Luis Buñuel
{{Infobox Cinèma (personalitat)
| data de mesa a jorn =
| color   = artista
| nom   = Luis Buñuel
| imatge   = Luis Buñuel.JPG
| talha imatge =  250 px 
| legenda   = Don Luis Buñuel, cineasta...
| nom de naissença = Luis Buñuel Portolés
| escais  = 
| data de naissença = 22 de febrièr de 1900
| luòc de naissença =  Calanda, Aragon (Espanha)
| nacionalitat  =  Espanhòl Mexican (naturalizat)
| data de mòrt  = 29 de julhet de 1983 (83 ans)
| luòc de mòrt  =  Ciutat de Mexic (Mexic)
| profession(s)  = Director de cinèma, scenarista
| filmes notables   = Un can andalós L'Edat d'aur Tèrra sens pan   Los oblidats  La vida criminala d'Archibald de la Cruz  La Mòrt dins aquel jardin  Nazarín Viridiana L'Àngel exterminador   Simon del desèrt  Polida del jorn Lo Camin de Sant Jacme Tristana La Gràcia discreta de la borgesiá  Lo Fantauma de la libertat Aquel escur objècte del desir| conjunt  = Jeanne Buñuel (1925-1983)
| enfant  = Juan Luis Buñuel Rafael Buñuel
| sit internet  = 
| imdb   = 0000320
| recompensa  =  Melhor realizator al Festenal de Canas 1951 per Los Oblidats  Palma d'aur al Festenal de Canas 1961 per Viridiana  Prèmi de la critica internacionala / FIPRESCI al Festenal de Canas 1962 per L'Àngel exterminador  Leon d'argent de la Mòstra de Venècia 1964 per Simon del desèrt  Leon d'aur de la Mòstra de Venècia 1967 per Polida del jorn  Oscar 1972 al melhor filme de lenga estrangièra per La Gràcia discreta de la borgesiá  Leon d'aur per la carrièra a la Mòstra de Venècia 1982... ( demest mai de 50 prèmis e nominacions... )
}}
Luis Buñuel Portolés (Calanda, nascut lo 22 de febrièr de 1900 - mòrt lo 29 de julhet de 1983 a la Ciutat de Mexic) foguèt un director e scenarista cinematografic. D'unes lo considèran coma un dels pus grands cineastas del cinèma espanhòl e mexican, e un dels melhors e de maita importància del mond.

 Vida
 Òbra 
 Citacions 
 Soi atèu, gràcias a Dieu. La font, qu'es promessa, sola la mar l'acomplís. Tot çò qu'es polit ten lo siu instant e passa. Lo mistèri es l'element clau dins tota òbra d'art. Me remiri l'òme que demòra fisèl a la siá consciéncia, quina causa ne siá aiçò que l'inspira. L'amor sens pecat es coma un uòu sens sal. Ieu ne soi prigondament e conscienciosa atèu e non ai pas cap tipe de problèma religiós. Pr'aquò me n'atribuir una tranquillitat esperitala de tipe religiós es abans tot ges me comprene e puèi m'ofensar. Es pas cap Dieu que m'interèssa mas los òmes. L'istòria es tanben una sequéncia d'estetica morala e surrealista. L'instint sexual e lo sens de la mòrt fòrman aquela substància. La diferéncia culturala entre franceses e espanhòls es que nosautres los espanhòls o se sabèm tot de França e los franceses se ne sabon pas res d'Espanha. La sciéncia m'interèssa ges. S'ignòra lo sòmi, l'azard, lo rire, lo sentiment e la contradiccion, causas que me son preciosas. Capiti ges de capir l'obsession que d'unes an per donar una explicacion rasonabla a d'imatges d'esperelas gratuitas. Lo mond vòlon tostemps d'explicas per tot. Es la consequéncia de sègles e sègles d'educacion borgesa. E per tot çò que li'n tròban gessas explicacions se ne viran fin finala cap a Dieu. Mas a de qué li servís? Apuèi se ne devon explicar Dieu. Donariái la miá vida per un òme qu'es a la recerca de vertat. Mas de bon grat me tuariái un òme que pensèsse de s'èsser trobada vertat. L'edat es quicòm qu'a gessa importància levat se sètz un formatge. Dieu e la Patria son una còla imbatibla, que se gasanhèron totes los recòrds d'opression e pèugues de sang. Soi sonqu'a l'espèra de l'amnesia finala, l'unica que se pòt clavar una vida entièra. La mòda es al tropèl: çò interessant es far ailò que cadun n'a enveja. M'agrada colcar e levar subre d'ora, d'aital biais antiespanhòl ne soi ieu. Me n'agradan pas gaire los òrbs, coma a la màger part dels sordanhas. Un paranoiac, coma un poèta, ne nais pas cap, se ne fa. Balhatz-me doas oradas per jorn d'activitat e me prendrai las autras vint-e-doas per somiar. Adara òc que morissi. 

 Los Caps d'òbra 
 Un can andalós   1928 
 veire l'article Un can andalós L'Edat d'aur   1930 
 veire l'article L'Edat d'aur Tèrra sens pan   1933 
 veire l'article Tèrra sens pan Los Oblidats   1950 
 veire l'article Los Oblidats Montada cap al cèl   1951 
 veire article Montada cap al cèl El   1952 
 veire article El La Vida criminala d'Archibald de la Cruz   1955 
 veire article La Vida criminala d'Archibald de la Cruz Aquò se nomena primalba   1956 
 veire article Aquò se nomena primablba La Mòrt dins aquel jardin   1956  
 veire article La Mòrt dins aquel jardin 
 Nazarín   1958 
 veire article Nazarín La Joventa   1960 
 veire article La Joventa Viridiana   1961 
 veire article Viridiana L'Àngel exterminador   1962 
 veire article L'Àngel exterminador Lo Jornal d'una cambrièra   1963 
 veire article Lo Jornal d'una cambrièra Simon del desèrt   1964 
 veire article Simon del desèrt Polida del jorn   1967 
 veire article Polida del jorn Lo Camin de sant Jacme   1968 
 veire article Lo Camin de sant Jacme Tristana   1969 
 veire article Tristana La Gràcia discreta de la borgesiá   1972 
 veire article La Gràcia discreta de la borgesiá Lo Fantauma de la libertat   1974 
 veire article Lo Fantaume de la libertat Aquel escur objècte del desir   1977 
 veire article Aquel escur objècte del desir Citacions 
 Prèmis e guerdons 
 Victòrias 
 
 1951: Prèmi del melhor realizator al Festenal de Canas per Los Oblidats 1951: Ariel d'aur  del melhor filme per Los Oblidats 1952: Ariel d'argent  del melhor scenari original per Los Oblidats 

 1951: Ariel d'argent de la melhora adaptacion per Los Oblidats 

 1956: Ariel d'aur del melhor filme per Las Aventuras de Robinson Crusoe

 1956: Ariel d'argent de la melhora realizacion per Las Aventuras de Robinson Crusoe

 1956: Ariel d'Argent del melhor scenari per Las Aventuras de Robinson Crusoe

 1959: Prèmi Internacional al Festenal de Canas per Nazarín

 1960: Mencion especiala al Festenal de Canas per La Joventa

 1961: Bodil  del melhor filme non europèu per Nazarín

 1961: Palma d'aur del Festenal de Canas per Viridiana 

 1963: Bodil del melhor filme non europèu per L'Àngel exterminador 1965: Prèmi FIPRESCI a la Mòstra de Venècia per Simon del Desèrt

 1965: Prèmi especial de la jurada  a la Mòstra de Venècia per Simon del Desèrt

 1967: Leon d'aur a la Mòstra de Venècia per Polida del jorn 1967: Prèmi Pasinettti a la Mòstra de Venècia per Polida del jorn

 1968: Bodil del melhor filme europèu per Polida del jorn

 1968: Prèmi de la Critica Cinematgrafica Francesa per Polida del jorn 

 1969: Mencion Onorabla del Prèmi FIPRESCI a la Berlinale per la carrièra 

 1969: Interfilm Award a la Berlinale per Lo Camin de Sant Jacme 1970: Prèmi Sant Jordi del melhor filme espanhòl per Tristana 1971: Prèmi CEC  del melhor realizator per Tristana 1972: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per La Gràcia discreta de la borgesiá 1973: Prèmi del melhor filme de la Critica Cinematografica Francesa per La Gràcia discreta de la borgesiá 1973: Prèmi NSFC  del melhor realizator per La Gràcia discreta de la borgesiá 1973: Prèmi Sant Jordi per la carrièra 1974: Prèmi BAFTA  del melhor scenari  per La Gràcia discreta de la borgesiá 1975: Riban d'Argent  del melhor filme estrangièr per Lo Fantauma de la libertat 1977: LAFCA Award  del melhor filme estrangièr per Aquel escur objècte del desir 1977: NBR Award <ref> ... National Board of Review USA... </ref> del melhor realizator per Aquel escur objècte del desir

 1977: NSFC Award del melhor realizator per Aquel escur objècte del desir

 1979: Prèmi onorari del Festenal Internacional del Filme de Moscòu per la contribucion al cinèma

 1979: Prèmi CEC del melhor realizator per Aquel escur objècte del desir

 1982: Leon d'Aur a la carrièra de la Mòstra de Venècia

nominacions 
 1951: Grand Prèmi del Festenal de Canas per Los Oblidats 

 1952: Grand Prèmi del Festenal de Canas per Montada cap al cèl

 1953: Ariel d'aur del melhor filme per Montada cap al cèl

 1953: Ariel d'argent de la melhora realizacion per Montada cap al cèl

 1953: Grand Prèmi del Festenal de Canas per El

 1956: Ariel d'aur del melhor filme per La vida criminala d'Archibald de la Cruz

 1956: Ariel d'argent del melhor realizator per La Vida criminala d'Archibald de la Cruz

 1956: Ariel d'argent del melhor scenari per La Vida criminala d'Archibald de la Cruz

 1959: Palma d'aur del Festenal de Canas per Nazarín

 1960: Palma d'aur del Festenal de Canas per La Joventa

 1962: Palma d'aur del Festenal de Canas per L'Àngel exterminador 1965: Riban d'argent del melhor realizator per un filme estrangièr per Lo Jornal d'una cambrièra 1965: Leon d'aur de la Mòstra de Venècia per Simon del desèrt 1974: Prèmi BAFTA de la Melhora benda sonòra per La Gràcia discreta de la borgesiá  

 1978: Oscar del Melhor scenari original per La Gràcia discreta de la borgesiá 

 1978: César del melhor realizator per Aquel escur objècte del desir

 1978: César del melhor scenari original per Aquel escur objècte del desir 

 Filmografia 

 Periòde surrealista 

 1928 : Un Can andalós
 1930 : Manjar d'orsins amb Salvador Dalí
 1930 : L'Edat d'aur
 1933 : Tèrra sens pan ("Las Hurdes" o "Tierra Sin Pan")
 1935 : Don Quintin el amargo, signat per Luis Marquina, corealizat per L. Buñuel
 1935 : La filha de Juan Simon ("La hija de Juan simon"), signat per José Luis Sáenz de Heredia, corealizat per Luis Bunuel, Eduardo Ugarte, Nemesio Manuel Soldevilla
 1936 : ¿ Quién me quiere a mi ?, realizat per José Luis Sáenz de Heredia (scenari : L. Buñuel & E. Ugarte)
 1936 : ¡¡ Centinela alerta !!, signat per Jean Grémillon (corealizat per L. Buñuel)
 1937 : Espanha 37 (España Leal En Armas) signat per Jean-Paul Le Chanois alias JP Dreyfus, Produsit per L Buñuel.

 Longs metratges 

 1946 : Tampico (Gran Casino)
 1949 : Lo Grand Nocejaire (El gran Calavera)
 1950 : Los Oblidats (Los Olvidados)
 1950 : Susana la pervèrsa (Susana, demonio y carne)
 1950 : S'o podètz pas vos, ieu qu'o pòdi (Si usted no puede, yo si) de Julian Soler, scenari de L. Buñuel
 1951 : Don Quintin (La Hija Del Engaño)
 1951 : Una femna sens amor (Una Mujer Sin Amor / Cuando los higos nos juzgan)
 1951 : Montada cap al cèl (Subida Al Cielo)
 1952 : L'Enjaulaira (El Bruto)
 1952 : Las Aventuras de Robinson Crusoe (Aventuras De Robinson Crusoe)
 1952 : El o Torments (filme, 1952) (El)
 1953 : S'an raubat un tram (La Ilusión Viaja En Tranvía)
 1954 : Nautors de Bramavent (filme, 1954) (Abismos de Pasión, Cumbres Borrascosas)
 1954 : Lo flum de la mòrt (El Río y la Muerte)
 1955 : La vida criminala d'Archibald de la Cruz (Ensayo De Un Crimen)
 1956 : Aquò se nomena primalba (Así es la aurora)
 1956 : La Mòrt dins aquel jardin (La Muerte En Este Jardín)
 1958 : Nazarin (Nazarín)
 1959 : Los Ambicioses o La fèbre monta a El Pao (Los Ambiciosos)
 1960 : La joventa (La Joven)
 1961 : Viridiana
 1962 : L'Àngel exterminador (El Ángel Exterminador)
 1963 : Lo Jornal d'una cambrièra segon lo roman d'Octave Mirbeau
 1964 : Simon del desèrt (Simón del desierto)
 1967 : Polida del jorn
 1968 : Lo Camin de Sant Jacme
 1969 : Tristana
 1972 : La Gràcia discreta de la borgesiá
 (1972 : Lo Monge, realizat per Ado Kyrou, scenari de Luis Buñuel e Jean-Claude Carrière, segon lo libre de Matthew Gregory Lewis)
 1974 : Lo Fantauma de la libertat
 1977 : Aquel escur objècte del desir

 Bibliografia 
 òbras d'en Luis Buñuel 
 Luis Buñuel (amb Jean-Claude Carrière)...  Mon dernier soupir... edicions Robert Laffont 1981 (en francés)... / version castelhana revirada per Ana María Fuente Mi último suspiro... Random House Mondadori colleccion Del Bolsillo Barcelona 1982
 Luis Buñuel: Obra literaria... editor literari Agustín Sánchez Vidal edicions del Heraldo de Aragón Saragòssa 1982 (en castelhan)
 Luis Buñuel: Escritos de Luis Buñuel... ed. Manuel López Villegas Páginas de espuma Madrid 2000 (idem)

 a l'entorn de l'òme de de l'òbra 
 Michael Schwarze: Buñuel... Rowohlt Reinbek 1981 (en alemand)
 Max Aub: Conversaciones con Buñuel seguidas de 45 entrevistas con familiares, amigos y colaboradores... Aguilar Madrid 1985 (en castelhan)
 Agustínj Sánchez Vidal: Buñuel, Lorca, Dalí.El enigma sin fin... Planeta Barcelona 1988 / 2nda edicion (idem) 
 José Rubia Barfcia: Con Luis Buñuel en Hollywood y después... Eiciós do Castro Sada La Coronha 1992 (id)
 T. Pérez Torrent & J. De la Colina: Luis Buñuel: prohibido asomarse al exterior Joaquín Moritz/Planeta Ciutat de Mexic 1986... ( paregut en Espanha amb lo títol Buñuel por Buñuel Plot Ediciones Madrid 1993 (id)
 Petger William Evans: The Films of Luis Buñuel.Subjectivity and Desire... Oxford University Press Nòva York 1995 (en anglés)
 E.Camacho, J. Pérez Bazo, M. Rodríguez Blanco et al...: Buñuel, 100 años Instituto Cervantes The Museum of Modern Art  Nòva York 2001  (en castelhan)
 B. Krohn & P. Duncan: Luis Buñuel: The Complete Films... Taschen Colonha 2004 (en anglés)
 Agustín Sánchez Vidal: Luis Buñuel... Cátedra Madrid id (en castelhan)
 Deutsche Kinemathek... : Luis Buñuel.Essays, Daten, Dokumente... Bertz & Fischer Berlin 2008 (en alemand)

 Vejatz tanben 
 

 Salvador Dalí

 Ligams extèrnes 

 
   Centre Luis Buñuel de Calanda
    D. Luis Buñuel sul Centro Virtual Cervantes... 

 Ligams videografics 
 

 

 sus YouTube... mai de 2960 documents subre en Luis Buñuel' en picar coma clau Luis Bunuel''

Nòtas & referéncias 
<references>

Realizator espanhòl
Realizator mexican
Scenarista espanhòl
Exiliat del franquisme
Scenarista mexican
Surrealisme
Critica del catolicisme
Naissença en 1900
Decès en 1983
Ariel d'aur
Personalitat aragonesa
Personalitat esquerrièra