ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ
ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 1975 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬੂਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੌਢ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪਿਛੋਕੜ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ (1947) ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ 'ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ', ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਸੌਂ ਜਾ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕਾ' ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ' ਇਸ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਸਦੀ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੌਢ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ।

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 

ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਆਰੰਭਿਕ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਬੋਧਨੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ 'ਪੰਜੇ ਉਂਗਲਾਂ ਖੋਭ ਗਿਆ ਸੀ' ਰਾਹੀਂ ਕੋਮਲ ਮਾਸੂਮ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਥੱਪੜ ਦੀ ਤਸਬੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ਾਇਰ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਦਸਾ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਏਨਾ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ 'ਏਤੀ ਮਾਰ ਪਈ'ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪੂਰਾ ਸਫ਼ਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਪੈਰੇ 'ਤੈਂ ਕਿ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ' ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪਾਠ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਪਣਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਨਨਕਾਇਣ' ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ ਦਾ ਇਸ ਕਾਵਿ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਰੋਏ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਨੂੰ ਤੀਖਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਹੈ। 
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਜੋ ਕੁਝ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲੈਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਕਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਰ ਡੂੰਘੇ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਪੀਡੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਰਦਿਆਂ ਸਰਬ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਅੱਗੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਢਣ ਦਾ ਬੁਲੰਦ ਹੋਕਾ ਹੋਰ ਬੁਲੰਦ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ
_

ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ