ਅਨੁਸਿਆ ਸਾਰਾਭਾਈ
ਅਨੁਸਿਆ ਜਾਂ ਅਨੁਸਿਆਬੇਹਨ ਸਾਰਾਭਾਈ (11 ਨਵੰਬਰ 1885 – 1 ਨਵੰਬਰ 1972) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੇਬਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਮਜਦੂਰ ਮਹਾਜਨ ਸੰਘ), ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1927 ਵਿੱਚ ਮਿੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕੰਨਿਆ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ "ਪੂਜਯ" ("ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ") ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਂਧੀ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਜਦੂਰ ਮਹਾਜਨ ਸੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਸਾਰਾਭਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 11 ਨਵੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਸਲਈ ਉਸਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਲਈ 1912 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਈ, ਪਰ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਕਰਨਾ ਉਸਦੇ ਜੈਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਫੈਬੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਫਰਗੇਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।

ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ 
ਸਾਰਾਭਾਈ 1913 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿੱਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 36 ਘੰਟੇ ਦੀ ਸ਼ਿਫਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਹਿਲਾ ਮਿੱਲ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 1914 ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1918 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬੁਣਕਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1917 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੇਬਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਮਜਦੂਰ ਮਹਾਜਨ ਸੰਘ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਾਫਟ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1920 ਤੱਕ ਸਮੂਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲੇਬਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਮੌਤ 
ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ "ਵੱਡੀ ਭੈਣ" ਲਈ ਮੋਟਾਬੇਨ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (SEWA) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਈਲਾ ਭੱਟ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਨਵੰਬਰ 1972 ਨੂੰ ਹੋਈ।

11 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦਾ 132ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਸੂਯਾ ਸਾਰਾਭਾਈ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਸਾਰਾਭਾਈ ਪਰਿਵਾਰ
 ਜੈਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਹਵਾਲੇ 

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ
ਜਨਮ 1885
ਮੌਤ 1972