ਮੱਸਾ
ਮੱਸਾ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਦਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਜੋ ਕਿ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I ਮੱਸਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਲਾਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਨਾਲ I ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਹੁਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ I ਮੱਸੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਛੂਤ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਛੂਆਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਮੜੀ ਫੱਟੀ ਹੋਵੇ I

ਕਿਸਮਾਂ
ਮੱਸੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ I ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ-

 ਆਮ ਮੱਸੇ (ਵੈਰੁਕਾ ਵਲਗੈਰਿਸ), ਇੱਕ ਉਬਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੱਸਾ ਜਿਸਦੀ ਸਤਹ ਖੁਰਦਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ I

 ਫਲੈਟ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੁਕਾ ਪਲਾਨਾ), ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਵੱਢਣੀ ਮੱਸਾ, ਚਮੜੀ ਰੰਗੀ, ਜੋਕਿ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਗਰਦਣ, ਹੱਥਾਂ, ਗੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੋਢਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I
 
 ਫੀਲੀਫੋਰਮ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟੇਟ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਜਾਂ ਉਗਂਲੀ ਵਰਗਾ ਮੱਸਾ, ਜੋ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਮੂੰਹ, ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਪਲਕਾਂ ਅਤੇ ਬੂੱਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ I

 ਜੈਨਿਟਲ ਮੱਸਾ, (ਵੈਨੇਰਿਯਲ ਮੱਸਾ, ਕੋਨਡਿਲੋਮਾ ਐਕੂਮੀਨੇਟਮ, ਵੈਰੂਕਾ ਐਕੂਮੀਨਾਟਾ), ਇੱਕ ਮੱਸਾ ਜੋ ਜਨਣ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈI

 ਮੌਸੈਕ ਮੱਸਾ, ਤੰਗ ਕਲਸਟਰ ਪਲੈਂਟਰ ਕਿਮਸ ਦੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ I

 ਪੈਰੀਉਂਗੁਲ ਮੱਸਾ, ਇੱਕ ਗੋਬੀ- ਦੀ ਤਰਾਂ ਮੱਸਿਆਂ ਦਾ ਝੂੰਡ ਜੋ ਨੋਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ I

 ਪਲੈਂਟਰ ਮੱਸਾ (ਵੈਰੂਕਾ, ਵੈਰੂਕਾ ਪਲੈਂਟਰਿਸ), ਸਖ਼ਤ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਮਾਂਸ, ਕਈ ਵਾਰ ਵਿੱਚਕਾਰ ਕਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ; ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੱਬਾ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ I

ਕਾਰਨ

ਮੱਸੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨੀ ਪੈਪੀਲੋਮਾਵਾਇਰਸ (ਐਚਪੀਵੀ) ਹੈ I ਪੈਪੀਲੋਮਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 130 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ I ਐਚਪੀਵੀ ਸਕੁਆਮੋਸ ਇਪੀਥੈਲਿਅਮ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਜੈਨੀਟਲ, ਪਰ ਹਰ ਐਚਪੀਵੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ I  ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਐਚਪੀਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਲਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ “ਮੱਸਾ” ਜਾਂ “ਪੈਪੀਲੋਮਾ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ I ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਐਚਪੀਵੀ ਅਤੇ ਮੱਸਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ-

 ਆਮ ਮੱਸੇ- ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ 2 ਅਤੇ 4 (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ); ਕਿਸਮਾਂ 1,3,26,29 ਅਤੇ 57 ਅਤੇ ਹੋਰ I

 ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਜੈਨਿਟਲ ਡਿਸਪਲਾਸਿਆ- “ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ” ਐਚਪੀਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਖਾਸਕਰ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ, ਅਤੇ  ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਵਲੱਵਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੈਜਾਇਨਲ, ਪਿਨਾਇਲ, ਐਨਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਓਰੋਫਾਇਰਿਲਜਿਅਲ ਕੈਂਸਰ I “ਘੱਟ - ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ” ਕਿਸਮਾਂ, ਮੱਸੇ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ I
 
 ਜ਼ਿਆਦਾ-ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ: 16, 18 (ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਵਾਇਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ); 31, 33, 35, 39, 45, 52, 58, 59 ਅਤੇ ਹੋਰ I

ਹਵਾਲੇ