Efet Compton
L'efet Compton a l'é un fenòmen fìsich dont l'antërpretassion a l'é dovùa a Arthur Compton.

An fasend penetré na radiassion eletromagnética ëd frequensa bastansa àuta (ij raj X) an na sostansa, për esempi un blòch ëd parafin-a, e osservand la radiassion ëspantià ant le vàire diression, as treuva che la frequensa dla radiassion ëspantià a l'é nen pròpe ugual a cola dla radiassion ancidenta e a varia con la diression.

Ës fenòmen as peul nen ëspieghesse con ël concet clàssich d'onda eletromagnética.
A l'é nopà tutafàit giustificà an dovrand ël concet ëd foton, con la condission d'atribuì al foton nen mach l'energìa E=hν, ma ëdcò na quantità ëd moviment con diression ugual a cola ëd propagassion ëd l'onda e dont ël mòdol as peul tiresse an dovrand le fórmole dla teorìa dla relatività.
An efet, da l'espression dla massa relativìstica
 
ëd n'oget material ch'a bogia con andi , un a treuva
 .
Dagià che l'energìa e la quantità ëd moviment a son ësmonùe da
 
e
 ,
un a oten na relassion antra p e E:
 .
Ël foton a bogia con andi u=c e a l'ha n'energìa bin definìa; antlora, për l'espression dl'energìa sì-dzora, a-i na ven che, tratà tanme na partissela, soa massa d'arpòs  a dev esse nula.
Donca
 .
An dovrand la longheur d'onda λ con la relassion λν=c, as oten-o j'espression për p dovrà ëd sòlit:
 .

Fìsica