ନାଇଟ୍ରସ ଅକ୍ସାଇଡ
ନାଇଟ୍ରସ ଅକ୍ସାଇଡ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Nitrous oxide, ବିକ୍ରୟ ନାମ ଏଣ୍ଟୋନୋକ୍ସ/Entonox ଏକ ଆଘ୍ରାଣକାରୀ ଗ୍ୟାସ୍ ଯାହା ଏକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିବାରକ (pain medication) ଓ ନିଶ୍ଚେତନ (anesthesia) ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଶ୍ଚେତକମାନଙ୍କ (medications) ସ‌ହିତ ଦିଆଯାଏ । ପ୍ରସବ ସମୟରେ, ମାତ୍ରାଧିକ ଆଘାତରେ (trauma) ଓ ଜୀବନ ଯତ୍ନର ଶେଷ ସମୟରେ (end of life care) ଏହି ଔଷଧ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । ଅଧ ମିନିଟ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ଏକ ମିନିଟ ଧରି ରହେ । 

ନାଇଟ୍ରସ ଅକ୍ସାଇଡର ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ବାନ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ବ୍ୟବ‌ହାରରେ ବ‌ହୁତ ଅଳ୍ପ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।  ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବ୍ୟବ‌ହାରରେ ଆନିମିଆ ଓ କାଲୁଆ (numbness) ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଅତି କମ୍‌ରେ ୨୧% ଅମ୍ଳଜାନ (oxygen) ସ‌ହିତ ଏହା ଦିଆଯାଏ । ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଅବରୋଧ (bowel obstruction) ଓ ନିମୋଥୋରାକ୍ସ (pneumothorax) ରୋଗ ଥିଲେ ଏହା ଦେବାକୁ ସୁପାରିସ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଏହାର ବ୍ୟବ‌ହାର ପରେ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଯାଇପାରେ ।

ନାଇଟ୍ରସ ଅକ୍ସାଇଡ ସନ ୧୭୭୨ରୁ ୧୭୯୩ ମଧ୍ୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ଓ ନିଶ୍ଚେତକ ଭାବରେ ସନ ୧୮୪୪ରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ନାମ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଔଷଧ ଚିଠାରେ (World Health Organization's List of Essential Medicines) ଅଛି ଯାହା ମୌଳିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସିସ୍ଟମ (health system) ନିମନ୍ତେ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ପ୍ରାୟ ଅମ୍ଳଜାନ ସ‌ହିତ ଅଧା ଅଧା ମିଶ୍ରଣ ହୋଇ ଆସିଥାଏ । କେତେକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଚାହିଦା ଭଲ୍‌ଭ (demand valve) ଥାଏ ଯେପରିକି ନିଜେ ଏହା ଚାଳନା କରିପାରିବ । ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଏହାର ସ୍ଥାପନା ଓ ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟୟସାପେକ୍ଷ ।

ଆଧାର 

ଔଷଧ