କାଂଗଳ ଶିଳାଲେଖ
କାଂଗଳ ଶିଳାଲେଖ  ଏକ 732 ମସିହାର ଜାଭାଜିଜ ସିଲଲେଖ , ଯାହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଜାଭାର ମାଗେଲାଙ୍ଗ ଋଜେଂସୀ , ସାଲେମସ୍ଥିତ କୁଡିଲୁବି ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଗୁରୁଙ୍ଗ ୱୁକିର ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଅବିଷ୍କୃତ ହେଇଥିଲା । ଏହି ଲେଖା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ପଲଲାୱା ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଜଣେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କ ନାମରେ ଥିଲା ଓ ସେ ସେଥିରେ ନିଜକୁ ମେଡଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳର ସର୍ବୋଛ ଶାସକ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।

ଲେଖନ ବିଷୟବସ୍ତୁ 
ଲେଖାରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କଦ୍ୱାରା କୁଞ୍ଜରକୁଞ୍ଜ ଦେଶରେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।ଏହା ଜାଭା ଦ୍ୱିପରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିବା କଥା ଲେଖା ଯାଇଛି । ଏଥିରେ ଜାଭା ବିଷୟରେ ଏହା ଏକ ଗଶଯ ଶ୍ୟାମଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ ରେ ପରିପୂର୍ଣ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଏଥିରେ ପୁଣି ଲେଖା ରହିଛି ଯେ ଯବଦ୍ୱୀପ ଅନେକ କାଳରୁ ବିଜ୍ଞ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ଶାସକ ରାଜା ସନ୍ନାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହାଉଥିଲା ଓ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଯାଇଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ସନ୍ନାଙ୍କ ଭଗିନୀ ସନ୍ନାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଞ୍ଜୟ ରାଜଗାଦି ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସଞ୍ଜୟ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ବିଦ୍ୟା , ସାମରିକ କଳାରେ ଧୁରନ୍ଧର ଥିଲେ ଓ ସାମରିକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ସେ ନିକଟବରତି ଅଞ୍ଚଳ ସବୁ ବିଜଯ କଳା ପରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଦି ସହ ଶାସନ କରିଥିଲେ । 

ଏହି ସିଲାଲେଖ "କୁଞ୍ଜରକୁଞ୍ଜ-ଦେଶ ",  ଯାହାର ଅର୍ଥ "କୁଞ୍ଜର ଅଞ୍ଚଳର ସନ୍ୟାସୀ "କୁ ଭୁଝାଏ , ତାକୁ ଆଧାରିତ କରିଥାଏ । ଏହି କୁଞ୍ଜରଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ମହାମୁନି ଋଷି ଅଗସ୍ୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥାଏ । ରାମାୟଣରେ ରାମ , ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁଞ୍ଜରରେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ  ଅଗସ୍ୟଙ୍କୁ ଭେଟିବାକୁ ଆସିଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । 

କୌତୁହଳର ବିଷୟ ଏହା ଯେ ସଞ୍ଜୟ , ସନ୍ନା ଓ ସନ୍ନାହ ନାମ ସବୁ ପରବର୍ତୀ କାଳରେ (16 ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ )ରଚିତ ଏକ ପୁସ୍ତକ "କରିତା ପରହୟଙ୍ଗନ "ରେ ମଦ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା 
 Sojomerto inscription (c. 725)
 Kalasan inscription (778)
 Kelurak inscription (782)
 Karangtengah inscription (824)
 Tri Tepusan inscription (842)
 Kedu Plain

ଟୀକା

ଆଧାର 
 Damais, L.C., 1952, 'Etudes d'épigraphie indonésienne, III, Liste des principales inscriptions datées de 1'Indonésie', Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient (Hanoi) XLVI: 1-103.
 Dowson, J., 1957, A classical dictionary of Hindu mythology. London: Kegan Paul.
 H. Kern, 1917, Verspreide Geschriften, deel VII. 's-Gravenhage: Nijhoff.
 J.J. Ras, 1994, ‘Geschiedschrijving en de Legitimateit van het Koningschap op Java' BKI 150-3 (1994): 518-38.

ବାହାର ଲିଙ୍କ 
 drawing of Canggal inscription

ଇତିହାସ