ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ
ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ (ਪਸ਼ਤੋ ملالۍ جویا, ਜਨਮ: 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਿਕਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।।

ਮੁੱਢਲਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ 
ਜੋਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1978 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਫਰਾਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜਦਿਆਂ ਇੱਕ ਲੱਤ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। 1982 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ 4 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। 

ਸੋਵੀਅਤ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋਇਆ 1998 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਮੂਹ, ਹੇਰਟ ਅਤੇ ਫਰਾਹ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਔਰਤ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ (ਓ.ਪੀ.ਏ.ਡਬਲਿਊ.ਸੀ.) ਸੰਗਠਨ, ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਡਰੋਂ ਪਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ।

ਜਿੰਦਗੀ
ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਫਰਾਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਨੇ ਮਲਾਲਈ ਜੋਆ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਲਾਲਈ ਜੋਇਆ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਨੂੰ "ਅਸਤਬਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੈੜਾ" ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਸੰਸਦ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਤਾਂ ਅਸਤਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਗਾਂਵਾਂ ਘੱਟ-ਤੋਂ-ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਧੇ ਬਾਰਬੁਰਦਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਸਾਥੀ ਅਰਕਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਸ ਮੂੰਹ ਫਟ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਨੇ ਜੋਆ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੁਅੱਤਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੋਆ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਬਦੁਲ ਰਸੂਲ ਸਇਯਾਫ ਅਤੇ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕਰਕੇ ਜੋਆ ਦੁਨੀਆ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਸ਼ਖਸ ਬਣ ਗਈ।

ਕਿਤਾਬਾਂ 
ਮਲਾਲਈ ਜੋਇਆ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਵਲ, "ਲਾ ਲੈਗੇਂਡਾ ਡੇਲ ਬੁਰਕਾ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਥੌਮਸ ਪਿਸਟੋਈਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ।

ਫ਼ਿਲਮਾਂ 
Malalai Joya champions rape victims, 2008, by Glyn Strong.
Enemies of Happiness, 2006, directed by Eva Mulvad.
A Woman Among Warlords (2007). Directed by Eva Mulvad. Aired on the Wide Angle TV series in September 2007.
Afghanistan Unveiled  2004, by Nicolas Delloye, Aina Productions
Malalai Joya (Samia's Wedding), August 2010, by Glyn Strong

ਹਵਾਲੇ

ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ