ହାଡ଼
ମଣିଷ ଶରୀରର ଛାଞ୍ଚ ଏକ କେତେଖଣ୍ଡି ହାଡ଼ର ଏକ କଙ୍କାଳ ଉପରେ ଗଠିତ। ସେ ସବୁ ହାଡମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ନାନାପ୍ରକାରର ଅନେକ ମାଂସପେଶୀ ଓ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତୁ ରହିଛି । ମଣିଷର ମଥାରେ ଯେଉଁ ଗେରୁ ଅଛି ତହିଁରୁ ଲାଙ୍ଗୁଳ ଭଳି କିଛି ଗେରୁରୁ ଅନେକ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତୁ ବାହାରି ସବୁ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କୁ ଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ତଡିତ୍ ପ୍ରବାହ ହୋଇ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରାଇ ଚଳାଇଥାଏ ।

ପ୍ରକାର 
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହାଡ଼ ମଣିଷ ଶରୀରରେ ରହିଛି ।

ଦାନ୍ତ 
ଡାକ୍ତରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତସବୁ ପରୀକ୍ଷା କରାଇ ନେବା ଦରକାର ଓ ଦାନ୍ତସବୁ ସଫାସୁତୁରା କରାଇ ନେବା ଦରକାର । ଦାନ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଫ୍ଳୋରିନ ଖୁବ୍ ଭଲ । ତେଣୁ ଫ୍ଳୋରିନ ଥିବା ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦରକାର ବା ଫ୍ଳୋରିନ ଥିବା ଦାନ୍ତମଜା ପେଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଦାନ୍ତ ଭଲ ରହେ । ବ୍ରସ ଅପେକ୍ଷା ଦାନ୍ତକାଠି ବ୍ୟବହାର ଉତ୍ତମ । ଯଦି ବ୍ରସ ବ୍ୟବହାର କରିବ ତା’ହେଲେ ନରମ ବ୍ରସ ଉପର ତଳକୁ ବା ବୃତ୍ତାକାର ଭାବରେ ବୁଲାଇ ଦାନ୍ତକୁ ମାଜିଲେ ତାହା ଘୋରି ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ତା ନ ହେଲେ ଦାନ୍ତ ଘୋରି ହୋଇ ଯାଏ । ଦାନ୍ତକାଠି ଭିତରେ ଶାଳ , କରଢ , ବାହାଡା ଓ ନିମ କାଠି ଖୁବ୍ ଭଲ । ଅପାମାରଙ୍ଗ ଦାନ୍ତକାଠି ଖୁବ୍ ଭଲ ଯେ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର । ରାମଦାନ୍ତୁଣୀ କାଠି ମଧ୍ୟ ଭଲ । ମାତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ପରେ ଏହା ମିଳିବା ଦୁଷ୍କର ହେଲାଣି । ପାନ ଖାଇଲେ ଦାନ୍ତ ଖରାପ ହୁଏ।

ଅନ୍ୟହାଡ଼ 
ହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜଙ୍ଘ ହାଡ଼ଟି ଭାରି ଟାଣୁଆ । ଏହି ଫିମାର ପ୍ରତି ବର୍ଗଇଞ୍ଚରୁ ଦେଢ ଟନର ଚାପ ସହ୍ୟ କରିଥାଏ । ସବୁଠୁ ସରୁଆ ଆଉ ଛୋଟ ହାଡ ହେଉଛି ଶରୀରର ମଝି କାନରେ ଥିବା ୩ଟି ହାଡ ଭିତରୁ ଷ୍ଟେପିସ୍ଟି ।

ଗଠନ 
ମଣିଷ ଶରୀରରେ ଯେତେ କାଲସିଅମ ଓ ଯେତେ ଫସଫରସ ଅଛି ତାର ୮୮ ଭାଗ ହାଡ଼ରେ ଅଛି । ଯେତେ କାଲସିଅମ ହାଡ଼ରେ ଅଛି ସେଥିରେ ଗୋଟାଏ ଛୋଟ ଘରକୁ ଅକ୍ଳେଶରେ ଚୂନ ଲଗାଯାଇ ପାରିବ । ଆଉ କେତେ ଫସଫରସ ଅଛି ସେଥିରେ ୨୨୦୦ ଦିଆସିଲି କାଠି ତିଆରି କରାଯାଇ ପାରିବ । ଶରୀରକୁ ଯେତେବେଳେ କିଛି କାମପାଇଁ କାଲସିଅମ ବା ଫସଫରସ ଦରକାର ପଡେ ସେତେବେଳେ ସେ ହାଡ଼ରୁ କିଛି କିଛି ନେଇଯାଏ ପୁଣି ସମୟ ଦେଖି ଜମା କରି ପକାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ 
ହାଡ଼ ମଣିଷକୁ କେବଳ ଛିଡ଼ାକରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ , ତା ଛଡା ଶରୀରର ଯେତୋଟି ମାଂସପେଶୀ ( ୬୫୦ଟି ) ଅଛି ସବୁ ପ୍ରାୟ ହାଡ଼କୁହିଁ ଆଶ୍ରାକରି ଥାଆନ୍ତି । ଗୋଟାଏ ପାଖ ହାଡ଼ ଧରି ରଖି ନ ଥିଲେ ମାଂସପେଶୀମାନେ ମୋଟେ କାମ କରି ପାରନ୍ତେ ନାହିଁ। ତା ଛଡା ହାଡ଼ର ଅସଲ କାମ ହେଲା ଦେହର ରକ୍ତରେ ଥିବା ନାଲି କୋଷମାନଙ୍କୁ ତିଆରି କରିବା । ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ଯକୃତ ଓ ପ୍ଲୀହା କିଛି କିଛି ପୂରଣ କରି ପାରନ୍ତି । ମାତ୍ର ଅଧିକାଂଶ ନାଲିକୋଷ ବା ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ହାଡ଼ ଭିତରର ମଜ୍ଜାରୁ ତିଆରି ହୁଏ । କେତେକ ହାଡ଼କ ଭିତରଟା ଏକଦମ ସ୍ପଞ୍ଜ ପରିକା । ସେଇ ହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନାଲିକୋଷ ଓ ଧଳାକୋଷ ତିଆରି ହୁଏ । ନାଲିକୋଷ ଶରୀର ପାଇଁ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ନିଆ ଅଣା କରେ ଓ ଧଳା କୋଷ ବା ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତକଣିକାମାନେ ଶରୀରର ମିଲିଟାରୀ ଫୌଜ ଭଳିଆ କାମ କରନ୍ତି । କୌଣସି ଜୀବାଣୁ ଇତ୍ୟାଦି ଦେହ ଭିତରକୁ ଆସିଗଲେ ଏଇ ଧଳା କୋଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ନାନା ଉପାୟରେ ମାରି ପକାନ୍ତି । ହାଡ଼ ନିର୍ଜିବ ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ। ହାଡ଼ କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଶରୀର ରକ୍ତହୀନ ହୋଇଯାଇ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯିବ । 

ହାଡ଼ ଏକ କାରଖାନା ଭଳି କାମ କରେ । ହାଡ଼ର ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରକାରର । ଏହାର ଭିତରଟା ପୋଲା । ତା ଭିତରେ ରକ୍ତର ବଡ଼ ବଡ଼ କେନାଲମାନ ଅଛି । ତାରି ଭିତରେ ରକ୍ତ ତିଆରି କାରଖାନା । ଏ ଗୁଡ଼ିକ ଭିତରୁ ଜଙ୍ଘ ହାଡ ଅଣ୍ଟା ହାଡ ଆଉ ପିଠି ହାଡମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏସବୁ ରକ୍ତ ତିଆରି କାରଖାନା ମାନ ଅଛି । ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏପରି ବଡ଼ ବଡ଼ କାରଖାନା ନାହିଁ ।

ଶରୀରର ହାଡ଼ ଭିତରୁ କେତେକ ଲମ୍ବା ହାଡ । କେତେକ ପତଳା ହାଡ ଓ କେତେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ହାଡ ଅଛନ୍ତି । ଏଇ ସମସ୍ତଙ୍କର
ସେଇ ପୋଲା ଭିତରଟାକୁ କେନସାଲାସ ହାଡ କହନ୍ତି । କମ୍ପେକ୍ଟ ହାଡ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ପରଦା ଅଛି । ତାକୁ ପେରିଅଷ୍ଟିଆମ କହନ୍ତି। ସେଇ ପରଦାଟା ନୂଆ ହାଡ କରାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗମ । ହାଡ଼ ଉପରେ ମାଡ ବାଜି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଏଇ ପରଦାଟା ଲାଗିପଡ଼ି ନୂଆହାଡ କରିପକାଏ ।</p>

ଶରୀର ଯେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ସେତେବେଳେ ହାଡ଼ ସବୁ ଏତେ ଟାଣୁଆ ନ ଥିଲୁ । ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଜନ୍ମ କେନାଲ ଦେଇ ଜନ୍ମ
ହେବାକୁ ହେଲେ ନରମା ହାଡ଼ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥିଲା ଯାହା ହାଡ ବେଶ ବଙ୍କେଇ ଆସି ଯାଇ ପାରେ । ଜନ୍ମ ନେଲା ପରେ ହାଡ଼ ବଢିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ ଓ ଶରୀର ବେଶୀ ବେଶୀ ଖାଇଥାଏ । କାଲସିଅମଦ୍ୱାରା ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ହାଡ଼ ବଢିଥାଏ। କ୍ୟାଲସିୟମ ଅଭାବରେ ହାଡ଼ ନରମ ହୁଏ ଓ ଅଷ୍ଟିଓ ମୋଲାସିଆ ବା ରିକେଟସ୍ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

ଅଣ୍ଡା , ଦୁଧ , ମାଛ , ମାଂସ ଇତ୍ୟାଦିରୁ କ୍ୟାଲସିୟମ ମିଳେ। ୧୦ରୁ ୧୧ ମାସ ଯାଏ ମଣିଷ ଶିଶୁ ଠିଆ ହୋଇ ଚାଲି ପାରେନା କାରଣ ସେ ଯାଏ ହାଡ଼ ମଜଭୂତ ହୋଇ ନ ଥାଏ । ତାପରେ ଶରୀର ୨୪ ୨୫ ବର୍ଷ ହେଲାଯାଏ ହାଡ଼ ବଢିଚାଲେ ଓ ଉଚ୍ଚତା ବଢେ। ହାଡ଼ର ବଢିବା ଶକ୍ତି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । କୈଶ୍ୱରାବସ୍ଥାରେ କରା ଯାଇଥିବା ବ୍ୟାୟାମ ହାଡ଼କୁ ବଢିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। </p>

ଉପାଦାନ 
ହାଡ଼ ଭିତରେ ପ୍ରାୟ ୧ କିଲୋଗ୍ରାମ କାଲସିଅମ ଅଛି । ଅଥଚ ଅଧଗ୍ରାମ ହେବ କାଲସିଅମ ଶରୀରର ରକ୍ତରେ ସବୁବେଳେ ଖେଳି ବୁଲୁଚି । ସେଇ ରକ୍ତର କାଲସିଅମ ଶରୀରର ବହୁତ କାମରେ ଲାଗେ । କେତେ କାଲସିଅମ ଓ ଫସଫରସ ଶରୀରର ରକ୍ତରେ ବୁଲିବ ତାହା ଶରୀରର ପାରାଥାଇରଏଡ ଗ୍ରନ୍ଥିର ରସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ । ସେ ଗ୍ରନ୍ଥିର ରସ କୌଣସି କାରଣରୁ ବେଶି ବେଶି ବାହାରିଲେ ହାଡ଼ରୁ କାଲସିଅମ ରକ୍ତକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ - ଫଳରେ ହାଡ ନରମା ହୋଇଯାଏ ଓ କେତେବେଳେ ଭାଙ୍ଗି ମଧ୍ୟ ଯାଏ । କାଲସିଅମ ଚାଲିଗଲେ ଫସଫରସ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ବେଶୀ କାଲସିଅମ ଓ ଫସଫରସ ରହିଲେ ବୃକକରେ ପଥର ହୋଇଯାଇ ବୃକକଟି ବେମାରିଆ ହୋଇଯାଏ ଓ ମଣିଷ ଯୁରିମିଆଁ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଇ ମରିଯାଏ। ଶରୀରରେ ପାରାଥାଇରଏଡ ଖୁବ୍ ଭଲ ଭାବରେ କାମ କଲେ ଏମିତି ଆଶଙ୍କା ନ ଥାଏ। ଶରୀର ବୁଢ଼ା ହୋଇଗଲେ ହାଡ଼ କାଲସିଅମକୁ ଧରି ରଖି ପାରେନାହିଁ, ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ନରମା ହୋଇଯାଏ, ଭଙ୍ଗୁର ପ୍ରବଣ ହୋଇଯାଏ । </p>

ହାଡ଼ଭଙ୍ଗା 
ଶରୀର ଯଦି କୌଣସିଠିଁ ଜୋରରେ ଠୋକର ଖାଏ ବା କେଉଁଠି ଉପର ଜାଗାରୁ କଚାଡି ପଡେ , ଆମ ଦେହରେ ସେତେବେଳେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଭଙ୍ଗାରୁଜା ହୋଇଯାଏ । ଅଳ୍ପ ଆଘାତରେ ହାଡ଼ ଅଳ୍ପ ବାଙ୍କିଯାଇ ଗୋଟାଏ ପାଖ ଚଡକିଯାଏ । ତାକୁ ଡାକ୍ତରମାନେ ଗ୍ରୀନଷ୍ଟିକ ଭାଙ୍ଗ କହନ୍ତି । କେତେବେଳେ ବା ପୁରାପୁରି ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଦିଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ । ସେତେବେଳେ ପୁରା ଭାଙ୍ଗ ଓ କେତେବେଳେ ବା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ ସେତେବେଳେ ତାକୁ କମ୍ମିନ୍ଯୁଟେଡ ଭାଙ୍ଗ କହନ୍ତି । ମୁଣ୍ଡ ହାଡ ବେଳେ ବେଳେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଭିତରକୁ ପଶି ଯାଏ । ତାକୁ ଡିପ୍ରେସଡ ଭାଙ୍ଗ କହନ୍ତି । ଏ ସବୁ ଭାଙ୍ଗ ହେଲାବେଳେ ଶରୀରର ଚମଡା କେତେବେଳେ କେତେବେଳେ କଣା ହୋଇଯାଇ ବାହାର ପବନ ସଙ୍ଗେ ହାଡ ଭଙ୍ଗାର ସଂଯୋଗ ରଖେ , ସେତେବେଳେ ଡାକ୍ତରମାନେ ତାକୁ କମ୍ପାଉଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗ କହନ୍ତି ଓ ବହୁ ଯତ୍ନ ସହକାରେ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି । ଚମଡା ଛିଣ୍ଡି ନ ଥିଲେ ଭାଙ୍ଗଟି ସିମ୍ପଲ ଭାଙ୍ଗ ବୋଲି ପରିଚିତ ହୁଏ ଓ ସହଜରେ ଚିକିତ୍ସା ହୁଏ। ଶଲ୍ୟ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ହାଡ଼ର ଭାଙ୍ଗକୁ ଯୋଡ଼ାଯୋଡି କରି ପ୍ଳାଷ୍ଟର କରି ଦିଅନ୍ତି । ଗୋଡ ହାଡ ବା ପିଠିହାଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଡାକ୍ତରମାନେ ପ୍ରାୟ ତିନିମାସ ପ୍ଳାଷ୍ଟର କରି ଦିଅନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଜାଗାର ହାଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ସାଧାରଣତଃ ଦେଢମାସ ପ୍ଳାଷ୍ଟର ରହେ ।

ରୋଗ 
ଏସବୁ ଆଘାତ ପାଇ ଭାଙ୍ଗିବା ଛଡା ଆଉ ଗୋଟାଏ ବେମାରି ହାଡର ଗଣ୍ଠିମାନଙ୍କରେ ହୁଏ । ସେ ହେଲା ଆର୍ଥ୍ରାଇଟିସ୍ ବେମାରି। ଏହା
ହେଲେ ହାଡ ଆଉ କାମ କରି ପାରେ ନା । ଗଣ୍ଠିମାନେ ଆଉ ଚଳନ୍ତି ନାହିଁ । 
ଅନ୍ୟ ଗୋଟାଏ ମାରାତ୍ମକ ବେମାରି ହେଲା କର୍କଟ ବେମାରି । ଥରେ ବାହାରିଲେ ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ନ ଥାଏ। </p>

ଚିକିତ୍ସା 
ଆଜିକାଲିକା ଅସ୍ଥିସଲ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ବହୁତ ଆଗେଇ ଗଲାଣି । ନାନା ପ୍ରକାରର ଭଲ ଇସ୍ପାତର କଣ୍ଟା , ସ୍କୃ , ପ୍ଳେଟ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ଭଙ୍ଗା ହାଡକୁ ଯୋଡ଼ା ଯାଇପାରୁଛି । ବେମାରିଆ ଗଣ୍ଠିକୁ କାଟି ବାହାର କରି ଦେଇ ନୂଆ ଇସ୍ପାତର ଗଣ୍ଠି ଲଗାଇ ଦେଇ ପାରୁଛନ୍ତି । ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର କୃତ୍ରିମ ହାତ ବା ଗୋଡ ଲଗାଯାଇ ପାରୁଛି ।

ଶରୀର ଅନ୍ତେ ହାଡ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଶରୀରର ସତ୍ତାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥାଏ । ମଣିଷର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ହାଡ, ଯାହା ହଜାର ହଜାର - ଏପରିକି କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ମାଟିତଳେ ବା ବରଫ ଭିତରେ ପୋତି ହୋଇ ରହି ଥିଲା ଏବେ ବାହାରୁଛି । ସେଥିରୁ ପୁରାତନ କାଳର ମଣିଷର ଆକାର ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ମିଳୁଛି।

ଆଧାର

ଅଧିକ ତଥ୍ୟ 

 Educational resource materials (including animations) by the American Society for Bone and Mineral Research
 Review (including references) of piezoelectricity''' and bone remodelling
 A good basic overview of bone biology from the Science Creative '''Quarterly

ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ