ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର, ଦେଓବାଲୋଦା
ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତର ଛତିଶଗଡ଼ ପ୍ରଦେଶରେ ଥିବା ଦେଓବାଲୋଦାରେ ଅବସ୍ଥିତ । କାଳଚୁରି କାଳରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ଭାରତର ଆର୍କିଓଲୋଜିକାଲ ସଂସ୍ଥା (Archaeological Survey of India) ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ମହାଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ବହୁତ ଭକ୍ତ ଆସି ଜମା ହୁଅନ୍ତି । ସେହି ଦିନ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ମେଳା ମଧ୍ୟ ହୁଏ ।

ସାରାଂଶ 

ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ‘କାଲଚୁରି’ ସମୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । କଥିତ ଅଛି, ଏହି ମନ୍ଦିର ମାତ୍ର ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ୬ ମାସି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।  ଏହି ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଏକ ଜଳ କୁଣ୍ଡ ଅଛି ଯାହା ଛତିଶଗଡ଼ର ଅରଙ୍ଗ (Arang) ନାମକ ଏକ ଟାଉନ ସହ ଏକ ଟନେଲ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟ  

ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ ଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିର ବାଲି ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହାର ଏକ ଗର୍ଭ ଗୃହ ଓ ଏକ ମଣ୍ଡପ ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ସ୍ତମ୍ଭ ଲାଗିଛି । ନଗର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ଏହାର ଏକ ଗମ୍ବୁଜ ଅଛି । ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ଥିବା ଶିବ ବିଗ୍ରହର ଉଚ୍ଚତା ୧.୫ ଫୁଟ ଓ ଏହା ଭିତରକୁ ଯିବା ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଶୈବ ଦ୍ୱାରପାଳ ରହିଛନ୍ତି । ଗର୍ଭଗୃହରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ, ଗଣେଶ, ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅଛି । ମଣ୍ଡପର ସ୍ତମ୍ଭରେ ଭୈରବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ନର୍ତ୍ତକୀ, ସଂଗୀତଜ୍ଞ, ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରିଥିବା ଦେବୀ ଦୂର୍ଗାଙ୍କର ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିର ବାହାର ପାଖ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଗଜ, ଅଶ୍ୱ ଓ ନରମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି । ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଶିବ, ଗଜନ୍ତକ ଶିବ, ନୃସିଂହ, ରାଧା କୃଷ୍ଣ, ଗଣେଶ, ବରାହ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବ ଦେବୀଙ୍କର ଛବି ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି । ଏହା ସହିତ ଶିକାର, ଶିକାରୀ ଓ ଷଣ୍ଢ ଯୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
  
ମନ୍ଦିର ସମ୍ମୁଖର ନନ୍ଦୀ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି ଯାହା ମନ୍ଦିରକୁ ଜଗିଥିବା ଭଳି ଲାଗେ ।

ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନରେ ପୂରାତନ ମୂର୍ତ୍ତି ସବୁ ରଖାଯାଇଛି ଯାହା ଖୋଳିବା ସମୟରେ ମିଳିଥିଲା ।

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ 

ଏହି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରୁଥିବା ସ୍ଥପତି ନିଜ କାମରେ ଏତେ ମଗ୍ନ ରହୁଥିଲା ଯେ ନିଜ ଲୁଗାପଟା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ରହୁନଥିଲା । ମନ୍ଦିର କାମ ସାରିବା ପାଇଁ ଦିନ ରାତି କାମ କଲାବେଳେ ସେ ଉଲଗ୍ନ ହୋଇଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ । ଦିନେ ତାଙ୍କର ଭଗିନୀ ଖାଦ୍ଯ ନେଇ ଆସିଥିଲେ । ଭଉଣୀକୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଉଲଗ୍ନତା ଲୁଚେଇବା ପାଇଁ ଭାଇ ଛାତ ଉପରୁ କୁଣ୍ଡକୁ ଡିଆଁ ମାରିଦେଲେ । ଏହା ଦେଖି ଭଗିନୀ ମଧ୍ୟ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ପୋଖରୀକୁ ଡେଇଁପଡ଼ିଥିଲେ । ଉଭୟ କୁଣ୍ଡ ଓ ପୋଖରୀ ଅଦ୍ୟାପି ଅଛି । ପୋଖରୀକୁ ଅଧୁନା କଶର ତାଲାବ  କୁହାଯାଉଛି କାରଣ ସେ ଏକ କଳଶ ଧରି ଆସୁଥିଲେ ।    
ସେଠାରେ ଏକ କଳଶ ଭଳି ମୂର୍ତ୍ତି ଅଦ୍ୟାପି ଅଛି । 

ଅରଙ୍ଗ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିରର କୁଣ୍ଡ ସହିତ ଏହି ଲିକକାୟିତ ଲୁକ୍କାୟିତ ସୁଡଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଠାକାର କୁଣ୍ଡ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ସୁଡଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ସ୍ଥପତି ଯାଇ ଅରଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେ ପଥର ପାଲଟିଗଲେ । ସେଠାରେ ବନଦେବ ମନ୍ଦିର ତିଆରି ହୋଇଛି ।

ସେହି କୁଣ୍ଡ ଭିତରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ୨୩ଟି ପାହାଚ ଅଛି ଓ ପାଖରେ ଦୁଇଟି କୂଅ ଅଛି । ଗୋଟିଏ କୂଅରେ ଜଳ ସ୍ରୋତ କେବେ ହେଲେ ଶୁଖିଯାଏନି ।

ଗମନାଗମନ

ଭିଲାଇ ଚାରକୋଡର ଦେଓବାଲଦା ନାମକ ଏକ ଛୋଟ ଟାଉନରେ ଏହି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ସହିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ରେଲ ଓ ରାସ୍ତା ଜରିଆରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ।  
 
ରାସ୍ତା: ରାଜଧାନୀ ରାୟପୁରଠାରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ୨୦ କିମି ଦୂର ଓ ଭିଲାଇ ନଗରଠାରୁ ୧୫ କିମି ଦୂର । 

ରେଲ: ଏହି ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଦେଓବାଲଦା ଚାରକୋଦା ରେଲ ଷ୍ଟେସନ ଅଛି ଯେଉଁଠାକୁ ଲୋକାଲ ଓ ପାସେଞ୍ଜର ଟ୍ରେନ ଯିବା ଆସିବା କରେ । 

ଉଡ଼ାଜାହାଜ: ରାୟପୁରର ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ଏୟାରପୋର୍ଟରୁ ଏଠାକୁ ଯିବା ଆସିବା କରିହୁଏ ।

ଗ୍ୟାଲେରି

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ

List of Hindu temples in India
List of Shiva temples in India

ଆଧାର

ଛତିଶଗଡ଼ର ଶିବ ମନ୍ଦିର