ମଣିଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ
ମଣିଲାଲ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀ (୨୮ ଅକ୍ଟୋବର ୧୮୯୨ - ୫ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୫୬) ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ।

ଜୀବନୀ 
ମଣିଲାଲ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ରାଜକୋଟରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ମୋହନଦାସ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଚାରିପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏକ ବଡ ଭାଇ ହରିଲାଲ ଏବଂ ଦୁଇ ସାନ ଭାଇ ରାମଦାସ ଏବଂ ଦେବଦାସ ଥିଲେ । ମଣିଲାଲଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବର୍ଷ ରାଜକୋଟରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୮୯୭ ମସିହାରେ ସେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦୁର୍ବାନ ଏବଂ ଜୋହାନ୍ସବର୍ଗରେ କିଛି ସମୟ ରହିଲେ ।

ସେ ଇଂରାଜୀ ଏବଂ ଗୁଜରାଟୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ଭାରତୀୟ ମତର ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ । ସେ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଫେରି ଦୁର୍ବାନର ଫିନିକ୍ସରେ ଗୁଜରାଟୀ-ଇଂରାଜୀ ସାପ୍ତାହିକ ପ୍ରକାଶନ ଭାରତୀୟ ମତାମତ ଛାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୧୮ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା, ମଣିଲାଲ ଗଣମାଧ୍ୟମ ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସେ ସମ୍ପାଦକ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୫୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ମତର ସମ୍ପାଦକ ରହିଥିଲେ । ଷ୍ଟ୍ରୋକ ପରେ ମଣିଲାଲ ଥ୍ରୋମ୍ବୋସିସ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପରି ମଣିଲାଲଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ସରକାର ଅନେକ ଥର କାରାଗାରକୁ ପଠାଇଥିଲେ ଯାହାକୁ ସେ ଅନ୍ୟାୟ ଆଇନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ । ୧୯୩୦ ମସିହା ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ୭୮ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ।

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ
୧୯୨୬ ମସିହାରେ, ମଣିଲାଲ ତାଙ୍କ ପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଫାତିମା ଗୋଲଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭଲ ପାଇଥିଲେ । ଫାତିମା ଗୁଜରାଟୀ ବଂଶର ଜଣେ ମୁସଲମାନ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କର ମତ ଜଣାଇ ଲେଖିଛନ୍ତି:

 ଯଦି ତୁମେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ରୁହ ଏବଂ ଫାତିମା ଇସଲାମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଗୋଟିଏ ଖଟରେ ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡା ରଖିବା ପରି ହେବ; କିମ୍ବା ତୁମେ ଦୁହେଁ ତୁମର ବିଶ୍ୱାସ ହରାଇ ପାର । ତା’ପରେ ତୁମର ପିଲାମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ୍?  ... ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ହୁଏତ କେବଳ ଫାତିମା ଯଦି ତୁମକୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ରାଜି ହୋଇପାରନ୍ତି । ବିଶ୍ୱାସ ଏକ ପୋଷାକ ପରି ଜିନିଷ ନୁହେଁ ଯାହା ଆମ ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ବଦଳାଯାଇପାରିବ ।

ମଣିଲାଲ ୧୯୨୭ ମସିହାରେ ସୁଶୀଳାଙ୍କୁ (୨୪ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୭ - ୧୯୮୮) ବିବାହ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ୩ଟି ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ।
 ବଡ଼ ଝିଅ ସୀତା ଧୁପେଲିଆ (ଖ୍ରୀ: ୧୯୨୮) ।
 ଅରୁଣ ମଣିଲାଲ ଗାନ୍ଧୀ (୧୯୩୪–୨୦୨୩), ପୁଅ ।
 ସାନ ଝିଅ ଇଲା ଗାନ୍ଧୀ ରାମଗୋବିନ (ଖ୍ରୀ: ୧୯୪୦) ।

ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ
ମଣିଲାଲଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଅରୁଣ ଏବଂ ଇଲା ମଧ୍ୟ ସାମାଜିକ-ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ । ସୀତାଙ୍କ ଝିଅ "ଉମା ଡି ମେସ୍ଥରୀ" ନିକଟରେ ମଣିଲାଲଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଜୀବନୀ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

ଆଧାର

ବାହାର ଆଧାର 

ଇଲା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର
 The African Activist Archive Project website has an Interview with Manilal Gandhi conducted in South Africa in September 1954 by George M. Houser. At the time he was editor of newspaper Indian Opinion and ran the Phoenix Settlement, both established by his father. There is also a 1947 photograph of Manilal Gandhi at the Community Church of New York, a September 1954 photograph of Mr. and Mrs. Manilal Gandhi at Phoenix Settlement and a 1954 photograph of Chief Albert Luthuli and Manilal Gandhi. Four issues of the newsletter Bulletin: Americans for South African Resistance has information about him: September 1952 issue, the 14 January 1953 issue, the 27 February 1953 issue, and the 1 March 1954 issue.

ବାହାର ଆଧାର 

୧୮୯୨ ଜନ୍ମ
୧୯୫୬ ମୃତ୍ୟୁ
ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ
ଭାରତୀୟ ସମ୍ପାଦକ
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରିବାର
ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ