Jeronimo de Mendieta
In Jeronimo de Mendieta (1525 - 1604) yehhuatl catca ce franciscoteotlacatl ihuan tlahtolihcuiloani españatlacatl, tlachihuani itech in Tlahtolihcuiloliztli teopixcayotl tlalquixtihcayotl (Historia eclesiástica indiana), ca oquichiuh in tlahtolihcuiloliztli itech in tetlaneltoquitiliztli ipan Tlahtohcateixiptlatihcayotl itech in Yancuic España. Inin tlachiuhtli zan iyoh pantlaztahciloc etetl mahcuilpohualxihuitl zatepan oihcuilozque.

Tenemilizpoalli 

Jeronimo de Mendieta tlacat ipan Vitoria, Alava, Pais Vasco (España), inic 1525. Ica ompohualli xihuitl  inic huehhuetiliztli, inic 1545, calac ipan in tlamaceuhcayotl franciscoteotlacayotl. Inic 1554 mihcuanih in ompa México, quinihcuac Tlahtohcateixiptlatihcayotl itech in Yancuic España, in ompa quiyehyecoh tlacohtiliztli itech tetlaneltoquitiliztli.

Iloh in ompa tlalli ipitzahuayan inic 1570 ihuan hualmocuep America etetl xihuitl zatepan,  ipal ayic ipan quetza yaEuropa. Niman ihualnecuepaliz in Mexihco ixquichca inic 1597 oquihcuiloh in tlachiuhtli in oquichiuh tenyoh, in Tlahtolihcuiloliztli teopixcayotl tlalquixtihcayotl, in yehhuatl ce zanilli itechpa in tetlaneltoquitiliztli ipan in Yancuic España.

In inetlahtolpepechtiliz inin tlachiuhtli yehhuatl yuh ca in Chantli Tlahtohcayoh quicentlaz itlapanotlaliz. Quimocuilih ca tlayollohtepitzhuiz ixquichca inic 1870, ica Mexihco ye xollohxohxouhqui, ipal panotlaloz. In inic ce iamoxchihualiz oquittac in tlahuilli ipampa Joaquin Garcia Icazbalceta. Ipan inin inic ce amoxchihualiztli tenohnotzaloya ca ce icontoncayo in amoxtli opanotlaloca ye itechpa in teotlacatl Juan itech Torquemada.

Tlapacholiztli teopixcayotl ipan Yancuic España

In tlapacholiztli teopixcayotl in oquichiuh in Tlahtocayotl castillayotl ipan in tlalli in tzitzquililoya in mexihcah ihuan occe mahcehualtin americatlacah monelhuayotiaya, ixquichca itzintiliz in Netechnohnotzaliztli itech Indias, ipan quitlaliz xomolli tlaneltocani ipan in altepehuahcan in españatlacah yayah inic quitlaliah nozo inic ipan monemitiah.

In Netechnohnotzaliztli itech Indias quichihua ca mochipahua in nenemitiliztli in iuh yaya inic tohtoca in intetlaneltoquitiloca ihuan itlayecoltiloca in "tlaneltocanimeh" in oahcicoh in ompa Europa. Motlalia teohuahcan huel tlatlaaxcatilli ihuan axcahuah ipan in yollohco itech huelitilizttli ica cuahcualli ionyeliz in mochantlalianimeh, inoc ipan in tlalli ipampa tetlaneltoquitiz motzintiah in tlatocayotilli teohuahcan itech tetlaneltoquitiliztli.