ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਅਫ਼ਰੀਦੀ
ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਅਫ਼ਰੀਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 8 ਫਰਵਰੀ 1872 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਵਿਖੇ ਉਹ ਕਤਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ 
ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੇ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਮਾਊਂਟਡ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਉਹ ਖੈਬਰ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਟਿਰਹ ਘਾਟੀ (ਹੁਣ ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕੇ) ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਰੋਹਿਲਖੰਡ ਅਤੇ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ (ਅਰਥਾਤ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ. ਉਸਨੇ ਮੇਜਰ ਹਿਊਜ ਜੇਮਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਘੁੜਸਵਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੇਇਨਲ ਟੇਲਰ ਲਈ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੋੜਾ, ਪਿਸਤੌਲ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ. ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਯੂਰੋਪੀਅਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਟੇਲਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜੇ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਹਾਇਡੁਰ ਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਆਪਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1867 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ. ਅਪੀਲ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਜੱਜ ਕਰਣਲ ਪੋਲਕ ਨੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਨੀ ਜਾਂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ. ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ.

ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਦਾ ਕਤਲ 
1869 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਮੇਓ ਦਾ 6ਵਾਂ ਅਰਲ ਰਿਚਰਡ ਬੂਰਕੇ ਫਰਵਰੀ 1872 ਵਿੱਚ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੰਡ ਕਾਲੋਨੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 8 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਸਪੈਕਸ਼ਨ ਲਗਪਗ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲੇਡੀ ਮੇਓ ਵੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਅਫਰੀਦੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਾਰਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਦੀ ਜਲਦ ਹੀ ਖ਼ੂਨ ਵਗ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ, ਜਿਸ ਨੇਟਾਪੂ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਹੈਰੀਏਟ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਮੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਅਫ਼ਰੀਦੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੋ ਗੋਰਿਆਂ - ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਖ਼ੁਦਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਫੋਟੋਆਂ ਕਰਵਾ ਲਈਆਂ। ਕੁਝ ਵਹਾਬੀ ਜੇਹਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਅਫਰੀਦੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 11 ਮਾਰਚ 1873 ਨੂੰ ਵਾਇਪਰ ਆਈਲੈਂਡ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਵਾਈਸਰਾਇ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਕ ਕਾਰਵਾਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ

ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 

 F. A. M. Dass (1937): The Andaman Islands.
 Prof. Sen: Disciplining Punishment: Colonialism and Convict Society in the Andaman Islands. Oxford University Press.

ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ