ସୁନ୍ଦରବନ
ସୁନ୍ଦରବନ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବ ବୃହତ ହେନ୍ତାଳ ବନ । ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ ଓ ମେଘନା ନଦୀର ଅବବାହିକାକୁ ନେଇ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର  ପ୍ରଗଣା ଜିଲ୍ଲାକୁ ଲାଗି ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳରେ ରହିଛି ୧୦ ହଜାର ବର୍ଗ କି.ମି. ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଏହି ସୁନ୍ଦରବନ । ଭାରତ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ସୀମାରେ ଅବସ୍ତିତ ଏହି ସୁନ୍ଦରବନକୁ ୟୁନେସ୍କୋ ପକ୍ଷରୁ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି । ସୁନ୍ଦରୀ ଗଛ ବା ବନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ସୁନ୍ଦରବନ ରଖାଯାଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ସୁନ୍ଦରୀ (ହେରିଟୈରା ଫୋମ୍ସ) ଗଛ ଏଠରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ପରିବେଶ 
ଏଠାରେ ଉଭୟ ମଧୁର ଜଳ ଓ ଲବଣ ଜଳ ରହିଛି । ଭାରତ ସୀମାକୁ ଲାଗିଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଗୀରଥୀ ଓ ହୁଗୁଳି ନଦୀର ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଯୋଗୁଁ ଏଠାରେ ମଧୁର ଜଳ ରହିଛି ।ଏଠାରେ ଥିବା ହେନ୍ତାଳବନର ଆକାର ୪୨୬୨ ବର୍ଗ କି.ମି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ସେଥିରେ ୨୩୨୦ବର୍ଗ କି.ମି. ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳାଶୟ ରହିଛି । ସୁନ୍ଦରବନ ହେଉଛି ନିମ୍ନ ବଙ୍ଗ ଅବବାହିକାର ଏକ ମାତ୍ର ଆବାସସ୍ଥଳୀ । ଏହାର ଆଖପାଖରେ ବହୁ ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି ।

ବୃକ୍ଷ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ 
ସୁନ୍ଦରବନ ନ୍ୟାଶନାଲ ପାର୍କ,ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଓ ଜୈବ ମଣ୍ଡଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ ıଏଠାରେ ରହିଛି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେନ୍ତାଳବନ । ୨୭ ପ୍ରକାରର ହେନ୍ତାଳଗଛ ଏଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହା ବ୍ୟତିତ ସୁନ୍ଦରବନ ହେଉଛି ମହାବଳ ବାଘଙ୍କର ସର୍ବ ବୃହତ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳୀ । ଏଠାରେ ବହୁ ବିରଳ ପ୍ରଜାତିର ବୃକ୍ଷ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଅଛନ୍ତି । ୪୯ ପ୍ରଜାତିର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ, ୫୩ ପ୍ରଜାତିତ ସରିସୃପ ଏବଂ ୨୬୦ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସେଥି ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ଜାଭାଦ୍ୱୀପରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିରଳ ଗଣ୍ଡା, ମଇଁଷି, ହରିଣ, ମାଙ୍କଡ଼, ଘଡିଆଳ କୁମ୍ଭିର, କଇଁଛ, ଅଜଗର ଓ ଡଲଫିନ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ବିରଳ ପ୍ରାଣୀ । ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ମହାବଳ ବାଘ ଏଠାରେ ହିଁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପରିସଂଖ୍ୟାନରୁ ସୁନ୍ଦରବନରେ ୪୦୦ ମହାବଳ ବାଘ ରହିଥିବା ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ଶୀତ ଋତୁରେ ବହୁ ବିଦେଶୀ ପକ୍ଷୀ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ।୧୯୭୭ରେ ସୁନ୍ଦରବନ ପରିସରରେ ୩ଟି ଅଭୟାରଣ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଆଧାର

ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
ସୁନ୍ଦରବନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

ବାହାର ତଥ୍ୟ

 
 Tiger Conservation Project on Sundarbans Tigers 
 Official Citation at World Heritage website
 Another Sundarban factfile 
 The Sundarban of Bangladesh: A Rich Biodiversity of the World's Largest Mangrove Ecosystem 
 Sundarban, Biosphere Reserve Information, UNESCO
 Sinking Sundarbans – Climate voices Greenpeace photo-essay
 RESEARCH ON WATER MANAGEMENT AND CONTROL IN THE SUNDERBANS, WEST BENGAL, INDIA Research on agricultural water management in the Sunderbans
 Sundarbans Aquafauna 
 Finfishes of Sundarbans
 Save The Sunderban 
 Sundarban Tour Details

 Nasa images: set 01  and set 2 

ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ
ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗ
ଭାରତର ଭୂଗୋଳ