ମହାକାଳ ମନ୍ଦିର, ଦାର୍ଜିଲିଂ
ମହାକାଳ ମନ୍ଦିର (. Translation: The master of Kaal[time]) ଏକ ପବିତ୍ର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଯାହା ଭାରତରେ ଥିବା ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ଦାର୍ଜିଲିଂ ସହରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଶିବ (ହିନ୍ଦୁ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ)  ମନ୍ଦିର ।  ଦାର୍ଜିଲିଂ ଅବଜାରବେଟିଭ ପର୍ବତ (Observatory Hill) ଉପରେ ଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ୧୭୮୨ ମସିହାରେ ଲାମା ଡୋରଜେ ରିନଜିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହା ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଏକ ସମାହାରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ସହାବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ।

ଇତିହାସ

ଦୋରଜେ ଲିଙ୍ଗ ନାମକ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ମୋନାଷ୍ଟେରିକୁ ୧୭୬୫ ମସିହାରେ ଲାମା ଡୋରଜେ ରିନଜିଙ୍ଗ ତିଆରି କରେଇଥିଲେ ଓ ସେହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନରେ ମହାକାଳ  ମନ୍ଦିର ତୋଳା ହୋଇଛି । ପୂର୍ବରୁ ଲେପଚା ନାମକ ଏକ ଗୋଷ୍ଠିଙ୍କର ସେହି ସ୍ଥାନକୁ  ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ରୂପେ ମାନୁଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସେଠାରେ ଏକ ମୋନାଷ୍ଟେରି ତିଆରି ହେଲା ଓ ସେଠାରେ ଲେପଚା ଜାତି (Lepcha) ଓ ଭୁଟିଆ (Bhutia) ଲୋକମାନେ ମିଳିତ ଭାବରେ ଆରାଧନା କଲେ । ଦୋରଜେ-ଲିଙ୍ଗ
ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ୧୭୮୮ ମସିହାରେ ଗୁର୍ଖା ସୈନିକମାନେ ଅଧିକାର କରି ମୋନାଷ୍ଟେରି ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ ଓ ସମୟକ୍ରମେ ସେହି ସ୍ଥାନଟି ଅଧିକାଂଶ ନେପାଳୀ ହିନ୍ଦୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ  ହୋଇଗଲା । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ୧୭୮୨ ମସିହାରେ ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା  ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଲିଙ୍ଗକୁ ସୂଚିତ କରେ । ଉକ୍ତ ମୋନାଷ୍ଟେରି ୧୮୧୫ ମସିହାରେ ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ନେପାଳୀ (Gorkha invasion) ଆକ୍ରମଣରେ ଲୁଟ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧ ମାଇଲ ଦୂରକୁ ଏହା ଭୁଟିଆ ବୁସତି (Bhutia Busty) ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଉଠେଇ ନିଆଗଲା । ଏହାକୁ ଭୁଟିଆ ବୁସତି ମୋନଷ୍ଟେରି (Bhutia Busty Monastery) କୁହାଗଲା ।  ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି ଓ ଧାର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି ।    
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ଦୋରଜେ-ଲିଙ୍ଗ ମୋନାଷ୍ଟେରି  ସ୍ମରଣରେ ଦାର୍ଜିଲିଙ୍ଗ ନାମ କରଣ ହୋଇଛି ।

ମନ୍ଦିରମାଳା

ମହାକାଳ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ । ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଜାତି ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସବୁ ଭକ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି । କେତେକ ତୀର୍ଥ କରିବା ଆଶାରେ ଓ ଆଉ କେତେକ ବୁଲିବା ନିମନ୍ତେ ଯାଆନ୍ତି । ସେଠାକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ଦୁଇ ପାଖରେ ଓ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଘଣ୍ଟି ଓ ରଙ୍ଗୀନ ପତାକା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ । 
ସୁନା ଛାଉଣି ହୋଇଥିବା ତିନି ଲିଙ୍ଗ ତିନି ଠାକୁର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କର  ସୂଚନା ଦିଏ ।  ଲିଙ୍ଗ ପାଖରେ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ଅଛି । ହିନ୍ଦୁ ପୁରୋହିତ ଓ ବୌଦ୍ଧ ପୂଜକ ଏକା ସମୟରେ ପୂଜା ପାଠ କରନ୍ତି ।  
ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଏକ ଧଳା ସ୍ତୂପ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦିରର ମୂଳ ନିର୍ମାତା ଲାମା ଡୋରଜେ ରିନଜିଙ୍ଗ ମହାଶୟଙ୍କ ଭଗ୍ନ ସ୍ତୂପ ଅଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ କାଳୀ, ଦୂର୍ଗା, ସାତ କନ୍ୟା ଭଗବତୀ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣ, ରାମ, ସାଇ ବାବା, ହନୁମାନ, ପାର୍ବତୀ, ରାଧା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବ ଦେବୀଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ରହିଛି ।

ସ୍ଥାନ   

 
ମହାକାଳ ମନ୍ଦିର ଚୌରାସ୍ତା ପଛ ପାଖରେ ଅଛି ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଦାର୍ଜିଲିଙ୍ଗ ଟାଉନର ମାଲ ରୋଡ଼ ଅଛି । ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ଏକ ସରୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଯିବା ରାସ୍ତା ପଡ଼ିଛି ଯେଉଁଠାକୁ କେବଳ ଚାଲିକରି ଯାଇହୁଏ ।

ଭୌଗଳିକ ମହତ୍ୱ  
ଅବଲୋକନ ପାହାଡ଼ ସ୍ବତଃ ପତ୍ର ପୁଷ୍ପ ସବୁଜିମାରେ ଭରା ଯାହା ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଦେଖାଯାଏ । ସେହି ମନ୍ଦିରମାଳାରୁ ପୃଥିବୀର ତୃତୀୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶିଖର କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଘା ଦର୍ଶନ କରିହୁଏ ।

ଏହି ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 
 Chowrasta Darjeeling|
 Observatory Hill
 Bhutia Busty Monastery
 Dhirdham Temple

ଆଧାର

ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର