ଯମୁନା
ଯମୁନା ନଦୀ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦୀର୍ଘତମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଉପନଦୀ ।
ଯମୁନା ନଦୀ “ଯମୁନୋତ୍ରୀ” ନାମକ ହିମାଳୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ତୁଷାରକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପତି ଲାଭ କରିଛି । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ୧୩୭୬ କି.ମି ଅତିକ୍ରମ କରି ଆହ୍ଲାବାଦ ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ମିଶିଛି । ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶି ନ'ଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଭାରତର ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀ ।
ଆହ୍ଲାବାଦ ନିକଟରେ (ପ୍ରୟାଗ ଠାରେ) ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ମିଳନ ସ୍ଥଳ “ ତ୍ରିବେଣୀ ସଙ୍ଗମ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଏହା ହିନ୍ଦୁମାନକର ଏକ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ । ପ୍ରତି ୧୨ବର୍ଷରେ ଥରେ ସେଠାରେ “କୁମ୍ଭ ମେଳା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଉପନଦୀ ଗଣ
ଯମୁନା ନଦୀର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଉପନଦୀସମୂହ ହେଲେ:
 ଟନ୍ସ ନଦୀ
 ବେତ୍ୱୱା
 ଚମ୍ବଲ ନଦୀ
 କେନ
 ସିନ୍ଧ ନଦୀ
 ହିଣ୍ଡନ ନଦୀ
ଟନ୍ସ ନଦୀ ଯମୁନା ନଦୀର ବୃହତ୍ତମ ଓ ଦୀର୍ଘତମ ଉପନଦୀ ଅଟେ ।

ପୌରାଣିକ ସମ୍ବନ୍ଧ
ଯମୁନା ହିନ୍ଦୁ ମାନକର ଅନ୍ୟତମ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଅଟେ । ଏହା “ଦେବୀ ଯମୁନା” ନାମରେ ପୁଜିତ । ବେଦ ଅନୁସାରେ ଯମୁନାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ନାମ “ଯମୀ” ଏବଂ ସେ ସୁର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଓ 'ଶରଣ୍ୟୁ'ଙ୍କର କନ୍ୟା ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ଯମଙ୍କର ଜମଜ ଭଉଣୀ । ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କାହାଣୀ ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ପ୍ରଗାଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଯଥା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ୟା ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଯମୁନା ପାର କରିନେବା, କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ (ଯମୁନା ନଦୀର ପୌରାଣିକ ନାମ) କାଳୀୟ ଦଳନ, ଯମୁନା ନଦୀ ତୀରରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଓ ମଥୁରାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ, ଇତ୍ୟାଦି ।

ଆଧାର

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

The Geography of the Rigveda
 Yamuna Action Plan 
 http://www.mymythology.org/yamuna-river/ 
 http://creative.sulekha.com/story-of-yamuna-the-river-1_426929_blog 
 http://mathura-vrindavan.com/mathura1/yamunariver.htm 

ନଦୀ