ਆਰ ਬੀ ਮੋਰੇ
ਰਾਮਚੰਦਰ ਬਾਬਾਜੀ ਮੋਰੇ  (1 ਮਾਰਚ 1903 – 11 ਮਈ 1972) ਇਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਇਕਾਗਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਉਹ 1 ਮਾਰਚ 1903 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਮਹਾੜ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਲਾਦਵਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦਲਿਤ/ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਛੂਤਛਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਹਾੜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਭੇਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ।

ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ

ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 
ਉਹ 19-20 ਮਾਰਚ 1927 ਦੇ ਮਹਾੜ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜਥੇਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਡਾ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਮਹਾੜ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੌਲਿਕ ਵਰਣਨ ਲਿਖਿਆ।  ਮਹਾੜ ਵਿਖੇ ਜਨਤਕ ਤਲਾਬ,ਚਵਦਾਰ ਤਲਾਬ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਜਤਲਾਉਣ ਲਈ ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰ.ਬੀ. ਮੋਰਾ ਨੇ ਮਹਾੜ, ਮਨੂਸਿਮਰਤੀ ਦਾਹਨ ਦਿਨ (ਮਨੂਸਸਿਮਰਤੀ ਫੂਕੋ ਦਿਵਸ) ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਵੀ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ 25-26 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਲਿਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੂਸਿਮਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਜਲਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਮਹਾੜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ ਜੋ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ 
ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ 1930 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੋਰੇ ਉਦੋਂ ਅਣਵੰਡੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ  ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਡਾ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪਰਸਪਰ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੋਰਮਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੋਰੇ ਨੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉਠਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ "ਅਛੂਤ ਦੀ ਸਮਸਿਆ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ" ਇੱਕ ਖਾਸ ਨੋਟ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।  ਕਾਮਰੇਡ ਮੋਰੇ ਨੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਪੋਲਿਟਬਿਉਰੋ ਨੂੰ ਇਹ ਨੋਟ ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸੌਂਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇਗੀ। ਇਸ ਨੋਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1957 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਾਲ ਕਲਾਸ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।   ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 11 ਮਈ 1972 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐੱਮ) ਦੀ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 ਨੂੰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. (ਐਮ.) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਹਫਤਾਵਾਰ ਜੀਵਨਮਾਰਗ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ 

ਜਨਮ 1903
ਮੌਤ 1972
ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ