Chinés
Lo mot chinés designa vulgarament un grop de lengas (lengas siniticas) apertenent a la superfamilha de las lengas sinotibetanas. Es una familha de lengas mutualament compreensiblas principalament parladas en China aital coma a Taiwan e Singapor.

Denominacions 
En mai del tèrme zhōngwén i a autras denominacions autoctònas per la lenga chinesa. La Republica Populara de la China (RPC) utiliza tanben lo nom hànyǔ (汉语 / 漢語, 'lenga dels Hans'). D'autra banda, la forma culta normalizada de la lenga se nomena normalament pǔtōnghuà (普通话 / 普通話, 'parlar comun') en China, del temps qu'a Taiwan la se coneis coma guóyǔ (国语 / 國語, 'lenga nacionala'). Un tresen tèrme per referir-se a la lenga estandarda es huáyǔ (华语 / 華語, 'lenga chinesa'), utilizat sobretot a Singapor, Malàisia e autras zònas d'Asia del Sud-Èst; tant «guóyǔ» coma «huáyǔ» son de tèrmes oficials per la lenga dins aquestes estats. Doncas, aqueles dos tèrmes son ambigus; del temps que «pǔtōnghuà» se fa referéncia solament a la varietat culta del mandarin oficial en la RPC, «guóyǔ» e «huáyǔ» se pòdon referir o a totas las lengas chinesas, o a varietats estandardizandas del mandarin.

En occitan, de manièra generala, s'utiliza lo tèrme 'chinés' per parlar de la lenga estandarda, malgrat que s'usa de còps lo tèrme mandarin per se far referéncia a aquel idiòma se la se vòl distinguir de las autre lengas chinesas. Las denominacions «mandarin» o «pǔtōnghuà» se lorcal utilizar amb compte, doncas que pòdon tanben inclure als dialèctes mutualament intelligibles que se parlan al nòrd, al centre e al sud-oèst de la China.

Istòria  

A l'origina son las lengas indigènas parladas pels chineses Han en China, e constituís una de las doas brancas de la familha de las lengas sinotibetanas. Apr'aquí un cinquen de la populacion mondiala, siá mai d'un miliard de personas, parlan una forma de chinés coma lenga mairala. Los locutors d'aquelas lengas son acostumats a las considerar coma variantas d'una sola lenga. 

Totun, per encausa de l'abséncia de compreneson mutuala entre las varietats, l'identificacion de las varietats de chinés coma "dialèctes" e non pas "lengas" es considerada inapropriada per d'unes lingüistas e sinologistas. Los chineses utilitzan lo tèrme fāngyán (方言) per parlar de las varietats del chinés e que se reverta mai que mai per "dialèctes", mas que significa pus precisament "topolèctes", es a dire "lo parlar del luòc", sens consideracion de se fan part o non de la meteissa lenga . Las lengas siniticas se destrian per un naut nivèl de diversitat, e mai que totas las varietats de chinés sián tonalas e analiticas.

Uèi lo jorn, la majoria de las classificacions fachas per aquelas lengas porgisson 7 a 13 grops regionals màgers basats suls desvolopaments fonetics des del chinés mejan. Lo grop amb mai de locutors es lo mandarin (amb apr'aquí 800 milions de locutors), seguit per lo min (75 milions, e.g. lo hokkien e lo teochew), lo wu (74 milions, e.g. lo shanghainés e lo wenzhounés) e lo yue (68 milions, e.g. lo cantonés). Aquels grops son pas intelligibles entre eles. Tanplan, cada grop se pòt deseparar en sosgrops et d'unes sosgrops dins lo meteis grop son pas tanpauc intelligibles entre eles.

Ça que la, existisson de zònas de transicion entre las varietats de sosgrops o grops desparièrs. Dins aquelas zònas, las varietas an de traches lingüistics pro similars e i a une intercompreneson limitada. Per exemple, lo xiang nòu amb lo mandarin del sudoèst, lo wu de Xuanzhou amb lo mandarin de la plana del fluvi Yangze, lo jin amb lo mandarin de las planas centralas, e las varietats divergissentas del hakka amb lo gan.

Diferentas lengas siniticas 
Las varietats del chinés pòden èsser classificadas en los grops seguents :
 Gan Chinese, lo còdi ISO 639 es gan
 Hakka Chinese, lo còdi ISO 639 es hak
 Huizhou Chinese, lo còdi ISO 639 es czh
 Jinyu Chinese, lo còdi ISO 639 es cjy
 Literary Chinese, lo còdi ISO 639 es lzh
 Mandarin Chinese, lo còdi ISO 639 es cmn
 Min Bei Chinese, lo còdi ISO 639 es mnp
 Min Dong Chinese, lo còdi ISO 639 es cdo
 Min Nan Chinese, lo còdi ISO 639 es nan
 Min Zhong Chinese, lo còdi ISO 639 es czo
 Pu-Xian Chinese, lo còdi ISO 639 es cpx
 Wu Chinese, lo còdi ISO 639 es wuu
 Xiang Chinese, lo còdi ISO 639 es hsn
 Yue Chinese, lo còdi ISO 639 qu'ei yue
Las varietats amb lo tèrme Min fan part d'una familha pus bèla del meteis nom.

Chinés estandard 
Per encausa de la diversitat lingüistica, las administracions de l'Empèri chinés de las dinastias Ming e Qing farguèron una lenga escricha comuna a partir de las varietats del nòrd de l'Empèri e que èra emplegada pels foncionaris, valent a dire los mandarins, d'ont aquela varietat a trach son nom actual. D'en prumièr, se basava sustot sus la varietat mièg-jornala parlada a l'entorn de Nanjing qu'èra la capitala dels Ming.

Uèi lo jorn, lo chinés estandard se basa sul dialècte de Pequin e çò dempuèi lo mitan del sègle 19 pendent l'epòca de la dinastia Qing. Es la lenga oficiala de China, la lenga oficiala de facto de Taiwan, e una de las lengas oficialas de Singapor. Los governaments de China e de Taiwan an per meta de que lo chinés estàndard venguèsse la lenga comuna de totes los locutors de las divèrsas lengas mairalas chinesas. Aital es utilizat per las agéncias governamentalas, pels mèdias e lenga de l'ensenhament.

Nòtas e referéncias

Ligams intèrnes 
 Mandarin estandard

Ligams extèrnes 
 Lexicòt occitan-chinés (un drin mensh de 500 arreviradas)

Chines
Chines
Chines
Chines
!