ଐଶାଣେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର
ଐଶାଣେଶ୍ୱର ଶିବ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ୧୩ଶ ଶତକରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ପୁରାତନ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପୁରୁଣା ଭୁବନେଶ୍ୱରରସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀରାମ ନଗରର ମୁନିସିପାଲ କର୍ପୋରେସନ ଡାକ୍ତରଖାନା ପରିସରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ପଶ୍ଚିମ ପାଚେରି ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଥିରେ ନିରନ୍ତର ପୂଜା ହୋଇଥାଏ ଓ ଦେବ-ବେଦି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇଛି ।

ମନ୍ଦିର ପରିସର 
ଏଠାରେ ପୂଜିତ ଦିଅଁ ଶିବଲିଙ୍ଗଯାହାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଗୋଲାକାର ଯୋନିପୀଠ ଧାରକ ରହିଛି । ଜାଗର, ଜଳାଭିଷେକ, ରୁଦ୍ରାଭିଷେକ, ସଙ୍କ୍ରାନ୍ତି ଆଦି ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଶିବରାତ୍ରିର ୬ଷ୍ଠ ଦିନରେ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଏଠାକୁ ଅଣାଯାଇଥାଏ ।

ଇତିହାସ 
ଏହା କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ସପ୍ତରଥ ଶୈଳିରେ ତିଆରି ଯାହା ୧୩ ଶ ଶତକରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଓ ମେଘେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ସହ ଏହାର ସମାନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । କେତେକ ନିର୍ମାଣଶୈଳିରୁ ଏହା ଗଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦେଇ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାର ଆଭାସ ମିଳିଥାଏ ।

ନିର୍ମାଣ ଶୈଳି 
ଏହି ମନ୍ଦିର କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାରେ ଓ ଧୁସର ବାଲିପଥରରେ  ନିର୍ମିତ । "ତଳଜଙ୍ଘ" ଓ "ଉପର ଜଙ୍ଘ" "ଖାକରା ମୁଣ୍ଡି ଓ "ପିଠା ମୁଣ୍ଡି" ଶୈଳିରେ ନିର୍ମିତ । ପୀଠଟିରେ ତିନୋଟି ଆଧାର ରହିଛି ଯାହା ଖାକରା ମୁଣ୍ଡି ଶ୍ରେଣିରେ ସଜା ହୋଇଛି । ଅନୁରଥ ପାଗ ଶୈଳିରେ ଏହା ଉପରେ ପଦ୍ମ ତଥା "କାନିକା ପାଗ"ରେ ୧୦ ଗୋଟି ଭୂମି ଅମ୍ଳ ରହିଛି । ଦୁଇଟି "ଉଦ୍ୟତ" ସିଂହ ଏହାର "ଗଣ୍ଡି" ଓ "ରହପାଗ"ରେ ରହିଛନ୍ତି । "ଗଣ୍ଡି"ର ପାଦ ଦେଶରେ ସାମନା କାନ୍ଥରେ ଏକ ଛୋତ "ରେଖା ଅଙ୍ଗଶିଖର" ରହିଛି ।

ଦୁଆର ବନ୍ଧସବୁରେ ବାହାରୁ ଭିତର ଯାଏଁ "ପୁଷ୍ପ ଶାଖା", "ପତ୍ର ଶାଖା", "ଲତା ଶାଖା"ରେ ସଜା ହୋଇଛି । ଦୁଆରବନ୍ଧର ପାଦଦେଶରେ ଉଭୟ ପାଖରେ ଖାକରା ମୁଣ୍ଡିସବୁ ଅଛି । ଏଠାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ "ଲଲାଟବିମ୍ବ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀ" ଲଳିତାସନରେ ବସିଛନ୍ତି । ଦୁଆରବନ୍ଧର ଉପରେ ନବଗ୍ରହ'' ଶ୍ରେଣି ରହିଛନ୍ତି, ପ୍ରଟିଟି ଗ୍ରହ ଏକ ଆସନ ଉପରେ ଅଧୀଷ୍ଠିତ । "ସୂର୍ଯ୍ୟ" ଉଭୟ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି ଓ "କେତୁ" ଏକ ସାପ ହାତରେ ଧରିଥାନ୍ତି । ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱର ମୁନିସିପାଲ କର୍ପୋରେସନ ଦେଇ ପରିଚାଳିତ । ଏହା ଭଲଭାବରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇରହିଛି ।

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ 
 ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ତାଲିକା

ଟୀକା

ଆଧାର 
 

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର
ଓଡ଼ିଶାର ଶିବ ମନ୍ଦିର