Exòsa
Ua exòsa qu'ei un monosacarid (un glucid donc) de sheis carbònis qui possedeish un grop carbonil : 
Sia un aldeíd (alavetz, que's tracta d'ua aldòsa, en mei precisament en se tractant d'ua exòsa, ua aldoexòsa)
Sia ua cetòna (alavetz, que's tracta d'ua cetòsa, en mei precisament en se tractant d'ua exòsa, ua cetoexòsa)
Las exòsas que son provesidas de quate carbònis quiraus (qu'ei a díser assimetrics), çò qui balha setze (24) possibilitats d'estereoisomèrs (moleculas geometricament diferentas), de las quaus sonque la D-glucòsa, la D-manòsa e la D-galactòsa e existeishen dens la natura.

Las ueit D-aldoexòsas 

    CH=O           CH=O          CH=O            CH=O
    |              |             |               |
   HC-OH        HO-CH           HC-OH         HO-CH
    |              |             |               |
   HC-OH          HC-OH       HO-CH           HO-CH
    |              |             |               |
   HC-OH          HC-OH         HC-OH           HC-OH
    |              |             |               |
   HC-OH          HC-OH         HC-OH           HC-OH
    |              |             |               |
    CH<sub>2</sub>OH          CH<sub>2</sub>OH         CH<sub>2</sub>OH           CH<sub>2</sub>OH 
  <small>D</small>-[[Allòsa]]       <small>D</small>-[[Altròsa]]     <small>D</small>-[[Glucòsa]]       <small>D</small>-[[Manòsa]]

    CH=O         CH=O            CH=O            CH=O
    |            |               |               |
   HC-OH      HO-CH             HC-OH         HO-CH
    |            |               |               |
   HC-OH        HC-OH         HO-CH           HO-CH
    |            |               |               |
 HO-CH        HO-CH           HO-CH           HO-CH
    |            |               |               |
   HC-OH        HC-OH           HC-OH           HC-OH
    |            |               |               |
    CH<sub>2</sub>OH        CH<sub>2</sub>OH           CH<sub>2</sub>OH           CH<sub>2</sub>OH 
  <small>D</small>-[[Gulòsa]]     <small>D</small>-[[Idoòsa]]         <small>D</small>-[[Galactòsa]]     <small>D</small>-[[Talòsa]]

las quetoexòsas
La cetoexòsas que son provesidas de tres carbònis quiralitatquiraus e qu'an donc ueit estereoismèr possibles (23) des quaus sonque quate D-isomèrs e son presents dens la natura: 
   CH<sub>2</sub>OH        CH<sub>2</sub>OH         CH<sub>2</sub>OH        CH<sub>2</sub>OH 
   |            |             |            |
   C=O          C=O           C=O          C=O
   |            |             |            |
  HC-OH      HO-CH           HC-OH      HO-CH
   |            |             |            |
  HC-OH        HC-OH       HO-CH        HO-CH
   |            |             |            |
  HC-OH        HC-OH         HC-OH        HC-OH
   |            |             |            |
   CH<sub>2</sub>OH        CH<sub>2</sub>OH         CH<sub>2</sub>OH        CH<sub>2</sub>OH 
 <small>D</small>-[[psicòsa]]    <small>D</small>-[[fructòsa]]    <small>D</small>-[[sorbòsa]]    <small>D</small>-[[tagatòsa]]

Bioquimia