ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି
ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି (ସଂକ୍ଷେପରେ ପାରଳା ଓ ଖେମୁଣ୍ଡି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ) ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସହର ଓ ମୁଖ୍ୟ ସଦର ମହକୁମା । ଏହା ୧୮୮୫ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପୁରାତନ ପୌରପାଳିକା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ | ଏହି ସହରର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ଓ ଏଠାରେ ସଉରା ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷୀ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ବସବାସ କରନ୍ତି | ସହରଟି ଓଡ଼ିଶା ଓ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ | ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀକାକୁଲମ୍ ଜିଲ୍ଲାର ପୁରୁଣା ପାଟଣା ସହର ଏହାର ଅତି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେତୁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଦ୍ବେତ ସହର ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ | ମହେନ୍ଦ୍ର ତନୟା ନଦୀଦ୍ୱାରା କେବଳ ସହରଗୁଡିକ ପୃଥକ ହୋଇଛି । ଅତୀତରେ ଏହା ଖେମୁଣ୍ଡି ଇଷ୍ଟେଟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା , ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ରାଜୁତି କରୁଥିଲେ। ଏହି ସହରଟି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଆ ସଂଗୀତକାର-କବି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ, ଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ଅଭିଧାନ ସଙ୍କଳକ ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ତତ୍ତ୍ୱବିତ ଗୋପୀନାଥ ନନ୍ଦ ଶର୍ମା, ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥଳୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା | ଏହି ସହର ଏହାର ଶତାବ୍ଦୀର ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିର, ମଠ, ପ୍ରାସାଦ ଏବଂ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ମାରକୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ |

ଭୂଗୋଳ

ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା 
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ,  ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୪୨,୯୯୧ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୫୦.୫୯% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୪୯.୪୧% ଜଣ ନାରୀ । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୬୮.୭୩% । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ -୩.୮୯% ପ୍ରତିଶତ କମ । ସେଥିରୁ ୩୮.୭୬% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୨୯.୯୭% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୧୦.୯୧% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।

ଇତିହାସ

ପର୍ଯ୍ୟଟନ

ଭାଷା 
ଏଠାର ସରକାରୀ ଭାଷା ଓଡ଼ିଶାର ସରକାରୀ ଭାଷା ଓଡ଼ିଆ ।

ଆଧାର 

ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲା
ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାର ଗାଆଁ ଓ ସହର