Piare Bonaud
Piare Bonaud, naissit le 15 de novembre de 1931 vès Chamalèira e mòrt le 15 d'abriau de 2023 vès Cebasat, èra un universitari francés, geograf, lingüista e autor auvernhat.

Èra un daus principaus especialistas d'Auvèrnha, tematica centrala de sas rechèrchas, e sobretot de sa geoistòria.

La França centrala a tanben una granda importància dins sos trabalhs e n'a tirat lo concèpte de «Medioromània».

Èra tan conegut per sos trabalhs lingüistics sobre l'auvernhat, e los diferents parlars dau centre de França. Forniguèt per aquel darrèir, a travèrs de son associacion Çaucle Tèrra d'Auvèrnha, un còrpus lingüistic complet (una nòrma d'escritura diferenta de la nòrma classica, una gramatica, daus diccionaris).

Biografia 

Piare Bonaud, promèirament, siguèt mèstre-assistent en geografia vèrs l'Universitat Blase Pascau de Clarmont-Ferrand en 1973.

Siguèt membre de l'Institut d'Estudis Occitans dau Puèi de Doma pendent sa creacion dins las annadas 1960-1970.

Fondèt le Çaucle Occitan d'Auvèrnha en 1970 que venguèt le Çaucle Tèrra d'Auvèrnha en 1974.

Trabalhs e tèsis

Geoistòria 
Piare Bonaud èra un especialista de l'istòria daus diferents espacis d'Auvèrnha mas tanben de la França centrala, que cherchava de botar son istòria endavant. Sos trabalhs sobre aquel subjèct, ente desvolopa l'idèa d'una Medioromània, an impressionat l'istorian Fernand Braudel.

Sas rechèrchas desbochèron sobre una tèsi nommada Tèrras e lingatges, pòbles e regions que sostenguèt en 1981 vès l'universitat Blase Pascau de Clarmont-Ferrand. Siguèt publiada per le Çaucle Tèrra d'Auvèrnha. Una forma mai condensada se publièt en 2003 embei l'òbra D'Auvèrnha : 2600 ans au cuer de Gàllia e de la França centrala : Essai geoistoric.

Es tanben a l'origina dau concèpte de Medioromània, zòna geografica culturala e supralingüistica que tapa la França mediana e ente s'obsèrvon de fenomèns pròpris a aquela aira. Fondèt en 2000, per l'estudi d'aquels espacis dau centre de França, le Grop de Sovenhic e en 2001 la revista Medioromània, Estudis sobre la França mediana.

Lengas

Auvernhat 

Dins las annadas 1970, après sos trabalhs sobre le nòrd-occitan, Bonaud chamgèt de poent de veguda e promoguèt un auvernhat considerat coma una linga a part entèira au sen dau grop galloromanic. Maugrat aquela ipotèsi minoritària, sos trabalhs demòron un fons documentari daus mai importants per le domeni de l'auvernhat. 

Creèt egalament una nòva grafia per escriure l'auvernhat : l'escritura auvernhata v-unifiada. Dins aquela optica creèt dins las annadas 1970 la revista Bisa Nèira (Bïzà Neirà) e l'associacion Çaucle Tèrra d'Auvèrnha.

Utilizava de còps que i a le nom de pluma de Piare Bounaud per sos escrits en auvernhat.

Piare Bonaud suggerís una reparticion en tres grandas partidas de l'auvernhat: embei un auvernhat meridionau, un auvernhat centrau e un auvernhat septentrionau. Ajosta una quatreima aira per aquel, franc afectat per l'influença dau francoprovençal.

Soslinha tanben una cesura importanta, quitament un descopatge mai aisat en doas partidas, entre l'oèst e l'èst de l'espaci auvernhat.

Reconeis tanben d'autras influenças importantas coma aquela dau lemosin e dau peitavin-santongés a l'oèst, que son d'occidentalismes jusca en Combralha. Le francés, sos sa forma dau dialècte berrigaud, dont considèra le borbonés d'oïl coma una varietat, influença tot le nòrd de l'espaci a partir dau nòrd dau Puèi de Doma. D'influenças mai tèunas de dialèctes galloitalics arribon tanben per la mèma rota o le mème ais que le francoprovençau, valent a dire, despuèi l'èst e la rota de Lion.

Piare Bonaud, en mai de son ròtle d'estudi e promocion de l'auvernhat, realizèt maitot un grand nombre de trabalhs sobre los tèxtes e autors de la literatura dialectala en Auvèrnha de sas originas a nòstres jorns.

Peitavin-santongés 

D'origina santongesa per son paire, Bonaud s'interessèt au peitavin-santongés dont vulgarizèt le nom a la SEFCO (Societat d'Estudis Folclorics dau Centre-Oèst) a partir de la debuta de las annadas 1970. Prepausèt alora un sistèma ortografic per le peitavin-santongés, adaptat d'aquel qu'aviá prepausat per l'auvernhat (apelat escritura auvernhata v-unifiada). Aquel sistèma grafic es, pasmens, pas enquèra utilizat per los locutors de la linga en question.

Sistèma grafic 

En 1973, Piare Bonaud elaborèt una nòva codificacion per l'auvernhat, l'escritura auvernhata v-unifiada. Apareis criticada per quauques cherchaires e escrivans occitanistas. Son usatge es limitat en comparason 'bei la nòrma classica de l'occitan.

Siguèt l'objècte d'adaptacions per le mèma autor per le peitavin-santongés e los parlars septentrionaus dau lingadocian (dits guianés per Piare Bonaud), mas son pas jamai estadas concretizadas e utilizadas per los autors d'aquela linga de transicion e d'aquel autre dialècte occitan.

Publicacions 

Lista non exaustiva de sas òbras.

Geoistòria

Òbras 

 Tèrras e lingatges, pòbles e regions, Tèsi d'Estat (Doctorat en letras, geografia umana, geoistòria), Universitat Blase Pascau, Clarmont-Ferrand, CTA, 2 volums (volum I : 678 paginas ; volum II : 474 paginas), 1981.
 , .
 Lexique identitaire de l'Auvergne, 2 volums dins Bisa Nèira (Bïzà Neirà) - n°127/128, Cercle Terre d'Auvergne, Chamalèira, 2005,

Articles 
Lista non-exaustiva

 .
 La Limanha, las Limanhas, sèria d'articles dins Bisa Nèira (Bïzà Neirà) (n°56 a 59 - 64), 1987-1989. ISSN 0398-9453.
 La topographie et les propriétés du sol dans la toponymie des lieux habités de l'Auvergne, in Nouvelle revue d'Onomastique ; n°3-4, 1984. ISSN 0755-7752.

Lengas

A prepaus de l'auvernhat 

 Antologia dau teatre auvernhat, Clarmont-Ferrand, CTA, 1981.
 Piare Bonaud, Maria-França Goguet, Karl-Heinz Reichel, Abreujat de gramatica daus parlars dau nòrd-èst d'Auvèrnha, CTA Clarmont-Ferrand 1987. ISSN 0335-850X.
 Escriure l'auvernhat - Escritura auvernhata v-unifiada. Originas, principis, convencionsISSN 0335-850X.
 Introduccion generala a l'onomastica segon l'exemple dau fichèir onomastic d'Auvèrnha (FOA), Annaus dau centre regionau de documentacion pedagogica de Clarmont-Ferrand, colleccion Documents regionaus, Centre regionau de documentacion pedagogica d'Auvèrnha (CRDP), Clarmont-Ferrand, 1979.
  (aperçu limité en ligne).
 Gramatica generala de l'auvernhat a l'usatge daus arvernizants, coll. Obranças (Eubransa) / Travaux, Çaucle Tèrra d'Auvèrnha, Chamalèira 1992. ISSN 0398-9488.
 Tèxtes populars clarmontés dau   en auvernhat, Çaucle Tèrra d'Auvèrnha, Chamalèira, 1976.

A prepaus de l'occitan (generau) 

 .
 .
 L'espaci culturau occitanocatalan davant la geografia, Institut d'estudis occitans, coll. Cahiers pédagogiques de l'Institut d'études occitanes, Tolosa, 1969 sudoc.
 .

A prepaus dau peitavin-sentongés 

 Piare Bonaud, Postface, dins : Éric Nowak, Istòria e geografia daus parlars peitavins e sentongés, 2010, Edicion daus regionalismes / Pyrémonde. (ISBN 2-84618-677-4).

 Piare Bonaud, Postface, dins : Éric Nowak, Tiuvrailles / Semailles, massadís de poèmas bilingues peitavin / francés, 2014, Edicion daus regionalismes / Pyrémonde. (Dins l'ortografia de l'autor.)( )

A prepaus de l'espaci medioromanic 

 .
 .
 
 
 .

Referenças

Annèxes

Bibliografia

Ligams extèrnes

Geograf
Escrivan auvernhat
Decès en 2023
Naissença en 1931