Tuta d'Aurinhac
Era tuta d'Aurinhac, en Comenge e en departament dera Nauta Garona, siguèc ocupada ath Paleolitic Superior. Ei monument istoric dempuish eth 26 de mai de 1921.

Localizacion 
Se situa a  ath nòrd deth vilatge, ar extrèm capvath d'ua coma ena quau cola un petit afluent dera Loja parallèlament ara rota de Bolonha de Gessa.

Istòria 
Jean-Baptiste Bonnemaison tròba eth site en 1852. Edoard Lartet, un deths fondators dera sciéncia preïstorica, i hè recèrcas a partir de 1860; eths sons cavaments arqueologics contribuiguèren a demostrar era coexisténcia der òmi damb espècias animalas desapareishudas (ua ipotèsi perpausada en 1851 per Joan Baptista Nolet). Era jaça mès anciana dera tuta ei posteriora ar Acheulean (- a -) mès anteriora ath Solutrean (de - a -), en tot definir atau ua nava cultura preïstorica, er Aurinhacian (de - a -), prumèra cultura deth Paleolitic Superior en Euròpa. Eth site d'Aurinhac ei donc er eponim der Aurinhacian.

Ocupacion 
Eth site ei d'ua grana riquesa arqueologica. Òm i distingueish tres periòdes:
prumèra ocupacion umana ar Aurinhacian, naut o baish  a, durant eth quau eth site servic de campament aths prumèrs Homo sapiens installadi en Euròpa;
ocupacion pera fauna sauvatja: ièna deras cavèrnas (Hyaena crocuta spelaea), guèine (genre Vulpes), 10 erbibòrs, deths quaus eth shivau (Equus caballus), er ur (Bos primigenius) e eth rèn (Rangifer tarandus) dempuish era partença deths aurinhacians,  a;
nava utilizacion umana coma lòc de sepultura ara Edat deth Coeire (millenni III abC): Jean-Baptiste Bonnemaison tròba 17 individús en 1852.

Nombrosi objèctes trobadi ena tuta, conservadi ath Musèu d'arqueologia nacionala e ath Musèu de Tolosa, son aué exposadi ath Musèu-Forum der Aurinhacian que dauric eras suas pòrtas ath public en octobre de 2014 en Aurinhac.

Sit preïstoric
Sit arqueologic
Balma d'Occitània