ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ
ਦਯਾ ਪਵਾਰ ਜਾਂ ਦਗਡੂ ਮਾਰੂਤੀ ਪਵਾਰ  (1935–20 ਦਸੰਬਰ 1996) ਧਮਨਗਾਓਂ (ਤਲੂਕਾ: ਅਕੋਲੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਅਹਿਮਦਨਗਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਦਲਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਲਿਤਾਂ ਜਾਂ ਅਛੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਰਚਨਾਵਾਂ

ਬਲੂਤ  
 ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਦਗਡੂ ਮਾਰੁਤੀ ਪਵਾਰ ਦਾ ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਲੇਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਛੂਤ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੀੜਿਤ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ "ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਦਲਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ" ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਬਲੂਤ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਸਾਧਾਰਣ, ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਿੱਤਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਹਾਵਾਂ ਭਾਵਾਂ ਦਾਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਧਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਲੂਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਕਰੂਰ ਹਕੀਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਹੈ।

ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਚੰਦਾਵਰਕਰ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ‘ਜ਼ੁਲਮ’ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਵਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਖੂਬ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਲੇਕਿਨ ਇਤਹਾਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਕਥਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ‘ਸਾਰਿਕਾ’ ਦਾ ਮਰਾਠੀ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਕੱਢਕੇ ਹਿੰਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੋਲਿਆ। ਅਜੋਕੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦਲਿਤ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਮੋਬੇਸ਼ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੌਂਦਰਿਆਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਰਹਿਨੁਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਾਨਵੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਪਵਾਰ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।

ਘਟਨਾ ਲੜੀ
1935 ਜਨਮ 
1956 ਇੱਕ ਵੈਟਰਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਹਾਇਕ, ਮੁੰਬਈ
 1967 'ਦਲਿਤ ਕਵਿਤਾ' 'ਅਸਮਿਤਾਦਰਸ਼' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
 1968 ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ
 1969 ਪ੍ਰਤਿਸਠਾਨ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ
 1972 ਕੋਲੰਬੋ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੋਧੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ
 1975  ਕੋਂਡਵਾੜਾ  ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਵਾਰਡ
 1979  ਬਲੇਟ  ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਵਾਰਡ
 1982 ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ 
 ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਵਿਖੇ 1984 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹਿਆ
 1988-94 ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਕਮੇਟੀ 'ਬਾਲ ਭਾਰਤੀ' ਦਾ ਮੈਂਬਰ
 1987-94 ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ
 1990 ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ
ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਰਾਮਾ ਪ੍ਰੀ-ਸਕਰੂਟਨੀ ਬੋਰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ
20 ਦਸੰਬਰ 1996 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਹਵਾਲੇ 

CS1 maint: Unrecognized language
ਜਨਮ 1935
ਮੌਤ 1996
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ