Turcomans dau Moton Blanc
Lei Turcomans dau Moton Blanc ò Aq Qoyunlu es una confederacion tribala qu'existiguèt de 1378 a 1508 en Orient Mejan. Fasiá partida deis Estats que se formèron en Anatolia après la disparicion de l'Ilkhanat en 1336. En 1402, Tamburlan li donèt la region de Diyarbakir dins lo sud-èst anatolian. En 1467, lo Moton Blanc capitèt de destrurre la federacion rivala dei Turcomans dau Moton Negre e ocupèt la Mesopotamia Auta. Puei, en 1469, ocupèron Bagdad e s'avancèron vèrs Corasmia en ocupant la màger part de Pèrsia. Foguèron vencuts entre 1502 e 1508 per lei Safavidas durant lo procès de formacion de l'Iran actuau.

L'istòria de la confederacion se devesís en dos periòdes precedents. Lo premier correspònd a l'epòca de Diyarbakir e es caracterizat per un mantenement dei tradicions e deis institucions turcas. Lo segond comença amb l'avançada vèrs l'èst. Es marcat per l'iranizacion de l'Estat amb la fondacion d'una cort brilhanta a Tabriz, organizada sus lo modèl persan.

Istòria 

Lei tribüs dau Moton Blanc avián una origina comuna amb aquelei que formèron la confederacion dei Turcomans dau Moton Negre. Èran donc probablament eissidas de la confederacion deis Oghuzs, un pòble turc installat entre la mar Caspiana e la mar d'Aral entre lei sègles X e XII. Es a dire qu'èran probablament de tribüs turcas de lenga azèri. De poèmas epics, l’Oghuz Namé e lo Libre de Dede Korkut, depintan leis originàrias legendàrias de la confederacion. Pasmens, leis archius bizantins mòstran un empèri nomada classic dirigit per un elèit educat e ben integrat dins lo jòc diplomatic de la region. Presents en Anatolia dempuei 1340, entreteniá de relacions bònas amb Constantinòble e plusors maridatges foguèron organizats entre caps dau Moton Blanc e princessas bizantinas.

Lo Moton Blanc venguèt una poissança en Orient Mejan en 1402 quand Tamburlan li donèt la region de Diyarbakir au nòrd de l'Iraq actuau. Capitèron de'n gardar lo contraròtle, mai sei projèctes d'expansion foguèron blocats per lo Moton Negre fins a 1466-1467. D'efiech, a aqueu periòde, lo cap dau Moton Negre assaièt de conquistar Diyarbakir, mai foguèt tuat durant lei combats. Sei tropas subiguèron tanben de pèrdas importantas. Aquò permetèt a Uzun Hassan (1452-1478), lo sultan dau Moton Blanc, d'atacar e de destrurre la confederacion rivala en 1469. Après aqueu succès, contunièt sei conquistas amb l'annexion de Bagdad, de divèrsei territòris lòng dau Golf Persic, d'una partida de Pèrsia e de quauquei províncias de Corasmia. Transferiguèt tanben sa capitala a Tabriz.

Pasmens, a l'èst, lo Moton Blanc deguèt faciar l'expansionisme otoman. Dins leis ans 1460, la confederacion formèt ansin una coalicion amb lei tribüs turcas anatolianas opausadas ais Otomans e la Republica de Venècia. Dins aquò, la coordenacion entre aqueleis entitats èra pas possibla e lei resultats foguèron febles. Pièger, en 1473, leis Otomans ganhèron la batalha d'Otlukbeli dins la region d'Erzincan còntra lo Moton Blanc. Aquò marquèt la fin de la politica d'expansion de la confederacion e Uzun Hassan consacrèt la fin de sa vida a de trabalhs legislatius, economics e fiscaus. Son successor, Yaqub (1478-1490) deguèt premier protegir Diyarbakir còntra una temptativa d'invasion dei Mamelocs d'Egipte en 1480. Puei, creèt una cort brilhanta, marcada per lei cronicas dau saberut Idris-i Bidlisi († 1520). Mai, a sa mòrt en 1490, sa succession entraïnèt de guèrras civilas. Aquelei conflictes afebliguèron rapidament la confederacion. En julhet de 1501, lei Safavidas lei bateguèron durament a la batalha de Sharur. Aquò agravèt lo caòs intèrne e lo Moton Blanc foguèt definitivament vencut en 1508.

Organizacion

L'islamizacion e l'iranizacion dau poder 

Dins lo corrent de son istòria, lo Moton Blanc conoguèt un procès de renforçament de l'autoritat de sei sobeirans inspirat per lei modèls musulman e iranian. Au començament, seis institucions e sei lèis èran caracteristicas deis empèris nomadas e lo yassa, la lèi tradicionala de l'estèpa compilada per Genghis Khan, i teniá un ròtle centrau. De mai, lo poder afiermava sa legitimitat gràcias a sei liames amb leis Oghuzs.

Pasmens, lei conquistas realizadas a partir dau rèine d'Uzun Hassan menèron a un desvolopament de l'influéncia iraniana au sen de l'Estat. Plusors causas explican aquela transformacion que foguèt impulsada per Uzun Hassan eu meteis. Lo premier foguèt l'influéncia de l'administracion dei províncias conquistadas en Pèrsia que foguèt largament laissada en plaça. Un autre factor foguèt la cort de Tabriz que foguèt organizada sus lo modèl persan. Aquò entraïnèt una dissolucion progressiva dau yassa, procès ben acabat a la fin dau rèine de Yakub. Ansin, a la fin dau Moton Blanc, lei caps principaus de l'administracion civila portavan de títols musulmans classics coma vizir e la correspondància diplomatica dau periòde mòstra que lo cap de la confederacion èra dich « sultan dei sultans iranians » ò « rèi dei rèis iranians », títols d'origina iraniana, per lei corts estrangieras.

L'armada dau Moton Blanc 

Leis afaires militars èran geridas per una administracion dedicada onte lei Turcomans demorèron totjorn majoritaris. Durant la premiera partida de l'istòria de la confederacion, son armada sembla d'èsser fondat sus lo modèl classic dei nomadas de l'estèpa (arquiers de cavalariá, rets d'entresenha, logistica permetent la mobilitat dei tropas, etc.). Pasmens, après lei conquistas, lo Moton integrèt de tropas eissidas dei pòbles sedentaris presents sus son territòri. L'ensemble venguèt ansin eterogenèu amb la preséncia de Turcomans, d'Azèris, d'Iranians, de Curds e d'Arabis. Aquò compliquèt probablament lo comandament e la coordenacion dei tropas. Mai l'armada dau Moton Blanc gardèt de capacitats importantas fins a sa disparicion e aviá lei mejans de crear de còrs expecializats dedicats a l'artilhariá ò a l'engèni.

Cultura 

Lei sobeirans dau Moton Blanc son reconeguts coma de protectors de la literatura persana dins mai d'un tèxte, especialament après lo transferiment de la cort a Tabriz. Per exemple, de poètas coma Ahli Shirazi (vèrs 1454-1535), Kamal al-Din Sir Ali Banna'i Harawi (1453-1512) e Baba Fighani Shirazi († 1519), foguèron lòngtemps acuelhits dins la vila. De sobeirans dau Moton Blanc èran tanben de poètas reconeguts coma lo sultan Yakub. De teologians, coma Jalal al-Din Davani (1427-1502), e de pensaires sofis foguèron pereu protegits per la cort de Tabriz. Aquel interès per lo sofisme foguèt fòrt a partir dau rèine d'Uzun Hassan que construguèt au mens 400 edificis destinats ai sofis.

Annèxas

Liames intèrnes 
 Empèris nomadas.
 Ilkhanat.
 Lista dei sobeirans dei Turcomans dau Moton Blanc.
 Safavidas.
 Tamburlan.
 Turcomans dau Moton Negre.

Bibliografia 

 (en) Franz Babinger (trad. Ralph Manheim), Mehmed the Conqueror & His Time, Princeton University Press, 1992.
 (fr) Clifford Edmund Bosworth (trad. Y. Thoraval), Les dynasties musulmanes, Arle, Éditions Actes Sud, coll. « Sinbad », 1996.
 (fr) Gérard Chaliand, Les empires nomades, Perrin, 2006.
 (fr) E. van Donzel, Bernard Lewis e Charles Pellat, Encyclopédie de l'Islam, t. I, París, G. P. Maisonneuve & Larose SA, 1978, pp. 320-321.
 (fr) René Grousset, L’Empire des steppes, Attila, Gengis-Khan, Tamerlan, París, Payot, 1938.
 (en) Chad G. Lingwood, Politics, Poetry, and Sufism in Medieval Iran, Brill, 2014, p. 111.
 (en) John E. Woods, The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire, University of Utah Press, 1999.

Nòtas e referéncias 

Estat disparegut