Templi d'Aten-a ëd Siracusa
Ël Templi d'Aten-a a l'é na costrussion dòrica batìa a Syracusa dël Sécol V aGC dal tirann Gelon I apress la vitòria contra ij Cartaginèis ant la bataja d'Imera. Ël templi a l'é stàit precedù da 'n leu 'd cult dël Sécol VIII aGC, con n'autar dëscoatà durant jë sgav dl'inissi dël Sécol XX, e peui da 'n templi dël Sécol VI aGC.

Stòria

Al pòst dël templi d'Aten-a na vòta a-i era n'àutr templi, pi arcàich ma sémper dòrich, com a confermo ij tòch archeològich trovà durant jë sgav dël 1912 e 1917. A son d'element architeturaj, dij cheuit e dij tòch dl'autar, datàbij aranda 'l Sécol VI aGC.

L'Athenaion a l'é stàit fàit costruì, scond jë stòrich, dal liniagi dij tiragn Deinomènid ëd Gela e dagià che 'l prim tirann ëd Syracusa a l'é stàit Gelon, as consìdera che 'l comitent a l'era chiel, dël Sécol V aGC.

Për le smijanse con ël templi dla Vitòria a Imera, j'archeòlogh a penso che sia l'época sia la stòria a son gropà a la vitòria syracusan-a dla bataja d'Imera dël 480 aCG.

Ël templi a l'era stàit dedicà a Aten-a, la diva dla saviëssa e dla guèra, ma dij viagiator dl'Eutsent ch'a l'ha scrivù ansima 'l templi a dùbito an sla dédica a sta div:

Ës templi a l'era donch sacrà a la diva dël Savèj, Minerva o Aten-a, com a diso dcò Platon e Atené ëd Naucràtis.
N'amportant orator e testimon d'ës templi a l'é stàit Ciceron, ch'a l'ha lassàne na descrission ëd com a l'era fàit. Chiel an efet a arcòrda che ës templi a l'era motobin rëspetà dal conquistador ëd Syracusa, ël general e cònsol March Claudi Marsel, nopà peui a l'era stàit pròpe marodà dal pretor Caj Cornej Véres

Strutura dël Templi

L'Athenaion a l'era 'n templi perìpter esàstyl (ses colòne 'd fassada) con quatòrdes colòne ai galon longh, com as costumava ant ij cànon clàssich elaborà ant la marepatria greca. Ël front a presentava la contrassion dj'antërcolumn terminaj, 'me solussion dël conflit al canton dl'òrdo dòrich. Le mzura dij lat a l'era 22x55 méter. Ël peristili a dantornava na cela con pronàos e opisthodòm, tùit ij doi con doe colòne in antis.

Ël templi a l'é stàit peui dovrà 'me 'd leu 'd cult cristian e ancheuj j'element costrutiv dzorvivù a son vnù part dle muraje dël Dòm ëd Syracusa. Ancheuj as peulo s-ciairé, al galon snistr dël dòm, dle colòne e lë stilòbat dzora ch'a pogiavo, fàit con ël carcar dla zòna, mentre d'àutre reste (lòse 'd marm e gronde e forma 'd testa 'd lion) a son guernà al Musé archeològich Paolo Orsi. Al dì d'ancheuj andrinta 'l dòm as peulo voghe neuv colòne dël lat drit dël perìpter, con n'entàis assé marcà, e le doe cele dëdnans.

Architetura e piture

Sta-sì a l'é la descrission che Tommaso Faziello a dà dlë scu d'aram dorà an sima al templi syracusan.
Da Ciceron, cha lista ij decòr marodà da Véres, i soma ch'a l'avìa 'd decòr d'avòir, grafe d'òr sla pòrta e na serie 'd tàula piturà ch'a arpresentavo 'n combatiment ëd cavalerìa tra Agàthocles e ij Carthaginèis e 27 antërsegn dij tiragn dla sità.

Nòte

Templi dla Magna Grecia