ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ
ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਸ਼ਕੁੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਸਹਾਰਨਪੁਰ
ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਭਾਗਵਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰਸਾਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ. ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਗਵਤ ਆਦਿ। ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਇਥੇ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ. ਲੋਕ ਰਾਏ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਗਦੰਬਾ ਦੇ ਇਸ ਧਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਚਰਵਾਹੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਅਜੇ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਸੇਸ ਭਗਤ, ਬਾਬਾ ਭੂਰਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।

ਮਾਂ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਮ ਹਨ। ਪਰ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਧ ਭਵਨ ਦਾ ਰੰਗਤ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ. ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ. ਪੰਦਰਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ' ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ. ਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ. ਭੀਮਾ ਅਤੇ ਭਰਮਾਰੀ ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇਅਤੇ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੂਰਾ ਦੇਵ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੈ. ਦੇਵਾਸੂਰ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਾਤਾ ਜਗਦੰਬਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭੂਰਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਵੇਗਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਰਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ। ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਵਰੂਪ ਹਨ। ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪਹਾੜੀਆਂ' ਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਮਾਤਾ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਦੁਰਗਾ ਸਪਸ਼ਟਤੀ ਦੇ ਮੂਰਤੀ ਰਹਿਸਿਆ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਆਇਨੀਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਲਈ. ਦੇਵੀ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ. ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਮਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈਬੁਭੁਕਸ਼ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਅਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ. ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਜਗਦੰਬਾ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮਸ਼ਵਰੀ ਮਹਾਮਾਯ ਹੈ. ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ. ਮਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਚੁੰਬਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੇ, ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ. ਕਾਲ ਭੈਰਵ, ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ, ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਸ਼ਿਵਜੀ, ਗਣੇਸ਼ ਸੁਆਮੀਹਨੂੰਮਾਨ ਜੀ ਨੈਨਾ ਸ਼ੈਵਰਡ ਆਦਿ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਚੰਦਿਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਮਾਂ ਅੰਬਾ ਭਗਵਤੀ ਭਵਾਨੀ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਭੰਡਾਰੇ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਮਾਤਾ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਡਿਗ ਪਿਆ। ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ.

ਮਾਂ ਸ਼ਕਮਭਾਰੀ ਚੌਹਾਨ ਸਣੇ ਕਈ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਹੈ। 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਮਾਂ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਰ ਵੀ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੰਭਭਰੀ ਆਸ਼ਾਪੁਰਾ ਹਨ। ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ. ਮਾਂ ਆਦਿਸ਼ਕਤਿ ਜਗਤਜਨਨੀ ਜਗਦਮਬੀਕਾ ਯੋਗਮਾਯ ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ. ਮਹਾ ਦੇ ਸਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਵਣ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ "ਰਾਜਨ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"।. ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਸ਼ਕਮਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਵਣਪਾਰਵ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਕੇਦਾਰਖੰਡ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ. ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਜ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵੀ ਇਥੇ ਬਡਕੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਵਰਗੇ ਹਨ,ਸ਼ਕੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ, ਇੰਦਰਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਵਟੂਕੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शाकम्भरी) ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਬੀਅਰਰ ਆਫ਼ ਦਿ ਗ੍ਰੀਨਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੀਰਨਯਕਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਦਿੱਤਯ ਗੁਰੂ ਸੀ। ਰੁੜੂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਪਾਹਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਏ। ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਯੱਗਦਾਦੀ ਦੇ ਰਸਮ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਪਿਆ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਬਨਸਪਤੀ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ. ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਮਰਨ ਲੱਗੇ. ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਦੰਬਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਮਾਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰੀ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਆਇਓਨੀਜਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਦਿਲ ਪਸੀਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ. ਸੌ ਦੇ ਦੋਸਤ ਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ. ਸਾਈਨਾ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਤਲਾਬ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ. ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਤਾਕ ਦੇਵੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੋਮਲ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਚਤੁਰਭੁਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਮਲਸਨ ਵਿਖੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਲ, ਤੀਰ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਕਮਾਨ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਐਪਸ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ. ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਗਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੌਂਕੀ' ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ. ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਮਾਂ ਜਗਦੰਬਾ ਨੇ ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭੂਦੇਵ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।ਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਥਾਹ ਰਹਿਮ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੇ ਪੂਜਾਰੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਤਾ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਹ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੁਰਗਮਸੁਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਭੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਰਕਖੇਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ. ਜਿਥੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਛਾਪ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਉਥੇ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੈ. ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਨੇ ਭੂਰਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਹੈ ਬਾਬਾ ਭੂਰਾਦੇਵ ਦਾ ਮੰਦਰ. ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਘਾਟੀ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਦੇਵੀਪੂਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ, ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਇਕੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਨਿਰੁਕਤੀ 
ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਦਾ ਅਰਥ 'ਉਹ ਜੋ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬੀਜਦੀ' ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਸ਼ਾਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: शाक) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਬਜ਼ੀ / ਵੈਗਨ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਭਰੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भरी) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਧਾਰਕ / ਅਹੁਦੇਦਾਰ' ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਭੂੰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भृ) ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੀਜਣਾ / ਪਹਿਨਣਾ / ਪਾਲਣਾ ਹੈ।

ਪੂਜਾ ਅਭਿਆਸ

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਮ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ। ਪਰ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਧ ਭਵਨ ਦਾ ਰੰਗਤ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਹੈ ਜਿਸ' ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਭੀਮ ਅਤੇ ਭਰਮਾਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਕਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੂਰਾ ਦੇਵ ਬਾਬਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੈ। ਦੇਵਾਸੁਰ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਾਤਾ ਜਗਦੰਬਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭੂਰਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਆਵੇਗਾ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਭੁਰਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ। ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਜੀ ਸਾਕਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਵਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇਵੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪਹਾੜੀਆਂ' ਤੇ ਇਕ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਮਾਤਾ ਸ਼ਕੰਭਰੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਦੁਰਗਾ ਸਪਸ਼ਟਤੀ ਦੇ ਮੂਰਤੀ ਰਹਿਸਿਆ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਸ਼ਕੰਬਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ ਸਕਾਰਈ ਵਿਖੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਾਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਕਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਤੋਂ ਲਗਭਗ 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ਕਾਂਬਰੀ ਉਤਸਵ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ 

ਸ਼ਕੰਬਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਕਰਾਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੰਬਰੀ ਮੰਦਿਰ, ਸਕਮਬਰੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕਾਰੈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਪੱਕੌਰ (ਝਾਰਖੰਡ) ਵਿਖੇ ਕੋਲਕਾੱਤਾ ਤੋਂ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਧਾਮ ਕਟਕ (ਕਟਕ, ਓਡੀਸਾ) ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਬਦਾਮੀ ਦੇ ਬਨਾਸ਼ੰਕਰੀ ਅੰਮਾ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕੰਬਰੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਗੇਵਾੜੀ ਵਿਚ, ਸਤਾਰਾ ਨੇੜੇ; ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਕੰਬਰੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸੰਭਰ ਵਿਚ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਭਰ ਸਾਲਟ ਝੀਲ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 2500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਕੰਬਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਚਿੱਟਾ ਮੰਦਰ ਝੀਲ ਵਿਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ 

 Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions  by David Kinsley
 Shakambhari Temple in Badami
 Shakambari Temple in Pune.--Puranik Bunglow, Anand Park, Vadgaon Sheri, Pune..
 Shakambari Temple in Cuttack.
 Shakambari Temple at Bhalavani Tal. Pandharpur Dist. Solapur Maharashtra 
 Sakambhari Temple in PAKAUR.Jharkhand
 Ceres - Roman goddess related to agriculture
 Demeter - Greek goddess related to agriculture

ਹਵਾਲੇ 

ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ
ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
Pages with unreviewed translations