ਐੱਲਵੀਐੱਮ3
ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਮਾਰਕ-3 (LVM 3), ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਵਹੀਕਲ ਮਾਰਕ III (ਜੀਐੱਸਐੱਲਵੀ ਮਾਰਕ III) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਪੜਾਅ ਵਾਲਾ ਮੱਧਮ-ਲਿਫਟ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਓਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਊਮਨ ਸਪੇਸਫਲਾਈਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ। ਐੱਲਵੀਐੱਮ 3 ਕੋਲ ਇਸਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ, ਜੀਐੱਸਐੱਲਵੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪੇਲੋਡ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

ਕਈ ਦੇਰੀ ਅਤੇ 18 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਬ-ਔਰਬਿਟਲ ਟੈਸਟ ਫਲਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਰੋ ਨੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ 5 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਐੱਲਵੀਐੱਮ 3 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਔਰਬਿਟਲ ਟੈਸਟ ਲਾਂਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਿਕਾਸ ਲਾਗਤ ₹2,962.78 ਕਰੋੜ (2020 ਵਿੱਚ ₹38 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$480 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਸੀ। ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 10 ਐੱਲਵੀਐੱਮ 3 ਰਾਕੇਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ₹4,338 ਕਰੋੜ (₹49 ਬਿਲੀਅਨ ਜਾਂ 2020 ਵਿੱਚ US$620 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਐੱਲਵੀਐੱਮ 3 ਨੇ ਕੇਅਰ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਪੇਸ ਕੈਪਸੂਲ ਰਿਕਵਰੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਾਡਿਊਲ, ਚੰਦਰਯਾਨ-2, ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਪੇਸਫਲਾਈਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲੇ ਚਾਲਕ ਮਿਸ਼ਨ ਗਗਨਯਾਨ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਗਲੋਬਲ ਸੰਚਾਰ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵਨਵੈੱਬ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਰੂਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰੋਸਕੋਸਮੌਸ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੀਐੱਸਐੱਲਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਐੱਲਵੀਐੱਮ 3 ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਵਨਵੈੱਬ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਰੋ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ।  ਪਹਿਲਾ ਲਾਂਚ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੋਅ ਅਰਥ ਔਰਬਿਟ ਲਈ 36 ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨੋਟ

ਹਵਾਲੇ

ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ 

 Bharat-Rakshak GSLV-III information
 New Scientist article including GSLV-III diagram

ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ