ଭାରତୀୟ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରଣ
ଭାରତୀୟ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରଣ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟ ସହର ସମୂହକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ଭିବାଗ କରା ଯାଇଥାଏ । ଏହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବେତନ ଆୟୋଗ ଓ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବେଙ୍କ ର ମିଳିତ ସୁପାରିସ କ୍ରମେ ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ତାଲିକା କୃତ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା କର୍ମଚାରୀ ମାନଙ୍କୁ ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପ୍ରଦାନର ହାର ନିର୍ନାୟ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।  କର୍ମଚାରୀମାନେ ପାଉଥିବା ଏହି ଭତ୍ତା ଉପରେ ଆୟକର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆୟକରରୁ ରିହାତି ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଇଥାନ୍ତି । 

ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗର  ୨୦୦୮ ମସିହାର ସୁପାରିସ  ପୂର୍ବରୁ  ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ ୨ଟି ବିଷୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା । ପ୍ରଥମରେ ସହର ଭତ୍ତା ଅନୁସାରେ A-1,, A, B-1 ଓ B -2, ତଥା ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପାଇଁ  A-1, A, B-1, B-2 ଏବଂ  C.

ବର୍ତ୍ତମାନର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗଙ୍କ ସୁପାରିସ ଅନୁସାରେ CCA (Compensatory City Allowance) ପାଇଁ ଥିବା ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ହଟେଇ ନିଆ ଗଲା । ଆଗରୁ ଥିବା ଘର ଭଡା ଭତ୍ତା ପାଇଁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତନ କରି A-1କୁ X  , ଓ A, B-1, B-2 ଜାଗାରେ Y ଓ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ C ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀହୀନ ସହରକୁ Z କରାଗଲା  । ଏହି X,Y,ଓ Z ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଟାଇର -1 , ଟାଇର -2 ଓ ଟାଇର-3 ସହର କୁହାଯାଏ । 

୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ସହର , ପୁନେ ଓ ଅହମଦାବାଦ 'Y' ଶ୍ରେଣୀରୁ 'X'କୁ ଓ ଅନନ୍ୟ ୨୧ଟି ସହର 'Z' ଶ୍ରେଣୀରୁ 'Y'କୁ ୧, ଏପ୍ରିଲ , ୨୦୧୪ରେ ଉନ୍ନୀତ ହେଇଥିଲେ ।

ଏଇତିହାସିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
୨୦୦୮ରେ ଷଷ୍ଠ ବେତନ ଆୟୋଗ ସୁପାରିସ ଲାଗୁ ହେବା ଆଗରୁ ସହର ମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ଏହି ପ୍ରକାର ଥିଲା । ଏହା ୧୯୯୭ରେ ପଞ୍ଚମ ବେତନ ଆୟୋଗଙ୍କ ସୁପାରିସ ଭିତ୍ତିରେ ହେଇଥିଲା । ଚେନ୍ନଇ , ମୁମ୍ବାଇ, ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ କଲିକତାକୁ A-1 ସହର ଭାବେ ନିଆ ଯାଉଥିଲା । 2001 ଜନଗଣନା ପରେ ସହରର ମାନ୍ୟତାରେ ପରିବର୍ତନ କରାଗଲା  । 31 ଅଗଷ୍ଟ 2007ରେ ହୟଡେରାବାଦ , 21 ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ବାଙ୍ଗାଲୋରକୁ A-1 ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା ।

ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ପର୍ଜ୍ୟବେଶିତ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ 
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବେଙ୍କ (RBI) ସବୁ ସହରକୁ ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଭିତ୍ତି ରେ୬ଟି ଟାଇରରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲା । ତାହା ନିମ୍ମରେ ଦେଖା ଯାଇଛି ,

ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 List of cities in India
 List of million-plus agglomerations in India

ଆଧାର