Asilha lo Comtal
Asilha lo Comtal, ancianament Asilhan lo Comtal  (Azille en francés) es una comuna lengadociana de Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.

Geografia 
Comuna del Menerbés situada al pè de la Montanha Negra dins l'AOC Vin del país de las Costièras de Peiriac.

Toponimia
Las fòrmas ancianas son In villa Asiliano Superiore territorii Narbonensis, en 878, Azilianum, en 1120, Asellanum, en 1177, Sanctus Andreas de Asilhano, en 1228, Asillianum Magnum, en 1234, Asilan lo Contal, al sègle XIV, Arilhan, en 1406, Azilha, en 1408, Asillan, en 1528, Azille le Comtal en Minervois, en 1582, Auxilianum, Comitatus titulo, en 1587, Azilhan le Contal, en 1589, Asille, en 1591, Azillie, en 1595, Azilan, en 1595, Azillan le Comtal, en 1639, Azille, al sègle XVIII, etc. La prononciacion es Azilho (grafia de l'abat Sabarthès) , doncas [a'ziʎɔ].
Asilha ven d'un nom latin d'òme, Acilius, ambe'l sufixe -anum (Acilianus pres absoludament segon los Féniés, que copian Negre). L'accent a reculat  (Asilhan > Asilha), coma sovent dins l'airal e la marca del reculament dins los tèxtes data del sègle XVI (mès benlèu que comencèt abans), çò que se remarca tanben dins plan de cases semblables. Asilha èra una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Acilius. La mencion -lo Comtal sembla pas mai en usatge, mès garda sa valor valorizanta per la comuna.

Sant Estève de Terçan
Es un ancian priorat. Las fòrmas ancianas son Rector de Terciano en 1351, Ecclesia Sancti Stephani de Treiciano en 1360, Annexa de Magdalena, alias ecclesia de Sancto Stephano de Tersans en 1404, Sainct Estienne de Tersan en 1184-1639, Saint Étienne de Tressan en 1706, Saint Étienne en 1781, Tertia entre 1326 e lo sègle XVIII, Terssan (cadastre). L'abat Savartés precisa qu'es una localitat despareguda e fornís d'autras atestacions : Trencianum en 1263, Trucan en 1216-1589 .
Un nom latin d'òme es seguit del sufixe -anum. Segon las atestacions, poiriá èsser Tertius (Terciano, Tersan, etc) o Terentius (Trencianum, Tressan, etc). Cossí que siá, Terçan (se lo nom es aqueste, perqué sembla remplaçat per Vaissièra) es un nom de proprietat galloromana. Demòra una glèisa preromanica (sègle X) e romanica (sègle XII).

Istòria 
A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la preïstòria fins a uèi; las tombas per incinerar de l'Edat del Fèrre, (musèu d'Olonzac), la fòrt bèla villa romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua del satir Marcias es expausada al Musèu Arqueologic de Narbona, la recenta descobèrta d'una necropòli visigòta.

A l'Edat Mejana, Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'archidiocèsi de Narbona.

Sant Julian foguèt lo sèti de l'archipreirat de Menerbés. Al sègle XIV venguèt Asilhan lo Comtal fins al sègle XVI}. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits.

Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo catarisme amb un ostals dels Perfèits. En 1289, Eustache de Lévis fondèt, o restaurèt, lo convent dels cordelièrs fòra los barris. En 1331, sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara.

A la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de Mos a Caunas de Menerbés), lo comèrci e l'industria se desvolopèron.

Administracion

Demografia 

 En  la populacion èra de  abitants e la densitat èra de  ab/km².

Economia 
Viticultura: Corbièras

Lòcs e monuments 

 La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil gotic meridional amb nau unica larga.
 Sant Estève de Terçan a Vaissièra :''' Glèisa preromanica
 La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV.
 L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se'n pòt veire las rèstas sus la plaça de la glèisa.
 Lo Convent dels Cordelièrs : destruit
 Los barris de l'Edat Mejana : qualques partidas visiblas.
 La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a Floris.
 Restanca de Joana

Personalitats ligadas a la comuna
 Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.

Véser tanben
 Comunas d'Aude

Ligams extèrnes
 Asilha sul site de l'Insee

Nòtas

Comuna de Menerbés
Comuna d'Aude
Comuna de Lengadòc