Сомихы уæлвæз
Сомихы уæлвæз ( [Haykakan leṙnašxarh], ) у Раззаг Азийы хæххон регион, Раззаг Азийы æртæ уæлвæзтæн сæ мидаг. Уымæй скæсæнырдæм ис Ираны уæлвæз, ныгуылæнырдæм та — Чысыл Азийы уæлвæз.

Зынгæдæр хæхтæ 

Сомихы уæлвæзыл ис æдæппæт цыппар хохы, кæцытæн сæ бæрзæнд 4 мин метрæй фылдæр у, стæй иунæг хох, кæцыйæн йæ бæрзæнд у 5 минæй фылдæр (Стыр Арарат). Иннæ зындгонд цъуппытæ сты:

 Стыр Арарат (5165 м)
 Себелан (4811 м)
 Джило (4168 м)
 Арагац (4090 м)
 Сипан (Сюпхан) (4058 м)
 Качкар (3937 м)
 Чысыл Арарат (3925 м)
 Капутджух (3905 м)
 Газанасар (3841 м)
 Сискатар (Сисакапар) (3826 м)
 Паракан (3825 м)
 Капуйт (Параканы хицæн цъупп) (3751 м)
 Гомшасар (Гямыш) (3724 м)
 Сехенд (3707 м)
 Алун (Параканы хицæ цъупп) (3703 м)
 Аждаак (3597 м)
 Спитакасар (3560 м)
 Мец-Ишханасар (3550 м)
 Мрав (3340 м)
 Кошатах (3317 м)
 Абул (3300 м)
 Немрут (2948 м).

Цæугæдæттæ æмæ цæдтæ 
Бæстæйы цæугæдæттæ сæ дон ласынц Къаспы æмæ Сау денджызмæ, æмæ ма Персы бакæлæнмæ. Уæлвæзы зыднгонддæр цæугæдæттæ сты Къуар, Аракс, Евфрат, Тигр, Чорох. 

Дæргъвæтиндæр цæугæдæттæ сты:

 Евфрат (2736 км)
 Тигр (1850 км)
 Къуар (1515 км)
 Аракс (1072 км)
 Арацани (722 км)
 Стыр Заб (473 км)
 Чорох (438 км)
 Ахурян (186 км)
 Дебед (152 км)
 Раздан (141 км)
 Арпа (126 км)
 Воротан (119 км)

Æдæппæт Сомихы уæлвæзыл ис 95 минæй фылдæр цæугæдæттæ, уыдонæй 4000 фылдæр сты 10 километрæй цыбырдæр.

Истори 
Адæм цардысты Сомихы уæлвæзы незамантæй. Иу гипотезæмæ гæсгæ нырыккон бæх дарын æмæ æфсæйнаг кæнын тайыны дæсныйæдтæ амы рагон царджытæ æрымысыдысты. Иуæй-иу ахуыргæндтæм гæсгæ (уыдоны ’хсæн Л. А. Миллер, Т. В. Гамкрелидзе, В. В. Иванов, О. С. Широков æмæ иннæтæ) Сомихы уæлвæз у æппæт индоевропæйаг адæмтæ кæцæй равзæрдысты, уыцы ран (куыд æй хонынц Сомихаг гипотезæ). Ууыл дзурæг сты ног генетикон иртæстытæ дæр, Дэвид Райхы ныхæстæм гæсгæ, фыццаг индоевропæйаг æвзагыл чи дзырдта, уыдон цардысты Кавказæй хуссарырдæм, нырыккон Иран æмæ Сомихы, уымы рагон цæрджытæй ист ДНК, уыдон иннæ рагон популяциты фыдæлтæ кæй уыдысты, уый æвдисы (чиныг «Чи стæм æмæ кæцæй æрбацыдыстæм», 2018).

Хæстон-стратегион цæстæнгасæй ацы регион тынг ахсджиаг у, æмæ уымæн уыцы ран цыдысты бирæ хæстытæ Зæххастæуы денджызы паддзахæдтæ æмæ Раззаг Азийы паддахæдты ’хсæн. Сомихы уæлвæзы ууылты саудæджер дæр цыдис Европæ æмæ Азийы ’хсæн, амæй цæгатырдæм цыдысты ахсджиаг фæндæгтæ Сау æмæ Къаспы денджызы былгæрæттыл æмæ Арвыкомы фæндагыл дæр.

Фиппаинæгтæ 

Азербайджаны хæхтæ
Гуырдзыстоны хæхтæ
Турчы хæхтæ
Сомихы хæхтæ