ਈ-ਕੂੜਾ
ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੂੜਾ ਜਾਂ ‘ਈ-ਕੂੜਾ’ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲੇ, ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਤੇ ਸੜਨ ਕਾਰਨ ਜੋ ਕੂੜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਈ-ਕੂੜਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਉਪਕਰਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਈ-ਕੂੜੇ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਲੈਪਟਾਪ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਕੈਥੋਡ-ਰੇਅ-ਡਿਊਟ, ਟੇਪਾਂ, ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸਿਸਟਮ ਆਦਿ। ਦੇਸ਼ ’ਚ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਈ-ਵੇਸਟ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ, 15 ਨਿੱਜੀ ਘਰਾਂ ਅਤੇ 15 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਾਕੀ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਈ-ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਡੀਟੀਪੀ ਸਰਵਰ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਣਤਰ
ਈ-ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ 60 ਤਰ੍ਹਾ ਤੱਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਟਿਨ, ਤਾਂਬਾ, ਸਿਲੀਕਾਨ, ਬੇਰਿਲੀਅਮ, ਲੋਹਾ, ਕਾਰਬਨ ਐਲਮੀਨੀਅਮ, ਕੈਡਮੀਅਮ, ਪਾਰਾ, ਥੈਲੀਅਮ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ।

ਈ-ਕੂੜਾ ਸਥਾਂਨ
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ’ਚ ਈ-ਕੂੜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ’ਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਈ-ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 4 ਲੱਖ ਟਨ ਈ-ਕੂੜਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ,ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਦਿੱਲੀ, ਕਰਨਾਟਕਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ ਈ ਕੂੜਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚੋਂ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਬੰਗਲੌਰ, ਚੇਨੱਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਪੁਣੇ, ਸੂਰਤ, ਨਾਗਪੁਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਈ-ਕੂੜਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਹਤ ਤੇ ਅਸਰ
ਪੌਲੀਵਿਨਾਈਲ ਕੇਬਲ ਨੂੰ ਜਲਉਣ ਤੇ ਡਾਇਆਕਸਿਨ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। 
ਫਲੈਟ ਸਕਰੀਨ ਡਿਸਪਲੇਅ ’ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਰਾ, ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਨਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਈ-ਕਚਰਾ ਨਾਲ ਹਵਾ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਥੱਲੜਾ ਪਾਣੀ ਦੁਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਸਿਹਤ
ਕੂੜਾ