ବୁଦ୍ଧ ଜୀବନ ଚରିତ ଖୋଦିତ ହାତୀଦାନ୍ତ
ବୁଦ୍ଧ ଜୀବନ ଚରିତ ଖୋଦିତ ହାତୀଦାନ୍ତ' ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ନ୍ୟାସନାଲ ମ୍ୟୁଜିଅମ ଡେକୋରେଟିଭ ଆର୍ଟସ ଗ୍ୟାଲେରିରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଥିବା ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୋଟିକମ ଖୋଦିତ ହାତୀଦାନ୍ତ । ଦାନ୍ତଟି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ୫ ଫୁଟ ଲମ୍ବର ଏହି ଦାନ୍ତଟି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନର ୪୩ଟି ଘଟଣା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି ଯାହା ଦିଲ୍ଲୀ ଅଞ୍ଚଳର କାରିଗରଙ୍କଦ୍ୱାରା ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା ଅନୁମିତ ।

ବିବରଣୀ
୧୮ଶ ଓ ୧୯ଶ ଶତକରେ ଭାରତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାତୀଦାନ୍ତ ଖୋଦନ—ବର୍ମାକୁ ବାଦ ଦେଲେ ବିଶେଷ କରି ଦିଲ୍ଲୀ ଅଞ୍ଚଳରେ—ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା ।  ଆଫ୍ରିକୀୟ ହାତୀଦାନ୍ତରେ ତିଆରି ସମାନ ଧରଣର ହାତୀଦାନ୍ତ କାମ କଙ୍ଗୋର ଅଇଭରି କୋଷ୍ଟରେ  ଏବଂ ବେନିନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । 

ହାତୀଦାନ୍ତର କାମ ଭାରତରେ ଖୁବ ପୁରୁଣା ଏହାର ଆଧାର କାଳିଦାସଙ୍କ ମେଘଦୂତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଭାରତ ଭୂଖଣ୍ଡରୁ ମିଳିଥିବା ସର୍ବପୁରାତନ ହାତୀଦାନ୍ତ କାମ ତକ୍ଷଶିଳାଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଏକ ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ପାନିଆ ।  ରାଜକୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ମିଳୁଥିବାରୁ  ହାତୀଦାନ୍ତ କାମ ଆସାମ ଓ ମହୀଶୁରରେ ଉନ୍ନତିର ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ।

ଏହି ହାତୀଦାନ୍ତରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନଚରିତ ୪୩ଟି ମଣ୍ଡଳରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି ଯେଉଁଥିରୁ ପ୍ରଥମ ୨୫ଟି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମରୁ ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଣ ଯାଏ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଓ ତା' ପରର ୧୮ଟି ତାଙ୍କର ନିର୍ବାଣରୁ ମହାନିର୍ବାଣ ଯାଏ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ବଖଣାଯାଇଛି । ସମାନ ଧରଣର କାହାଣୀ ଚିତ୍ରଣ ପ୍ରତିମା ଓ ଛବିରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ତେବେ ଏହି ହାଟିଦାନ୍ତ କାମରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନର କେତେକ ନୂଆ କାହାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ, ଯଥା ଏକ ଚଢ଼େଇ ସାଙ୍ଗରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ଲଢ଼େଇ, ତାଙ୍କର ପଶିବଳିକୁ ବିରୋଧ, ଓ ମରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷା । ହାତୀଦାନ୍ତଟି ଉପର ଆଡ଼କୁ ଗୋଜିଆ ହୋଇଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନୋଟି ବିଦିତ ମୁଦ୍ରା "ଭୂମିସ୍ପର୍ଶ ମୁଦ୍ରା", "ଅଭୟମୁଦ୍ରା" ଏବଂ "ଧର୍ମଚକ୍ରପ୍ରଭାତନ ମୁଦ୍ରା" ଗୋଲାକାରରେ ଖୋଦିତ । ଏସବୁ ଫୁଲ-ଲଟା ଆଦି ସୂକ୍ଷ୍ମ କୋଟିକମ ହୋଇଛି ।

ଆଧାର 

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି
ନ୍ୟାସନାଲ ମ୍ୟୁଜିଅମ, ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀ
ହାତୀଦାନ୍ତ କାମ
ବୌଦ୍ଧ କଳା ଓ ଚଳଣି
ବୌଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପକଳା