1828


Was bassiert isch

Politik 

 22. Januar: In Groossbritannie wird dr Herzog vo Wellington Brömieeminister.
 22. Februar: Russland under em Zar Nikolaus I. bechunnt im Friide vo Turkmantschai noch em Chrieg gege Persie Land im Kaukasusgebiet über.
 26. Mai: Dr Kaspar Hauser wird z Nürmbärg uf dr Strooss ufgriffe.
 11. Juli: Dr Michael I. vo Portugal stürzt si Niässe Maria II.
 24. August: D Niiderland stelle z Niiderländisch-Neuguinea e Kolonialverwaltig uf.

 3. Dezämber: D Waalmänner weele dr Andrew Jackson zum Bresidänt vo de USA.

 Russland erklärt em Osmanische Riich dr Chrieg und understützt d Unabhängigkäitskämpf vo de Grieche.

 Wirtschaft 

 18. Januar: D Köönigriich Bayre und Württebärg bilde e süddütsche Zollveräin.
 25. Juli: Dr Ignaz Bösendorfer foot afo Klavier broduziere, wo uf dr ganze Wält berüemt wärde.

 Dr Reclam-Verlag wird z Leipzig gründet.

 Wüsseschaft und Technik 

 20. April: Dr Franzoose René Caillié chunnt z Timbuktu am Niger aa.
 1. Juli: Dr Maschinist John Cree isch s erste Doodesopfer in dr Gschicht vo dr Iisebaan, wo si Lokomotive explodiert.
 4. Juli: Dr Grundstäi für die ersti Iisebaan in de USA, dr „Baltimore & Ohio Railroad (B & O)“, wird gläit.
 17. August:  Dr John Herschel entdeckt zwäi Galaxie im Stärnbild Andromeda und spööter no mee.
 24. Oktober: Im säggsische Großenhain entstoot die ersti dütschi Volksbibliothek.
 Dr Siméon Denis Poisson füert d Querkontraktionszaal in d Elastizitätsproblem ii.
 Dr Botaniker Robert Brown veröffentligt si Entdeckig vo dr Molekularbeweegig (Edinburgh New Philosophical Journal 5 (1828)).
 Dr Friedrich Wöhler broduziert Harnstoff sünthetisch und bewiist eso, ass organischi Molekül au usserhalb vo lääbige Süsteem chönne entstoo; d Grundlaag vo dr Biochemii und organische Chemii.

 Kultur 

 1. Februar: Uruffüerig vo dr Opere Ali Pascha von Janina vom Albert Lortzing am Stadttheater Münster
 26. Merz: Dr östriichisch Komponist Franz Schubert git si ersts und äinzigs öffentligs Konzärt.
 7. April: S Genueser Teatro Carlo Felice wird mit em Vincenzo Bellini sinere Opere Bianco e Fernando eröffnet.
 26. Mai: Uruffüerig vo dr Opere Les Francs-Juges vom Hector Berlioz am Salle du Conservatoire z Bariis.
 8. August: Uruffüerig vo dr Opere Gabriella di Vergy vom Saverio Mercadante am Teatro Nacional de São Carlos z Lissabon
 15. Oktober: Uruffüerig vo dr Opere Die Räuberbraut vom Ferdinand Ries z Frankfurt am Main
 9. Dezämber: Uruffüerig vo dr Opere Clari vom Jacques Fromental Halévy am Théâtre-Italien z Bariis
 22. Dezämber: Uruffüerig vo dr Opere Der Vampyr vom Heinrich Marschner am Stadttheater z Leipzig

 S Schlagball-Spiil Rounders wird z Ängland zum erste Mol erwäänt.

 Gsellschaft 

 Z Ängland wird dr Buggery Act 1533 ufghoobe und dur e Offences against the Person Act 1828'' ersetzt. D Homosexualidäät, dr Analvercheer und d Sodomii blibe stroofbar.

Katastroofe 

 30. Merz: En Ärdbeebe vo dr Sterki 7 döödet 30 Lüt z Lima

Uf d Wält choo 
 24. Jänner: Ferdinand Cohn, e dütsche Botaniker und Mikrobiolog († 1898)
 31. Jänner: Ludwig Fischer, Schwyzer Botaniker
 20. Merz: Henrik Ibsen, e norwägische Schriftsteller († 1906)

 8. Mai: Henry Dunant, e Schwizer Gschäftsmaa, Initiator vo dr Rotchrüz-Beweegig († 1910)
 28. August: Jonas Breitenstein, Schwyzer Volksdichter († 1877)
 5. Septämber: George Washington Jones, US-amerikanische Bolitiker († 1903)
 9. Septämber: Lew Nikolajewitsch Tolstoi, e russische Schriftsteller († 1910)
 19. Septämber: Fridolin Anderwert, Schwyzer Bolitiker un Bundesrot († 1880)
 27. Oktober: Otto Funke, dytsche Physiolog († 1879
 26. Novämber: Martin Birmann, Schwyzer Bfaarer un Armeninschpäkteur († 1890)
 21. Dezämber: Johann Jakob Schaub, Schwyzer Lehrer un Haimetkundler († 1910)

Gstorbe 
 2. Februar: Lucius Pol, Schwyzer Pfaarer und Naturwüsseschaftler
 27. Merz: Johann Gottfried Tulla, e badische Ingenieur (* 1770) 
 16. April: Francisco de Goya, e spanische Mooler und Grafiker (* 1746)
 30. Mai: Carl Borromäus Weitzmann, dytschi Mundartdichter (* 1767)
 19. Novämber: Franz Schubert, en östriichische Komponist (* 1797)

Weblingg 

 Digitalisierti Zitige us em Joor 1828 im Zitigsinformazioonssüstem (ZEFYS) vo dr Staatsbibliothek z Berlin

19. Joorhundert