Metropolitan-a ëd Turin

La Metropolitan-a 'd Turin a l’è un mojen ëd traspòrt pùblich dotà dël sistema ëd guida automàtica VAL, ativà ant soa prima part dël 4 ëd fërvé dël 2006 an ocasion dij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX.

Descrission general 

A diferensa ëd Roma e Milan, per vàire agn a Turin a-i è pa mai ësta-ie un servissi ëd metropolitan-a, contut che ant j’agn ’30 dël Neuv-sent, con l'arfassiment dla via sentral, via Roma, a l'avèisso creà na galarìa sot a la strà ch’a l'avrìa dovù fé part ëd na linia sot-tèra.
Mach dël novémber dël 1995 a l’è stàit aprovà ël proget ëd la linea Camp Vòl – Pòrta Neuva, dal confin òvest ëd la sità a le pòrte ëd Colegn, fin-a a la stassion prinsipal dla ferovìa; belavans a-i era nen basta ëd finansiament per soa costrussion. Dl’avril dël 1999 a l’è stàit garantì un finansiament al 60%; ant l’istess ann a l’è stàit aprovà ël progèt che ai 9,6 km originaj dla linia a l’avrìa giontajne d'àotri 4,6 km, për ëslonghé  ël percors da Pòrta Neuva fin-a a la stassion dël Lingòt. Ij travaj a son ancaminasse da na mira ofissial dël 19 dë dzèmber dël 2000. 

Ël prim tòch, da Fermi a Pòrta Neuva, a l’è longh 9,6 km e a l'ha 15 ëstassion. Da na mira técnica, la metropolitan-a ëd Turin a resta na còpia precisa dla metropolitan-a ëd Lille, an Fransa: a l’han mantnù le mideme amzure. La GTT (Gruppo Torinese Trasporti), ch’a gestiss l’euvra, a vàluta che për cost trat-sì ël temp ëd përcorensa mojen a sarà ëd 15 minute. 
La stassion Fermi, cola Paradis ch'a-j ven dapress e ’l depòsit dij treno as treuvo ant la comun-a ëd Colegn. Ën intrand ant la sità, la metropolitan-a a cor sot a Cors Fransa, për peui viré anvers a Pòrta Susa, passé sot a Cors Vitòrio Emanuel II e rivé a Pòrta Neuva.  

La galarìa ch’a men-a ij treno dal depòsit ëd Colegn fin-a a la veja stassion ëd Pòrta Susa a l’é stàita livrà dël giugn dël 2004. Ël 4 ëd fërvé dël 2006 a l’è stàit inaugurà ël tragit Fermi-XVIII Dzèmber; lë pcit tragit XVIII Dzèmber-Pòrta Neuva a l'è stait duvertà dl'otóber dël 2007.

Ij travaj për la costrussion dël tragit Pòrta Neuva-Lingòt a son ancaminasse dël 2006 e a dovrìo terminé dël 2010. Ël cost ëd realisassion dël proget antregh, da Colegn al Lingòt, a dovrìa esse d’apopré 966 milion d’euro.

Le stassion, ch’a resto an mojen-a a 550 méter l'un-a da 'nt l'àotra, a l’han na longhëssa ëd 60 m, e con lòn a peulo pijé dij treno longh 52 méter, con na capassità ëd 440 passagé. Mach le stassion dë scambi Pòrta Neuva e Pòrta Susa a saran pì grande. Le stassion a son stàite dissegnà da lë Studi Bernhard Kohn & Associés. Ël sistema dovrà a l’é ël VAL, progetà da l’asienda fransèisa Matra, catà da Siemens e integrà ant ël Siemens Transportation System.

Con n'andi mojen ëd 32 km/h, la capacità dla linia a sarà ëd 15000 passagé l’ora an minca sens ëd marcia. L’antrames ëd temp antra ël passagi ëd doi treno a sarà mach ëd doi minute bele che ant j’ore pì traficà.  
A son ëdcò previst djë slongh ëd tragit, a parte dal 2010, a òvest ëd Colegn anvers a Rosta e a sud dël Lingòt anvers  a Piassa Bengasi. D'antramentr as progeta la sconda linia ëd metropolitan-a: l’orientament general a sarà nòrd-sud e a passerà për ël sènter sità (Piassa Castel), ën ancrosiand la Metro 1 a Pòrta Neuva. A smija sigur ch’a partirà da Orbassan, ma a l’é anco' ancerta l’àutra destinassion (Mapan, San Mò ò La Venerìa).

Ij travaj djë sgav ëd la metropolitan-a a l'han përmetù dle dëscuverte archeològiche: a Colegn a l'han dëscoatà na gròssa necròpoli longobarda con pì che stanta sotrure.

Linia 1 

L'atual linia 1. A l'é pensasse, ma pa ancor aprovasse, na slonga da la stassion Fermi fin-a Rosta.

Stassion 

an fonsion ancheuj:
 Fermi
 Paradis
 Marche
 Massaua
 Poss Ëstrà
 Mont Grapa
 Rìvole
 Racunis
 Bernini
 Prinsi d'Acaja
 XVIII dë Dzèmber 
 Pòrta Susa (an corispondensa con la neuva stassion ëd Pòrta Susa)
 Vinzaj
 Re Umbert
 Pòrta Neuva (corispondensa con la stassion ëd Pòrta Neuva)
 Marcòni 
 Nissa 
 Dante
 Carducci-Molinëtte 
 Spessia 
 Lingòt
 Italia 61
 Bengasi

Orari ëd fonsionament 
Dal 5 otóber 2007, la Metropolitan-a ëd Turin a fonsion-a con cost orari-sì:

 Dal lùn-es al vënner:  05.30 - 22.45
 Ël saba: 05.30 - 01.30
 La dumìnica: 08.00 - 21.00

Colegament estern 
 Sit ufissial
 La metropolitan-a su Urbanrail.net (an anglèis)
 Metrotorino an metros.hu
 Fotografìe

Traspòrt an Piemont
Turin