ପାନ୍ନା ରାଜ୍ୟ
ପାନ୍ନା ବ୍ରିଟିଶ ଅଧୀନ ଭାରତର ଏକ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟ । ଏହା ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟର ପାନ୍ନା ଜିଲ୍ଲା ଭାବେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପରିଚିତ ହେଲା । 

ବୁନ୍ଦେଲଖଣ୍ଡ ଅଞ୍ଚଳ ଧୀନରେ ଥିବା ପାନ୍ନା ରାଜ୍ୟର ଆୟତନ 6724 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଏଥିରେ 1,008ଟି ଗ୍ରାମ ରହିଥିଲା । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ସହର ପାନ୍ନା  ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

ଇତିହାସ 

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ 1450 ମସିହାରେ ଏକ ରାଜ ଗଣ୍ଡ ଜନଜାତି ମୁଖ୍ୟଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏକ ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରାୟ 3 ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ପାନ୍ନା ସହରକୁ ବୁନ୍ଦେଲାର ରାଜପୁତ ମୁଖ୍ୟ ଛତ୍ରସାଲଙ୍କଦ୍ୱାରା ରାଜଧାନୀ ଘୋଷିତ ହେଇ ପାନ୍ନା ରାଜ୍ୟର ଅନୁସ୍ଥାନିକ ସ୍ଥାପନ ହେଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଛତ୍ରସାଲ ମୋଗଲ ସମ୍ବ୍ରାଜ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କରି ଚାଲିଆସିଥିଲେ । ସେ ମରଠା ପେଶୱାଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କରି ଏହି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିଥିଲେ । ସେ ଏହା ପରେ 1680 ମସିହାରେ ମହୋବା ରାଜ୍ୟ ବିଜୟ କରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ମିଶେଇ ଦେବା ପରେ ବୁନ୍ଦେଳଖଣ୍ଡ ଅଞ୍ଚଳର ସର୍ବାଧିକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶାସନ କରିଥିଲେ । 1732 ମସିହାରେ ଛତ୍ରସାଲଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରାଜ୍ୟ ତିନି ଭାଗ ହେଇ ଏକ ଭାଗ ତାଙ୍କର ଜାମାତା ପେଶୱା ବାଜି ରାଓଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା ।  

ଆଉ ଏକ ଭାଗ ପାନ୍ନାରେ ରାଜଧାନୀ ଥାଇ ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହାରଦେ ସାହଙ୍କୁ ମିଳିଲା । 19 ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପାନ୍ନା ବ୍ରିଟିଶ ଅଧୀନ ରାଜକୀୟ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଏହା ହାତରେ ନାଗଡ ଓ ସୋହାୱାଲ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଲା । ଏହାର ରାଜା ନିପତ ସିଂହ 1857 ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏହାର ପ୍ରତିଦାନରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଜା ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । .

1902 ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ବ୍ରିଟିଶ  ଭାଇସରାୟ ମହାରାଜା ମାଧୋ ସିଂହଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାକା ରାଓ ରାଜା ଖୁମାନ ସିଂହଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବାର ଅଭିଯୋଗରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି  ପ୍ରାଣଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ । 

1950 ମସିହା ଜାନୁଆରୀ 1 ତାରିଖ ଦିନ ମହାରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଯାଦୁବେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ସମୂହରେ ମିଶ୍ରଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ପ୍ରଥମେ ତତ୍ କାଳୀନ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ରହିବା ପରେ ନଭେମ୍ବର 1 , 1956ରୁ  ପୁନର୍ଗଠନ ହେଇଥିବା ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ପାନ୍ନା ଜିଲ୍ଲା ଭାବରେ ରହିଲା ।

ଶାସକ ବୃନ୍ଦ 
ଶାସକମାନେ ବୁନ୍ଦେଲା ରାଜପୁତ ବଂଶର ଥିଲେ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧୀନରେ 11 ତୋପ ସମ୍ମାନର ଅଧୀନତାରେ ଥିଲେ । .

ରାଜା 
 1675 - 1731                Bundela Rajput Raja Chhatrasal 
 1731 - 1739                Hardesah Singh                     (d. 1739) 
 1739 - 1752                Sabha Singh                        (d. 1752) 
 1752 - 1758                Aman Singh                         (d. 1758) 
 1758 - 1777                Hindupat Singh                     (d. 1777) 
 1777 - 1779                Anirudh Singh                      (d. 1779) 
 1779 - 1785                interregnum 
 1785 - 1798                Dhokal Singh 
 1798 - 1834                Kishor Singh                       (d. 1834) 
 1834 - 1849                Harbans Rai 
 1849 - 1869                Nirpat Singh                       (d. 1870)

ମହାରାଜା

ଆଧାର

ବାହ୍ୟ ଆଧାର 
  Media related to Panna State Panna State Commons category without a link on Wikidata  at Wikimedia Commons