Kaarboonii
Cilayyaa ykn Kaarboonii Afaanonni Ingiliffaan (carbon) wahiyyoo lakkofsi suddawaasaa(Z) 6 ta'eedha.Iddoo bu'ee waltawaan saa "C"

Kaarbooniin amaalaa fi qabiyyee cilee waliin waan walfakkattuuf afaanoota baay'een yemmuu hikkamu karboonii ykn cilee jedhama. Qaama uumamaati. Balcii ykn Kiristaala Mogaa ykn daayimadii keessatti figiraafiitii keessatti argama. Akkasumas Wantoota karboonawoo ykn orgaanikii, kessatti kutaalee bineensotaa fi biqiltoota keessatti argama 

cilayyaa Daayi’oksaayidii ykn cilayyaa dachooksaayidii: Gaasii summii guddaa qabuu fi hafuura baafannaa industirii fi konkolaattota, akkasumas wantoota biroo hedduu keessatti argamu.

Kompaawundoota kaarboonii ykn Cilayyaa 

 Cilayyaa dachooksaayidii ykn kaarboon daayi’oksaayidii ykn Cilaayyaa dachoogubayyaa  (CO 2 ) .
 kaarboon leexaa oksaayidii ykn kaarboon monoksaayidii CO) .
 Alkene jedhamuun beekama
 Meetiin (CH 4 ), Iteeniin (C 2 H 6 ), Pirooppaan (C 3 H 8 ), Buuteen (C 4 H 10 ), Peenteen (C 5 H 12 ), ...
 Alkaayinii
 Eeteen (C 2 H 4 ), piroopiinii (C 3 H 6 ), biyuuteenii (C 4 H 8 ), penteen (C 5 H 10 ), ...
 Alkaayiin
 Eeteen (C 2 H 2 ), pirooppaan (C 3 H 4 ), biyuuteenii (C 4 H 6 ), penteen (C 5 H 8 ), ...

Xin-wanta
Kemistirii