Man Ray
Man Ray, nascut Emmanuel Rudzitsky (o Rudnitsky o Radnitzky o Radenski), lo 27 d'agost de 1890, a Filadèlfia, Estats Units d'America, mòrt lo 18 de novembre de 1976, a París, França, es un pintre, fotografe e réelizator de filmes, actor del dadaïsme a Nòva York, puèi del surrealisme à París.

Biografia  
 

Sa carrièra comencèta a Nòva York. Amb son amc pròche Marcel Duchamp, formèron la branca americana de movement Dada. Aprèp qualques experienças artisticas infructuosas, coma una publicacion sul Dadaïsme nòvayorkés en 1920, Man Ray concluguèt que . 

Lo 14 de julhet de 1921 Man Ray desembarquèt a Le Havre (Sèina-Maritima), puèi arribèt a París ont Marcel Duchamp l'acculhèt. La mèsma serrada, foguèt presentat als surrealistas Louis Aragon, André Breton, Paul Éluard e Gala, Théodore Fraenkel, Jacques Rigaut e Philippe Soupault. S'installèt dins lo quartièr du Montparnasse, encontrè e s'enamorèt de la cantaira francesa e modèla Kiki de Montparnasse. Tanben encontrèt lo grand codurièr Paul Poiret. Realizèt fròça fotografia de mòda que foguron publicada dins de magazines e lo faguèron conéisser. Amb Jean Arp, Max Ernst, André Masson, Joan Miró e Pablo Picasso, presentèt sas òbras a la primièra mòstra surrealista de la galeriá Pierre a París en 1925. Amic de  Marie-Laure de Noailles e de Charles Vicomte de Noailles, filmèt en 1928 a Ieras a la Villá Noailles son tresen filme Les Mystères du château de Dé.

  

A Montparnasse, pendent trente ans, Man Ray revolucionèt l'art fotografic. Los grands artistas de son temps pausèron los son objectiu, coma James Joyce, Gertrude Stein o Jean Cocteau. Contribuguèt a valorizar l'òbra d'Eugène Atget qu'o faguèt descobrir als surrealistas e a son assistanta Berenice Abbott. En 1934, Meret Oppenheim pausèt per Man Ray, aquela seriá de fotos de nus venguèron una de las seriás mai celebras. En 1940, aprèp la desfacha de França, Man Ray capitèt a jónher Lisbona e s'embarquèt pels Estats Units d'America en companhiá de Salvador e Gala Dalí e del cineasta René Clair. Aprèp qualques jorns passats a Nòva York, s'anèt cap a la còsta oèst amb per projècte de daissar lo país per Tahiti ont demorèt qualques ans. Arribat a Hollywood, recebèt de proposicions de mòstra, encontrèt una fema, Juliet, e decidiguèt de tornar a pindre. Venguèt Satrape al Collège de 'Pataphysique en 1963. Enterrat al cementèri del Montparnasse (7 division): l'epitaf sus la tomba es  ().

Òbras

Objèctes  
 Dançaire de còrda s'accompahant de son ombre, 1916 
 Autoretrach, assemblatge, 1916 
 Boardwalk, 1917
 ofèrta, fèrre d'alisar ganit de clavèl sus la sòla, 1921 
 Objècte indestructible, 1923 
 The Fisherman's Idol , 1926, pèças de siure recuperat sus la plaja de Biarritz puèi assembladas 
 Los Vint jorns de Julieta, 1952, paravent 
 Bola de nèu

Fotografias  

Retrachs que Marcel Duchamp (1916), Tristan Tzara (1921), la marquesa Casati (1922), Francis Picabia en granda velocitat (1924), Jean Cocteau (1924), Antonin Artaud (1926), Kiki de Montparnasse (1926), André Breton solarizat (1930), Lee Miller (1930), Salvador Dalí e Gala (1936), Juliet (1945) 
 Enigma d'Isidore Ducasse , 1920 
 Elevatge de posca, 1920, 11,3 × , Musèu d'art de Tolon. 
 Rayografia amb man, lentilha e uòu, fotograma, 24 × . Reproduccion dins Beaux Arts magazine 347, mai de 2013, p.|144.</ref> 
 Lo Violon d'Ingres, 1924, ensag als sals d'argent enaussat amb mina de plomb e tinta de China e contrempegat su papièr 
 Negra e blanca, 1926 
 African sculpture on lying woman, 1930. En realitat un retrach de Simone Breton de 1927. 
 Jòc d'escacs surrealista, 1934, panoptic de 20 retraches d'artistas surréalistas

Filmes  
 1923: Le Retour à la raison 
 1924: À quoi rêvent les jeunes filles 
 1926: Emak-Bakia 
 1928: L'Étoile de mer 
 1929: Les Mystères du château de Dé
 1935: Essai de simulation de délire cinématographique

Pinturas  
 1914 : The Lovers (Ls Amants), òli sus tela, 24,7 ×  
 1931: Autoretrach, fotografia realizada amb solarizacion 
 1938 : Lo Rebús, òli sus tela, 55 × , Musèu nacional d'art modèrne, Centre Pompidor, París 
 1939 : Lo Bèl Temps. 
 1952 : Rue Férou, a la Kunsthalle de Bielefeld. 
 1958 : Pintura naturala

Dessenhs  
 Las Mans liuras, dessenhs illustrats per de poèmas de Paul Éluard, Jeanne Bucher, París, 1937

Obratge e monografias  
 Revolving doors, Ed Surréalistes, París, 1917 
 Los Camps delicioses, fòra de comèrci, París, 1922 
 Man Ray photographs 1920-1934, James Thrall Soby
 Facile with Paul Éluard, Éd. GLM, Paris, 1935 
 La Fotografia es pas l'art : 12 fotografias, Éd. GLM, Paris, 1937, amb un abansprepaus d'André Breton, Convulsionnaires 
 Alphabet for adults, Copley Galleries, Berverly Hills, California, 1948 
 Photographs-Portraits, Édition Prisma, París 
 Autoretrach, 1963, Robert Laffont, Parí, 1964

Filmografia  
 François Lévy-Kuentz, Man Ray - 2 bis, rue Férou, 1989, 23 min, ed Dilecta. Filme sul talher de Man Ray pauc abans sa destruccion.

Notas e referéncaias

Vejatz tanben

Article connèxe

Ligams extèrnes 
   fototèca numerica oficiala - Contrat amb lo Man Ray Trust e l'ADAGP que gerís lo copyright 
  Imatges de Man Ray e tèxtes - Getty Center de Los Angeles 
 Lista de la òbras de Man Ray sus data.bnf.fr