Mapuche (pòble)
Los mapuches ("Pòble de la tèrra" en mapudungún de mapu "tèrra" e che "la gent") son las comunautats aborigènas de la zòna centre-sud de Chile e d'Argentina, conegudas maitot sos lo nom espanhòl d'araucans.

Populacion mapuche 
Segon lo recensament oficiau de 2002, los mapuches representen 4 % de la populacion chiliana (87,3 % daus indigènas), seja un pauc mai de  personas. D'autras statisticas en balhen un nombre mai elevat. Viven principalament dins las zònas ruralas de la region d'Araucania dins la region daus Lacs e la region metropolitana de Santiago (la capitala, Santiago de Chile).

Estimem a l'entorn  lur nombre en Argentina, repartits principalament sus la província de Neuquén, mas tot-parier sus las de Río Negro e de Chubut. Las autras populacions autoctonas dau Chile, moens nombrosas, son Aimaras e Rapanuis.

Comunautats mapuches 

 Mapuches (o Araucans, los protagonistas de la Guerra d’Arauco contre los Conquistadors) ;
 Pikunche (pòble dau nòrd). Viven entre los flumes Choapa e Itata. Quauqu'uns eran integrats a l'Empèri Inca. Lur dialecte es conegut sos lo nom de chilidengu o chilidungun ;
 Williches en mapudungún williche = pòble dau sud (willi=sud) ;
 Pewenches : pòble dau Pewen (Araucaria), vivent dins las montanhas ;
 Pwelches (pòble de l'èst) ;
 Lafkenches (pòble de la còsta).

La cultura mapuche infulencet las comunautats :
 Cuncos ;
 Poias ;
 Ranquels (Rankul-che: pòble de las canas) ;
 Una majoritat daus Gününakünas (Tehuelches dau nòrd en tehuelche)
 Una minoritat de Aonikenks (Tehuelches dau sud , en tehuelche) 
(los tehuelches fugueten apelats maitot Patagon au XIXe segle);

Cultura 

Au sègle XVI, los mapuches organisats en gropes separats, viven de chaça, de pescha, d’agricultura e d’elevatge. Guerriers redobtables, an una extrema abiletat dins lo manejament de l’arc, dau javelòt e dau cassa-testa.
Los mapuches viven essencialament de l'agricultura (orticultura). Lur cultura es de tradicion orala e lur conduita sociala e religiosa era regida per l'Admapu (ensemble de tradicions ancestralas, de leis e de normas).

Lur linga es lo mapudungun(o mapuzungun), lo « parlar de la tèrra ». Practiquen un espòrt pro pròche dau hockey conegut sos lo nom de palín (o chueca/chweka) que se jugava amb un baston corbat.

Referencias

A veire totparier 
 “Crónicas de la resistencia mapuche”, de Adrián Moyano
Mapuche