گلوگاه
گَلوگاه یا گلیا مازرون استان دله شرقی‌ترین شهر نوم هسته که گلوگاه شهرستون ِمرکز قرار دارنه.

گلیا جایی بساته بیّه که قدیم کبودجامه شهر بی‌یه و بعداً اتا مله، «نامیه» نومی، ونه جا سَر بساتنه و کم‌کم گلوگاه شهر اونجه بساته بیّه.

گلوگاهیون اکثراً مازرونی زوون دارنه ولی اتّی تورکی هم وشون په درنه که قاجارون گادِر جه مهاجرت هاکردنه.

تاریخچه 
کبودجامه و تمیشه اسلامی دوره‌ی تاریخ دله، تبرستون ِشرقی سامون بینه و گرگان سرحد قرار داشتنه. این دِتا شهر تا موغولون حمله گادِر وجود داشتنه. کبودجامه دله ات گروه حاکمون دَیینه که موغول‌ها جه متحد بَینه و چنگیزخان جه په‌رووی هاکردنه. موغولون په، طوایف الملوک دوره ایران تاریخ دله شروع بیّه که این زمون ترک‌تبارون و موغول‌تبارون دِ تا شهر تمیشه و کبودجامه ره رِقِد بدانه و احتمالاً اینجه مردمون ره قتل‌عام هاکرد بائن.

بعد این که صفویون بتونستنه تبرستون ره شه سامون دله بیارن و ونه استقلال ره رِقِد هادن، شاه عباس مازرون دله عمارتونی بساته و شهرهایی به‌جا بیارده. وه اشرف (بهشهر اسا) ره مازرون ِشرق دله بساته و عباس آباد بهشهر ره شه تفریحگاه هاکرده.

صفویون وقتی افغانون جه شکست بخاردنه، ترکمون‌ها بمونه مازرون ِشرقی مناطق ره حمله هاکردنه و خله‌ها ره بکاشتنه. قاجار خاندان وشون دله قدرت ره بدست بیارده. محمدحسن قاجار سال ۱۱۷۱ هجری قمری گراودین تپه ِ نزدیکی زندیون جه جنگ دکته و شکست بخارده. حدود سال ۱۷۸۰ میلادی (۱۱۹۵هجری) آغا محمدخان قاجار ایل عمرانلو ره قره‌باغ جه بَیته بیارده گلوگاهِ اسایی مکان و وشون کلبادیون وَر ساکن بَینه تا مازرونِ سامون جه زندیون مقابل محافظت هاکنن.

جمعیت 
جمعیت شهر گلوگاه در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۸٫۷۲۷ نفر بوده‌است.

پانویس 

 
مازرون اوستان شهرون