କମଳାଦେବୀ ଚଟ୍ଟପାଧ୍ୟାୟ
କମଳାଦେବୀ ଚଟ୍ଟପାଧ୍ୟାୟ (୩ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୦୩ – ୨୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୮୮) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ସଂସ୍କାରିକ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ କାଳରେ ଭାରତୀୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ହାତବୁଣା ଲୁଗାର ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଓ ସହଯୋଗଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥାର ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସେ ଜଣା ।

ଜାତୀୟ ନାଟ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କୁଟୀରଶିଳ୍ପ ଏମ୍ପୋରିୟମ, ଏବଂ କ୍ରାଫ୍ଟସ କାଉନସିଲ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ ସମେତ ଅନେକ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ତାଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶିତା ଯୋଗୁ ଅଧୁନା ସକ୍ରିୟ । ସେ ଭାରତୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ସମବାୟ ତୃଣମୂଳ ଅଭିଯାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ । ଏଥି ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଭୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଗରୁ ଓ ପରେ କଠୋର ବିରୋଧାଭାସ ମିଳିଥିଲା ।

୧୯୭୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତ ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ, ନାଚ ଓ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ସଂଗୀତ ନାଟକ ଅକାଦେମୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ସଂଗୀତ ନାଟକ ଅକାଦେମୀ ଫେଲୋସିପ ମିଳିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ଓ ୧୯୮୭ରେ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ଉପାଧି ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା ।

କମଳାଦେବୀ ଚଟ୍ଟପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ବାବଦରେ ବହି 
 The Awakening of Indian women, Everyman's Press, 1939.
 Japan-its weakness and strength, Padma Publications 1943.
 Uncle Sam's empire, Padma publications Ltd, 1944.
 In war-torn China, Padma Publications, 1944.
 Towards a National theatre, (All India Women's Conference, Cultural Section. Cultural books), Aundh Pub. Trust, 1945.
 America,: The land of superlatives, Phoenix Publications, 1946.
 At the Cross Roads, National Information and Publications, 1947.
 Socialism and Society, Chetana, 1950.
 Tribalism in India, Brill Academic Pub, 1978, .
 Handicrafts of India, Indian Council for Cultural Relations & New Age International Pub. Ltd., New Delhi, India, 1995. .
 Indian Women's Battle for Freedom. South Asia Books, 1983. .
 Indian Carpets and Floor Coverings, All India Handicrafts Board, 1974.
 Indian embroidery, Wiley Eastern, 1977.
 India's Craft Tradition, Publications Division, Ministry of I & B, Govt. of India, 2000. .
 Indian Handicrafts, Allied Publishers Pvt. Ltd, Bombay India, 1963.
 Traditions of Indian Folk Dance.
 The Glory of Indian Handicrafts, New Delhi, India: Clarion Books, 1985.
 Inner Recesses, Outer Spaces: Memoirs, 1986. .

ଆଧାର

ଅଧିକ ପଠନ 
 Kamaladevi Chattopadhyay: A Biography, by Reena Nanda. New Delhi: Oxford University Press, 2002.
 Vinay Lal, A Beautiful Mind: Looking back at the life of Kamaladevi Chattopadhyay, Indian Express, 25 October 2015.
 Devaki Jain, A Singular Woman, The Caravan, 1 July 2015.
 Amazing facts about Kamaladevi Chattopadhyay

ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 
 Google Books
୧୯୦୩ ଜନ୍ମ
୧୯୮୮ ମୃତ୍ୟୁ
ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ