ਹੇਰਾਬਾਈ ਟਾਟਾ
ਹੇਰਾਬਾਈ ਟਾਟਾ (1879–1941) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਮਤਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। 1895 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਿਆ, ਟਾਟਾ ਦਾ ਪਤੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। 1909 ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ, ਜੋ ਪਾਰਸੀ ਸੀ, ਨੇ ਥੀਓਸਫੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰ ਲਈ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, 1911 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1917 ਵਿੱਚ ਮੋਂਟੈਗੂ-ਚੈਲਮਸਫੋਰਡ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੋਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਮੋਂਟੈਗੂ-ਚੈਮਸਫੋਰਡ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਣ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਊਥਬਰੋ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਊਥਬਰੋ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਐਂਡ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਟਾਟਾ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਮਤਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਮਿਥਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੋ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਭਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਮਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਐਕਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਬਿੱਲ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1924 ਤੱਕ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਵੋਟਿੰਗ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਟਾਟਾ ਦੀ 1941 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਤਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ 
ਹੇਰਾਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 1879 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਰਦੇਸ਼ੀਰ ਬੇਜੋਨਜੀ ਟਾਟਾ  [Notes 1] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਰਸੀ ਸਨ।   2 ਮਾਰਚ 1898 ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਦੀ ਧੀ, ਮਿਥਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫੁਲਗਾਓਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਦੇਸ਼ੀਰ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਮਾਸਟਰ ਬੁਣਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।  ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।  ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ 1913 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਦੇਸ਼ੀਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮਿੱਲ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣ ਗਿਆ।

ਹਵਾਲੇ 

ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ
ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਮੌਤ 1941