ਵੇਦ ਮਹਿਤਾ
ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹਿਤਾ (21 ਮਾਰਚ 1934 - 9 ਜਨਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਿਤਾ 1972 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਆਤਮਕਥਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1934 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਮਹਿਰਾ) ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਅਮੋਲਕ ਰਾਮ ਮਹਿਤਾ (1894–1986) ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਜਨ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। 

ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਰੇਬ੍ਰੋਸਪਾਈਨਲ ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੀਮਿਤ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ,  ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ  ਤੋਂ ਵੱਧ  ਦੂਰ  ਬੰਬੇ (ਅਜੋਕੇ ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਬਲਾਇੰਡਸ ਲਈ ਦਾਦਰ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।  1949 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਉਸਨੇ ਅਰਕੈਨਸਸ ਸਕੂਲ ਫਾੱਰ ਬਲਾਇੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। 

ਮਹਿਤਾ ਨੇ 1956 ਵਿਚ ਪੋਮੋਨਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. 1959 ਵਿਚ ਬਾਲੀਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ., ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਿਆ; ਅਤੇ 1961 ਵਿਚ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।   ਪੋਮੋਨਾ ਵਿਖੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰੇਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸਨ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਯੂਜੀਨ ਰੋਜ਼ ਸੀ, ਜੋ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਹਾਇਰੋਮੋਨਕ ਸੇਰਾਫੀਮ ਰੋਜ਼ ਬਣਿਆ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਸਟੋਲਨ ਲਾਈਟ ਸੀ: “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੀਨ ਇਕ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ. . . . ਉਸਨੇ ਏਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ  ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।”

ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ, ਫੇਸ ਟੂ ਫੇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 1957 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ;  ਇਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਪੋਮੋਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਡੇਲੀਨਸੈਂਟ ਚਾਚਾ, 1966 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀਰੀਅਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 24 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ `ਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ 1961  ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ਼ ਲੇਖਕ ਸੀ।

1982 ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ, ਜੋ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ, ਪਰੋਫਾਈਲਾਂ ਦੇ ਬੁਣਕਰ, ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊਅਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।  1989 ਵਿਚ, ਜਾਸੂਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਰੀ-ਦੋਖੀ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅਕਸਰ ਨੀਰਸ ਅਤੇ ਆਪਾ-ਮਗਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ  ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਸਾਲਾ  ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।  ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਟੀਨਾ ਬਰਾਊਨ ਨੇ "ਟਰਮੀਨੇਟ" ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

1961 ਵਿਚ ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਯਸਾਯਾਹ ਬਰਲਿਨ, ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ ਆਕਸਫੋਰਡ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹਨ। . ..ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹਨ. . . ਨਿਊਯਾਰਕਰ  ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਰਸਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅੰਗ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ। ਖੈਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। "  ਲੇਖ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ: ਫਲਾਈ ਅਤੇ ਫਲਾਈ-ਬੌਟਲ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾ ਕਾਤਾਂ (1962)।

ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ, Continents of Exile , 1972 ਅਤੇ 2004 ਦਰਮਿਆਨ 12 ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ, ਡੈਡੀ ਜੀ (1972), ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਮਹਿਤਾ 1975 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
1983 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਲੂਸੀਅਸ ਕੈਰੀ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਲੇਮੋਇਨ ਫੇਨੀਮੋਰ ਕੈਰੀ ਦੀ ਧੀ, ਲਿਨ ਫੇਨੀਮੋਰ ਕੂਪਰ ਕੈਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ;  ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਜੇਮਜ਼ ਫੈਨੀਮੋਰ ਕੂਪਰ ਦੀ ਵਾਰਿਸ  ਅਤੇ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਹੈਨਰੀ ਸੇਜ ਫੇਨੀਮੋਰ ਕੂਪਰ, ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ। 

ਮਧੁਰ ਜਾਫਰੀ ਦੁਆਰਾ 1978 ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਅੰਸ਼ਕ ਇੰਡੀਅਨ", "ਅੰਸ਼ਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼", "ਅੰਸ਼ਕ ਅਮਰੀਕੀ" ਅਤੇ ਇੱਕ "ਪਰਦੇਸੀ " ਮੰਨਦਾ ਸੀ।

ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਰੋਗ ਨਾਲ 9 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਚੋਣਵੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ 1971 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਗੁਗਨਹੇਮ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸੀ।  ਉਸਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਫੈਲੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,  ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦਾ ਫੈਲੋ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।   ਉਸਨੇ ਪੋਮੋਨਾ ਕਾਲਜ, ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਕਾਲਜ, ਸਟਰਲਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਬੋਡੋਿਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

ਹਵਾਲੇ 

ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮੌਤ 2021
ਜਨਮ 1934