Complèxe d'Edip
Lo complèxe d'Edip (Ödipuskomplex), a vegada contractat dins l'expression « l'Edip », es un concèpte central de la psicanalisi. Teorizat par Sigmund Freud dins sa primièra topica, se definís coma lo desir inconscient d'entreténer un rapòrt sexual amb lo parent del sèxe oposat (incèst) e aquel d'eliminar lo parent rival del meteis sèxe (parricidi). Atal, lo fach qu'un drollet s'enamora de sa maire e desira tuar son paire respond a l'imperatiu del complèxe d'Edip.

La legenda d'Edip qu'inspirèt lo drama de Sofòcles, Edip rei, es segon Freud lo melhor per metre en imatges lo desir universal e inconscient que tot enfant sentís; es tanben l'estructura centrala del psiquisme uman. Per Georges Politzer  Per Roger Perron, designa 

La psicanalisi identifica tres etapas fondamentalas de desvelopament psicoafectiu: l'estadi oral, l'estadi anal e l'estadi fallic quand arriba pel drollet, coma per la drolleta mas d'una autra mena, lo complèxe d'Edip. Es a l'entorn 3 a 5 ans que lo desir libidinal portant sul parent de sèxe oposat aparéis, e que lo parent del mèsme sèxe es percebut coma un rival. Lo complèxe coneis enseguida un declin amb la preadolescéncia: l'enfant afronta lo complèxe e son desir libidinal e se dirigís cap a d'autres objèctes podent lo solaçar d'aquel complèxe.

Freud fa del complèxe d'Edip l'axe de sa teoria pulsionnala e metapsicologica, venent alara lo concèpte clau de la psicanalisi e dels seus corrents derivats. L'istòria del complèxe d'Edip es associat a la teoria freudiana e a l'istòria de la psicanalisi dins son ensems. Lo concèpte tanben motivèt fòça criticas de diferentas naturas, intèrnas a la psicanalisi coma eissidas d'autres disciplinas. Aquelas criticas son centradas subretot en dos punts: la contestacion de l'universalitat del complèxe; la condemnacion de sa quita existéncia.

Genèsi del concèpte per Sigmund Freud

Del « complèxe nuclear » al mite d'Edip 

Sigmund Freud ditz aver descobèrt lo complèxe pendent son autoanalisi en la comparant a l'istòria de l'eròi grèc Edip, personatge de la mitologia, cama la contèt lo dramaturg Sofòcles dins la pèça Edip rei subretot. La letra a Wilhelm Fliess del 15 d'octobre de 1897 es lo sol document que permet de datar la conceptualizacion del complèxe. Lo neurològ vienés explica: .

Dins sos primièrs escrichs, Freud parla tanben de  o de , coma dins son Estudi sus l'isteria (1895)<ref group="H">, P.334.</ref>. Rapèla que foguèt menat a elaborar aquel complèxe estudiant la sexualitat, las perversions e las nevròsis de l'adult que venon de l'enfança. L'origina de l'Edip es de fach estrechament ligada a l' , çò que fonda tanben tot l'edifici teoric de la psicanalisi. Freud constata d'en primièr, , que . Aqueles rapòrts, nota, . L'enfant pren doncas sos parents coma d' .

En 1900, dins son ensag fondator de la sciéncia dels sòmis, L'Interpretacion dels sòmis, Freud donèt al public sa teoria del complèxe d'Edip. I explica que lo sòmi fa sovent referéncia a de desirs d'enfança.  explica Henri F. Ellenberger. Segon el, Freud pensa que . Freud explica tanben que lo cas dels nevrosats permet d'observar de desirs afectuoses o ostils pels parents. A partir d'aquel tèxte, lo fondator de la psicanalisi se referís explicitament a la tragedia grèga. En 1911, apond que lo complèxe de castracion es prigondament ligat a l'Edip e que dins lo drama de Sofòcles l'eissorbament d'Edip agís coma substitut de la castracion.

Lo mite edipian sembla dempuèi l'ora per Freud la mesa en recit d'un complèxe psiquic universal. Dins la mitologia grèga, Edip es filh de Laïos e de Jocasta, sobeiran de la vila de Tebas. Un oracle preditz a Laïos que será mai tard tuat pel seu filh. Apeurat, Laïos decidís d'abandonar Edip pel mont. Un pastre tròba l'enfant e lo confia al rei de Corint, Polibes, que l'elèva coma lo seu filh, sens li revelar lo secret de sas originas. Es el que lo nomena Edip. Un nòu oracle preditz a Edip que será lo murtrièr de son paire. Ignorant que Polibes es pas son paire biologic, demora alunhat de Corint per que la prediction se pòsca pas realizar. Pendent son viatge, encontra Laïos e los servitors e tua lo seu paire vertadièr, que prend per lo cap d'una benda de panaires. Quand arriba a Tebas pòt pas intrar dins la vila perque un monstre, l'Esfinx, empacha l'accés, tuant e devorant totes los viatjaires incapables de resòlvre l'enigma que pausa. Edip, astuciós, capita a trobar la solucion e véncer lo monstre. Edip ven alara un eròi amat dels abitants de la vila, que lo proclamèron rei e li donan per femna la veusa de Laïos, Jocasta, la seuna maire. Freud vei dins aquel mite l'illustracion ideala dels desirs extrèms infantils: . Remarca qu'aquel complèxe existís tanben dins d'autres dramas culturals; cita Hamlet de Shakespeare. En 1967, Jean Starobinski, dins la prefàcia dHamlet e Edip d'Ernest Jones, argüa que se Edip es lo drama del desvelament, la tragedia d'Hamlet es lo drama de la « repression ».

 Cases practics e teoria edipiana 

En 1905 Freud publica Tres Ensags sus la teoria de la sexualitat, obratge fondator de la psicanalisi. Pasmens se lo complèxe i aparéis pas explicitament. Atal es fragilizat de l'edifici freudian, ont apareis coma una eretgia d'associar pas lo partenari sexual de la maire e la figura exerçant l'autoritat sus l'enfant.

Claude Lévi-Strauss, dins son obratge Las Estructuras elementàrias de la parentat (1949), sosten que l'enebicion de l'incèst es al fondament de totas las culturas umanas. Per l'apròcha psicanalitica, l'existéncia d'un tal tabó coïcida perfièchament amb l'Edip.

 Critica de la realitat de l’Edip 

 Critica de la compreneson del mite 
Dins Mite e tragedia en Grècia anciana l'istorian e antropològ, especialista de la Grècia antica, Jean-Pierre Vernant denoncia los contrasens e l'anacronisme de l'interpretacion psicanalitica del mite grèc e dins un article de 1967 titulat « Edip sens complèxe ». Per Vernant, Freud sintetiza lo mite en un esquèma tròp simplificator. Plaça pas lo mite d'Edip dins l'ensems de la mitologia grèga. Lo rasonament freudian es per el un , subretot perque que Freud interprèta lo mite grèc amb una mentalitat contemporanèa, sens far de contextualizacion istorica.

 Dins l'encastre de familhas non monoparentalas 
De biais general, la question de la validitat del complèxe d'Edip continua de noirir un debat viu dins lo contèxte social actual, que vei se desvelopar en Occident de formas novèlas de la familha (coma la monoparentalitat, la familha adoptiva, la familha recompausada, l'omoparentalitat). Fòrça psicanalistas ensajan d'amenatjar la nocion teorica de complèxe d'Edip ont la figura de l'autoritat paternala es absenta, intermitenta, o partejada entre mai d'un paires. Se fondant sus la nocion d' entitlement creada per Freud, lo psicanalista Arnold Rothstein explica per exemple que d'enfants en sofrança noirissan l'illusion d'èsser de contunh en simbiòsi amb lor maire.

 Dels estudis de genre 
Dins l'encastre dels Gender Studies, la feminista americana Judith Butler, reconeissent l'apòrt freudian, ne critica l'unilateralitat sexuala del complèxe d'Edip. Dins son obratge Trebolum de genre (1990) critica la concepcion freudiana d'una bisexualitat sens vertadièra omosexualitat d'el biais qu'es presentada dins Lo Ièu e l'Aquò.

Segon Didier Eribon, lo libre L'Antiedip de Deleuze e Guattari  es « una critica de la normativitat psicanalitica e de l’Edip (…) » e « (…) una mesa en question devastatritz de l'edipinianisme (…) ». Eribon considèra que lo complèxe d’Edip de la psicanalisi freudiana o lacaniana, es una  qu'es un .

 De la realitat empirica 
Segon lo psicològ social Armand Chatard, la representacion freudiana del complèxe d’Edip es segon d'unes cercaires pauc o gaire pas emparat per de donadas empiricas.

 Referéncias e fonts 
 Obratge utilizats 

  
 

  
 
  
 
  
 
  
 
 Autras fonts utilizadas 
 
 Fonts citadas mas non utilizadas 
 

 Notas complementàrias 
 

 Annèxes 
 Articles connèxes 
 Edip
 Complèxe d’Electra
 Complèxe de castracion
 Psicanalisi
 Sigmund Freud
 Psicoterapia

 Ligams extèrnes 
  Le mythe d'Œdipe sur le portail de la psychanalyse francophone
  Œdipe en Voyages Article de patrick Fermi exposant les variations culturelles du mythe au Japon, en Afrique et dans le monde musulman.
  Œuvres de Sigmund Freud en textes intégraux sur le site Les Classiques des Sciences Sociales

 Bibliografia 

 Domèni psicanalitic  

 Sigmund Freud, lettre à Wilhelm Fliess du 21 septembre 1897 (« L'abandon de la Neurotica ») in Lettres à Wilhelm Fliess 1887-1904, PUF, 2006, ,
 Sigmund Freud, Trois Essais sur la théorie sexuelle (1905), Gallimard, collection Folio, 1989, ,
 Sigmund Freud, Analyse d'une phobie d'un petit garçon de cinq ans : Le Petit Hans (1909), PUF, 2006 ,
 Sigmund Freud, Un Type particulier de choix d'objet chez l'homme (1910), in Psychologie de la vie amoureuse, Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2010 
 Sigmund Freud, Totem et tabou (1913), Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2004, .
 Melanie Klein, Les Stades précoces du conflit œdipien (1928), in Essais de psychanalyse, Payot, 1968,
 Melanie Klein, Le Complexe d'Œdipe, Payot, coll. "Petite Bibliothèque Payot", 2006, .
 Ernest Jones, Hamlet et Œdipe (1948), préface de Jean Starobinski, Gallimard 1967.
 Claude Le Guen : L'Œdipe originaire, Payot, 1974, .
 Cléopâtre Athanassiou-Popesco, Un Étrange itinéraire psychanalytique : Œdipe roi, Hublot, 1999, 
 Collectif, La Censure de l'amante et autres préludes à l'œuvre de Michel Fain, Delachaux & Niestle, 1999, .
 Moustapha Safouan, Études sur l'Œdipe, Paris, Seuil, 1974.
 Recueil de textes de Sigmund Freud, Didier Anzieu, Ernest Jones et alii, L'Œdipe, un complexe universel, Sand & Tchou, 2004, .
 Guy Cabrol (dir.), Actualité de l'Œdipe, monographie de la Revue française de psychanalyse, PUF, 2007, .

 Bibliografia critica e generala 

 Jean-Pierre Vernant, « Œdipe sans complexe » in Mythe et tragédie en Grèce ancienne, La découverte, 1972, .
 René Girard, La Violence et le Sacré, Grasset, 1972, 
 Annick de Souzenelle, Œdipe intérieur, Albin Michel, 1999.
 Dominique Giovannangeli, Métamorphoses d'Œdipe, un conflit d'interprétations, Bruxelles, De Boeck, 2002, .
 Jean-Pierre Vernant et Pierre Vidal-Naquet, Œdipe et ses mythes, Complexe, 2006.
 Mark Anspach, Oedipe mimétique'', Paris, L'Herne, 2010.

Psicanalisi