ଟିପଚିହ୍ନ
ଟିପଚିହ୍ନ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମଣିଷ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଗାରଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଦାଗକୁ ବୁଝାଏ । ଅପରାଧ ସ୍ଥଳରୁ ମିଳିଥିବା ଟିପଚିହ୍ନ  ନାୟିକ ବିଜ୍ଞାନରେ (:en:Frensic science)  ଅତି ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ସ୍ଥଳରେ (ଧାତୁ, ଗ୍ଲାସ୍ ବା ଚିକ୍କଣ ପଥର) ଆଙ୍ଗୁଠି ଗାରର ଏକ୍ରିନ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ (:en:eccrine gland) ବାହାରୁଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ଷରଣ ବା ଝାଳର ଦାଗ ସ‌ହ‌ଜରେ ରହିଯାଏ । ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଚାନ୍ସଡ୍ ଇମ୍ପ୍ରେସନ/ "Chanced Impressions" କୁହାଯାଏ । 

ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବ‌ହାରରେ ଯେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର (ପ୍ରାଇମେଟ) ହାତ ବା ଟିପଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ ଚିହ୍ନ‌କୁ ଟିପଚିହ୍ନ କୁହାଯାଏ । ପାଦତଳ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ିଯାଏ । 

କାଳି ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଟିପରେ ଲଗେଇ କାଗଜ ବା ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ କାର୍ଡ଼ର ଚିକ୍କଣ ପୃଷ୍ଠରେ ଟିପଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇପାରେ । ଟିପଚିହ୍ନ ଅଭିଲେଖରେ ସାଧାରଣତଃ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଶେଷ ଗଣ୍ଠି ଓ ଟିପର ଚିହ୍ନ ନିଆଯାଏ କିନ୍ତୁ ଫିଙ୍ଗରପ୍ରିଣ୍ଟ କାର୍ଡ଼ରେ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଅନ୍ୟ ଗଣ୍ଠିର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଯାଏ । 

ଟିପ ଚିହ୍ନ ବା ଆଙ୍ଗୁଠି ଚିହ୍ନର ଗୁଣ ବିସ୍ତୃତ, ପ୍ରାୟ ଅନନ୍ୟ, ବଦଳ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଓ ଜୀବନବ୍ୟାପି ସ୍ଥାୟୀ: ଏହା ମାନବ ପରିଚୟ ନିମନ୍ତେ ଉପ‌ଯୁକ୍ତ । ପରିଚୟ ଗୁପ୍ତ ରଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରେ ଅକ୍ଷମ ଓ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରୁ ଟିପଚିହ୍ନ ବିଶ୍ଳେଷଣଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅପରାଧ ସମାଧାନ ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।  ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଦସ୍ତାନା/ଗ୍ଲୋଭ୍‌ସ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବା ଅପରାଧୀଙ୍କର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲାଣି । ସନ ୨୦୧୫ରେ ଏହି ପରୀକ୍ଷାଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ (Sex) ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ହୋଇଛି ।

ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ
ଆଙ୍ଗୁଠି (ହାତ ଓ ପାଦର), ପାପୁଲି ଓ ପାଦ ତଳର ଉପଚର୍ମରେ କେତେକ ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ରେଖା ସଦୃଶ ହୋଇଥାଏ ଓ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପରଷ୍ପର ସ‌ହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଚର୍ମ ରେଖା (friction ridge) କୁହାଯାଏ । ଏହି ରେଖାସମସ୍ତ କମ୍ପନ‌କୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ: ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୁପ ଅସମତଳ ପୃଷ୍ଠରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଘସି ହେବାବେଳେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ସ୍ପର୍ଶ ସ୍ନାୟୁକୁ ଅଧିକ ସିଗନାଲ ଯାଏ ।  ଅସମତଳ ପୃଷ୍ଠ ଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ମୁଠେଇ ଧରିବାରେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଓଦା ପଦାର୍ଥ ସ‌ହିତ ପୃଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ଅଧିକ କରେ ।

ବର୍ଗୀକରଣ 
କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ଟିପଚିହ୍ନ ଫାଇଲଗୁଡ଼ିକୁ ଭଣ୍ଡାରରେ ସାଇତି ରଖାଯାଉଥିଲା । ଟିପ ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସଜାହେଉଥିଲା ଯେପରିକି ବୃତ୍ତାକାର ଚିହ୍ନ ଅଛି ବା ନାହିଁ । ସେଠାରୁ ଫ୍ରକସନ ରିଜ ବା ଆଙ୍ଗୁଠି ଛାପ ଅନୁସାରେ ଫାଇଲ କଢ଼ାଯାଉଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଏକ ନମ୍ବର ଦିଆଯାଉଥିଲା ଯାହାଦ୍ୱାରା ଖୋଜିବାକୁ ସୁବିଧା ହେଉଥିଲା । ତିନି ପ୍ରକାର ବର୍ଗୀକରଣ ଥିଲା: ରୋସର (Roscher system), ଜୁଆନ ଭୁସେଟିକ (Juan Vucetich), ହେନରୀ (Henry Classification System)ବର୍ଗୀକରଣ । ଜର୍ମାନୀରେ ରୋସର୍ ସିସ୍ଟମ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଉଭୟ ଜର୍ମାନୀ ଓ ଜାପାନରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା । କ୍ରୋଏସିଆ ଜନ୍ମିତ ଏକ ବୁଏନୋ ଏୟାର୍ସର ପୋଲିସ ଅଫିସରଦ୍ୱାରା ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନାରେ ଭୁସେଟିସ ସିସ୍ଟମ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ସାରା ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା । ହେନରୀ ସିସ୍ଟମ ଭାରତରେ ତିଆରି ହୋଇ ଅଧିକାଂଶ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାଭାଷୀ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା ।

ହେନରୀ ସିସ୍ଟମରେ ତିନୋଟି ମୌଳିକ ପ୍ୟାଟର୍ନ ଥିଲା:ଲୁପ (loop), ହୋର୍ଲ (whorl) ଓ ଆର୍ଚ୍ଚ (arch), ଯେଉଁଥିରେ ଯଥାକ୍ରମେ ୬୦–୬୫%, ୩୦–୩୫%, ଓ ୫% ଟିପଚିହ୍ନ ଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତିତ ଆହୁରି ଜଟିଳ ବର୍ଗୀକରଣ ଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ଲେନ ଆର୍ଚ୍ଚ, ଟେଣ୍ଟେଡ ଆର୍ଚ୍ଚ ଥିଲା, ଓ ଲାଞ୍ଜ ଦିଗ ଅନୁସାରେ ରାଡିଆଲ ବା ଅଲନାର ଥିଲା । 

ଟେଣ୍ଟେଡ ଆର୍ଚ୍ଚ, ପ୍ଲେନ ଆର୍ଚ୍ଚ ଓ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ପକେଟ ଲୁପ ନାମରେ ସାଧାରଣ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା । 

ଅଧିକାଂଶ ବିଶାରଦମାନେ ହେନରୀ ସିସ୍ଟମ ବ୍ୟବ‌ହାର କରୁଥିଲା । ଏଥିରେ ୫ଟି ଅଂଶ ଥିଲା: ଡାହାଣ ନିମନ୍ତେ ଆର (R)/, ବାମ ନିମନ୍ତେ ଏଲ (L), ତର୍ଜନୀ ନିମନ୍ତେ ଆଇ(i for index), ମଝି ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଇଁ ଏମ(m for middle), ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଇଁ ଟି(t for thumb),ମୁଦି ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଇଁ ଆର (r for ring) ଓ କାଣୀ ଆଙ୍ଗୁଠି ପାଇଁ ପି (p for pinky) । ସେଗୁଡ଼ିକ ଇଂରାଜୀରେ ଏହିଭଳି ଲେଖାଯାଉଥିଲା। 
Ri/Rt + Rr/Rm + Lt/Rp + Lm/Li + Lp/Lr.

ଟିପଚିହ୍ନର ବର୍ଗୀକରଣ ଓ ଚିହ୍ନଟ

ଟିପଚିହ୍ନରୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଡାକ୍ଟିଲୋସ୍କୋପି  ବା ହାତ ଛାପ ଚିହ୍ନଟ କୁହାଯାଏ ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇ ସେଟ ଚିହ୍ନ ନେଇ ତାହାକୁ ମିଳେଇ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର କି ନୁହେଁ ଅନୁଶୀଳନ କରାଯାଏ । ଏହି ଟିପ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଏହା ହାତର ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ନିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାମାନ୍ୟ ଫରକ ହୋଇପାରେ । ଏଥି ନିମନ୍ତେ ଏକ ବିଶାରଦ ବା ଏକ ବିଶାରଦ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସିସ୍ଟମ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ଏକ ନିୟମ (threshold scoring) ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରୁଥିବ ।

ଆଧାର 

ଟିପଚିହ୍ନ
ପରିଚୟ