କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟାତ ପ୍ରକଳ୍ପ , ଭାରତ
ଭାରତୀୟ କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟତ ପ୍ରକଳ୍ପ ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବେସରକାରୀ ଉଦ୍ୟୋଗ ସ୍ଥାପିତ ଓ ପରିଚାଳିତ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ । ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟତ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଲା କଲିକତା ମେଟ୍ରୋ । ଏହା ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଆରଭ ହେଇଥିଲା । ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ ଭାରତରେ ସର୍ବଧୁନିକ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ କଲିକତା ଓ ଚେନ୍ନଇ ପରେ ତୃତୀୟ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ।  ଏହା ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଆରଭ ହେଇଥିଲା । ଗୁରୁଗାଁ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ 2013 ନଭେମ୍ବରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା ଯାହା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସମ୍ପୂର୍ଣ ବେସରକାରୀ ମାଲିକାନାରେ ରହିଛି । ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମୋନୋରେଲ 7 ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୪ରେ ମୁମ୍ବାଇ ହାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା । ଅବଶ୍ୟ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୧୯୨୭ ମସିହାରେ ପଟିଆଲା ରାଜ୍ୟ ମୋନୋରେଲ ଟ୍ରେନ ଚଳୁଥିଲା ଓ ପରେ ତାହା ବନ୍ଧ ହେଇଯାଇଥିଲା । 

୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ସହର  ପରିବହନ ପଲିଶି ଅନୁସାରେ ୨୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସବୁ ସହରରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆ ଯାଇଥିଲା । ୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୧୪ରେ କେନ୍ଦ୍ର ସହରାଞ୍ଚଳ ଉନ୍ନୟନ ମନ୍ତ୍ରୀ ୧ ମିଲିୟନରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ସବୁ ଶଅରରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ଦେବା ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ସେହି ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ଭାରତର ୫୦ଟି ସହରରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସବୁ ସରକାର ଓ ବେସରକାରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ସମ ପରିମାଣ ସହଭାଗିତା ଭିତ୍ତିରେ ହେବାପାଇଁ ନିର୍ଣୟ ହେଇ ଏଥିପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ କୋଟି ତାଙ୍କର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ସହମତି ଦେଇଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତରେ 15ଟି ସହରରେ କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟତ ସୁବିଧା ରହିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ସହରରେ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ରହିଛି ।

ବସ କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟତ ପ୍ରକଳ୍ପ 
ନିମ୍ମ ସାରଣୀରେ ଭାରତରେ ଥିବା ବସ କ୍ଷୀପ୍ର ଯାତାୟତ ପ୍ରକଳ୍ପ (Bus Rapid Transit System (BRTS))ର କାର୍ଯ୍ୟ କାରିତା ଉପରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । 

 White background In service
 Green background Under construction
 Blue background In planning
 Yellow background Proposed but not planned
 Pink background Defunct

ମେଟ୍ରୋ ରେଳ 
ବର୍ତ୍ତମାନ 8ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଇଯାଇଛି । ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2016 ସୁଦ୍ଧା 324 କିଲୋମିଟର ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ଲାଇନ ସମ୍ପୂର୍ଣ ହେଇଥିବା ବେଳେ ଅନନ୍ୟ 520 କିଲୋମିଟରର  ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି 

ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଗଜର ଲାଇନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅହମଦାବାଦ ଛଡା ଅନନ୍ୟ ଜାଗାରେ ନିୟମିତ ଗଜ ଲାଇନ ନିର୍ମିତ ହେଇଛି । ଅହମଦାବାଦରେ ବ୍ରଡ ଗଜର ବ୍ୟବହାର ହେଇଛି । 
 White background In service
 Green background Under construction
 Blue background In planning
 Yellow background Proposed but not planned
 Pink background Defunct

1In operation Number of lines currently operating. Line is considered to be operating if services are running on at least one section.
2Planned Lines that are planned to b

ମୋନୋରେଲ 
ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ମୋନୋରେଲ ପ୍ରକଳ୍ପ ମୁମ୍ବାଇରେ ପ୍ରଚାଳନ ହେଇଛି ।  ଅନ୍ୟ  କେତେକ ସହର ପାଇଁ ପ୍ରକଳ୍ପ କାମ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ରହିଛି । 
 White background In service
 Green background Under construction
 Blue background In planning
 Yellow background Proposed but not planned
 Pink background Defunct

ହାଲୁକା ରେଳ 
Green background for the systems that are under construction. Blue background for the systems that are currently in planning. Yellow background for other proposed systems but no planning yet. Pink background for systems that are defunct.

ts.

ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କୋଚ କାରଖାନା

BEML Ltd 
BEML ବା ଭାରତ ଅର୍ଥ ମୁଭର ଲିମିଟେଡ ଜାପାନର ମିଶୁବିଶି କମ୍ପାନୀ ସହାୟତାରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ପାଇଁ କୋଚ ଓ ଅନନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ନିର୍ମାଣ କରେ ।

ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 List of rapid transit systems
 List of monorail systems
 List of tram and light-rail transit systems
 Skybus Metro
 High-speed rail in India
 Suburban rail in India

ଆଧାର

ଟୀକା