Urt
Urt (Ahurti en basco, Urt en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo Baish Ador, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics dens la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789 mes en demorant restacada judiciàriament a la senescaucia de Came. Que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.

Las comunas tòcatocantas que son Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Briscós e Urcueit a l'oèst, Bardòs e Guishe a l'èst e Hasparn au sud.

Geografia

Predominància lingüistica

Las duas versions de la Carte des sept provinces basques montrant la délimitation actuelle de l'euscara en dialectes, sous-dialectes et variétés (Mapa de las sèt províncias bascas que muisha la delimitacion actuala de l'euscarà en dialèctes, sos-dialèctes e varietats) dessenhadas en 1863 per lo prince Loís Lucian Bonaparte que plaçan Urt hòra de l'aira bascofòna.

Lo Recueil de linguistique et de toponymie des Pyrénées (Recuelh de lingüistica e de toponimia deus Pirenèus) realizat en 1887 per Julian Sacaze que dona per Urt ua version en gascon, compausada d'ua traduccion de dus tèxtes mitologics, puish ua lista deus microtoponimes de la comuna. 

Le Recueil des idiomes de la région gasconne (Recuelh deus idiòmas de la region gascona) realizat en 1894 per lo lingüista Edouard Bourciez que dona per Urt ua version de la parabòla deu hilh prodigue traduita en gascon.

Segon V. Dubarat, « Urt que hè partida d'ua petita isla gascona dab Guishe, Came e Samas, que penetrè en País Basco e s'i implantè d'òra » (traduccion).

La mapa deu Pays Basque français (País Basco francés) dessenhada en 1943 per Maurice Haulon que hè paréisher la "démarcation actuelle entre la langue basque et les dialectes romans" (demarcacion actuau enter la lenga basca e los dialèctes romanics) e qu'enclutz la comuna d'Urt dens lo gascon.

Dens lo son libe Les Basques editat en 1955, lo bascològue Philippe Veyrin qu'analisa mei d'un aspects de l'istòria e de las tradicions deu Bascoat. Que presenta tanben lo limit enter lenga basca e dialècte gascon, en hasent estat de caduna de las ultimas comunas bascofònas. Qu'ajusta : « Totas aqueras localitats que sont sancerament bascas de lenga, hòra Urt e Bardòs a un cap, Mondòri a l’aute, vienudas mei qu’a miejas gasconas o biarnesas. » 

Segon la Morfología del verbo auxiliar vasco (Morfologia deu vèrbe auxiliar basco) establida per Pedro de Yrizar en 1970, Urt es pas situada dens l'aira bascofòna. 

Segon la mapa de Jacques Allières, la termièra lingüistica enter basco e gascon que passarè enter Briscós e l'Ador, au sud-oèst d'Urt, gascona.

Toponimia
La prononciacion qu'ei ['yrrt]. Las fòrmas ancianas que son Aurt en 1193, Hurt en 1242, Hurt (mapa deu començament deu sègle XVII, shens data, Urt (mapas de 1630, 1638, 1651), Hurt (mapa deu començament deu sègle XVIII, Urt (mapas de 1714 e de 1733) .

Dauzat qu'explica Urt ei probablament aparentat au basco ur, « aiga », que seré d'origina ibèra .

J.B. Orpustan qu'explica la preséncia de a- iniciau au sègle XII dens ua atestacion e dens la fòrma basca Ahurti qu'empacha d'interpretar lo nom com urte, « aigat ». lo nom que demòra inexplicat, mès d'origina versemblablament basca, vienuda benlhèu deu basco ahur, « curat, cau », probablament au sens topografic, o auta solucion, de aur, aurki « avant, davant », benlhèu dens lo sens d'ua posicion « avant », cap a l'Ador au nòrd-èst .

Istòria

Administracion

Demografia

Lòcs e monuments

Personalitats ligadas dab la comuna

Véder tanben
 Comunas deus Pirenèus Atlantics

Ligams extèrnes

 Sit oficiau
 Los monastèris benedictins d'Urt

Nòtas

Comuna deus Pirenèus Atlantics

Comuna deu Baish Ador
Comuna de Labord