ਅਬਦ ਅਲ-ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਬਾਨ
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ (ਅਰਬੀ: عبد الملك بن مروان ) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖਲੀਫਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਰਵਾਨ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਖਲੀਫਾ ਬਣਾ। ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਬਨ ਖਲਦੂਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਰਬ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਜਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਵਿਵਸਿਥਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਉਮਰ ਬਿਨ ਅਲ-ਖੱਤਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਏ-ਕ਼ਦਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਿਆ।

ਵਿਵਰਨ 
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਨ 692 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟੀਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਸਟਿਨਿਅਨ ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਬਾਸਤੋਪੋਲਿਸ ਦਾ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦੋਂ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਿਜਾਜ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ‘ਤੇ ਉਮਇਆਦੋਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪੱਕਾ ਕਰਵਆ, ਪਰ ਨਾਲ-ਹੀ-ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਾਬੂ ਉਖਾੜਕੇ ਅਤਲਾਸ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਬੜਵਾਇਆ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ‘ਤੇ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਬਾ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਇਮਾਰਤ ‘ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਢੇਪ ਚੜਵਾਨੇ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਵੀ ਉਸੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ਲਈ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਨੇ ਹੱਜਾਜ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਝੱਟਪੱਟ ਉੱਥੇ ‘ਤੇ ਕੂਫਾ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਅਰਬ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਸ ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾਨ ਤਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ‘ਤੇ ਹੱਲਾ ਉਚਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਅਰਬ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਵ ਪਾਈ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 
ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ 
ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ
ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ
ਖਲੀਫਾ

ਬਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ

ਹਵਾਲੇ

ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ