R
S R bzw. r isch dr 18. Buechschtabe vom latiinische Alphabet und i de meischte Schprache en Konsonant. Dr Buechschtabe R hät i dütsche Texte e durchschnittlichi Hüfigkeit vo 7 Prozent. Er isch demit dr föifthüfigschti Buechschtabe i dütsche Texte.

Uusschpraach 

Im Dütsche wird R hüt meischtens als Zäpfli-r [] (uvalere Vibrant) oder als [] uusgsproche. Urschprünglich isch dr Buechschtabe als „grollte“ Zungespitzluut [] usgschproche worde. I Bayern, Öschterriich und dr weschtliche Dütschschwiiz isch die Usschpraaach no immer dominant, wie au in Oscht- und Südeuropa. D Änderig vo dr Usschpraach isch under em Iifluss vom Französische erfolgt. Mer ninnt aa, dass s uvulare R im 17./18. Jahrhundert über s Französische Iigang gfunde hät i d Schpraach vo de Gebildete i Dütschland.

No am Aafang vom 20. Jahrhundert hät s Zungespitze-R i de meischte Teil vo Dütschland vorgherrscht. No hüt überwiegt s vilerorts i dr Schpraach vo dr ältischte Generation vo ländliche Schprecher, während jüngeri Schprecher s Zäpfli-R verwendet. Daas gilt u. a. für witi Teil vo Norddütschland, Hesse und Weschtfale.

Zu dene Gebiet, wo au i dr Schpraach vo dr ältischte Generation vo ländliche Schprecher numme als Zäpfli-R vorchunnt, ghöred di gröschte Teil vo Sachse, Thüringe, Bade-Württeberg, s Rhyland und der Grossruum Berlin.

Es retroflexes ("amerikanischs") [] findt sich schtellewiis i dütsche Dialekte, wird aber praktisch überall i dr Schpraach vo dr jüngere Generation hüt durs uvulare R ersetzt. Bischpilhaft seiged da s weschtliche Mittelhesse, Teil vom Siegerland und s Wittgensteiner Land und dr Oberharz, und dr schlesischi Dialekt, wo dur d Vertriibig nach em Zweite Weltchrieg verlorengange isch, gnännt.

Di meischte Schpraache kenned di uvulari Variante vom R nöd. Folgendi europäischi Schpraache kenned s uvulare R entweder als eini vo mehrere mögliche Realisatione vom Phonem /r/ oder als di einzig möglich Uusspraachwiis:
Französisch, Dütsch, Niederländisch, Luxemburgisch, Dänisch un Schwedisch.
Im Englische isch es bis vor einige Jahrzehnte im Dialekt vo Northumberland vorchoo; die Uusschpraach isch als "Northumbrian burr" bezeichnet worde.
D iberische Sproche (Spanisch, Portugiisisch, Katalanisch usw.) un s'Albanische kennt zwei R-Phonem // un //. // isch en einfach grollte alveolare Vibrant mit eim Zungeschlag, /r/ als mehrfach grollte alveolare Vibrant.

Als Lut ghört s R mit em L i d Klass vo de Liquide.

Herkunft 

Im proto-semitische Alphabet hät dr Buechschtabe s Profil vomene menschliche Chopf dargschtellt. Im phönizische Alphabet isch dr Chopf schtarch schtilisiert worde. Dr Buechschtabe hät de Name Resch (Chopf) überchoo und isch für de Lutwert [] gschtande.

I s griechische Alphabet isch das Resch under m Name Rho übernaah worde. Mit dr Zit isch das Rho abgrundet worde und mit em Wechsel vo dr Schriibrichtig hät au de Buechschtabe d Orientierig gwechslet. Mängisch isch s Rho au mit eme churze Aasatz under dr Rundig gschrieben worde, die Modifikation isch aber nöd i s griechische Alphabet ufgnaah worde.

I s etruschkisch Alphabet isch ds Rho als R übernaah worde. Au d Etrusker händ de Buechschtabe zum Teil mit, zum Teil ohni Aasatz gschribe. Wo d Römer s etruschkische Alphabet übernaah händ, händ si d Version mit Aasatz verwendet, um s vom P underscheide z chönne. Dr Aasatz isch mit dr Zit gwachse und bis zur römische Antike bis zur Grundlinie vom Buechschtabe verlängeret worde. Au isch dr Buechschtabe wie im Griechische dreiht worde, um ihn a d Schriibrichtig vo links nach rechts aazpasse.

Bedüütige 

 i dr Mathematik
 wird r i dr geometrische als Formelzeiche für de Radius verwendet
 bezeichnet s Symbol  d Menge vo de reelle Zahle
 i dr Physik
 isch r s Formelzeiche für de Recoveryfaktor
 isch r s Zeiche für de Reflexionsfaktor
 isch r0 s Zeiche für s Restwiderstandsverhältnis
 staht R für di allgemeini Gaskonschtante R = 8,314472 J/(mol · K)
 isch R s Einheitesymbol für Röntge
 isch R s Formelzeiche für de elektrisch Widerstand
 isch R s Formelzeiche für de Schallwellewiderstand
 isch R s Zeiche für d Rydberg-Konschtante
 isch °R s Einheitesymbol für d Temperatur-Einheit Grad Réaumur
 isch °R s Einheitesymbol für d Temperatur-Einheit Grad Rankine
 i dr Informatik
 isch R e Software für schtatistischi Berechnige und Visualisierige (GNU R)
 als Kfz-Kennzeichen staht R
 i Dütschland für Regensburg
 in römische Inschrifte und Texte staht R
 als Abchürzig für Roma, Romanus, regia, regnum, restitutor usw.
 i dr Numismatik staht dr Kennbuechschtabe R
 für Rennes uf französische Münze bis 1540.
 für Saint André de Villeneuve uf französische Münze vo 1540 bis 1700.
 für Orléans uf französische Münze von 1700 bis 1794.
 für Rom uf päpstliche, napoleonische (krönts R) und italienische Münze.
 für Rio de Janeiro uf portugiesisch-brasilianische Münze.
 R staht für di südafrikanisch Währigseinheit Rand
 R staht au für "Regina" (lat.; dt.: Königin), Zuesatz zur Underschrift vo dr Königin Elisabeth II.
 R isch e Altersfreigabe i de USA, s. MPAA, sog. R-rated Movies
 r. isch d Abchürzig für rechts
 R. staht im Militärwese für Regiment
 ® staht für Warezeiche (vor allem z Dütschland)

Weblink 

 https://web.archive.org/web/20080509123036/http://www.wam.umd.edu/%7Erfradkin/sin2phoen-animate.html

Latinischer Buechstab