Crosià
Le crosià a son ëstàite dle spedission ëd guèra dij cristian ch'a l'han durà, a antërmitensa, apopré doi sécoj.
A l'avìo për but ëd liberé l'Anastasis (visadì la tomba ëd Gesù ëd Nàsaret, anté che scond ij cristian a l'é staje soa arsuression) e ij leu dla vita ëd Gesù da l'ocupassion mussulman-a, për podèj permëtte ai pelerin ëd torna visiteje.
An efet, apress un perìod ëd lìbera sircolassion, ij pelerinage a j'ero stàit antërdì da l'autorità mussulman-a.

A l'é malfé conté con precision vàire crosià a-i sio staje, dagià che soèns as creavo dle cite formassion franch disorganisà d'òm che, possà da l'antusiasm, as armavo 'me ch'a podìo e a partìo con d'arzultà pitòst gram.
Truch e branca, as peul fissé an eut ël nùmer dle crosià prinsipaj, dal 1096 al 1291.

Un dj'arzultà che le crosià a l'han ëmnà a l'é stàit ël dësvlup dël comersi.

Prima crosià 
Ij cap militar ëd la prima crosià a j'ero Godifré ëd Bouillon, Baldoin ëd Bològna, Raimond ëd Saint-Gilles e Boemond d'Antiòchia.

Stòria europenga