ଜାପାନିଜ ଏନସେଫାଲାଇଟିସ
ଜାପାନିଜ ଏନସେଫାଲାଇଟିସ ବା ଜେଇ (Japanese encephalitis/ JE) ଏକ ମସ୍ତିଷ୍କର (brain) ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଯାହା ଜାପାନିଜ ଏନସେଫାଲାଇଟିସ ଭୂତାଣୁଦ୍ୱାରା (Japanese encephalitis virus) ହୁଏ । ଅଧିକାଂଶ ସଂକ୍ରମଣରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ କ୍ୱଚିତ କେଶରେ ଏନସେଫାଲାଇଟିସ (inflammation of the brain occurs) ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।  ରୋଗ ହେଲେ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା, ଜ୍ୱର, ବାନ୍ତି, ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦବ (confusion), ଅପସ୍ମାର ବାତ (seizures) ଲକ୍ଷଣମାନ ଦେଖାଯେ । ସଂକ୍ରମଣର ୫-୧୫ ଦିନ ପରେ ଲକ୍ଷଣ ବାହାରେ । 

କ୍ୟୁଲେକ୍ସ ପ୍ରଜାତିର (Culex) ମଶାଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗର ଭୂତାଣୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ଘୁଷୁରୀ (Pigs) ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଏହି ଭୂତାଣୁ ଥାଏ ।  ସ‌ହରତଳି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ଏ ରୋଗ ଦେଖାଯାଏ । ରକ୍ତ ଓ ସେରେବ୍ରୋସ୍ପାଇନାଲ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (cerebrospinal fluid) ପରୀକ୍ଷା କରି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । 

ଏହି ରୋଗର ପ୍ରତିଷେଧ ନିମନ୍ତେ ଜାପାନୀ ଏନ‌କେଫାଲାଇଟିସ୍ ଟିକା (Japanese encephalitis vaccine) ଦିଆଯାଏ ଯାହା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ବିପଦଶୂନ୍ୟ । ଅନ୍ୟ ପନ୍ଥାରେ ମଶା ନ କାମୁଡ଼ିବା ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ । ରୋଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଏହାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା  ନଥାଏ ଓ କେବଳ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଯତ୍ନ (Supportive care) ନିଆଯାଏ ।  ସାଧାରଣତଃ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଏ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସଂଖ୍ୟକ ରୋଗୀଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ସମସ୍ୟା ରହେ । 
 

ସାଧାରଣତଃ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିଆ (Southeast Asia) ଓ ପଶ୍ଚିମ ପାସିଫିକ (Western Pacific) ଅଞ୍ଚଳରେ ଜାପାନିଜ ଏନସେଫାଲାଇଟିସ ରୋଗ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୩ ଶହ କୋଟି (3 billion) ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି ।  ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୬୮,୦୦୦ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ଓ ୧୭,୦୦୦ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତି । ଅନେକ ସମୟରେ ରୋଗ ମହାମାରୀ (outbreaks) ଆକାର ଧାରଣ କରେ । ସନ ୧୮୭୧ରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସବିଶେଷ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ 

 
Centers for Disease Control and Prevention  Questions and Answers About Japanese Encephalitis
Australian government Department of Health and Aging, Japanese Encephalitis, 2012
UK Department of Health. (2006) Immunisation against Infectious Disease Chapter 20: Japanese Encephalitis
Japanese encephalitis resource library 
CDC Japanese Encephalitis Surveillance and Immunization — Asia and Western Pacific Regions, 2016, MMWR, June 9, 2017, 66(22);579–583

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ