Prevèrbie cominése


Atini

A
Accarézza gle cuane p’amore re gle puatrone 
Accu chèta viérmene ména 
Accu é fuoche nen truóvene luoche
A chi è meccecate la sèrpa ha pauru re la iciuèrtela
A quigle che gl'è meccecate la sèrpa ha pauru re la lescénguru
A chiòve é a merì nen ce vò niènde
A chi nen tè figle, nen c’isse né pe sòlde né pe cunzigle
A cuavagle caštemiate gle lúcene gle pire
A gle lupe maleritte gle lúcene gle pire
A febbrare nòtte é juorne suo pare
A gle puaése re gle cecate chi tè n’uocchie è síneche
Ajútete ca Dí t'ajutu
A la Cannelòra se sciòcca o chiòve viérne è fòre, se ce šta gle seleciégle è angora verneciégle, se ce šta gle sollione è tutte viérne angora
A la Cungétta allònga Natale a diciassètte
A la sceglétta, a la sceglétta, ze chiappètte na saétta
A lavà gle cuape a gl'ásene ze pèrde tiémbe, accu é sapone
A le famégle l’ajutu Sanda Pupu
A le larie nen parlà é a le štritte nen cacà
A magge vanne 'n amore gl'ásene
A Natale ze remutu tuttu la vellaní, a Pascu ze remutu tuttu la segnerí
Andó cape trénda cape pure trendune
Andó ze fa nòtte ze fa juorne
Anne bisèšte, anne funèšte
A ogne nate Dí gl'ajutu
A pacà é a merì ce šta sèmbe tiémbe
A Pascu ze remútene le fernare
Aprile chiagne é rire
Arte é meštiére, mesèri é fame
A Sanda Croce ogne pèrteca va pe noce
Gle juorne re Sanda Croce ogne pèrteca va pe noce
A Sanda Lecí ne puasse re caglini, a Sand'Anduone ne puasse re vòve, a febbrare pare pare
A Sande Martine ogne mušte addevènda vine
Asse é cavesune nen ze cálane má
Attacca gl'ásene andó vò gle puatrone é lassa ca ze spalla
Attacca la crapa a la vigni, quélle che fa la mamma fa la figli
A uache a uache ze gnètte la pegnata
Aušte è cape re viérne

B
Bacche, tabbacche é Vènere rerúcene gl'uómmene n'cénere

C
Che gle tiémbe é che la pagli ze matúrene le nèspele
Chembare é chemmare fanne quélle che gle pare
Chemmanna é fattélle
Chemmare é chembare ze parla chiare
Chi ala puoche vale é chi gle sènde nen vale niènde
Chi appaténa rappatenéa
Chi arrète me parla, arrète gle tiénghe
Chi caca a la néve gle sole gle scòpre
Chi cammini ritte cammini afflitte, chi cammini šterteriégle cammini benariégle
Chi chemmèrci camba, chi fatíi crèpa
Chi fa additte a la mamma é a gle puatre, fa additte a Dio Padre
Chi fa ra sé fa pe tré
Chi giri lécca é chi z’assétta ze sécca
Chi giri re nòtte va ngondr'a la mòrte
Chi la sènde, ngure la tè
Chi lassa la ví vècchi pe chélla nòva sa che lassa é nen sa che tròva
Chi magn’a sule ze ndorza
Chi manéji le mèle ze lécca le réta
Chi mbrògli remane mbregliuate
Chi nasce a la picca mòre a la forca
Chi nasce tunne nen pò merì quadrate
Chi ásene nasce ásene mòre
Chi nen fa ne'sbagli
Chi nen parla é nen pattéja nen manéji la tabbacchèra
Chi nen pò vatte suacche vatte saccone
Chi nen sa è puarènde a chi n'ce vére
Chi nen vò fatià na vòta fatíi tré vòte
Chi nen z'accundènda re la zizzi re la vacca z'acchiappa gle ciégle re gle tòre
Chi nn’è buone p’isse nn’è buone manghe pe gl'ávete
Chi pècheru nasce ze la magni gle lupe
Chi primi nasce primi pasce
Chi primi z’arrizzi primi ze vèšte
Chi re caglini nasce, ndèrra ruspu
Chi re caglini nasce, mòre respuènne
Chi re le sié se sprèšta, tuó' gle magle é raccigle ndèšta
Chi rengrazi remane fòr’òbbleghe
Chi re spranza camba resprate mòre
Chi rire re venerdì chiagne re reméneca
Chi sfotte remane sfettute
Chi sparagni sprèca
Chi tè le pane nen tè gle riénde é chi tè gle riénde nen tè le pane
Chi tè ne buon’uorte tè ne buone puorche
Chi tré cagle nen prèzza tré cagle nen vale
Chi na liri n'apprèzza ne sòlde nen vale
Chi tè la léngu va n'Sardègna
Chi truoppe vò niènde štrégne
Chi va a la mòla ze nfarini
Chi va che gle ciuoppe ze mbara a ceppecà
Chi vò patì le péne re gle nfiérne, Alvite re štate é Atini re nviérne
Chi vò truoppe bène a la pèlle re gl'ávete chélla séa la spann'a gle sole
Chi z’addòrme che na criaturu z’arrizzi mbusse
Chi z’addòrme che na criaturu ze revégli smerdate
Chi z’addòrme che le famégle ze retròva schembesciate
Chi ze fa la mazza ce se vatte é chi ze fa gle puagliare ce s'accandona
Chi fa la mazza ce se vatte, chi ze fa gle liétte ce se cóleca
Chi ze scallètte cambètte, chi magnètte ze merètte
Ciéle a pecheruèlle, accu a cannatèlle
Ciénde niènde acceriérene n’ásene
Crište gle fà é gle riávere gl'accocchi
Crište primi gle fa é puó gl'accocchi
Dí fa la cocchi é gle riávere gl'accocchi
Crište ra le piache é ra le pèzze
Cundadine, scarpe ròsse é cervèlla fine
Cunzigle re vúlepe, štrecazione re cagline
Cuóprete gle piétte ca uoje è Sande Selviéštre

E
È mègle a èsse chernute che male sendute
È mègle a ì a petì ch'ì a 'rrebbà
È mègle n’ásene muorte rénd'a la štalla che ne miéreche arrèt’a la pòrta
È mègle n’uove uoje che na caglini addemane
È trišt'a avvezzà, è pègge a mandené

F
Fa bène é scòrda, fa male é pènza
Falegname a luonghe é ferrare a curte
Fa quélle che gle pruète rice é no quélle che gle pruète fa
Fatte gle nome é van'a arrebbà
Febbrare curte curte, o gle mègle o gle pègge re tutte
Febbrare è curte é malecavate
Febbrare, gle curte, gl'amare
Fémmena baffutu è sèmbe piciutu
Fémmene é scheppétte, chi nen tè gerizie ce gle métte
Fertunu é cazze ngure, jat'a chi ne tè une
Figle píccule uaje píccule, figle ruosse uaje ruosse
Fressora nòva jat'a chi la pròva

G
Giuverì merzigle ze magni la mamma che tutte gle figle
Gl'ásene z’avanda ra sule
Gl'ásene ze spalla sèmb'a le còmmere
Gle cetrone fenisce sèmbe ngur’a gl'ertelane
Gle cuafone ze remutu la reméneca
Gle cuane mócceca a gle štracciate
Gle cuannarine è štritte ma z’agliotte la casa che tutte gle titte
Gle figle mupe gle capisce sule la mamma
Gle fugne ze còcene che l’accu re sé štésse
Gle lupe fa gle lepitte
Gle male vecine fa gle male mmatetine
Gle cattive vecine fa la mala mmatini
Gl'òme addó va fa fèšta, la fémmena a casa tribbulata rèšta
Gl'òme sènza vizie è comm'a gl'ásene sènza cora
Gl'òme z’attacca a la paròla é gl'ásene a la capézza
Gle pariénde suó comm'a le scarpe, cchiù te suó štritte é cchiù te fanne male
Gle pésce chemènza a pezzuà ra gle cuape
Gle prim'anne a còr'a còre, gle seconde a cur'a cure, gle tèrze a chiávece ngure
Gle ragle re gl'ásene nen arrívene ngiéle
Gle satre (o sazie) nen crére a gl'addiune
Gle scuarpare va sèmbe scávese
Gle seviérchie rombe gle chepiérchie
Gle sòlde re gle cutecone ze gle magni gle sciambagnone
La fatichi re gle carecchiare ze la magni gle sciambagnone
Gle sòlde štav'a gle scòmmere
Gle tòre (o vòve) rice chernute a gl'ásene
Gle uatte che nn’arrivi a le larde rice ca ne vè re rángeche
Quanne gle uatte nn’arrivi a le larde, ne vè de rángeche
Gl'uocchie re gle puadrone ngrassa gl'ásene
Gle viénde re Caperechì pòrta l'accu pe la ví

J
Jennare scassa pagliare
Jennare sicche, cuafone ricche

L
La caglini fèta é a gle ualle gle ngènne gle cure
L'accu re marze accire gle prucchie
L’accu va andó pènne
La céra ze chenzumu, ma gle muorte nen cammini
La céra ze chenzumu é la preggessione nen cammini
La céra ze štrugliu é gle muorte nen cammini
Lache a curte accu a luonghe, lache a luonghe accu a curte
La cora è la cchiù forte a scurtecà
La fémmena sciaurata métte gle file luonghe a l’aca
La gliunu settembrini sètte misce ze trascini
La iti é la revenutu è tutt'unu
La léngu nen tè l’òssa ma rombe l’òssa
Tagli cchiù la léngu che gle curtiégle
La mamma pe gle figle fa gle veccone peccerigle, gle figle pe la mamma ze gle ficchi tutte nganna
La Marònna è Sanda Juštu
La mègle pota è de marze, ma chi ce la fà arrevià è pazze
La mesèri vò gle sfuoche
La mogle è miése pane
La mòrte vò la scusu
La nòtte ze sperúcchiene gl'ásene
La patini, o gle ruame o la cimi
La patini, o la ramba o la caglini
La pècheru che mávela pèrde gle veccone
La pegnata scuccurata va ciénde anne pe la casa
La pelezzí nn’è bòna sul’a la saccòcci
La pelezzí fa mal'ébbí a la saccòcci
La piazza recapa gl'uómmene
La pizzi re gle peveriégle nen ze còce má
La prepietà: chi ze la fa, chi la mandè, chi ze la magni
La pulènda prima abbòtta é puó allènda
La raggione è re gle féssa
La ròbba vècchi n'casa re matte mòre
La tròppa cunfirènza è la mamma re la malacrianza
La vigni è la tigni
Le casce vinde nen ze rejòca
Le chiácchiere ze le pòrta gle viénde
Le dich'a té figli accuscì tu, nòra, me ndiénne
L’èrva cattivi nen ze štrichi má
Le vine buone ze vénne sènza frasche
Le vine fa sanghe é la fatí fa ittià le sanghe
Liambe a la Méta, duorme a la štésa; liambe a Monde Pruate, cuóprete gle cuape
Lugle caleruse rénd'a la pagli nen tròva repuse
Lugle nen velétte rà a béve a la mamma é a gle puatre é prò, a la fine, gl'affechètte

M
Maje assutte, ruane pe tutte
Male nen fà é pauru nn’avé
Manna attèrra ca lúcceca fòre
Marze pazzariégle, primi gle sole ròppe la mbrèlla
Marze se ze ngrugni fa carì le réta che tutte l'ogne
Mazzat'é panèlle fanne gle figle biégle
Mbara l'arte é jèttela a la fratta
Mbara l'arte é míttela ra parte
Mègle a merì ch’a malecambà
Mègle a merì satre che cambà a gl’addiune
Mègle sule che male acchembagnate
Mercate scarute nen bara a perdènza
Míttete che chigle mègle re tè é facce la spésa
Vane che chigle mègle re tè é facce la spésa
Mogle é mbrèlla nen ze lássene má

N
Na mamma camba ciénde figle, ciénde figle nen cámbene na mamma
Na mane lava l’ávetu é tutte é du lávane gle musse (la facci)
Natale che gle sole, Pascu che gle tezzione
Natale sènza gliunu, gle pecheruare nen allèva nesciunu
Na vòta ze còce la ramba re gle uatte
Nen suo pe gl'ásene gle chenfiétte
Nen te lavà gle pannagge se nen suó gle vindinòve re magge
Nen ze suo vište má gle zínghere mète
Nen ze tramutu le vine quanne tiri gle viénde
Ne pertualle la mmatini è òre, une la séra è chiumme
Nesciune è nate mbarate
Ne'spetuà pe l’ari ca te revè mbacci
Nur'abballe, pòrta gle vòve a pasce
Nur'a la ví re Pescenische, tuogle gle vòve é va gl'a remétte
Nur'a la ví re Settefrate, tuogle gle vòve é van'a arà

O
Ognune gle meštiére sié é gle lupe a le pècheru
Ognune pe isse é Dí pe tutte
Ognune sa isse é Dí sa tutte
Ognune ze pòrta la croce séa
Òme spusate, amiche perdute

P
Palma assuttu, régni mbossa; Palma mbossa, regni assuttu
Pan'é cappa nen ze lássene má
Pane che gl'uocchie, casce sènza uocchie é vine che scrizz'a gl'uocchie
Pan'é panèlle fanne gle figle biégle, pan'é presutte fanne gle figle brutte
Passate gl Suand, feniti la fèšta
Piatt va, piatt vè, l’amecizi ze mandè
Pire rusc, ne’la teccass se ne’la chenusc
Puorc, priéte é pellaštr ne’gl vide má satre
Priéte é pugl nen suo má satull
Primi lamba é puo tròna
Primi re Natale né fridd né fame, ròpp Natale fridd é fame
Primi re ze spesà la fémmena tè sètt mane é na léngu, ròpp spesata tè na mane é sètt léngue
Primi te mbar'é puó te pèrd
Pure gl puce tiénn la toss

Q
Quann chiòve é mualetiémb fa, a le cas’e gl ávete c’è brutt a štà
Quann gl figl fott gl puatre è fettute
Quann gl òme te gl ò métt, tutt t’appremétt; quann te gl è nderzate, tutt z’è scurdate
Quann gl puorch z’è satre, vòteca gl londr
Quann gl riávere t’accarézza, te vò l’álema
Quann gl uatt nen ce šta, gl sorg abballa
Quann gl vòve nn’ò arà, a vòglia a cefeluà
Quann gl ásene nn’ò béve, a vòglia a cefeluà
Quann na fémmena vò, mangh gl riávere pò
Quann puort la crapa a la vigni, quéll che fa la mamma fa la figli
Attacca la crapa a la vigni, quéll che fa la mamma fa la figli
Quann sié muartiégl vatt, quann sié ngútenu štatt
Quann šta gl cappiégl a gl Pruate r'Atini, l'accu z'avvecini
Quann šta gl truave a Sand Ghiasce, se nen chiòve uoje chiòve addemane
Quann suó tand jall a candà, nen ze fà má juorn
Quann ze sécca la cèrcu tutt quand ze recuóglene le šchiapp
Quéll che re nòtt ze fa re juorn ze vére
Quéll che nen ze fa nen ze sa
Quéll che ne'štròzza ngrassa
Quéll che nn'è veléne ngrassa

R
Ramm ca te ròngh é buon’amiche te sòngh
Récchie lòngh viti lònga
Re Vènere é re Mart nen ze part é nen ze fa prengipie r'art
Riébbete é peccate, chi gl tè gl paca
Ròbba re magnitòria nen ze pòrta n’chenfessora
Ròcch fatíi é Rafaniégl magni
Ròpp gl chenfiétt arrívene gl defiétt

S
Salva gl fiérr ca gl ásene gl rechembrame
Scarta frusc é chiappa primèra!
Se a febbrare nen febbraréa, marz la male pènza
Se a vind ne’le si méss a trénda nen te l’aspettà
Se gl gione creréss a gl spesate, ze rembéss le còss é remanéss a la casa
Se gl gione sapéss é se gl viécchie petéss
Se nònneme nen ze meréva, cambava ciénd ann
S’è puorch, revà a la štalla
Settiémbr se chiòve, sètt misce ze trascini
Sòld é sangh suo dur’a caccià
Sott a la néve pane, sott a l'accu fame
Spart pualazz addevènda candone
Štrign culill quann šta sulill ca quann šta acchembagnate remane sbrevegnate

T
Tand è na carutu, tand è na sceruata
Tand va la jatta a le lard ca ce lassa gl zambine
Tiri cchiù ne pire de frégna accaparávete che ciénd para de vuove accapabball
Trišt a chi mòre ca chi remane ze chenzòla
Trišt a chi mòre ca chi rèšta camba
Tuóglete l’allegría quann te vè ca la pecundría nen te manga má
Tutt gl munn è puaése

U
Uašta é arraccongia, nen pèrd má tiémb
Uocchie chine é mane vacand
Uocchie ritt còre afflitt, uocchie mangh còre frangh
Uogl é mušt ze requèrene gl muése r'aušt

V
Vale cchiù ne sfízie che na massarí
Vecine mié, spiérchie mié
Viénde re Cerasuole jètta accu che gle lenzuore
Viéšte ne šterpone ca addevènda ne barone

Z
Ze rice gle peccate ma no gle peccatore

Biéglemónde
Gl’jabbe pássene é le maravégle ze recuóglene

Casaluiére

A
A Crište te ce tié a caccè gle cappiégle quanne passa nnènze cáseta, ca quanne è passate è truoppe tarde
A gl'auémmaría la paura s'abbía, a n'òra e nòtte la paura s'accòšta
Attacca la crapa a la uigna, comme fa la mamma fa la figlia

C
Che la fatía nen s'è arrecchite mè nesciune
Chi a tiémbe pènza a ora magna
Chi lassa la uia uècchia é ua a la uia nòua sa che lassa ma nen sa che tròua
Chi niènde prèzza niènde uale
Chi magna a l'Assunda recaca n'Sanda Ròcca

E
È mègle ne ucine che ciénde pariénde

G
Gl figl suó la recchézza e la casa
Gl sòld nen suó buon'a magnè ma siéruene pe chembrall

L
La crapa fa gl crapitt é gl lupe fa gl lepitt
La fémmena peccerélla fa gl figl a temmelélla
La mamma pe gl figl fa gl uccone peccerigl, gl figl pe la mamma ze gl jètta tutt nganna
Léna e caštagna é gènd e mendagna nen dèue nesciune uaagn

O
Ogn fiérr uiécchie è buone na uòta sòla gl ènn
Òpp ogn fòrt uiénd mè tré juorn e buone tiémb

P
P'abbeschè ne múcceche e pane ce uò ne štòmmache e cane
Pan'é aglice gl uèj'e casa nen se ícene
Pane é uine uiénga, buonetiémb se mandiénga

Q
Quann è tiémb e uenaccia chi uò gl'uóue che se gl faccia

S
Se a marz la nòtt tròna, la uellégna è sèmb bòna

T
Te si magnète urénna é selléccure, mo tira gl carrétt

U
Ua le nure a la uia e Atina, tuó' gl uòue é ua a fatía; ua le nure a la uia e Sòra, tuó' gl uòue é attáccagle a la magnatòra

Pecenische

C
Chi cagna chiagne

F
Fatte bone nome é sfascia pòrte de chiésa
Fatte pe refatte nn'è peccate manghe ne cazze

I
I ciucce lítechene é le uaréla se sfáscene
I fijje ngénnene a tutte quande
I nepute sécchene le uite
I spine i tèra caccià chi i ngènne

L
La pècura fa j'áine, i lupe i lepitte
La rascia è caštiche de Dí
Latte é uine fa la schina

N
Na calla è bòna pure i mése de lujje

O
Ogne delore uò i ueccone

P
Pire mature cade sènza terture

Q
Quatrine é zéppe sécche fanne i foche mmés'a l'acqua

S
Sacche uacande nen se règge a le mbéde

T
Tèšta che nen parla è tenuta checozza
Trište a quijje sorge che nen tè du caute

U
Uocca sènza dénde uacia i cure a tré pezzénde

Sande Ghiasce

G
Gle terdeglione prima t'abbòtta é puo te cugliona

S
S’u métte ne pèe ogne prèta, nen arriue má

Sand Renate

A
A magnià, chi magnia magnia; a le béve tand 'pperù

C
Che le buone ce se caccia le mègl
Chi a óvera se prevvèje a óvera magnia
Chi magnia a l'Assunda nen magnia a Sand Ròcch
Chi truopp la tira, la štòcca

F
Fatte gle buone nome é va a arrebbà a Forca d’Ácere

L
La fame caccia gl lupe da gl bòsch

S
Se tòna se la sòna, se lamba se la scamba

Uecalue

A
Acqua passata ne’mácena mòla 
A lugle è bòna pure na calla
A magge ráglene gl'ásene 
A magge uacce adagge

C
Chi magna a sule s’affòca, chi magna n'chembagnía gle diáuere se gle pòrta uía 
Chi nen tè fòrza addòpra ngégne
Chi ua chiane ua lendane, chi ua fòrte ua ngondr’a la mòrte

G
Gl’ásene uaraglia, cagna le féne che la paglia

L
La coda è sèmbre la cchiù fòrte a scurtecà
La léna de fícura ne’scalla né la mogle né gle marite, ma quanne s’è seccata scalla tutte gle parendate

M
Magge assutte é prefemate, assaje rane é bommercate
Magge chieuúse giugne fruttuse
Magge ertelane tanda paglia é poche rane 
Magge rosate mése prefemate

O
Ogne férreuécchie è bone na uòta gl’anne

S
Se a la Lenziata tira gle uénde chiappa gle fasciore é míttegle a la pegnata

Pruverbie