ଗାଙ୍ଗପୁର ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ
ଗାଙ୍ଗପୁର ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜତ୍ୱ ସମୟରେ ଭାରତର ଗଡଜାତ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା । ୧୯୦୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଏଜେନ୍ସି( Eastern States Agency) ଅଧୀନରେ ଛୋଟା ନାଗପୁର ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ।

ଗାଙ୍ଗପୁରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୬୪୫୪ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଓ ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୩୯୮,୧୭୧ ଥିଲା । ଜନସାଧାରଣ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଥିଲେ । ଏହା ୧ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୪୮ରେ ଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ମିଶିଥିଲା। ଗାଙ୍ଗପୁର ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ସୁନ୍ଦରଗଡ ସହର ଥିଲା ।

ଇତିହାସ
ଗାଙ୍ଗପୁର ସମ୍ବଲପୁରର ରାଜ୍ୟର  ଏକ ସାମନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ୧୮୨୧ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଗାଙ୍ଗପୁର ଉପରେ ସମ୍ବଲପୁରର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାରକୁ ବାତିଲ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଗାଙ୍ଗପୁରର ଶାସକଙ୍କୁ ଏକ ସନଦ ଦିଆଗଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗାଙ୍ଗପୁର ଏକ ବ୍ରିଟିଶ ସାମନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା।

ଶାସକ 
ଗାଙ୍ଗପୁରର ଶାସକମାନେ ୧ ୧୮୭୪ ପରଠାରୁ  ରାଜା  ଉପାଧି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
 .... - ୧୮୦୪ ବାଜନାଥ ଶେଖର ଦେଓ |
 ୧୮୦୪ - ୧୮୨୦ ଇନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ଦେଓ |
 ୧୮୨୦ - 26 ଫେବୃଆରୀ 1831 ପର୍ଶରାମ ଶେଖର ଦେଓ (ମୃ. 1831)
 ୧୮୩୧ - ୧୮୫୨ ଜଗଦେବ ଶେଖର ଦେଓ |
 ୧୮୫୨ - ୧୮୫୮ ଚନ୍ଦ୍ରଭାନୁ ଶେଖର ଦେଓ |
 ୧୮୫୮ ମଦନ ମୋହନ ଶେଖର ଦେଓ |
 ୨୮ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୫୮ - ୧୮୭୪ ରଘୁନାଥ ଶେଖର ଦେଓ (ଜ. ୧୮୪୯ - ମୃ. ୧୯୧୭)

ରାଜା 
 ୧୮୭୪ - ୧୯୧୭ ରଘୁନାଥ ଶେଖର ଦେଓ (ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପାଧୀ ଶୈଳୀ ମହାରାଜା ୧୯୧୫ରୁ)
 ୧୦ ଜୁନ୍ ୧୯୧୭ - ୫ ମଇ ୧୯୩୦ ଭବାନୀ ଶଙ୍କର ଶେଖର ଦେଓ (ଜ. ୧୮୯୮ - ମୃ. ୧୯୩୦)
 ୫ ମଇ ୧୯୩୦- ୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୮ ବୀର ମିତ୍ର ପ୍ରତାପ ଶେଖର ଦେଓ (ଜ. ୧୯୨୦ - ମୃ. ୧୯୩୮)
 ୫ ମଇ ୧୯୩୦ - ୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୮ କୁରୁପମର ରାଣୀ ଜାନକୀ ରଥନାୟମାର୍ଜୀ -ରିଜେଣ୍ଟ୍
 ୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୮ - ୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ ବିର ପ୍ରତାପ ଶେଖର ଦେଓ (ଖ୍ରୀ। ୧୯୨୩- ଡି। ୧୯୬୭)
 ୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୩୮- ୨୭ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୪ କୁରୁପମର ରାଣୀ ଜାନକୀ ରଥନାୟମାର୍ଜୀ - ରିଜେଣ୍ଟ୍ *

ଆଧାର

ଓଡ଼ିଶା