Caxtiltecah in ompa Mexico
Caxtiltēcah in ōmpa Mēxihco, in calpoltlacah hueyi.

Tlahtōllōtl
Īpan 1524  xihuitl, oacicoh nicān Ānāhuac mahtlāctli omōme teōpixcatitlantin in tech pohuiah īteōpixcanahuatil San Francisco. In teōpixcanahua yehhuāntin īmicniuhtzin Martín de Valencia catca. Hernán Cortés oquiz quincelito iuhquin ixtililonih, iuhquin mahuizohque tlācah, imixpan in mēxihcah.

Iniquein caxtilteōpixque īhuān occequīntīn in ōhuallaque zanyeyō ihcuāc, cenca tlamatinimeh catcah. Otechihuilique nemachtilcalli, otechmachtique. Otecuatequique. Nōiuhqui mācēhualtin quimpalehuique.

In īpan 1525  xihuitl, in oquīc caxtiltepēhuani yauh quicalito in Cristóbal de Olid in oncān motōcāyotia "Las Hibueras", quinahuatia mā quimpiloah Cuauhtēmoctzin īhuān ītlahtocatzin Tlahcopan.

Īpan 1531  xihuitl, quīn iuh īquezquilhuioc in Tlamahtlācōnti mochīuh: oncatca cē mācēhualtzintli icnotlapalzintli. Ītōcā catca Juan Diego Cuāuhtlahtoātzin, iuh mitoa ōmpa chane Cuauhtitlan. In quēnin yancuīcān huēytlamahuizoltica monexiti in cenquizca ichpochtli Santa Maria Inantzin tocihuāpillatocatzin, in oncān Tepēyacac, motenehua Tonāntzin Ichpochtli Guadalupe.

Zātēpan 1535  xihuipan, huītz Huēy tecuhtli Antonio de Mendoza, teyacanaquiuh iuhquin inīc cē ītlahtōcāteixptlatzin inīn Yancuīc Caxtillān, (in iuh quitocayotique caxtiltēcah Mēxihco īhuān ixquich huēhuetlahtohcāyōtl Ānāhuac).

Impal huēyi īteōpixcatzin Mēxihco in ītōcā Teicniuhtzin Juan de Zumárraga īhuān ītlahtōcāteixiptlatzin Antonio de Mendoza, ōmopehuilti nicān Mēxihco in tepozāmoxihcuiloloni 1538  xihuitl.

Huītz Mēxihco teyacanaquiuh Luis de Velasco, iuhquin inīc Ōme Ītlahtocateixiptlatzin inīc Yancuīc Caxtillān, īpan 1550  xihuitl. Zātēpan īpan 1557  xihuitl, ōmomiquilitzino Carlos inīc Mācuīlli, huēyi tlahtocatzin caxtiltēcah, teutontēcah, mēxihcah īhuān incatēcah, in oncān Teōpixcalco motenehua Yuzte. 

Zanyenō ihcuāc ōquimochihuili huēyi ītequiuh Teicniuhtzin Bernardino de Sahagún. Yehhuātl quihcuiloā īamoxhuan īca mēxihcah mācēhualtin. Īpan 1560  xihuitl, chīhualo huēyi īteōcaltzin Āltepētl Mēxihco. Intēpalēhuiliz mēxihcah inīn xiuhpan Caxtillān quimpēhua malayatlācah, in oncān motōcāyotia In Filipinas.

Īpan 1568  xihuitl, Cē īyāōquizcauh in Hernán Cortés in ītōcā Bernal Díaz del Castillo, inīn xiuhpan ōmpa in ichantzinco Cuauhtēmallān quihcuiloa īamoxhuan in ītech ītlalpololiz Yancuīc Caxtillān.

Īpan 1581  xihuitl, motlācatilitzinoa Tlachco, ōmpa Tlahuilcapan, in ītauhcayo tlahcuilo in ītōcā Juan Ruiz de Alarcón, cē huēy tlācatl īpan Caxtillahcuilōyōtl.

No xiquitta 
 Luis Buñuel

Āmoxtiliztli 

Mexihcah