Mauritània
Mauritània o la Republica Islamica de Mauritània es un estat situat al nòrd-oèst d'Africa. Confronta al sud-oèst Senegal, a l'èst e al sud-èst Mali, al nòrd-èst Argeria e al nòrd-oèst lo territòri del Sahara Occidental annexat per Marròc. Possedís a l'oèst una còsta espandida banhada per l'ocean Atlantic.

La capitala es Nouakchott.

Lo gentilici es mauritan, -ana.

Geografia

Istòria

De la Preïstòria a la conquista francesa 

Segon leis arqueològs, lo territòri mauritan es una region anciana de poblament uman que data dau Paleolitic. Vèrs  av. JC, èra probablament dominat per una societat formada d'agricultors sedentaris que deguèron pauc a pauc migrar vèrs lo sud en causa de cambiaments climatics favorizant l'expansion de Sahara. De tribüs nomadas protoberbèras lei remplacèron dins lei zònas ganhadas per lo desèrt. Lei Berbèrs dominèron la region fins a l'Edat Mejana e foguèron a l'origina, dins lo corrent dau sègle XI, dau movement religiós almoravid que conquistèt la màger part de Magrèb e d'Al Andalús. Pasmens, aquel empèri s'afondrèt rapidament, entre 1087 e 1147, minat per leis ambicions dei princes musulmans locaus e lei conflictes intèrnes.

Après la disparicion deis Almoravids, foguèt lo torn dau territòri mauritan de subir d'invasions de part deis empèris africans de la Vau de Nigèr (Empèri de Mali, Empèri Songai) que dominèron lei regions dau sud-èst e de tribüs aràbias venguts dau nòrd. En particular, au sègle XV, la tribü dei Bani Hassan intrèron dins lei regions septentrionalas en cèrca de pasturgatges. De 1644 a 1674, una lònga guèrra leis opausèt ai Berbèrs, principalament ai Sanhadja. Lo conflicte s'acabèt per una victòria deis envasseïres, çò qu'entraïnèt l'arabizacion de Mauritània. Pasmens, lei Berbèrs gardèron una certana influéncia religiosa, economica e culturala. Ansin, la societat èra dirigida per lei tribüs « liuras » (aràbias) que dominavan de tribüs berbèras tributàrias e d'esclaus. Lei foncions religiosas, artesanalas e marchandas èran partejadas entre Berbèrs e Arabs e un fenomèn de mestissatge entre Arabs e Berbèrs entraïnèt la formacion progressiva dau pòble mauritan actuau.

Lo periòde coloniau 

Lei Portugués arribèron en Mauritània a partir de 1434 e establiguèron de liames comerciaus ambé lei tribüs moros. Foguèron pauc a pauc remplaçats per lei Francés, installats en Senegau, leis Anglés e leis Olandés. La goma arabica, matèria premiera essenciala en tenchurariá, sostenguèt lo desvolopament d'aquelei cambis.

Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, França comencèt de considerar la conquista de Mauritània après de combats entre Francés e Moros en 1854. Devesida entre d'emirats rivaus, la societat mauritana resistiguèt pas dins lo sud dau país onte leis Emirats de Trarza, de Hodh e de Brakna passèron sota protectorat entre 1891 e 1902. En revènge, la resisténcia foguèt importanta dins lo centre e dins lo nòrd. Lo cap d'aquela resisténcia, lo cheic Ma el-Aïnin, foguèt finalament vencut e tuat en 1910. Pasmens, après aquela victòria francesa, la somission de la region èra aparenta e de combats opausèron de tribüs moros ai tropas colonialas fins ais annadas 1930.

Mauritània foguèt integrada au sen de l'Africa Occidentala Francesa (AOF) e son administracion foguèt fisada a de foncionaris installats en Senegau. D'efèct, lei Francés avián ges de projècte d'esplecha dau país, paure e pauc desvolopat, e la conquista permetiá sustot d'assegurar lei liasons terrèstras entre Marròc e Senegau. La politica coloniala se limitèt donc au mantement de la patz entre lei tribüs e la màger part dei caps tradicionaus demorèron en plaça.

De 1946 a 1958, Mauritània conoguèt una evolucion similara ais autrei colonias de l'AOF. Recebèt una autonòmia mai e mai importanta e una pichona vida politica, limitada per la manca de quadres, apareguèt. Moktar Ould Daddah, un avocat cap dau Partit dau Regropamanent Mauritan (RPM) ne venguèt la figura principala. En 1955, de jaciments de fèrre foguèron descubèrts e Mauritània foguèt dotada d'una capitala pròpria, Nouakchott, per lo poder coloniau. Une companhiá francesa, la MIFERMA, foguèt cargada d'esplechar lei minas de fèrre mauritanas. Puei, en 1958, foguèt fondada la Republica Islamica de Mauritània. Moktar Ould Daddah ne venguèt lo president e lo país accediguèt a l'independéncia en 1960.

La Mauritània independenta

Lo periòde de Moktar Ould Daddah 

Moktar Ould Daddah dirigiguèt Mauritània de 1960 a 1978. Instaurèt un regime fòrça autoritari basat sus l'adopcion d'una constitucion que creèt un regime presidenciau fòrt en 1961 e la creacion d'un partit unic, lo Partit dau Pòble Mauritan, en 1963. Son objectiu politic foguèt de crear un sentiment d'unitat nacionala mai deguèt sustot reprimir e moderar de trèbols etnics. En particular, en 1966, après l'adopcion de l'arab coma segonda lenga oficiala (ambé lo francés), deguèt faciar de trèbols importants au sen dei populacions negras dau sud. Puei, confrontat a l'emergéncia d'una oposicion clandestina de senèstra, adoptèt una politica pus radicala marcada per la nacionalizacion de la MIFERMA en 1978.

Pasmens, l'enjòc principau deis annadas de Moktar Ould Daddah foguèt la question dau Sahara Occidentau qu'èra cobejat per Marròc. En 1974, lo rèi Hassan II concluguèt un acòrd per partejar aqueu territòri ambé lei Mauritans. Un an pus tard, Espanha acceptèt de cedir lo sud de sa colonia a Mauritània mai l'armada mauritana foguèt incapabla de combatre la guerilha dau Frònt Polisario. En mai d'aquò, la guèrra entraïnèt una crisi economica en Mauritània e lei militars reversèron lo president en 1978. Tre l'annada seguenta, retirèron l'armada dau Sahara Occidentau e signèron un acòrd de patz ambé lei Saharauís.

Lo regime militar 

Una tiera de regimes militars dirigiguèt lo país de 1978 a 2005. D'un biais generau, foguèron fòrça autoritaris e incapables de resòuvre la crisi de la societat mauritana entraïnada per la decolonizacion e la guèrra de Sahara Occidentau. D'efèct, a partir de la fin deis annadas 1960, de nomadas originaris d'oasís sahararianas e de païsans negres, sovent de descendents d'esclaus, èran venguts s'installar dins lei vilas, espacialament dins la capitala. I avián format un proletariat fòrça paure qu'èra a l'origina de tensions socialas importantas. Dins lo sud, aquò èra agravat per de tensions agràrias entre Moros e pòbles negras.

Maaouya Ould Taya, un coronèu que s'impausèt a la tèsta de la junta militara en 1984, adoptèt una politica destinada a mantenir lo primat deis abitants arabs sus la societat mauritan. Favorizèt ansin lei Moros au detriment dei negres, çò qu'entraïnèt de violéncias dins tot lo país en 1989 (un centenau de mòrts) e l'expulsion de  negres au sud dau [[riu] Senegau. Lei temptativas d'Ould Taya de melhorar l'imatge dau país ambé l'instauracion d'un regime democratic de façada mau capitèron e Mauritània foguèt fòrça isolada après aqueleis eveniments. En 2005, de militars aprofichèron un viatge dau president en Arabia Saudita per lo reversar.

Mauritània dempuei 2005 

Dempuei 2005, Mauritània conoís un procès fòrça fragil de democratizacion. D'efèct, lo coronèu Ely Ould Mohamed Vall assegurèt lei foncions de cap d'Estat fins a l'organizacion d'eleccions presidencialas liuras — e sensa fraudas — en 2007. Aquò permetèt lo transferiment dau poder a un civiu, Sidi Mohamed Ould Cheikh Abdallahi, e una liberalizacion de la vida politica. Pasmens, lo país foguèt tocat per de trèbols sociaus en causa de la demenicion dei revenguts. En 2008, lo generau Mohamed Ould Abdel Aziz organizèt donc un còp d'estat per restablir l'òrdre e prenguèt lo poder.

Condamnat per lei poissanças estrangieras, aqueu còp d'estat entraïnèt pasmens pas la restauracion d'un regime militar car Mohamed Ould Abdel Aziz quitèt l'armada e organizèt d'eleccions presidencialas. Lei ganhèt lo 5 d'aost de 2008. Puei, foguèt tornat elegir en 2014 a l'eissida d'un escrutinh tacat d'irregularitats e boicotat per l'oposicion. Ocupa totjorn la presidéncia. Sei mandats son a l'ora d'ara sustot marcats per lei contestacions de la Prima Aràbia de 2011. Après de trèbols de genier a junh, lo poder acceptèt divèrsei reformas coma la reconóissença constitucionala dei minoritats nacionalas, l'inscripcion dins la constitucion de l'esclavatge ò l'exclusion dei militars de la vida politica.

Cultura

Liames intèrnes

Bibliografia

Nòtas e referéncias