Romanch
Lo romanch (lms. romanche; autonim: rumantsch) es una de las quatre lengas oficialas de Soïssa. Es reconegut despuei 1938 e es una lenga oficiala despuei 1996. Se parla unicament dins lo canton dels Grisons, a l'èst de Soïssa.

La denominacion de la forma estandarda del romanch es lo romanch grison (rumantsch grischun).

Classificacion 
Es una lenga romanica, del grop retoromanic; es fòrça pròche dal ladin e dal friolan.

Difusion 
L'aira de difusion del retoromanic dont lo romanch s'es constantament restrencha dempuèi la Nauta Edat Mejana.

Dialectologia 

Lo romanch es pas una lenga unifòrma. Lo romanch es dividit en cinc dialèctes principals: sursilvan, sutsilvan, surmiran, puter e vallader. Cadun d'aqueles dialèctes a sos pròpris caracteristics fonologics, lexicalas e gramaticalas. Pasmens, dempuèi las annadas 1980, una forma estandardizada de la lenga, apelada Rumantsch Grischun, es estada desvolopada per unificar los diferents dialèctes e facilitar la comunicacion escricha e orala entre los locutors del romanch. 
 I a una varietat estandard, lo rumantsch grischun.
 I a cinc dialèctes diferents avent sa pròpria escritura codificada:
 lo sursilvan, per 13 879 locutors natius dins la region dau Ren Anterior;
 lo sutsilvan, per 571 locutors natius dins la valada dau Ren Posterior;
 lo surmiran, per 2 085 locutors natius dins las valadas d'Albula e de Julier;
 lo puter per 2 343 locutors natius en Nauta Engadina;
 lo vallader per 5 138 locutors natius en Bassa Engadina.
Lo puter e lo vallader forman amassa lo sosgrop engadinés o rumantsch ladin. Cau pas confondre aqueu sosgrop amb la lenga romanica parlada en Sud-Tiròl, apelada tanben ladin e que fa partida dal mesme ensemble retoromanic.

Exemples de tèxtes

Cantic soís : «Psalm svizzer» 
En l'aurora la damaun ta salida il carstgaun,
spiert etern dominatur, Tutpussent!
Cur ch'ils munts straglischan sura,
ura liber Svizzer, ura.
Mia olma senta ferm,
Mia olma senta ferm Dieu en tschiel,
il bab etern, Dieu en tschiel, il bab etern.

Er la saira en splendur da las stailas en l'azur
tai chattain nus, creatur, Tutpussent!
Cur ch'il firmament sclerescha en noss cors
fidanza crescha.
Mia olma senta ferm,
Mia olma senta ferm Dieu en tschiel,
il bab etern, Dieu en tschiel, il bab etern.

Ti a nus es er preschent en il stgir dal firmament,
ti inperscrutabel spiert, Tutpussent!
Tschiel e terra t'obedeschan
vents e nivels secundeschan.
Mia olma senta ferm,
Mia olma senta ferm Dieu en tschiel,
il bab etern, Dieu en tschiel, il bab etern.

Cur la furia da l'orcan fa tremblar il cor uman
alur das ti a nus vigur, Tutpussent!
Ed en temporal sgarschaivel
stas ti franc a nus fidaivel.
Mia olma senta ferm,
Mia olma senta ferm Dieu en tschiel,
Il bab etern, Dieu en tschiel, il bab etern.

Fabla : «La Volp e la Graula» 
La fabla de la Volp e la Graula de Jean de La Fontaine en sursilvan, amb una revirada en occitan; la meteissa dins los dialectes Sutsilvan e Rumantsch Grischun.

Galariá

Referéncias

Inventari de lengas
Lenga romanica
Lenga de Soïssa
Lenga SVO
Lenga flexionala
Lenga sillabica