Baha Afrikaa
Baha Afrikaatti biyyoonni argman lakkoofsaan kudhan. Isaanis Keeniyaa, Taanzaaniyaa, 
Yugaandaa,  Ruwaandaa,  Buruundii,  Somaaliyaa,  Jibuutii,  Itoophiyaa,  Ertiraa  fi  Sudaaniidha. Baha Afrikaa  keessaa  naannoo  Gaafa Afrikaa  kan  daangeessan  Keeniyaa  fi  Sudaaniidha.

Teessuma lafaa
Haalli  teessuma  lafa  biyyoota  Gaafa  Afrikaa 
bakka sadiitti qoodama. Isaanis naannoolee ol ka’oo 
(gaarreenii fi pilaatoowwan), lafa dakee fi sulullan fa’a. Naannooleen gaarreenii fi pilaatoowwanii irra caalaatti Itoophiyaa keessatti argamu. Biyyoota kanniin hafan keessattis dabranii dabranii ni argamu. Naannoon lafa dakee ammoo baldhinaan Somaaliyaa keessatti argama. Jibuutii fi Ertiraattis qarqara qaama bishaanii Galoo Galaana Eedanii fi Galaana  Diimaatiin  daangeeffamutti  argama. Itoophiyaa  keessatti  naannooleen  lafa  dakee  gara  Kibbaa  naannoo  Booranaa, Baalee  fi  Harargee,  naannoo  Sulula  Qiinxamaa  Guddaan  fi  gara  dhihaatti  naannoo  Laga  Baaroo  irraa hanga  Laga Angarab  jedhamutti  baldhatee  argama. Sululli Qiinxamaa Guddaan biyya Sooriyaatii ka’ee Galaana Diimaa keessa qaxxaamuree Itoophiya  bakka  lamatti  addaan  qoodee  darbuun  biyyoota  kibba  baha Afrikaa  keessa  dabruun  hanga Moozaambikitti  fulla’a.  

Kana  malees,  naannoo  biyyoota  Gaafa  Afrikaa  daangessan  qaamman  bishaana’oo  gurguddoon Garba  Guddaa  Hindii,  Galoo  Galaana  Eedanii  fi  Galaana  Diimaadha. Laggeen  gurguddoon  naannoo  Gaafa  Afrikaatti  argaman  Laga  Abbayyaa,  Laga  Takkazee,  Laga Marab,  Laga  Baaroo,  Laga  Waabee  Shabalee,  Laga  Dawaa  fi  Laga  Gannaalee  fa’a.  Naannoo  kanatti harawwan  uumamaa  kanneen  akka  Hara  Shaallaa,  Hara  Laangannoo,  Hara  Danbal,  Hara  Abjaataa, Hara  Hawaasaa,  Hara  Turkaanaa,  Hara  Xaanaa  fi  kanniin  biroo  akkasumas  harawwan  nam-tolchee kanneen  akka  Hara  Qooqaa,  Hara  Malkaa  Waakkannaa  fi  Hara Fincaa’aa  fa’aa  ni  argamu.

Wabii
Jograafii