ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (3 ਜਨਵਰੀ 1904 – 10 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 19 ਦਸੰਬਰ 1937 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ 15 ਫਰਵਰੀ 1955 ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ 19ਵੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ 
ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1904 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਰਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਸਾਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਥੁਰਾ ਦੇਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1909 ਅਤੇ 1918 ਦਰਮਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਰਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਸ਼ਨਦੌਰ ਦੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 3 ਸਾਲ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈਆਂ।

1922 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਖਾਲਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। 1918 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ, ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।

1923 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ") ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ.) ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਐਸ.ਜੀ.ਪੀ.ਸੀ. ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਝੰਗ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਉਰਦੂ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈਆਂ।

ਕੰਮ 

 ਜਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ, 1933
 ਗੁਰਮਤਿ ਲੈਕਚਰ, 1944
 ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲੈਕਚਰ ਦੋ ਭਾਗ, 1945
 ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ , 1945
 ਭਗਤ ਦਰਸ਼ਨ, 1945
 ਗੁਰਮਤਿ ਫਿਲਾਸਫੀ, 1946
 ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ , 1948
 ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ, 1947
 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਘੱਲੂਘਾਰਾ, 1948
 ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ , 1951
 ਬਾਬਾ ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ, 1962
 ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ, 1962
 ਤਖਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ, 1966
 ਨਕਲੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ, 1967
 ਸ਼ਹੀਦ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ, 1968
 ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀ ਮੱਤ ਦਰਪਨ, 1969
 ਗੁਰਬਾਣੀ ਐਸੇ ਜਗ ਮਹਿ ਚਾਨਣ, 1975
 ਕੂਕਾ ਗੁਰੂ ਡਮ, 1972
 ਮਹਾਬਲੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, 1974
 ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ, 1975
 ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ, 1976
 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਫਤੀ ਦਾ ਘਰ , 1977

ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ 
ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੀਤ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਉਦਘਾਟਨ 19 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਦੇ ਨਾਲ 1948 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1952 ਤੋਂ 15 ਫਰਵਰੀ 1955 ਤੱਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਮੱਤਭੇਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
1918 ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜੋੜੇ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ।

ਮੌਤ 
ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੱਸਿਆ।

ਹਵਾਲੇ 

ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮੌਤ 1984
ਜਨਮ 1904
ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਲਿਟਰੇਚਰ 2022
ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ