ଓଡ଼ିଆଣ
ଓଡ଼ିଆଣ ( ବା "ଓଡ୍ଡିଆଣ") ମଧ୍ୟ ଯୁଗର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଏକ ଛୋଟ ଦେଶ । ଯେଉଁଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ତନ୍ତ୍ରସାଧନାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଉତ୍ତରଣ ହୋଇଥିଲା ।. ଓଡ଼ିଆଣର ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥିତି ଏବେ ବିବାଦ ଭିତରେ ଅଛି । ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ସମ୍ଭାବିତ ସ୍ଥାନ ମାନ ହେଲେ:

 ଓଡ଼ିଶା , କିଓନ (Keown)ଙ୍କ ମତରେ (୨୦୦୩: ପୃ. ୨୦୩) ଭାରତରେ ପୂର୍ବଭାଗରେ ଅଞ୍ଚଳ । ଏହା ସାହିତ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସାଙ୍କେତିକ ପ୍ରମାଣସମୂହରୁ ଜଣାଯାଇଥାଏ । ଏହା ଉପରେ ଗବେଷଣା କରୁଥିବା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ ଓଡ଼ିଆଣ ଓଡ଼ିଆର୍ ବା ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷାରୁ ଉଦ୍ଭବ ଯାହାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ "ଓଡ୍ର" ଓ ତେଲୁଗୁରେ ଓଟ୍ଟିଅମ । ଏହାର ଅର୍ଥ ଏକ ସ୍ଥାନର ମୂଳ ବାସିନ୍ଦାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଆଣ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଶବ୍ଦ ଉଦ୍ୟାନ" (ଅର୍ଥ: ବଗିଚା)କୁ ବୁଝାଇଥାଏ ଯାହା ସେକାଳରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ବୋଲି ହୁଏନ ସାଂ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି 
 ସ୍ୱାଟ ଉପତ୍ୟକା ଅଞ୍ଚଳ, ଏବେକାର ପାକିସ୍ତାନ ।
 ତିବ୍ୱତ ପରମ୍ପରାରେ ଓଡ଼ିଆଣ ସମ୍ଭଳ (ଅର୍ଥ ଡାକିନୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଧୀକାର କରାଯାଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ)କୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

 ଟୀକା 

 ଆଧାର 
 ଫାଇହାନ(Fa Xian), A Record of Buddhistic Kingdoms'' (ଅନୁବାଦ ଜେମସ ଲେଗେ), Chapter 8. (ୟୁନିଭର୍ସିଟି ଅଫ ଅଡେଲାଇଡେ ପାଠାଗାରରେ ଉପଲବ୍ଧ)

ବୌଦ୍ଧବାଦର ଇତିହାସ
ଓଡ଼ିଶାରେ ବୌଦ୍ଧବାଦ