ਕਰਨਫੂਲੀ
ਕਰਨਫੂਲੀ (    ਕੋਰਨੋਫੁਲੀ ; ਕਰਨਫੂਲੀ), ਜਾਂ ਖਵਥਲਾਂਗਤੂਈਪੁਈ ( ਮਿਜ਼ੋ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਪੱਛਮੀ ਨਦੀ") ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਅਤੇ ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੌੜੀ ਨਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਮਮਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੈਥਾਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ  ਵਗਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਟ੍ਰੈਕਟਸ ਅਤੇ ਚਟਗਾਂਵ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਗਦੀ ਨਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ "ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ" ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਰਪੁਈ ਨਦੀ ਜਾਂ ਥੇਗਾ ਨਦੀ, ਤੁਈਚੌਂਗ ਨਦੀ ਅਤੇ ਫੇਰੂਆਂਗ ਨਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਪਟਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਫੂਲੀ ਨਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਣਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਦੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਅਸਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ।

ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ 
ਚਟਗਾਂਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਚਟਗਾਉਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਰਨਾਫੁਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਲੌਂਗ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੌਂਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਅਰਬ ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ।

ਚਟਗਾਂਵ ਸ਼ਹਿਰ 
ਚਟਗਾਂਵ ਪਹਾੜੀ ਟ੍ਰੈਕਟਸ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਨਫੂਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਚਟਗਾਂਵ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 8.9 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਚਟਗਾਂਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਉਪਨਾਮ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਚਟਗਾਂਵ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕਰਨਫੂਲੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਲਾਂਟ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਏਗਾ।

ਤਲਬੰਗ 
ਤਲਬੰਗ ਲੁੰਗਲੇਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਫੂਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਰਨਫੂਲੀ ਨਦੀ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚਟਗਾਂਵ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਮੋਟਰਬੋਟ 'ਤੇ ਚਿਟਾਗਾਂਗ ਤੋਂ ਤਲਬੰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 5 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਲਗਭਗ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੁੰਗਲੇਈ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹੋਰ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਆਵਾਜਾਈ 

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚਾਈਨਾ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ (ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਕਰਨਾਫੂਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਲੇਨ ਕਰਨਫੂਲੀ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁਰੰਗ ਹੋਵੇਗੀ। CCCC ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ $706 ਮਿਲੀਅਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਜਲ-ਜੀਵਨ 
ਇਹ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹਿਲਸਾ ਆਮ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਕਪਟਾਈ ਡੈਮ 

ਕਪਟਾਈ ਡੈਮ 1962 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਕਰਨਾਫੂਲੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ। ਕਰਨਾਫੂਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਡੈਮ, ਕਪਟਾਈ ਡੈਮ ਨੇ ਕਪਟਾਈ ਝੀਲ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਕੁੱਲ 230 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਡੈਮ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੱਖ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ 40000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਆਏ।

ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ 
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਕਰਨਾਫੂਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਤੇਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਇੱਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗੈਲਰੀ

ਹਵਾਲੇ 

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ