ਰਾਮਾ ਖੰਡਵਾਲਾ
ਰਾਮਾ ਸਤੇਂਦਰ ਖੰਡਵਾਲਾ  (ਜਨਮ 1926) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਟੂਰ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ 'ਰਾਣੀ ਆਫ਼ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਵਤ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਖੰਡਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ (ਹੁਣ, ਮਿਆਂਮਾਰ) ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਭੈਣ -ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਲੀਲਾਵਤੀ ਛਗਨਲਾਲ ਮਹਿਤਾ, ਰਾਣੀ ਆਫ਼ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਲੀਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਖੰਡਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਨੀਲਮ ਰੰਗੂਨ ਵਿੱਚ ਬੋਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਸੀ: "ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ"।

ਕਰੀਅਰ 
ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਿਆ, ਖੰਡਵਾਲਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 30 ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰੰਗੂਨ (ਹੁਣ, ਯੰਗੂਨ) ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਕੋਂਡੇ ਨਾਸਟ ਟ੍ਰੈਵਲਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ:

ਆਈ.ਐਨ.ਏ. ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਸਨ। ਸਿਖਲਾਈ ਸਖਤ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 30 ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ-ਟੂਰ ਗਾਈਡ ਬਣਾਉਣ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ?

ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰਸ ਬਣਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਬੇਓਨੇਟ ਅਭਿਆਸ, ਮਸ਼ੀਨ ਗਨ ਅਤੇ ਸਟੇਨ ਗਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੈਡੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

1944 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੇਮਯੋ (ਹੁਣ, ਪਾਇਨ ਓਓ ਲਵਿਨ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਹੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1946 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ, ਮੁੰਬਈ) ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਫਰਮ, ਨਰਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਡੈਸਕ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੂਰਿਸਟ ਗਾਈਡ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1942 ਅਤੇ 1945 ਦਰਮਿਆਨ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਦੀਆਂ ਬੋਧੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੈਲਾਨੀ ਗਾਈਡ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਮਾ ਬੇਨ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਗਾਈਡ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਟੇੱਡਐਕਸ ਸਪੀਕਰ ਬਣ ਗਈ।

ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 
ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1982 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।

ਮਾਨਤਾ 
2017 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡਵਾਲਾ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸੈਲਾਨੀ ਗਾਈਡ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ 72 ਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਤੇ ਖੰਡਵਾਲਾ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ।

ਹਵਾਲੇ 

ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਜਨਮ 1926
ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ