ਮੁੰਡੂ (ਪਹਿਰਾਵਾ)
ਮੁੰਡੂ ( ਮਲਿਆਲਮ :  ; pronounced ਗਿਆ [muɳɖɯ̽] ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿੱਚ ਕਮਰ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੁੰਗੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸਾਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਤੀ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕਰੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੰਗ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਬਲੀਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬਲੀਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ  ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ- ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਡਬਲ। ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਮੁੰਡੂ ਕਮਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਬਲ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੁੰਡੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟਾਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਰਦ 
ਇੱਕ ਮੁੰਡੂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਾ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕੜਾ (ਮੁੰਡੂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ) ਵੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਮੌਕਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹਾਂ) ਲਈ, ਇੱਕ ਮੁੰਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਢਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਸਾਵੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡੂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ 'ਕੜਾ' ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਾਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਅਣ-ਬੋਲੇ ਨਿਯਮ ਮੁੰਡੂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਕਰਨ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ, ਆਦਿ ਦੌਰਾਨ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸਕਰਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਲਈ ਅੱਧੇ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਮੁੰਡੂ ਦੀ ਤਹਿ ਇਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬੈਲਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਲਕਰੋ ਬੈਲਟ ਜੋ ਹਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮੁੰਡੂ (ਜਾਂ ਲੁੰਗੀ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੀਲੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੇਲਮੁੰਡੂ ਇੱਕ ਉੱਪਰਲਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜੋ  ਜਾਂ  ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮੁੰਡੂ' ਅਤੇ 'ਮੇਲਮੁੰਡੂ' ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਲਿਆਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰਸਮਾਂ (ਦੂਜੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀਆਂ) ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਮੁੰਡੂ ਪਹਿਨਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਮੀਜ਼ ਜਾਂ ਮੇਲ ਮੁੰਡੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਡੂ ਪਹਿਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ  ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਡੂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੂ ਪਹਿਨਣਾ ਵੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂਵਾਯੂਰ ਮੰਦਰ, ਪਦਮਨਾਭਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ ) ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਮੁੰਡੂ ਅਤੇ ਮੇਲ ਮੁੰਡੂ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ, ਮੰਦਿਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਔਰਤਾਂ 
ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਅਟਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰੂਪ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਅਟਮ ਦੋ ਮੁੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਗਏ ਕੱਪੜੇ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਨੀਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰਲਾ ਮੁੰਡੂ, ਬਲਾਊਜ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਮਰ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਲਟਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੈੱਟ-ਮੁੰਡੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਸ਼ਤੀ ਇੱਕ ਮੁੰਡੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੇਰਲ ਲੂੰਗੀ 
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ, ਲੁੰਗੀ, ਜਿਸਨੂੰ  ਜਾਂ  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਲੁੰਗੀ ਪਹਿਨਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਮਰਦ ਲੁੰਗੀ ਨੂੰ ਆਮ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਨਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੈ। ਲੁੰਗੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਹ ਵਿਆਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਰਗੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਵੇਂ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਲੁੰਗੀਆਂ () ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਲੂੰਗੀ
 ਮੁੰਡਮ ਨੇਰੀਯਤੁਮ
 ਸਾਰੰਗ
 ਤੋਗਾ

ਹਵਾਲੇ 

 ਰਿਚਰਡ ਪਲੰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ। ISBN 1-86450-161-8
 ਵੈਂਡੀ ਸਿੰਕਲੇਅਰ-ਬਰਲ ਦੁਆਰਾ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 170 ਦੁਆਰਾ ਔਰਤ ਸੰਨਿਆਸੀ: ਭਾਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ। ISBN 0-7007-0422-1
 ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੀਰੀਅਨ ਈਸਾਈ ਐਸਜੀ ਪੋਥਨ ਦੁਆਰਾ।
ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ