Leenca
Leenci bineensota gurguddoo gootummaan beekaman keessaa sadarkaa duraa irratti argama. Leenci Bineensa mootummaa Bineeldootaa Murna Lafee qabeeyyii Gita hoosiftootaa tartiba soorattoo foonii fi Warraa bashurreeyyii Qaccee deerroowwannii jalatti ramadamuudha. Sanyiiwwan adurree kunniiniin wantoota hedduun walitti dhiheenya qabu. Leenci sanyii adurree gurguddoo keessaa waan adda tahe tokko qaba. Kunis Leenci kormaanis ta’e dhaltuun barooduu danda’uu isaaniiti. 

Leenci tana dura ardiilee Awurooppaa, Eeshiyaa fi Afriikaa keessa jiraataa ture. Ammaan tana garuu biyyoota sahaaraa gadii keessatti qofa daangeeffamee jira. Waggoota diigdamman darban keessatti lakkoofsi leencaa %30 akka gad bu’e qorannnoon ni mul’isa. Leenci lakkoofsaan haga 300 ta’u biyya Hindi keessatti akka argamus ni himama. Haala ammaa kanaan lakkoofsaa isaa gad bu’aa deema taanaan yeroo gabaabaa keessatti dachii tanarraa akkuma Daaynoosarii dhabamuuf deema. 

Leenci rifeensa haphii qaama isaa haguugu qaba. Akkasumas eegeen isaa dheeraa yoo ta’u, gama fiixee irraayis rifeensa  yabbuu qaba. Halluun gogaa leencaa irra jiru daalacha dimimmisaadha. Kunis wayta bineensota adamsu osoo hin mul’atin wantoota barbaadu sanniinitti akka dhihaatu isa gargaara. Leenci Kormaan qaamni isaa akkaan guddaa dha. Fuula isaa irraayis rifeensa yabbuu dheeraa qaba. Rifeensi kun halluu garagaraa kan qabu yoo ta’u, qaama leencaa keessaa mataa, mormaa fi laphee isaa haguugee argama. Irgi leencaa akka malee jabaadha. Irgarraayis ilkaan jajjabaa 30 qaba. Ilkaan isaa kun lafee barbaade caccabsuu danda’a.

Leenca Kormaa 
Leenci gosa adurree guddaa keessaa amala addaa qaba. Yeroo hedduu gareedhaan jiraata. Gareen tokko miseensota haga 15 of keessaa qabaata. Garee kana keessa kormaan tokko qofatu jiraata. Kan hafan ilmoolee fi haawwan isaaniiti. Leenci Kormaan hoogganaa fi tiksee garee saniiti. Garee isaa mala garagaraatiin eega. Daggala keessaayis lafa 100m2 ta’u daangeessee keessa jiraata. Naannoo gareen leencaa tokko jiraatu bineensi tokkollee uggee itti hin dhihaatu. Bineensi daangaa isaa keessa seene lubbuun bahuu hin dandau. Leenci kormaan gootummaa fi jabina qabuun miseensota isaatiif kunuunsa ni godha. Garuu rakkoon isa mudatuun  hin oolamu. Keessattuu dullummaan yoo itti dhufte, leenci kormaan dargaggeessi biraa alaa dhufee isa ari’ee ofii isaatii mootii garee sanii ta’uu danda’a. Yeroo kanatti yoo barbaade ilmoolee kormaa duraanii irraa argaman ni ajjeesa. 

Leenci kormaan sababa guddina qaama  isaatiif jecha fiigee wanta nyaatamu adamsuun isa rakkisa. Dalagaan kun yeroo heddu kan warra dhalaati. Leencoonni dhalaan garee tokko keessatti argaman wal ta’anii tokkummaan waan adamasamu adamsanii gara garee isaanii fidu. Eegasii leenci kormaan humna jabaa qabutti fayyadamee morma qabee ajjeesa. 

Leenci tokko walqunnamtii hormaata geggeessuudhaaf waggaa sadi guutuu qaba. Garuu gara walhormaataa osoo in seenin dura gareen isaanii haala gaariin gurmaa’uu isaa mirkaneeffatu. Bal’ina lafaa isaaniif mijaawaa erga qopheeffataniin booda gara wal hormaataa seenu. Kana booda rimeeyni leencaa hanga ji’a 4 tura. Haati takkas yeroo tokkoon haga ilmoolee 6 dhaluu dandeessi. Ilmooleen dhalatan kunis gaafa duraan dhalatan ijaan waa argu hin danda’an. Kanniin keessaa walakkaa qofatu guddatee bakka gaha. Kan hafan garuu wayta maatiin isaanii waa adamsuuf biraa deeman bineensota biraatiin nyaatamaniiti du’u. Haawwonni garee tokko keessa jiran yeroma wal fakkaataatti waan ilmoo dhalaniif ilmoolee haadha biraatis yoo taate kunuunsanii mucha hoosisanii guddisu. Ilmooleen haga ji’a 6 guutanitti mucha hodhuu isaanii itti fufu.

Leenca dhalaa 
Leenci mooti bosona keessaati. Bineensi  uggee isatti dhihaatu hin jiru. Bineensi leenca adamsuuf ykn ammoo nyaachuuf jecha dhaqu tokkolleen hin jiru. Garuu waraabessi raqa barbaachaaf yeroo heddummaatee deemutti, leenca waa ajjeefatee soorataa jiru yoo arge miidhaa irraan gaha. Kanaan ala Sattawwaa fi Arbi ofirraa dhoorkuuf jecha luka isaaniitiin dhiitanii leenca miidhuu danda’u. Kan kanarraa hafe diinni jabaan leencaa ilma namaati. Gariin namaa akka aadaatti gootummaa ofii mul’isuuf jecha ajjeesa. Gariin ammoo lubbuu ofii tursiisuuf jecha naannoo ofii qulqulleessuuf leenca ajjeesa. 

Ilmooleen leencaa hanga gaafa of danda’anii socho’anitti mala waa ittiin adamasuu danda’aniin waliin baratu. Akkuma baruumsa ammayyaa irratti role play jedhamu, ilmooleen leencaas gariin isaanii kan adamsaman gariin ammoo kan adamsan ta’anii wal leenjisu. Haati waan kana teettee too’atti. Haala gaariin adamoo barsiisaa ilmoolee ofii bakkaan gayatti. Leenci garee tokko keessa jiru walii galuudhaafis ta’ee diina ofirraa ari’uudhaaf sagalee garagaraa baasu. Sagaleen isaanii kan yeroo heddu beekkamu garuu barooda isaaniiti. Sagaleen leencaa tokko haga kiiloomeetira 10tti dhagahamuu danda’a. Leenci harka furdaa qaba. Harka kana irraa ammoo qubaa fi qeensa akka ajaa’ibaa qara ta’an qaba. Kunis wayta deemuu fi adamsus hedduu isa gargaara. Akkaataan uumama lukaa fi harka isaa utaalchaaf akka mijaahu godhameeti kennameef. Leenci tokko yeroo tokkoon meetira 10 utaaluu danda’a.

Leenca Adii 

Ilmi namaa leenca bara dheeraaf dinqisiifataa akkasumas sodaataa jiraataa jira. Sababa sodaa kanaaf ilmi namaa leenca duguugee lafarraa fixutti jira. Leenci ilma namaa nyaatuuf jedhee hin ajjeesu. Garuu bosona keessaa wayta waan sooratu dhabu,  gara baadiyaa lafa namni jiraatu seenee beeyladoota manaa qabatee soorata.  Akka guutuu addunyaatti waggaa waggaan leenci ilma namaa haga 700 akka miidhu qorannoon ni mul’isa. Biyya Taanzaaniyaa keessatti qofa wagga waggaan namni 100 leencaan ajjeefama. Kanaaf jecha ilmi namaatis leenca ajjeesutti seene. 

Harraan tana Akka addunyaatti leenci bineensota badaa jiran keessatti galmaayee jira. Yeroo ammaa leenci haga 30,000 ta’u bosona keessa akka jiraataa jiru himama. Haala kanaan yoo deeme yeroo muraasa booda dhabamuu akka danda’u himamaa jira.
Addurree gurguddoo
Bineensotta
Deeroowwa
Bashurreeyyi
Hoosiftoota