ممد فرخی یزدی
ممد فرخی یزدی، (۱۲۶۸ یزد - ۲۵ مهر  ۱۳۱۸) شاعر و روزنومه‌نویس آزادی‌خواء و دموکرات صدر مشروطیت هسته. وه سردبیر ات‌خله نشریات از جومله روزنومه طوفان بی‌یه. وه همینتی نماینده مردِم یزد دوره‌ی هفتم مجلس شورای ملی دله بی‌یه و زندان قصر دله بمرده. معلوم هم نی‌یه کاجه ونه‌سر ره چال بَییتنه.

خانواده و تحصیلات 
ونه پی‌یـِر ممدابراهیم سمسار یزدی بی‌یه. ات‌برار داشته، که ونه ایسم عبدالغفور بی‌یه که یازده سال ونجه گت‌تر بی‌یه. فرخی علوم موقدماتی ره یزد دله یادبَیته. ات‌کم مکتب‌خنه و ات‌کم مدرسه مرسلین انگلیسی یزد دله تحصیل هاکرده. فرخی تا سن ۱۶سالگی تحصیل کارده و فارسی و مقدمات عربی ره یادبَیته. وه حدود سن ۱۵سالگی به دلیل اشعاری که علیه مدرسون و مدیرون مدرسه یزد گاته، مدرسه جه اخراج بیّه.

شعر 
فرخی شاعری ره وچگی جه شروع هاکردبی‌یه. فرخی خادش معتقد بی‌یه که طبع شعرش؛ موطالعه اشعار سعدی به‌خصوص رباعی زیر به شعر میل هاکرده.
 
 
 

شعر فرخی میون شعرای متقدم، ویشته از همه مسعود سعد سلمان جه متأثر هسته. وه علاوه بر اشعار سیاسی، غزلیات عاشقانه هم گاته: 

 
 
 
 
 
 
 

 

ترجمه بَیی به شعر بالا به مازرونی زوون

شروع مبارزه یزد دله 
فرخی هوادارون جدی و حقیقی حزب دموکرات شهر یزد بی‌یه. وه ات‌غزل دله آزادی جه اینتی یادکانده: 

 
 
 
  
 
 
 
 

نوروز سال۱۳۲۷ هجری قمری، فرخی(برخلاف سایر شعرای شهر که معمولاً قصیده‌یی مدح حاکم و حکومت وقت ساتنه) ات‌شعر قالب مسمط جه بساته و مجمع آزادی‌خوائون یزد دله بخوندسته. آخرسر ِاین مسمط ضمن یادبی‌یاردن تاریخ ایران، خطاب به ضیغم‌الدوله قشقایی حاکم یزد اینتی بائوته:
 
 
 

همینسه حاکم یزد دستور هدائه ونه‌لامیزه ره نخ و سوزن جه بدوتنه و به زندون دمبدانه. تحصن مردم یزد تلگرافخنه شهر دله و اعتراض به این کار موجب استیضاح وزیر کشور وقت از طرف مجلس بیّه. ولی وزیر کشور به‌کلی منکر وقوع چنین واقعه‌یی بَیی‌یه. دِ ماه بعد فرخی زندون یزد جه فرار هاکرده و شعر زیر ره با ذغال زندون دیوارسر بنویشته:
 
 
 

فرخی درباره بدوتن شه داهون گانه:

مبارزه تهران دله 
اواخر سال ۱۳۲۸ هجری قمری، فرخی به تهران کوچ بَورده و اونجه مقالات و اشعار مهیجی ره درباره آزادی روزنامه‌ئون وسّه نشر هاکرده. وه جریون جهونی اول جنگ دله، راهی بغداد و کربلا بیّه، اونجه تحت پیگرد انگلیسی‌ئون قرار داشته. وه زمونی که به طور ناشناس خاسته از طریق موصل به ایران بئه به دست سربازون روسیه مورد سوء قصد قرار بَیته. دورون نخست وزیر وثوق‌الدوله، با قرارداد ۱۹۱۹ مخالفت هاکرده و همینسه مدتی شهربانی ِزندون دله حبس بکشی‌یه. با راه‌دکتن کودتای سوم اسفند، همراه با بقیه آزادی‌خائون بازهم مدتی ره باغ سردار اعتماد دله زندونی بیّه.

روزنومه‌نویسی 
فرخی سال ۱۳۰۰ شمسی تهران دله روزنومه طوفان ره منتشر هاکرده. طوفان طول مدت انتشار ویشته از پونزده‌بار توقیف و وا بیّن منتشر بَیی‌یه. ات‌کم هم زندونی بیّن فرخی وسّه، انتشار روزنومه دچار وقفه بَیی‌یه. مواقعی که روزنومه طوفان توقیف بی‌یه، فرخی با داشتن مجوز و امتیاز سایر روزنومه‌ئون مثل «پیکار»، «قیوم»، «طلیعه آئینه افکار» و «اساره شرق» مقالات و اشعار خادش ره منتشر کارده. فرخی درباره توقیف‌ئون پش‌سرهم روزنومه‌ئونش گاته:

نمایندگی مجلس 

سال ۱۳۰۷ خورشیدی، فرخی یزدی به عونوان نماینده مجلس شورای ملی دوره هفتم قانون‌گذاری، از طرف مردم یزد انتخاب بَیی‌یه و به همراه ممرضا طلوع، تنها نماینده‌ئون پَس‌بخارد جناح اقلیت ره تشکیل هدانه. با توجه به اینکه تموم بقیه وکلا حامی دولت رضاشاء بینه، فرخی مرتبأ از سایر وکلا فحش اشناسته و حتی یکبار در مجلس توسط حیدری، نماینده مهاباد مورد ضرب و شتم نیز قرار گرفت. از آن پس با اظهار اینکه حتی در کانون عدل و داد نیز امنیت جانی ندارد، ساکن مجلس شد و پس از چند شب، مخفیانه از تهران فرار نمود.

آخِرین‌زندون دَکِتِن و بَمِردِن
وه از طریق شوروی به آلمان بورده و مدتی نشریه‌یی به ایسم «پیکار» دله که صاحب‌امتیاز وه غیرایرانی بی‌یه، افکار انقلابی خادش ره منتشر هاکرده. چنتا ملاقات دله با عبدالحسین تیمورتاش گول ِوعده وه ره بخارده و از طریق تورکیه و بغداد به تهران وَردگسته و بلافاصله تحت نظر قرار بَیته. اندکی بعد به بهانه بدهی به اتا کاغذفروش اول به زندون ثبت و بعدأ به شهربانی زندون دکته. همزمون پرونده‌یی با اتهام «اسائه ادب به مقوم سلطنت» وسّه وه تشکیل بیّه. اول به ۲۷ماه و بعد از تجدید نظر به سی‌ماه زندان محکوم بیّه و به قصر زندون منتقل بیّه. 

فرخی قصر زندون دله و ظاهرأ شهریور ۱۳۱۸ دله به طور عمدی مسموم بیّه. بنابر اظهار دادستون محاکمه عمال شهربانی، فرخی زندون بیمارستون ده، ب‌وسیله تزریق آمپول هوا به‌دست پزشک احمدی بکاشته بیّه. گرچه گواهی رئیس زندون حاکی از بمردن فرخی بر اثر ابتلا به مالاریا و نفریت هسته. مدفن فرخی نامعلوم بموندسته، ولی احتمالأ گورستون مسگرآباد دله به‌طور ناشناس چال بَیی‌یه.

منبع 

 سه‌تا شاعر انقلابی، به اهتمام داوود علی‌بابایی، چاپ اول/۱۳۸۴ انتشارات امید فردا

پیوند به بیرون 
 مقاله فرخی یزدی به قلم حسین مسرت
 مصونیت پارلمونی زمون رضاشاء
  فرخی و حکومت شتر گو پلنگ

فرخی یزدی، محمد
فرخی یزدی، محمد
مشروطه