ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ
ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ ਜਾ ਫਿਰ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ, ਚੀਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਕਾਂਗ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ, ਦੱਖਣ - ਪਛਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਾਂਗ ਜਿਆਂਗ (Simplified Chinese:长江, Traditional Chinese:長江, Cháng Jiāng) ਜਾਂ ਯਾਂਗਤਸੀ ਜਾਂ ਯਾਂਗਜੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗਪਗ 6300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਇਹ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਉੱਚ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਗਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਾਤਲ ਅਤਿਅੰਤ ਕਟਿਆ ਫੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਸਮਤਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਿਲਕਿਆਂਗ, ਚੁੰਗਕਿਆਂਗ, ਸੁਇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਕਯਾਓਲਿੰਗਕਿਆਂਗ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਵਿਅ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਪੱਧਰਾ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਿੱਟੀ ਭਰ ਜਾਣ ਵਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥਾਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹਨ। ਦੋ ਥਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਦੀ ਨੇ ਦੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਜਾਊ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਹੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਸਿਆਂਗ ਨਾਮਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਵਿਅ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਦੁਆਰਾ ਹੈਂਕਾਊ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਟੀਮਰ ਆਇਸ਼ਾਂਗ ਤੱਕ ਆ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਕਿਆਂਗਸੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਡੇਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਾ ਭੂਭਾਗ ਕੁੱਝ ਪਹਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਲੱਗਭੱਗ ਪੱਧਰਾ ਹੈ। ਡੇਲਟਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਪੱਧਰਾ ਭੂਮੀ ਬਹੁਤ ਉਪਜਾਊ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਵਿਅ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਪੱਧਰਾ ਯਾਂਗਤਸੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਕਪਾਸ, ਚਾਹ, ਜਵਾਰ - ਬਾਜਰਾ, ਮੱਕਾ, ਗੰਨਾ, ਤੰਬਬਾਕੂ, ਅਫੀਮ, ਤੀਲਹਨ, ਮਟਰ, ਵੀਣਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਭਾਜੀ ਭਾਜੀਆਂ ਆਦਿ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੁਲਭਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਪੂਰਣ ਯਾਂਗਤਸੀਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਬਹੁਤ ਘਨੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ 

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ