ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଦଳ-ବଦଳ
ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଦଳ-ବଦଳ ତତ୍ତ୍ୱ ସରାଞ୍ଚନାତ୍ମକର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ଯାହା Claude Lévi-Strauss ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାନବବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମତ ଅଟେ, ଯାହା ସମାଜରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ରହିଛି ।  ଏହି ପ୍ରକାରରେ ଔପଚାରିକ ଅଦଳ ବଦଳକୁ ମଧ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ବିବାହ ସମାରୋହରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ କନ୍ୟାକୁ ତା'ର ବାପାଙ୍କଦ୍ୱାରା ବର ପରିବାରକୁ ଦାନ କରି ଦିଆଯାଏ । 

ବିଗତ ବହୁ ବର୍ଷ ତମାମ ଧରି ଭାରତୀୟ ମହିଳା ମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ ଅନେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି । ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣ ଶୈଳୀ , ସ୍ୱାଧୀନତା , ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିରେ ବହୁ ଉତ୍ଥାନ ପତନ ଘଟିଛି । ଅତି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ମଧ୍ୟମ କାଳ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ଦ୍ରୁତ ଅବନତି ଘଟିଥିଲା । ସେମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଅଧିକାର , ଯାହା ପୁରୁଷମାନେ ପାଉଥିଲେ , ସେଥିରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯାଉଥିଲା । ଏପରିକି କୁସଂସ୍କାର ବଶତଃ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଠ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ବାରଣ କରାଯାଉଥିଲା ।

ସମାନତା
ସମାନତାର ସରଞ୍ଚନାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକଣକୁ (Lévi-Strauss) "ଲେବୀ ଷ୍ଟ୍ରାସ"ର ସଭ୍ୟକଥନରେ ରଖାଯାଇଛି : "ସମାନତାର ପ୍ରାଥମିକ ସରଞ୍ଚନା"। ଏଥିରେ ସେମାନେ ମୌସ (Mauss)ର ବିଚାରକୁ ଆଦୀମ ସମାଜରେ ଉପହାରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବାବଦରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରୂପରେ ଯୋଡିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଖାପାଖି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାରିବାରିକ ସମୂହ ବାହାରେ ସାଥିମାନଙ୍କ ଅଦଳ ବଦଳ ପାଇଁ ବର୍ଜନର ଭୂମିକା ରହିଥିଲା । ମହିଳାମାନଙ୍କ ପରିଣାମ ଅଦଳ ବଦଳ ଅପ୍ରତିସମ ରହିଛି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସେହି ମହିଳା ମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ରହିଛି ଯାହା ପାରସ୍ପରିକ ନୁହେଁ । ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ ସାମାଜିକ ସରଞ୍ଚନାଗୁଡ଼ିକ ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନର ମାମଲା ହେବା ବଦଳରେ ମହିଳା ମାନଙ୍କ ଉତ୍ପୀଡନକୁ ଏକ ସାମାଜିକ ନିର୍ମାଣ ରୂପେ ମାନିବା ପାଇଁ ଏକ ରୂପରେଖା ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

ବାଇବେଲ ପିତୃସତ୍ତା
ପ୍ରାଚୀନ ହିବୃ ସଂସ୍କୃତିରେ ପୁରୁଷମାନେ ମହିଳା ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କର ଅଦଳ ବଦଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଆହୁରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ପୁରୁଣା ନିୟମର ଆଖ୍ୟାନ ଦେଖାଯାଇଥାଏ, ଯଥା: ଜୋଶୁହ, ନ୍ୟାୟାଧୀଶ, ଶାମୁଏଲ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିବା କାହାଣୀ ସମୂହ । 

ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦୀକ କାଳରେ ଭାରତୀୟ ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା କଥା ଭାରତୀୟ ବେଦରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି ।  ପତଞ୍ଜଳୀ ଓ କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ପରି ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ୟାକରଣ ବିଷାରଦଙ୍କ ଲେଖାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ବୈଦିକ ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପରି ବିଦ୍ୟାଲାଭ କରୁଥିଲେ । ଋକ  ବେଦର ଶ୍ଳୋକରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ, ସେହି କାଳରେ ମହିଳାମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ବୟସରେ ବିବାହ କରୁଥିଲେ ଓ ନିଜ ପସନ୍ଦର ସ୍ୱାମୀ ପାଉଥିଲେ । ସେ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂବର ପ୍ରଥାଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ବର ଚୟନ କରିବା ବିଧି ରହିଥିଲା । ଏହାକୁ " ଗନ୍ଧର୍ବ " ବିବାହ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଋକ ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦମାନଙ୍କରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ "ଗାର୍ଗୀ"  ଓ "ମୈତ୍ରୀ"ଙ୍କ ପରି ଅନେକ ସାଧ୍ୱୀ ତଥା ବିଦ୍ୱାନ ମହିଳା ଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ,

ଅପରାଧିକ ଉପଚାର
ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ପାକିସ୍ତାନର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ  ଉଧାର (ରୂଣ) କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ପରି ଅପରାଧର କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଁ ଅଦଳ ବଦଳ କରାଯାଇପାରେ । ଏହି ଅଭ୍ୟାସକୁ ସ୍ୱରା (swara) କୁହାଯାଏ । ପାକିସ୍ତାନର ସମ୍ବିଧାନ ଏହାକୁ ୩ରୁ ୧୦ ବର୍ଷର କାରାବାସ ସହିତ ପ୍ରତିବନ୍ଧିତ କରିଥିଲା କିନ୍ତୁ, ଏହି ପ୍ରଥା ଏବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ରହିଛି ।

କଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ 
ପୁରୁଷ ସମ୍ବନ୍ଧ ମୁତାବକ ମହିଳା ମାନଙ୍କ ଅଦଳବଦଳ ଉପନ୍ୟାସ The Great Gatsby ଏବଂ Tropic of Capricornରେ ଏକ ବିଷୟ ରୂପେ ଦେଖାଯାଇଛି । ଏହି ବିଷୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଇଣ୍ଡିକେଟ ପ୍ରପୋଜାଲ ଓ ଅନ୍ୟ ମହିଳା-ବାର୍ଟର ଫିଲ୍ମମାନଙ୍କର ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ମହିଳା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ