ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ
ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਪਰਵਾਨ, ਨਿਵਾਜ ਅਤੇ ਆਹੂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਹੈ।

ਭੂਗੋਲ 
ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਯਮੁਨਾ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਚੰਬਲ ਡਰੇਨੇਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੈਦਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਾਕਸਾਈਟ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਬਸੇਲੀਓ, ਮਜੋਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰੋਲ-ਖੇੜਾ ਵਿਖੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਲੰਬਾਈ 550 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 405 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ 145 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਕੋਰਸ 
ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਗਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿੰਧਿਆ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸੋਨਕੈਚ ਨੇੜੇ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਨੰਬਰ 18 ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੜਕੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੋਇਤਕਲਾਂ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿੰਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰਾਨ, ਝਾਲਾਵਾੜ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੋਨੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਆਹੂ, ਨਿਵਾਜ ਅਤੇ ਪਰਵਾਨ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ 
ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ:

 ਆਹੂ ਨਦੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝਾਲਾਵਾੜ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਅਮਜਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਗਰੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ;
 ਨਿਵਾਜ ਨਦੀ ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝਾਲਾਵਾੜ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ
 ਪਰਬਨ ਨਦੀ (ਪਰਵਾਨ) ਜੋ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਬਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਹੋਰ, ਸ਼ਾਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਝਾਲਾਵਾੜ, ਕੋਟਾ ਅਤੇ ਬਾਰਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ 

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ