ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ () ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ, ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਭੁੱਟੋ ( ਜਨਮ 29 ਮਈ 1982), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕ ਸਦਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਪੋਤੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

﻿ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ 29ਮਈ 1982 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਮੀਰ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਭੁੱਟੋ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਫ਼ੋਜ਼ੀਆ ਫ਼ਸਿਆ ਉੱਦ ਦੀਨ ਭੁੱਟੋ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਬਦੇਸ਼ ਮਨਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਰਹਿਤ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ 1989 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਬਨਾਨੀ ਬੈਲੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਘਿਨਵਾ ਭੁੱਟੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਭੁੱਟੋ ਘਿਨਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੌਤੇਲਾ ਭਰਾ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਜੂਨੀਅਰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।

ਭੁੱਟੋ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਅਤੇ ਨੁਸਰਤ ਭੁੱਟੋ, ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਕੁਰਦ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਂ ਫੌਜੀਆ ਫਸੀਹੂਦੀਨ ਨੇ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਓਲਡ ਕਲਿਫਟਨ, ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਾਚੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. 2004 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਹਿਲਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਲਾ ਕਾਲਜ, ਬਰਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਸੁਮਾ ਕਮ ਲਾਉਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ SOAS, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ M.A. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਅੰਦੋਲਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਿਆ।

ਕਰੀਅਰ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ 
1998 ਵਿੱਚ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਵਿਸਪਰਸ ਆਫ ਦਿ ਡੇਜ਼ਰਟ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਸਵੇਰੇ 8.50 ਵਜੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਪਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਆਸਿਫ਼ ਜ਼ਰਦਾਰੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ।

ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲ ਦ ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਦ ਕ੍ਰੇਸੈਂਟ ਮੂਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 2014 ਵਿੱਚ ਗਲਪ ਲਈ ਬੇਲੀਜ਼ ਵੂਮੈਨ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ, ਇੱਕ ਈ-ਕਿਤਾਬ, ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁੱਕਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਰਨਵੇਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਨਿਊ ਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ: ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਡਿਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੇ-ਪੌਪ ਤੋਂ ਡਿਸਪੈਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਟੈਸ਼ ਆਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਪ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਜ਼ਰ-ਤਿੱਖੀ, ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਟਕਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦਫਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਓ", ਭੁੱਟੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ ਭੁੱਟੋ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਾਰੇ, ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬੁਰਕਾ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਰਚਨਾਵਾਂ

ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ ਸ਼ਾਇਰਾ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। 1997 ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਟਾਈਟਲ Whispers of the Desert (ਸਹਰਾ ਦੀਆਂ ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ) ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਕਿਤਾਬ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜ਼ਲਜ਼ਲੇ ਦੇ ਮੋਜ਼ੂਅ ਤੇ 8:50a.m. 8 October 2005 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਤੀਸਰੀ ਕਿਤਾਬ Songs of Blood and Sword ਛਪ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ ਹੁਣ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ਼ ਦ ਕ੍ਰੀਸੇਂਟ ਮੂਨ (The Shadow of the Crescent Moon) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹਦ ਕੋਲ ਵਜ਼ੀਰਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ