Odessa
Odessa ([], ukràinisch  [] ; rüssisch  []) ìsch a Millioonaschtàdt àm Schwàrza Meer un s’ àdminischtràtiiwa Zäntrum vu dr Oblast Odessa ìn dr Ukràina. Mìt knàpp ìwwer ainem Millioon Iiwoohner (Schtànd: 2019) ìsch sa d’ bediitendschta Hààfaschtàdt un d’ drìttbeväälkerungsriichschta Schtàdt ìm Lànd.

Ìn dr Àntika-n-ìsch àn dara Schtälla-n-a grossa griachischa Siidlung gsìì. Schpeeter ìsch doo a slààwischa Hààfasiidlung gsìì, wo Kotsjubijiw ghaissa hàt un wo zem Groossfìrschtatumm Litàuia gheert hàt. Ärwäähnt worra-n-ìsch sa zem äärschta Mol ànna 1415, wu-n-a Schìff üss Konschtantinopel ààkumma-n-ìsch. Ànna 1529 ìsch d’ Siidlung Hacibey unter osmànischa Kontrolla kumma. D’ Osmàna sìnn doo blììwa, bis àss s’ Raich ìm Joohr 1792 dr Kriag geega Rüsslànd verloora hàt. 

D’ hìttiga Schtàdt Odessa-n-ìsch ànna 1794 dur a Verordnung vu dr rüssischa Kaiserin Kàtharina dr Groossa grìnda worra. Vu 1819 bis 1958 ìsch Odessa-n-a fräija Hààfaschtàdt — àlso a Zollafräigebiat — gsìì. Ìn dr sowjetischa-n-Ära ìsch sa a bediitenda Hàndelshààfa un Màrinaschtìtzpunkt gsìì. 

Ìm 19. Joohrhundert ìsch Odessa d’ viartgreeschta Schtàdt ìm Rüssischa Kaiserraich gsìì — noh Moschkàui, Sànkt Petersburi un Wàrschàui. Ìhra hischtoorischa-n-Àrkitäcktüür ìsch ender süüdlandisch àls rüssisch; sa ìsch vum frànzeescha un itàlianischa Schtihl beiiflusst. Ainiga Gebäijer sìnn a Mìschung üss verschììdena Schtihl, drunter Jugendschtil, Rönaissans un Klàssizìschmus.

Odessa-n-ìsch a Wàrmwàsserhààfa. Ìn dr Schtàdt sìnn aigentlig zwai Hààfa: dr Hààfa-n-Odessa un dr  Piwdennyj-Hààfa, wo-n-a wìchtig Eelterminààl ìm Vorort ìsch. Dr Hààfa Tschornomorsk lììgt ìm Oblast Odessa, süüdäschtlig vu dr Schtàdt. Dia Hààfa sìnn mìt mehrera Iisabàhnlinia verbunda. D’ Eelveràrwaitungsschtätta vun Odessa sìnn dur Eellaitunga mìt’m rüssischa un àndra öiropäischa Nätzwärker verbunda. Ànna 2000 ìsch dr Schpärrdàmm vum Hààfa-n-Odessa fìr 25 Joohra-n-àls Zollafräigebiat ärkläärt worra.

Lìteràtüür 
 uff Hoochdiitsch
 
 Joachim Baumann, Uwe Moosburger: Odessa, Facetten einer Stadt im Wandel. Pustet, Regensburg 2003, ISBN 3-7917-1848-7.
 Anatole Bond: Deutsche Siedlung am Schwarzen Meer, Lustdorf bei Odessa (= Deutsche Dialektographie. Band 104). Elwert, Marburg/L. 1978, ISBN 3-7708-0576-3 (gschìchtliga un schproochliga Schtüdia).
 Brigitte Schulze: Odessa – Aufstrebende Metropole am Schwarzen Meer. Verlag UKIN, Weilheim 2008, ISBN 978-3-9810467-2-4.
 Walentin Petrowitsch Katajew: In den Katakomben von Odessa. Kultur und Fortschritt, Berlin 1955.
 Petra Reski: Odessa – eine Stadt erwacht zu neuem Leben. In: Geo Saison. Häft 2, 2006,  (geo.de).
 Nadja Helling: Odessa. Ein Stadtführer. Kiew 2009, ISBN 966-8169-10-7.

 uff Frànzeesch
 
 
 

 uff Itàlianisch
 
 

 uff Anglisch
 
 
 
 
 Steven Zipperstein: The Jews of Odessa: A Cultural History, 1794–1881. Stanford University Press, Stanford (Kàlifornia). 1985.

Weblìnks 

 d’ offiziälla Websitta vu dr Schtàdt (uff Ukràinisch, Rüssisch un Anglisch)

Ainzelnoohwiisa 

Ort (Ukraine)
Millionestadt
Ort mit Seehafe