ଭାଙ୍ଗ
ଭାଙ୍ଗ (ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ: भांग) ଏକ ପ୍ରକାର ନିଶା ଦ୍ରବ୍ୟ ଯାହା ଗଞ୍ଜେଇ ଗଛ (କାନାବିସ/ cannabis) ନାମକ ଏକ ଗଛରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ଓ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ମିଶେଇ ଏକ ମନଉତ୍ତେଜକ ଔଷଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଏ । କାନାବିସର ପତ୍ର ଓ କଢ଼ ନେଇ ଖଲରେ ରଖି ପୁଆ ସାହାଯ୍ୟରେ ବାଟିଦିଆଯାଏ/ପେଷ୍ଟ କରିଦିଆଯାଏ । ଏହି ମିଶ୍ରଣରେ ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ମସଲା ମିଶେଇ ଦେବାପରେ ନିଶା ପାନୀୟ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଏ ଯାହା ମଦ୍ୟପାନ ଭଳି କାମ କରେ ଓ ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ । ଲସିରେ ମିଶେଇ ଏହାକୁ ଲୋକମାନେ ପିଅନ୍ତି । ଭାଙ୍ଗରେ ଘିଅ ଓ ଚିନି ମଶେଇ ହାଲୁଆ କରନ୍ତି ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଲି ଆକାରରେ ତିଆରି କରନ୍ତି ଯାହାକୁ ହିନ୍ଦିରେ ଗୋଲି (କାଣ୍ଡି ବା ପିଲ୍) କ‌ହନ୍ତି । 

ଭାରତର ଗ୍ରାମୀଣ ଇଲାକାରେ କାନାବିସର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଥିବା ବିଚାର କରାଯାଏ । ଉପ‌ଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ଖାଇଲେ ଜ୍ୱର, ନାଳଝାଡ଼ା, ସନସ୍ଟ୍ରୋକ ଓ କଫ ଉପଶମ କରେ । ଖାଦ୍ୟରୁଚି ବଢ଼ାଏ ଓ ହଜମ କରାଏ । କ‌ହିବା ତୃଟିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଦେହକୁ ସତେଜ କରେ ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ 
ଭାଙ୍ଗକୁ ଏକ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବ୍ୟାପି ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଯାଉଛି ।

ଇତିହାସ
ପୁରାଣ ଯୁଗରୁ ଭାଙ୍ଗର ପ୍ରଚଳନ ଭାରତରେ ଅଛି ଓ ଏହା ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ । ସାଧୁମାନେ ଏହାର ଉତ୍ତେଜକ ଗୁଣକୁ ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ଭଗବାନ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇବା ନିମନ୍ତେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ରତ ହୁଅନ୍ତି । 

ସନ ୧୫୯୬ରେ ଜାନ ହୁଗେନ ଭାନ ଲିନସୋଟେନ (Jan Huyghen van Linschoten) ନାମକ ଜଣେ ଡଚ୍‌ଭଷୀ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଦିଗ ଯାତ୍ରାର ବିବରଣୀ ୩ପୃଷ୍ଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରେ ମିଶରର ହସିସ୍ (Hashish), ତୁର୍କୀର ବୋଜା (Boza) ଓ ବର୍ନାଭି (Bernavi) ଓ ଆରବର ବୁର୍ସଜ (Bursj) ଇତ୍ୟାଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିଲା ।

ଥୋମାସ ବାୱରେ (Thomas Bowrey)ଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗ ବ୍ୟବ‌ହାର ବିଷୟରେ ପ୍ରଥମେ ଲେଖିଥିବା କଥା ଐତିହାସିକ (Richard Davenport-Hines) ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 
 Desi daru
 Cannabis in India
 List of Indian beverages
 Spiritual use of cannabis
 Charas
 Thandai
 Lassi
 Siemieniotka

ଆଧାର

ବାହାର ଲିଙ୍କ

 "A Bit about Bhang" 
 Recipe: Bhang Lassi
 Hot-Buttered Bhang Recipe 
 "A Word from the Indian Hemp Drugs Commission" A 19th century British report on Bhang
 Special Featured Article on Bhang 
 "Recipe for Bhang-Elixir of life" 
 Bhang news page - Alcohol and Drugs History Society

ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ
ଖାଦ୍ୟ
୨୦୧୬ ରଥଯାତ୍ରା ଗଣସମ୍ପାଦନାରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ