Tragedia 'd Superga
La tragedia 'd Superga a l'é stàit n'assident d'avion capità dël 4 ëd magg dël 1949. A 17:03 ël Fiat G.212 dla companìa aerea ALI con ansima tuta la squadra dël Gran Turin a l'é chërpasse contra la muraja dël terapien che a-i é darera la Basìlica ëd Superga, ant la colin-a turinèisa. Ij mòrt a son ëstàit 31.

Ij fàit 
L'avion a l'era an camin ch'a mnava andarera la squadra da Lisbon-a, andoa a l'avìa giugà na partìa da amis contra 'l Benfica për selebré l'adiu al fótbal dël capitan ëd la squadra portughèisa,
José Ferreira. Ant l'assident a l'ha përdù la vita tuta la squadra dël Gran Turin. La formassion dël Turin a l'avìa vagnà sìnch ëscudèt ëd fila, da la stagion 1942-'43 fin a la stagion 1948-'49 
(ij campionà '43-'44 e '44-'45 a son pa giugasse përchè a-i era la sgonda guèra mondial) e a formava ij 10/11 ëd la selession italian-a. Ansema a Fausto Coppi, ël Gran Turin a l'avìa giutà 'l Piemont a seurte dai dolor ëd la guèra, dël fassism e ëd l'ocupassion alman-a. 
Ant l'assident a son ëdcò mòrt ij dirigent ëd la squadra, l'echipagi e tre gasëttié sportiv: Renato Casalbore (fondador ëd Tuttosport); Renato Tosatti (giornalista dël Pòpol, pare 'd Giorgio Tosatti) e Luigi Cavallero (La Stampa). Ël trist travàj d'arconòsse ij còrp a l'é tocà al vej antreneur ëd la selession italian-a Vittorio Pozzo, che pòchi ani anans a l'avìa portà squasi tuti coj giugador  ant la Nassional. Lë spessin Sauro Tomà, anfortunasse al ginoj, a l'era pa stàit convocà për la partìa an Portugal e a l'é salvasse.
La muraja dla Basìlica 'd Superga, colpìa da l'avion a l'é stàita pì nen rangià për arcordé tuti ij mòrt ëd l'assident.

Dòp l'assident la federassion italian-a 'd fótbal a l'ha proclamà 'l Tòr campion italian. Ant ël di dij funeraj un milion ëd person-e a l'ha ampinì le contrà 'd Turin për saluté ancora na vira ij campion.
Ël colp an tuta Italia a l'é stàit tant grand che n'ani dòp la selession italian-a a l'é andàita a giughé ij mondiaj an Brasil an nav.

L'avion e l'assident 

Ël trimotor Fiat G.212 a l'é partì da l'aeropòrt ëd Lisbon-a a 9:40 dël merco 4 magg dël 1949 (ël comandant dël vòl a l'era 'l tenent Luigi Meroni) e a l'é ruvà a Barslon-a a un bòt. Ant la pàusa técnica, ij giugador granata a son ancontrasse con coj dël Milan che a andasìo a Madrid e a l'han fàit ël disné ansema.
La squadra dël Gran Turin a l'é torna montà dzora l'avion a 14:50 e a l'é partìa vers l'aeropòrt Aeritalia 'd Turin; ël trimotor a l'ha volà dzora Cap-de-Creus, Tolon, Nissa Marìtima, Albenga, Savon-a. Ruvà a Savon-a l'avion a l'é girasse a nòrd për andé a Turin andoa a duvìa ruvé an mesora.
A Turin ël temp a l'era franch brut. A 16:55 l'aeropòrt Aeritalia a spiega aj pilòta la situassion meteorològica: nìvole motobin basse, pieuva fòrta e vent con na visibilità ëd 40 méter.
La tor a l'ha 'dcò ciamà la posission ëd l'avion. Dòp quàich minuta 'd silensi a 16:59 a l'é ruva la rispòsta: "Quòta 2.000 méter. QDM dzora ël Pin, peui tajoma dzora Superga". Al Pin, che as treuva tra Cher e Baudsé, a sud-est ëd Turin, a-i era na stassion radio VDF (VHF direction finder) che a dasìa un QDM (valadì na rota magnética da pijé për andé anvers na radio-assistensa quandi a serv). 

Ruvà al Pin e butand la proa a 290° l'avion a duvìa trovesse dnans a la pista dl'Aeritalia, a neuv chilòmeter, a 305 méter d'autëssa. Pòch pì a nòrd dël Pin a-i é la Basìlica 'd Superga dzora al còl che as ciama ant la midema manera. Miraco për ël fòrt vent, l'avion quandi a la girà a l'é restà tròp a man drita, lontan da l'ass giust che a duvìa portelo a la pista e an trovand-se parèj dnans a la Basìlica; ël pilòta a chërdìa d'avèj ël còl ëd Superga a man drita ma da 'n moment a l'àutr a l'é trovasse dnans a la muraja dla Basìlica sensa ch'a podèissa fé gnente (andi ëd 180 km/h, visibilità ëd 40 méter).
An tute le manere a 17:03 l'avion andoa as trovava 'l Gran Turin a l'é s-ciapasse contra la muraja dla Basìlica: da la posission dij tòch ëd l'avion a l'han peui capì che 'l pilòta a l'ha nen provà a giré o a aussesse torna. La part darera dl'avion a l'é restà pì o meno antrega tant 'ma la Basìlica che a l'é pa ruinasse.

A 17:05 la tor Aeritalia a l'ha torna ciamà 'l trimotor ma a l'ha pa arseivù gnun-a rispòsta. Gnun a l'é salvasse.

Le vìtime 

Valerio Bacigalupo
Aldo Ballarin
Dino Ballarin
Émile Bongiorni
Eusebio Castigliano
Rubens Fadini
Guglielmo Gabetto
Ruggero Grava
Giuseppe Grezar
Ezio Loik
Virgilio Maroso 
Danilo Martelli
Valentino Mazzola
Romeo Menti
Piero Operto
Franco Ossola
Mario Rigamonti
Julius Schubert
Dirigent:
Arnaldo Agnisetta 
Ippolito Civalleri
Andrea Bonaiuti (impresari che a organisava le partìe granata fòra 'd ca)
Antreneur
Egri Erbstein
Leslie Lievesley
Osvaldo Cortina (masseur)
Giornalista
Renato Casalbore
Renato Tosatti
Luigi Cavallero
Echipage
Pierluigi Meroni
Celeste D’Inca
Cesare Biancardi
Antonio Pangrazi

Turin (fótbal)