Japon
, formalament , quei un archipèla e un país a lèst deu continent asiatic. Situat dens locean Pacific, confronta China, Corèa e Russia a lèst que sespandeish, dens ua direccion deu nòrd-èst vèrs sud-oèst, de la mar dOkhotsk a la mar de China Orientau.

Na pas nada capitala oficiau, mes lo sièti deu govèrn quei a la comuna de Chiyoda, dens la metropòli de Tòquio. Lo gentilici quei japonés -a, o nipon -a. 

Dab mei de tres mila islas (dont las quate màgers, qui representan lo 97 % de la superficia terrèstra deu país, e son Hokkaidō, Honshū, Shikoku e Kyūshū), lo Japon que sesten, deu nòrd au sud, aproximativament deu 45 parallèle nòrd (latitud de Bordèu) au 26 (latitud deu Sahara Occidentau). Bèras uas daqueras islas que son montanhosas, e de que ni a que son volcanicas; per exemple, lo som culminant de Japon, lo  Mont Fuji, quei un volcan.

Toponimia 

En occitan, lo mot “Japon” quei un exonime qui nexisteish pas dens la lenga japonesa. Los noms japonés deu país que son Nippon (にっぽん) e Nihon (にほん), entrams que sescriven de la medisha faiçon en kanji o caractèrs chinés: 日本.  

Lo caractèr 日 que representa lo sorelh, e lo sens deu caractèr 本 quei “arraditz darbe” e per extension “origina”. Donc, tant Nippon com Nihon que vòlen díser “lorigina deu sorelh” e permor daquò quapèran còps que i a lo Japon lo “País deu sorelh lhevant”. Aquesta faiçon de nomar lo país quapareishó dens la correspondéncia de la cort imperiau dab la dinastia chinesa Sui e ques refereish a la posicion orientau de Japon per rapòrt a la China. 

La forma Nippon que sutiliza dens los tèxtes oficiaus e suus bilhets de banca. Nihon quei la forma mei correnta, e la de la lenga de tot dia. 

Peu nom occitan de Japon, quarribè en Occident de China enlà, per las rotas comerciaus dab lOrient Extrème.

En chinés ancian, los caractèrs chinés 日本 ques prononciavan aproximativament [njitbə̌n], prononciacion qui adaptada a la lor fonetica peus japonés e balhè las fòrmas actuaus Nippon e Nihon. Mes dens lo dialècte de Shangai,  aqueths sinogramas au dia de uei ques pronóncian Zeppen; quei ad aquera prononciacion, o a ua prononciacion pròcha, qui cau restacar lo nom de Japon en malai:  Jepang (en ortografia modèrna Jepun). Los mercadèrs portugués quaprenón aqueth nom a Malaca au sègle XVI e ques pensa que serén estats los prumèrs a aportàu tà Euròpa.

Mes mercés au viatge de Marco Polo, lEuròpa quavè dejà entenut a parlar de Japon devath lo nom de Cipango. Aquera forma que correspond au chinés 日本国, prononciats au dia de uei en chinés rìběnguó (“país de larraditz deu dia”), e en japonés nihonkoku o nipponkoku. Quei donc lo medish nom.

Geografia fisica

Larchipèla japonés 

Lo Japon quei un país insular constituit de mei de 3000 islas deu Pacific Nòrd, a lèst deu continent asiatic. Las quate islas principaus, deu nòrd au sud, que son Hokkaidō (aperada dautes còps Eso), Honshū (la mei grana), Shikoku e Kyūshū. Las islas Ryūkyū, dont hè partida lisla dOkinawa, que son ua cadena dislas au sud de Kyūshū. Quapèran archipèla japonés lensemble de las islas qui fòrman lo territòri deu país.

Deu 70 au 80 % deu terrenh, haut o baish, quei horastèr e montanhós e ne pòt pas cotivàs ni arcuélher industrias permor deu relhèu accidentat e deus riscs deslits terrèras causadas peus tèrratrems e las plojas constantas. Sonque drin mei deu cinquau deu territòri japonés () quei abitader e la poblacion ques concentra mei que mei suus territòris costèrs, qui an ua densitat de poblacion hèra hauta.

Lo punt culminant de Japon quei lo mont Fuji.

Los volcans que son sovent actius, mes pòc miaçants.

Lexpleitada deus costalats e de las montanhas dab lo sistèma de cultura en platèus (los penents que son cobèrts de concas successivas de talha descreishenta segon laltitud, çò qui permet la cultura deu ris, de la sòja, etc. Las còstas de Japon quatenhen ua longor () e ua varietat de las granas, mes los arrius que son corts, hèra en penent e violents, e non favorizan guaire la navigacion.
Vista la soa localizacion dens la Cinta de huec deu Pacific, au punt de contacte de tres placas tectonicas, lo Japon quei victima de tèrratrems febles mes frequents e dactivitat volcanica. Los tèrratrems que sòlen estar acompanhats de tsunamis.

Lo Japon que da la mustra dua societat de  abitants, hautament desvolopada, dens un environament hèra mauaisit qui nauhereish aus sons abitants quua superficia cotivabla inferiora a  (mensh deu 24 % de la superficia totau).

Clima 

Lo clima de Japon quei temperat, mes que varia hèra deu nòrd au sud. Ques pòden distinguir sheis airaus climatics principaus:
 Hokkaidō: clima temperat dab ivèrns hreds e longs e estius frescs. Las precipitacions que son realas, totasvetz livèrn qua de grans concentracions de nèu.
 a proximitat de la mar de Japon: sus la còsta oèst de Honshū, lo vent deu nòrd-oèst que pòrta pendent livèrn precipitacions importantas en fòrma de nèu. Lestiu, la region quei mei fresca que la zòna deu Pacific, mes a moments que coneish temperaturas eslhevadas quis deven au fenomèn deu foehn.
 Tōkyō, Nagoya, Kyōto, Ōsaka e Kōbe, au centre e a loèst de Honshū, quan un clima de tipe subtropicau umide caracterizat per ivèrns pro doç, pòc o briga ennevats, e estius calorents e umides,
 lo Japon centrau o eslhevat: qua un clima continentau dab variacions de temperaturas significativas enter livèrn e lestiu, la nueit e lo dia, e precipitacions feblas.
 Mar interiora de Seto: las montanhas de las regions de Chūgoku e Shikoku que las protegeishen de las tempèstas, e queus asseguran temperaturas de las doças tota lannada.
 las illas Ryūkyū: que gaudeishen dun clima subtropicau dab ivèrns calorents. Las precipitacions que i son intensas e los tifons corrents.

Demografia e societat 

En 2006, la poblacion de Japon quèra de  abitants, sia ua densitat de 337,3 ab./km². Lo Japon quei lo 10 país deu monde per la soa poblacion, dab haut o baish  personas.

De consultar tanben: demografia de Japon.

Composicion etnica

Los yamatos 

Lo pòble yamato que fòrma limmensa majoritat de lisclada. Aquesta questó pòc a pòc poblada, au gusmeth de la Preïstòria, per divèrsas andadas de migracions doriginas geograficas diferentas. Totun, aqueras migracions ques honón viste en un navèth pòble, puishqua comptar de lepòca Yayoi (IIau sègle abc) non i avó nada migracion de massa. Lo desvolopament demografic deu Japon ( abitants a lepòca Yayoi,  au XIau sègle) ques deu donc a causas mèrrament endogènas.

Los burakumin 

Au sen deus japonés, los burakumin (部落民) que constitueishen un grop sociau minoritari discriminat sociaument e economicament. Que son los descendents deus hinin (非人) e deus eta (穢多) e en despieit de labolicion deu lor estatut en 1871, quencontran dificultats dens tots los maines de la vita vitanta permor de la lor origina. Que serén dus o tres milions.

Los ainos 

Que son la poblacion autoctòna de lisla de Hokkaidō (e lhèu mei ancianament de tota lisclada japonesa). La lor origina quei diferenta de la deus japonés e que presentan un aspècte fisic diferent: que son generaument mei grans, la lor pèth quei mei clara e nan pas los uelhs estirats. La lenga aino quei tipologicament pròcha de las lengas paleosiberianas (dautes lingüistas que parlan dun grop corean-nipon-aino).

Los ainos que son a lòra dara uns . Que son assimilats de longa man a la cultura japonesa, mes la comunitat aino qua totun desvolopat ua reïvindicacion de dret a la soa identitat, qui a miat las autoritats japonesas a har passar en 2007 ua lei entà la promocion de la cultura aino. Totasvetz, aquera reconeishença oficiau que demora en gran part teorica e en practica, los ainos que continuan de patir discriminacions.

Los pòbles de las islas Ryūkyū 

La formacion de la poblacion de las Ryūkyū que seguí probable lo medish procèssus que la deu pòble japonés stricto sensu. Las lors lengas que son aparentadas au japonés (dab lo quau e fòrman lo grop de las lengas japonicas), mes suu plan genetic ques tròba ua parentat dab los ainos.

Religions

Evolucion demografica 

La poblacion de Japon que coneish a lòra dara ua baisha deu son taus de natalitat (1,3 mainatges per hemna) devuda, enter autas rasons, au còst eslhevat de leducacion deus mainatges. Dauta part, quei au tresau reng mondiau per lesperança de vita de la soa poblacion (82,4 ans en 2006). Aqueths dus factors que pausan a tèrmi lo problèma de la viabilitat deu son sistèma de retiradas e lo de dispausar de man dòbra en nombre sufisent. Despuish 2005, lo nombre de japonés que baisha. Dab los paramètres de uei lo dia, la poblacion de Japon que baisharé a  abitants en 2050 e a  en 2100.

Lo govèrn qua reagit en aviar ua legislacion qui permétia a las hemnas de tribalhar e de neurir los lors mainatges en medish temps. Lobertura deu país a la man dòbra estrangèra quei demandada peu monde economic, mes quei criticada dens ua partida de la societat.

Hòrta demografia 

Dab ua densitat mejana de 337 ab./km², lo Japon quei màgerment un país urbanizat qui sac a dab los problèmas coneishuts aulhors: hauats densitats umanas, problèmas de circulacion, pollucion de laire, e ua delinquéncia qui aumenta, mes qui demora totun hèra en devath de çò quis tròba dens los demieis similars deus Estats Units o dEuròpa.

La reparticion de la poblacion japonesa quei hèra eterogenèa e la gran majoritat de la poblacion japonesa ques concentra suu litorau sud deu país.

Lairau deu Gran Tòquio, qui includeish la capitala e mantua prefectura a lentorn, quei lo mei gran airau metropolitan deu monde. Estenut de la capitala a Yokohama, que compta  abitants, sia ua densitat superiora a 2500 ab./km², e quamassa ueit vilas de mei de  abitants. Que constitueish lipercentre e lo limit nòrd-orientau de la megapòli japonesa, qui salarga sus 1200 km sus tota la còsta sud de Honshū dinc a Fukuoka au nòrd de Kyūshū.

Per venciva, Hokkaidō e las zònas interioras de las autas islas quan densitats de poblacion hèra baishas, comparablas a la de dauvuns país europèus e còps que i a mei baishas (68 ab./km² entà Hokkaidō).

La societat japonesa

Istòria 

Lo Japon quentra dens listòria au sègle VIIau au parat de las tresviradas devudas a la soa entrada en contacte dab China, au prumèr reng de las quaus e figura la conquista militara peus chinés de principats coreans aliats aus japonés.

La miaça militara e la descobèrta de la superioritat chinesa dens un hèish de maines que mian los principats japonés, dont lo mei important èra lo de Yamato, a encetar refòrmas radicaus.

Quei ad aquera epòca quis causeish lo mot Japon (日本) entà designar lo país, e Tennō (天皇) entà designar lemperaire. Aqueths dus tèrmis que remplaçan respectivament los mei ancians país deus was  e ō-kimi (大君), entà har, entrams los dus, la contracarra a la pretension de China de considerar lo Japon com un país tributari, e afirmar legalitat de Japon dab la China.

Lo poder politic que favoriza la difusion de la pensada confucianista e deu bodisme, au detriment de la religion indigèna shintō, permor queus considèra com factors dunificacion ideologica e religiosa de larchipèla.

Sus aqueras basas ques constitueish lEstat antic japonés.

Lo Japon antic

Yamato 

LEstat japonés quis hica en plaça ad aquera epòca quei centrat suu parçan de Yamato qui exerceish la soa dominacion sus la rèsta de lisclada: en aqueth parçan ques tròban las capitalas (kyō, 京) successivas, dont las mei duradissas estón Heijō-kyō (au dia de uei Nara), fondada en 710, e Heian-kyô (au dia de uei Kyōto), fondada en 794. Daquiu ques mia la conquista sistematica deu territòri e au sègle Xau, tot larquipèla, a lexcepcion dEso, que reconeish lautoritat de lemperaire.

Poders concurrents 

Aquesta quei subertot morau e simbolica. Lemperaire, simbèu de lunitat de Japon, qua ua activitat ceremoniau dens ua Cort reglada per un formalisme estricte, au sen de la quau ua elei de 5000 a  foncionaris, qui son los descendents de la noblessa militara deu sègle VIIau, administran lo país segon un sistèma juridic qui estableish teoricament lo contaròtle absolut de lEstat e de la societat. En practica, aqueth contaròtle quei limitat per:

 la poténcia territoriau, puish tanben militara, deus monastèris bodistas. Atau, los cambiaments de capitala que sexplican sovent per la volontat de la Cort de saluenhar de linfluéncia deus monastèris.
 lestabliment daristocratas dens províncias aluenhadas com la deu Kantō on se hargan progressivament ua poténcia territoriau e ua clientèla de mau contarotlar per la Cort.
 enfin, lapareishuda au sègle XIau dua navèra classa de guerrièrs, los bushi ((武士) (e mei tard los samorais), qui luenh de la capitala e sorganizan entà defénder, non lautoritat daquesta, mes los lors bens o la lor autoritat vis-a-vis de linsecuritat qui règnan per las campanhas.

Economia e cultura 

Dens lencastre deu Japon antic, leconomia que coneish ua expansion lenta, mes continua e la literatura japonesa que produseish caps dòbra deus grans: en 720, quei compilat lo Nihon Shoki (日本書紀, Annalas o Cronicas de Japon), ua istòria mitica de Japon, e lo sègle XIau que ved a espelir lo Díser deu Genji (源氏物語, Genji Monogatari), considerat com lo prumèr roman jamei escriut au monde.

LEdat Mejana japonesa 

Com lEdat Mejana de lEuròpa occidentau, ques caracteriza per la frequéncia de las guèrras interioras e lestrocejada deus poders. Ques divideish en dus grans periòdes, lo periòde Kamakura (1185-1333) e lo periòde Muromachi (1392-1441), separats per la Guèrra de las Duas Corts (1336-1392) devuda a ua rivalitat dinastica. LEdat Mejana japonesa ques feneish peu periòde dit de “las Províncias en guèrra” (Sengoku jidai, 戦国時代) (1467-1560), au cors de la quau linestabilitat e lestrocejada politica atenhen lo lor punt maxímum.

La luta peu poder: Kamakura, Go-Daigo e Muromachi 

Lo punt daviada de lEdat Mejana japonesa ques situa en 1185, quan Minamoto no Yoritomo e receu de lemperaire lo títol de shōgun e sinstalla a Kamakura. Quei lo començament deu bakufu (幕府), un govèrn militar (quei lo sens deu tèrmi) qui en fèit se constitueish deu començament enlà com un segond poder politic, au ras deu poder (simbolic e decoratiu) de lemperaire. Lo bakufu que durarà dinc a 1868.

Ua interrupcion de tres ans ques produsí totun enter 1333 e 1336, dab la restauracion efemèra de lemperaire Go-Daigo, qui assumí tots los poders, au contra de la practica tradicionau.

Que hiquè fin ad aquera temptativa Ashikaga Takauji, dab la presa de Kyōto en 1336, e lo son segond successor, Yoshimitsu, quinstallè lo bakufu a Muromachi, un quartièr de Kyōto.

“Feudalitat” e unitat de la nacion 
 Lo bakufu questaquè un caractèr quasi public au poder deus sons vassalhs, los gokenin (御家人), causits entermiei los capdaus de clans guerrièrs (bushidan) e on se recrutavan los governadors de província (shugo, 守護) e de districtes deu territòri rurau public (jitō, 地頭). Au darrèr de la restauracion de Go-Daigo, los principaus encastres politics e sociaus de Japon queus fòrman uns poders politics locaus, dirigits (reaument o nominaument) per un daimyō (大名) qui a aus sons ordis ua armada formada peus sons pròpris vassalhs. A la fin deu sègle XVau, ques basteishen casteràs e que si hèn a esténer lo territòri de las senhorias qui contaròtlan dirèctament, entamenant atau la constitucion de principats regionaus.

 En despieit de lestrocejada politica e militara deu país, lunitat de la nacion que sahorteish permor deu desvolopament rapide dun bodisme popular e deus contactes dab lOrient Extrème. Los japonés quaqueseishen au sègle XIIIau un ròtle decisiu dens lo comèrci maritime de la region, remplaçat per la pirateria arron linstallacion deus mongòls a Pequin (1264). En 1274 e 1281, lo bakufu que hòrageta las invasions daquestes, mes suu moment la victòria quei costiva e que lafebleish.

Las islas Ryūkyū 
Au sud de Japon, lo reiaume de las islas Ryūkyū que serveish de gran mercat enter Japon, China, Corèa, Java e Siam.

LEstat modèrne

Lo sègle XVI: guèrras e navèths contactes dab lestrangèr 

Au sègle XVI, ques produseish ua arreconstruccion deu poder centrau, miada successivament per tres caps de guèrra, Oda Nabunaga (1534-1582), Toyotomi Hideyoshi (1536-1598) e Tokugawa Ieyasu (1536-1508). En 1603, Ieyasu, qui vien de recéber lo títol de shōgun, quinstalla lo bakufu a Edo (au dia de uei Tòquio) e que distribueish las tèrras a la soa familha e aus sons aliats.

Lo sègle XVI quei mercat tanben per lencontre deus japonés dab los occidentaus, portugués, espanhòus, neerlandés e anglés, qui favoriza lespandiment deu comèrci maritim. Quapòrtan dab eths mejans superiors de transpòrt maritim, las armas de huec e lo cristianisme. En prumèras, la lor influéncia quei considerada com benefica peu bakufu, qui a com tesic màger, a la fin deu sègle XVI, danientir lo poder rivau e desestabilizador de las sèctas bodistas. Mes en segondas, un còp aqueth perilh estremat, lo bakufu ques chepica de la difusion deu cristianisme: quei jutjada incompatibla dab lo mantien deu fragile equilibri intèrne establit dens lo país, entau quau la ruptura de las relacions exterioras e lisolament de Japon e semblan necessaris. La barradura de Japon ques torna definitiva en 1641 dab linstallacion deus neerlandés sus lisclet artificiau de Dejima, dens la baia de Nagasaki e linterdiccion de tot aute comèrci aulhors en Japon, qui segueish de pòc linterdiccion aus japonés de viatjar en dehòra de larchipèla.

Lepòca dEdo (1651-1853): barradura, patz e desvolopament economic e culturau 

Aquesta barradura deu país quei ua caracteristica màger de lepòca dEdo, dont lo començament ei mercat convencionaument a 1615, quan Ieyasu elimina lo son concurrent Hideyori Toyotomi (lo hilh de Hideyoshi) en sapoderant deu casteràs dOsaka.

Lepòca dEdo quei lo segond long periòde de patz interiora dens listòria de Japon. Dens aqueth periòde, lo Japon quaqueseish lo sons limuts definitius. La patz questó assegurada com ua “patz armada” dens ua estructura politica e militara federau. Lo poder deu shōgun quei ahortit per la legitimacion qui deriva de la soa nominacion per lemperaire e los daimyō qui regnan suus principats, quan a residir a Edo la mieitat de lan e que son associats a ladministracion deu bakufu en tribalhant dens la soa burocracia.

Edo, arrefondada com casteràs per Ieyasu, quei en efèit la capitala administrativa e ceremoniau deu gran maine territoriau deus shōgun Tokugawa, e lo milion dabitants qui i viven que hèn dera la prumèra capitala deu monde au sègle XVIII; los grans principats que son obligats de i véner ua partida de la lor produccion, çò qui hè a mei anar mei de Japon un mercat nacionau.

Lepòca dEdo quei ua epòca de prosperitat economica e daviada demografica. Se la poblacion de Japon e sestima a uns  abitants au sègle XV, lo prumèr recensament, en (1721), quamuisha  abitants dens lo país. La produccion agricòla que creish dab laumentacion deus rendements e de la superficia agricòla (+ 50 %). Vilatges navèths que son creats, lo desvolopament deu comèrci que permet laviada de las culturas industriaus (amorèr, terièr, arbo de laca, arbo de papèr, lin, plantas tinctoriaus). Ōsaka, dab  abitants, quei ua placa viradissa deus escambis e de la finança, e Kyōto ( abitants) que jòga, com a las epòcas precedentas, lo ròtle de centre artisanau de luxe entà leleit de tot lo país.

Linstruccion que sespandeish: los temples en campanha, escòlas privadas dens las vilas, quensenhan a léger, escríver e comptar. Cada principat màger qua la soa escòla on se forman los futurs administrators. Ledicion comerciau que samplifica, e au miei deu sègle XIX, lo 40 % deus òmis e lo 15 % de las hemnas que saben léger.

Dauta part, lepòca dEdo quei mercada per ua vigorosa reflexion intellectuau. En prumèras, que continua la tradicion deu confucianisme japonés (dab Nakae Tōju, Kumazawa Banzan e Ogyū Sorai); mei tard, a comptar de la mieitat deu sègle XVIII que sespandeish lo Kokugaku (literaument Estudis nacionaus) qui sestaca a arredescobrir los tèxtes japonés ancoans e la lor sensibilitat amagada peus manlhèus culturaus a la China.

Lepòca dEdo que coneish tanben, solide, crisis. Au sègle XVIII, la creishença demografica quei ua de las encausas de hamièras qui tornan regularament e las dificultats economicas que provòcan revòltas popularas.

Lirrupcion deus occidentaus e la fin de lepòca dEdo 

En 1853, peu prumèr còp despuish mei de dus sègles, los japonés que son acarats a lestrangèr, quan pareish dens la baia de Tòquio lo commodòre american Perry, qui a recebut mission deu son govèrn daubrir rotas comerciaus de cap tà lachipèla japonés. Impressionats peu son armament desconegut deths, los japonés fin finala que cedeishen e lannada seguenta, un tractat comerciau, la Convencion de Kanagawa, quaubreish lo país au comèrci dab lOccident, mes atau com en China ne i aurà pas nada vertadèra colonizacion: en dehòra de quauques punts de la còsta lo Japon que demora barrat aus occidentaus.

Lo Bakufu que sèra ahortit en se barrant a lestrangèr. Aquesta ubertura impausada peus occidentaus que mia los japonés a decidir de modernizar lo país. Mes la soa division politica que va provocar ua longa crisi qui sacabarà per la caduda deu Bakufu e lemergéncia deu Japon contemporanèu.

 Desvolopament economic: que i avó prumèr ua reorganizacion militara qui permor destar costosa impliquè un projècte hèra larg de desvolopament industriau: tractament de la seda com principau produit dexportacion e modernizacion de las minas sia ancianas (entà laur e lo cueire) sia navèras (hèr e carbon) dab per tòca de limitar las importacions.

 Mutacion sociau: lordi deus bushis, pletoric e incompetent dens aquesta navèra tempsada, questó reformat radicaument dab la transformacion deus fius territoriaus deus vassalhs deu Bakufu en fius-renta, puish ua diminucion drastica de las rentas: los ganhs obtienguts que permetón lemergéncia dun personau eficaç recrutat entermiei los bushis de reng mejan o inferior. Aquera promocion deu talent au detriment de la neishença que constituiva ua nautat màger dens lorganizacion sociau japonesa.

 Mutacion politica: la miaça occidentau quamuishè que lo Bakufu ne podè pas mei preténder au ròtle dun poder nacionau, permor que navè pas los mejans dassegurar eth sol la defensa deu país. Que i avè mantua solucion possibla: un alarguiment deu Bakufu entà har deth un vertadèr poder nacionau, la destruccion deu Bakufu (mes per qué remplaçàu?), o ua centralizacion radicau miada per un Bakufu arrenavit. Aquesta opcion questó la qui causí lo darrèr shōgun, Yoshinobu, en 1867.

 Lannada precedenta, principats que causín lopcion de la destruccion deu Bakufu com mejan de modernizar politicament lo país, en vistas de hicar en plaça un sistèma federalista. Ua coalicion ques formè, facilitada per la mort de lemperaire Kōmei, lhèu emposoat, qui permetó aus grans nobles de la Cort favorables a la destruccion deu Bakufu, davantejats per Iwakura Tomomi, de har vàler aquera solucion deu costat deu poder imperiau tanben.

Lo Japon contemporanèu 

Ua guèrra quopausa en 1868-1869 los partisans deu shōgun e los de lemperaire. Que sacaba per la victòria deu camp “imperialista” e lo començament dun navèth periòde on lemperador, simbèu de lunitat nacionau, exerceish la realitat deu poder.

Lepòca Meiji 

Lo govèrn imperiau que mia ua seria de refòrmas. La capitala quei transferida de Kyōto a Edo, qui pren lo nom de Tòquio. Lo sistèma feudau quei abolit : la proprietat de las tèrras ne revien pas mei a laristocratica, e lo Japon quei dividit en prefecturas. Que sencoratja la practica deu shintoïsme, qui devien ua mena de religion dEstat, e un sistèma de servici militar obligatòri quei establit.

Lo govèrn que moderniza tanben lo país : construction dun hialat telegrafic, de vias de camins de hèr, dobradors navaus, de fabricas de municions, e dusinas textilas. Lo Japon que devien lo prumèr país asiatic industrializat.

Dab la poténcia qui a aquesit, lo Japon ques lança dens ua politica expansionista e que mia ua guèrra contra la China (1895) e contra la Russia (1905), au tèrmi de las quaus annexè la Corèa, Taiwan e dautes territòris.

Limperialisme japonés e lo Japon dens la segonda Guèrra mondiau (1931-1945) 

Aquò que hè deu Japon ua poténcia dendom mondiau e la sola poténcia dAsia. Au sortit de la prumèra Guèrra mondiau, lo Japon quocupa ua posicion solida en Orient Extrème, dab larmada mei poderosa de la zòna. Quexerceish ua grana influéncia en China e qua beneficiat de la guèrra deu punt de vista economic.
Dens lo decenni de las annadas 20, la societat japonesa questó acarada a problèmas qui la democracia non podó pas resòlver. La corrupcion a linterior deu govèrn quèra insuportabla e las acusacions contra los membres de la Crampa baisha que provocavan susmautas a continuar, e mentretant, los grops sociaus mei conservadors qui tienèn la Crampa hauta e lo Conselh que criticavan la democracia en permor de la soa feblessa. La prosperitat comerciau atenhuda au darrèr de la prumèra Guèrra mondiau que comencè de samendrir quan, en 1921, lEuròpa e comencè la soa recuperacion. Las consequéncias de la Grana Depression qui saviè en 1929 questón nefastas entau Japon permor de laumentacion de las tarifas doanèras de las parts deus país qui crompavan produits japonés, e ques desvolopè dens lo país ua grana praubèra. Aqueths problèmas e lactitud de la China qui ensajava de descaçar lo comèrci japonés, quexplican linvasion peu Japon de la Manchoria en 1931.

Mes aquera invasion que sèra hèita shens lautorizacion deu govèrn e lo prumèr menistre Inukai que condemnè aquera accion. La soa actitud que miè tau son assasinat per un grop doficiaus de la Marina (15 de mai 1932). Lo son successor que considerè quavè a aprovar las accions de lArmada e atau ques passè durant los 13 ans qui seguín. Lo govèrn que miè tà tèrmi ua ahortida de larsenal de guèrra e ua politica exteriora agressiva e expansionista. Lo coronament daqueth procèssus questó ua navèra invasion de Manchoria (1937), qui provoquè la Segonda Guèrra sinojaponesa.

Lo Japon quataquè la basa americana de Pearl Harbor en deceme de 1941, çò qui miè los Estats Units a declarar la guèrra au Japon. Aqueth conflicte questó ua part de la segonda Guèrra mondiau, e lo Japon que deviengó la tresau poténcia de lÈish dejà format per lAlemanha e lItalia. Arron ua longa campanha aeronavau dens lo Pacific, lo Japon que pergó totas las conquistas efemèras qui avè hèit dens la soa avançada, puish, en junh de 1945, los americans que sapoderavan dOkinawa, obligant las fòrças japonesas as replegar sus las quate islas màgers. Las bombas atomicas lançadas peus Estats Units sus Hiroshima (6 dagost 1945) e Nagasaki (9 dagost 1945) que forcèn fin finala lo Japon a capitular shens condicions lo 15 dagost 1945.

Lo Japon despuish 1945 

Larmada americana quocupè lo país dinc a 1952 e que hasó jutjar dirigents politics e militars deus qui avèn miat la politica dimperialisme, mes non lemperaire ni los responsables de la recèrca darmaments bacteriologics. Los Estats Units quimpausèn tanben (1947) ua navèra constitucion mei democratica e pacifista dens lencastre dua monarquia parlamentària. Mes Okinawa que demorè devath ocupacion dinc a 1972 e los Estats Units quan sauvat dinc a uei lo dia un centenat de basas militaras capvath lo país.
Leconomia japonesa que conegó a comptar de las annadas 1950 un miracle economic qui hasó deu Japon la segonda poténcia economica mondiau dab ua creishença mejana dun 10 % lan 40 ans de temps. Aqueste periòde ques fení dab lesclatament de la boishòrla especulativa japonesa au principi de las annadas 1990, e que senseguí ua grèu recession de la quau lo país e sarrehè progressivament.
Durant aquesta tempsada, lo Japon qua patit catastròfas com latemptat terrorista la sècta Aum Shinrikyō (オウム真理教, Vertat Suprèma) (atemptat dab gas sarin dens lo mètro de Tòquio, 12 morts, mei de 100 nafrats) o lo tèrratrem de Kōbe en 1995 (quasi 6500 morts) e lo tsunami. Lo 11 de març 2011, un tèrratrem de magnitud 8,9 sus lescala de Richter, seguit dun tsunami devastador dab andadas de 10 m de hautor, que toquè lo parçan de Sendai on, en mei de provocar milierats de morts e domaus hèra grèus, estó lencausa de laccident nuclear de Fukushima.

Politica

Organizacion politica 
La Constitucion de 1947 que hica en plaça ua monarquia parlamentària e quafirma la renonciacion deu país a la guèrra e lo caractèr democratic e pacific deu Japon. Lo cap de lEstat quei lemperaire, “simbèu de lEstat e de lunitat deu pòble”, qui a un ròtle mèrrament ceremoniau, e la sobiranetat que resideish dens lo pòble japonés. A lòra dara, lemperaire deu Japon quei Naruhito, e lo prince deu japon Fumihito quei a la prumèra plaça dens la linha successorau.

Lo poder legislatiu quei hidat a la Dièta, un Parlament bicamerau compausat de la Crampa deus Representants (480 membres) e de la Crampa deus Conselhèrs (242 membres), entrams elejudas au sufragi universau per cinc ans. La Dièta quelei lo Prumèr ministre, qui ei puish nomat per lEmperaire ; aqueste quei lo cap deu govèrn, qui exerceish lo poder executiu. Qua a conservar lahida de la Dièta entà mantienes au poder. A lòra dara, Yoshihiko Noda quocupa lo pòste de Prumèr ministre.

Màgers partits politics 
Lo principau partit japonés de governament quei lo Partit liberau democrata (PLD), dideologia conservadora e liberau, de qui los Prumèrs ministres e son gessits de 1955 a 1993 e de 1996 a 2009. Lo segond partit questó dinc a las annadas 1990 lo Partit socialista japonés (PSJ), mes que perdó lo son electorat tradicionau au darrèr de la soa participacion a ua grana coalicion governamentau dab lo PLD enter 1994 e 1998 e a la soa transformacion en Partit sociau democrata (PSD) en 1996.
Permor daquò, despuish la fin de las annadas 1990, lo màger partit doposicion quei lo Partit democrata deu Japon (PDJ) fondat per ancians membres autant deu PSD com deu PLD, e quis posiciona au centre. Lo PDJ quarribè au poder au parat de las eleccions de 2009 e qua exercit lo poder despuish ençà, sol o en coalicion dab lo Navèth Partit deu Pòble (PPP, centre dret).

Organizacion administrativa 

Japon quei dividit en 47 prefecturas (都道府県 todofuken) o departaments, de quate tipes:
 ua prefectura metropolitana (都 tò) : Tōkyō.
 ua prefectura insulara (道 dō) : Hokkaidō.
 duas prefecturas governamentaus (府 fo) per las duas vilas mei grandas après Tōkyō: Ōsaka e Kyōto.
 43 prefecturas (県 quen).

Economia 
Lo Japon quei la tresau poténcia economica mondiau dab 4 332 miliards de dolars de PIB en 2010, segon las chifras de la Banca mondiau. Ques situa darrèr los Estats Units e la China, mes davant lÍndia e lAlemanha.
Los immenses grops industriaus japonés (Toyota, Nissan, Honda, Mitsubishi, Canon, Panasonic, Sony, Nintendo...) que hèn deu país ua de las granas nacions industriaus per çò qui ei de lautomobila, lelectronica e la construccion navau, mes leconomia japonesa quei tanben ua economia de servicis hèra diversificada e hèra competitiva, mei que mei dens los sectors de punta.

Deu “miracle economic japonés” a la crisi 
Au darrèr de la Segonda Guèrra mondiau, durant la quau lo Japon e patí pèrdas umanas e materiaus de las granas, lo país que progressè a un ritme suberrapide (dinc a 10 % de creishença annau dens las [[annadas 1950]|annadas 50] e 60: quan aperat aquera recuperacion impressionanta de leconomia japonesa lo miracle economic japonés.
Segon los observators, las encausas deu miracle economic japonés questón la cooperacion enter lEstat (peu biaish deu MITI, puish METI) e las enterpresas, ua produccion virada tà lexterior (importantas exportacion tà lAsia e lAmerica, ua hòrta etica deu tribalh, la mestresa de las tecnicas de punta mercés a la recèrca, e las despensas militaras baishas (1 % deu produit interior brut). Dens las annadas 70 e 80, la creishença que baishè, mes ques mantiengó per aquò a un bon ritme: uns 5 % lan dens las annadas 70, uns 4 % lan dens las annadas 80.

Lo taus de creishença que conegó ua baisha de compte har dens las annadas 90, principaument a causa de linvestiment excessiu deu decenni precedent e de politicas nacionaus qui avèn per tòca deliminar los excès deus mercats de valors e de bens immobiliari. Los esfòrç deu govèrn entà avivar leconomia quavón pòc de succès e questón afectats per la crisi asiatica de 1997, mondiau de 2001. Lo caumatge que pugè dinc au 5 %, hèra de sòst-tractants que barrèn e la precaritat quaumentè.

Totasvetz, leconomia quamuishè signes de sarrehar a comptar de 2005 puishque la creishença deu PIB estó de 2,8 % aqueth an.

Agricultura e pesca 

A maugrat de la hrèita de superficia cotivadera (pas mei deu 15 % deu territòri), lo país qua un deus mei hòrts rendements mondiaus mercés a ua tecnologia agricòla avançada. Lo Japon quei autosusisent en ris, mes quimpòrta la mieitat de la soa consomacion dautas cerealas, e la soa autosufiséncia alimentària nei pas que deu 40 %.

Permor deus acòrds signats dab lOrganizacion mondiau deu comèrci, lo Japon qua redusit las subvencions aus agricultors, çò qui a miat a lentrada suu mercat nacionau de ris american o vietnamian.

La flòta de pesca japonesa quei ua de las mei importantas deu monde, quei presenta sus totas las mars e que realiza batlèu lo 15 % de las presas totaus.

Las enterpresas japonesas 
Quei lo principau sector de leconomia: que representa lo 39 % deu PIB e quamassa lo 33 % de la poblacion activa (25 % en França). Lindustria japonesa quei hèra dependenta de las importacions de mestiors prumèras e denergia.

Que presenta caractèrs pròpris:
- ligams estrets enter industriaus, sòsttractants e distributors au sen de grops aperats keiretsu;
- sindicats denterpresa potents dab pòc de conflictes e ua cultura deu dialògue, e un movement de reïvindicacions salariaus tot primtemps;
- de hòrts investiments dens la recèrca e lo desvolopament.
- dens las granas enterpresas, lemplec deus salariats quei guarantit a vita.
Las màgers enterpresas japonesas ques tròban dens lo sector financèr, lo de las asseguranças, lo sector immobiliari  e los deu transpòrt e de las telecomunicacions. Lo Japon que gaudeish dua capacitat industriau de las granas e que produseish ua hauta tecnologia de las avançadas dens lo sector automobile, de lequipament electronic, de la maquina-apèr, e dens lo sector quimic. La Borsa de Tòquio, dab ua capitalizacion de mei de 550 miliards de iens en 2006, ques presenta com la segonda deu monde en importància. El Japó també és conegut per les destil·leries de whisky

Los escambis 
Lo Japon quexpòrta los sons produits en prioritat de cap taus Estats Units (22,8 %), lUnion Europèa (14,5 %), la China (14,3 %), la Corèa deu Sud (7,8 %), Taiwan (6,8 %) e Hong Kong (5,6 %), segon las dadas de 2006. Quexpòrta principaument veïcules, equipament electronic, maquineria electrica e produits quimics.

Permor de la soa hrèita de ressorças naturaus, lo Japon quei hèra dependent dautes país entàs provedir en mestiors prumèras. En 2006, las soas importacions que vienèn de China (20,5 %), deus Estats Units (12 %), de lUnion Europèa (10,3 %), dArabia Saudí, deus Emirats Arabes Units (6,4 %), dAustralia (4,8 %), de Corèa deu Sud (4,7 %) e dIndonesia (4,2 %).

Despuish lo 1èr de seteme 2009, un acòrd de libre escambi e de partenariat economica que liga lo Japon e la Soïssa.

Perspectivas 
Levolucion de la demografia (poblacion a mei anar mei vielha) que pausa un problèma màger a tèrmi long. Los japonés quarrefusan de recórrer a limmigracion entà i rampèu. Aquesta, daulhors, que pausaré tanben problèmas puishque las zònas abitablas deu país e son suberpobladas. Permor daquò, lo Japon qua desvolopat la robotica qui ei destinada a deviéner ua de las granas fòrças de la soa economia. Au dia de uei, dab 410 000 maquinas, lo Japon que possedeish lo 57 % deus robòts industriaus deu monde. Lemplec que demora ua preocupacion màger deu país.

Vejatz tanben 

 Naruhito
 Tòquio
 Quiòto

Bibliografia generau

en anglés 
 George Samson: A History of Japan: 1334-1615, Stanford, 1961
 Robert C. Christopher: The Japanese Mind: the Goliath explained, Linden Press/Simon & Schuster, 1983
 Delmer M. Brown: The Cambridge History of Japan, obratge collectiu engulhat per en D.M. Brown, Cambridge University Press 1993
 Roland H. Worth, Jr.: No Choice But War: the United States Embargo Against Japan and the Eruption of War in the Pacific, McFerland 1995
 Bill Kelly: The Worlds of Japanese Popular Culture: Gender, Shifting Boundaries and Global Culture, Cambridge University Press 1998
 William Gerard Beasley: The Japanese Experience: A Short History of Japan, University of California Press, 1999
 Paul H. Varley: Japanese Culture, Honolulu, 2000
 Herbert Bix: Hirohito and the Making of Modern Japan, Harper & Collins, Nòva York, 2001
 Stephen Turnbull: Samurai Invasion: Japans Korea War, 2002
 Conrad Totman:  History of Japan, Blackwell, 2002

en francés 
 Robert Guillain: Japon, troisième grand, colleccion Points Politique, Seuil, París, 1972 
 Edwin O. Reischauer: Histoire du Japon et des Japonais:
 tòme I: Des origines à 1945
  tòme II: De 1945 à 1970, coll. Points Histoire id id 1973... (traduccion de lòbra originala Japan, The Story of a Nation, Alfred A. Knopf, Inc., Nòva York 1970)
 Robert Guillain: La guerre au Japon: De Pearl Harbour à Hiroshima, colleccion Points Politique, edicions Stock id 1979
 Jacquyes Gravereau: Le Japon, lère de Hirohito, colleccion Notre siècle, edicions La Documentation française id 1988 (525 p.)
 Danielle Elisseeff & Vadime Elisseeff: La civilisation japonaise, colleccion Les grandes civilisations, edicions Arthaud id 1994 (670 p.)
 Dorothée de Boisséson: Le Grand Guide du Japon, colleccion Bibliothèque du voyageur, cò en Gallimard id 1994 (423 p.)
 Louis Frédéric: Le Japon: Dictionnaire et civilisation, colleccion Bouquins, edicions Robert Laffont id 1996 (1418 p.)
 Collectiu:  Dictionnaire historique du Japon, colleccion Monde Asiatique, edicions Maisonneuve & Larose id 2002 (2993 p.)
 Jean-François Sabouret: Japon, peuple et civilisation, La Découverte id 2004
 Jean-François Sabouret: La dynamique du Japon, obratge collectiu engulhat per en J.F. S., Saint-Simon id 2005 (432 p.)

Documents audiovisuaus

Ligams extèrnes

Organismes oficiaus 

    Site oficiau de la Maison Imperiau de Japon
     Site oficiau Cabinet deu Prumèr Ministre de Japon
    Site oficiau Crampa deus Conselhèrs
   Site Bibliotèca Dièta nacionau

Torisme 

   Site oficiau Ofici Nacionau deu Torisme Japonés

Mèdias 

   Site NHK Ràdio Nihon internacionala
  Sit Kyodo News... 
   Site Asahi Shinbun, primièr quotidian japonés
  Site The Japan Times
  Site Yomiuri Shinbun

Autes 

   Portau Internet suu Japon... en 9 lengas possiblas...
   Sit Institut japonés de cultura a Roma
   ... Arts de la scèna e de lempont a Japon
   Sit Centre Català de Kansai
  Sit Fundaçāo Japāo do Brasil
  Sit Associaçāo Amizade Portugal-Japāo

Nòtas e referéncias