ਪੀਰੇ ਸਿਮੋਨ ਲੈਪਲੇਸ
ਪੀਰੇ ਸਿਮੋਨ ਲਾਪਲਾਸ (Pierre Simon Laplace, 1749 - 1827) ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਿਤਅ, ਭੌਤੀਕਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਖਗੋਲਵਿਦ ਸਨ। ਲਾਪਲਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ 1749 ਈ., ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਿਦਰ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧਨੀ ਗੁਆਂਡੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਈ।

ਕਾਰਜ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਅਨੇਕਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਖਗੋਲਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ  ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਮੇਂਵਾਰ ਪ੍ਰੇਜਾਤੇ ਪਾਰ ਦਿਵੇਰ ਸਵਾਂਸ (Memoirs presentes par divers savans), ਏਕਸਪੋਜਿਸਯੋਂ ਦਿਉ ਸਿਸਤੈਮ ਦਿਉ ਮੌਦ (Exposition du systeme du monde) ਅਤੇ ਮੇਕਾਨਿਕ ਸੇਲੈਸਤ (Mecanique Celeste) ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਗੁਰੁਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੌਰ ਸਮੁਦਾਏ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਗਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਦੂਸਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਸਬੰਧੀ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਸਮੁਦਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਜੰਤਰਿਕ ਨਿਰਮੇਏ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੱਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵਿਅਤਾ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਭੋਰਾਕੁ ਅਵਕਲ ਸਮੀਕਰਣਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਲਘੁੱਤਮ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਸੰਭਾਵਿਅਤਾ ਉੱਤੇ ਲਿਖਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਧਪਤਰੋਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਥੇਓਰੀ ਅਨਾਲਿਤੀਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਬਾਵਿਲਿਤੇ (Theorie analytique des probabilites, 1812 ਈ .) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਯੰਤਰਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀਰਘਵ੍ਰੱਤਜ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਤਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਕਿਸੇ ਕਣ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਖਿੱਚ ਦੇ ਨਿਰਮੇਏ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੱਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਪਲਾਸ ਦੇ ਗੁਣਕ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਫਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚੁਰ ਵਰਤੋ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੌਲਤ ਫਲਨ ਲਾਪਲਾਸ ਸਮੀਕਰਣ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੌਤੀਕੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੈਸਾਂ ਵਿੱਚ ਧਵਨਿਵੇਗ ਉੱਤੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਸ਼ੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਰ ਭਾਟੇ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਨਵੇਸ਼ਣ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵਾਯੁਦਾਬ ਮਾਪਕ ਵਲੋਂ ਉਚਾਈ ਮਿਣਨੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਗਿਆਤ ਕੀਤਾ। 5 ਮਾਰਚ 1827 ਈ . ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਲੈਪਲੇਸ ਰੂਪਾਂਤਰ

ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ 
 "Laplace, Pierre (1749–1827)". Eric Weisstein's World of Scientific Biography. Wolfram Research. http://scienceworld.wolfram.com/biography/Laplace.html. अभिगमन तिथि: 2007-08-24. 
 "Pierre-Simon Laplace" in the MacTutor History of Mathematics archive.
 "Bowditch's English translation of Laplace's preface". Méchanique Céleste. The MacTutor History of Mathematics archive. http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/Extras/Laplace_mechanique_celeste.html. अभिगमन तिथि: 2007-09-04. 
 Guide to the Pierre Simon Laplace Papers at The Bancroft Library
 साँचा:MathGenealogy
 English translation  of a large part of Laplace's work in probability and statistics, provided by Richard Pulskamp 
 Pierre-Simon Laplace - Œuvres complètes (last 7 volumes only) Gallica-Math

ਹਵਾਲੇ

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਖੋਜੀ