Alemand
Lalemand (autonim: Deutsch o deutsche Sprache) es una lenga germanica del grop occidental. Es la lenga qua lo nombre pus grand de locutors natius de lUnion Europèa (120 milions), e ocupa la 9 plaça dins lo classament mondial de las lengas per nombre de locutors.

I a fòrça dialèctes locals, qui se despartisson en dos grops: Alemand bas (Niederdeutsch o Plattdeutsch), e Alemand naut (Hochdeutsch).
Lalemand naut es la basa per la lenga estandartizada dAlemanha e dÀustria. 

Lalemand foguet tanben parlat en diversas colonias en America (p.e. en Pensilvània) e Africa (p.e. Namibia). Uèi, existisson de comunitats alemandas en Russia e Cazacstan.

Istòria 
Listòria de la lenga alemanda se despartartís en quatre periòdes:
 750–1050: Althochdeutsch (Alemand ancian)
 1050–1350: Mittelhochdeutsch (Alemand mejan)
 1350–1650: Frühneuhochdeutsch (Alemand premodèrne)
 depuès 1650: Neuhochdeutsch (Alemand modèrne)

Dempuèi 1900, fòrças paraulas anglesas sintegrèron dins lalemand.

Prononciacion

Vocalas 

 a: [] en sillabas tonas, [] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas 
 ä, ae: [] en sillabas tonas; dins fòrça varietats alemandas i a pas de diferéncia amb e ([]): Käse [kɛ:zə] o [ke:zə]. [] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas 
 e: [] en sillabas tonas, [e], [ɛ] oder [ə] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas; [ɐ] dins la combinason -er finala, muda dins las combinasons -el, -em, -en finalas (prononciacion del mot Sattel coma Zatl).
 i: [i:] en sillabas tonas, [ɪ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas 
 o: [o:] (coma lo francés bureau) en sillabas tonas, [ɔ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
 ö, oe: [øː] (coma lo francés heureux) en sillabas tonas, [œ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas
 u: coma o occitana, [uː] en sillabas tonas, [ʊ] abans una consonanta dobla e en sollabas atonas 
 ü, ue, y: coma u occitana, [yː] en sillabas tonas, [ʏ] abans una consonanta dobla e en sillabas atonas 
Y pòt èsser [j] o coma i en anglés.

 äu, eu: [ɔɪ] coma òi, jamai eu
 ei, ey, ay, ai: [aɪ] 
 ie: [i:] long, pas coma la -ie- occitana.

Una vocala + h es prononciada longa: -ah- [a:], -eh- [e:] etc.

Consonantas 

 c: [k] abans a, o, u e consonantas, [ts] abans e, i
 ch: [ç] (coma una version fòrta de la j) après e, i o vocala + r (p.e. Kirche); [x] (coma j espanhòl) après a, o, u; [ç] o [k] en posicion iniciala.
 chs: veire x
 g: fort en tots cases.
 h: [h]
 j: [j] coma la i consonantica; [d͡ʒ] dins los mots dorigina francesa o anglesa (coma la j occitana, pas coma la j francesa!).
 k: [k]
 qu: [kv] o [kw], coma la combinason "qü" occitan e espanhòl. 
 r: muda après una vocala, mas la vocala es prononciada obèrta e a la direccion de la [ɐ]: Mord [mɔɐt].
 s: [z] iniciala e entre doas vocalas (levat de las varietats sudalemandas); [s] abans las consonantas e en posicion finala.
 sch: [ʃ], coma ch francés.
 sp, st en posicion iniciala: s es prononciat coma sch.
 v: coma f
 w: coma v occitana
 x: ks, la vocala abans -x e -chs es cort (Sex [sɛks]). la vocala abans -ks es longa (Keks [ke:ks]) 
 z: ts

b, d, g, son fòrts en posicion finala.
k, p, t, son aspiradas (una pichona h après la letra).

Tension sillabica

Gramatica

Substantiu e Declinason 
I a quatre cases: Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ.

Genres e articles 
I a tres genres en alemand: feminin, masculin e neutre.

Adjectiu

Vèrb 
En alemand, i a de vèrbs fòrts (vèrbs irregulars) e de vèrbs febles (vèrbs regulars). De vèrbs fòrts importants Verbs son sein (èsser) e haben (aver).

Exemple dun vèrb regular : Präsens (present):

Exemple d'un vèrb regular en Präteritum (passat simple):

Dins qualques cases, i a una mutacion de la raiç del mot:
Winken passa a gewunken al participi passat.
schwimmen passa a (ich) schwamm al Präteritum e a geschwommen al participi passat. 

Aquesta mutacion vocalica es un sistèma complex.

Advèrb

Sintaxi

Dialectologia e modalitats estandardas

Distribucion mondiala

Situacion juridica

Annèxas

Bibliografia

Nòtas e referéncias 

Inventari de lengas
Lenga germanica
Lenga d'Alemanha