କ୍ରନିକ ଟ୍ରମାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି
କ୍ରନିକ ଟ୍ରମାଟିକ ଏନସେଫାଲୋପାଥି ବା ସିଟିଇ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Chronic traumatic encephalopathy/ CTE), ପୂର୍ବ ପରିଚିତ ଡିମେନ୍ସିଆ ପୁଜିଲିସ୍ଟିକା (dementia pugilistica), ଏକ ସ୍ନାୟୁ ଅବକ୍ଷୟ ରୋଗ (neurodegenerative disease) ଯାହା ବାରମ୍ବାର ମୁଣ୍ଡ ଆଘାତ (head injuries) ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ହୋଇପାରେ । ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବ‌ହାରିକ ସମସ୍ୟା, ମନୋଦଶା ସମସ୍ୟା (mood problem) ଓ ଭାବନା ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦିଏ ।  ଆଘାତ ପାଇବାର ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ରୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । କ୍ରମଶଃ ଏହା ଖରାପ ଦିଗକୁ ଗତି କରି ସମୟ କ୍ରମେ ଡିମେନ୍ସିଆରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ ।  ଆତ୍ମହତ୍ୟା ସଙ୍କଟ ବଦଳିବା ସ୍ପଷ୍ଟ  ହୋଇନାହିଁ । 

ମୁଷ୍ଟି ଯୁଦ୍ଧ (boxing), ଆମେରିକାନ ଫୁଟବଲ (American football), ମଲ୍ଲ ଯୁଦ୍ଧ (wrestling), ତୁଷାର ହକି (ice hockey), ରଗବି (rugby) ଓ ଫୁଟବଲ/ସକ୍କର (soccer) ଭଳି କଣ୍ଟାକ୍ଟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ (contact sports) ପରଷ୍ପର ଭିତରେ ଧକ୍କା ଲାଗି ଆଘାତ ପାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ମିଲିଟାରୀ, ଘରୋଇ ହିଂସା (domestic violence) ଓ ବାରମ୍ବାର ମୁଣ୍ଡ ପିଟିବା ଯୋଗୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଙ୍କଟ ରହିପାରେ । ଏହି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ନିମନ୍ତେ ଆଘାତର ପରିମାଣ ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । ସଠିକ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କେବଳ ଅଟୋପ୍ସିରୁ (autopsy) ଜଣାଯାଏ । ଟ‌ଟୋପାଥିକୁ (tauopathy) ସ୍ନାୟୁ ଅବକ୍ଷୟ ରୋଗର ଏକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା କରାଯାଏ ।

ସନ ୨୦୧୮ ସୁଦ୍ଧା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ । ଅଧିକ ମୁଣ୍ଡ ଆଘାତ ଇତିହାସ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୩୦% ଲୋକଙ୍କର ଏହି ରୋଗ ହେବା ଦେଖାଯାଏ । 
ଜନସଂଖ୍ୟାର ହାର ହିସାବ ନାହିଁ । ସନ ୧୯୨୦ରୁ ପୁନଃପୋନିକ ମୁଣ୍ଡ ଆଘାତରୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଡିମେନସିଆ ପୁଜିଲିସ୍ଟିକା (dementia pugilistica), ପଞ୍ଚ ଡ୍ରଙ୍କ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (punch drunk syndrome) ନାମ ଦିଆଯାଉଥିଲା । କେତେକ ଖେଳର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏହି ରୋଗର ପ୍ରତିଷେଧ କରିବାକୁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉଛି ।

ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 
Acquired brain injury
Brain damage
Traumatic brain injury

ଆଧାର

ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍କ 

 McGrath, Ben, "The N.F.L. and the concussion crisis", The New Yorker, January 31, 2011. Includes an account of The New York Times''' and Alan Schwarz's editorial focus on CTE.
 Ward Joe, Williams Josh, Manchester Sam, "110 N.F.L. Brains", The New York Times, July 25, 2017.
 PBS Frontline'', "League of Denial", October 9, 2013.

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ