ਸੋਰਠ ਰਾਏ ਦੀਯਾਚ
ਸੋਰਠ ਰਾਏ ਦੀਯਾਚ ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਰਿਸਾਲੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਛੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਉਮਰ ਮਾਰਵੀ, ਸਸੂਈ ਪੁੰਨਹੂਨ, ਸੋਹਣੀ ਮੇਹਰ, ਲੀਲਨ ਚਨੇਸਰ, ਨੂਰੀ ਜਾਮ ਤਮਾਚੀ ਅਤੇ ਮੋਮਲ ਰਾਣੋ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਰਾਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ ਲਤੀਫ਼ ਭੱਟਾਈ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਹਨ।

ਕਹਾਣੀ 
ਸੋਰਠ ਰਾਜਾ ਧਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਏ ਦਿਆਚ ਉਰਫ਼ ਰੋਰ ਕੁਮਾਰ  ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੀਯਾਚ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਭਟਕਦੇ ਟਕਸਾਲ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਬਿਜਲ, ਦੀਆਚ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਮੰਗਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਇਹ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਮੰਗਿਆ। ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਹੁਣ ਸੋਰਠ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗੂੰਜਿਆ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।

ਸੁਰ ਸੋਰਠ ( ਸਿੰਧੀ : سر سورٺ ) ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਰਿਸਾਲੋ ਦੇ 30 ਸੁਰਾਂ (ਅਧਿਆਇ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਦੀਯਾਚ ਅਤੇ ਸੋਰਠ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸੁਰ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਭਾਗ ਦਰ ਭਾਗ, ਹੇਠਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:

 ਬਿਜਲ ਰਾਏ ਦੀਯਾਚ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ-ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਅੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
 ਬਿਜਲ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਰਾਤਾਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ-ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
 ਬਿਜਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ।
 ਰਾਇ ਦੀਯਾਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਬਿਜਲ-ਸੋਰਠ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 
ਰਾਏ ਦਾਇਚ, ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ, 1958 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਧੀ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੇ.ਬੀ. ਲੂਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੁ ਲਾਲਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ ਪੰਜਵਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਲਵਾਨੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਮਚੰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਭੂਡੋ ਅਡਵਾਨੀ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁਲੋ ਸੀ. ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਵਾਨੀ ਨੇ ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲ ਰਾਏ ਦੀਆਚ ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖਿਆ। ਸਤੀ ਸੋਰਠ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗੁਜਰਾਤੀ -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ, 1978 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਲੋਕ-ਕਥਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਮਿਨੀ ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਸਨ।

ਹਵਾਲੇ 

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ