ਦੱਖਣ ਸਲਤਨਤ
ਦੱਖਣ ਸਲਤਨਤ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁਸਲਿਮ ਸਲਤਨਤਾਂ: ਬੀਜਾਪੁਰ, ਗੋਲਕੰਡਾ, ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ, ਬੀਦਾਰ ਅਤੇ ਬੀਰਾਰ ਸਨ। ਦੱਖਣੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਸਲਤਨਤਾਂ ਬਾਹਮਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਬਣਿਆ ਸਨ। 1490ਈ. ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਸਾਲ ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬੀਰਾਰ ਨੇ ਵੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਲਕੰਡਾ 1518ਈ. ਚ ਤੇ ਬੇਦਾਰ 1528ਈ. ਚ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਬਨਈਆਂ 1510ਈ. ਵਿੱਚ ਬੇਜਾ ਪੁਰ ਨੇ ਗੋਆ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਤਗੇਜ਼ੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਇਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਨੂੰ ਪੁਰਤਗੇਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 

ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਹਰੀਫ਼ ਸਨ ਪਰ ਵਜੀਈਆ ਨਗਰ (ਵਿਜੇ ਨਗਰ) ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 1565ਈ. ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਦੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਤਾਲ਼ੀ ਕੋਟਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਮੁਸਤਕਿਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1574ਈ. ਵਿੱਚ, ਬੇਦਾਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਨੇ ਬੇਦਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਲਿਆ। 1619ਈ. ਵਿੱਚ ਬੇਦਾਰ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਲਤਨਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ 1616ਈ. ਤੋਂ 1636ਈ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਗੋਲਕੰਡਾ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ 1686-87ਈ. ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤੀਆਂ।

ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ

Rulers 
 Malik Ahmad Nizam Shah I 1490–1510
 Burhan Nizam Shah I 1510–1553
 Hussain Nizam Shah I 1553–1565
 Murtaza Nizam Shah 1565–1588
 Miran Nizam Hussain 1588–1589
 Isma'il Nizam Shah 1589–1591
 Burhan Nizam Shah II 1591–1595
 Ibrahim Nizam Shah 1595–1596
 Ahmad Nizam Shah II 1596
 Bahadur Nizam Shah 1596–1600
 Murtaza Nizam Shah II 1600–1610
 Burhan Nizam Shah III 1610–1631
 Hussain Nizam Shah II 1631–1633
 Murtaza Nizam Shah III 1633–1636.

ਬੀਰਾਰ ਸਲਤਨਤ

Rulers 
 Fath-ullah Imad-ul-Mulk 1490–1504
 Ala-ud-din Imad Shah 1504–1530
 Darya Imad Shah 1530–1562
 Burhan Imad Shah 1562–1574
 Tufal Khan (usurper) 1574.

ਬੀਦਾਰ ਸਲਤਨਤ

Rulers 
 Qasim Barid I 1492–1504
 Amir Barid I 1504–1542
 Ali Barid Shah 1542–1580
 Ibrahim Barid Shah 1580–1587
 Qasim Barid Shah II 1587–1591
 Ali Barid Shah II 1591
 Amir Barid Shah II 1591–1600
 Mirza Ali Barid Shah III 1600–1609
 Amir Barid Shah III 1609–1619.

ਬੀਜਾਪੁਰ ਸਲਤਨਤ

Rulers 
 Yusuf Adil Shah 1490–1510
 Ismail Adil Shah 1510–1534
 Mallu Adil Shah 1534–1535
 Ibrahim Adil Shah I 1535–1558
 Ali Adil Shah I 1558–1580
 Ibrahim Adil Shah II 1580–1627
 Mohammed Adil Shah 1627–1656
 Ali Adil Shah II 1656–1672
 Sikandar Adil Shah 1672–1686.

ਗੋਲਕੰਡਾ ਸਲਤਨਤ

Rulers 
 Sultan Quli Qutb-ul-Mulk 1518–1543
 Jamsheed Quli Qutb Shah 1543–1550
 Subhan Quli Qutb Shah 1550
 Ibrahim Quli Qutub Shah 1550–1580
 Muhammad Quli Qutb Shah 1580–1611
 Sultan Muhammad Qutb Shah 1611–1626
 Abdullah Qutb Shah 1626–1672
 Abul Hasan Qutb Shah 1672–1687.

ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗਿਤਾ

ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ

ਬੀਰਾਰ ਸਲਤਨਤ

ਬੀਦਾਰ ਸਲਤਨਤ

ਬੀਜਾਪੁਰ ਸਲਤਨਤ

ਗੋਲਕੰਡਾ ਸਲਤਨਤ

ਹੋਰ ਦੇਖੋ 
 Chand Bibi
 Battle of Talikota
 Muslim conquest in the Indian subcontinent

ਨੋਟਸ

ਹਵਾਲੇ 
 
  
 
 Chopra, R.M., The Rise, Growth And Decline Of Indo-Persian Literature, 2012, Iran Culture House, New Delhi. Revised edition published in 2013.

ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ 
 A website on Bijapur Sultanate
 Monuments of Deccan Sultanates and other Islamic Monuments of India
 http://www.travelblog.org/Asia/blog-380811.html