Utahnahuatlahtolli
In utahnahuatlahtōlli ahnozo utoāztēcatlahtōlli quichīhuah cē tlahtōlli cenyeliztli huel mani Ixachitlān mictlāmpa, īca 2,000,000 tlahtohqueh. Īnelhuayo tlatēctli īpan cequi in huitztlāncihuātlāmpa in Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ahnozo in mictlāntlāpcopa in Mēxihco, in īmaniliztli īpampa in tlahtohqueh huēyi īnnehnemiliz huehcāuh Ānāhuaccopahuīc tlālli. In tāchcāuh tlahtōlli īpan in Mēxihcatlahtohcāyōtl, in tāchcāuh in Ixachitlān Mictlāmpa, ōcatca in nāhuatlahtōlli cē yutanāhuatlahtōlli.

In tōcāitl utoātēcatlahtōlli neahcualihtolo, īpampa in tōcāitl uto ahmocualli ca ītech in Yūtā tlācatiyān, īhuān in āztēcatl ahmocualli ca ītech in nāhuatlahtōlli, Ic in tlein mocemīxnāhuatia in cualli tōcāitl yutanāhuatlahtōlli.

Neneuhcatiliztli 

Īpan in yutanāhuatlahtōlli onca cequintin ēpōhualli yutanāhuatlahtōlli, āxcān nemi zanyoh ocachi cequi cēmpōhualli. Motlahtoa īpan Mēxihco, Cōzcatlān, Cuauhtēmallān, Nicānāhuac īhuān Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.

Tlahtec Neneuhcatiliztli 

Ītechpa in tlahtec neneuhcatiliztli in yutanāhuacenyeliztli mīximatcaitta ōne huēyi xeliuhcāyōtl: mictlāmpa (in yuta ahnozo xoxone tlaolōlōlli) īhuān occē huitztlāmpa (Sonora ahnozo mēxihcatl tlaolōlōlli). Cequi huitztlāmpa tlahtōlli motlahtoa īpan in Ānāhuac īhuān in mictlāmpa Mēxihco, inoc in mictlāmpa motlahtoa īpan in Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl. In mochi inīn cenyeliztli  mochīhua īca chicuēyi tlalōlōlli, nāhui īpan in xoxonexeliuhcāyōtl īhuān nāhui īpan in sonoraxeliuhcāyōtl. In huehcāuh nāhuaxeliuhcāyōtl, āxcān tlachīhua cē tlanitlalōlōlli īpan in sonoraxeliuhcāyōtl.

 Yuta ahnozo xoxoni xeliuhcāyōtl, motlahtoa īpan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl, ca: 
 Numi panixeliuhcāyōtl:
 Cihuātlāmpa Numi, quipiya in monotlahtōlli īhuān in mictlāmpa paiutetlahtōlli.
 Tlahco Numi, quipiya in xoxonitlahtōlli, in timbixatlahtōlli (koso, timbisha) īhuān in comanchetlahtōlli.
 Huitztlāmpa Numi, quipiya in huitztlāmpa paiutetlahtōlli (ute, chemehuevi) y el kawaiisutlahtōlli. 
 Tübatulabal, īcēntlahtōlli in pakānillahtōlli. 
 takic panixeliuhcāyōtl  ahnozo huitztlāmpa California, quipiya in tlaolōlōlli:
 Serrano-Gabriel, quipiya in serranotlahtōlli īhuān in micquitlahtōlli kinatemuktlahtōlli īhuān in gabriellahtōlli.
 Cupano-Luis, quipiya in luistlahtōlli, in cahuillatlahtōlli īhuān in Kuupangaxwichentlahtōlli.
 Hopi, īcēntlahtōlli in āxcān hopitlahtōlli.

 In tlāhtōlli īpan  sonora xeliuhcāyōtl ahnozo mēxihcatl xeliuhcāyōtl ca:
 Pimatepēhuah panixeliuhcāyōtl, quipiya in o'odhantlahtōlli ahnozo tlani pima, in tēpēhuanitlahtōlli huitztlāmpa īhuān mictlāmpa, īhuān in tepēcatlahtōlli (micqui). 
 Rarámuri-cáhita panixeliuhcāyōtl quipiya: 
 Rarámuri-huarijío, quipiya in rarámuritlahtōlli īhuān in huarijíotlahtōlli.
 Tubar, tubartlahtōlli.
 Cáhita, quipiya in el yorentlahtōlli, in yohentlahtōlli īhuān cáhitatlahtōlli
 Ópataeudeve, quipiya in micquitlahtōlli ópatatlahtōlli, eudevetlahtōlli (dohema, jova o heve).
 naáyaritehutzol panixeliuhcāyōtl ahnozo naayarite panixeliuhcāyōtl quipiya in naáyaritetlahtōlli īhuān in huitzollahtōlli. 
 nāhuatl panixeliuhcāyōtl quipiya in nāhuatlahtōlli, pīpillahtōlli īhuān in micqui pochotēcatlahtōlli.

Neneuhquitlahtōlli īpan in yutanāhuatlahtōlli 

Tlani moittaltia cequi neneuhquitlahtōlli (cognados) tēpōhualāmatl yutanāhuatlahtōlli ītzalan:

Quiyotqui tlahcuilolli