مالی
مالی اتا کشور آفریقای ِمرکزی-غربی بخش دله هسته. این کشور ِبعضی قسمتون آفریقای گت صحرا دله قِرار گیرنه. این کشور بین‌المللی دریائون و اوقیانوسون جه راه ندانّه و خاشِک ِپه دَره. مالی فقیرترین کشورون جا هسته و بیش از ۱۵ میلیون نفر جمعیت دانه که بیش از ۱۰ درصد وشون جه نیشتنگا (= پایتخت) دله درنه.

مالی ِشمالی قسمتون دله ژانویه ۲۰۱۲ جه درگیری‌هایی شروع بیّه و ازواد ِطرفدارون تجزیه‌بِخا بَیینه. ۲۲ مارس ۲۰۱۲ ات‌سری سرباز ریاست‌جمهوری کاخ ره بَییتنه و کودتا اعلام هاکردنه. روز ۶ آوریل ۲۰۱۲ ازواد شه استقلال و سِوا بَیّن ره اعلام هاکرده. ولی القاعده وشون ره کنار بَزوئه و وشون شه بخاستی جه مجبور بَیینه که کوتا بِئِن. اسا افراطی شورشیون اتی سختگرونه اسلامی قانون این مناطق دله بی‌یشتنه. کشور ِنیشتنگا دله هم دیونکوندا ترائوره، که ملی مجمع ِرئیس هسته، سربازون ِاجازه په اساسی قانون ِپه‌رووی جه دولت ِریاست ره دانّه و فرانسه‌ی ِکومِک جه دَره سعی کانده شمالی قسمتون ره پس بَیره.

تاریخ 

 مالی قدیم اتا گت ِامپراتوری بی‌یه و آفریقا دله خله قدرت داشته.
 این سرزمین میون سال‌های ۱۸۸۱ و ۱۸۹۵ فرانسه مستعمره بیه.
 ۱۹۶۰: استقلال که مودیبو کیتا ونه رهبر بی‌یه.
 ۱۹۶۸: موسی ترائوره نظامی کودتا هاکرده.
 ۱۹۸۵: شیش روزه جنگ بورکینافاسو جه.
 ۱۹۹۰: دموکراسی تظاهرات.
 ۱۹۹۱: ترائوره دستگیر بیه.
 ۱۹۹۲: چن حزبی انتخابات.
 ۲۰۱۲: نظامی کودتا.

مردمون 

این کشور ِمهمترین تاریخی قسمتون قرن یازدهم شِنه که اتا اسلامی حکومِت داشتنه. المراودین اسلام ِپِشتی بتونستنه غنا ره سال ۱۰۷۶ میلادی فتح هاکِنِن. کانکان موسی مالی ِمعروف ِامپراتور سال ۱۳۲۵ میلادی حج بورده و اینتی معروف بیّه. وه قاهره و مکه دله خله انفاق هاکرده و اینتی معروف بیّه. قرن نوزهم دله پل ِدولت ماسینا دله و الحاج عمر ِحکومِت جهاد اعلام هاکردنه تا کافرون ره بَکاشِن. اسا الحاج عمر «امیرالمؤمنون» نوم جه معروف هسته. وه سال ۱۸۶۴ بمرده.

مالی ِاتا قِسمِت ِمردمون خله سِوایی‌خاه هستنه که این منطقه ره ازواد گانّه. ازواد ره هیچ کشوری برسمیت نشناسِنه ولی وشون شه خاد مناطق ره اداره کانّه.

قومی گروه‌های درصد :
بامبارا: ۳۳ درصد
پل: ۱۰ درصد
سنوفر: ۹ درصد
سونرای: ۷ درصد
مالینکه: ۶ درصد
طوارق: ۵ درصد
دوگون: ۴ درصد
دیگرون (سوننکه، مور، عرب، خاسونکه و...)

زوون‌های ِگنش‌کرون ِدرصد:
فرانسوی (رسمی و اداری)
بامبارایی: ۳۸ درصد
پل: ۱۴ درصد
سونرای: ۶ درصد
دوگون: ۵ درصد

تقسیمات 

 گائو
 کیدال
 کایس
 کولیکورو
 تومبوکتو
 سیکاسو
 استان موپتی
 سگو
 باماکو

منابع 

 انگلیسی ویکی‌پدیا

 
آفریقایی کشورون
آفریقا اتحادیه
فرانسوی‌زوون کشورون
فرانسه قدیمی مستعمرات
اسلامی کشورون