ଏକସାଇଟେଡ ଡେଲିରିଅମ
ଏକସାଇଟେଡ ଡେଲିରିଅମ ଅନ୍ୟ ନାମ  ଏଜିଟେଟେଡ ଡେଲିରିଅମ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Excited delirium, also known as agitated delirium) ଏକ ବେମାରୀ ଯେଉଁଥିରେ ଏଜିଟେସନ (Agitation), ଡେଲିରିଅମ (delirium), ସ୍ୱେଦ ନିର୍ଗତ ଆଦି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ । ହିଂସାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ହିସ୍ଟେରିକାଲ ଶକ୍ତି (unexpected strength) ଓ ଅତିମାତ୍ରା ଶରୀର ଉତ୍ତାପ (very high body temperature) ଦେଖାଯାଏ । 
ରୋଗ ଜଟିଳ ହେଲେ  ରାବଡୋମାୟୋଲାଇସିସ, ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତ ପୋଟାସିଅମ (high blood potassium) ଦେଖାଯାଇପାରେ ।
 

ଏହାର କାରଣ ରୂପେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଔଷଧ ବ୍ୟବ‌ହାର (drug use) ବା ମାନସିକ ଅସୁସ୍ଥତାକୁ (mental illness) ଦାୟୀ କରାଯାଇଛି । ଦାୟୀ କରାଯାଇଥିବା ଔଷଧ ମଧ୍ୟରେ କୋକେନ, ମେଥାମ୍ଫେଟାମିନ (methamphetamine) ବା କେତେକ କାଥିନୋନସ (substituted cathinones) ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ‌ଯୋଗ୍ୟ । ମାନସିକ ରୋଗ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ଆଣ୍ଟିସାଇକୋଟିକ ଔଷଧ ହଠାତ୍ ବନ୍ଦ କଲେ ଏହି ରୋଗ ଟ୍ରିଗର ହୋଇଯାଏ । ଔଷଧ ବନ୍ଦ କଲେ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିବା ଡୋପାମିନ ସିସ୍ଟମରେ (dopamin system) କିଛି ଅସୁବିଧା ହେବା ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଆମେରିକାଲ କଲେଜ ଅଫ ଏମରଜେନ୍ସି ଫିଜିସିଆନ (American College of Emergency Physicians) ଏହି ରୋଗକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଡିଏସଏମ-୫ (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) ଓ ଆଇସିଡି-୧୦ (International Classification of Diseases) ଏହାକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଉନାହାନ୍ତି ।

ଉତ୍ତେଜିତ ରୋଗୀକୁ ପ୍ରଶାନ୍ତି (sedate) ଦେବାକୁ କେଟାମିନ (ketamine), ମିଡାଜୋଲାମ (midazolam) ଓ ହାଲୋପେରିଡୋଲ (haloperidol) ମାଂସପେଶୀ ଇଞ୍ଜେକସନ (injected into a muscle) ଦିଆଯାଏ । ଦେହରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପ ଥିଲେ ଦୃତ ଥଣ୍ଡା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଶିରାଭ୍ୟନ୍ତର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଓ ସୋଡ଼ିଅମ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ (sodium bicarbonate) ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ । ଆକ୍ରାନ୍ତ ରୋଗୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସଙ୍କଟ ୧୦%ରୁ କମ୍ ଥାଏ । ଏଥିରେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ହଠାତ୍ ହୃଦ୍‌ଘାତ ଯୋଗୁ ହୁଏ ।
 

ଏହି ରୋଗ କେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ପୁନଃପୁନ ହୁଏ, ତାହା ଅଜ୍ଞାତ ଅଛି । ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂସ ପୁରୁଷ ଓ ହାରାହାରି ବୟସ ୩୬ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ । ଏହି ରୋଗୀକୁ କାନୁନ ଅଧିକାରୀମାନେ ଟେଜର (tasers) (ଏକ ପ୍ରକାର ଇଲେକଟ୍ରିକ ସକ୍) ଓ ଦୈହିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ରୋଗ ସଦୃଶ ଏକ ରୋଗ ସନ ୧୮୦୦ରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା ଯାହାକୁ ବେଲସ ମାନିଆ (mania) କୁହାଯାଉଥିଲା ।  ଏକସାଇଟେଡ ଡେଲିରିଅମ ନାମଟି ସନ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିନଥିଲା ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ 

 Taser safety issues
 Positional asphyxia
 Sudden unexpected death syndrome
 Delirium tremens
 Stimulant psychosis

ଆଧାର 

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ