Lucille Ball
Lucille Désirée Ball (Jamestown, Nòva York; 6 d'agost de 1911 - Los Angeles, Califòrnia; 26 d'abriu de 1989) siguec ua comedianta e actritz en cinèma e television, modèl e productora executiva nòrd-americana. Ère coneishuda per èster era estela des comèdies dera sua produccion pròpria damb sèries com I Love Lucy, The Lucy Show and Life with Lucy, atau coma especiaus de comèdia televisiva com The Lucy-Desi Comedy Hour. Siguec ua des esteles mès populares e infloents en sòn país, damb ua des carrères mès longues de Hollywood,​ especiauments ena television, a on Balh comencèc a actuar en decènni de 1930, en tot convertir-se en actritz de ràdio e estela de pellicules 'classa B' enes ans 1940. Entre es decènnis de 1960 e 1970, encara contunhaue en tot grauar pellicules.

Era carrèra de Ball comencèc en 1929 quan artenhec trabalh coma modèl. Pòc dempús, comencèc era sua carrèra en Broadway damb eth nòm artistic Dianne Belmont.

Ball se convertic ena prumèra hemna a dirigir un important estudi de television, Desilu Productions, que produsic fòrça sèries popularas de television.

Prumèrs ans: enfància e joenessa 
Ball siguec hilha d' Henry Durrell Ball e Desiree «DeeDee» Evelyn Hunt. Eth sòn pair, un telefonista, ère trasladat damb frequéncia a causa dera su aucupacion. Lucy, entara edat de tres ans, auie demorat en diuèrses ciutats deth país. Era su familha ère baptista; eth sòn pair ère d'ascendéncia escocessa, mentre qu'era sua mair auie arraïtzes irlandeses, angleses e franceses. Era sua genealogia s'origine des prumèrs colons qu'arribèren ath continent.

Era mair de Lucille, DeeDee Ball ère embarassada deth sòn dusau hilh, quan eth sòn marit Henry Ball auec fèbre tifoidal e moric en hereuèr de 1915. Dempús dera mòrt deth sòn pair, Lucy e eth sòn frair, Fred Henry Ball, sigueren criadi pera su mair e pair-sénhers en Celoron, Nòva York, un pòble plaçat a pròp deth lac Chautuqua just ar oèst de Jamestown. Eth sòn pair-sénher, Fred Hunt, ère un extravagant que tanben gaudie deth teatre. Damb frequéncia portèc ara sua familha a espectacles de vaudeville e animèc ara joena Lucille a préner part des accions pròpies e escolares.

Quate ans dempús dera mòrt deth sòn pair, era mair de Ball contratèc de nau matrimòni. Entà Ball existic un aspècte positiu deth nau matrimòni dera sua mair: Edward Peterson ère un Shriner e quan era sua organizacion auie de besonh vocalistes entath còr en sòn proplèu concert, animèc a Lucille, damb dotze ans a realizar ua audicion. Mentre Ball ère en escenari e comencèc a encuedar-se que entà cercar elògis e reconeishences, aguesta era ua forma brilhanta d'obtier-les: es sues ànsies de reputacion començauen ena primairenca edat. 

En 1927, DeeDee profitèc eth desir de Lucille d'entrar en mon der espectacle e li permetec anar tara escòla d'Art Dramatic John Murray Anderson ena ciutat de Nòva York. Ací, Ball coneishec ara sua companha acritz Bette Davis. Ball deishèc era escòla e tornèc a casa sua ues setmanes mès tard, donques es professors de teatre considerèren qu'ère massa timida e que non auie cap futur en absolut ena interpretacion.

Prumèrs trabalhs e Hollywood 
Ball decidic demostrar qu'es sòns professors èren confonudi e tornèc tà Nòva York en 1929, a on artenhec trabalh coma modèl. Era sua carrèra prosperaue quan siguec malauta d'artitis reumatoide e non podec trabalhar pendent dus ans. Se n'anèc tà Nòva York un còp mès en 1932 entà repréner era sua carrèra coma actritz, encara qu'auec cèrt succès coma modèl entath dessenhaire Hattie Carnegie e ère coneishuda coma era «gojata des cigarrets Chesterfield». Pòc dempús, comencèc a trabalhar en Broadway jos eth nòm Dianne Belmont.

D'aguesta forma, passèc ara produccion des frairs Shubert de Stepping Stones. Dempús de passar ua sason non acreditada coma ua des Goldwyn Girls en Roman Scandals (1933), partic indefinidaments tà Hollywood entà participar en autes pellicules. Apareishec en fòrça papèrs petiti en eth decènni de 1930, jos eth contracte de RKO Radi Pictures, en tot includir ua comèdia cuerta en Three Little Pigskins (1934) e ua pellicula damb es Frairs Marx. Tanben siguec ua des modèls destacadi ena pellicula de Fred Astaire, Irene Dunne e Ginger Rogers, Roberta (1935), brèvaments coma era gojata des flors en Top Hat (1935), atau coma en un papèr segondari ath començament dera cinta Follow the Fleet (1936). Ginger Rogers ère cosia aluenhada de Ball, per part dera familha dera sua mair. Ambdues interpretèren a un parelh d'actritzes ena reüsida pellicula Stage Door (1937), coprotagonitzada per Katharine Hepburn. En 1936, obtenguec eth papèr que la portarie a Broadway, ena òbra de Bartlett Cormack, Hey Diddle Diddle, ua comèdia que da lòc en un apartament en Hollywood. Era òbra s'estreèc en Princeton, Nòva Jersei eth 21 de gèr de 1937, damb Ball en tot interpretar eth papèr de Julie Tucke. Era òbra arrecebec bones critiques, mès i auec problèmes principauments damb era sua estela, Conway Tearle, que patie problèmes de salut. Encara que se programèc era estrea dera òbra en Teatre Vanderblit, Broadway, era produccion s'anullèc dempús d'ua setmana en Washington, DC. Quan Tearle queiguec grèvaments malaut sobtadament enes ans 1940, Ball signèc un contracte damb Metro-Goldwyn-Mayer Studios, Inc., mès non arribèc en intervier en fòrça pellicules damb un papèr de protagonista important.

En Hollywood, Ball ère coneishuda coma era «Reina des B's», un subernòm anteriorments dat a Fay Wray, gràcies a que protagonizèc ua gran quantitat de pellicules de classa B, coma Five Came Back (1939). Coma fòrça esteles enes sòns començaments, Ball artenhec trabalh ena ràdio entà arrecéber mès ingrèssi e ath madeish temps obtier mès popularitat. Eth 1937 se convertic en una convidada regular en The Phil Baker Show. Un an dempús, quan acabèc era sua sason, Ball s'amassèc ar elenc de The Wonder Show (1938-1939), protagonizat per actor Jack Haley. Siguec aquiu a on comencèc era sua relacion professionau de cinquanta ans damb Gale Gordon, qui ère eth locutor deth programa. The Wonder Show solament durèc ua sason.

I Love Lucy e Desilu 
En 1948, Ball siguec escuelhuda coma Liz Cugat (mès tard «Cooper»), ua gojata extravaganta en My Favorite Husband, un programa de ràdio transmetuda per CBS. Eth programa siguec un succès e CBS demanèc que se desenvolupèsse ua adaptacion entara television. Acceptèc mès insistic a trabalhar damb Arnaz (alavetz, eth sòn marit). Es executius de CBS se neguèren, en tot pensar qu'eth public non acceptarie ua peu-ròia estatunidenca e un cuban coma parelha sua. CBS iniciauments non quedèc impressionat damb er episòdi pilòt produsit per Desilu Porductions (companhia fondada per Arnaz e Ball), mès siguec un succès. Era CBS introdusic a I Love Lucy ena sua programacion; eth prumèr episòdi siguec emetut eth 15 d'octobre de 1951.Eth programa non sonque siguec un punt important tara reputacion de Lucille Ball, mès tanben siguec ua forma tà sauvar eth sòn maridatge damb Desi Arnaz, que s'auie convertit en ua relacion fòrça tibanta, en part pr'amor que cadun auie ua agenda bandejada que soent les empedie amassar-se.

Ath long dera durada deth programa, Ball creèc ua dinastia ena television e se tornèc ua pionèra en diuèrsi aspèctes. Siguec era prumèra hemna ena television qu'ère cap d'ua emprèsa de produccion: Desilu, era companhia que Arnaz e era fondèren. Dempús deth sòn divòrci, Balh crompèc part der estudi d'Arnaz, per lo que passèc a exercir-se coma ua cap d'estudi fòrça activa. Desilu e I Love Lucy sigueren pionèrs en ua sèrie de metòdes qu'encara s'utilizen enes produccions de television, coma eth rodatge deuant ua audiéncia en viu damb diuèrses camèras d'estudi e eth bastir diuèrsi sets diferentes mès adjacents. Pendent aguest temps, Ball tanben impartie un cors de comèdia de trenta dues setmanes en Institut Bardin Brandeis. 

Pendent era carrèra d'I Love Lucy, Ball e Arnaz volien demorar ena sua casa de Los Angeles, mès era logistica dera zòna orària ac hec dificil. Atengut que er orari de maxima audiéncia en Los Angeles ère massa tard dera net ena còsta èst, entà eméter ua sèrie importanta. Filmar en Califòrnia aurie significat dar-li ara majoria dera audiéncia de television ua imatge de kinescòpio inferiora, e aumens, un dia dempús. 

Eth patrocinador Philip Morris non volie mostrar kinescòpios d'un dia enes principaus mercats dera còsta èst, ne volie pagar eth còst addicionau que requeririe era filmacion, eth procès e era edicion. Alavetz, era companhia pressionèc a Ball e Arnaz tà que se mudessin ara ciutat de Nòva Yòrk. Era parelha s'aufric a redusir es salaris entà finançar era filmacion, damb era condicion que Desilu restancarie es drets de cada episòdi un còp que s'emetesse. CBS acordèc renonciar as drets de Desilu dempús dera prumèra emission, sense encuedar-se que renonciauen a un actie valiós e durador. En 1957, CBS tornèc a crompar es drets per $ 1,000,000 ($ 9.1 milions en termes actuaus), en tot proporcionar eth pagament iniciau de Ball e Arnaz pera crompa des antics estudis RKO Pictures, que convertiren en Desilu Studios. 

I Love Lucy dominèc es ratings des EUA pendent era major part dera sua carrèra. A mès, Desilu produsic diuèrsi d'auti programes populars, coma The Untouchables, Star Trek e Mission: Impossible. Er estudi fin finau se venec en 1967 per $ 17,000,000 ($ 130 milions enes tèrmes d'aué) e se fusionèc damb Paramount Pictures.

Progrès, 1964-1979 
En 1964 e 1965, Ball presentèc un programa d'entrevistes de ràdio dera CBS titolat Parlam damb Lucy. Tanben hec bères pellicules mès, en tot includir Yours, Mine and Ours (1968), e eth musicau Mame (1974), e dues comèdies damb mès succès e de longa durada entà CBS: The Lucy Show (1962–68), protagonizada per Vivian Vance e Gale Gordon. E tanben Here's Lucy (1968–74).

Ball siguec era actritz principau en diuèrsi especiaus de comèdia televisiva enquiath torn de 1980, en tot includir Lucy Calls the President, que compdèc damb Vivian Vance, Gale Gordon e Mary Jane Croft, e Lucy Moves un especiau que represente ua ficcion deth sòn traslat ara NBC.

Ath delà dera sua carrèra coma actritz, tanben se convertic en professora assistent ena Universitat Estatau de Califòrnia, Northridge en 1979.

Darrèri trabalhs - decènni de 1980 
A miejans deth decènni de 1980, Ball sagèc de ressuscitar era sua carrèra televisiva. En 1985 apareishec en Stone Pillow (1985), ua pellicula dramatica hèta entara television. Eth sòn retorn ara comèdia siguec en 1986 amb Life with Lucy mès en mens de dus mesi, siguec anullada per ABC. En hereuèr de 1988, Ball siguec nomentada era hemna "Hasty Pudding" der an.
En mai de 1988, Ball siguec espitalizada dempús de sofrir un atac cadíac leugèr. Era sua darrèra aparicion publica, siguec solament un mes antes dera sua mòrt, ena transmission des Prèmis dera Academia de 1989.

Vida personau

Maridatge damb Arnaz 

En 1940, Ball coneishec ath director d'orquèstra cuban Desi Arnaz, pendent eth rodatge Too Many Girls (1940). Ath principi, Lucy non va congeniar damb Arnaz, mès damb eth pas deth temps connectèren de manèra immediata, e s'escapèren tà maridar-se. Ball ère sies ans major qu'eth e sociauments, non ère acceptable que ua hemna major se maridèsse damb un òme mès joen; entà amendrir era diferéncia d'edats, toti dus alleguèren auer neishut en 1914.

Hilhs e divòrci 
Eth 17 de junhsèga de 1951, un mes abans de complir 40 ans e dempús de diuèrsi avortaments espontanèus, Ball dèc lutz ara sua hilha major, Lucie Désirée Arnaz. Un an e miei dempús, neishec eth sòn dusau hilh, coneishut coma Desi Arnaz Jr. Quan neishec, I Love Lucy ère un succès solid entre es televidents, Ball e Arnaz includiren eth embaràs laguens dera istòria deth programa (de hèt, Ball auec ath sòn hilh ena vida reau eth madeish dia qu'eth sòn personatge Lucy Ricardo dèc a lutz). I auec diuèrsi obstacles per part de CBS entara era sua realizacion, en tot insistir qu'ua hemna embarassada non podie aparéisher ena television, e que tanpòc se podie prononciar era paraula «embarassada». Dempús dera aprobacion, era cadena se permetec era istòria der embaràs, mès insistic qu'era paraula «demorant» s'utilizèsse en lòc de «embarassada». 

Es instints de negòcis de Ball soent èren acertadi e eth sòn amor per Arnaz ère descrit coma apassionant, mès a viatges es relacions damb es sòns hilhs èren tibants. Lucie Arnaz, era sua hilha, parlaue dera natura «controladora» dera sua mair. 

Ara fin deth decènni de 1950, Desilu s'auie convertit en ua grana emprèsa, en tot causar un gran estrès entre Ball e Arnaz, es problèmes d'alcoolisme que se n'auien agravat encara mès. En 1944, era actritz ja sollicitèc eth divòrci e qu'obtenguec un decrèt interlocutori de divòrci, ath pòc temps se reconcilièc damb Arnaz. Eth 4 de mai de 1960, a penes dus mesi dempús de filmar er episòdi finau de The Lucy-Desi Comedy Hour, era parelha se va divorcièc. 

Ar an següent, Ball produsic un musicau de Broadway, Wildcat, coprotagonizat per Paula Stewart. Siguec alavetz Stewart, qui li presentèc ath que serie eth sòn dusau marit, Gary Morton, un comediant.

Enfermetat e mòrt 
Eth 18 d'abriu de 1989, Ball se queishaue deth mau de pit en casa sua de Beverly Hills e anèc tath centre mèdic Cedars-Sinai, a on li diagnostiquèren diseccions d'aneurisma aòrtic e se sometec a ua trasplantacion aòrtic de ueit ores. Era cirurgia siguec reüsida e Ball lèu poguec caminar. 

Pòc dempús der alba deth 26 d'abriu, Ball se desvelhèc damb hòrts dolors d'esquia e dempús perdec era coneishença, e moric ara edat de 77 ans. Es mètges determinèren que Ball auie sucumbuit a un aneurisma aòrtic abdominau trincat que non ère dirèctaments relacionat damb eth sòn aneurisma aòrtic ascendent e cirurgia. Ball auie estat ua grana humaira era major part dera sua vida, en tot aumentar eth sòn risc d'aneurisma abdominau.

D'acord damb es desirs de Lucille, eth sòn còs siguec incinerat e es cendres sigueren enterradi iniciauments en Forest Lawn Memorial Park - Hollywood Hills (Hollywood, Los Angeles). En 2002, es sòns hilhs transportèren es sues rèstes ara parcèla dera familha Hunt en cementèri de Lake View en Jamestown, Nòva York, a on son enterradi es sòns pairs e pair-sénhers. Es rèstes deth sòn frair tanben sigueren enterradi aquiu en 2007.

Reconeishença e legat 

Ball recebec fòrça prèmis prestigiosi ath long dera sua carrèra. Eth 8 de hereuèr de 1960, Ball recebec dues esteles en Hollywood Walk of Fame: ua pes sues contribucions as pellicules e ua auta per television.

Pòstumament, Ball recebec era Medalha Presidenciau dera Libertat deth President George HW Bush eth 6 de junhsèga de 1989 e eth Living Legacy Award deth Centre Internacionau d'Hemnes.

Eth 6 d'agost de 2001, qu'aurie estat eth sòn 90 anniversari, eth Servici Postau des Estats Units l'aunorèc damb un sagèth postau commemoratiu coma part dera sua sèrie Legends of Hollywood.

En noveme de 2007, Lucille Ball siguec reconeishuda damb ua enquèsta publica coma era numèro un en ua lista des '50 icònes de TV mès grani '.

Eth 6 d'agost de 2011, qu'aurie estat eth sòn 100 anniversari recebec multiples tributs; Google aunorèc a Ball damb un gargòt interactiu ena sua pagina d'inici, que mostraue sèt moments classics de I Love Lucy. D'auta banda, ena sua ciutat natau, Jamestown, se celebrèc un hestivau qu'establic un nau recòrd mondiau pr'amor que participèren ues 915 persones caracterizades damb es trèti distintius de Lucille Ball.

Filmografia e trabalh televisiu

coma Actritz 

1933: The Bowery: Bit Part
1933: Broadway Through a Keyhole: Gojata en plaja
1933: Blood Money: Era nòvia de Davy ena pista de carrères
1933: Roman Scandals: Gojata esclava
1934: Moulin Rouge: Gojata dera corau
1934: Nana: Gojata dera corau
1934: Hold That Girl: Gojata
1934: Bottoms Up: Gojata dera hèsta
1934: The Affairs of Cellini: Gota demorant
1934: Murder at the Vanities: Chorine
1934: Bulldog Drummond Strikes Back: Gojata
1934: Perfectly Mismated
1934: Kid Millions:1934 gojata Goldwyn
1934: Men of the Night : Peggy
1934: Broadway Bill: Teleoperadora
1934: Jealousy: Èxtra
1934: Three Little Pigskins: Daisy Simms
1934: Fugitive Lady
1935: Behind the Evidence: Secretària
1935: His Old Flame
1935: Carnival: Infermèra
1935: The Whole Town's Talking: Gojata
1935: Roberta: Modèl
1935: I'll Love You Always: Lucille
1935: A Night at the Biltmore Bowl
1935: Old Man Rhythm: Universitària
1935: Top Hat: Flower Clerk
1935: The Three Musketeers: Èxtra
1935: I Dream Too Much: Gwendolyn Dilley
1936: Chatterbox: Lillian Temple
1936: Muss 'em Up: Passatgèra deth tren
1936: Follow the Fleet: Kitty Collins
1936: The Farmer in the Dell: Gloria Wilson
1936: Bunker Bean: Miss Rosie Kelly
1936: Dummy Ache: Actritz
1936: Swing It: Bit
1936: So and Sew: Sally Curtis
1936: One Live Ghost: Maxine
1936: Winterset 
1936: That Girl from Paris: Claire 'Clair' Williams
1937: Don't Tell the Wife: Ann 'Annie' Howell
1937: Stage Door: Judy Canfield
1938: Joy of Living: Salina Garret Pine
1938: Go Chase Yourself: Carol Meely
1938: Having Wonderful Time: Miriam 'Screwball'
1938: The Affairs of Annabel: Annabel Allison
1938: Room Service: Christine
1938: Annabel Takes a Tour: Annabel Allison
1938: Next Time I Marry : Nancy Crocker Fleming
1939: Beauty for the Asking: Jean Russell
1939: Twelve Crowded Hours: Paula Sanders
1939: Panama Lady: Lucy
1939: Five Came Back: Peggy Nolan
1939: That's Right - You're Wrong: Sandra Sand
1940: The Marines Fly High: Joan Grant
1940: You Can't Fool Your Wife  Clara Fields Hinklin / Mercedes Vasquez
1940: Dance, Girl, Dance: Bubbles
1940: Too Many Girls: Consuelo 'Connie' Casey
1941: A Girl, a Guy, and a Gob: Dorothy 'Dot' / 'Spindle' Duncan
1941: Look Who's Laughing: Julie Patterson
1942: Valley of the Sun: Christine Larson
1942: The Big Street: Gloria Lyons
1942: Seven Days' Leave: Terry Havalok-Allen
1943: Best Foot Forward: Lucille Ball
1943: Du Barry Was a Lady: May Daly / Madame Du Barry
1944: Meet the People: Julie Hampton
1945: Without Love: Kitty Trimble
1946: Ziegfeld Follies: Specialty
1946: The Dark Corner: Kathleen
1946: Two Smart People: Ricki Woodner
1946: Lover Come Back: Kay Williams
1946: Easy to Wed: Gladys Benton
1947: Lured: Sandra Carpenter
1947: Her Husband's Affairs: Margaret Weldon
1949: Sorrowful Jones: Gladys O'Neill
1949: Miss Grant Takes Richmond: Ellen Grant
1949: Easy Living: Anne
1950: A Woman of Distinction 
1950: Fancy Pants: Agatha Floud
1950: The Fuller Brush Girl: Sally Elliot
1951: I love Lucy (sèrie TV): Lucy McGillicuddy
1951: The Magic Carpet: Princessa Narah
1953: I love Lucy: Lucy Ricardo 
1954: The Long, Long Trailer: Tacy Bolton - Collini
1956: Forever, Darling: Susan Vega
1956: I Love Lucy Christmas Show (TV): Lucy Ricardo
1957: The Lucy-Desi Comedy Hour (sèrie TV): Lucy Ricardo
1960: The Facts of Life: Kitty Weaver
1962: The Lucy Show (sèrie TV): Lucy Carmichael
1963: Critic's Choice: Angela Ballantine
1964: Mr. and Mrs. (TV): Bonnie Blakely
1966: Lucy in London (TV): Lucy Carmichael
1967: All About People: Narradora
1967: A Guide for the Married Man: Mrs. Joe X
1968: Yours, Mine and Ours: Helen North Beardsley
1968: Here's Lucy (sèrie TV): Lucille Carter
1974: Mame: Mame Dennis
1974: Happy Anniversary and Goodbye (TV): Norma Michaels
1975: The Dean Martin Celebrity Roast: Lucille Ball (TV): Gojata dera ora
1975: Lucy Gets Lucky (TV): Lucy Collins
1975: A Lucille Ball Special Starring Lucille Ball and Jackie Gleason (TV): Rita / Sally / Pauline
1976: What Now, Catherine Curtis? (TV): Catherine Curtis
1977: Lucy Calls the President (TV): Lucy Whittaker
1985: Stone Pillow (TV): Florabelle
1986: Life with Lucy (sèrie TV): Lucy Barker
1990: I Love Lucy: The Very First Show! (TV): Lucy Ricardo

coma Productritz 
 1962: The Lucy Show (sèria TV)
 1966: Lucy in London (TV)
 1974: Happy Anniversary and Goodbye (TV)
 1975: Lucy Gets Lucky (TV)
 1975: A Lucille Ball Special Starring Lucille Ball and Jackie Gleason (TV)
 1976: What Now, Catherine Curtis? (TV)
 1977: Lucy Calls the President (TV)
 1980: Lucy Moves to NBC (TV)
 1983: All the Right Moves

coma Realizatritz 
 1968: Here's Lucy (sèria TV)
 1981: Bungle Abbey (TV)

Aparicions ena ràdio

Prèmis e nominacions 
«Lucille Ball» ficha en IMDB.

Ligams extèrnes 
Lucille Ball ficha en IMDB
 Lucille Ball al Museum of Broadcast Communications

Referéncies 

Ball, Lucille
Ball, Lucille
Ball, Lucille
Ball, Lucille
Naissença en Estat de Nòva York
Ball, Lucille
Ball, Lucille