ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁਵਿਧਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਪੇਖਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਰਿਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਾਇਲਾਗ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੁਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ, ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ, ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਾ
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨਟੇਰੀਓ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵਾਟਰਲੂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਜ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲ ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ, ਵੀ ਇੱਕ ਮਸਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੌਂਕ ਬਚਪਨ 'ਚ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ- ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ - ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਨਕੂਵਰ ਆ ਕੇ, ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨੇ ਬੀ ਸੀ ਹਾਡਰੋ (B.C Hydro) ਵਿੱਚ ਇੰਜਨੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਦੀ ਲਿਖਣਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ
ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਵਾਰਤਕ, ਅਨੁਵਾਦ, ਆਲੋਚਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਾਟਕ ਸਮਾਜਕ ਮਸਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਟਕ ਮੁੱਖ ਰੂਪ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੀਲ੍ਹਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ, ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜੋ ਸੂਫ਼ੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੌਸ ਐਂਜ਼ਲਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੱਜੋਂ ਖਾਸ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 10 ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ, ਸਹਿਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੁਰਨਾਟ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਥਾਪਤੀ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਵੈਨਕੂਵਰ (ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ) ਦੇ 1974 ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰਚਨਾਵਾਂ

ਵਾਰਤਕ
 ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਨੁਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਪਟਿਆਲਾ, 1966

ਨਾਟਕ ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ
 ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ (ਨਾਟਕ), ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1981
 ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ (One Girl, One Dream) (ਇਕਾਂਗੀ, ਮੂਵੀ ਸਕਿ੍ਪਟ), ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਲਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1981
 ਕੋਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ), ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1984 
 ਵੀਜ਼ਾ
 ਰੀਬਰਥ ਔਫ ਗਾਂਧੀ (Rebirth of Gandhi) (English play, premiered in Surrey Arts Theatre by Chetna, 2004)
 ਨਿਰਲੱਜ (ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ), ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2008
 ਤੀਸਰੀ ਅੱਖ/ਸੁੱਚੇ ਹੱਥ (Third Eye) (ਨਾਟਕ), ਭਾਰਤੀ ਨਾਟ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਲੋਂ ਮੰਚਿਤ, 2010

ਕਵਿਤਾ
 Blue Mediations, Third Eye Publications, London, Ontario, 1984
 ਸੁਰਤੀ (ਕਵਿਤਾ), ਥਰਡ ਆਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਲੰਡਨ, ਕਨੇਡਾ, 1989
 Poems At My Doorstep, The Caitlin Press, Vancouver, 1990
 ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਨ (ਕਵਿਤਾ), ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1993
 ਇਕੌਤਰ ਸੌ ਪਰਾਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਮਾਂ (ਮਾਈਕਲ ਬੁੱਲਕ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕਮਾਲਾ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ, 1996
ਲੀਲਾ (ਕਵਿਤਾ: ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨਾਲ), ਰੇਨਬਰਡ ਪ੍ਰੈਸ, ਵੈਨਕੂਵਰ, ਲੰਡਨ (ਇੰਗਲੈਂਡ), 1999
 Sarasvati Scapes (with Pen Kemp and Angela Hryniuk), Pendas Productions, London, Ontario, 2001
 Selected Poems, Third Eye Publications, London, Ontario, 2003

ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕੰਮ
 ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ (ਸੰਪਾਦਨ), ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਵੈਨਕੂਵਰ, 1980
 The Last Flicker, (ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), Sahitya Academy, Delhi, 1993
 ਇਕੌਤਰ ਸੌ ਪਰਾਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਜ਼ਮਾਂ (ਮਾਈਕਲ ਬੁੱਲਕ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ), 1996
 Desire (Translation of Sawarnjit Savi's poems), Aesthetic Publications, Ludhiana, 1999
 ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਸੰਪਾਦਨਾ), ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਫੋਰਮ, ਵੈਨਕੂਵਰ, 2005
 Five Stories by Prof. Pritam Singh (translation with Navtej Bharati), National Book Trust, India, 2008
 ਟੈਗੋਰ ਰਚਨਾਵਲੀ (ਸਹਿ ਅਨੁਵਾਦ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ), ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2010
 This Happens in India by Dr. Harshinder Kaur (Editing and translation) Singh Brothers, Amritsar, 2012
 Selected Poems of Sutinder Singh Noor (translation), SS Noor Foundation, New Delhi

ਇਨਾਮ
 Best Overseas Punjabi Author Award, Languages Department, Punjab, India, 1994
 Prominent Citizens (Literature) Award, Guru Nanak Dev University, India, 1994
 Poet of Life Award, G.N. Engineering College, Ludhiana, India, 1994
 Certificate of Excellence (theatre), East Indian Workers Association, Toronto, Canada, 1996
 Outstanding Literary Achievement Award, Rode Heritage Committee, Canada, 2000
 The Anad Foundation Award, Delhi, 2010
 Mehfil Magazine award for Literary Achievement, Vancouver, Canada, 2010
 Darpan Magazine's Artistic Visionary award, Vancouver, Canada, 2013
 Lifetime Achievement Award, University of British Columbia, Canada, 2013

ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈੰਬਰੀ
 ਰਾਟਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ
 ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ ਮਾਸਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
 ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਥਾਪਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ
 ਪਹਿਲੀ ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
 ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ, ਬੀ ਸੀ ਓ ਐਫ ਆਰ ਅਤੇ ਫਾਰਮਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ
 ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਟਰਜ਼ ਫੋਰਮ- ਵੈਨਕੂਵਰ
 First secretary of Samaanta, an organization to oppose violence against women
 Advisory board of Chetna, a Vancouver based organization promoting minority rights and opposing castcism
 Member of the Canada Council and British Columbia Arts Council juries to award literary grants.

ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ
ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਪਚੀ ਵਰ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਵੈਨਕੂਵਰ, 1999, ਸਫਾ 41
Asian Heritage in Canada- Ajmer Rode
Ajmer Rode blog
Ajmer Rode interview

ਹਵਾਲੇ

ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਜਨਮ 1940
ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ