ਹਜਾਰ ਚੁਰਾਸ਼ੀਰ ਮਾਂ
ਹਜਾਰ ਚੁਰਾਸ਼ੀਰ ਮਾਂ (ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਰਾਸੀਵੇਂ ਦੀ ਮਾਂ) ਇੱਕ 1974 ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਹ 1974 ਵਿੱਚ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀ ਉਭਾਰ ਦੀ  ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ 
ਹਜਾਰ ਚੁਰਾਸ਼ੀਰ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਾਂ (ਸੁਜਾਤਾ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਬ੍ਰਾਤੀ), ਮੁਰਦਾਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ ਨੰਬਰ 1084 , ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਲਟ-ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਬ੍ਰਾਤੀ ਦੀ ਬਰਸੀ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੁਜਾਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਤੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਤੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਔਕੜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ " ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵਾਧਾ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਇੱਕ ਐਸੀ ਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਜਿਸਨੇ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ ਘਰ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਂਦੀ ਹੈ।  ਹਾਜਰ ਚੁਰਾਸ਼ੀਰ ਮਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਹਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਧਮਕਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਧਮਕਾਇਆ।

ਪਾਤਰ 

 ਸੁਜਾਤਾ: ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ  ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਂ।
 ਬ੍ਰਾਤੀ: ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। 
 ਦਿਬਯਨਾਥ: ਸੁਜਾਤਾ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬ੍ਰਾਤੀ ਲੜਦਾ ਸੀ।
 ਨੰਦਨੀ: ਬ੍ਰਾਤੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ

ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪ  
ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ `ਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਰਾਸੀ ਕੀ ਮਾਂ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ।    ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਰਾਸੀ ਕੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।

ਅਵਾਰਡ 
ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ 1996 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ,   ਜੋ ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 

  (Karuna Prakashani, Kolkata-9)
  (Karuna Prakashani, Kolkata-9)

ਹਵਾਲੇ 

ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ