Vial


Nòm sciëndífëchë 
Arum italicum Mill.

Dëscrëzzion 
Chianda ërvacëa prènn chë na rádëca a forma dë patana, d'andó, a gl autunn, créscënë lë frunn lòngh fin a 30 cm. Chešt suó aglëštrit a la part ë ngima, spiss chë cèrt štrisc gghiangaštr. Suó chëmbòšt ë tre pond, chella annanz a forma ë langia e lë ddu arrèt scacchiat.

Gl sciuor, assá pícculë, créscënë attèrra a na chëlònna (spádëcë) che èngh na crammòlla chë arrassëmeglia a në tërtur ruoss e curt. Chešta è cchiù corta ë la mmëtà ë la fronna a forma dë cappucc chë l'abbëtina (spata). Scëríscënë da marz a maj.

La spata, chë sèrv a prëtègg gl spádëcë da gl malëtiemb, è lònga fin a 30 cm e tè në chëlor ggiall-vërdaštr.

Gl frutt suó appëccëchiat a gl spádëcë, apprima verd apuó rusc quann suó fatt, ruoss comm a në pësiegl.

Andó zë tròva 
Spasa a l'Auròpa Mëditërranëa, chëmun a l'Italia pëninzular e a l'Ísëlë, cchiù rara a gl Nòrd.
Cresc dend a lë fòssëra, bbòsch, vign e glëvit, fratt, da lë chian fin a 800 (1000) m.

Us

Cucina 
Sëccom gl prëngipië tuóssëcë chë tè schëmbaríscënë quasc ndutt quann zë còc o quann zë secca, la rádëca (chë tè gl 70% ë pòsëma) na vòta vëneva addëprata pë ammišchià a la farina o eva vënnuta comm pòsëma chë gl nòm ë Tapiòca ë Portland.

Avvërtènza 
Tutta la chianda è vëlënosa e pò ndëssëcà chi la gliott. Pë fërtuna gl addor ë cadávërë chë tè gl sciuor në'la fa tand avvëcënià. Tra gl síndëmë: vòmmëchë, sciòlda, vëscich, ...

Spèc andich 
Andann gl vial eva cunzidërat na chianda mággëca, chë nën faceva avvëcënià gl spird malamènd, prëtëggeva lë criatur nat da puoch e deva amor a chi nn'amor eva sfërtënuat.

Araceae