ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ
ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ବା ମା କ୍ଷୀର ବ୍ୟାଙ୍କ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯେଉଁଠାରେ ମା'ମାନଙ୍କର ବଳକା କ୍ଷୀରକୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ । ଜନ୍ମର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁପାଇଁ ମା କ୍ଷୀର ବହୁତ ଜରୁରୀ । କୌଣସି କାରଣରୁ ମା କ୍ଷୀର ନପାଇଲେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଯଥେଷ୍ଟ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ମିଳି ପାରିନଥାଏ ଓ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରୟାସ କରିଥାଏ । ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅନୁସାରେ ନିଜ ମାଠାରୁ କ୍ଷୀର ପାଉନଥିବା ଶିଶୁକୁ ଅନ୍ୟଠୁ ମା କ୍ଷୀର ଦିଆଯିବା ଜରୁରୀ ।

ଇତିହାସ 
ବାବିଲନିୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ୟୁରୋପର ଧନୀ ପରିବାରରେ ନିଜ ମା ଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟଏକ ନାରୀଦ୍ୱାରା ଶିଶୁର ଲାଳନପାଳନର ପରମ୍ପରା ରହିଥିଲା । ମା କ୍ଷୀରଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହି ପରମ୍ପରାରୁ ଆସି ଥାଇପାରେ । ଭିଏନା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଥିଓଡ଼ର ଏସେରିଚ ୧୯୦୨ରୁ ୧୯୧୧ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ କରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଶୋଧକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଯେ, ମା କ୍ଷୀର ଖାଇଥିବା ଓ ଖାଇନଥିବା ଶିଶୁର ଅନ୍ତନଳୀମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଜୀବାଣୁ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ଥିଲେ । ଏହି ନିସ୍କର୍ଷ ପାଇ ସେ ୧୯୦୯ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ବୋଷ୍ଟନ ଭାସମାନ ହାସପାତାଲଠାରେ ଆମେରିକାର ପ୍ରଥମ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା । କ୍ରମେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇ ଦୁଗ୍ଧ ଦାନ ବଢ଼ିଥିଲା । ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଗୁଣ୍ଡଦୁଗ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁଖାଦ୍ୟର ଉଦଭାବନ ପରେ ବିଶ୍ୱସ୍ଥରରେ ଦୁଗ୍ଧ ଦାନର ପରିମାଣ କମିଥିଲା । ଏଚଆଇଭି/ଏଡସର ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଗ୍ଧ ଦାନ କମ ହୋଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଉନ୍ନତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଯୋଗୁ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ୮ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ରଖାଯାଇପାରୁଛି ।

ଭାରତରେ ଥିବା ମାନବ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ 
 ୧୯୮୯ - ଏସିଆର ପ୍ରଥମ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁମ୍ବାଇର ଶିୟନ ହାସପାତାଲରେ ଆର୍ମିଡ଼ା ଫର୍ଣ୍ଣାଡେଜଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା
 ୨୦୧୩ - ପୁନେର ଡି ୱାଇ ମେଡିକାଲ କଲେଜଠାରେ ଯଶୋଦା ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
 ୨୦୧୩ - କଲିକତାର ଏସଏସକେଏମ ହାସପାତାଲରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସରକାରୀ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
 ୨୦୧୬ - ଅମରାବତୀର ଡ଼ ପଞ୍ଜାବରାଓ ଦେଶମୁଖ ମେଡିକାଲ କଲେଜରେ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
 ୨୦୧୭ - ଦିଲ୍ଲୀର ଲେଡ଼ି ହେଡିଙ୍ଗ ମେଡିକାଲ କଲେଜଠାରେ ବତ୍ସାଳୟ- ମାତୃ ଅମୃତ କୋଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
 ୨୦୨୨ - ଭୁବନେଶ୍ୱରର କ୍ୟାପିଟାଲ ହାସପାତାଲରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା

ଆଧାର

ଅଧିକ ପଠନ
 Kara W. Swanson, Banking on the Body: The Market in Blood, Milk, and Sperm in Modern America. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2014.
Newman, Susan; Nahman, Michal (2021). "Nurture commodified? An investigation into commercial human milk supply chains". Review of International Political Economy.

ବାହାର ଆଧାର
 Italian Association of Donor Human Milk Banks (2015) Survey of Italian Human Milk Banks. Retrieved from http://jhl.sagepub.com
 
 Nash, C., & Amir, L., (n.d.) Human Milk Banking: A Review. Retrieved from http://www.breastfeedingindia.com/breastfeeding/human_milk_banks.html
 Nagin, M. K., (2014). Human Milk Banks. Retrieved from http://breastfeeding.about.com/od/breastmilkpumpingcare/a/milkbank.htm
 Milk Banks. (n.d.). Retrieved from http://www.amazingbreastmilk.nhs.uk/support/milk-banks/