ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ ਕੰਦਾਹਾਰੀ (1813-1912), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ, ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ  ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ  ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ।

ਉਹ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਤੁਰਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1813 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਵਿਖੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਦੁਰਾਨੀ (1785-1842), ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ।

ਉਹ ਕੈਪਟਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ) ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਰੈਸ਼ਿਟੀ (1825-1906) ਲਈ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1887 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਸਤੰਬਰ, 1912 ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ 
ਇਸਮਾਈਲ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਸ਼ਤੋ ਬੋਲਦੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨਸਾਥੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਿਤ ਲੇਖਕ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ।

ਉਸ ਦੀ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਰੈਸ਼ਿਟੀ ਉਸਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸ 
32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਇਸਮਾਈਲ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੰਧਾਰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਉਹ ਚਮਨ, ਪਾਸ਼ਿਨ, ਕੁਏਟਾ, ਸਿਬੀ, ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ। ਕਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ ਨੇ ਸ਼ੀਰਕਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਕੈਪਟਨ ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਰੈਬੀਟੀ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ 1852 ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਹਵਾਲੇ 

ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਅਫਗਾਨ ਕਵੀ