Manga (fruch)
La manga es lo fruch del manguièr, grand arbre tropical de la familha de las Anacardiaceae, originari de las sèlvas d'Índia, de Paquistan e de Birmania ont encara buta a l'estat salvatge. 

Aquel arbre, lo Mangifera indica, a un fulham persistent, dens e vert escur. La forma de son fruch es a la base del motifu  cachemire. 

Son nom ven del portugués manga, revirat del malaialam മാങ്ങ, māṅga, que ven del tamol மாங்காய், māṅgāy.

Se nomena mangas salvatjas los fruchs d'autres arbres, du genre Irvingia (aqueles fruchs son verts amb de tacas negras e lor carn es d'una bèla color iranjat e d'un perfum delociós) , de la familha de las Irvingiaceae.

Descripcion 

La manga es un fruch de carn, son pes varia de 300 g a 2 kg.

Es una drupa, sa carn aderís a un clòsc larg, plan e limpant. Pòt èsser ronda, ovala o reniforma, e presenta una rusca podent èsser de color jauna, verda o roja, que se cal levar, que conten de substéncias irritantas e es donc pas comestibla. 

Sa carn es jauna escura, onchosa, grassa e sucrada amb un gost pareissent al persèc e a la flor. Segon las varietats o quand lo fruch es tròp madur, la carn ven a vegada filosa.

Istòria 
Segon los tèxtes, Boda recep en don de la cortesana Ambapali un vergièr de manguièrs per i meditar e, segon las interpretacions, per li servir de renda lui permetent atal de se consacrar a sa dralha. 

Lo manguièr se seriá espandut amb lo bodisme, atenguent al sègle V AbC. la Malaisia puèi l'Orient Extrèma. Lo viatjaire e pelegrin chinés Xuanzang l'auriá nenat en China de son viatge en Índia. Los Arabs l'introduguèron, eles, a l'Orient Mejan e en Africa. 

En 1328, Jodanus Cutulus, evesque de Columbum, Quilon al Kerala de fach la primièra mencion. Dins la primièra mitat del sègle XV, lo vitjaire Nicolò de' Conti en fach la primièra descripcion jom nom d'amba, del sanscrit amram.

D'Africa, los Portugueses lo menan al Brasil e s'espandís dins lo Mond Nòu. Las primièras culturas en Florida, dugudas al Doctor Henry Perine, datan de 1833, lo fruch atenguèt la Califòrnia dins los ans 1880.

Ara, la manga es cultivada dins totes los païses trpicals e subtropicals, e se conéis de centenats d'espècias diferentas, qu'unas solament son comercializadas.

Espècas 
 Mangifera altissima
 Mangifera caesia
 Mangifera camptosperma
 Mangifera casturi
 Mangifera foetida
 Mangifera indica
 Mangifera kemanga
 Mangifera longipes
 Mangifera macrocarpa
 Mangifera odorata
 Mangifera pajang
 Mangifera pentandra
 Mangifera persiciformis
 Mangifera siamensis

Varietats 

 Alphonso (Índia)
 Amélie dicha "Gouverneur" (Burkina Faso)
 Cogshall (La Reünion) o manga americana, early gold o "manga desvissa" que copada en doas se "desvissa" en liberant lo clòsc.
 Ataulfo (Mexic)
 Auguste (La Reünion)
 Bassignac (Martinica)
 Blanc (Caraïba)
 Bonbon (La Reünion e Guaiana).
 Bowen mangas Australianas
 Brooks dicha "Retard" (Burkina Faso) 
 Cambodiana (Vietnam)
 Carotte (La Reünion)
 Corne (Caraïba, Haití)
 Crassous (Antilhas francesas)
 Dragée (La Reünion)
 Francique (Caraïba, Haití)
 Freycinet (Antilhas francesas)
 Haden, al fòrt gost de mèl 
 Heidi (la Reünion) 
 Julie (Antilhas francesas)
 José (La Reünion)
 Kent (Brasil, Peró, Còsta d'Evòri, Senegal, Republica dominicana, Eqüator), sens fibras
 Léonard (la Reünion)
 Mancurat (Índe), la variatat mai cara en Índia, de forma redonda, força gostosa, culhida en mai.
 Mangofil (Antilhas francesas)
 Marie-Louise (La Reünion), esferica, sens fibres
 Maya (Còsta Rica), fòrça gostosa
 Nam Dok Mai (Tailàndia), gost variant de l'iranja al persec segon lo gra de maturitat
 Pakistani Honey (Paquistan), carn jauna leugièr gost de mèl
 Persinet (Guaiana)
 Reine-Amélie (Antilhas francesas)
 Sabre (Seichèlas)
 Saobot (Guaiana)
 Tommy Atkins, gros fruch amb gostós perfum exotic, amb fibras
 Adam (Argeria)

Produccion e exportacion 
Lo punt jaune es una marca qu'aparéis sus la pèl d'unas varietats de manga e qu'indica que lo fruch es madur. Mas, per l'exportacion, los fruchs son culhits verts, çò que merma las qualitats gustativas.

Importança economica 

La produccion mondiala èra de 26,3 milions de tonas en 2004. La manga es tanben lo sièisen fruch mai produch al mond (après la banana, lo rasim, l'irange, la poma e la banana de còire). Quatre e vint païses dins lo mond sont productors de manga.

Dempuèi unas annadas, la produccion mondiala de manga aumentèt fòrça. Subretot a causa de l’apareisson de fòrça païses productors novèls coma la China, que venguèt a la segonda plaça mondiala. Quitament los païses coma l’Índia ont la manga buta dempuèi de milièrs d’annadas aumentèron mas la produccion indiana es subretot consomida al luòc.

Fitosanitari 
La manga patís de fòrça mycotas coma que l'antracnòsi o de parasits coma la mosca de la manga o la cuca del clòsc de la manga. Las perturbacions climaticas son la causa màger de gaireben totas las malautiás, subretot la mosca de manga.

Utilizacion 
La manga es utilizada dins de plats d'origina tropicala o encara en chuc.

Per l'alimentacion 
La manga se consomís dins lo mond entièr mas es mai gostosa al culhir. La manga es madura quand se marca a la pression leugièra dels dets e que exala un perfum capitós, o, de biais segur, quand de marcas de sucre son visibles a la base del pecol. Una manga verta est sovent pas madur, mas i a d'excepcions.
Lo gost de la manga depend de la variatat e de la maduritat; se pòt sentir de gots de persec, de flors, de citron, d'albricot, de banana, de menta... o quitament d'esséncia de terebentina.

Se pòt la manjar natura o dins d'ensaladas de fruchs, cerealas e sorbets. Se'n pòt far de chuc o e de confitura. Es tanben utilizada, seca e moguda, dins fòrça plats de legums de la cosina del nòrd de l'Índia per donar un pauc d'agre ont se nomena amchur (amchoor), am essent lo mot indi per "manga". Es deliciosa amb la polalha, l'anet e lo pòrc. Dins las Mascarenhas, la manga verta se pòt utilizar per un rogalh especiat qu'accompanha los plats de vianda.

Los chutneys de manga verta son de condiments doces compausats de manga e d'espicias variadas. Acompanhan los plats al curri, la vianda freja o los formatges.

La matèra grassa presa del clòsc de la manga es incorporada a d'aliments coma lo chocolat .

Nutricion

Referéncias 

Flòra (nom vernacular)
Fruch alimentari