ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ
ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ () ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਤਿਕਾ (ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ) ਦੇ ਮੋਮ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਪੰਦਰਵਾੜੇ (ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ) ਦੇ 14ਵੇਂ ਚੰਦਰ ਦਿਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਗਯਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਇਕੱਠੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਗੌਡ ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਥੋੜਾ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

ਦੰਤਕਥਾ 
ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰੱਖਿਅਕ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਵੈਕੁੰਠ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰਾਣਸੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਕਮਲ ਗਾਇਬ ਪਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਕਮਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰੀ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਕਈ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਸੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਧੋਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਬੱਤੀ (ਬੱਤੀ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਾਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਜਗ੍ਹਾ ਮਿਲੀ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ 
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜੀਜਾਬਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾਵਰਤਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਜੀਜਾਬਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਸੀ ਕਿ ਫੁੱਲ ਬੇਦਾਗ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ (ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ)। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੁੱਢੀ ਜੀਜਾਬਾਈ ਖੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗੀ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਬੁਲਾਇਆ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬਾਡੀ ਗਾਰਡ ਵਿਕਰਮ ਡਾਲਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਡਾਲਵੀ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਜਾਭਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੇਗਾ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੈਕੁੰਠ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ 'ਤੇ, ਡਾਲਵੀ ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਗਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਿਮਟਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਜੀਜਾਬਾਈ ਡਾਲਵੀ ਦੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵਜੋਂ, ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਪੰਨੇ ਦਾ ਹਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

ਪੂਜਾ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ 
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰਪਦ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕਾ ਸਨਾਨਮ (ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਨਦੀ ਜਾਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੀਪ ਦਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡੂੰਘੇ ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਆਟੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ)। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਗਾਏ ਗਏ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ 'ਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ) ਦੇ ਪੱਤੇ (ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ (ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਅਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ਤ (ਹਲਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਚਾਵਲ), ਚੰਦਨ (ਚੰਦਨ) ਦਾ ਲੇਪ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਡੂੰਘੇ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ) ਅਤੇ ਬੱਤੀ (ਕਪਾਹ ਦੀ ਬੱਤੀ) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ, ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਨੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਸਿਕ ਦੇ ਤਿਲਭੰਡੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ, 2 ਫੁੱਟ (0.61 ਮੀ.) ਲਿੰਗ - ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਰੂਪ - ਅਰਧਨਾਰੀਨਤੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅੱਧਾ-ਨਰ, ਅੱਧਾ-ਮਾਦਾ ਸਰੂਪ, ਫਾਈਨਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਨਾਸਿਕ ਦੇ ਤਿਲਭੰਡੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੰਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੀਤ ਫਾਈਲੈਂਥਸ ਐਂਬਲਿਕਾ ਟ੍ਰੀ (ਭਾਰਤੀ ਕਰੌਦਾ) ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਏ ਗਏ ਭੋਗ ਭੋਜਨ (ਭਾਵ ਡਿਨਰ) ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ), ਤਿਰੂਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੰਦਰ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼), ਉਡੁਪੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੱਠ (ਕਰਨਾਟਕ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੁਐਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਕੋਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਬਣਾਉਣਾ (ਹੋਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ 360 ਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਮੌਕੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਤੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ (ਮੂੰਗੀ ਦਾਲ) ਦੀ ਫਲੀ ਜਿੰਨੀ ਲੰਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਵਾਲੇ