ਮਿਜ਼ੋਰਮ
ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ੲਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 21,987 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂਮ ਆੲੀਜ਼ੋਲ ਹੈ। ੲਿਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 20 ਫਰਵਰੀ, 1987ੲੀ: ਨੂੰ ਹੋੲੀ। 2011 ਅਨੁਸਾਰ ੲਿਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 91.58% ਸੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 975 ਸੀ। ੲਿੱਥੋਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨਾਮ "ਮਿਜ਼ੋ", ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਅਤੇ "ਰਾਮ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਰਾਮ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਮੀਜ਼ੋ ਦੀ ਧਰਤੀ"   ।ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਜ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।ਇਹ ਰਾਜ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ 722 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ 1972  ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਖੇਤਰ ਸੀ। 20 ਫਰਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ 23 ਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।ਜਿਹੜਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇਕ ਕਦਮ ਬਣ ਗਿਆ।ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ  ਪੰਜਵੇਂ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਅਨੁਸਾਰ 1986ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸ
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਜ਼ੋ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੇਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ।ਮਿਜ਼ੋ ਹਿਲਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੂਸੀ ਜਾਂ ਕੁਕੀਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸੀ।ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ 'ਕੁੱਕਿਸ ਮਿਜ਼ੋ ਪਹਾੜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ,'ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ. ।ਲਗਭਗ 1500ਈ. ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਤ "ਮਿਜ਼ੋ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਿਜ਼ੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਟੋਮੌਸਮ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਮਿਊਜ਼ੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗ੍ਰੈਰੋਟੋਨੀਟ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਹੁਦਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਸੀ।

ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਉੱਤਰੀ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਜਮੀਨੀ ਭਾਗ ਹੈ,ਜਿਸਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨਾਲ 722 [8] ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਹੱਦ ਮਨੀਪੁਰ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ  ਸਾਂਝੀ ਹੈ। ਇਹ 21,087 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8,142 ਵਰਗ ਮੀਲ)ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ 21 ° 56'N ਤੋਂ 24 ° 31'ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਤੇ 92 ° 16' ਤੋਂ 93 ° 26 'ਏ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ <ref name=ripa> ।ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਇਸਦੇ ਮੱਧ ਰਾਜ ਵਿਚ ਲਗਪਗ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਦੀ ਦੂਰੀ 285 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ 115 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਰੋਲਿੰਗ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਵਾਦੀਆਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਚਾਈਆਂ ਦੀਆਂ 21 ਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਲਗਭਗ 1000 ਮੀਟਰ (3,300 ਫੁੱਟ) ਹੈ।ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 1,300 ਮੀਟਰ (4,300 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ 2,000 ਮੀਟਰ (6,600 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।Phawngpui Tlang ਨੂੰ ਬਲੂ ਮਾਉਂਟਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ 2,210 ਮੀਟਰ (7,250 ਫੁੱਟ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ।ਇਸ ਰਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ 76 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜੰਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢਲਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 8% ਢਹਿਣ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, 3% ਬਾਂਝ  ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਖੇਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਜੰਗਲਾਤ  ਰਿਪੋਰਟ ਦੀ ਸਟੇਟ 2015 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 88.93% ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਜਿਲ੍ਹੇ
ਮਿਜੋਰਮ ਵਿੱਚ ੮ ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ -

 ਆਇਜੋਲ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਕੋਲਾਸਿਬ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਚੰਫਾਈ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਮਮਿਤ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਲੁੰਗਲੇਈ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਲਾਂਗਤਲਾਈ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਸਇਹਾ ਜ਼ਿਲਾ 
 ਸੇਰਛਿਪ ਜ਼ਿਲਾ

ਹਵਾਲੇ

ਮਿਜ਼ੋਰਮ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼