Tomàs d'Aquin
Tomàs d'Aquin (nascut en 1225 al castèl de Roccasecca prèp d'Aquin en Itàlia del Sud, mòrt lo 7 de març de 1274 a l'abadiá de Fossanova prèp de Priverno en Laci), foguèt un religiós de l'Òrdre Dominican, celèbre per son òbra teologica e filosofica. Considerat coma un dels principals mèstres de la filosofia escolastica e de la teologia catolica, foguèt canonizat en 1323, puèi proclamat doctor de la Glèisa per Piu V, en 1567 e patron de las universitats, escòlas e acadèmias catolicas, per Leon XIII en 1880. Es tanben un dels patrons dels libraris. A lo títol de « Doctor angelic ». Son còrs es conservat jol mèstre altar de la Glèisa dels Jacobins de Tolosa.

De son nom venon los tèrmes : 
 « tomisme » / « tomista » : concernís l'escòla o lo corrent filosoficoteologic que se reclama de Tomàs d'Aquin e ne desvolopa los principis al delà de la letra de son expression istorica iniciala;
 « neotomisme » : corrent de pensada filosoficoteologic de tipe tomista, desvolopat a partir del sègle XIX per respondre a las objeccions fachas al crestianisme catolic per la modernitat;
 « tomasian » : çò que depend de la pensada de Tomàs d'Aquin d'esperel, levat los desvolopaments istorics induch per sa recepcion.

En 1879, lo papa Leon XIII, dins son enciclica Æterni Patris, declarèt que los escriches de Tomàs d'Aquin exprimissián adeqüatament la doctrina de la Glèisa. A l'epòca se distinguissiá encara mal la pensada de Tomàs d'Aquin el meteis de l'escòla tomista e dels desviaments de las nocions deguts a sa recepcion dins lo temps. Lo concili Vatican II prepausèt l'interpretacion autentica de l'ensenhament dels papas sul subjècte, mai precís e mai dubèrt al meteis còp, en demandant que la formacion teologica dels capelans se faga .

Dins lo continuament del prepaus de la Glèisa Catolica, Tomàs d'Aquin prepausèt, al sègle XIII, una òbra teologica que repausa, segon qualques aspèctes, sus un ensag de sintèsi de la rason e de la fe, subretot quand tend de conciliar la pensada crestiana e la filosofia vertadièra d'Aristòtel. Distinguís las vertats accessiblas a la sola rason, d'aquelas de la fe, definidas coma una adesion incondicionala a la Paraula de Dieu. Qualifica la filosofia de serventa de la teologia per exprimir coma las doas disciplinas collabòran d'un biais subaltèrne a la recèrca de la coneissença de la vertat, camin cap a la beatitud.

Biografia

Jovença e desir per la vida dominicana (1225-1244) 
Filh del comte Landulphe d'Aquin e de la comtessa Teodora d'Inverno, d'origina normanda, Tomàs nais en 1225 al castèl de Roccasecca, dins lo Reialme de las Doas Sicílias. La familha d'Aquin es una granda familha d'Itàlia, partisana del partit pontifical.

De 1230/1231 a 1239, es oblat a l'abadiá benedictina de Monte Cassino. I demòra nòu ans, pendent qu'apren de legir e d'escriure, e mai los rudiments de la gramatica e del latin, associats a una formacion religiosa elementària.

A partir de 1239, Frederic II, en luta contra Gregòri IX, expulsa los monges de l'abadiá. Sul conselh de l'abat, los parents de Tomàs ja l'envièron a Nàpols per i estudiar al Studium regni (qu'es pas una universitat, mas una acadèmia locala), fondada per Frederic II en 1220. I estudièt alara amb los mèstres las disciplinas classicas del Trivium e del Quadrivium; descobriguèt sens dobte alara Aristòtel a travèrs d'Averroès que las traduccions latinas començavan de corrir. Alara encontrèt los fraires presicaires que lor vida e lor vitalitat apostolica l'atirèron.

Son paire moriguèt lo 24 de decembre de 1243, rendent lo jove Tomàs un pauc pus  liure de son destin. Decidís de dintrar dins l’Òrdre dels dominicans en abril de 1244, a l'edat de vint ans, contra l'avís de la familha que voliá que venguèsse abat del Monte Cassino. Sa maire lo fa alara raubar e l’assigna a demorar a Roccasecca pendent un an. Tomàs cambièt pasmens pas d’avís, e la familha deguèt acceptar sa causida.

Estudis a París, primièrs ensenhaments (1245-1259) 
Estudièt a París de 1245 a 1248, jol reialme de Loís IX de França. Puèi  seguèt son mèstre Albèrt lo Grand (dominican comentator d'Aristòtel) a Colonha fins a 1252, ont sos condisciples li donèron l'escais de « buòu mut » en rason de son estatura e son caractèr taciturne. Quand tornèt a París, seguèt los corses universitaris classics dels escolans en teologia: es bachelièr biblic (lecturas comentadas de las Escrituras) de 1252 a 1254, puèi bachelièr sentenciari. Redigís pendent aquel periòde un comentari dels libres d'Isaias e de Jeremias (Super Isaiam e Super Ieremiam), atal que De ente et essentia (De l'èsser e de l'esséncia) (1252). Coma bachelièr sentenciari, comentèt lo Libre de las Senténcias de Pierre Lombard, lo libre dels estudis teologics de l'Universitat de París dempuèi la començança del sègle XIII. Tomàs d'Aquin ne fa lo comentari, en doas annadas, pendent son ensenhament de bachelièr sentenciari. Son comentari (Scriptum super libros Sententiarum) es enòrme: mai de 600 paginas in-folio), escritas de 1254 a 1256, tot en seguent qualques corses dins las escòlas parisencas e al Studium dominican de Sant Jaume. A la prima de 1256, amb l'apuèg del Sobeiran Pontife que deu intervenir prèp de l'universitat, dins lo contèxte de conflicte de l'oposicion dels mendicants e dels seculars, sosten sa mestriá en teologia. Comença sulcòp d'ensenhar e redigís las Questions disputadas : De veritate (De la vertat) (1256-1259), los Quodlibet (7 a 11) ; comenta lo De Trinitate de Boèce (1257-1258)… Son activitat consistís subretot en disputas teologicas (disputatio), en comentaris de la Bíblia e en predicacions publicas.

Primièr ensenhament italian (1259-1268) 

En 1259, Tomàs a 34 ans anèt per l'Itàlia ont ensenhèt la teologia fins a 1268, aviá ja una granda reputacion. 

Es en primièr assignat a Orvieto, coma lector conventual, es a dire responsable de la formacion permanenta de la comunautat. Redigís l'explicacion continua dels evangèlis, nomenada pus tard la Cadena d'aur (Catena aurea), una garba de citacions dels Paires de la Glèisa organizadas fins a constituir un comentari continú dels Evangèlis, per cada versat. Aquel obratge d'importància dins l'istòria de la recepcion dels autors crestians grècs, es redigit de 1263 a 1264 sus la demanda del papa Urban IV a qui Tomàs dedica la cadena sus Matèu.

Tomàs es enviat a Roma entre 1265 e 1268 coma mèstre regent per la formacion intellectuala dels joves dominicans. Redigís tanben De potentia Dei (1265-1266), e comença en 1266 la redaccion de la Soma teologica e sos comentaris sus  Aristòtel en adoptant lo metòde d'explicacion mot per mot dels grands comentaris (tafsîr) d'Averroès. Compausa l'Ofici del sant Sacrament al moment de l'instauracion de la Fèsta del Corpus Christi. Redigís tanben qualques opusculs, en responsas a las questions de personas particularas o de superiors, portant sus de questions divèrsas: economicas, canonicas o moralas.

Pendent aquel periòde, visitèt la cort pontificala (que demorava pas a Roma); seriá possible qu'aguèsse seguit lo papa dins sos desplaçaments continús.

Seriá pendent aquel periòde que poguèt presicar los sermons sul Credo, lo Pater e l'Ave Maria.

Retorn a París, querèlas universitàrias (1268-1272) 
Tomàs tornèt de 1268 a Pascas de 1272 a París ont l'Universitat es en crisi intellectuala e morala provocada per la difusion de l'aristotelisme e par las querèlas entre los Òrdres Mendicants, los seculars e los regulars. Lo teologian Remi de Florença seguiguèt los cors pendent son segond ensenhament parisenc. A quaranta quatre ans quand redigís la segonda partida (IIa Pars) de la Soma teologica e la mai granda partida dels Comentaris de las òbras d'Aristòtel. Deu far fàcia a las atacas contra los Òrdres Mendicants, mas tanben a de rivalitats amb los franciscans e a las disputas amb qualques mèstres en arts (en particular Siger de Brabant, que sa mòrt misteriosa es contada par Dante, qu'evòca tanben d'un biais enigmatic la rivalitat entre Tomàs e Siger dins lo Paradís de la Divina Comèdia). Escriu lo De perfectione spiritualis vitae (1269-1270) e los Quodlibets I-VI et XII contra los seculars e los tractats De aeternitate mundi (1271) e De unitate intellectus (1270) contra l'averroïsme dels mèstres de la facultat dels arts.

Segond ensenhament italian, creacion del studium generale de Nàpols (1272-1273) 
Aprèp lo trabalh incredible fach a l'encòp per l'ensenhament e la redaccion de son òbra, las lutas continualas que deu menar al sen meteis de l'Universitat, Tomas es enviat per sos superiors a Nàpols per i organizar lo studium generale dels fraires dominicans (fondat en 1269), destinat a la formacion dels joves fraires dominicans de la Província de Roma, e i ensenhar coma mèstre regent en teologia. Las rasons d'aquel rampèl a Nàpols son pas claras. Se pòt supausar que foguèt sus demanda del rei Carles d'Anjau, lo fraire de Loís IX de França. Es segur que foguèt malgrat las suplicacions de l'Universitat de París. Entre fin de junh e de setembre de 1272 seguís la redaccion de la tresena partida (IIIa Pars) de la Soma teologica, a partir de la question 7; redigís subretot las questions sul Crist e los sacraments, qu'acabarà jamai. Torna ensenhar sus las letras de Paul (Epistòlas als Romans), lo comentari dels Psaumes (1272-1273), e qualques comentaris d'Aristòtel.

Sa darrièra vision e sa mòrt (1273-1274) 

A partir del 6 de decembre de 1273, aprèp aver agut una experiéncia esperitala tresviranta pendent la messa
 desliuran a vegadas al òmes de messatges de Dieu. Aquela remarca es sovent atestada per la Bíblia, en particular al moment de l'Anonciacion.</ref>

Teoria de la coneissença 
Tomàs d'Aquin es considerat coma un filosòf realista. Reten d'Aristòtel lo fach que tota coneissença es d'en primièr sensibla abans d'èsser dins l'intelligéncia. La realitat es doncas pas fòra de l'èsser uman, coma per Platon, mas depend pas unicament del sensible, coma dins lo nominalisme que seguèt Tomàs d'Aquin (per exemple per Guillaume d'Occam). La melhora exposicion de la teoria de la coneissença de Tomàs d'Aquin se tròba dins la Soma teologica, partida I, de la question 84 a la question 89.

Seguissèm l'arquitectura de la Soma teologic, qu'expausa:
 lo biais que l'arma coneis las realitats que li son inferioras (la realitat sensibla e perceptibla) (qu. 84-88) ;
 lo biais que l'arma se coneis ela meteissa (introspeccion) (qu. 87) ;
 lo biais que l'arma coneis las realitats que li son superioras (Dieu e los àngels).

La coneissença sensibla 
La question de la coneissença sensibla repausa sul problèma de conéisser de las realitats inferioras a l'esperit. Aquela concepcion ordinàriament aristoteliciana tròba son gra d'acabament e de perfeccion per Tomàs d'Aquin. L'òme es un èsser compausat d'un còrs e d'una arma que coneis en posant dins l'univèrs sensible. Los èimes son doncas pas de renegar perque l'òme es un èsser corporal plonjat dins un monde corporal: los èimes li permeton d'èsser religat a aquel monde corporal. Es subretot a partir d'aqueles articles de la Soma que naisseràn las divèrsas formas de nominalisme medieval. Es subretot contra los platonicians que Tomàs d'Aquin volguèt tornar afirmar, amb Aristòtel, l'origina sensibla de las idèas.

Tomàs d'Aquin refusa la posicion de Platon per qui las idèas son de substàncias totalament separadas dels còrs sensibles. 

Aprèp, Tomàs d'Aquin ditz que l'intelligéncia coneis efectivament pels èimes, mas segon lo biais pròpri de l'intelligéncia: universalament, imaterialament e necessariament: 
 
Cal atal escartar la posicion de Democrit per que los èimes e l'intelligéncia èran exactament la meteissa causa. Sol Aristòtel aviá una posicion intermediària satisfasenta. Es d'aquel darrièr que Tomàs d'Aquin s'inspira per desvolopar una teoria de la coneissença realista.

 
Trobam doncas per Tomàs d'Aquin una interpretacion del realisme aristotelician situat entre lo platonisme e l'empirisme de Democrit, ont l'intelligéncia es un intellècte agissent que fa l'actualizacion de l'intelligéncia umana a partir de percepcions sensibles, purament passivas, perque aquela recep solament l'accion d'un objècte exterior.
Atal, tot çò que coneissèm per la sensibilitat es individual o singular: sol l'intellècte agissent generaliza apuèi las percepcions sensiblas dins l'idèa generala, es a dire en concèpte.

Tomàs d'Aquin distinguís los èimes intèrnes dels èimes extèrnes :
 los èimes extèrnes son los cinc sens (vista, odorat, tocat, ausida, gost) que permeton a l'òme de far experiéncia del monde material. Es sus aquel punt precís que los tomistas contemporanèus se confrontan a la fenomenologia : vejatz  Revue de l'université de Louvain, Tome 51, 1953, p. 374 à 408 sur les sens externes chez Thomas d'Aquin ; e tanben, dins l'òbra de Tomás el meteis : Soma teologica, Ia, qu. 78, art. 3, sed contra</ref> ;
 los èimes intèrnes son los èimes comuns (discerniment e sintèsi de las sensacions), la fantàsia, l'imaginacion, l'estimacion e la memòria.

La coneissença intellectuala 
L'intelligéncia es una poténcia de l'arma que met en rapòrt aquela darrièra amb l'èsser universal. En efèit, l'intellècte es pas la realitat tota entièra, es doncas en poténcia al respècte d'aquela. E coma l'intellècte es en poténcia al respècte de la realitat, e passiu al respècte de la realitat. L'intellècte es pas res mas pòt venir tot perque recep, pel mejan dels èimes, l'impression de la realitat: es doncas passiu (intellècte passiu).

L'èime causa l'acte de la coneissença sensibla pel mòde de l'imatge. Mas es per l'accion de l'agent l'intellectual. Lo vocabulari escolastic de Tomàs d'Aquin per la diferéncia intellècte actiu, intellècte passiu</ref> qu'aquela coneissença sensibla se transforma en coneissença intellectuala. Qu'es aquela modalitat d'aquela accion de l'intellècte ? Es l'abstraccion.

L'òme coneis, en primièr, solament pels èimes. La facultat de conéisser lo sensible, del que ten la coneissença sensibla, coneis solament las singularitats: se coneis per la sensibilitat qu'aquela poma, qu'aquel can, etc :.. Es la fin de totes los òmes: . Perqué aquela sola fin, alara qu'es clar que totes los òmes s'acòrdan pas sus lors fins? Perque la rason formala de fin darrièra es lo ben perfèitament comblant, e sol Dieu es perfèitament comblant. Coma la vida subrenaturala es infinidament superiora a la vida naturala, la beatitud (nomenada « beatitud perfèita » pels comentators) es un ben infinidament mai perfèit que lo bonaür (nomenada « beatitud imperfièita » pels comentators).

Totes los bens son relatius al bonaür e a la beatitud 

Se retròba la concepcion finalista e naturalista dels Grècs ancians mas transpausada dins un monde Crestian: tot çò que se raprocharà de Dieu aurà encara mai de bontat; encara d'aquí ven la doctrina de l'analogia de l'èsser; Comentari de l'Etica a Nicomaca d'Aristotèl e Soma contra los Gentils, III, CXLI</ref>. Aquela citacion es on fòrça plan clara: le bonaür es la fin darrièra de l'òme. En efèit, totes los bens visan lo bonaür, per un biais de relativitat: la santat es en vista d'aver una bona vida sociala, aquela permet l'espandiment, aquel permet d'èsser astruc; la coneissença, bona d'esperela, qu'es la perfeccion de l'intelligéncia, permet de gausir de çò qu'es conegut: aquel gausir rend astruc, etc… Los exemples se pòdon espandir a totes los bens transcendentals e totas les perfeccions. Atal los bens prenon lor valor segon lor proximitat amb lo bonaür. 

Tomàs d'Aquin explica perque qualques bens inferiors que ne sèm privats causan mai de desagradament que la privacion d'un ben superior:  E alara lo jutjament ven fals per l'intermediari de la privacion inferiora, per lor abséncia capacitat  d'abstraccion. Atal d'èsser pas ric (d'argent) causa mai de penas que d'èsser pas vertuós, per exemple, e . E aquela « falsa injustícia » lor causa mai de pena que la privacion meteissa de la vertut perque considèran pas la ierarquia dels bens a sa valor vertadièra.

Se vei plan qu'aquela consideracion de la ierarquia dels bens se fa jol mòde intellectiu, e que sola la rason permet de ne rendre compte. L'estatut de la rason pren alara una dimension novèla. Es pas mai solament la facultat de jutjar çò qu'es bon o non, mas tanben d'embraçar la vida tota entièra per una objectivitat abstractiva e de tornar plaçar cada ben a sa plaça vertadièra, aquela qu'es volguda per l'ordenator de totas causas e que constituís l'esséncia meteissa del Ben unic a partir d'ont totes los autres bens prenon valor: Dieu.

L'Amor 

La nocion d'amor per Tomàs d'Aquin pausa problèma als comentators: d'uns considèran que se deu plaçar Tomàs dins las concepcions fisicas de l'amor, coma lo paire Rousselot; d'autres, coma E. Gilson, lo plaçan puslèu dins la concepcion « extatica », es a dire que nos fa sortir de nòstre èsser; o ben encara coma lo P. Geiger que considèra que l'amor es una nocion que tòca lo ben dins tota son universalitat.

La dubertura cap a l'autre: l'amor per fondament 
L'amor (amor, dilectio, caritas, amicitia) es un movement intèrne o extèrne de l'èsser uman. Compren en el totas las formas d'apetit, que sián sensibles o racionals, mas se limita pas a aqueles.

L'amor e lo ben son correlatius: totes dos son de nocions analogicas, de transcendentals, e Dieu los possedís en absoluda plenitud: çò que vòl dire que la beatitud, perque es coneissença de Dieu, es lo Ben suprèm de l'òme, mas que l'amor de Dieu es part constituenta de la beatitud, perque es lo pròpri de l'òme que d'amar çò que jutja coma ben, e encara mai quand aquel ben lo despassa infinidament.

L'amor es en primièr una passion, perque es lo principi primièr de tot movement de la volontat o d'una facultat apetitiva quina que siá cap al Ben: {{cita|l'amor es en rapòrt al ben en general, que siá possedit o non. Es doncas l'amor qu'es per natura l'acte primièr de la volontat o de l'apetit »

Aquela citacion resumís lo dinamisme intellectual e religiós de Tomàs d'Aquin: los fruches de la contemplacion pòdon e son partejats amb los autres. Coma aquò lo teologian e filosòf Tomàs d'Aquin, en ensenhant e cercant, aprigondís de contunh, escruta e parteja los fruches de la coneissença de Dieu, que son los fruches los mai perfèits dins aquel monde e dins l'autre. De far profeitar a l'autre de fruches de la contemplacion, per la prèga e per l'ensenhament, es pas partejar sa vida activa e sa vida contemplativa, es addicionar las doas: la vida activa deriva, d'un biais, de la vida contemplativa e s'i coordena.

Lo vocabulari escolastic de Tomàs d'Aquin 

Qualques tèrmes son importants e correntament utilizats per Tomàs d'Aquin, lor sens cambièt fòrça amb los sègles. Venon subretot del vocabulari d'Aristòtel, que Tomàs d'Aquin precisèt.

Èsser (ens o esse) 
L'èsser es la nocion fondamentala de la filosofia tomista. Mas l'ontologia desvolopada per Tomàs d'Aquin es complèxa e demanda de considerar qualques aspèctes diferents d'aquel tèrme.
 L’ens dins lo sens del concèpte (conceptus entis) significa l'èsser pensat dins tota sa generalitat, o puslèu l'acte d'èsser comun a totes los èssents, après abstraccion. Es lo concèpte central de tota la metafisica de Tomàs. L'èsser se ditz de biais analogic, es a dire que se ierarquiza a divèrses grases segon los essents. Dieu, perque es somal de l'analogial de l'èsser, es l'ipsum esse, l'acte pur d'existir, aquel en que se confond l'esséncia e l'existéncia.
 L’esse es l'acte meteis d'existir d'un essent.
 L’essentia o quidditas es una de las significacions d'un mot èsser coma una causa qu'es çò que es: es l'esséncia de la causa, çò que l'intelligéncia esperarà de la causa per lo processus d'abstraccion.
 Fin finala l'èsser se confond amb la realitat meteissa coma qu'es pensada (èsser de rason) o coma qu'es simplament (èsser real).

Las causas 
Aquela teoria de las quatre causas venon d'Aristòtel. Fa partida del bagatge de l'ensenhament de las escòlas parisencas de teologia del sègle XIII quitament avant l'arribada de Tomàs que la tòrna prendre a son compte e l'aprigondir.

 la « causa materiala » es çò que dins lo subjècte es possible de recebre una determinacion ;
 la « causa formala » es çò en que l'efèit es, çò que fa qu'es çò qu'es;
 la « causa eficienta » es çò qu'efectua lo cambiament ;
 la « causa finala » es çò cap ont lo cambiament se produtz.

Las doas primièras causas se dison « intrinsècas » per que constituisson lo subjècte en son èsser meteis, e las doas darrièras causas se dison « extrinsècas », perque son pas constitutivas de l'èsser de la causa. La causa es l'objècte de plan d'autres destriaments per Tomàs d'Aquin (causa primièra e segonda, causa per se e per accidens, causa instrumentala, causa dispositiva, causa exemplara, etc.)

Matèria e forma 
Aqueles concèptes son tanben représ d'Aristòtel :
 La « forma » es lo principi intrinsèc e constitutiu d'un èsser, çò que fa qu'una causa es çò qu'es. Per exemple, balha a la natura umana a una matèria del còrs. Es doncas tanben principi d'espècia e constituís çò que Tomàs d'Aquin nomena l'arma. Aquel concèpte val subretot per parlar de la substància d'una causa.
 La « matèria » es çò que dins un èsser recep la forma, es a dire una determinacion quina que siá.

Acte e poténcia (actus et potentia) 

Aqueles tèrmes son tanben aristotelicians:
 L’« acte » significa l'acabament, quin que siá (moral, ontologic, etc.) de l'èsser d'una causa: es doncas pres en aquel sens de l'entelequia. Mas significa tanben lo fach meteis d'existir o encara lo simple fach d'agir.
 La « poténcia » significa çò que pòt èsser determinat per un acte, o per un passatge a l'acte. Presenta o revela d'un biais çò qu'es pas acabat ontologicament mas que pòt potencialament recebre un perfeccionament. Existís de poténcias passivas e de poténcias activas.

Substància e accident (substantia et accidens) 
 La « substància » es l'essent qu'existís d'esperel, çò que constituís lo subjècte en çò qu'a de mai irreductible. La substància primièra es l'individú (par exemple Socrates) e la substància segonda es la natura (per exemple òme).
 L’« accident » es çò que « s'apond » a una substància, per que pòt existir d'esperela, mas que l'accident pòt solament existir amb una substància. Se destria fòrça accidents: de temps, de luòc, de relacion, etc.

Intellècte passiu e intellècte agissent 
 L’« intellècte passiu » (o possible) es l'activitat de l'intellècte condicionat per la recepcion dels imatges sensibles, es coma una activitat passiva. Es d'un biais una taula rasa ont son imprimits los imatges sensibles estraches pels èimes.
 L’« intellècte agissent » es l'operacion de l'intellècte qu'abstrarà las caracteristicas sensiblas dels imatges sensibles. Separa l'element universal de l'element singular de çò que li porgisson los èimes.

Metòde 
Tomàs d'Aquin demorèt fidèl al metòde que li foguèt encocat per Albèrt lo Grand:

La redaccion de la Soma teologica mòstra pasmens que quitament en matèria de fe e de mors, preferís d'aportar la seuna compilacion d'arguments e las seunas conclusions que de se fisar a Agustin, mas sens jamai lo contradire dirèctament. Se sap tanben d'autre biais que aviá totjorn criticat lo punt de vista d'Agustin que se gausava quaviam pogut creire en la teoria dels antipòdes, consequéncia de la redondetat de la Tèrra adoptada per Aristòtel.

Lo recors a las autoritats dels Paires de la Glèisa es pasmens fòrça grand dins l'òbra de Tomàs d'Aquin, conformament al metòde general de l'escolastica, ont los arguments se tròban sovent introdusits o sostenguts per d'autoritats.

Posteritat 

Dempuèi la primièra condamnacion de qualques de sas tèsis en 1277 a la revocacion definitiva d'aquelas condamnacions en 1325, l'òbra de Tomás suscita de grands debats teologics e filosofics, en primièr a l'interior de l'òrdre dominican. Puèi, las autoritats de l'òrdre prenent la defensa de Tomàs per de rasons politicas e glesiologicas, lo debat opausa de totjorn mai Dominicans e Franciscans. En 1321, dins la Divina Comèdia, Dante dona a Tomàs d'Aquin la primièra plaça entre los filosòfs teologians. Las querèlas teologicas e filosoficas son intensas, amb per exemple de discussions entre tomistas, scotistas (escòla de John Duns Scot), Nicolas de Cues e Guilhèm d'Occam.

La contra reforma catolica del Concili de Trent en 1545 provoquèt un retorn important sul trabalh de Tomàs d'Aquin, per lutar contra las tèsis de Martin Luther, que recusava l'usatge de la rason e de la filosofia antica. La Soma teologica venguèt fòrça tardièrament un manual de referéncia dels estudis de teologia. L'escòla de Salamanca, amb de comentators coma Francisco Suarez, lo cardinal Cajetan, que comenta la Soma teologica e que tempta de tornar menar Luter a la fe catolica amb los arguments tomistas, propulsèt Tomàs d'Aquin al primièr plan sus la scèna intellectuala. Lo papa Leon XIII, dins son enciclica Æterni Patris escriu: 

Al sègle XVII, lo fondador de la Companhiá de Jèsus (los Jesuistas), Ignasi de Loiola, causiguèt Tomàs d'Aquin per doctor oficial de son Òrdre e ordenèt son ensenhament a totes los nivèls. 

Al sègle XIX renasquèt lo tomisme, aprèp dos sègles d'abandon parcial, per lutar contra lo modernisme, l'idealisme, lo positivisme e le materialisme, subretot dempuèi l'enciclica Æterni Patris (« Sul restaurament dins las escòlas catolicas de la filosofia crestiana segon l'esperit del doctor angelic ») del papa Leon XIII en 1879 que preconiza un retorn a Tomàs d'Aquin: es çò que se nomenèt lo neotomisme. Lo papa fisa als Dominicans lo pretzfach de publicar una edicion scientifica e critica de las òbras de Tomàs d'Aquin en fondant la Comission Leonina. Lo 4 d'agost de 1880 Leon XIII declarèt lo patron dels estudis dins las escòlas catolicas (Cum hoc sit). Lo 29 de junh de 1914, dins son motu proprio, lo papa Piu X demandèt als professors de filosofia catolica d'ensenhar los principis del tomisme dins las universitats e los collègis; aquel meteis an, la Congregacion Romana dels Seminaris e Universitats promulguèt una lista de 24 tèsis tomistas consideradas coma normæ directivæ tutæ: son las tèsis de 1914. Nasquèt atal lo neotomisme. Las principalas figuras d'aquel renovèl son subretot Jacques Maritain, que prepausèt un retorn al realisme filosofic de Tomàs d'Aquin e Jean Daujat, que desvolopèt l'ensenhament de la filosofia tomista, en creant per exemple lo Centre d'Estudis Religioses. Al sègle XX tanben se renovelèt los estudis universitaris sus Tomàs d'Aquin, o centrats sus sa filosofia (Étienne Gilson) o sus sa pensada presa dins son contèxte escolastic (M-D Chenu e J-P Torell). Los dominicans fondèron lo Bulletin tomista. Joseph Maréchal per exemple, temptèt de conciliar las tèsis de Kant e aquela del tomisme en fondant lo corrent nomenat .

Dempuèi lo concili Vatican II, Tomàs d'Aquin ven una figura essenciala (mas pas mai obligatòria) de la vida intellectuala de la Glèisa Catolica. La filosofia contemporanèa, amb son retorn a l'estudi dels filosòfs medievals, pren en compte totjorn mai l'importància de Tomàs d'AquinSe pòt citar la coneissença perfèita de Tomàs d'Aquin qu'aviá Heidegger, o ben los cors de Brentano sus l'intencionalitat per Tomàs d'Aquin que fasiá al jove Husserl</ref>.

Citacions, avises, anecdòtas 
 
 Pendent sos estudis, sos camaradas lo nomenavan lo « buòu mut » a causa de sa corpuléncia, de sa discrecion, de son umilitat que podiá passar per de timiditat e de son gost per la reflexion solitària. Son mèstre Albèrt lo Grand, aprenent que sos camaradas lo nomenavan atal, declarèt: « quand lo buòu mugirà, farà tremblar l’Occident ! » .
 Dos noviats volent rire li diguèron de regardar per la fenèstra, perque se vesiá, aqueles disián, un buòu se vòla. Tomàs anèt cap a la fenèstra, e lor respondèt: .
 Un jorn, qualqu'un li demandèt s'auriá volgut possedir totas las riquesas de París. Tomàs d'Aquin respondèt: .

Òbras

Ligams extèrnes 
  Les œuvres de Thomas d'Aquin disponibles en ligne à la Bibliothèque des Éditions du Cerf (Dominicains)
  Dominicains de Toulouse, École de théologie Site de la Revue thomiste
  Corpus thomisticum Ensemble d'outils pour les chercheurs et toutes les œuvres en latin (université de Navarre)
  Site officiel de l'Académie pontificale de Saint Thomas d'Aquin

Nòtas e referéncias 
 

Dominican
Filosòf catolic
Teologian catolic
Sant catolic
Doctor de la Glèisa Catolica
Naissença en 1225
Decès en 1274