ਪਿੱਲੂ ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ
ਪਿੱਲੂ ਪੋਚਖਾਨਾਵਾਲਾ (1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 – 7 ਜੂਨ 1986) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹਿਲਾ ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ ਜਾਂ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਤ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਡਰਾਇੰਗ, ਥੀਏਟਰਿਕ ਸੈੱਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਚੋਲਾ ਵੀ ਸੀ। 1960 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਰ ਕਾਵਾਸਜੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਹਾਲ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਪਿੱਲੂ ਫਰਮਰੋਜ਼ ਆਰ. ਅਡੇਨਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੇਰਬਾਈ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਰਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਨ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ ਜੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕਾਵਾਸਜੀ ਦਿਨਸ਼ਾਅ ਅਤੇ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਰਬ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਦਨ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੰਜ਼ੀਬਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਅਫਰੀਕਨ ਵੂਡੂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ।

ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। 1945 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।

ਕਰੀਅਰ 
ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਕੈਚਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਕਲਾ ਸੀ।

ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਪਿੱਲੂ ਨੇ ਰਤਨ ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਮੇਹਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਸਰ ਸੋਰਾਬਜੀ ਪੋਚਖਾਨਾਵਾਲਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਜੋ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 
ਪੋਛਣਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ 7 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋ ਪਾਰਸੀ ਇਜ਼ ਐਨ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦ 10 ਈਅਰ ਹਸਲ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਨਤਕ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁਆਚੀਆਂ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ। 2020 ਵਿੱਚ ਸੋਥਬੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਲਾ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ   ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੀਮਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ   ਪਿਛਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 ਪਿਲੂ ਪੋਚਖਾਨਵਾਲਾ ਨਾਲ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਡਾ.ਫਿਰੋਜ਼ਾ ਗੋਦਰੇਜ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ
ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ
ਜਨਮ 1923