Tebas (Grècia)
Tebas (en grèc ancian Θῆϐαι, Thễbai, al plural, en grèc modèrne Θήβα / Thíva) es una vila grega de Beocia, sèti d'un dèma. 

Èra dins l'antiquitat l'una de las principalas ciutats de Grècia, e essent ligada a fòrça mites antics.

Demografia 
La vila comptava  en 2001, e  per l'ensems de la municipalitat.

Istòria

Antiquitat

La posicion centrala de Tebas, dins una region desprovesida de releu fasent la crosada naturala dels camins que ligavan lo golf de Corint e l’Atica cap a la Grècia centrala e a l’Eubèu: d’ont son importança economica e militara. 

La vila fuguèt fondada a l'edat del Bronze e foguèron escavats l'epòca miceniana, d'armas, d'ivòris e de tauletas d’escrituras.

Los periodes arcaïc e classic foguèron marcats per una rivalitat amb Atenas, coma pendent l'afar de Platèas. Vèrs 519, Tebas s’ataca a Platèus, que cercava a despolhar de son independéncia (aquela vila èra d’una liga diferenta qu'aquela que ligava las vilòtas agricòlas). Acceptava pas l’egemonia Tebasiana e se virèt cap a Atenas.
Platèas cercava d’en primièr a obtenir l’ajuda d’una armada lacedemoniana que plaçada jols òrdres de Cleomèn I se trapava alara dins la region, mas argüent de la longa distança que separaca la Beocia de Lacedemòna los esparts conselhèron als platèus de sollicitatr puslèu l’ajuda d’Atenas, mai pròche de lor territòri e mai capabla los defendre. La salvagardia de l’independéncia platèa venent fortificar la securitat d’Atenas, perque en cas de victòria de Tebas, las frontièras de son territòri se seriá aprochadas de l'Atica. 
Un arranjament pacific s’entrevei, de Corintians que se trobavan suls luòcs intervenent e venguèron arbitre per las doas partidas e limitèron los territòris. Aquò satisfaguèt los platèus sens mermar Tebas, mas las ambicions d'aquelas faguèron fracaç.
Luènh de clinar debans l’arbitratge qu'avián consentits s’ataquèron als atenians mas la ripòsta ateniana foguèt victoriosa. Platèa gardèt son territòri e quitament profeitèt d'aquela victòria d’Atenas.

Vèrs 506, Tebas ligada als beocians e als esparciats subiguèt a Euripes una novèla desfacha fàcia a Atenas.

Pendent las guèrras medicas, Tebas s'atraguèt l'ostilitat dels autres Grècs se liant als Perses menats per Xerxes I.

Pendent la Guèrra de Peloponès se liguèt a Esparta contra Atenas e faguèt pròva de crueltat cap als Platèus (la vila foguèt rasada en 427)

Al sègle IV, se liguèt a Atenas, Corint e Argos contra Epart pendent la guèrra de Corint (396-388). La Patz d'Antalcidas (o koiné eirena) foguèt signada en 387 AbC, atal acabant amb la guèrra.

En 382 foguèt presa per surpresa par un comandò esparciat que l'ocupèt fins a 379. 

De 379 a 374 Tebas resistiguèt als assalts d'Espart e la cacèt alara de Beocia. 

De 374 a 371 sometèt tota la Boecia al prètz d'exaccions: destruccion de Platèas, Tanagra e de Tespias.

De 371 (batalha de Leuctres) a 362 (mòrt d'Epaminondas) Tebas coneguèt son apogèu: es l'egemonia tebasiana. En 370 foguèt la primièra ciutat a envasir e pilhar lo territòri d'Espart dins l'istòria. Libèra la Messenia, refonda la ciutat de Messèna, relèva la vila de Mantinèa e fonda la ciutat de Megalopolis. De 366 a 364 trbolèt l'egemonia d'Atenas sus la mar Egèa lançant une flòta de 100 naus. Malaurosament per ela, aquela aventura s'acabèt amb la mòrt de son mai brilhant general (Epaminondas) mòrt a la victòria de Mantinèa (362). Lo segon melhor general de Tebas (Pelopidas) èra mòrt dos ans abans. 

Vencida a Queronèa (338) amb Atenas per Felip II, se revoltèt en 335 a la mòrt d'aquel darrièr e foguèt alara destruida per Alexandre.

Tornèt èsser bastida en 316 per Cassandre. Pasmens, Tebas jamai tornèt trobar sa plaça dominanta en Beocia. 

En 293, Demetrios I Poliorcèt assetèt Tebas. La vila tornèt trobar son independéncia en 287.

Periodes recentas

A partir del sègle IX, Tebas coneguèt una novèla periòda d'apogèu. Venguèt lo sèti de l' strategos de Grècia centrala.

En 1040, foguèt ravatjada pels Bulgars, puèi presa pels Normands en 1146. Rogièr II de Sicília i faguèt prene de sedoires que menèt amb el a Corfó e en Sicília introdusent atal en Occident l'industria de la seda.

En 1205, escasèt a Bonifaci de Montferrat que la daissèt a Oton de la Ròca. Tebas venguèt alara capitala del Ducat d'Atenas.

Del temps de la Grècia otomana, Tebas fuguèt suplantada per sa vesina Livadia.

Mitologia

Fondacions

Cadmos 

Segon la legenda, Zèus, un jorn, s'enamorèt d’Euròpa, filha del rei fenician Agenòr e de la reina Telefassa. Per evitar la jelosia de son esposa, Èra, Zèus se faguèt paréisser coma un taur blanc, puèi raubèt Euròpa per la menar fins a Crèta. Agenòr envièt alrar los seus filhs la cercar, amb per òrdre de tornar pas abans de l’aver trovada. LA quita Telefassa los acompanhèt.

Après un long e van periple que l’aviá menat a Ròdes e en Tràcia, l’un dels filhs, Cadmos arribèt en Focid. S'anèt Delfès per demandar conselh a la Pitia. Aquela li ordonèt de renonciar a sas recercas, de seguir la primièra vaca qu’encontrariá e de fondar une vila ont elle s’arretariá. Cadmos obesiguèt, e la vaca lo menèt fins en Beocia. Cadmos decidiguèt alara de la sacrificar a Atena. Envièt dels seus companhs per cercar de l’aiga pel sacrifici, mas un drac los massacrèt gaireben totes. Cadmos, furiós, lo combatèt e lo tuèt. Atena li apareguèt alara, e li conselhèt de semenar las dents del drac. Al luòc ont semenèt, d'òmes armats sorgiguèron de tèrra. Foguèron nomenats Esparts a causa del biais qu'avián estat creats. Cadmos, surprés de lor apareisson, lor getèron una pèira, e cadun cresent que la pèira aviá estat lançada par un dels autres, s'entretuèron. Sols cinc subrevisquèron: Equion, Udeos, Ctonios, Iperenòr, e Peloros. Cadmos fondèt amb eles une vila del nom de Cadmèa, ont se trapava de per abans d'unas vilòtas escampilhadas.

Tebas 
Fòrça ans mai tard, Amfion e Zetos tuèron lor oncle Licos, lo regent de la ciutat, e prenguèron lo poder. BAstiguèron alara una autra vila, en dejós de la Cadmèa, e fortifièron l'ensems en erigiguèron a l'entorn un barri traucat de sèt pòrtas. Nomenèron aquela segonda vila Tebas, en onor de Tebèa, una nimfa, filha del dieu flum Asopos que rajava près de la ciutat. La legenda vòl que per bastir la paret, Zetos levava peniblament las pèiras, alara qu'Amfion las levava sens pena, sonque mercé al son de sa lira.

Mites associats

Eveniments 
 Seguent los crimes d’Edip (murtre de son paire e maridatge incestuós amb sa maire), una epidèmia de pèste ravatjava sur la vila. Quand se demandèt conselh al devin Tiresias, aquel annoncièt que per liberar la vila de l’epidèmia, un descendent dels Esparts deviá se sacrificar. Menecèu se geta alara dels barris.
 Pendent la Guèrra dels sèt caps, Polinices ataquèt la vila amb sos aliats per tornar prene lo tròn ocupat per son fraire Eteocles. L’ataca s’acabèt per la mòrt de totes los atacants, levat Adrastes que capitèt a fugir mercé a la rapiditat de son caval, Arion.
 Los Epigones, filhs dels sèt caps, ataquèron la vila d'ans mai tard per venjar lors paires. Prenguèron la vila, tuèron Laodamas, filh d’Eteocles, e placèron Tersandres, filh de Polinices sul tròn.
 Tersandres, rei de Tebas a l’epòca de la Guèrra de Tròia fuguèt tuat per Telèf, rei de Misia, quand los Grècs ataquèron per error Misia cresent qu’èra la Troada. Son filh Tisamèn essent pas en edat de governar, la regéncia foguèt confiada a Penelèu que foguèt tuat en Troada per Euripil filh de Telèf.

Personnages 
 Acteon, falen de Cadmos, que fuguèt manjat pels seus cans.
 Semelèa, filha de Cadmos, que foguèt seduisida per Zèus e du'engendrèt Dionís.
 Los fraires Nictèu e Licos, que foguèron regents de la vila.
 Los bessons Amfion e Zetos, que fondèron la segonda partida de la vila.
 Eracles i nasquèt, son paire Amfitrion s’essent refugiat a Tebas après que foguèt exiliat; après una victòria contra los Minians, Creon li donèt sa filha aïnada, Megara.
 Edip, que deulirèt la vila de l'Esfinx, tuèt son paire Laïos, e esposèt sa maire Jocasta.

Monstres 
 L'Esfinx, que devorava totes aqueles que trobavan pas la solucion a son enigma.
 La Mandra de Teumesses, que devorava cada mes un enfant tebasian.

Reis legendaris de Tebas 

 Cadmos, fondator de la ciutat
 Pentèu, falen del precedent, escartèt son oncle del poder e venguèt rei
 Polidòr, oncle del precedent, venguèt rei a la mòrt d'aquel
 Nictèu, sògre del precedent, venguèt regent a la mòrt de Polidòr
 Licos, fraire de Nictèu, que li confia la regéncia
 Labdacos, filh de Polidòr, accediguèt al tròn un còp adult
 Licos, de nòu regent a la mort de Labdacos
 Amfion e Zetos, falen de Nyctèu e filh de Zèus, tuèron Licos e prenguèron lo poder
 Laïos, filh de Labdacos, foguèt caçat de Tebas pels precedents e tornèt prene lo tròn a lor mòrt
 Creon, conhat del precedent, recuperèt lo tròn a sa mòrt
 Edip, filh de Laïos, ignorava son ascendéncia e venguèt rei per aver sacat de la vila de l'Esfinx
 Eteocles, filh del precedent
 Creon, venguèt regent a la mort d’Eteocles e de son fraire Polinices
 Laodamas, filh d'Eteocle, venguèt rei un còp adult
 Tersandre, cousin del precedent, atacava la vila e prenguèt lo poder
 Penelèu, venguèt regent a la mòrt de Tersandre
 Tisamèn, filh de Tersandre, venguèt rri un còp adult
 Autesion, filh del precedent
 Damasicton, falen de Penelèu, venguèt rei après la partença d’Autesion
 Ptolemèu, filh del precedent
 Xantos, filh del precedent; a sa mòrt, los Tebasians abandonèron lo sistèma monarquic;

Notas e referéncias

Annèxes

Articles connèxes 
 Beocia
 Mitologia grèga
 Eracles
 Cadmos
 Antiòpa
 Edip

Bibliografia 
 Francis Vian, Les Origines de Thèbes : Cadmos et les Spartes, C. Klincksieck, coll. « Études et commentaires », París, 1963.

Ciutat de Grècia antica