ରେନ୍ ଗଜ୍
ଆକାଶରୁ  ଜଳ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିବାକୁ ବୃଷ୍ଟିପାତ ବା ବର୍ଷା କୁହାଯାଏ  । ମାତ୍ର ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଭାବରେ ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ  । ପୃଥିବୀରେ ଏପରି କେତେକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି ସେଠାରେ ପ୍ରାୟ ବର୍ଷ ସାରା ବର୍ଷା ହେଉଥାଏ  । ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କେତେବେଳେ କେମିତି କାଁ ଭାଁ ବର୍ଷା ହେଉଥାଏ  । ଏହି ବର୍ଷା ଉପରେ ଅନେକ କାମ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ  । ଠିକ୍ ରୂପେ ବର୍ଷା ହେଲେ ପୃଥିବୀରେ ପାଣିର ଅଭାବ ରହେ ନାହିଁ  । କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ନାହିଁ  । ସେଥିପାଇଁ କୌଣସି ଅଳରେ କେତେ ବର୍ଷା ହୁଏ ତାହାର ହିସାବ ରଖାଯାଏ । କୌଣସି ଅଳରେ ହେଉଥିବା ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଉପକରଣ ରହିଛି  । ଏହାକୁ ରେନ୍ଗଜ୍ ବା ବୃଷ୍ଟିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର କହନ୍ତି  । ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣକୁ ମିଲିମଟର, ବା ଇ୍ ଏକକରେ ମାପ କରାଯାଏ  ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ୩୦୦ ବେଳକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମାପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବାର ଜଣାପଡ଼ିଛି  । ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମାପ ଖୁବ୍ ପୁରୁଣା  । କୌଟିଲ୍ୟ ଲେଖିଥିବା ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ର ପୁସ୍ତକରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି  । ତେବେ ପ୍ରଥମେ ୧୬୬୨ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଖ୍ରୀଷ୍ଟଫର ରେନ୍ ଗୋଟିଏ ଆଧୁନିକ ରେନ୍ ଗଜ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହାଥିଲା ଗୋଟିଏ ଟିପିଙ୍ଗ ବକେଟ ରେନ୍ଗଜ୍  । ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରେନଗଜ୍ ବାହାରିଲାଣି  । ଗୋଟିଏ ମାନକ ରେନଗଜ ଯନ୍ତ୍ରରେ ୧୨.୫ ସେ.ମି.ରୁ ୨୦ସେ.ମି ବ୍ୟାସ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ୫୦ ସେ.ମି. ଲମ୍ବର ଗୋଟିଏ ତମ୍ବା ସିଲିଣ୍ଡର ରହିଥାଏ  । ଏହାର ମୁହଁରେ ସେହି ସମାନ ବ୍ୟାସର ଗୋଟିଏ କାହାଳୀ ଲାଗିଥାଏ  । ଏହି ତମ୍ବା କାହାଳୀଟିର ଗୋଜିଆ ପାଖଟି ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ କାଚ ଜାର୍ ବା ତମ୍ବା ପାତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ଲମ୍ବିଥାଏ  । କାହାଳୀଟି ତଳେ ରହିଥିବା ଛିଦ୍ରଟି ଅତି ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ  । ବର୍ଷାଜଳ କାହାଳୀରେ ପଡ଼ିବା ମାତ୍ରେ ତାହା ଏହି ଛିଦ୍ର ବାଟ ଦେଇ ଭିତର ପାଖରେ ଥିବା କାଚ ପାତ୍ରଟିରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇ ରହେ  । ସମୁଦାୟ ତମ୍ବା ସିଲିଣ୍ଡରଟିକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଟିଣ ଖୋଳ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ଏହି ଉପକରଣଟିକୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଭୂମିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ ସେ.ମି. ଉଚ୍ଚତାରେ ରଖାଯାଇଥାଏ  । ବର୍ଷା ସମୟରେ କାଚ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଜଳ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ତାହାକୁ ମାପ କରି ବୃଷ୍ଟି ପାତର ପରିମାଣ ନିରୂପଣ କରାଯାଏ  । ଏଥିପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାଚ ତିଆରି ମାପପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ  । ବର୍ଷା ପରେ ରେନ୍ଗଜରୁ କାହାଳୀଟି ବାହାର କରି ଆଣି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଏହି ମାପ ପାତ୍ରଟିରେ ଢାଳି ଦିଆଯାଏ  । ଏଥିରୁ ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ଜଣାଯାଏ  । 
ଆଉ ଏକ ରେନଗଜ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ  । ଏଥିରେ ବର୍ଷା ଜଳର ପରିମାଣ ମାପ କରାଯିବା ପରେ ତାହା ଚାର୍ଟ କାଗଜରେ ଆପେ ଆପେ ଲେଖି ହୋଇଯାଏ । ଏଥିରୁ କୌଣସି ଦିନର ବୃଷ୍ଟିପାତ ଜଣା ପଡ଼ିଯାଏ  । ଆମ ଦେଶର ସବୁ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର, କୃଷି ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ୫୦୦୦ରୁ ଅଧିକଟି ରେନଗଜ୍ ରହିଛି  ।

ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି