ਅਲਾ ਆਇਯਹਾ ਅਲਸਾਕ਼ੀ ਅਦਰ ਕਾਸਾਂ ਵ ਨਾਵਲਹਾ
ਅਲਾ ਯਾਇਹਾ ਅਲਸਾਕੀ ਅਦਰ ਕਾਸਾਂ ਵ ਨਾਵਲਹਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਰੜਿਆਂ ਅਤੇ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "  ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲ਼ੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ।

ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਥੀਮ 
ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਰਤੇਜ਼ਾ ਮੋਤਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ, ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਅਰ  ਯਜ਼ੀਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਜ਼ੀਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਿਅਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

أنا المسموم ما عندی بتریاقٍ ولا راقٍ 

أدر کأسا و ناولها ألا یا أیها الساقی

ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਵਿਚ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਇਸ਼ਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਰੰਗ ਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ੋ ਨਾਲ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਦਿਲਾਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ  ਜੂਲੀ ਮੀਸਾਮੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਵਲੋਂ ਅਤੀਤ ਦੀ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਸਰਾ ਦੋਨੋਂ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅਰਬੀ ਮਿਸਰਾ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ, ਯਜ਼ੀਦ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਈਰਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਗ਼ਜ਼ਲ

1

ਹਲਾ! ਏ ਸਾਕੀ, ਏਧਰ ਆਓ ਅਤੇ ਪਿਆਲਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ:
ਇਸ਼ਕ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਡਾਢਾ ਨਿਕਲਿਆ।

2

ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਭਰੀ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਲਿਟ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਹਵਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ;
ਉਸ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੀ ਤਾਬ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ!
3

For me, in the halting-place of the beloved, what security of living is there? Since every moment
the bell is calling out "Bind on your camel-litters!"

4

Stain the prayer-mat with wine if the Magian Elder tells you,
since the traveller is not uninformed of the road and customs of the halting-places!

5

The dark night and the fear of the waves and so terrifying a whirlpool –
how can the lightly-burdened people of the coasts possibly know our state?

6

All my work, because of my egotism, has led to a bad reputation!
How can that secret remain hidden which they make public meetings out of? 

7

If you desire His presence, do not be absent from Him, Hafez.
When you meet the One you desire, abandon the world and let it go!

ਹਵਾਲੇ

ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ