Ciigoo
Ciigoon ummata Oromoo biratti tooftaa dubbii haala dhoksaa ta'een yeroo dabarsuun barbaadamu itti fayyadamuudha. Ciigooon jecha ykn gale ykn hima hiika mul’ataa fi dhokotaa of keessaa qabu	ta’ee kan himoota yaada Walqabataa qaban lamaan himamu dha.Ciigoon qaamota gurguddoo sadii of keessatti qabata isaanis; dubbii	dacha,soorgoo fi sookoo fa’a dha

Qaamoolee Ciigoo 
1.Dubbii dacha/sobbooqoo: dubbii dacha qaama ciigo ta’ee jecha , gaalee ykn hima ciigoo Sana keessatti hiika dhaanquu(hiika mul’ata fi dhokataa)

of keessatti qabatuu dha.

hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaafi isa itti aanu waliin xiinxaluu gaafata.

2.soorgoon: ciigoo keessatti ergaa ifaa yoo ta’u, qabiyyyee walalichaatiin tokko

waan ta’eef  argachuunsaa xiinxala sammmuu(gadi fageenyaan yaaduu)hin gaafatu.

3.Sookoo: sookoon immo hiika dhokotaa itti yaaduu gaafatu dha.

Hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaa fi isa itti aanurratti xiyyeeffachun kan barbaachisu  osoo hin taane hiika dubbiin dacha qofaasaa dhaabbatee kennuu xiiinxaluu dha. yommuu ciigoo tokkof sookoo isaa barbaannu dubbi dacha ciigoo sanaa irra deddeebinee sagaleessuu, sagalee jechootaa jijjiiruu dhaan (dheeressun, gabaabsuun, laaffisuun, jabeessuun) sagaleessuu gaafata.

Fakkeenyota ciigoo 

 Ani	buna hin dhugu garaa kutadheera 

Buna kee lammaffaa eegaa kutadheera 

Jecha dachaa :buna kee lammafaa 

Soorgooo: buna dhugaatii dhiiseera 

Sookoo:barakaa ykn bina kee 2ffa hin dhugu .

 Adaamaa	yoo deemtu Finfinneedhaa kaate 

Karaa kee gubbaatti Bishooftuu argite 

Jecha dachaa :Bushooftuu 

Sorgoo:Magaalaa Bushooftuu agarte 

Sookoo:Waan badaa ,fokkisa  agartee 

 Miila	lama qabdaaf mulka lama hin kortu 

Tokkuma filadhu hamma garaa hirtu 

Jecha dachaa:hamma garra hirtu 

Sorkoo :muka tokko filadhuu kori 

Sookoo :waan tokko hojjechuuf hin mamin 

 Daadhiis	ta’e farsoo hundarraa of eegaa 

Qulqulluu bishaaniii isa wayya dhugaa 

Jecha dachaa:Isa wayya dhugaa 

Soorgaa :bishaan wayya bishaan dhugaa 

Sookoo : waan dhugaa ta’e waayya ,dhugaa dubbachuu wayya 

 Hojjaa	hin bulchinaa mee fixaa bayeessa 

Wayyaaas miiccadhaa bareechaa addeessaa 

Jecha dachaa:addessaa

Soorgoo :qulqulleessuun adii godhaa 

Sookoo :ji’a ykn baatii 

 Mi’a	baate malee ofii nama hin hubuu

Bakka geessu hin beeknu inni  abbaa hin qabu 

Jecha dachaa:Inni abbaa hin qabu 

Soorgoo :kan eeyyuyyuu miti /mi’ichi abbummaa hin qabu 

Sookoo : inni abbaa dhalche hin qabu 

 Yoom	facaasuudhaaf lafa babbaqse 

Balleessumaaf jedhee ija qabee cabse 

Jecha dachaa: Ija qabee cabse 

Soorgoo :Ija masaaqulaa qabee cabse 

Sookoo:Agartuu( ija ) isaa qabee cabse 

 Kumsaan	kan Wallaggaa ,sheek Huseen kan Baalee 

Osoo bira jirruu hundumaa wallaalle 

Jecha dachaa:Hundumaa wallaalle 

Soorgoo :Waan hundumaa wallaalle /beekumsa dhabne 

Sookoo :Nama Hundumaa jedhamu wallaalle

 Garbuu	biyya shanan ,buna biyya Jimmaa 

Ni nyaatta ni dhugda siifan fida amma 

H.D :Siifan fida amma 

Soorgoo :siifan dhiheessa 

Sookoo :nama ‘’Siifan ‘’jedhamun dhiheessaa 

 Nutta	tolu jennee 

Harree manna baafne 

Jecha dachaa:Harree manaa baafne  

Soorgoo :harree beeyilada manaa manaa baafne 

Sookoo :xurii haxoofneee (qulqulleessine ).

Kanas ilaali
Tarree Ciigoo Oromoo

Wabii 
Afaan Oromoo