ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ
ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କାଶ ତଥା ଫୁସଫୁସର ନାନା ରୋଗର ମହୌଷଧି ହେଉଛି ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ (ଇଂରାଜୀ: Chyawanprash/ chyavanaprasha /chyavanaprash / chyavanaprasam ଏବଂ  chyawanaprash) । ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ 'ଚକ୍ରଦତ୍ତ' ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ହେଉଛି ଜାମ୍ ଭଳି ଚିନି, ମହୁ, ତ୍ରିଫଳା,, ଘିଅ, ସେସମୀ ତେଲ, କୋଳି, ଔଷଧୀୟ ଦୃମ ଏବଂ ମସଲା ଆଦିର ରନ୍ଧା ମିଶ୍ରଣ । ଏହା ଆୟୁର୍ବେଦିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ । ଏହା ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ପୋଷକ ଭାବେ ବହୁଳ ଭାବେ ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଉତ୍ପତି
ଏହାର ଉତ୍ପତି କାହାଣୀ ଚ୍ୟବନ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ । ରାଜକୁମାରୀ ସୁକନ୍ୟା କାଶରୋଗ ଭୋଗୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ହେଁ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ନଥିଲା । ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ । ପତ୍ନୀର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିଲେ । ଦିନେ ଅଶ୍ୱୀନୀକୁମାର ଭ୍ରାତା ଦୁହେଁ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଭେଟି ପ୍ରେମ ନିବେଦନ କଲେ । ମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ । ହେଲେ ସୁକନ୍ୟା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ । ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁହେଁ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ମୁନି ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ମହୌଷଧି ଦେଇ ଯୁବକ କରିବା ସହ ତାଙ୍କର କାଶ ଦୂର କଲେ ।  ତାହା ପରେ ଉକ୍ତ ମହୌଷଧି ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା । The first historically documented formula for chywanprash appears in Charaka Samhita, the ancient Ayurvedic treatise.

ସ୍ୱାଦ ଏବଂ ରୂପ
ଏହା  ଖଟାମିଠା  ଲାଗେ ଏହାର ସ୍ୱଦରେ ମହୁ, ଘିଅ ଏବଂ ତ୍ରିଫଳାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବାରିହୁଏ । ଏବଂ ଗନ୍ଧରେ ଲହୁଣୀ, ଘିଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମସଲା ଯଥା ଚନ୍ଦନଗୁଣ୍ଡ,  cinnamon and cardamom ଆଦି ବାସେ । ଏକ ଘନ ଧୁଷର ବର୍ଣ୍ଣ ପେଷ୍ଟ  ରୂପରେ ଥାଏ ।

ବ୍ୟବହାର
ଏକାକୀ ଏବଂ ଖିର ଏବଂ ପାଣି ସହ ସେବନ କରିପାରିବେ ।ଏକ ଚାମଚ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଥର ଖାଇବା ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ ।

ଉପାଦେୟତା
ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଟନିକ ଅଟେ ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଟନିକ ଅଟେ ।

ଉପାଦାନ
ଏହାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ ଅଶ୍ୱାଙ୍ଗହୃଦୟ, ଚରକସଂହିତା ଏବଂ ସଙ୍ଗନ୍ଧରସଂହିତା ଜରିଆରେ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଉପଚାର ପାଇଁ ମନୁସଂହିତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ।  
ଚ୍ୟବନପ୍ରାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଫଳା ଭିଟାମିନ ସିରେ ପରିପୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ପ୍ରାଥମିକ ଉପାଦାନ (୪୪୫ଏବଂ nbsp;ମିଲିଗ୍ରାମ/୧୦୦ଗ୍ରାମ). ଏଥିପାଇଁ ଦରକାରୀ ଗୁଲ୍ମ ଉପାଦାନ ୨୫ରୁ ୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଅଅଁଳା । Other chief ingredients are:

 ashwagandha Winter cherry 
 asparagus
 amla
 bamboo manna
 blue Egyptian water lily
 cardamom
 chebulic myrobalan
 Chinese cinnamon
 cinnamon bark
 clove
 Indian rose chestnut
 country mallow
 feather foil plant (Phyllanthus niruri or Bhumiamalaki)
 galls
 ghee
 Giant potato (Ipomoea mauritiana or Kiribadu Ala)
 Giloy (Guduchi)
 honey
 Indian kudzu
 Irish root
 liquorice
 Long pepper (Piper longum)
 Malabar nut (Seed of Adhatoda vasica)
 Nut grass
 Potassium sorbate
 Raisins
 Round zedoary
 sandalwood
 sesame oil
 Spreading hogweed (Boerhavia diffusa)
 Sugar
 Tiger's claw or Ice plant
 Wild black gram
 Wild green gram

ବ୍ୟବସାୟ
The market size of chyawanprash in 2010 was Indian Rs 4 billion (about $80 million USD). Chyawanprash in India is marketed through film stars and sports persons such as Sunny Leone, Shahrukh Khan, Ravi Kishan, and M.S. Dhoni.

ଉଦ୍ଧୃତି

ଔଷଧ