ਅਲਬਾਨੀਆ
ਅਲਬਾਨੀਆ ਲੋਕ-ਰਾਜ (ਅਲਬਾਨੀ: Republika e Shqipërisë) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਭੂ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਸੋਵੋ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਯੂਗੋਸਲਾਵਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਟਵਰਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [ਆਡਰਿਆਟਿਕ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਈਓਨਿਅਨ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਲਬਾਨੀਆ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਾਲਾ ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੀਰਾਨਾ, ਲਗਭਗ ੮,੯੫,੦੦੦ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ੩੬ ਲੱਖ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਗਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਅਸਥਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਧਾਰਭੂਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ।

ਅਲਬਾਨੀਆ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਨਾਟੋ, ਯੂਰਪੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਸੰਗਠਨ, ਯੂਰੋਪੀ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ, ਇਸਲਾਮੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਸੰਗਠਨ ਆਦਿ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਸੰਘ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਲਬਾਨੀਆ ਜਨਵਰੀ ੨੦੦੩ ਤੋਂ ਹੀ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਦੱਸਤਾ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ੨੮ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੨੦੦੯ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸਦੱਸਤਾ ਲਈ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਦਿੱਤੀ।

ਇਤਿਹਾਸ 

ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਇਹ ਖੇਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਅਗਲੇ 1000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਓਸਟਰੋਮੀਰਿਜ ਦਾ ਭਾਗ ਸੀ । ਸਕਾਂਦਰਬਰਗ, ਜਿਹਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਲਬਾਨੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ । ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 500 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤੁਰਕ ਆਧਿਪਤਿਅ ਕਾਲ ਆਇਆ , ਜਿਸਦਾ ਅਖੀਰ ਬਾਲਕਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਲਬਾਨੀਆ ੧੯੧੨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ ।

ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਕਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਲਬਾਨੀਆ ਨੇ ਆਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਲਤ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਸੀ । ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਟਲੀ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਏਂਵਰ ਹੋਕਜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਮਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਮਅਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ। 
੧੯੯੦ ਵਿੱਚ ਏੰਵਰ ਹੋਕਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਅਲਬਾਨਿਆ ਇੱਕ ਨਾਸਤਕ ਦੇਸ਼ ਸੀ।

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਦਲੀ ਵਿਅਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਥਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਧਾਰਭੂਤ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਿਜਲੀ ਅਪੂਰਤੀ । ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ , ਕਾਲੀ ਅਰਥਵਿਅਸਥਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਭਾਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ । ੨੦੦੫ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਣ ਲਈ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੇਕਿਨ ਉਸਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਉਤਸਾਹਵਰਧਕ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇ ।

੧੯੯੭ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰਬੰਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਹਥਿਆਰ ਲੁੱਟ ਲਈ ਗਏ । ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੈਸਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅਲਬਾਨਿਆਈਯੋਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਡੁੱਬ ਗਿਆ । ਇਟਲੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਸੈਨਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨਾਤ ਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨ ਵਿਅਸਥਾ ਬਣੀ ਰਹੇ । ਸੱਤਾਰੂਢ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਾਲੀ ਬੇਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਦਸਤ ਹੋਣ ਲਈ ਬਾਧਯ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਫਾਤੋਸ ਨਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ । ਸੰਸਦੀ ਚੁਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ।

ਸਿਤੰਬਰ ੧੯੯੮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਆਜੇਮ ਹਜਦਾਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਉੱਠੇ । ਫਾਤੋਸ ਨਾਨਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਭਾਗ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਪਾਂਦੇਲੀ ਮਾਜਕੋ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ।

ਅਲਬਾਨਿਆ ਨਾਟੋ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਈਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ , ਸੰਸਾਰ ਬੈਂਕ ਇਤਆਦਿ ਨੇ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ , ਲੇਕਿਨ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਨੇ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਆਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ।

ਹੋਕਜਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਢਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਅਲਬਾਨਿਆ ਉੱਤੇ ਸਾਲੀ ਬੇਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ । ੨੦੦੫ ਦੇ ਆਮ ਚੁਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਤੋਸ ਨਾਨਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਚੇਇਰਮੈਨ ਦਾ ਪਦ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਾਨਾ ਦੇ ਮੇਅਰ ਏਦਿ ਰਾਮਿਆ ਨਵੇਂ ਚੇਇਰਮੈਨ ਬਣੇ ।

ਰਾਜਨੀਤੀ 

ਅਲਬਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸਦਾ ਚੋਣ ਕੁਵੇਂਦੀ ਪਾਪੁੱਲਰ ਜਾਂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੇ ੧੫੫ ਮੈਬਰਾਂ ਦਾ ਚੋਣ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚੁਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਚੋਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ 
 ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਮੁਖ: ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 
 ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਮੁਖ: ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ
 ਮੰਤਰੀਪਰਿਸ਼ਦ: ਮੰਤਰੀਪਰਿਸ਼ਦ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਮੰਜੂਰ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਵਿਧਾਨ ਸ਼ਾਖਾ 
ਏਕਵਿਧਾਈ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਜਾਂ ਕੁਵੇਂਦੀ ( Kuvendi ) ( ੧੪੦ ਸੀਟਾਂ ; ੧੦੦ ਮੈਂਬਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ੪੦ ਮੈਂਬਰ ਆਨੁਪਾਤੀਕ ਮਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ੪ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । 
ਚੋਣਾਂ: ਪਿਛਲੇ ਚੋਣ ੩ ਜੁਲਾਈ , ੨੦੦੫ ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਨ , ਅਗਲੇ ੨੦੦੯ ਵਿੱਚ ।

ਕਨੂੰਨੀ ਸ਼ਾਖਾ 
ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਦਾਲਤ , ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ( ਚੇਇਰਮੈਨ ਦਾ ਚੋਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਅਤੇ ਵੱਖਰਾ ਜਿਲਾ ਪੱਧਰ ਅਦਾਲਤ ।

ਤਸਵੀਰਾਂ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ 
ਅਲਬਾਨੀਆ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ । ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ੩੬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੇਥੇ (rrethe) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੀਰਾਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗ ਹਨ :

ਭੂਗੋਲ 
ਅਲਬਾਨਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੨੮ , ੭੪੮ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਤਟਰੇਖਾ ੩੬੨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਡਰਿਆਟਿਕ ਅਤੇ ਆਯੋਨਿਅਨ ਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਪੱਛਮ ਦੀ ਨਿੰਨਭੂਮਿ ਏਡਰਿਆਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਵੱਲ ਮੁਖਾਤੀਬ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦਾ ੭੦ % ਭੂਪਰਿਦ੍ਰਸ਼ਿਅ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵਲੋਂ ਅਭਿਗਮਨ ਅਕਸਰ ਦੁਰਗਮ ਹੈ । ਸਭਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਕੋਰਾਬ ਪਹਾੜ , ਦਿਬਰਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ , ਅਤੇ ੨ , ੭੫੩ ਮੀਟਰ ( ੯ , ੦੩੦ ਫੁੱਟ ) ਉੱਚਾ ਹੈ । ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਮਹਾਦਵੀਪੀਏ ਹੈ । ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੀਰਾਨਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ , ਜਿਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੮ , ੦੦ , ੦੦੦ ਹੈ , ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰ ਹਨ ਡੂਰੇਸ ( Durrës ) , ਕੋਰਸੇ ( Korçë ) , ਇਲਬਾਸਨ ( Elbasan ) , ਸ਼ਕੋਦਰ ( Shkodër ) , ਜਿਰੋਕਾਸਤਰ ( Gjirokastër ) , ਵਲੋਰੇ ( Vlorë ) , ਅਤੇ ਕੂਕੇਸ ( Kukës ) ਹਨ ।

ਬਾਲਕਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਭਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਟੇਕਟੋਨਿਕ ਝੀਲਾਂ ਭੋਰਾਕੁ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਅਲਬਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰਪਸ਼ਚਿਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਕੋਦੇਰ ਝੀਲ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ੩੭੦ ਕਿਮੀ੨ ਵਲੋਂ ੫੩੦ ਕਿਮੀ੨ ਤੱਕ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਅਲਬਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਝੀਲ ਵਲੋਂ ਲੱਗਦਾ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਤਟ ੫੭ ਕਿਮੀ ਦਾ ਹੈ । ਆਰਚਿਡ ਝੀਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ - ਪਸ਼ਚਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਇਹ ਅਲਬਾਨਿਆ ਅਤੇ ਮੈਸਿਡੋਨਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਗਹਿਰਾਈ ੨੮੯ ਮੀਟਰ ਹੈ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੂਠੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਾ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਲੁਪਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ । ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਏਤੀਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਰਚਿਡ ਝੀਲ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ।

ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ 

ਅਲਬਾਨੀਆ, ਪੂਰਵੀ ਯੂਰਪੀ ਮਾਨਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਧਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸਾਲ ੨੦੦੮ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ( ਪੀ ਪੀ ਏਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ - ਖ਼ਰਚ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਣਕ ) ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਔਸਤ ਦਾ ੨੫ ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ । ਫਿਰ ਵੀ ਅਲਬਾਨਿਆ ਨੇ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਖਾਈ ਹੈ , ਜਦੋਂ ਤੋ ਜਿਆਦਾ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾਨ ਇੱਥੇ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਸਾਰਿਕ ਲਾਗਤ-ਕਟੌਤੀ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਉੱਭਰਦੇ ਬਜਾਰੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਅਲਬਾਨਿਆ ਅਤੇ ਸਾਇਪ੍ਰਸ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੨੦੦੯ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ।

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭੰਡਾਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਵਲ ੬,੪੨੫ ਬੈਰਲ ਨਿੱਤ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਜੋ ਲੱਗਭੱਗ ੩ ਕਰੋਡ਼ ਘਨ ਮੀਟਰ ਹੈ, ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੈ । ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਧਨ ਹਨ ਕੋਲਾ, ਬਾਕਸਾਇਟ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਅਲੌਹ ਅਇਸਕ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ੫੮% ਕਾਰਿਆਸ਼ਕਤੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਸਕਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ੨੧ % ਭਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅਲਬਾਨਿਆ ਸਮਰੱਥ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਮੱਕਾਮ ਤੰਮਾਕੂ, ਮੱਛੀ (ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ੧੩ ਉਹ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ) ਅਤੇ ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਬਾਦੀ-ਅੰਕੜੇ 
ਅਲਬਾਨਿਆ ਇੱਕ ਸਜਾਤੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ: ੯੪% ਲੋਕ ਮੂਲ ਅਲਬਾਨਿਆਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਟੇ ਹਨ - ਘੇਸ ( ਜਵਾਬ ) ਅਤੇ ਤੋਸਕ ( ਦੱਖਣ ) , ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ਕੁੰਬਿਨ ਨਦੀ ਇਸ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਹਨ ਯੂਨਾਨੀ (੨%) , ਆਰਮੇਨਿਆਈ (੩%), ਜਿਪਸੀ, ਸਰਬੀਆਈ ਅਤੇ ਮੈਸਿਡੋਨਿਆਈ (੧%)।

੧੯੧੩ ਦੇ ਹੋਏ ਬਿਭਾਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ੋ ਜਿਵੇਂ ਕੋਸੋਵੋ , ਮੈਸਿਡੋਨਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ , ਉੱਤਰੀ ਯੂਨਾਨ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ੧੯੧੨ - ੧੩ ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਰਾਜਦੂਤ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੰਧਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦਾ ੪੦ % ਭੂਭਾਗ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ।

ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸਨ ਦਰ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ , ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ , ੨੦੦੬ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ ੯ , ੦੦ , ੦੦੦ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰਾ ਮੁੱਖਤ: ਦੋ ਸੀਮਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ - ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਬਸੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦਾ ਬਾਕੀ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਨਤੀਜਾ ਸਵਰੂਪ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ੧੯੯੧ ਅਤੇ ੨੦੦੧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਦੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਦ ਵੀ ੧ , ੦੦ , ੦੦੦ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ । ਹੁਣੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸਨ ਜਾਰੀ ਹੈ ਭਲੇ ਹੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਆਂਕੜੋ ਵਿੱਚ ਇਸਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਰਸ਼ਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੋ ।

ਧਰਮ 

ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਲੋਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ ਜਾਂ ਅਗਿਅੇਇਵਾਦੀ । ਸਰਕਾਰੀ ਆਂਕੜੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ , ਅਲਬਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਿਆਕਲਾਪੋਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫ਼ੀਸਦੀ ੨੫ ਵਲੋਂ ੪੦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ , ਅਰਥਾਤ ੬੦ % ਵਲੋਂ ੭੫ % ਤੱਕ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਅਧਰਮੀ ਹਨ ( ਜਾਂ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ ) । ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਹਨ , ਲੇਕਿਨ ਲੱਗਭੱਗ ੭੦ % ਲੋਕ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ , ਅਲਬਾਨਿਆਈ ਆਰਥਡਾਕਸ ੨੦ % ਅਤੇ ਕੈਥਲਿਕ ੧੦ % ਹਨ ।

ਅਜੋਕੇ ਅਲਬਾਨਿਆ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਬਣਾਵਟ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ , ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ  ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ ।

ਭਾਸ਼ਾ 

ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਲਬਾਨਿਆਈ , ਜੋ ਇੱਕ ਹਿੰਦ ਯੂਰੋਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ । ਇਹ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੈਸਿਡੋਨਿਆ , ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ , ਕੋਸੋਵੋ , ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਅਰਬੇਰੇਸ਼ ( Arbëresh ) ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਅਰਵਾਨਿਤੇਸ ( Arvanites ) ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ :

 ਘੇਗ, ਜੋ ਸ਼ਕੁੰਬਿਨ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
 ਤੋਸਕ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਅਲਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਕੁੰਬਿਨ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ।

੧੯੦੯ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਲਾਤੀਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਲਗਾ , ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ੧੯੬੮ ਤੱਕ ਕੋਸੋਵੋ , ਮੈਸਿਡੋਨਿਆ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇਨੇਗਰੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਲਬਾਨਿਆਈਯੋਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਕੀਤਾ । ੧੯੭੨ ਵਿੱਚ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਉੱੱਥਾਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਅਲਬਾਨਿਆ ਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ।

ਹਵਾਲੇ

ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਅਲਬਾਨੀਆ
ਬਾਲਕਨ