Erich Maria Remarque
Erich Maria Remarque (nòm vèir Erich Paul Remark, nàit ai 22 ëd giugn dël 1898 e mòrt ai 25 dë stèmber dël 1970) a l'era në scritor tedësch.

Biografìa 
Erich Paul Remark a l'é nàit ant na famija d'ovrié a Osnabrück, an Gërmania. A l'era fieul ëd Peter Franz Remark e Anna Maria Remark, (dont cognòm da marié a l'era Stallknecht). A l'é an onor ëd sua mare che a l'é peui butasse lë stranòm Erich Maria. A l'é provasse a scrive già a 16 ò 17 agn: sagg, poema, e 'l prinsipi d'un romanz che pì anans a l'ha peui finì e publicà dël 1920 coma Die Traumbude (La stansia dij seugn). A 18 agn a l'han ciamalo coscrit ant la Prima guèra mondial.

Ai 12 ëd giugn dël 1917 a l'é stàit trasferì al Front Ossidental, ant la 2nda Companìa, Riserva, Depòsit ëd Camp ëd la 2nda Division ëd Riserva dla Guardia a Hem-Lenglet. Ai 26 ëd giugn a l'han trasferilo al Regiment 15 ëd Fanterìa, 2nda Companìa dël Batajon da Transéa Bethe, ch'a restava dislocà antra Torhout e Houthulst. Ai 31 ëd luj a l'é restà ferì da në sràpnel a la gamba snista, al brass drit e al còl, e a l'han mandalo andré an Gërmania a l'ospidal militar, andoa ch'a l'ha passà tut ël rest ëd la guèra. 

Passa-ie la guèra a l'ha cambià cognòm an Remarque, ch'a l'era stàit ël cognòm ëd la famija fin che sò grand a l'avìa cambialo dla mità dël sécol ch'a fa XIX, për evité j'ategiament xenòfob che antlora a-i ero an Gërmania. A l'ha fait vàire travaj, antra j'àutri a l'é stàit bibliotecari, comersant, magìster, giornalista e editor.
A l'é mariasse la prima vira con l'atris Ilse Jutta Zambona, dël 1925 . Dël 1925 Erich Maria Remarque a l'ha anandià na neuva vita literaria con ël romanz Stationen am Horizont (Stassion ant l'orisont), che a l'é sortù a pontà ansima al giornal ësportiv andoa Remarque a travajava, ma a l'é mai ëstàit publicà coma lìber .

Sò lìber pì avosà, Im Westen nichts Neues (Pa gnun-e neuve dal Front Ossidental) a l'ha scrivulo an chèich mèis dël 1927, ma tut sùbit a l'é nen ch'a l'abia trovà n'editor. Ël romanz, peui publicà dël 1929, a conta dla durëssa dla guèra, com a la s-ciairava 'n giovo soldà. D'apress a cost a son peui ëvnu-ie vàire travaj; a contava an manera direta e emossional ëd j'agn ëd la guèra e 'd coj ch'a son ëvnu-ie d'apress.

Dël 1931, pen-a ch'a l'avìa finì Der Weg zurück (La stra a l'andré), Remarque a l'é andà via da 'n Gërmania. A l'é catasse na vila a Porto Ronco an Svìssera e a l'é restà a vive antra Svìssera e Fransa fin dël 1939, quand che peui a l'é andà via da n'Euròpa e a l'é tramudasse ant jë Stat Unì d'América con sua fomna. Tùit e doi a son peui ëvnùit sitadin naturalisà american dël 1947.

Dël 1933, ij nasista a l'han proibì sò travaj, e a l'han anandià na propaganda ch'a lo disìa dissendent d'ebréo fransèis, e che a contava che sò cognòm vèir a fussa Kramer, (cognòm ch'a sonava ebréo), an fasendlo vnì fòra da sò cognòm virà a l'anvers. Sòn a figura anco' an chèich sua biografìa, contut ch'a-i sia mai trovasse gnun-a preuva ch'a fussa vèira. An chèich biografìa a-i resta 'cò la version nasista ch'a l'avèissa fàit gnanca un dì 'd servissi militar, 'cò costa sensa gnun-a preuva. 

Sò neuv romanz  Drei Kameraden (Ij tre cambrada) a parlava dij des agn a parte da l'anflassion dël 1923.

Ël quart romanz Flotsam (Naufragi) a l'é stàit publicà a pontà an tradussion anglèisa dël 1939, ansima a l'arvista Collier, peui Remarque a l'ha passà anco' n'agn a revisioné 'l test për la publicassion coma lìber, dël 1941; la version tedësca a l'é stàita antitolà Liebe deinen Nächsten, e a l'é stàita publicà dël midem agn.

Dël 1943 ij nasista a l'han arestà sua seur Elfriede, ch'a l'era restà an Gërmania con sò òmo e doe masnà. D'apress a 'n curt prossess a l'é stàita condanà për avej faje darmagi a la moral. La sentensa a dis bele ciàir che a butavo an galera chila, "për via che sò fradel për adess i podoma nen ciapelo". A Elfriede a l'han tajaje la testa con un piolòt ai 16 dë dzémber dël 1943.

Ël romanz Arch of Triumph (Arch ëd Trionf), publicà la prima vira dël 1945 an tradussion anglèisa e peui arpublicà an tedësch dël 1946, a l'é stàit n'àutr gran sucess e an tut ël mond a l'ha vendù 5 milion ëd còpie.

Dël 1948 a l'é tornà an Svìssera, andoa ch'a l'ha passà 'l rest ëd soa vita. A l'é sta-ie 'n sàut ëd set agn (n'antërval motobin longh për Remarque) antra Arch ëd Trionf e 'l travaj ch'a l'é vnu-ie d'apress, Der Funke Leben (La giolà dla vita), ch'a l'é sortù dël midem temp an tedësch e an anglèis dël 1952.
Antramentr ch'a lo scrivìa, Remarque a travajava 'cò ansima a 'n romanz ciamà Zeit zu leben und Zeit zu sterben (Un temp për vive e un temp për chërpé). Cost-sì a l'é stàit publicà prima an tradussion anglèisa, dël 1954.

Dël 1958, an Gërmania Douglas Sirk a l'ha peui dirigiù 'n film col midem tìtol, basà ansima al romanz. Remarque a l'ha fàit n'aparission caméo, ant ël ròl dël Professor.

Dël 1955 a l'ha scrivuje la sienegiatura a 'n film austrìach, Der letzte Akt (Ël darié At), ch'a contava dj'ùltim dì d'Hitler ant sò bunker sot a la Canselerìa a Berlin e a l'era basà ansima al lìber ëd Michael A. Musmanno Ten Days to Die (Des dì për meuire), publicà dël 1950. 

Dël 1956 Remarque a l'ha scrivù 'n drama teatral, Die letzte Station (Dariera Stassion), ch'a l'é andàit an siena con bon sucess tant an Gërmania che a Broadway. A l'é mai stàit publicà an Gërmania, ma n'edission anglèisa antitolà Full Circle (Gir complet), a l'é sortìa dël 1974.

Die Nacht von Lissabon (La neuit a Lisbon-a), publicà dël 1963 e n'ani pì tard an anglèis, a l'é l'ùltim travaj ch'a l'abia finì, e coma romanz a l'é vnùit fòra tant mej che nen col prima. A l'ha vendù 900.000 còpie an Gërmania e l'é andà pitòst bin ëdcò a lë strangé. 

Dël 1958 a l'é mariasse con l'atris d'Hollywood Paulette Goddard, e a son restà marià fin ch'a l'é mòrt a l'ospidal ëd Locarno, ai 25 dë stèmber dël 1970, a 72 agn . A l'é stàit sotrà con sirimònia catòlica al simiteri 'd Ronco, ant ël Tesin, an Svìssera. Ant ël midem simiteri a l'é peui ëstàita sotrà 'cò la Goddard, ch'a l'ha lassà 20 milion ëd dolar american a la New York University për fondé n'Istitut dë Studi Europengh antitolà a Remarque. Ël prim diretor dl'Istitut Remarque a l'é stàit ël professor Tony Judt.

Euvre

Romanz 
 Die Traumbude. Ein Künstlerroman (La stansia dij Seugn) (1920)
 Gam (scrivù dël 1924, publicà dël 1998) 
 Station am Horizont (Stassion ant sl'orisont) (1928)
 Im Westen nichts Neues (Pa gnun-e neuve dal Front Ossidental) (1929)
 Der Weg zurück (La stra a l'andré) (1931)
 Drei Kameraden (Tre cambrada) (1936)
 Liebe deinen Nächsten (Naufragi) (1939)
 Arc de Triomphe (Arch ëd Trionf) (1945)
 Der Funke Leben (La giolà dla vita) (1952)
 Zeit zu leben und Zeit zu sterben (Un temp për vive e un temp për chërpé) (1954)
 Der schwarze Obelisk (L'obelisch nèir) (1956)
 Der Himmel kennt keine Günstlinge (Ël ciel a fa gnun-a preferensa) (1961)
 Die Nacht von Lissabon (La neuit a Lisbon-a) (1962)
 Das gelobte Land (La tera promëssa) (1970)
 Schatten im Paradies (Ombre an Paradis) (1971)

Àutre euvre 
 Der Feind (Ël nemis) (1931)
 Der letzte Akt (Ël darié at) (1955)
 Die letzte Station (Dariera stassion) (1956)
 Die Heimkehr des Enoch J. Jones (Ël ritorn d'Enoch J. Jones) (1988, comedia)
 (1994) Ein militanter Pazifist; (Un Militant Pacifista) antërviste e sagg

Për lese dë pì 
 Mariana Parvanova, "... das Symbol der Ewigkeit ist der Kreis." Eine Untersuchung der Motive in den Romanen von Erich Maria Remarque. Tenea, Berlin, ISBN 3-86504-028-4 (an tedësch)

Arferiment 

Remarque, Erich Maria