Tatoatge
Un tatoatge es un dessenh decoratiu e/o simbolic realizat injectant de tinta dins la pèl. De per abans, se fasiá amb de tinta de China o de tintas a basa de carbon o de seu. Ara s'agís mai de tintas contenent de pigments industrials. Existís diferentas colors de tinta e quitament una tinta transparenta que reagís a la lutz negra: aquel tipe de tatoatge es nomenat tatoatge « UV » o « Blacklight ». Lo tatoatge es considerat coma un tipe de modificacion corporala permanenta.

La tecnica del tatoatge consistís a injectar la tinta jos la pèl a l'ajuda d'agulhas o d'objèctes puntuts. La tinta es pausada jos la pèl  entre lo dèrma e l'epidèrma. La prigondor de la fissada varia de 1 a 4 mm en foncion de tipes de pèl e de las partidas del còs, las zònas mai espessas se situant dins l'esquina, los coides e los genolhs.

Lo tatoatge se practica dempuèi de milièrs d'ans per tot lo mond. Se pòt far per de rasons simbolicas, religiosas o esteticas. Dins mai d'una Civilizacions, quitament es considerat coma un rite de passatge a causa de la dolor suportada pendent la realizacion del motiu.

Es tanben un bais de marcatge utilizat per l'identificacion dels esclaus, dels prisonièrs o dels animals domestics.

Etimologia 
Lo mot ven del tahitian tatau, que significa marcar, dessenhar o picar e deriva de l'expression « Ta-atouas ». La raiç del mot, ta significa « dessenh » e atua significa « ment, dieu ». Lo doctor Berchon, traductor del segon viatge de Cook cap a Tahiti en 1772, empleguèt pel primièr còp lo mot tattoo en 1798.

Al Japon, le tatoatge tradicional practicat a la man es nomenatirezumi (入れ墨 o 入墨, irezumi?, literalament « insercion de tinta »), lo tèrme mai general per designar lo tatoatge es horimono (彫り物 ou 彫物, horimono?, literalament « escultura »).

Istòria 
Lo tatoatge es una practica atestada en Eurasia dempuèi leo neolitic. « Ötzi », l'òme de las glaças descobèrt gelat dins los Alps italoaustriacas a de tatoatges supausats terapeutics (pichons trachs parallèls lo long dels lombars e sus las cambas). Los analisis al carbòni 14 realizadas per la comunautat scientifica estiman sa mòrt vèrs 3500 AbC. En Egipte, tres momias femininas tatoadas suls braces, las cambas e lo tòrs, datant de l'an 2000 AbC., foguèron descobèrtas dins la val de Deir el-Bahari (près de Tèbas). Lor descripcion evòca fòrça tatoatges representant de linhas parallèlas e de punts alinhats. Tot coma en Egipte, de momias tatoadas foguèron descobèrtas dins la region de l'anciana Nubia. En 1910, una primièra momia, datant de l'an 1500 AbC., es descobèrt pel britanic Cecil M. Firth sul site arqueologic de Kubban (una centena al sud d'Assoan). Presenta d'elements de tatoatge sus la region abdominala en forma de lausanges puntilhats enrodat d'un doble reng de jonhents,. Puèi en 1961, fòrça momias tatoadas foguèron descobèrtas per André Vila sul site de l'escavacion francesa al vilatge d'Aksha al nòrd de Sodan. Totas las momias que lo sèxe podèt èsser identificat son de femnas, levat un òme tatoat sus la cara. L'estil dels tatoatges es lo mèsme qu'en Egipte e sul site de Kubban, e representa atal de motius geometrics, de punts e de linhas. André Vila estima qu'aquelas momias datan del sègle I AbC, veire al començament de l'èra crestiana.

Dins lo Bacin de Tarim (Xinjiang en China), fòrça momias de tipe europèu son descobèrtas per d'arqueològs chinés. Una partida d'entre elas son tatoadas sus las mans, los braces o l'esquina. Encara mal conegudas (las solas publicacions accessibles en lenga occidentala son aqueles de Victor H. Mair e James P. Mallory,), unas d'elas poiriá datar de la fin del millenari 2 AbC. En mai, tres momias tatoadas foguèron escavadas del permafròst de l'Altaí dins la segonda mitat del sègle XX (« L'Òme de Pazyryk » dins los ans 1940 e « La Dama d'Ukok » e « L'Òme d'Ukok » dins los ans 1990); mòstra de motius zoomòrfs executats dins un estil curvilinha. « L'Òme de Pazyryk » es tatoat sus l'ensems dels braces, l'esquina e lo pitre. « La Dama d'Ukok » e « L'Òme d'Ukok » pòrtan tanben de tatoatges d'un estil pròche de la momia de Pazyryk e que representan d'animals, tipics de l'art animalièr dels pòbles indoeuropèus Esitas que poblavan tota l'Asia centrala dins l'antiquitat. Segon las estimacions scientificas, la datacion d'aquelas momias se situa entre le sègle V e II Abc..

Al començament de nòstra èra, los Bretons avián fòrça marcas corporalas sovent descrichas coma de tatoatges dins los recits de conquèsta de Juli Cesar. Erodian, un istorian roman del sègle III, escrich: « Los Bretons se tatoan lo còs de pinturas variadas e de figuras d'animals de totas menas. Vaquí que se vestisson pas, per amagar pas lors dessenhs corporals ». Servi, un gramatician del sègle IV, es tanben convençut que « las gents de Bretanha pòrtan de tatoatges » e qu'aquela forma de marcatge deu èsser clarament diferenciada de la pintura corporala. Al Japon, de figurinas datant de l'èra Jōmon pòrtan de simbòls pareissent a de tatoatges, mas pas cap d'estudi scientifica faguèt de pròvas concrètas mostrant d'aquelas practicas. Las primièras traças conegudas son eissidas d'escrichs chineses datant dels sègles III e VI. Aqueles tèxtes parlan de pescadors que lo còs es tot cobèrt de tatoatges,. Dins lo Kojiki, escrich en 712, se descriu dos diferents tipes de tatoatges, un considerat coma « prestigiós » per las personas illustras, los eròis e los nòbles, e un mai « vulgar » pels criminals e bandolièrs.

Lo judaïsme enebís tota inscripcion talhada e marcada de tinta indelebila (Deuteronòma 14.1, Levitic 19.28 « Vous ne ferez point d'incisions dans votre chair pour un mort, et vous n'imprimerez point de figures sur vous. Je suis l'Éternel. »). Al sègle VIII, lp papa Adrian bandís lo tatoatge, e totas las marcas corporalas d'inspiracion pagana. Lo tatoatge seriá donc mal considerat dins la cultura occidentala a causa de las condamnacions judeocrestianas que n'es l'objècte. E mai, los Normands, qu'envasiguèron l'Euròpa del Nòrd al sègle XI, mespresan lo tatoatge. L'ensems d'aquelas interdiccions e consideracions nefastas al subjècte del tatoatge provòcan sa « desapareisson » pendent fòrça sègles en occident del sègle IX a XVIII; levat una mencion per Marco Polo.

Foguèt en 1770 que los Europèus tornèron descobrir lo tatoatge, pendent d'exploracions dins lo Pacific Sud amb lo capitani James Cook. Dins la cultura europèa, los marins subretot èra entre autre identificats amb aquelas marcas fins a la Segonda Guèrra mondiala. Aqueles quita marins europèus se tatoavan sovent un crucifix subretot dins l'esquina per se salvar de la flagellacion en cas de punicion qu'èra un crime que de damatjar un imatge piós. Aquel sistèma d'identificacion èra, abans l'arribada de la fotografia d'identitat, un mejan segur e eficaç per provesir las fichas polícia la pega. Las fichas de polícia, fins al sègle XIX, comportavan l'indication e la descripcion de cada tatoatge que permetava atal d'identificar sens error un individú. De personalitats politicas se fan tatoar, coma lo tsar rus Nicolàs II (una espatla sul pitre après d'un pelegrinatge a Jerusalèm), de reis britanics Edoard VII e Jòrdi V, del rei de Danemarc Frederic IX (un dragon chinés sul tòrs), del dirigent rus Stalin (una tèsta de mòrt su pitre), del Primièr ministre britanic Winston Churchill (una ancòra sul braç esquèrra) o encara del president american Franklin Delano Roosevelt (un escut d'ostal). A partir de la fin del sègle XX, lo tatoatge comença a se democratizar. Totjorn mai de personas se fan tatoar,coma los esportius, musicians, comedians celèbres, que fan mòstra de lors tatoatges.

Finalitat 
A l'origina, aquelas marcas sus la pèl èran de signes d'apartenéncia a un grop: tribal, religiós, de piratas, d'ancians prisonièrs o de legionaris. Mas es tanben una mena de marcar de biais indelebil de categorias de gents coma los esclaus o los prisonièrs. Mas las rasons que las gents causisson d'èsser tatoats son divèrsas: identificacion a un grop, cosmetic, ritual religiós, exemple de teoria de l'andicap, e utilizacions magicas son las mai frequentas. Tanben, la sociologia del còs los ten per un objècte d'estudi important.

Dins los ans 1970, e subretot dins los ans 1990, un vam vertadièr pel tatoatge se fa jorn. Lo tatoatge es pas mai un bais de mostrar son apartenéncia a un grop, a una tribú o a un quartièr, es un mejan de revendicar son originalitat, de seduire, de se far bèl, de provocar, de compensar. D'adolescents lo vivon coma un rite de passatge e agisson a vegada sus una impulsion que regrètan mai tard. Un tatoatge correspond sovent a un moment important de la vida, agradable o dolorós: naissença, decés, capitada personala o professionala son d'exemples recurrents de rasons per de far tatoar. Alara, lo motiu mas tanben lo luòc de l'inscripcion (esquina, tòrs, braces, cambas, partidas intimas, etc.) a tanben un sens important.

De « tatoatges » son dessenhats per facilitar la reproductibilitat d'unas terapias medicalas. En radioterapia extèrna, de traçats persistents son aplicats sus la pèl (coma amb lo fuchsine) alara que los tatoatges permanents son pas que punts gravats amb una agulha banhada dins la tinta de China.

Quinas que sián las rasons que menan una persona a se far tatoar, es fòrça important de gardar a la ment que lo tatoatge es una modificacion permanenta e indelebila.

Tatoatges magics 

En Asia del Sud Èst, lo tatoatge tradicional se practica pels monges bodistas o los prèires bramans. Son fòrça present al Laos, Cambòtja, Birmania e subretot Tailàndia.

A l'origina, aquel art es eissit de la cultura Khmer. Los motius representan una mescla de pregàrias e psalmes bodista, e d'incantacion e sortilègi chamanic que ls guerrièrs Khmer e Taï portavan per aumentar lor poténcia e los aparar pendent los combats. Aquela tradicion contunhèt amb los sègles e fins ara encora fòrça gents se fan tatoar de Iantra.

Tatoatges jos constrencha 
Dins l'Istòria, se pòt destriar fòrça e divèrsas rasons a l'acte de tatoar per la fòrça un individú non consentent. Mai sovent, s'agís de castigar, o de s'assegurar qu'un individú pòsca amagar unes fachs a la societat.

Antiquitat: la marca dels esclaus 
Erodòt conta qu'Istièu, tiran de Milet prisonièr a la cort del rei dels Pèrses, rasèt la tèsta de son esclau puèi tatoèt un messatge per transmetre sus son crani, puèi esperèt que lo pèl torna abans d'enviar l'esclau cap a son destinatari. Dins l'Atenas antica, los esclaus èran sistematicament tatoats d'un chòt o d'una nau de guèrra sul front, per que demoren reconeissables de pertot per sempre. Los Romans eritèron de la practica del tatoatge, totjorn per castig. Los esclaus son marcats per un tatoatge mai discrèt qu'aquel dels Grècs: a la plaça un dessenh de chòt, los Romans tatoavan la primièra letra del nom de familha del mèstre entre los dos  uèlhs dels esclaus. Aquela practica mòstra tanben de traças d'umor (esclavagista) dels Romans. Soetan conta un dels bons mots de l’epòca: « I a pas mai letrats que los Nubians » (la Nubia èra una font màger d’esclaus). Los generals romans espandiguèron la practica als mercenaris, que se mesfisián, per s'assegurar que los desertors sián identificats. Es a Roma que lo tatoatge prenguèt son primièr nom occidental: stigma (estigmata), la marca d'infamia. Foguèt per remplaçar de la cremadura al fèrre roge que las autoritats romanas utilizèron lo tatoatge suls condemnats, coma castig definitiu. L'astre dels panaires e pariàs de Roma ne venguèt pas melhor al sègle IV, quand Constantin I decretèt que los condemnats poirián èsser tatoats sus las cambas o las mans, mas jamai sus la cara, que, creada a l’imatge de Dieu, deu demorar verge.

Segonda Guèrra mondiala: lo IIIn Reich 

L'identificacion realizada pels Nazis a Auschwitz pendent la Segonda Guèrra mondiala consistissiá a tatoar, sus l'avantbraç, lo matricul dels desportats,. Eissit del Japon consistís a fixar una pichona decoracion sus la dent amb una pega secada amb una lampa de LED e que se pòt levar après unes jorns.

Maquillatge permanent 

Lo maquilhatge permanent es un tatoatge estetic dich « indelebil ». Los pigments s'altèran, en realitat, après unes meses o ans. Lo procediment es lo meteis que pel tatoatge classic, es a dire una injeccion de pigments jos l'epidèrma. Es mai sovent fach per marcar l'entorn dels uèlhs o dels pòts o dessenhar l'ussa.

Tatoatges semipermanents 
Lo tatoatge semipermanent se realiza coma los tatoatges tradicionals mas la tinta es inserida sonque dins l'epidèrma e s’elimina naturalament amb la renovacion de la pèl. E mai, de tintas dichas « biodegradablas » se pòdon utilizar per facilitar l'eliminacion dels pigments. Aquel tipe de tatoatge s'estompa après tres o cinc ans maxim. Dins unes cases, pòt prene mai de temps a desaparéisser, o quitament demorar en partida indelebil. Pauc d'estudis scientifics se faguèron al subjècte mas sus fòrça sites e forums se fa referéncia a aqueles tatoatges coma daissant de marcas e de crèstas permanentas.

Biais d'escafar 
Existís dos mejans eficaces de far desaparéisser un tatoatge: o lo far cobrir per un tatoatge novèl, o lo far levar al lasèr per un dermatològ avent un l'equipement que cal. Dins ambedós cases, las consequéncias o sequèlas pòdon èsser granda e lo prètz de l'intervencion es sovent plan superior al tatoatge d'origina.

Recobriment 
Lo recobriment implica de segur l'alargament de la zòna tatoada e los pigments novèl son mai visibles qu'un tatoatge ancian. Mas lo recobriment es pas totjorn possible, coma dins lo cas de tatoatges d'estil tribal.

Lo destatoatge al lasèr 
Le destatoatge al laser consistís a levar lo tatoatge amb un rai laser que geta una lutz poderosa dins un temps fòrça brèu provocant l'efièch termomecanic que fa explosar los grans de color. Aquel tipe de tractament demanda de formacions que cal, per que siá pas damatjada de biais irreversible amb de crèstas. Lo destatoatge al lasèr es lo sol biais per realizar un escafament d'un tatoatge, mas es una tecnica longa, dolorosa e cara. Lo resultat es a vegada incomplet.

Santat e igièna 

Lo tatoatge consistissent a perforar la pèl per i introduire d'agents colorants, cada pichona perforacion crea una plaga susceptibla de s’infectar e de transmetre una malautiá mejans de bactèris o de virus.

Mai fòrça pigments son toxics veire fòrça toxics s'èran respirats o ingerits. Coma per las tintas d'estampariá, los esmalts e pigments de veirariá alimentària, las pinturas muralas, la legislacion vòl enebir los pigments metallics o organometallics mai toxics, que protèstan de tatoaires car los roges, jaunes e iranges mai vius e estables son totes produchs amb de pigments toxics. D'incertituds toxicologics existisson per unes pigments: per exemple lo dioxid de titan èra considerat coma fòrça estable e neutre mas es tanben utilizat en industria coma catalisor, subretot quand es expausat a la lutz.

Per aquelas rasons totas, se cal respectar de règlas essencialas d’igièna, pendent e après un acte tatoatge, que siá pel tatoaire o lo tatoat.

Precaucions prealablas 
Es conselhat de consomir pas d'aspirina o d'alcoòl pendent los 24 oras precedent lo tatoatge. Aqueles produches fluidifican la sang e riscan l'aument dels sagnaments pendent lo tatoatge, provòcan geina pel tatoaire e favorizar d'infeccions. De grop deurián evitar de se tatoar coma los allergics, las personas jos tractaments medicals, alcolics, toxicomans, femnas pesas, personas patissent d’emofilia, del sida, d’epatitis B e C, de malautiás cardiovascularas, las personas amb un estimulator cardiac (risc d’interferéncia amb las ondas magneticas del dermograf) o patissent malautiás de pèl.

Precaucions d'igièna 
En mai dels indispensables lavaments e desinfeccion de las mans, lo tatoaire deu netejar e esterilizar mai que plan lo material dins cada utilizacion, netejar e desinfectar las aisinas non esterilizable e la taula de trabalh. Cal tanben analisar la textura de l'epidèrma del futur tatoat e la desinfectar minuciosament abans son acte.

Après l'acte 
Un còp l'acte acabat, lo tatoaire desinfècta la zòna trabalhada amb una solucion antiseptica e aplica de la pomada e un pansament per aparar l'epidèrma e favorizar la cicatrizacion. Deu enseguida explicar clarament al tatoat cossí se cal contunha de netejar la pèl per evitar las infeccions.

La pèl deu demorar neta totjorn e grassa pendent la fasa de cicatrizacion que dura gaireben quinze jorns. Cal demorar vigilant de daissar pas cap d'agent infeccioses èsser en contacte amb la plaga. Lo netejament deu se far amb d'aiga tebesa e de sabon doç o d’una solucion antiseptica sens alcoòl. Un còp la zòna tatoada neta, cal aplicar una pomada cicatrizanta que cal. Es conselhat de se vestir de coton pendent la durada de la cicatrizacion. Los banhs, la piscina o la mar son d'enebir pendent 2 a 3 setmanas, tot coma lo solelh o los rais UV pendent al mens un mes. Fòrça tatoaires desconselhan d'expausar lo tatoatge al solelh pendent lo primèr an o los primièrs ans (Se lo tatoatge cobrís las partidas expausadas del còs, e qu'aquel es privat de solelh, una prescripcion de vitamina D ven necessària).

Estils e practicas 
En mai la possibilitat de realizar de tatoatges en blanc e negre o en colors, existís fòrça estils e practicas diferents.

Los estils 
Aquela lista es pas exaustiva. L'art del tatoatge evolua de contunh.
 Tribal: lo tatoatge d'estil tribal prepausa un grafisme en linhas espessas, mai sovent en negre o mens escaç en degradats de grises. Los motius son inspirats de simbòls rituals primitius o representant mai simplament de motius abstrachs. Aquel estil de tatoatge es sovent realizat sus l'espatla o en braçalet a l'entorn del braç pels òmes e dins lo bas del l'esquina per las femnas.
 Puntilhista o Art del punt (dot-art o dot-work: lo grafisme se realiza parcialament o integralament a base de punts, donant atal d'efièches de matèria inedits en tatoatge. Aquel estil es plan inspirat del puntilhisme utilizat dins la pintura impressionista.
 Realista: l'estil realista consistís a realizar de motius de biais mai realista que siá, la tòca es donar l'impression de veire de vertadièras fotografias. Son mai sovent de retrachs.
 Asiatic: l'estil asiatic s'inspira de l'art asiatic e utiliza sovent de representacions de dragons, de peissons (carpa koï), de Boda, o encara de kanjis. Se cal diferenciar l'estil asiatic de lIrezumi (tatoatges de granda talha realizat de biais tradicional).
 Celtic: lo tatoatge celtic es constituit de motius inspirats de l’art celtic en mai sovent en negre.
 Polinesian: lo tatoatge d'estil polinesian es caracterizat per des motius tradicionals eissits de la cultura polinesiana. Lo tatoatge se realiza pas qu'amb de tinta negra e compausat de linhas corbas e de representacion estilizadas d'animals (làmia, tartuga, clavetas, etc.).
 Old school o « tradicional » : los motius old school son realizat segon de principis tradicionals occidentals. Es realizat amb de contorns espesses, d'ombras negras fòrtas e utiliza de colors primàrias vivas. Los dessenhs son sovent d'inspiracion rock 'n' roll e utilizan de tèmas dels ans 50 e 60. De dessenhs de pin-up, de ròsa, de tigre, de cartas de jogar, o encara dels simbòls militars o maritims son d'exemples al vam.
 New school: l'estil new school es una version modernizada de l'estil old school. Los motius son totjorn fòrça colorats mas contenon mai de degradats, e d'inspiracion mai modèrne. Las linhas son largas e marcadas, e l'inspiracion es pròche de la bendas dessenhadas, dels comics o del manga.
 Biomecanic: lo tatoatge d'estil biomecanic conten de components mecanics, organics e biologics. Se pòt realizar de biais a donar l'impression que lo motiu se trapa jos la pèl o l'esquinça. L'estil es present dins la comunautat ciberpunk e s'inspira de l'univèrs de la sciéncia-ficcion.
 Gotic: los motius d'estil gotic sont d'inspiracion gotic, macabre o gore, son mai sovent realizats en negre o grises. Son presentats de monstres o de creaturas fantasticas, mas encara de demònis, de cranis o la dalhaira.
 Abstrach: lo tatoatge abstrach es pas vertadierament un estil, son de motius abstrachs realizats dins quin que siá estil.
 Water Color: Lo Water Color es una tecnica de tatoatge realizat dins un estil aqüarèla. De colors vivas mai sovent mescladas e amb efièch de transparéncia sovent utilizat per far de fons sus un motiu mai realista.

 Las practicas 
 Flash</span>: lo tatoatge flash consistís de realizar un motiu ja dessenhat pel tatoaire e presentat dins d'artbooks o dins un obratge especializat. Pel tatoaire s'agís de realizar un motif tal coma es, sens modificacion.
 Personalizat o Custom: lo tatoatge personalizat se fach sus mesura. Lo motiu quitament pòt èsser concebut pel client o en collaboracion amb un artista per crear un tatoatge unic e realizat dins quin que siá estil. Es un estil fòrça apreciat pels tatoaires, car permet un trabalh artistic mai grand e amb mai granda libertat.
 Tatoatge UV o Blacklight''': Aquela practica consistís a inserir de tinta vesibles jos lutz negra. Es conselhat de se rensenhar plan sus las tintas utilizadas, que d'unas respèctan pas las reglamentacion e causar d'allergias.

 Reglamentacion 
Unes païses europèus començon a realizar una reglamentacion dedicada al tatoatge. En l'abséncia de reglamentacion, la clientèla deu mai sovent se fisar al seriós e a l'etica de cada professional, e/o a l'apartenéncia a d'associacions professionalas, coma: L'United European Tattoo Artists, Syndicat national des artistes tatoueurs en France, l'Association suisse des tatoueurs professionnels en Suisse« Site officiel de l'Association des Tatoueurs et Pierceurs Professionnels Wallons » (consulté le 9 mars 2011)

 Bibliografia 

 Libres 
 : document utilizat coma font per la redaccion d'aquel article.
 Luc Renaut, Thèse de doctorat : Marquage corporel et signation religieuse dans l'Antiquité, E.P.H.E. Paris,‎ 6 décembre 2004 (legir en linha) Cette thèse a reçu en 2005 le prix John Jaffé de la Chancellerie des Universités de Paris
 David Le Breton, Signes d'identité : tatouages, piercings et autres marques corporelles, Éditions Métailié, coll. « Traversées »,‎ 23 mars 2002, 224 p. (ISBN 2864244268 et 978-2864244264, OCLC 300289215) 
 Alain Pozzuoli, Tatouages : Une histoire et des histoires, Édition les Belles Lettres,‎ 2005, 288 p. (ISBN 978-2-251-49165-3, OCLC 470162501)Recueil collectif de 22 nouvelles qui contient la nouvelle Le Tatouage de Junichirô Tanizaki
 (en) Amy Krakow, The Total Tattoo Book, New-York, Grand Publishing Central,‎ juin 1994, 224 p. (ISBN 0-4466-7001-4 et 978-0-4466-7001-2, OCLC 29313989)
 Philippe Di Folco (ill. Philippe Vaurès Santamaria), Peau, tatouages et piercings, Fitway Publishing,‎ octobre 2004, 144 p. (ISBN 2-7528-0029-0 et 978-2-7528-0029-9, OCLC 419749834)
 Pascal Tourain, L'Homme Tatoué, Paris, Édition du Yunnan,‎ 2004, 105 mm × 175 mm, 40 p. (ISBN 2-915457-02-6 et 978-2-915457-02-5, OCLC 470494388)
 Armand Cabasson, Le Poisson Bleu Nuit, Édition Nuit d'Avril,‎ 2007, 203 p. (ISBN 2350720349 et 978-2350720340, OCLC 159954942)

 Revistas 
 (en) Tattoo Magazine, Paisano Publications (ISSN 1041-3146)
 Tatouage Magazine, Éditions Larivière (ISSN 1289-5369)

 Nòtas e referéncias 

 Nòtas 

 Referéncias 

 Vejatz tanben 

 Articles connèxes 
 Dermograf
 Destatoatge al laser
 Irezumi - tatoatge japonés
 Kakau - tatoatge hawaiian
 Tatoatge al henna

 Ligams extèrnes 
 
  (dossier du ministère de la Santé français)''
 
 Tatoueurs Tatoués (dossier de presse réalisé à l'occasion de l'exposition au Musée du quai Branly, 6 mai 2014-18 octobre 2015), 20 p.
  Tattoo (livret d'accompagnement de l'exposition au Museum für Kunst und Gewerbe de Hambourg, 13 février-6 septembre 2015), 19 p.