Nahuatlahtolli
In nahuatlahtolli, no mexicatlahtolli, ce tlahtolli in mihtoa ompa Mexico. Ca cequi yutanahuatlahtolli, auh mihtoa ompa Mexico huan El Salvador. Qquiz ipan in macuilpohualxihuitl VII. Ica in toltecayotl tlazohualiztli ixquichca itlamiyan in macuilpohualxihuitl X ipan in Huehueuh Anahuac, in nahuatlahtolli ohueixpan occe Mesoamericatlahtolli ixquichca omocuep ipan achcauhtlahtolli hueyi in Mesoamerica, achcauhca ipan in tepehualli altepetl ic in Mexihcatlahtocayotl ipan in macuilpohualxihuitl XIII ixquichca caxtiltecah oquixpolohqueh ipan in 13 de agosto de 1521.

In nahuatlahtolli opeuh tlahtohquih ica in caxtiltecah inhualaliz ipan in cematoc tlalli, inahuac in caxtillahtolli iuhqui yancuic achcauh tlahtolli ipan in Anahuac; tel, in europanecah, otlatequitilih in nahuatlahtolli ipampa in teopixqueh otepeuhqueh in tlacameh, quimamah in nahuatlahtolli canin tlen achtopa ahmo motlahtoa nahuatlahtolcopa.

In nahuatlahtolli ca in nican tlahtolli ica in ocachi tlahtohquih ipan Mexihco, ica ixquichca 1,500,000; mochi ontlahtoleh ica in caxtillahtolli. Motlahtoa ipan in Mexihco ixquichca America.

Tlahcuilolli 
Aztecah Tlahcuilolli ixcopinaltica catcah; tel omochihuahua inin tlahcuiloa mecayotl cahua. auh ahmo oquihuelitic quihcuiloa centetl tlahtolli.

Caxtiltecah oquitequitiltili latinmachiyotlahtoltiliztli ic tlahcuiloa miaquin xochicuicatl. Miaquin hueyi tlahtolamoxtli (iuh Molina iVocabulario ipan 1571) huan netlahtolmachitiliztechcopa (quilmach Horacio Carochi i Arte de la lengua mexicana con declaración de los adverbios della ipan 1645 in achi cualli) catcah ohcuiloqueh inin mecayocopa. Carochi oquintequitiltili eyi chicauhtlahtol imecayopan: hueyiac, yahualli huan opochtli. Inic ce quihtoa hueyic /a/, /e/, /i/ nozo /o/ quemeh /ā/, /ē/, /ī/ huan /ō/. Onto, yeto, quihtoah saltillo. Hueliti no mohcuiloa quemeh /h/.

Occequin tlahtolli 

Caxtillantlahtolli quintequitiltilia miaquintin nahuatlahtolli. Miaquin intoca yancuic tlamantli ihuic Europa. Occequin, quemeh inglestlahtolli no quimpiyah nahuatlahtol iniuhquin chocolate (xocolatl), tomato (xitomatl) huan avocado (ahuacatl)

Mexihco, miaquin mochi tonalli itlahtol omochiuh nahuatlahtolli-caxtillahtolli cetilizpampa:

achiote, aguacate, ajolote, amate, atole, axolotl, ayate, cacahuate, camote, capulín, chapopote, chayote, chicle, chile, chipotle, chocolate, cuate, comal, copal, coyote, ejote, elote, epazote, escuincle, guacamole, guajolote, huipil, huitlacoche, hule, jícama, jícara, jitomate, malacate, mecate, metate, metlapil, mezcal, mezquite, milpa, mitote, molcajete, mole, nopal, ocelote, ocote, olote, papalote, pepenar, petate, peyote, pinole, popote, pozole, quetzal, tamal, tianguis, tlacuache, tomate, zacate, zapote, zopilote

Nahuatlahtolli icenyiliz

Nahuatlahtolli cenyeliztli (nah)
Tlahco nahuatlahtolli (nhn)
Tlahco Cuextecapan nahuatlahtolli (nch)
Tlahco Puebla nahuatlahtolli (ncx)
Tecpillahtolli (nci)
Coatepec nahuatlahtolli (naz)
Durango nahuatlahtolli (nln)
Tlapcopa Cuextecapan nahuatlahtolli (nhe)
Guerrero nahuatlahtolli (ngu)
Puebla itepetlah nahuatlahtolli (azz)
Huaxcalehcan nahuatlahtolli (nhq)
Istmo Coxolihacac nahuatlahtolli (nhk)
Istmo Mecayapan nahuatlahtolli (nhx)
Istmo Pachapan nahuatlahtolli (nhp)
Michhuahcan nahuatlahtolli (ncl)
Morelos nahuatlahtolli (nhm)
Mictlampa Huaxyacac nahuatlahtolli (nhy)
Mictlampa Puebla nahuatlahtolli (ncj)
Ometepec nahuatlahtolli (nht)
Ahuilizapan nahuatlahtolli (nlv)
Santa María la Alta nahuatlahtolli (nhz)
Tliltepetl nahuatlahtolli (nsu)
Huitztlampa Puebla nahuatlahtolli (npl)
Tabasco nahuatlahtolli (nhc)
Temazcaltepec nahuatlahtolli (nhv)
Teteltzinco nahuatlahtolli (nhg)
Tlamacazapan nahuatlahtolli (nuz)
Iquizayan Cuextecapan nahuatlahtolli (nhw)
Zacatlan nahuatlahtolli (nhi)
 Pipillahtolli (ppl)

Netlahtolmachtiloni

Caquiztilizmatiliztli 
In pillahtolli huan achi mochitin in ahmo neneuhqui nahuatlahtolli mopalehuia in tozquinehnehuiliztli (consonantes) in iuh ca:

In nahuatlahtolli piya nahui hueyic tozquiyotl (vocal larga) huan nahui titichtic (corta) ahnozo ahmo hueyic (breve), in iuh ca:

In tlahtolli 

In tachcauhtica in nahuatlahtolli itlahtol omotiz ixquich in achto yutanahuatlahtolli. Momati tlein in nahuatlacameh oahcihqueh in Anahuac ixquich in xihuitl 500 z. C. oquinpetonilihqueh tlahtoltica occe tlacameh. In ipampa inin in ahmo yutanahuatlahtolli ohualah in tlacuiltillahtolli ixcquich huehuecauhtlahtolli yeppa-nahuatlahtolli.

Achi mochi in nahuatlahtolli itlahtol yutanahuatl ca, tel oncah tlahtolli ica tzintliztli occe tlahtolpan iyuhqui in michhuahcatlahtolli iyuhqui: caltzontzin huan tzintzon;  in totonacapantlahtolli: chichi .Cequi afijos huan tlahtoliuhquiyōtl huelitizquia quipiya otompametlahtolli tzintiliztli, iyuhqui in artículo definido "in" huan in sufijos -tzin huan ton in ome cah ipan in otontlahtolli.

Zatepan hualazqueh in caxtiltecah miac caxtillantlahtolli omocalaquih in nahuatlahtōlli tachauhca yancuic tlamantli iyuhqui yolcatl: caballo>cahuayoh, Castilla>caxtil, pato(s)>patox; xochihcuallotl huan tlacuallotl: ciruela, granada, higo(s)>hicox, lima, limón>limon, manzana, membrillo, vino>huino, tocino; tlamanyotl: hacha, cuchillo, mesa, taza, candela, camisa>camisahtli, mantilla; tēpachōliztli: gobernador, alcalde, regidor (ahnozo lexitol), fiscal, virrey (ahnozo visurey); occequin: firma, peso, tomín>tomin, interrogatorio>telocatolio, imagen>magen; huan miac tlacatl, tlacatiyan huan altepetl intoca.

No miac latintlahtolli omocalaquih in nahuatlahtolli in teomatilizyotl iyuhqui: anĭma>animan, altāre>altar, angĕlus>ángel>angel, crux>cruz (ahnozo coloz), deus>dios, missa>misa, christiānus>cristiano; occē: oryza>orizatl, camox>gamuza>camoza huan occequin.

Occe tlahtolli omocalaqui in nahuatlahtolli iyuhqui in francestlahtolli maison>meson ipal in caxtillahtolli. No oncah ce japontlahtolli: 刀(katana)>catana.

Amoxtiliztli 
Nahuatlahtolli - Huiquitlahtoltecpantiliztli
 Molina, Alonso de., Vocabulario En Lengua Mexicana y Castellana. 1571
 Arenas, Pedro de., Vocabulario manual de las lenguas castellana y mexicana. 1611 Tepoztlatlahcuilolli: Mēxihco, 1982
 Garibay, Ángel Ma., Llave del Náhuatl. Porrúa, México, [1940] 1999.
 Kartunnen, Frances, Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot, Renvall Institute, Universidad de Helsinki.
 Sullivan, Thelma D., Compendio de la Gramática Náhuatl, Universidad Nacional Autónoma de México, [1976] 1992.
 Kaufman, Terrence, "The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results", 2001 
 Aprende Nahuatl

Toquiliztequitl

Tlahtolcaquiliztiloni

Hueyac tlahcuilolli
Nahuatlahtolli
  