ਸੇਂਟ ਜੇਮਜ਼ ਦਾ ਰਾਹ
ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਦਾ ਮਾਰਗ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ Way of St. James, St. James's Way, St. James's Path, St. James's Trail, Route of Santiago de Compostela, ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ Camino de Santiago), ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਮਾਰਗ ਸੀ। ਇਹ ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਅਤੇ ਜੇਰੂਸੇਲਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ,ਜੋ ਜਵੇਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਨਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਜੇਰੂਸੇਲਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕਿ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਥਾਂ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।

ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਤਾਬ ਦ ਪਿਲਗ੍ਰਿਮੇਜ਼ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 1987 ਵਿੱਚ ਯੂਨੇਸਕੋ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸ

ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਇਸਾਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਮਾਰਗ ਹੈ।

ਯਾਤਰਾ 
{| class="wikitable" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;"
|- style="background:#ddd;"
!Year
!Pilgrims
|-
|1985
|690
|-
|1986
|1,801
|-
|1987
|2,905
|-
|1988
|3,501
|-
|1989
|5,760²
|-
|1990
|4,918
|-
|1991
|7,274
|-
|1992
|9,764
|-
|1993
|99,4361
|-
|1994
|15,863
|-
|1995
|19,821
|-
|1996
|23,218
|-
|1997
|25,179
|-
|1998
|30,126
|-
|1999
|154,6131
|-
|2000
|55,004³
|-
|2001
|61,418
|-
|2002
|68,952
|-
|2003
|74,614
|-
|2004
|179,9441
|-
|2005
|93,924
|-
|2006
|100,377
|-
|2007
|114,026
|-
|2008
|125,141
|-
|2009
|145,877
|-
|2010
|272,7031
|-
|2011
|179,919
|-
|2012
|192,488
|-

|2013
|215,880
|-
| colspan="2" |1 <small>Holy Years (Xacobeo/Jacobeo)
2 4th World Youth Day in Santiago de Compostela
3 Santiago named European Capital of Culture
Source: The archives of Santiago de Compostela.</small>
|}

ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ
 ਵਾਲਟਰ ਸਤਾਰਕੀ, The Road to Santiago (1957) John Murray, reprinted 2003.
 James Michener, Iberia (1968); contains one chapter about the Camino de Santiago
 ਪਾਉਲੋ ਕੋਇਲੋ , The Pilgrimage (1987)
 Anne Carson, Kinds of Water first published in 1987. A prose poem that traces the narrator's journey, focusing on the philosophical questions it raises, especially with regards to the nature and desire of the pilgrim. The piece can be found in the 1995 anthology of Carson's essays Plainwater.
 Jack Hitt, Off the Road: A Modern-Day Walk Down the Pilgrim’s Route into Spain (1994)
 David Lodge, Therapy (1995)
 Cees Nooteboom, Roads to Santiago (English edition 1996)
 Kevin A. Codd, To the Field of Stars: A Pilgrim's Journey to Santiago de Compostela (2008)
 Sonia Choquette, Walking Home (2014)
 Shirley Maclaine, Camino: Journey of the Spirit''
Sherry Boas, "Billowtail" (2014)
Hape Kerkeling, "I'm Off Then: Losing and Finding Myself on the Camino de Santiago" (2009)

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
 Camino de Santiago Community dedicated to help pilgrims plan their trip
 Comeon.ws, detailed and accurate information about The Caminos and Albergues (GPS tracks, POIs, maps)
 Virtual Visit  Cathedral Santiago de Compostela
 Camino de Santiago Backpacking Journals Follow hikers as they walk the Way of Saint James
The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Way of St. James (p. 175-183)
 Free Guide for Hikers on the Way of St. James
 Walk the Camino de Santiago de Compostela  First hand pilgrim advice for various European St. James pilgrimage walking routes
 App Mi Camino for Android SmartPhones
 Free Android app and maps for navigation to Camino de Santiago  for Android SmartPhones

ਹਵਾਲੇ

ਸਪੇਨ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਅਸਥਾਨ