Turgi
Turgi isch e Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau.

dr Name 
Dr Ortsname, wo s erschte Mol im ene Dokumänt vo anne 1281 vorchunt, chunt dervo, ass im Middelalter s Gebiet vo de Landschaft Tuurgi bis do hi a d Aare und d Rüüss cho isch. Bi Turgi isch im früene Middelalter d Gränze zwüsche de alte Grafschafte Tuurgi und Aargau und spöter die zwüsch em Zürigau und em Aargau gsi.

Geografii 
D Gmeind ligt zwüsche Bade und Brugg im Limettaal. Turgi isch id Quartier Dorf, Gehling, Wil und Sitte unterteilt.

D Middi vom Dorf Turgi ligt 342 Meter über em Meer. Dr Gmeindbann isch 1,55 Kwadratkilometer gross. D Sidlig isch under em Gäbischtorfer Horn uf dr Südsyte un de Limet im Norde. Dur s Dorf goot d Kantonsstrooss Nummere 3 und d Ysebaan. Bi Turgi hets föif Brugge über d Limet.

D Nachbergmeinde vo Turgi sind Untersiggetal, Obersiggetal, Bade un Gäbischtorf.

Gschicht 
Bis is nünzääte Joorhundert isch Turgi no keis Dorf gsi; es het nume es baar Hüüser bi dr alte Brugg über d Limet gha.

Vo dr Röömerzyt isch e grosse Mäileschtäi, wo ane 99 under em Kaiser Trajan a dr Militärstrooss vo Vindonissa uf Turicum ufgstellt worden isch. Me het en ane 1534 z Turgi im ene Fäld wider gfunden und denn zerscht z Bade bim Landvogteischloss ufgstellt, wo ne d Zürcher ane 1712 sind go mitnää; hüt isch er im Landesmuseum z Züri. Sid ane 1992 stoot z Turgi am Stroosserand e gnaui Kopy vo däm alte Monumänt.

1826 isch a dr Limmet e grossi Fabrigg zum Bouele spinne bout worde, und denn isch drumume es Dorf entstande. 1884 het sech das als eigeti Gmeind vo Gäbischtorf glöst.

Bevölkerigsentwicklig

Verchehr 
Bi Turgi träffe sech d Hauptstroosse vo Aarau, Bade und Choblez. Ussert dr alte Holzbrugg hets bi Turgi no drüü modärni Strossebrugge über d Limet.

Dr Baanhof Turgi vo de SBB isch a de Strecki vo Bade uf Brugg, wo d Züüg vo Züri uf Basel durefahre, un es git au e Verbindig s Aaretaal zdurabb uf Chlingnau und uf Waldshuet z Dütschland, d Linie Turgi-Waldshuet.

Wirtschaft 
Bi dr ehemolige Fabrigg isch es alts Chraftwärch.

A dr Stross uf Bade isch d Güselverbrönnigsaalaag vo Wil und undedra d Klääraalaag Laufacker vo dr Region Bade.

Literatur 
 
 Peter Hoegger: Kunstdenkmäler der Schweiz. Band 87: Die Kunstdenkmäler des Kantons Aargau. Band VII: Der Bezirk Baden II. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1995, ISBN 3-909164-44-7, S. 132–154.

Weblink 

 di offizielli Website vo de Gmeind Turgi

Fuessnote