Trasformassion ëd Lorentz
J' equassion ëd trasformassion ëd Lorentz a son d' equassion ch'a goerno ant la relatività limità le relassion antra le coordinà spassiaj e temporaj ëd doi osservator S e S'  ch'a l'han j' ass coordinà antra 'd lor paralej, j' ass dj' assisse coincident e j'orìgin coincidente ai temp t=t' =0, con S'  ch'a bogia rëspet a S arlongh l'ass dj'assisse vers drita con andi v.

J'equassion, ch'as oten-o dai doi postulà d'Einstein, a son:

y'=y
z'=z

Coste relassion a son ëstàite otnùe për la prima vira da Hendrik Lorentz anviron dël 1890, an relassion al problema dël camp eletromagnétich ëd na caria an moviment.

L'invariansa dl'andi dla lus 
Conforma a j'equassion ëd Lorentz, l'andi dla lus a resta l'istess ant ij doi sistema d'arferiment S e S'''.
Butoma an efet che un signal luminos a parta da l'orìgin O al temp t=0 e ch'a bogia ant la diression x.
A rivrà al pont x=X al temp .
Rëspet a S, ël signal a riva al pont

al temp
.
Antlora l'andi calcolà an S''' a resta
.

 Adission ëd j'andi 
Butoma che n'oget a bogia arlongh la diression ëd j'ass dj'assisse con andi u u u rëspet ai doi sistema d'arferiment.
Antlora,

o bin
.

La contrassion ëd le longheur 
La longheur ëd n'oget a l'é la distansa antra soe estremità.
Tutun, si n'oget a bogia rëspet a n'osservator ch'a veul ëmzurene la longheur, le posission ëd soe estremità a devo esse argistrà ëd fasson simultania.
Ch'as consìdera na sbara con estremità a e b an arpòs rëspet a O' e paralela a l'ass x'.
Soe longheur ant ij doi sistema a saran  e .
Le traformassion ëd Lorentz a smon-o
  e 
con l'istess valor ëd t.
An fasend la sotrassion as treuva
 
visadì
 .
Dagià che , a-i na ven che L<L'.
Sòn a veul dì che l'osservator an O a mzura na longheur pi curta che col an O': j'oget ch'a bogio a së s-ciàiro pi curt.

La dilatassion dël temp 
N'antërval ëd temp a peul esse definì tanme ël temp ch'a-i passa antra doi event coma mzurà da n'osservator, antant che n'event a l'é cheicòs ch'a-i suced ant un pont particolar ëd lë spassi a 'n temp particolar.

Ch'as consìdero doi event ch'as dësrolo ant l'istess pòst x' rëspet a O', a n'antërval ëd temp .
Për n'osservator an O, l'antërval ëd temp a l'é .
Për trové la relassion antra ij temp ëd costi event, tanme mzurà dai doi osservator, as peul aplichesse la dariera dle trasformassion ëd Lorentz, otnenda
 .
Antlora, an fasend la sotrassion,
 
visadì
 .
Donca T>T': ij process a smijo duré 'd pi cand as dësrolo ant un còrp ch'a bogia rëspet a n'osservator che cand ël còrp a l'é an rechie rëspet a l'osservator.

Fìsica