ਨਿਆਏ
ਨਿਆਏ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ: न्याय, ny-āyá), ਦਾ ਭਾਵ "ਨਿਯਮ", "ਢੰਗ" ਜਾਂ "ਨਿਰਣਾ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ  ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਛੇ ਵੈਦਿਕ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਤਰਕ, ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ। 

ਨਿਆਏ ਸਕੂਲ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ ਛੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ– ਪ੍ਰਤੱਖ, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ।

ਆਪਣੀ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਏ ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੈਸ਼ੇਸ਼ਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।  ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗਲਤ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਲਤ ਸਰਗਰਮੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਮੋਕਸ਼ (ਮੁਕਤੀ) ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਲੀਲ ਨੇ ਨਿਆਏ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ. ਯਾਨੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਝੂਠਾ ਗਿਆਨ ਨਿਆਏਕਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਰੂਹ, ਸਵੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ

ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ