ਬਸੰਤ (ਮੌਸਮ)
ਵਸੰਤ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ' ਬਸੰਤ ' ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਬਸੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Articles containing Sanskrit-language text
ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ( Sanskrit   ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ), ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਬਸੰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਮਾਘ (ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ) ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ (ਪੰਚਮੀ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲ 
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵਸੰਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਸੰਤ । ਪੰਚਮੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ, ਮਾਘ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ (ਜਨਵਰੀ - ਫਰਵਰੀ) ਵਿੱਚ ਮੋਮ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾੜਾ। ਵਸੰਤ ਪੰਚਮੀ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ (ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ) ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਚ (ਸ਼ਬਦ), ਭਜਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੌੜੇ ਹਿੱਸੇ ( ਨੇਲੁਹਿਨੀ ) ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀਣਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਤਾਰ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼। ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ,

 "ਹੇ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਹਨੇਰਾ (ਅਗਿਆਨਤਾ) ਦੂਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।"

ਭਾਰਤ 

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਵਸੰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਕੂਲ ਸੰਗੀਤ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇਨਾਮ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਸਰਸਵਤੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ 
ਵਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦਿਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਜਲਦੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਹਲਦੀ ਦੇ ਪੀਲੇ ( ਤਿਲਕ ) ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੇਖ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਯੰਤਰ, ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਰੂੰਆਂ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਆਹੀ ਬਿਨਾਂ ਉਬਾਲੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਵਰੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੂਫੀ ਤਿਉਹਾਰ 
ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਤੱਕ, ਬਸੰਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਔਲੀਆ ਕੀ ਬਸੰਤ, ਖਵਾਜਾ ਬਖਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਕੀ ਬਸੰਤ, ਖੁਸਰੋ ਕੀ ਬਸੰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ (1253-1325) ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਔਲੀਆ ਨੇ ਬਸੰਤ (ਤਿਉਹਾਰ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ। ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ-ਕਵੀ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਵਸੰਤ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ:

ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ 

ਬੰਗਾਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਬੰਗਲਾ ਮਹੀਨੇ ਫਾਲਗੁਨ ਦੇ ਬਸੰਤ (ਬੋਸ਼ੋਂਤੋ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਲੂਸਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਪਹੇਲਾ ਦਾ ਅਰਥ 'ਪਹਿਲਾ' ਹੈ ਅਤੇ 'ਫਾਲਗੁਨ' ਬੰਗਾਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਰੰਗੀਨ ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਪੀਲੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਬੋਸ਼ੋਂਤੋ ਉਤਸ਼ੋਬ (    ਵਜੋਂ ਵੀ ਹੈ ; ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ ).

ਪਾਕਿਸਤਾਨ 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਜਸ਼ਨ-ਏ-ਬਹਾਰਾਂ ( ਉਰਦੂ ) ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ "ਬਸੰਤ" ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤੰਗ ਨਿਰਮਾਤਾ ਫਰਵਰੀ ਜਾਂ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗ ਉਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਸੰਤ ਮੇਲਾ, ਲਾਹੌਰ 
ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਹਕੀਕਤ ਰਾਏ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਲੂ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੇਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸੂਫੀ ਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ।

ਮੌਸਮੀ ਤਿਉਹਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ 
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਖੇਤ ਸਾਰੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਨਜ਼ਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਇ ਬਸੰਤ ਪਾਲਾ ਉਦੰਤ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, "ਬਸੰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਲਵਿਦਾ"।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ

ਹਵਾਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 "ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬਸੰਤ ਤਿਉਹਾਰ." ਸੀਸੀ ਇੰਡੀਆ।
 "ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਬਸੰਤ."  ਚਪਾਤੀ ਰਹੱਸ ਵੈਬਸਾਈਟ
 "ਬਸੰਤ 2007, ਲਾਹੌਰ।" Wired.com ਵੈੱਬਸਾਈਟ.
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰ