1792


Was bassiert isch

Politik

Franzöösischi Revoluzioon und Koalizionschrieg 

 7. Februar:  Östriich schliesst e Bündnis mit Pröisse gege Frankriich.

 20. Merz: Die franzöösischi Nazionalversammlig erlaubt ass d Giliotine cha iigsetzt wärde.
 20. April: Koalitionschrieg - Die franzöösischi Nazionalversammlig erklärt de Monarchie Östriich, Pröisse und Sardinie-Piemont dr Chrieg.
 25. April: Dr Dieb Nicolas Jacques Pelletier isch dr erste Mensch, wo mit dr Giliotine hiigrichdet wird. 
 14. Juni: Östriichisch-Russischs Verdäidigungsbündnis
 25. Juli: s Manifest vom Herzog vo Braunschweig
 30. Juli: E Batalion vo Freiwillige chunnt us Marseille uf Bariis  und singt zum erste mol d Marseillaise, wo zur Hümne vo dr Revoluzioon wird.

 10. August: D Sansculotte stürme d Tuilerie und näme dr Köönig Lois XVI. und si Familie gfange.
 2. Septämber: Massaker in französische Gfängniss. Die sogenannte Septämbermord gönge bis zum 6. Septämber witer. 
 20. Septämber: Kanonade vo Valmy, die ersti Niiderlaag vo Östriich und Pröisse gege die franzöösischi Revoluzionsarmee
 21. Septämber: Beschluss: D Monarchi wird abgschafft und Frankriich wird e Republik. 
 22. Septämber: Dr Nazionalkonwänt  vo Frankriich beschliesst d Iifüerig vom ene nöije Kaländer.
 22. Septämber: Franzöösischi Revoluzionsdrubbe erobere Savoye, wo zu Sardinie-Piemont ghöört.
 25. Septämber: S franzöösische Köönigdum wird offiziell abgschafft.

 2. Oktober: D Jakobiner bilde dr Sicherhäitsusschuss.
 21. Oktober: D Festig Mainz kapituliert vor de Franzoose.
 23. Oktober: D Franzoose eroobere Frankfurt am Main.

 23. Oktober: Z Mainz wird e dütsche Jakobinerklub gründet.
 6. Novämber: In dr Schlacht vo Jemappes schlöön die revoluzionääre Franzoose die ööstriichische Drubbe. Die ööstriichische Niiderland falle an Frankriich.
 17. Dezämber - Im Fürstbistum Basel wird die Raurakischi Republik errichdet.

Häiligs Röömischs Riich 

 1. Merz: Dr Franz II. chunnt uf e Droon.
 5. Juli: Dr Habsburger Franz II. wird zum römisch-dütsche König gweelt.
 14. Juli: Dr Franz II. wird z Frankfurt am Main zum letschte Kaiser vom Häilige Röömische Riich vo Dütscher Nazion gweelt, wo denn 1806 ufglööst wird.

Russland, Pole, Osmanischs Riich 

 9. Januar: Dr Friide vo Jassy macht em säggste russische Türkechrieg en Ändi. Russland git alli Gebiet zrugg usser dr nördlige Küste vom Schwarze Meer.

 27. April: D Konföderazion vo Targowica füert zum Russisch-Polnische Chrieg

Skandinavie 

 16./17. Merz: Dr Köönig Gustav III. wird ermordet.
 29. Merz: Dr Gustav IV. Adolf wird Köönig vo Schwede.
 Z Dänemark wird dr Sklavehandel verbote.

Portugal und sini Kolonie 

 10. Februar: D Köönigin Maria I. wird waansinnig und wird entmündigt, iire Soon Johann VI. übernimmt für sä d Regäntschaft.
 21. April: Dr Joaquim José da Silva Xavier,  Tiradentes gnennt, wo Brasilie het welle in d Unabhängikäit füere, wird hiigrichdet.

Veräinigti Staate vo Amerika 

 20. Februar: E staatligi Bost wird iigfüert
 1. Juni: Kentucky wird dr 15. Bundesstaat vo de USA.

 Novämber/5. Dezämber: Dr George Washington wird wider zum Bresidänt gweelt.
 South Carolina verbietet für zwei Joor d Iifuer vo afrikanische Sklave us Angst vor eme Sklaveufstand.
 Sklavegsetz in Kentucky.

Historischi Aasichte und Charte

Wirtschaft 

 2. April: D Amerikaner füere dr United States Dollar as offiziells Zaaligsmiddel ii und gründe d United States Mint.
 17. Mai: D New York Stock Exchange wird gründet.

Wüsseschaft und Technik 

 24. Merz: Dr Alessandro Volta foot mit sine Experimänt aa und entdeckt d Berüerigselektrizideet
 Frankriich: Javellewasser wird fabrikmäässig broduziert.

Kultur 

 A vindication of the rights of woman (Ein Plädoyer für die Rechte der Frau) vo dr Mary Wollstonecraft chunnt uuse.
 29. Januar: Z Berlin wird d Gsellschaft vo de Fründ gründet. 
 7. Februar: Il matrimonio segreto (Die heimliche Ehe), e komischi Opere vom Domenico Cimarosa wird z Wien mit riisigem Erfolg urufgfüert.
 1. April: Dr Änglischi Garde z Münche isch offe für s Publikum.

 26. April: Dr Claude Joseph Rouget de Lisle verfasst d Hümne Chant de guerre pour l’armée du Rhin, wo spööter as Marseillaise bekannt wird. 
 16. Mai: Z Venedig wird s Teatro La Fenice eröffnet.
 19. Mai: D Komödie Les Deux Sous-lieutenants ou Le Concert interrompu vom Henri Montan Berton wird an dr Opéra-Comique z Bariis urufgfüert. 
 4. Novämber: Am Teatro San Carlo z Neapel wird d Opere Elfrida vom Giovanni Pacini urufgfüert

 Dr Kunstveräin Nürnbärg wird gründet.

Katastrophe

 21. Mai: Dr Usbruch vom Vulkan Unzen uf dr Shimabara-Halbinsle z Japan löst e Tsunami us. D Stadt Shimabara wird zerstört und 15'000 Lüt chömme um.

Uf d Wält choo 
 29. Februar: Gioachino Rossini, en italiänische Komponist († 1868)
 7. Merz: John Herschel, e britische Astronom († 1871)
 8. April: Markgraf Wilhelm vo Bade, e badische Brinz († 1859)
 19. Juni: Gustav Schwab, e dütsche Pfarrer, Schriftsteller und Herusgääber († 1850)
 4. August: Percy Bysshe Shelley, e britische Schriftsteller († 1822)
 26. Dezämber: Charles Babbage, e britische Erfinder und Mathematiker († 1871)

Gstorbe 

 23. Februar: Joshua Reynolds, e britische Mooler (* 1723)
 1. März: Leopold II., Kaiser vom Häilige Römische Riich (* 1747)
 23. Dezämber: Johann Ulrich Büchel, Schwyzer Böumaischter (* 1753)

Weblingg 

 Digitalisierte Zeitungen des Jahres 1792 im Zeitungsinformationssystem (ZEFYS) der Staatsbibliothek zu Berlin

18. Joorhundert