Psicò
Psicò () es un film d'oror american en blanc e negre realizat per Alfred Hitchcock, sortit en 1960. Es son 47n long mestratge, inspirat pel roman Psycho de Robert Bloch e que l’senari foguèt escrich pel jove scenarista Joseph Stefano. La musica de film foguèt compausada per Bernard Herrmann. 

Aqueste film màger dins la filmografia d'Alfred Hitchcock es coseiderat coma un cap d’òbra del suspens e aucèt Anthony Perkins al reng d’estela del du cinèma. Jòga Norman Bates, un jovent perturbat, proprietari d'un vièlh ostal en tresplomb del motèl qu’es tanben proprietari, e ont Marion Crane (Janet Leigh), una conductriz en fugida, aurà astre tragic dins una scèna de docha passada a la posteritat. Un investigator privat (Martin Balsam), puèi l'amant e la sòrre de Marion (Vera Miles), Ven a sa recerca.

Suspens e oror se conjugan per aténher lor paroxisme al moment ont lo misteriós murtrièr es fin finala descobèrt.

Psiscò faguèt l'objècte de tres seguidas, totas amb Anthony Perkins, realizadas 1983, 1986 e 1990. En 1998, Gus Van Sant ne filmèt une remake plan per plan amb Vince Vaughn (Norman Bates) e Julianne Moore (Lila Crane). La seria Bates Motel evòca l'enfança de Norman Bates.

Sinòpsi 
Un divendre de decembre après dinar, Marion Crane e Sam Loomis s’encontran a l’amagat de lor coneissença dins una cambra de l’ostelaria Adam, a Phoenix (Arizòna). Divorciat, Sam deu pagar una pension alimentària a son anciana femna e tanben tornar los deutes de son paire, alara que sonque ten un pichona quincalhariá. La situacion financièra dels dos amants lor permet pas d'envisatjar lo mariadatge: pòt pas garantir una vida pro aisida a Marion, secretària, que viu mal aqueste amor cantonat a d’encontras furtivas.

De retorn a son trabalh, Marion assistís a una transaccion immobiliària entre un ric client texan, Tom Cassidy, e son patron, George Lowery, l’encarga de depausar a la banca 40000 $. Tornant a çò d’ela puslèu que de passar a la banca, plega sos afars e quita la vila en veitura per rejónher Sam a Fairvale, amb l'argent que li aviá estat confiat.

Avent rotlat d’oras fins al jorn colcar, s’arrèsta de costat per passar la nuèch dins son veïcul. Es desrevelhada per un patrolhaire de la rota que li fa un contraròtle, li remembra qu'i a un dangièr de dormir atal al bòrd de rota e li conselha de cercar un motèt. Intrigat per la nerviositat de la joventa, nòta lo numèro de la placa e decidís de la seguir. A l'estapa seguenta, Marion escacbia de veitura, per prudéncia. Paga en espècias los  demandats, susprenent lo vendeire qu’es tant aviada. Remarca que son escambi es pasmens observat de luènh pel policièr, çò que fa son accion inutila. 

Tornada sus la carrièra, conduch sempre mai nerviosa fins a la nuèch que cai un auratge de chavanas que li fa prene una rota segondària. Apercep alara un motèl e decidís de s’i arrestar per passar la nuèch. Marion es l'unica clienta del motèl tengut per Norman Bates e sa maire. Marion decidís de mentir sus son identitat, e se presenta coma Marie Samuels. Norman atribuís a Marion una cambra vesina de son burèl, puèi, manifestament jol gaubi de la joventa, l'invita a partejar amb el un repai rapid qu’i a pas de restaurant a proximitat. 

Marion, fatigada e los quilomètres al volant, accèpta. Norman la daissa sola, per anar cercar de que manjar dins l’ostal de sa maire que ten al tresplomb del motèl. Marion ara sola dins lo silenci, entend clar una conversacion viva: Norman se disputa amb sa maire qu’agrada pas ver son filh amb una femna. Tornant amb lo repai, li demanda d’excusar sa maire « qu’es malauta » e parla del, de son passatemps, la taxidermia. Norman viu de segur qu’es jos  la man de sa maire, e aquesta discussion fa prene consciéncia a Marion que sa fugida es pas une solucion. Norman li prepausa de demorar encara un pauc al motèl, mas Marion refusa, e per inatension, dona son nom verai. 

De retorn dins sa cambra, Marion pensa tornat l’argent al patron, e se desvetís per prene una docha, pendent que Norman l'obsèrva depuèi son burèl per un trauquet dins la paret. Alara qu'es encara sota sa docha, una misteriosa vielha, que la silota demora amagada pendent tota la scèna, se ronça dins la sala e escotèla Marion avant de desaparéisser. Marion agoniza unas minutas, son sang s’espandís dins la banhadoira, s’agripa al ridèl coma assag de s'arrapar a la viada e acaba per per arrancar lor ridèl que los cinglons se desfason un a un e morís. Norman, espaventat, descobrís del murtre, mas lèu recòbra, neteja la docha e lèva meninosament totes los rèstes del crime e del passatge de Marion. Amassa totes los afars d’ela, amb, sens lo saber, l'argent panat amagat dins un jornal plegat. Nega enseguida la veitura de la joventa, amb lo còrs dins la mala dins una sanha a l’entorn.

Unes jorns après lo murtre, Lila, preocupada pel silenci de sa sòrre, contacta l'amant d’aquesta, Sam Loomis, e tanbe encontra un invetigator privat, Arbogast, engatjat pel patron en cerca de sos 40000 dolars. Arbogast, avent disculpat Sam e Lila dins la disparicion de Marion e de l'argent, enquèsta sistematicament près de las ostelarias de la region. Al motèl dels Bates, las declaracions contradictòrias de Norman lo fa sospiciós. De segur lo jovent li amagan quicòm, li demanda de poder encontrar sa maire, çò qu’èu refuzat vivament.

Après aver avertit Lila, d'una cabina telefonica, que lo comoportament de Bates lo tafura, Arbogast torna s’agulhant dins l’ostal, per interrogar D’esperel la maire. 

L'investigator segur qu’es pas decidida a li parlar, puja l’escalièr, cap a sa cambra. La vielha dobrís subran la pòrta, alara qu'Arbogast encara arribèt pas al repaus. El tanben se fa escotela per la vièlha murtrièra, sens comprene pas res, sens aver agut lo temps de l'apercebre. Davala las grasas e s'espotís al sòl, mòrt.

Lila e Sam espèran en van una sonada de l’investigator e acaban per avertit la polícia locala. Lo sherif Chambers lso informa que la Sra Bates repausa al cimentèri dempuèi detz annadas per causa de suicidi après aver empoisonat son amant.  Decidats a descobrir totes aquestes mistèris, se presentan al motèl de Norman coma clients per i prene una cambra. Alara que Sam ocupa Norman e desvia son atencion, Lila se’n va inspectar L’ostal. Mas la conversacion entre los dos jovents s'enmalís, Norman ven impacient e acaba per comprene que fa un briu qu’a pas vist la joventa. Sentís lo dangièr, assuca Sam e se ronça cap a l’ostal. Lila lo vei ajucat e se refugia dins la cava, ont descodrís lo cadavre momificat de la Sra Bates installé sus una cadièra. De crits espetan, una vièlha sorgís dins la cave en brandissent una cotèla per tuar Lila. Lo Sam reviscolat, mestreja la vielha en sorgissent a son torn dins la cava e arranaca mentretant una perruca e un vestit de vièlha, per descobrir Norman Bates.

Al pòste de polícia, un psiquiatre, lo doctor Richmond, explica logament lo  treble dissociatiu de l'identitat de Norman Bates. Tant ama sa maire qu’es convencut qu’es aquí e que d’el moment qu’es un pauc amorós d’una autra femnapeu sa maire ven gelosa, mas la dobla personalitat fa dobtar Norman de l'existéncia d’el o de sa maire. La personalitat de sa maire domina aquesta de Norman e per se’n convéncer, Norman imita sa vòtz, e crea de discussions entre el e sa maire, parla sol. E lo travestiment l’ajuda a se convéncer que sa maire existís. Norman es setat dins la cèla e pensa amb la vòtz de sa maire que va sortir d'aquí, qu’es Norman que tuèt la joventa. Norman daissa una mosca caminar sus sas mans, per provar que li farà pas de mal, qu’èra pas ela mas Norman. Norman se pren de rire al femenin, coma se contrarotlava la situacion. A unes quilomètres d’aici, se sortís de la sanha la veitura de Marion.

Ficha tecnica 

 Títol original: Psycho
 Realizacion: Alfred Hitchcock, assistit d'Hilton A. Green
 Scenari: Joseph Stefano, adaptat d'un roman de Robert Bloch, inspirat de fachs reals ligats al Tuaire Ed Gein
 Direccion artistica: Joseph Hurley e Robert Clatworthy
 Decòrs: George Milo
 Costums: Helen Colvig
 Fotografia: John L. Russell
 Son: Waldon O. Watson et William Russell
 Efièchs especials: Clarence Champagne
 Montatge: George Tomasini
 Musica: Bernard Herrmann
 Generic al començar: Saul Bass
 Produccion: Alfred Hitchcock
 Societat de produccion: Shamley Production Inc.
 Societat de distribucion: Paramount Pictures
 Budget: 
 País d'origina: 
 Lenga originala: anglés
 Format: Blanc e negre - 1,37:1 Filmat en 1,66:1 e, a la demanda del realizator, tirat en laboratòri en 1,37:1 per la difusion TV e 1,85:1 per la difusion en sala  - Mono (Westrex Recording System) - Son 5,1 sul Blu-Ray (2010) del Cinquanten aniversari - <span about="#mwt18" data-cx="[{&quot;adapted&quot;:true,&quot;partial&quot;:false,&quot;targetExists&quot;:true}]" data-mw="{&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Nombre amb unitat&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./Modèl:Nombre amb unitat&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;1&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;35&quot;},&quot;2&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;mm&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwrg" typeof="mw:Transclusion">35&nbsp;</span><abbr about="#mwt18" class="abbr" data-ve-ignore="true" id="mwrw" title="millimètre">mm</abbr>
 Genres: Orror, slasher, thriller
 Durada: 109 minutas
 Datas del filmatge: 30 de novembre de 1959 al 1èr de febrièr de 1960
 Data de sortida:
  : 16 de junh de 1960
 Box-office: 50 000 000 $

Actor 

 Anthony Perkins es Norman Bates
 Janet Leigh es Marion Crane
 Vera Miles es Lila Crane
 John Gavin es Sam Loomis
 Martin Balsam es Milton Arbogast
 John McIntire es Sheriff Chambers
 Simon Oakland es Doctor Richmond
 Patricia Hitchcock es Caroline, la secretària
 Vaughn Taylor es Sr Lowery
 Lurene Tuttle es Sra Chambers
 Frank Albertson es Tom Cassidy
 Mort Mills    Lo policièr de la patrolha rotièra
 Virginia Gregg es La votz de la Sra Bates
 John Anderson es Charlie
 Alfred Hitchcock (cameo) es un passant de la carrièras de Phoenix
 Marli Renfro: dobla de Janet Leigh dins la scèna de la docha

Produccion

Desvelopament 
A moment de North by Northwest en 1959, Alfred Hitchcock aviá pas cap d’idèa de çò que seriá l’scenari venent. A la fin del filmatge, al moment de la preparacion de la pòst produccion, lo realizator legissiá la rubrica « Libres » del New York Times de fin de setmana. El e son assistanta, Peggy Robertson, vegèron una excellenta critica de Boucher sul libre Psycho de l'American Robert Bloch. Lo metor en scèna demandèt a Paramount Pictures un sinòpsi del libre, mas l’estudi lo faguèt pas. En partent per l'Angletèrra, vegèt a l'aeropòrt, a vendre, lo libre Psycho, lo legís dins l'avion. Telefona a sa secretària de Londres per dire: « teni nòstre subjècte seguent, Psycho[6]. » L'agent de la MCA, Ned Brown, crompa los drechs per 9000 dolars. Lo realizator volgava lo film en blanc e negre, que la color lo fariá tròp sanguisós, e que costariá tanben mens d'un milion de dolars en utilizant l'equipa dAlfred Hitchcock presenta,<ref>Interview de Patricia Hitchcock, fille du réalisateur - The Making of 'Psycho</ref>,.

Scenari 

Entre la prima e l'estiu de 1959, Hitchcock comença a trabalhar sus sa « pichona produccion ». Amb de libres e de nòtas del meteire en scèna, lo scenarista James Cavanagh, qu’aviá escrich diferents episòdis de la seria Alfred Hitchcock presenta, comença a trabalhar per donar agost un esbòç acabat, que legís lo realizator. Èra plan fastigós, segon Peggy Robertson. « Se pòt imatginar un scenari banal fondat sus l'istòria de Psicò? I aviá pas res d’especial. Donc se decidiguèt que caliá un autre scenarista. »

Cal donc engatjar un autre scenarista. Hitchcock pensava a Ned Brown que suggerèt d’esperèl Joseph Stefano,,. 

Lo jove scenarista Stefano aviá escrich pas que dos films avant Psicò (Anna in Brooklyn de Vittorio De Sica e The Black Orchid de Martin Witt amb Sophia Loren e Anthony Quinn, ambedos sortits en 1958), mas lo realizator èra pas impressionnat. Brown, son agent, insistiguèt e Hitchcock acceptèt.

Pel jovent, lo melhor biais èra de l'interessar a la sieuna vision de l’istòria, tot portant una soludion au problèma de l'intriga: la maire d’aqueste jovent es mòrta e cal gardar aquesta informacion secrèta. Aguèt l'idèa d'introduire Marion, una bèla joventa qu’a un ligam desastrós amb un òme que ne pòt pas l'esposar. De retorn al trabalh, a entre las mans una importanta soma d'argent liquid que decidís de panar, dins un moment de baujum. Pren la carrièra, se pèrd jos la pluèja, tomba sul motèl e i dintra. Parla al jovent tenent lo motèl e s’apercep qu’es dins una trapanèla e que deura se’n sortir tornent l’argent panat. Ne decidís atal, çò que li fa solaç, e pren una docha purificatritz. Mas qualqu'un dintra e la tua. A aqueste moment, Hitchcock a dich: « se poiriá donar aqueste ròtle a una estela. » Stefano èra engatjat qu’Hitchcock li aviá agradat la presentacion del film. « agradava que l'istòria demarre amb ela, puèi que s’orrifica le public per enseguida tornar centrar l'istòria sus el. »

Hitchcock l'agradèt sul pic e, al contrari de son abitud d'emplegar a la setmana, prenguèt sus servicis tot lo long dels tres meses de la produccion.

Lo començament imatginat pera Stefano èra bon e sas idèas convenquèron lo realizator. Un escrivan anb mai d’experiéncia auriá pas agut lo front d'una tala scèna.

Despartiment 

Hitchcock amava repetir: « A partir del moment que demandatz a una star, comprometatz largament vostras intensions legalas[5],[13] ». Per Psicò, Hitchcock aviá ni l'intencion, ni encara mens los mejans financiérs d'engatjar de celebritats de Hollywood.

Dins lo roman de Robert Bloch, Norman Bates e un òme d’edat mejana, obès e alcolic. Stefano prepausa un Norman mai jove, prim e vulnerable. Anthony Perkins alara de 27 ans d’edat, pareissent a un idòla dels joves, vendrà l'actor perfiéch. Mai, Perkins deviá un ròtle a la Paramount Pictures e podava èsser emplegat per 40 000 $. L'actor descriviá l'experiéncia coma l’escomesa mai granda de sa carrièra. Escomesa que se trapèt a l’encòp ganhat e perdut. Son interpretacion foguèt tan brilhanta que foguèt « cataloguat » e sa carrièra mens aviada.

Pel ròtle de Marion Crane, Hitchcock cercava la mai lusenta estela que sos mejans li permetava d'obténer. Plan saviá que mai l'actritz seriá coneguda, mai la disparicion precòç de son personatge produirà d'efièch. E la causida de Janet Leigh vendrà tant susprenenta coma aquesta d'Anthony Perkins. Hitchcock li envièt le libre de Bloch acompanhat d'una nòta l'informant que le personatge « seriá melhorat ». Lo realizator ne profiècha per cambiar le prenom del personatge de Mary en Marion. Leigh foguèt alara invitada a dinar per Hitchcock, a Bellagio Road. Podèt i descobrir los metòdes de trabalh del mèstre. « Esboçava son plan de trabalh » çò se remembra. « L’encadrament e l'imatge de cada scèna èra d’en primièr determinadas, e meninosament planificadas quitament avant lo filmatge començar. Podava pas i aver pas cap d’escart. Son art èra absolut ».

L'amant de Marion, Sam Loomis, èra jogat per John Gavin, que Stefano aviá reperat dins A Time to Love and a Time to Die de Douglas Sirk, e sa sòrra Lila Crane per Vera Miles. L'actritz aviá ja jogat dins The Wrong Man  d'Hitchcock. Lo realizator aviá agut l'ambicion de la far venir un estela amb un ròtle dins Vertigo, qu’aviá renonciat a causa de sa grossessa d'alara,.

Filmatge

Costums e decòrs 

Hitchcock aviá la manmesa sus totes los aspèctes del film. Tanben participèt a la causida dels costums, insistissent per que Janet Leigh pòrte de « la lana de nauta qualitat. Qu’aquò capta de biais tan bèl la lutz ». Lo realizator anava fins a causir los sotavestits de son actritz per la scèna de dobertura, precisant: « cal que los sotavestits sián identificables per un grand nombre de femnas dins lo país ». L’ostal ven del film Meet Me in St. Louis sortit en 1944. 

Pendent la primièra setmana de novembre, l'equipa Comecèt a explorar los terrens dels estudis Universal Pictures, Cercant d’ostals satisfasents. Lèu descobriguèt çò qu’anava venir çò qu'Hitchcock nomenava lo « gotic american ». L’ostal deviá s'inspirar d'una mèskcla de House by the Railroad, del pintre Edward Hopper, e de l’ostal de la familha Adams dins le dessenh animat de Charles Adams.

Hitchcock èra meninós. Pendent la preproduccion, envièt de fotografs prene de vistas de Phoenix, de sos abitants, de sas ostelarias, de son comissariat, de son concessionari de veituras d'occasion e de la carrièra entre Phoenix e Fairvale. Anava fins a encontrer de femnas susceptiblas de ressemblar al personatge de Marion Crane, per fotograficar lor cambra, lors vestits e lors bagatges.

Caliá far un film dotat d’un realisme que lo public poiravan i creire. Hitchcock semblava se noirir dels detalhs, coma se prengava mai de plaser dins lo trabalh de la preproduccion que dins quina que siá autra partida de la realizacion.

Lo filmatge comencèt lo 30 de novembre de 1959, e, dempuèi lo començament, lo realizator impausèt un silenci estricte sus la composicion dels decòrs, demandant a l'equipa de gardar lo secret absolut. Quitament suprimiguèt tota presentacion del sinòpsi al public. Mas, arrengèt de sesilhas fotograficas a l’improvista e, pendent lo filmatge, utilizèt un cadierial de realizator al nom de « Sra Bates ».

Pendent la realizacion, Hitchcock èra d'un tal seriós que son autoritat foguèt incontestada. Amb sos biais meninoses e classics, Hitchcock portava sempre un costum escur,,. Tota l'equipa de filmatge l'imitèt se vestissent a son biais.

Los mens familiars amb los metòdes de trabalh d'Hitchcock lo vesián sovent tafurat o distrach pendent lo filmatge. Mas son sa distància èra del fach qu’avent tot planificat amb tant de precision que li restava pas pus qu’a gaitar lo film se realizar. Trabalhant amb de gents qu'agradava, Hitchcock podava pasmens èsser atròçament faceciós,. « La scèna de la docha me prenguèt un tèrç del temps de filmatge. Trabalhèri tres setmanas sul film e la scèna de la docha prenguèt set jorns complets. Set jours de filmatge, una larga partida de mon trabalh » declara Janet Leigh. Jack Barron e Bob Dawn, los maquilhaires deguèron mesurar la viscositat de la sang. Lo film essent en blanc e negre, la color importava pas. Mas èra important la bona viscositat. Assagèron diferents compausants, coma la sang de cinèma, qu’èra alara utilizada dins los films en blanc e negre. Puèi assagèron lo ketchup e lo colís de chocolat, que foguèt causit,.

Un dels plans d’aquesta scèna jamai foguèt utilizat. « Èra pasmens un dels plans mai marcants que jamai ai vist. I aviá quicòm de tragic de veire aquesta femnas somptuosament atal inanimada. » declara Stefano. La camèra torna pujar e se vei la joventa jaguda sul sòl, las pèrnas nuda. Mai d’un protestèron, e enfin, Hitchcock vesiá pas l'utilitat d’aqueste plan.

Lo plan ma tecnicament dificil es aqueste del plan serrat de l’uèlh de Janet Leigh, d’ont la camèra s'alunah lentament. A l'epòca, lo fòcus automatic existiá pas. Quand la camèra s'alunhava, caliá far lo punt a la man, tot lo long, çò qu’èra fòrça dificil. Lo mai dificil per l'actritz èra de gardar un agach vitrós, de demorar sens cilhar. « En mai, l'aiga me rajava dessús, e las gotas d'aiga me gratilhava! Èra un verai calvari. Coma una prosor que se pòt pas solaçar. » çò declara.

Anthony Perkins èra a Nòva York al moment del filmatge d’aquesta scèna.

Qu’èra tanben decoratritz, Rita Riggs deviá imatginar la scèna e verificar quines detalhs èran visibles a l’imagte.

Lo film es, uèi, encara considerat coma un cap d'òbra e coma un dels melhorrs films del mèstre,,.

Nòtas e referéncias

Bibliografia generala 

 Jacques Lourcelles, Dictionnaire du cinéma - Les films, coll. Bouquins, éd. Robert Laffont, 1992 -

Bibliografia especifica (ogratges sonque al subjècte de la realizacion de Psicò) 

 
 
 
 
 
 
 
 
 Luc Vancheri, Psycho, la leçon d'iconologie d'Alfred Hitchcock, Vrin, 2013, 119 p. 
 Daniel Le Bras, Psychose, autopsie du film, éditions Edilivre, 2014, 236 pages, 
 Jean-Michel Durafour, « Danaé savonnée. Vers une histoire alternative de la peinture en regard du cinéma », La Furia Umana-paper, #7, décembre 2014,

Ligams extèrnes 

 Script

  « Paradiselost.org »(Archive • Wikiwix • Archive.is • Google • Que faire ?) (consulté le 8 avril 2013)
  Dailyscript.com

 Basas de donadas

 (en) Psychose sur l’Internet Movie Database
 http://fondusenchainespsychose.eklablog.com/l-art-de-la-transition-chez-hitchcock-a93303955 Tous les fondus enchaînés de Psychose

 Analisis

 Synopsis et analyse détaillée, par Henri Philibert-Caillat, sur Libresavoir.org
 Ébauche d'analyse Extrait Apparition

 Vidèo

 Bande annonce
  Premier extrait (durée: 01 min 56 s)
  Deuxième extrait (durée: 43 s)
  Troisième extrait (durée: 08 min 48 s)
  Quatrième extrait (durée: 05 min 13 s)
Portal:Cinèma/Articles ligats
Pàgines amb traduccions sense revisar