Bulver un Blei yygsetzt, wu si vu dr Europäer iberchuu hän. D Chriegsfierig isch gruusig un brutal gsii.

Wäge ihre Beziehige zue dr Piraten uf Nosy Boraha hän d Betsimisaraka z Oschtmadagaskar mee Fyyrwaffe wie anderi Foko ghaa. Si hän di benochberete Antakarana un Tsimihety iberwältigt un hän sogar d Komoren iberfalle. D Sakalava hän uf dr Weschtkischte di maischte Beziehige zum Sklavehandel ghaa, doderzue hän au si dr Zuegang zue Gwehr un Bulver iberchuu. Si hän iber di andere Gruppe vu dr Weschtkischte gsigt. Haiptling, wu kaini Gfangene fir dr Sklavehandel gmacht ghaa hän, hän zum Dail ihri aigene Lyt in d Sklaverei verchauft.

Im usserschte Norde vu Madagaskar het s Sultanat Sansibar Niderlossige unterhalte. Dr Sultan Said ibn Sultan het si aber vergäbes um ängeri Kontakt zue dr Chenigi Ranavalona I. bemiet go mee Yyfluss uf d Insle z gwinne.

D Merina-Monarchy 
Im zäntrale Hochland vu Madagaskar het s Chenigrych vu dr Merina, eme Ryysbuurevolk, in ere relative Abgschidehait vum Räscht vu Madagaskar e baar Johrhundert gläbt. Bis 1824 hän d Merina aber fascht di ganz Insle unter dr Fierig vu zwee Chenig eroberet, em Andrianampoinimerina (ca. 1745–1810) un sym Suhn Radama I. (1792–1828).

Dr Andrianampoinimerina het s Rych vu dr Merina dur Hyrotsbolitik un dur di chriegerisch Unterwärfig vu dr andere Gruppe gschaffe. Är het Antananarivo zue dr Hauptstadt vu Madagaskar gmacht un het dr Chenigbalascht rova uf eme Bärggipfel iber Stadt böue loo. Dr ehrgyzig Chenig het verchindet: Ny ranomasina no valapariako („s Meer isch d Gränze vu mym Ryysfäld“). Dr Andrianampoinimerina het si vor andere Chenig un Haiptling uuszaichnet dur syni Verwaltigsfähigkait. Dr Chenig het Gsetz erloo, är het dr Damm- un Grabeböu fir d Urbarmachig vu Land um Antananarivo iberwacht, är het dr Metallspaten yygfiert un het d Ryysbuure zwunge där z bruuche. Bis zue sym Dod 1810 het er d Velker vu dr Bara un em Betsileo-Hochland unterworfen un het si druf vorberaitet, d Gränze vu sym Chenigrych bis an d Stade vu dr Insle uuszwyte.

Sy Suhn Radama I. (Radama dr Groß) het d Regierig ibernuu, wu si z Europa s bolitisch Glychgwicht no dr Niderlag vum Napoléon I. zue Gunschte vu Großbritannie verschobe het. Großbritannie het d Macht iber d Handelswäg im Indischen Ozean gsuecht un het Réunion un Mauritius bsetzt. Mauritius isch e Basis fir d Uuswytig vum britischen Empire blibe. Dr Gouverneur vu Mauritius het vu dr franzesische Regierig gforderet, ass si dr Radama I. as Chenig vu Madagaskar anerkännt, e diplomatisch Manöver, wun er d Insle dermit het welle souverän machen un dodermit us allne Aasprich vu europäische Mächt uuselupfe.

Dr Radama I. het Verdreg mit Großbritannien unterzaichnet zue dr Ächtig vum Sklavehandel un dr Zuelossig vu proteschtantische Missionar z Madagaskar. Im Gegezug zue dr Ächtig vum Sklavehandel het Madagaskar all Johr e Summe vu döusert Dollar in Gold, döusert in Silber, e feschtglaiti Mängi Schießbulver, Flinten un Muskete, un 400 uusgsondereti britischi Armeeuniforme iberchuu. Dr Gouverneur vu Mauritius het au Militerberoter gschickt, wu au Merina-Soldate gege d Sakalava un d Betsimisaraka in dr Chrieg gfiert hän. Wun er anne 1824 iber d Betsimisaraka gsigt gha het, het dr Radama verchindet: „Hite ghert mer di ganz Insle! Madagaskar het e Regänt!“ Dr Chenig isch 1828 gstorben as Aafierer vu syre Armee bin ere Strofexpedizion gege d Betsimisaraka.

Di 33-jehrig Herrschaft vu dr Chenigi Ranavalona I. (Ranavalona di Gruusig), dr Witfrau vum Radama I., het mit em Mord an dr Erben un Verwandte vum Chenig aagfange. Di Adlige un d Medizinmanne, wu ihren Yyfluss unter em liberale Reschym vu dr vorige Merina-Chenig verlore ghaa hän, sin wider an d Macht chuu, D Chenigi het d Verdreg, wu dr Radama mit Großbritannie gschlosse ghaa het, zrugggwise. Ass si 1835 noch ere schwäre Chranket wider gsund woren isch, het si ihre zwelf Sampy-Talisman zuegschribe, wu mit ibernatyrlige Mächt uusgstattet unter em Balascht ghuust hän. Go die Sampy bschwichtige, het si d Uusiebig vum Chrischtetum verbote un di britische Missionar vu dr Insle verdrybe un di zum Chrischtetum Konvertierte verfolge loo. Chrischtligi Bryych seie „nit d Bryych vu unsre Ahne“, het si verchindet. D Chenigi het di gsetzlige Reformen vum Andrianampoinimerina rugggängig gmacht. Unter anderem isch e „Gottesurdail“ wider yygfiert wore: Verdächtigi Kriminälli – vylmol Aahänger vum Chrischtetum – hän s gift vum Tangena-Baum mieße drinke. Wänn si s Gottesurdail iberläbt hän, was sälte gschää isch, hän si as uuschuldig gulte. Madagassischi Chrischte nänne die Period tany maizina „d Zyt, wu s Land in dr Finschteri glägen isch.“ Schetzigswys 150.000 Chrischte sin unter dr Herrschaft vu dr Ranavalona dr Gruusige gstorbe. D Insel isch in Isolazion grote un dr Handel mit anderen Nazionen isch zum Stillstand chuu.

In dr Zwischezyt isch dr Suhn un Erb vu dr Chenigi, dr Chronbrinz Radama II., ufgwachse unter eme häälige remisch-katholische Yyfluss. Dr Kontakt zue Franzose z Antananarivo het en derzue brocht, anne 1854 e Brief an dr Napoléon III. z schicken un Frankrych zuen ere Invasion z Madagaskar z bringe. Am 28. Juni 1855 het er d Lambert Charta unterschribe. Des Dokumänt het em Joseph-François Lambert, eme franzesische Gschäftsmann, wu drei Wuche vorhär z Madagaskar aachuu isch, s uusschließli Rächt gee, alli Mineralie, Wälder un uubsetzti Ländereie z Madagaskar gege ne 10%-Abgab an d Merina-Monarchy uuszbyte. Speter het dr Franzose d Lambert-Charta un dr Brief vum Brinz an dr Napoléon III. dient as Rächtfertigung vu dr Franco-Hova Chrieg un dr Annexion vu Madagaskar as franzesischi Kolony. Anne 1857 het d Chenigi e Verschwerig vu ihrem Suhn Radama II. un franzesische Staatsburger geg si in dr Hauptstadt ufdeckt. Si het sofort alli Uusländer vu Madagaskar verdribe. D Ranavalona isch anne 1861 gstorbe.

In syre churze zwaijehrige Regierigszyt het dr Chenig Radama II. wider dr Handel mit Mauritius un Réunion aagfange, het di chrischtlige Missionar un d Uusländer yyglade, wider retuur z chuu uf Madagaskar un het di maischte Reforme vum Radama I. wider in Chraft gsetzt. Syni liberal Bolitik het dr verergeret Adel aber zuen eme vum Premierminischter Rainivoninahitriniony uusgfierte Butsch brocht. Dää het si dr Yyfluss uf d Regierigsgschäft z Madagaskar gsicheret dur e Hochzyt mit dr Chenigi Rasoaherina, dr Witfrau vum Radama II. Wu dr Rainivoninahitriniony gstorben isch, het sy Brueder, dr Rainilaiarivory, d Rasoaherina ghyrote. Är het speter derno au di letschte boode Chenigine vu Madagaskar ghyrote, d Ranavalona II. un d Ranavalona III.

Anne 1869 isch d Chenigi Ranavalona II., wu vu dr London Missionary Society ufzoge woren isch, anglikanisch daift wore. Die Konfession isch speter Staatsreligion vu Madagaskar wore. Dr Chenig het alli Sampy effetli verbränne loo. E Hufe katholischi un proteschtantischi Missionar sin chuu go Chilche un Schuele böue. Unter dr Herrschaft vu dr Chenigi Ranavalona II. isch dr Yyfluss vu dr Briten am greschte gsii. In Dail vu dr Insle het Änglisch s Franzesisch Zwootsproch ersetzt. Cup (Schissle), carpet (Deppig) un anderi änglischi Werter sin in di madagassisch Sproch yydrunge. Iber Sidafrika isch Britisch Militer uf d Insle chuu.

Go d Lambert-Charta wider in Chraft z setzen un dr konfisziert Bsitz vu franzesische Burger wider z iberchuu, isch Frankrych 1883 im Franco-Hova Chrieg (Hova isch en adeliger Merina) z Madagaskar yymarschiert. Am Änd vum Chrieg het Madagaskar dr Franzsoe Antsiranana (Diégo Suarez) an dr Nordkischte iberloo un het 560.000 Goldfranc an d Erbe vum Joseph-François Lambert zahlt. In dr Zwischezyt hän Diplomate z Europa bi dr Ufdailig vu Afrika veryybart, ass Großbritannie fir s Sultanat vu Sansibar uf d Insle Helgoland zu Gunschte vu Dytschland verzichtet un baidi zue Gunschte vu Frankrych uf Madagaskar. Die Veryybarig het s Schicksal vu Madagaskar bsiglet. Dr Premierminischter Rainilaiarivory het erfolgrych Großbritannien un Frankrych gegenenander uusgspilt ghaa, aber jetz het si Frankrych ohni Furcht vor Repressalie dur Großbritannie chennen yymischle. Anne 1895 isch e franzesischi Kolonne z Mahajanga (Majunga) glandet un isch iber dr Fluss Betsiboka zue dr Hauptstadt Antananarivo marschiert, wu in eme Iberraschigsaagriff yygnuu woren isch. Mer het uf dr Aagriff vu dr vyl nechere Oschtkischte här gwartet. Zwanzg franzesischi Soldate sin im Kampf un 6000 an dr Malaria un andere Chrankete gstorbe, vor eb dr Zweet Franco-Hova Chrieg zum Änd chuu isch. Anne 1896 het schießli s franzesisch Barlemänt fir en Annexion vu Madagaskar gstimmt. No 103 Johr het d Merina-Monarchy ufghert un di chenigli Familien isch uf Algerien emigriert.

Di franzesisch Herrschaft 

D Brite hän anne 1890 d Yyrichtig vun eme franzesische Protektorat im Gegezug zuen ere ändgiltige Herrschaft iber Sansibar (hite ne Dail vu Tansania) un as Dail vun ere allgmaine Feschtlegig vu dr Yyflusssphären im Biet akzeptiet. Di absolut franzesisch Herrschaft iber Madagaskar isch 1895–1896 dur militerischi Gwalt duregsetzt un d Merina-Monarchy abgschafft wore.

Im halbe Johrhundert dernoo hän franzesischi Unternämer Glimmer- un Grafitminen uusbytet un hän Kaffee- un Ryysplantasche bedribe, Di yyhaimisch Bevelkerig isch dur s Apartheid-ähnlig Sischtem vum Code de l’indigénat massiv unterdruckt wore. Zwoo Rebellione 1915 un 1929 sin vu Frankrych nidergschlaa wore.

Madagassischi Druppe hän im Erschte Wältchrieg z Frankrych, z Marokko un z Syrie kämpft. No dr dytsche Bsetzig vu Frankrych im Zweete Weltkchrieg anne 1940 isch Madagaskar zerscht vun ere vichydrei Kolonialverwaltig beherrscht gsii. Im sognännte Madagaskarplan het s NS-Reschym 1940 d Deportazion vu dr europäische Juden uf Madagaskar in Erwägig zoge. Anne 1942 sin britischi Druppen in dr Operation Ironclad uf dr strategisch wichtigen Insle glandet un hän si im e halbe Johr (u Mai bis Novämber) bsetzt go ne Yydringe vu Japan z verhindere. Anne 1943 hän d Brite d Insle em freie Frankrych unter em Charles de Gaulle ibergee.

Unabhängigkait 

Anne 1945 sin d Organisazione Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM), Patriotes nationalistes malgaches (PANAMA) un Jeunesse nationaliste (JINA) grindet wore, wu si fir d Unabhängigkait yygsetzt hän.

1947 isch s Aasää vu dr Franzose uf e Diefpunkt gheit, e nazionale Ufstand isch no aim Johr bluetig nidergschlaa wore, rund 80.000 Madagasse sin ums Läbe chuu. D Franzose hän 1956 d Inschtituzionen unter em loi-cadre Defferre reformiert, un Madagaskar het e fridlige Wäg in d Unabhängigkait yygschlaa. D Republik Madagaskar isch am 14. Oktober 1958 zum autonome Staat in dr franzesische Gmainschaft erklert wore. Di provisorisch Regierig het 1959 mit dr Aanahm vun ere Verfassig ufghert. Am 26. Juni 1960 isch Madagaskar derno vollständig unabhängig wore mit em Philibert Tsiranana as Bresidänt.

Em Tsiranana sy Regierig isch in ere Kontinuitet zue dr Bolitik vu dr franzesische Sidler gstande, wu no in Machtposizione gsii sin, un het andersch wie ne Hufe ehmoligi franzesischi Kolonien uf en antikommunistische Kurs gsetzt. Anne 1972 het s Protescht gee geg die Bolitik un dr Tsiranana isch zumRuggdritt zwunge wore. Är het d Macht an dr General Gabriel Ramanantsoa un däm sy provisorisch Regierig ibergee. Die hän d Ussebolitik zue Gunschte vun ere ängere Verbindig zue dr Sowjetunion gänderet. 1975 isch unter em Richard Ratsimandrava un no däm sym Dod im nämlige Johr unter em Gilles Andriamahazo d Ruggchehr zue dr Demokraty versuecht wore.

Die Demokratisierig isch aber fähl gschlaa, no im Johr 1975 het si dr Admiral un ehmolig Usseminischte Didier Ratsiraka an d Macht butscht. Am 30. Dezämber 1975 isch di Demokratisch Republik Madagaskar proklamiert wore. Dr Ratsiraka isch fir sibe Johr zum Bersidänt gwehlt wore. Är het wyter e Bolitik in Richtig Sozialismus drbe, het grióßi Dail vu dr Wirtschaft nazionalisiert un het alli Beziehige zue Frankrych abbroche. Die Bolitik het dr Nidergang vu dr madagassische Wirtschaft no schnäller gmacht, wel no dr Unabhängigkait franzesischi Yywanderer s Land verloo hä nun dodermit e Mangel an qualifizierte Lyt un Tächnology entstanden isch. Em Ratsiraka sy sibejehrigi Regierigszyt isch verlengeret wore, wu sy Bartei (Avantgarde de la Révolution Malgache, AREMA) 1977 as ainzigi Bartei zue dr Wahle zuegloo woren isch. Wäge dr kataschtrofale wirtschaftlige Lag, verursacht dur sozialistischi Misswirtschaft, het si Madagaskar wider an Frankrych aagnecheret un het sy prokommunistischi Bolitik in e prokapitalistischi gänderet. Schließli het en di madagassisch Opposizion un di international Effetligkait zwunge, sy Posizion au ideologisch z revidiere. Anne 1992 isch derno ne neji burgerligi Verfassig dur e Volksabstimmig verabschidet wore.

Anne 1993 het dr Ratsiraka in dr erschte Meebarteiewahle gege dr Albert Zafy verlore. Em Zafy isch d Ainigung vum dailte Land misslunge un är isch 1996 aagchlagt wore. Di negschte Wahlen anne 1997 het iberraschend wider dr Didier Ratsiraka gwunne. Är het wyter dr Kapitalismus im Land firschidribe. Dr Yyfluss vum IWF un dr Wältbank het zuen ere Privatisierigswälle gfiert.

D Opposizion gege dr Ratsiraka isch wider sterker wore. D Provinzwahle 2000 sin vu dr Opposizionsbarteie boykottiert wore, un d Bresidäntschaftswahl 2001 het zue Kontroverse gfiert, dr Kandidat vu dr Opposizion, dr Marc Ravalomanana, het dr Siig fir sich proklamiert, dr Amtsinhaber het des bstritte. Aafangs 2002 het s Stroßeschlachte zwische dr Aahänger vu beede Kandidate gee, Noch ere Noozellig het s Oberscht Verfassigsgricht dr Ravalomanana zum Wahlsiiger erklert. Dr Ratsiraka isch derno ins Exil uf Frankrych gflichtet.

Bi dr Barlemäntswahlen im Dezämber 2002 het em Ravalomanana sy Bartei I Love Madagascar e dytlige Wahlerfolg ghaa. Är het sy Mandat gnutzt go Wirtschaftsreformen in änger Verbindig mit em IWF un dr Wältbank durezsetze un d Korrupzion z bekämpfe. Dr Ratsiraka isch in Abwäsehait wäge Unterschlagig vu effetlige Gälder zue 10 Johr Zwangsarbet verurdailt wore.

Am 27. Jänner 2009 isch s zue Brotescht gege d Regierig Ravalomanana chuu, wel dr Färnsehkanal TV Viva zuegmacht woren isch, wu dä neRed vum Didier Ratsiraka iberdrait ghaa het. Dr Aafierer vu dr Demonschtrazion, dr Andry Rajoelina, bis dert Burgermaischter vu dr Hauptstadt un Bsitzer vum Färnsehkanal het e demokratisch nit legitimierti Gegnregierig uusgruefe. Verfassigsrächtler hän des as Butschversuech gwärtet. Wu d Aahänger vum Rajaoelina uf sy Ufruef versuecht hän, s Stadtpalais vum Bresidänt z stirme, isch s zue Schießereie chuu, 30 Mänsche sin um s Läbe chuu. No däm Butschversuech isch dr Rajoelina am 6. Merz 2009 in di franzesisch Botschaft gflichtet.

Verwaltigsgliderig 
Madagaskar isch in 22 Regionen ufdailt, wu in 119 fivondronana (Krais) glideret sin. Di unterscht Verwaltigsebeni bilde di 1579 Kaominina (Gmaine). Di 17.485 fokontany (Stadtdail oder Derfer) hän e Sälbschtverwaltig.

Stedt 
Di greschte Stedt z Madagaskar sin per 1. Jänner 2005 gsi:

 Antananarivo, 1.391.506 Yywohner
 Toamasina, 206.390 Yywohner
 Antsirabe, 200.804 Yywohner
 Fianarantsoa, 167.240 Yywohner.

Literatur 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Erich Follath, Fotos: Thomas Mayer: Madagaskar: Zurück zu den Vätern. In: Geo-Magazin. Hamburg 1979,1, S. 6–28.  Informativer Erlebnisbericht, u. a. der Totenkult. „Vier Jahre nach ihrem Tod werden Verstorbene in den Familienkreis zurückgeholt.“

Weblink 

 vum madagasische Bresidänt
 vu dr Regierig vu Madagaskar

Fueßnote 

Land
Insle (Indische Ozean)
Staat in Afrika
Inselstaat
Mitgliid i der UNO