ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ
ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ( ), ਗਿਨੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ਜਾਂ ਗਿਨੀ ਅਨੁਪਾਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮਦਨੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅੰਕੜਾ ਫੈਲਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੋਰਾਡੋ ਗਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਇੱਕ ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਵੰਡ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮਦਨ ਦੇ ਪੱਧਰ। 0 ਦਾ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਮਦਨੀ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਦੇ ਮੁੱਲ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1 (ਜਾਂ 100%) ਦਾ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਮੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਹਰੇਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ 0 ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, 1 ਦਾ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਸਾਰੀ ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਖਪਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕੋਰਾਡੋ ਗਿਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮਦਨ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। OECD ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਮਦਨ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ 0.24 ਅਤੇ 0.49 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 2008-2009 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੀ-ਟੈਕਸ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਸਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਨੁਮਾਨਿਤ 0.63 ਤੋਂ 0.7,ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 0.52 ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ 0.47 ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਆਮਦਨ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ 0.61 ਅਤੇ 0.68 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੁੱਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕੋ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡ ਵਕਰਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ. ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਜਨਮ ਦਰ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਟੈਕਸ-ਪੂਰਵ ਗਿਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਆਮਦਨੀ ਵੰਡ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਿੰਨੀ ਗੁਣਾਂਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Reprinted in 
 
 
 
 
 
 
 
 
  The Chinese version of this paper appears in

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 Deutsche Bundesbank: Do banks diversify loan portfolios?, 2005 (on using e.g. the Gini coefficient for risk evaluation of loan portfolios)
 Forbes Article, In praise of inequality
 Measuring Software Project Risk With The Gini Coefficient, an application of the Gini coefficient to software
 The World Bank: Measuring Inequality
 Travis Hale, University of Texas Inequality Project:The Theoretical Basics of Popular Inequality Measures, online computation of examples: 1A, 1B
 Article from The Guardian analysing inequality in the UK 1974–2006
 World Income Inequality Database
 Income Distribution and Poverty in OECD Countries
 U.S. Income Distribution: Just How Unequal?