Programa Apollo
Lo programa Apollo es lo Programa espacial dels Estats Units d'America que la NASA conduguèt pendent lo periòde 1961 – 1975 e que permetèt als Estats Units d'America d'enviar pel primièr còp d'òmes sus la Luna. Foguèt lançat per John F. Kennedy lo 25 de mai de 1961, subretot per redaurar lo prestigi estatsunian blaimat pels succèsses de l'astronautica sovietica, a una epòca que la Guèrra Freja entre ambedoas superpoténcias èra a l'apogèu.

Lo programa aviá per objectiu de pausar un òme sus la Luna abans la fin del decenni de 1960. Lo 21 de julhet de 1969, l'objectiu lo capitèron dos dels tres membres d'equipatge de la mission Apollo 11, Neil Armstrong e Buzz Aldrin. Cinc autras missions se pausèron mai tard sus d'autres sites lunars e i demorèron fins a tres jorns. Aquelas expedicions permetèron de portar 382 quilogramas de ròca lunara e d'i plaçar de batariás d'instruments scientifics. Los astronautas efectuèron d'observacions in situ pendent d'excursions sul sòl lunar d'una durada podent capitar 8 oras, assistits dempuèi Apollo 15 per un veïcul tot-terren, lo rover lunar. 

Cap de vòl orbital estatsunian aviá estat realizat abans de mai de 1961. Per capitar l'objectiu fixat pel president, la NASA lancèt de programas destinats a preparar las futuras expedicions lunaras: lo programa Gemini per metre al punt las tecnicas de vòl espacial e de programas de reconeissença (Programa Surveyor, Ranger, etc.) per, entre autres, cartografiar las zònas d'alunissatge e de determinar la consisténcia del sòl lunar. Per aténher la Luna, los responsables acabèron per causir lo metòde audaciós del rendètz-vos en orbita lunara, que demanda de dispausar de doas naus espacialas que lo modul lunar destinat a l'alunissatge. La fusada giganta de  Saturn V, capabla de plaçar en orbita bassa , foguèt realizada per lançar los veïculs de l'expedicion lunara. Lo programa gaudiguèt d'un budgèt considerable (135 miliards de dolars valor 2005) e mobilizèt fins a  personas. Dos accidents grèus foguèron a deplorar pendent lo projècte: l'incendi al sòl de la nau espaciala Apollo 1 que l'equipatge moriguèt brutlat e que provoquèt un repòrt de gaireben dos ans del calendièr e l'explosion d'una sèrva d'oxigèn de la nau espaciala Apollo 13 que l'equipatge subrevisquèt en utilizant lo modul lunar coma nau de secors.

Las missions lunaras permetèron d'aver una coneissença melhora del nòstre Satellit natural. Lo programa Apollo favorizèt l'espandiment de novelum dins lo domeni de las sciéncias dels materials e contribuiguèt al vam de l'informatica e tanben de metòdes de gestion de projècte e de tèst. Las fotos de la Tèrra, mond multicolòr isolat dins un espaci ostil, e aquelas de la Luna, mond gris e mòrt, favorizèron una presa de consciéncia mondiala sul caractèr excepcional e fragil de nòstra planeta. Lo programa es a l'origina d'una scission dins la comunautat scientifica e d'entre los decideires entre partisans d'una exploracion robotica jutjada mai eficaça e aqueles per que l'exploracion umana a una fòrta valor simbolica, que justifica son suscòst.

Lo contèxte

La Guèrra Freja 

Pendent los ans 1950, la Guèrra Freja èra a l'apogèu entre los Estats Units d'America e l'Union sovietica, ambedoas superpoténcias de l'epòca. Se manifestèt per d'afrontaments militars indirèctes (Guèrra de Corèa), e una corsa als armaments que se desvolopèron los missils intercontinentals portaires de tèstas militaras nuclearas capablas d'aténher lo territòri nacional de l'adversari. Ambedós païses desvolopèron aquelas fusadas utilizant largament los trabalhs e l'expertisa de sabents e tecnicians alemands qu'avián realizat lo primièr veïcul d'aquel tipe pendent la Segonda Guèrra Mondiala, la fusada V2. L'Union sovietica prenguèt l'avançada capitant en 1956 lo primièr tir d'un missil intercontinental, la R-7 Semiorka, davancièr de la fusada Soiuz. Aquela fusada de  es fòrça poderosa perque deu portar una bomba A pesant . Los missils estatsunians de longa portada desvelopats mai tard, concebut per portar de bombas H tecnicament mai avançadas e mai leugièras (), son mens grandas e son encara en fasa d'estudi a la fin dels ans 1950.

La corsa cap a l'espaci 

En julhet de 1955, los Estats Units d'America e l'URSS anoncièron, cadun de lor costat, que lançaràn un satellit artificial dins l'encastre de trabalhs scientifics prevists per l'An geofisic internacional (julhet de 1957—decembre de 1958).
Al començament de 1956, lo conceptor de la Semiorka, Serguèi Korolov, capitèt a convéncer los dirigents sovietics d'utilizar son missil coma lançaire espacial.
Jos la suspresa generala, lo 4 d'octobre de 1957, l'Union sovietica foguèt la primièra a plaçar en orbita lo satellit Spotnik 1. L'opinion internacionala foguèt enfachinada per l'eveniment qu'anonciava lo començament d'una nòva èra tecnica e scientifica. Foguèt un tust pels responsables e l'opinion publica als Estats Units, fins ara persuadits de lor superioritat tecnica. Los dirigents sovietics, d'en primièr suspreses par l'impacte d'aquel lançament, comprenguèron alara lo prestigi internacional que lo regim pòt tirar dels succèsses de sa politica espaciala; decidiguèron de se lançar dins un programa ambiciós. 

A la meteissa epòca, lo programa Vanguard, parelh estatsunian del Programa espacial rus lançat mai tard e tròp ambiciós, es una seguida d'escacs. L'equipa de Wernher von Braun capitèt fin finala a lançar lo primièr satellit dels Estats Units d'America, Explorer 1, lo 1 de febrièr de 1958 mercé al lançaire Juno I improvisat amb un missil balistic Redstone. Mas la pichona talha de la carga utila comparada a aquela de l'Spotnik semblèt confirmar l'avançada sovietica. Quitament s'èra reticent a investir massissament dins l'espacial civil, lo president dels Estats Units Dwight D. Eisenhower decidiguèt lo 29 de julhet de 1958 de crear una agéncias espaciala civila, la NASA, que deguèt permetre d'unir los eforces estatsunians per contrar melhor las capitadas sovieticas: la corsa cap a l'espaci èra lançada. Lo meteis an comencèt lo programa Mercury que deguèt permetre la mesa en orbita de las primièras missions abitadas estatsunianas.

Mas los Sovietics, que dispausavan d'una avançada granda e d'una fusada fisabla podent portar una gròssa carga utila, contunhèron pendent los ans seguents de multiplicar las primièras: primièr èsser vivent plaçat en orbita amb la cana Laika (Spotnik 2), primièr satellit a escapar l'atraccion terrèstra (Luna 1), primièr satellit a s'espotir sus la Luna (Luna 2), primièra fòto de la fàcia amagada de la Luna (Luna 3), primièr èsser vivent a tornar vivent aprèp que domorèt dins l'espaci (los cans Belka e Strelka de Spotnik 5), primièr susvolada de Vènus (Venera 1).

Lo lançament del programa Apollo 

Quand arribèt al poder en genièr de 1961, lo president John F. Kennedy, coma son predecessor, èra pauc aclin a donar de mejans importants al programa espacial civil. Mas lo lançament del primièr òme dins l'espaci pels Sovietics (Iurii Gagarin, 12 d'abril de 1961) o convenquèt de la necessitat de dispausar d'un programa espacial ambiciós per recobrar lo prestigi internacional perdut. L'escac del desbarcament de la Baia dels Pòrcs (abril de 1961) destinat a capvirar lo regim de Fidel Castro installat a Cuba, que damatgèt un pauc mai l'imatge dels Estats Units d'America davant las autras nacions, contribuiguèt tanben sens dobte a son cambi de posicion. 

John Kennedy demandèt a son vicepresident Lyndon B. Johnson de li designat un objectiu qui permetriá als Estats Units d'America de tornar prene l'egemonia a l'Union sovietica. D'entre las pistas evocadas èran la creacion d'un laboratòri espacial dins l'espaci e una simpla susvolada lunara. Lo vicepresident, qu'èra un viu suportaire del programa espacial, li respond que la recerca e l'industria estatsuniana an la capacitat d'enviar una mission abitada sus la Luna e lo recomandèt de retenir aquel objectiu. Lo 25 de mai de 1961, lo president anoncièt davant lo Congrès dels Estats Units d'America lo lançament d'un programa que deu menar d'astronautas del país sul sòl lunar « abans la fin de la decennia ». Confirma sa decision dins un autre discors demorat celèbre, « we choose to go to the Moon », lo 12 de setembre de 1962.

La proposicion del president recep un sosten entosiasta dels elegits de totes los orizonts politics e de l'opinion publica, traumatizats pels succèsses de l'astronautica sovietica. Lo primièr budgèt del nòu programa nomenat Apollo — nom causit par Abe Silverstein alara director dels vòls espacials abitats — foguèt votat a l'unanimitat pel Senat dels Estats Unis d'America. Los fons balhats a la NASA passèron de 500 milions de dòlars en 1960 a 5,2 miliards de dòlars en 1965, an de son budgèt máger. La NASA, mercé a son administrator James E. Webb, podèt obtenir cada an los fons que desirava fins al desbarcament sus la Luna, quitament quand lo sosten dels elegits s'aflaquissiá aprèp 1963. James Webb capitèt a obtenir lo supòrt solide del president Lyndon B. Johnson que succediguèt al presedent Kennedy assacinat en 1963.

Lo desvolopament del projècte Apollo

La causida del metòde: lo rendètz-vos orbital lunar 

Dempuèi 1959 d'estudis foguèron lançats dins l'agéncia espaciala dins una perspectiva de long tèrme, sul biais de pausar un veïcul abitat sus la Luna. Tres scenaris principals sortiguèron :
 lo mandadís dirècte d'una nau sus la Luna (Direct Ascent): una fusada de fòrta poténcia envia la nau completa; aquel alunís sus la Luna puèi ne s'enlaira abans de tornar sus Tèrra;
 lo rendètz-vos orbital a l'entorn de la Tèrra (EOR per Earth-Orbit Rendez-vous): per limiter los riscs e lo còst de desvelopament de la fusada Nova, los compausants de la nau son enviats en orbita terrèstra per doas o mai fusadas mens poderosas. Aqueles diferents elements son assemblats en orbita en utilizant possiblament una estacion espaciala coma basa arrèr. Lo debanament del vòl de la nau, enseguida, es lo mèsme qu'aquel del primièr scenari;
 lo rendètz-vos en orbita lunara (LOR per Lunar Orbital Rendez-vous): una sola fusada es utilizada mas la nau espaciala compòrta dos sosensembles que se separan un còp que l'orbita lunara es atencha. Un modul dich « lunar » se pausa sus la Luna amb dos dels tres astronautas e se n'enlaira per tornar menar los astronautas fins al modul dich « de comanda », demorat en orbita a l'entorn de la Luna, que pren en carga lo retorn dels astronautas cap a la Tèrra. Aquela solucion permet d'estalviar de pes al respècte dels autres scenaris (fòrça mens de combustible es necessari per far alunir puèi s'enlairar los òmes) e permet de concebre una nau destinada a sa mission pròpriament lunara. E mai, la fusada de desvelopar es mens poderosa qu'aquela demandada pel primièr scenari.

Quand lo president John Kennedy donèt a la NASA, en 1961, l'objectiu de far alunir d'òmes sus la Luna abans la fin del decenni, l'evaluacion d'aqueles tres metòdes èra ancara pauc avançada. L'agéncia espaciala mancava d'elements: aviá pas encara realizat un sol vertadièr vòl espacial abitat (lo primièr vòl orbital de la capsula Mercury se faguèt sonque en setembre de 1961). L'agéncia espaciala podava pas evaluar l'amplor de las dificultats soslevadas pels rendètz-vos entre veïculs espacials e mestrejava pas l'aptitud dels astronautas a suportar de longas demoranças dins l'espaci e a i trabalhar; e mai los lançaires patiguèron d'una seriá d'escacs que l'incita a la prudéncia dins las causidas de las tecnicas.

Atal, pr'amor que la causida del metòde condiciona las caracteristicas d'aqueles veïculs espacials e dels lançaires de desvelopar e que tot retard pres dins aquela decision impacta lo tèrme, la NASA prenguèt mai d'un an, passat en estudis e en debats, abans que lo scenari del LOR siá fin finala causit. 

Al començament d'aquela fasa d'estudi, la tecnica del rendètz-vos en orbita lunara (LOR) es la solucion qu'aguèt mens de supòrts malgrat las demonstracions detalhada de John C. Houbolt del Centre de Rececas de Langley. Al vejaire de fòrça especialistas e responsables de la NASA, lo rendètz-vos entre modul lunar e modul de comanda a l'entorn de la luna pareis instintivament tròp riscat: se los moduls capitan pas a se jónher en orbita lunara, los astronautas ocupant lo modul lunar an pas pas la possibilitat de frenar lor veïcul per se daissar davalar cap a la Tèrra al contrari dels autres scenaris; son alara condemnats a tornejar indefinidament a l'entorn de la Luna. Los avantatges del LOR, subretot lo ganh sus la massa a plaçar en orbita, son pas apreciats a lor justa mesura. Pasmens, a mesura que los autres scenaris son apregondits, lo LOR ganhava en credibilitat. Los partisans del vòl dirècte — Max Faget e los seus òmes del Centre dels Vòls Abitats prenguèron en compte de la dificultat de far alunir una nau completa sul sòl lunar accidentat e amb de caracteristicas incertanas. Lo quite Wernher von Braun, que menava l'equipa del Centre de vòl espacial Marshall que deguèt desvelopar lo lançaire es partisan d'un rendètz-vos orbital terrèstre, acabèt per èsser convençut que lo LOR es l'unic scenari capable dels respectar lo tèrme fixat pel president Kennedy.
 
Al començament de l'estiu 1962, alara que los principals responsables de la NASA èra totes convertits al LOR, aquel scenari butava contra lo vetò de Jerome B. Wiesner, conselhièr scientific del president Kennedy. La causida del LOR foguèt fin finala acceptada lo 7 de novembre de 1962. A partir de julhet, 11 societats aerospacialas estatsunianas foguèron sollicitadas per la construccion d'un modul lunar sus la basa d'un quasèrn de las cargas somàrias.

Un cambiament d'escala 

Lo 5 de mai de 1961, qualques jorns abans lo lançament del programa Apollo, l'astronauta Alan Shepard efectuèt lo primièr vòl espacial estatsunian (mission Mercury 3). De fach, es un simple vòl suborbital perque la fusada Mercury-Redstone utilizada (i a pas d'autre lançaire disponible) aviá pas una poténcia sufisenta per plaçar en orbita la pichona capsula espaciala Mercury d'una massa un pauc superiora a una tona. Lo programa lunar demanda de poder plaçar en orbita bassa una carga utila de . Lo cambi d'escala que ne resulta es plan important: la NASA passèt de la fusada de  que lancèt Alan Shepard a las  de Saturn V qu'obliguèt a desvelopar de motors d'una poténcia fins alara jamai atencha e a utilizar de tecnologias novèlas coma l'utilizacion de l'idrogèn liquid.

Los personals afectats al programa espacial civil cresquèron al respècte. Entre 1960 e 1963, lo nombre d'emplegats de la NASA passèt de  a . Per aculhir los nòus efectius e dispausar d'installacions adaptadas al programa lunar, la NASA creèt tres nòus centres totes afectats al programa Apollo amb de perimètres precisament delimitats:

Lo Manned Spacecraft Center (MSC), edificat en 1962 prèp d'Houston al Tèxas, foguèt destinat a la concepcion e la qualificacion de las naus espacialas (modul lunar e CSM), l'entraïnament dels astronautas e lo seguit de las missions depuèi lo començament. D'entre las installacions presentas sul site, i a lo centre de contraròtle de las missions, los simulators de vòl e dels equipaments destinats a simular las condicions espacialas e utilizats per testar las liurasons dels industrials. Lo centre èra dirigit per Robert Gilruth, ancian engenhaire de la NACA, que ten un ròtle de primièr plan per l'activitat dels vòls abitats dempuèi 1958. Al contrari dels dos autres establiments creats pel programa Apollo, lo MSC foguèt activat pel programa Gemini. Emplegava en 1964  personas que  emplegats de societats aerospacialas.

Lo Centre de vòl espacial Marshall (George C. Marshall Space Flight Center o MSFC) es una anciana installacion de l'Armada de Tèrra (Redstone Arsenal) situada prèp de Huntsville dins l'Alabama transferida en 1960 a la NASA amb los especialistas en majoritat alemands de missils balistics dirigits par Wernher von Braun qu'i trabalhèron. Von Braun ne demorèt responsable fins a 1970. Lo centre èra especializat dins la concepcion e la qualificacion dels lançaires de la familha Saturn. S'i trapavan los bancs d'ensages, de burèus d'estudi e d'installacions d'assemblatge. Los primièrs exemplars de la fusada Saturn I i foguèron bastits abans que la rèsta de la produccion siá confiat a l'industria. Empleguèt fins a  personas.

Lo Centre espacial Kennedy (KSC), situat sus l'illa Meritt en Florida, es lo site ont son lançadas las fusadas gigantas del programa Apollo. La NASA qu'aviá besonh d'installacions a l'escala de la fusada Saturn V construguèt en 1963 aquela novèla basa de lançament que tòca aquela de Cape Canaveral apartenent a l'Armada de l'Aire dels Estats Units d'America e d'ont avián estat lançadas, fins ara, totas las missions abitadas e las sondas espacialas de l'agéncia. Lo centre efectua la qualificacion de la fusada assemblada (« all up ») e contraròtle las operacions sul lançaire fins a son envòl. Emplegava en 1965 fins  personas. Al còr del centre espacial, lo complèxe de lançament 39 compòrta 2 airals de lançament e un immens bastit d'assemblatge, lo VAB (nautor ), que mai d'unas fusadas Saturn V podavan èsser preparadas en parallèl. De plataformas de lançament mobilas permetent de transportar la fusada Saturn assemblada fins al site de lançament. Lo primièr lançament dempuèi lo nòu terren foguèt aquel d'Apollo 4 en 1967. Fins a 2011, lo complèxe èra utilizat per lançar la nau espaciala americana.

D'autres establiments de la NASA, jogavan un ròtle mens dirècte que s'ocupavan sonque d'una partida de lor activitat pel programa Apollo. En 1961, lo John C. Stennis Space Center foguèt edificat dins l'Estat del Mississipí. Lo nòu centre dispausava de bancs d'ensags utilizats per testar los motors-fusadas desvelopats pel programa.

Las fotos de la Tèrra presas dempuèi l'espaci luenchenc pels equipatges del programa Apollo marquèron los esperits a l'epòca. La fòto mai clèbra es La Bilha blava presa pels astronautas d'Apollo 17. D'autras fotos, coma aquelas mostrant un treslús de Tèrra al dessús d'un sòl lunar desprovesit de colors o aquelas mostrant la primessa de la sisa atmosferica faguèron comprene lo caractèr unic e fragil de nòstra planeta, la nau Tèrra. Aquels imatges de segur contribuiguèron a l'espandiment dels movements ecologics.

Primièrs pases sus la Luna, un evenement marcant e qualques voces discordantas (Apollo 11) 

Lo 20 de julhet de 1969, 600 milions de telespectators, o un cinquen de la populacion mondiala de l'epòca, assistèron en dirècte a la television als primiers pases de Neil Armstrong e Buzz Aldrin. Se gaireben totes s'acòrdan sul fach que s'agís d'un eveniment marcant, èran tanben de voses per s'auçar contra lo degalhatge d'argent coma de representants de la comunautat negra americana, a l'epòca pro agitada. L'escrivan de sciéncia-ficcion Ray Bradbury, que participa a un debat a la television a Londres, pendent que se truquèt a las criticas venent, entre autres, de l'activista politica irlandesa Bernadette Devlin, s'insurgiguèt . 

Lo mòt de Neil Armstrong, , foguèt sul còp adaptat « Se avèm pogut enviar d'òmes sus la Luna, alara deuriam poder… ». Mas l'interès pel programa espacial lèu mermèt. Lo debanament de la mission Apollo 12, pr'amor que filmat en colors al contrari d'Apollo 11, fuguèt mens seguit. Los comentaris fòrça tecnics, que pòt pas comprene l'American mejan, l'abséncia de peripecias banalizèron l'eveniment. Calguèt l'accident d'Apollo 13, que tornèt plaçar l'òme al còr de la mission, per reviscolar l'interès del public.

Lo programa Apollo al cinèma 

De filmes e fòrça documentaris prenguèron per subjècte lo programa Apollo. Se pòt mencionar Apollo 13, realizat en 1995 per Ron Howard, que conta las peripecias del vòl Apollo 13. The Dish, realizat en 2000 per Rob Sitch, es una mièjaficcion contant l'istòria de la construccion d'una estacion de recepcion terrèstre en Austràlia que deu recebre la primièra emission televisuala emesa dempuèi la Luna per Apollo 11. In the Shadow of the Moon es un documentari de 2008 constituit amb de filmes d'actualitats difusats a l'epòca, de documents intèrnes de la NASA e d'entrevistas dels astronautas encara en vida.

L'eretatge del programa Apollo

La nau espaciala: l'utopia de l'espaci de bas còst 

Al començament dels an 1970, alara que lo programa Apollo s'acabava, de decidaires politics pensavan a l'arrèst dels vòls abitats tròp costoses e amb retorn limitats. La fin de la Guèrra Freja e lo fracàs del programa espacial sovietic levèt al projècte abitat american d'una granda partida de las seunas justificacions. Mas Richard Nixon volguèt pas èsser aquel qu'arrestarà las missions abitadas qu'avián encara una partida de prestigi. E mai, se l'opinion publica e la comunautat scientifica s'acordavan sus la necessitat de mermar lo budgèt espacial subretot consacrat als vòls abitats, lo president èra pas insensible al lobbying de l'industria e a las consideracions electoralas: la Califòrnia que concentrava una grand partida dels emplecs de l'astronautica — los efectius emplegats per l'industria aerospaciala en Califòrnia passèron de  a  personas entre 1967 e 1970 — èra un enjòc important per las eleccions venentas. En partida per respondre a las criticas sul còst del programa Apollo, la NASA elaborèt a aquela epòca son projècte de la nau espaciala que deguèt permetre de baissar de biais significatiu lo pretz del quilograma plaçat en orbita al respècte dels lançaires non reütilizables. Lo president Nixon donèt son accòrdi al programa de la nau espaciala mas aquò deguèt s'inscriure per la seguida dins un encastre budgetari espacial civil en descreissença de contunh: los fons balhats a la NASA passèron progressivament de 1,7 % del budgèt total de l'Estat federal en 1970 a 0,7 % en 1986, son punt mai bas. Los espèrs provocats per la nau espaciala seràn pas realizats: s'estimèt en 2008, alara que lo programa de la nau s'acabava, que cada vòl de la nau espaciala americana costava 1,5 miliard de dòlars integrant los còstes de desvolopament: un còst non concurrencial al respècte d'un lançaire classic. La soplessa operacionala es tanpauc al rendètz-vos: la cadéncia de lançament atenguèt 5 % d'aquela prevista inicialament.

Missions espacialas abitadas e comunautat scientifica 

La comunauté scientifica americana dona un bilanç negatiu del programa Apollo. Las repercussions scientificas del programa foguèron limitadas al vejaire dels fons investits e la partida del programa espaciala consacrada a la sciéncia (satellits scientifics, sondas espacialas) mermèt amb los ans. E mai lo fenomèn se repetèt pendent de decennia seguentas, los programas scientifics de la NASA essent de contunh victimas o dels despassaments budgetaris dels programas espacials abitats o d'arbitratges en lor desfavor. Atal, l'Acadèmia de las Sciéncias americana demandèt a l'epòca que l'activitat espaciala siá concentrada sus de tèmas scientifics e sas aplicacions dins lo domeni de la meteorologia, l'agricultura, l'idrologia, l'oceanografia, etc. S'opausèt tanben al desvolopament de la nau espaciala. La comunautat scientifica es ara dins son ensems totjorn pauc favorable a las missions abitadas al delá de l'orbita bassa: en 2004, a la seguida de la relança de las missions abitadas cap a la Luna e Mart, lo comitat encargat del finançament de l'astrofisica al sen de l'American Physical Society, se preocupava de l'importància dels fons monopolizats per aquel tipe de mission als objectius mal definit al prejudici dels projèctes, coma los telescòpis espacials, qu'avián largament provat lor interèsses scientifics.

Agachs contemporanèus: entre nostalgia, negacion e frustracion 

Après los progreses fulgurants dels ans 1960 que lo desbarcament lunar constituís l'acme, lo vòl espacial abitat, al contrari de totas la prediccions de l'epòca, se retirèt pendent los cinquanta darrièrs ans sus l'orbita terrèstra bassa. L'astronauta Gene Cernan, dins son autobiografia publicada en 1999, escrich . Per l'istorian american J.R. McNeill, l'aventura del programa Apollo e de l'exploracion espaciala en general poiriá èsser una androna condemnada a venir dins lo futur una simpla nòta de bas de pagina de l'istòria de la civilizacion, pr'amor que de descobèrtas tornan sus l'interès o que fan renàisser una correguda al prestigi entre de nacions dispausant de mejans financièrs sufisents.

A l'epòca del desbarcament sus la Luna, existissiá ja una pichona minoritat d'increduls que se trobavan als Estats Units d'America dins las classas socialas las mai desfavorizadas, copadas de tota coneissença scientifica, e las minoritats. L'audiéncia de la tèsi del moon hoax (engana lunara) s'espandiguèt dins los ans 1970 alara qu'un climat de desfisença al respècte de las institucions s'installèt a çò dels d'Americans en seguida de l'escandal del Watergate e de la Guèrra de Vietnam: es a aquela epòca, simbolizada dins los mèdias pel filme Three Days of the Condor, que foguèt filmat Capricorn One (1978) que conta l'istòria d'un fals desbarcament sus Mart mes en scèna par la NASA. En 2001, l'emission « Teoria del complòt: avèm aterrit sus la Luna? », basada sus de fals testimònis scientifics e difusada sus la cadena de television FOX encontrèt un succès d'audiéncia que testimònia subretot de l'abséncia de cultura scientifica de sos auditors. Malgrat sas incoeréncias evidentas, la teoria del fals desbarcament sus la Luna contunha de trobar de partisans per las rasons ja citadas mas sens dobte tanben per que l'eveniment es tan alunhat de tota experiéncia personala, que dona per fòrça un sentiment d'irrealita. 

L'estagnacion del programa espacial abitat american après los succèsses del programa Apollo suscita un intens sentiment de frustracion per fòrça passionats d'astronautica. Al moment mèsme que lo programa Apollo subiguèt un còp d'arrèst a la fin dels ans 1960, nasquèron d'associacions militant per un programa espacial abitat ambiciós perlongar l'esfòrç espacial engatjat. Segon T.E. Dark, l'apareisson d'aqueles movements se deu metre en relacion amb la crisa que subiguèt a la fin dels ans 1960 l'idèa de progrès, una cresença al còr de la societat americana. L'apareisson del movement ecologic, un scepticisme naissent al respècte dels benfachs de la creissença economica e la paur d'un declin cultural american explican essencialament aquela crisi. Promòure lo programa espacial èra un mejan de far reviure l'idèa del progrès jos una autra forma. 

L'associacion mai coneguda a l'epòca, la L5 Society, preconiza la colonizacion de l'espaci per la creacion de gigantescs abitats spatials al punt de Lagrange L5. Recebèt l'atencion del Congrès dels Estats Units d'America e de la NASA. Mas le concèpte d'abitats espacials gigants jamai despassèt l'estadi de l'estudi teoric, car demandava de lançar un milion de tonas en orbita a l'entorn de la Tèrra en 6 o 10 ans, un objectiu que se podava aténher sonque se lo còst de la mesa en orbita baissava a /kg coma conclusís l'estudi de Gerard K. O'Neill e de la NASA en 1975-1977. La L5 Society dispareguèt en 1987, victima de las desillusion nascudas de la crisi de l'energia e dels facases de la nau espaciala. En 1998 foguèt fondada la Mars Society que milita per la colonizacion de Mart. Son creator, Robert Zubrin, redigiguèt d'obratges plan documentats suls mejans de menar una mission abitada sus Mart. The Planetary Society es una associacion mai anciana (1980) que lo fondator mai conegut es Carl Sagan, que ten mai de  membres pel mond entièr. Mai realista, milita subretot per l'exploracion del sistèma solar mas tanben portèt son sosten al programa de mission abitada cap a la « planeta roja » de la Mars Society.

Los ensages abocats de retorn de l'Òme sus la Luna 

Dempuèi la mission abitada Apollo 17 de 1972, pas cap d'astronautas s'alunhèron de mai de qualques centanas de quilomètres de la Tèrra. Lo 20 de julhet de1989, pel 20 aniversari de l'alunissatge d'Apollo 11, lo president George H. W. Bush lancèt un programa espacial ambiciós per 30 ans, lo Space Exploration Initiative (SEI), que deu permetre l'installacion d'una basa permanenta sus la Luna. Mas son còst, l'abséncia de sosten dins l'opinion publica e las fòrtas reticéncias del Congrès faguèron abocar lo projècte. En 2004, son filh, lo president George W. Bush, ren public los objectius de long tèrme que volgava assignar al programa espacial american alara que l'accident de la nau espaciala Columbia tancava al sòl las naus espacialas vielhissentas e l'avenir de estacion espaciala internacionala, que l'acabament aprochava, es en suspens. Lo projècte presidencial Vision for Space Exploration vòl tornar plaçar l'Òme al còr de l'exploracion espatiala: lo retorn d'astronautas sus la Luna foguèt programat abans 2020 per una seriá de missions destinadas a preparar una eventuala preséncia permanenta de l'òme sul sòl lunar e metre al punt lo material necessairi a de futuras missions abitadas sus Mart fixadas a una escasença fòrça pus alunhada. Aquel còp, l'opinion coma lo Congrès son favorables al projècte: lo programa Constellation foguèt alara estudiat per la NASA per respondre a las esperenças presidencialas. Prevei la construccion de dos tipes de lançaires Ares I e Ares V e, de biais similar al programa Apollo, doas naus abitadas Altair e Orion. La NASA utiliza, en los adaptant, de motors-fusadas desvelopats per la fusada Saturn V, los propulsaires de poscas de la nau espaciala e fòrças installacions al sòl venent de l'epòca del programa Apollo. Mas lo programa prend de retard e buta a un problèma de finançament que segon los plans inicials, deguent se far sens aumentacion substanciala del budgèt global de la NASA. A la seguida de son investitura, lo president Barack Obama faguèt expertizar lo programa Constellation per la comission Augustine, creada a aquel efècte lo 7 de mai de 2009. Aquel concluguèt que mancava 3 miliards de $ per an per aténher los objectius fixats mas confirma l'interès d'una segonda exploracion umana de la Luna coma estapa intermediari abans una mission abitada cap a Mart. Començament de 2010 lo president Obama anoncièt l'anullacion del programa Constellation que foguèt confirmada enseguida.

Vidèos

Notas e referéncias

Notas

Referéncias

Fonts 
NASA :
G. Brooks, James M. Grimwood, Loyd S. Swenson, Chariots for Apollo : A History of Manned Lunar Spacecraft,‎ 1979
 W. David Compton, Where No Man Has Gone Before : A History of Apollo Lunar Exploration Missions,‎ 1989
 Roger E. Bilstein, Stages to Saturn : A Technological History of the Apollo/Saturn Launch Vehicles,‎ 1996
 Hansen, James R, Enchanted Rendezvous : John C. Houbolt and the Genesis of the Lunar-Orbit Rendezvous Concept,‎ 1995
 Roger D. Launius, Apollo : A Retrospective Analysis,‎ 1994
 F. V. Bennett, Apollo lunar descent and ascent trajectories,‎ 1970
 Richard W. Orloff (NASA), Apollo by the numbers : A Statistical Reference, Washington, National Aeronautics and Space Administration,‎ 2000-2004 (ISBN 978-0-16-050631-4, OCLC 44775012, LCCN 00061677)
 Sunny Tsiao, Read You Loud and Clear! : The Story of NASA’s Spaceflight Tracking and Data Network,‎ 2008
 Societat Grumman, NASA Apollo Lunar Module News Reference,‎ 1968
 Jos la direccion de R. Johnston, L. Dietlein, et C. Berry, Biomedical Results of Apollo (SP-368),‎ 1975 
 Conférence NASA Remembering Space Age, Remembering Space Age : remembrance and cultural representation of the space age (SP-2008-4703),‎ 2008
 Conférence NASA Societal impact of spaceflight, Societal impact of spaceflight (SP-2007-4801),‎ 2007
 James E. Tomayko, Computers in Spaceflight The NASA Experience,‎ 1988 

Autres:
Xavier Pasco, La politique spatiale des États-Unis 1958-1985 : Technologie, intérêt national et débat public, L'Harmattan,‎ 1997 (ISBN 978-2-7384-5270-2)
Alain Duret, Conquête spatiale : del rêve au marché, Paris, Éditions Gallimard,‎ 2002 (ISBN 978-2-07-042344-6)
Jacques Villain, À la conquête de l'espace : de Spoutnik à l'homme sur Mars, Paris, Vuibert Ciel & Espace,‎ 2007, 2e éd. (ISBN 978-2-7117-2084-2)
Patrick Maurel, L'escalade del Cosmos, Bordas,‎ 1972
 W.David Woods, How Apollo flew to the moon, New York, Springer,‎ 2008 (ISBN 978-0-387-71675-6, LCCN 2007932412)
 David A. Mindell, Digital Apollo Human and Machine in Spaceflight, Cambridge, The MIT Press,‎ 2008, relié (ISBN 978-0-262-13497-2, LCCN 2007032255)
 David M. Harland, Paving the way for Apollo 11, Springer,‎ 2009 (ISBN 978-0-387-68131-3)
 Thomas J. Kelly, Moon lander : how we developed the Apollo Lunar Module, Smithsonian Books 2001,‎ 2001 (ISBN 978-1-58834-273-7)

Vejatz tanben

Articles connèxes

Ligams extèrnes 
 De la Terre à la Lune 
 Max.q
 Capcomespace
 Archius dels documents de la NASA sus las missions Apollo (ficas tecnicas, rapòrts de mission, journals de bòrd, proceduras, etc.)
 Publicacions de la NASA (istòria del projècte, monografias, etc.)
 Banca de fotos de las missions Apollo

Programa espacial dels Estats Units d'America