Tlanelhuatl
Ca īnōncuahquīzaliz in tlanelhuayōtl tlanihuīc mani in quitzicoā īpan tlālli, quiltequi (iltequi) in nēuhcāyōtl monequini in ixhuiltiliztli īhuān quēmmanyaān quitlatecpichalhuiā tlacualli. In ihcuāc tlani mani in tlanelhuatl ahnēci izhuāxoxohuitl, aceh in tlein tlālpan huēyiya ca yeh izhuāxoxohuihuah tlanelhuatl in netlālīlo īpan tlani tlatēctli ītloc tlanelhuayōtl, iuhqui āpachtli ahnozo teōnanacatl ahnēci tlanelhuatl; quiltequi in nēuhcāyōtl ic ītlāc. Occē tlanelhuatl -iuhqui āmomoxtli- quipiya tziquitepilōlli in ītōcā rizoides.

Nō oncah cequi centiāchcāuh tlanelhuayōtl in tlein ahnēci tlanelhuatl, ca neīxcuītīlli in cúscata, in tlein tlanelhuahuah ixquichca cueponiliztli.

In xinachtlanelhuayōtl ītlalnehuauh quipiya īpan tziquitlanelhuatl, pēhui cemani zātēpan hueli mopatlaz īhuān huēyiyaz oc ye cencah. Ca ētlamantli in tēyacatih: pivotantes, fibrosas īhuān tuberculosas.

In tlanelhuatl īhuān ītlacpayo quipiya īpan ītlatzacuiticāyo cē tlamantli iuhqui casquete motēnēhualo cuāloliuhcāyōtl ic moyāōtlātiā, īhuān cē achi tlacpac motta pipiciltic icpatl in tlein motēnēhua "miltecōni tzontli" īpampa ca yehhuatl ic quiltequi.

Intlā ticchīuhcān cē īxtlapal tlacotōntli īpan tlanelhuatl in cānin cah miltecōni tzontli in motta nepapan nōncuahquīzaliztli.

In tlanelhuatōntli quipiya pilōhuilīlli ītlalhuauh ic nepantlah mimilli īpan tēyacatih centlatzōtl. Ītlstzīntiliz īpan periciclo īhuān motlapoā ic quicoyōniā in cuauhēhuatl, in ic mihtoā in īhuēyayiliz ca endógeno, quihtōznequi ihtec huēyiya.

Tlahtōlcaquiliztilōni

Nō Xiquitta 
 Xōchitl
 Tzīncuauhyōtl
 Xōchihcualli
 Izhuatl

Cuauhtontli