ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ
ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ () ਇੱਕ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਰੇਮਿਆ (), ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਅਰਬ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰਾਤੀ ਰੀਅਲਟੀ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਕਵਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਮਿਲਿਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ਤੇ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਈ, ਅਤੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਫਾਇਨਲ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।

ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ 
ਹਿਲਾਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਹਿੱਸਾ ਹਿਲਾਲ ਅਲ-ਮਲਿਹਾਨ ਅਲ-'ਉਂਜ਼ੀ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਉੱਤਰ -ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਜਾਰਡਨ ਦੇ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਬੇਦੌਇਨ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਥੀਮ ਵੀ ਉਸਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।  ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਲੋਂ ਲੁੱਕਾ ਕਰ ਰੱਖਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਸਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਵਿੱਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

ਰਿਆਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿਪਿਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਿਲਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਊਦੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਫੈਕਸ ਮਸ਼ੀਨ ਖਰੀਦ ਲਈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਘਰ ਬੈਠੀ ਕਲਾ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕੇ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੀ।  ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ: ਰੇਤ ਦੇ ਢੇਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ (1993) ਅਤੇ ਦ ਬੀਡਿਉਡ ਵਨ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਰੇਮਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। 

ਹਿਲਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ  ਵੀ ਭਾਗਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਸਊਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਤੀ ਆਗਿਆ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਚੌਥੀ ਰੁੱਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਤੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ।

ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ  
ਹਿਲਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜੱਜਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਕਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸਾਹਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।  ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੈ ... ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੁਨੇਹਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਏ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੁਕਾਂਤ ਮੇਲ ਡੈਕਟੀਲਸ ਵਿੱਚ ਅਸੱਭਿਆ  ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਰੁਖ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ  ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।   ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ-ਰਹਮਾਨ ਅਲ-ਬਰਕ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਦੇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਏਕੀਕਰਣ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਕਰਕੇ ਹਿਲਾਲ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਮੌਤ ਦੀ ਧਮਕੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤੇਜਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੰਜਰਕਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕਬਿੰਬ ਦਾ ਆਭਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ "ਉਗਰਵਾਦ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ"।  ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੀਮ ਉੱਤੇ 15 ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਊਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਅਤੇ ਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਸ ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

ਅੰਤਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਡਿਆ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਜੋ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਿਲਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤੀਹ ਲੱਖ ਦਿਰਹਮ ਜਿੱਤਕੇ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਤੀਵੀਂ ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਮ ਐਂਟਰੀ ਕਵੀ  ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤਾ ਸੀ: ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ ਖੰਭ ਹੈ / ਤੁਹਾਡੇ ਖੁੱਲੇ ਅਸਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।  ਉਸਨੇ ਮੁਨਸਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਕੋਰ ਦੇ 60 % ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਦ ਇੰਡਿਪੇਂਡੇਂਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਕਵੀ, ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਲੇਖਨੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਪੱਛਮ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ, ਸਾਮਗਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਕਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੌਲਵੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਾਨਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮਰਥਨ ਜੁਟਾਏ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਉਦਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਸਹਭਾਗਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਪਰੋਗਰਾਮ ਉੱਤੇ ਨਾਕਾਬ ਪਹਿਨੇ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਮੀਡਿਆ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੁਰਖ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆ ਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਕਾਬ ਪਹਿਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫ਼ਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਤਰਫ ਲੈ ਗਈਆਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉਗਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਮ 
ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਕਈ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਖੁਲੂ ਕਵਿਤਾ: ਆਦਿਵਾਸੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਵਾਹ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਬਾਤੀ ਕਵਿਤਾ (2010), ਬੇਦੀਓਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ 1950 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਹਿਲਾਲ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੰਜਾਹ ਬੇਦੀਓਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਗ, ਦ ਰਾਇਟ ਆਫ ਚਾਇਸ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹਨ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਕਰੀਬ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਹਿਲਾਲ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਕਬਾਇਲੀ ਔਰਤਾਂ ਤਲਾਕ ਦਾ ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸੁਣਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੰਦੇ।"  ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1950ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਬਦੁੱਲਾ ਇਬਨ ਰੱਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਚਾਹੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਆਜਾਦ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਰੋਹਬਦਾਰ ਜਾਂ ਸੈਕਸਿਸਟ ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਲਾਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ। ਹਿਲਾਲ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਸੰਸਕਾਰੀ/ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਦੋਇਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਂਦਾ ਹੈ। 

ਏਨਲਾਈਟਨਮੈਂਟ (2011) ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਹਿਲਾਲ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ਤਵਿਆਂ ਦੀ ਅਫਰਾਤਫਰੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 
 Hilal reads "The Chaos of Fatwas" 
 Full translation of "The Chaos of Fatwas"
 Full translation of Hilal's final poem in the contest

ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ