ਕਨਕ ਰੇਲੇ
ਕਨਕ ਰੇਲੇ (ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1937) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਲਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੈ।

ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ 
ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਡਾ. ਰੇਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ। ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਥਾਕਲੀ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਅਤੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਕਲਾਕਾਰ 
ਡਾ. ਰੀਲੇ ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ "ਪਾਂਚਾਲੀ" ਕਰੁਣਾਕਰ ਪਾਨੀਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970-71 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਜੁਕੱਟੀ ਅੰਮਾ, ਚਿੰਨਮੂ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਨਿਕੂਟੀ ਅੰਮਾ ਵਰਗੇ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਉਣ ਲਈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਧੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਸਤਲਕਸ਼ਣਦੀਪਿਕਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮਭਾਰਤਮ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੇ 'ਕਨਕ ਰੇਲੇ ਸਕੂਲ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

ਡਾ. ਰੇਲੇ ਦੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਾਡੀ ਕੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਨਵੀਨਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਰੇਲੇ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਠੋਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ 
ਰੇਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿਆਰ ਲਈ ਨਾਇਕਾ ਪਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਥੀਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਦਾਇਗੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਬਜਾ, ਕਲਿਆਣੀ, ਸਿਲਪਦਿਕਰਮ ਅਤੇ ਸਵਪਨਾਵਾਸਵਦੱਤਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵਲਮ ਨਾਰਾਇਣ ਪਾਨਿਕਰ ਨਾਲ ਰੀਲੇ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੇ ਸੋਪਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੋਪਾਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਦੇ ਤਾਲਾ ਨੂੰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ। ਰੇਲੇ ਨੇ ਕਵਲਮ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ "ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਭਾਰਤੀ", ਉਸ ਦੇ ਨਾਲੰਦਾ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੈਪਸੂਲ ਵਜੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿ ਐਨਲਾਈਟੇਨਡ ਵਨ - ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਰਚਨਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤੇ 26/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੈਰੀਅਰ 
ਰੇਲੇ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰੇਲੇ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕਲਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਲੰਦਾ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਮੁੰਬਈ ਜੋ ਮਾਹੀਨੀਤਮ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰੇਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਂਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਕਾਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਡਾਂਸ ਕੋਰਸ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ 
ਰੇਲੇ ਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਨਕ ਰੇਲੇ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਵਿਪਾਂਚੀ ਦੁਆਰਾ "ਕਾਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ. ਸੁਬਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ।

ਕਨਕ ਰੀਲੇ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਰੇਲ੍ਹਾ ਮੋਹਿਨੱਟਮ, ਦਿ ਲਿਰੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਭਵਾਨੀਰੋਪਾਨਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਡਾਂਸ ਟਰਮੀਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਆਦਿ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ 

 ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ

ਹਵਾਲੇ 

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਨਮ 1937
ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ