Locucion latina
Las locucions latinas son d'expressions en lenga latina que s'utilizan en occitan amb una significacion mai o mens prèp a la version orginala. En l'usatge popular aquestas locucions se coneisson coma «latinadas». Recebut que lo latin foguèt la lenga d'expression culturala e scientifica a Euròpa fins al  , fòrça locucions an perviscut dins lo lengatge juridic, filosòfic, tecnic, religiós, medical e scientific. N'i a fòrça, tanben, que fan partida del lexic quotidian e opèran un ligam entre las lengas modèrnas e lo latin, qu'es d'actualitat malgrat que siá oficialament una lenga mòrta.

En l'usatge de las locucions latinas i a de mai de mai una actitud mixta, pel fait que, de còps, son usadas per personas que coneisson plan pas la lenga latina, e aiçò es motiu d'errors frequents. Se compren aital de còps l'expression de motu proprio quand l'usatge corrècte es sens preposicion, doncas que s'agís d'un ablatiu, e cal dire motu proprio. Lo meteis passa amb a grosso modo, qu'admet pas la preposicion pel meteis motiu (cal dire grosso modo).

Un exemple es Requiescat in pace (RIP), qu'acostuma d'èsser comprés coma la version originala en anglés e confonduda amb la seuna traduccion Rest in peace. Lo marrit usatge del latin, d'autra banda, es satirizat en Fray Gerundio de Campazas, roman castelhan del  escrita pel paire Isla.

Lista de locucions latinas 
Lista de las locucions latinas mai usadas en occitan actualament, conjuntament amb frasas en latin que fan part de la cultura generala.

A 
Ab aeterno o Ab aeternum significa literalament "dempuèi l'eternitat". S'utiliza vertadièrament per indicar qu'una causa existís dempuèi fòrça longtemps o tempses immemoriales o pòt contunhar per sobre un periòde long o per totjorn.

A posteriori «A comptar del que ven après», se sona de l'argumentacion que se fa amb una experiéncia prealabla.

A priori «A comptar del que ven abans», se sona de l'argumentacion que se fa sens experiéncia prealabla.

Ab illo tempore «Dempuèi aquel temps».

Ab imo pectore «De tote còr».

Ab initio «Dempuèi lo començament».

Ab intestato Situacion juridica que se dona quand quauquarrés morís sens aver executar testament.

Ab ovo «Dempuèi l'uòu», mai concrètament «dempuèi lo començament», expression extraita d'un poèma d'Oraci ont parla d'Omèr qu'a l'Iliada relata la guèrra de Tròia, pas dempuèi l'uòu d'ont nasquèt Elena, mas in mesurava res, es a dire, al mitan de l'afar (vid.).

Ab uno discent omnes «D'un solelh aprenon totes», fa referéncia a la foncion de generalisar la sabença qu'es la docéncia.

Ab urbe condita «Dempuèi la fondacion de la ciutat», títol que se coneis amb l'istòria de Roma de l'istorian roman Titus Livi, qu'anava als tempses de Ròmul, fondator del urbs, fins al .

Accessit Se «i es sarrat literalament», tresena persona del preterit del vèrb accedere, se sona del prèmi qu'en un concors s'autreja a aquel oponent que a demostrat de merits per èsser premiat, mas pas sufisent per meritar lo primièr guerdon.

(Reductio) ad absurdum «Reduccion a l'absurd», se sona de l'argumentacion que pròva la falsetat d'una autra a comptar de la seuna negacion.

Ad hoc «(Exprèssament) per aiçò». Hoc, dins aqueste cas, a pas lo meteis significat que lo latin hoc est, pus tard òc en occitan.
 
Ad hominem «Contra l'òme», se sona de l'argumentacion que pròva de refutar-n' una autra en dirigint-se contra la persona que la defensa, e pas contra la meteissa idèa de l'argumentacion.

Ad (O in) infinitum «Fins a l'infinit», «eternament».

Ad kalendas graecas Vòl literalament dire «a las calendas grègas», las calendas èran lo nom que recebiá lo primièr jorn de cada mes del calendari roman, mas pas en lo grèc, doncas l'expression a un significat semblable a dire en catalan lo trenta de febrièr. Suetoni (Ii.87) l'atribuissi a August.

Ad libitum «A plaser», «al gost de cadun». L'autor d'una òbra prevegèt que l'interprèta agisca liurament en un passatge determinat.

Ad triarios redisse «Arribar als Triaris» Los Triaris èran los soldats veteranes de l'armada republicana abans de las reformas de Gaius Marius. Lo seu prètzfait consistissiá en agir se las doas primièras linhas del desplegament se saturavan. Dins la majoritat de batalhas dintravan pas en combat, doncas que la rèsta de tropas de infanteria derrotavan generalament las tropas enemigas. E mai se poguèsson pas véncer, los triaris ofrissián una fòrta resisténcia que permetiá que la rèsta de l'armada se reagrupés o se retirèsse plan ordenadament sens sofrir de gaires damatges. Se sona quand quicòm va mal e s'an de besonh las darrièras energias o de resèrvas.

Addenda Literalament «aquò que se lical apondre», ensems de nòtas addicionalas que se meton a fin d'un escrit, que complètan.

Adeste fideles «Venètz, fisèles», títol e primièrs mots d'un imne litúrgic anonim qu'òm canta lo jorn de Nadal.

Agenda «Aquò que se lical realizar», libreta ont òm apuntas los compromises que a cada jorn.

Alea iacta est «Lo dau es lançat», frasa dita per Juli Cesar en traversar lo riu Rubicon (49 aC) e iniciar aital la Segonda Guèrra Civila Romana.

Alias «D'una autre manièra», se sona d'una persona amb un autre nom que lo seu abitual.

Alma mater Literalament «maire nodridòra», abreujament del nom Alma Mater Studiorum («Maire nodridora d'estudiantas»), qu'èra lo nom original de l'Universitat de Bolonha (la mai anciana del mond), usada uèi per referir-se al centre universitari ont òm a corsat d'estudis.

Alter ego «Autre ieu», se sona de la persona amb lo qu'òm parteja fòrça afinitats.

Altius, citius, fortius «Mai naut, mai rapid, mai fòrt», lèma oficial del movement olimpics internacional.

Amor vincit omnia «L'amor o venç tot», frasa extraita de las Bucolicas (X.69) de Virgili.

Anno Domeni «En l'an del Senhor», equivalent a «après Crist».

Ante meridiem «Abans del miègjorn».

Argumentum Ex auctoritate «Argument per autoritat», en la retorica e en discussions juridicas quand la persona a rason, pel mestièr de la seuna autoritat o de la seuna foncion, coma ex auctoritate imperatoris (per autoritat de l'emperaire) sens aver quina obligacion que siá de donar d'arguments o ex auctoritate legis (la lei es la lei).

Ars longa, vita brevis «L'art es long, la vida es brèu», traduccion de Senèca d'un aforisme d'Ipocrates que significa que las coneissenças umanas son tròp nombrosas coma per arribar a èsser apreses per un sol òme en la vida.

Audaces Fortuna iuvat «La fortuna ajuda los audacioses».

Aven Caesar, morituri te salutant «Aven Cesar, que lorcal morir te saludan», salutacion tradicionala que exclamavan los gladiadors abans de començar un combat al Colisèu de Roma.

Aurea mediocritas «La daurada moderacion», topic literari extrait d'una òda d'Oraci que se vanta la vida moderada, a mièg camin entre la praubesa e la riquesa, e liura dels problèmas qu'ambedoas compòrtan.

B 
Beatus ille «Erosa aquel», topic literari extrait dels Epodes d'Oraci que se vantan las vertuts de viure e trabalhar lo camp, opausadas als tràfecs de la vida urbana.

Bis «Dos còps» o «pel segond còp», se sona de la repeticion d'un tèma musical en un concèrt o dels numèros dels portals dels ostals quand lorcal ocupar l'espaci qu'ocupava abans un unic edifici

Bonus pater familias un concèpte del dreit roman, bon paire de familha

C 
Campus «Camp», concernent lo luòc ont i a las facultats d'una universitat.

Captatio benevolentiae «Captacion de la benvolença», se sona de las paraulas qu'òm ditz abans d'un espectacle o presentacion, que s'espèra amb el metre l'ànim dels auditors de la seuna part.

(Dominica ante) carnes tollendas «(Dimenge abans de )escartar las carns» o «magràs», festivitat del calendari crestian que se quita de manjar carn per se preparar per Pasca.

Carpe Diem Cuèlh «literalament lo jorn», mas tradusit normalament coma «viu lo moment», expression extraita d'una òda d'Oraci qu'incita a viure lo present.

Carthago delenda est «Cartago lical èsser destruida», frasa prononciada per Caton e destinada a decantar Roma contra la capitala dels cartaginesos.

Casus belli «Motiu de guèrra».

Cavi canem«Fai atencion al can», frasa qu'apareissiá inscrita en las intradas de qualques ostals romans. Tanben usat frequentament al plural, Cavi canis («compte amb los cans»).

Cedant Arma togae «Que las armas daissen pas a las togues», frasa de Ciceron que defend la superioritat del poder civil davant lo militar.

Ceteris paribus «En se mantenent tota la rèsta constanta»

Circa Circa es un advèrbi sinonim de «a l'entorn de». Proven del latin e s'utiliza abitualament de forma abracada coma «can.» Per descriure de datas quand se'n coneis solament la data aproximada.

Civis romanus sum «Soi ciutadan roman», l'usatge de la frasa proclamava a qui la mencionava coma ciutadan liure del Empèri Roman.

Cogito ergo sum«Pensi, doncas existissi», frasa de Escartas.

Coitus interruptus «Coit interromput», metòde pauc fisable de prevencion de l'embaràs.

Collige, virgo, rosas «Cuèlh de ròsas, domaisèla», començament d'un epigrama de Ausoni qu'a donat nom a un topic literari qu'invita las gojatas a aimar mentre son encara joves e bèlas.

Confer «Compara», formula usada en manualas per citar d'autres autors.

Consensus «Consens».

Consummatum Est «Tot s'es acabat», de darrièras paraulas que los evangèlis atribuisson a Jèsus dins la crotz.

Corpore insepulto «Amb lo còrs insepult», se sona de la messa que se celèbra amb lo còrs del defunt present.

Còrpus «Còs», se sona de l'ensems d'òbras escritas per un autor.

Cui prodest «A qui aprofèita?»

Cum laude«Amb una loança» (Laude es la ablatiu de laus, "vantar”): se sonava de la qualificacion intermediària en un examen (vejatz aicí tanben maxima cum laude), mas a l'ora d'ara al sistèma universitari espanhòl, mai que mai al doctorat, representa la maximala qualificacion possibla, equivalenta al with highest honour del sistèma anglosaxon o al plus grande distincion del sistèma francés.

Curriculum vitae «La carrièra de la vida», informe qu'òm fa de la siá vida laborala.

D 
De facto «En fait» o «en practica», opausat a de iure.

De incognito «De incògnit».

De iure «Per dreit».

Deficit Manca «literalament» o «fauta», se sona en economia quand las despensas d'una entrepresa supèran los beneficis.

Dei gratia «Per la gràcia de Dieu», epitèt autrejat pel Papa als monarcas crestianes, en seguint la tradicion del dreit divin, uèi periclitat. Sovent abracat coma DG, foguèt usat per exemple pel dictator espanhòl Francisco Franco a las monedas de lo seu regim.

Delirium tremensLiteralament «deliri tremolós», malautiá consistenta en allucinacions e de tremoladises, provocada per l'abstinéncia de l'usatge de bevendas alcoolicas o drògas, en cases de dependéncia.

De minimis non guarit praetor «Lo jutge s'ocupa pas de causas menudas.»

Deo gratias «MERCÉS A Dieu», se lical pas confondre am Dei gratia

Deo volente «Se Dieu vòl»

Desiderataplural de desideratum «aquò desirat». En particular, demanda faita a una bibliotèca per comprar un determinat libre.

Deves ex machina«lo dieu que bassa de la grua», l'expression significa «solucion improvisada, de darrièr moment»; la seuna origina en la tecniciana de qualques autors tragics grècs qu'acabavan las seunas òbras amb l'aparicion d'un dieu (un actor caracterizat que penjava d'una grua) que resolviá totes los conflictes.

De visu «De vista».

Jorns irae«Jorn de l'ira». Títol e de primièrs mots de la sequéncia gregoriana sovent executada pendent las ceremònias pels defunts.

Divide Te impera «dividís e venceràs», estrategia politica

 divortium aquarum la frontièra entre doas concas idrograficas

Dixi «Ai dit», expression qu'òm dona per acabar un discors 

Dixit «A dit», se sona quand òm vòl citar quauquarrés autre.

Doctor honoris causa doctor per causa de l'onor, títol academic onorific

Donec perficiam «Fins a o aténher» Foguèt lo lèma de las Reialas Gàrdias Catalanas amb lo sens que jamai pas se rendrián mas que persistirián fins a ganhar.

Don (tibi) ut des«(Te) doni perquè em dones», se sona en favors recíprocs. En la cultura anglosaxona, a causa d'un error d'interpretacion dempuèi lo , s'emplega l'expression quid pro quo alloc de don ut dempuèi, en lo sens de «en favor for en favor» o tanben «what for what», «give and take» e «Tit for Tat», de significats similars. Veire quid pro quo.

Dura lex, sed lex «La lei es dura, mas es la lei», frasa qu'exprimís l'idèa que la lei es inflexible per totes.

Dum Romae consulitur, Saguntum expugnatur «Mentre Roma discutís, Sagunt es expugnada», sovent solament se menciona la primièra part de la frasa (Dum Romae consulitur...), En referéncia als que pèrdon longtemps a consultas contunhas sens se decidir, en un contèxt que requeririá de decisions rapidas.

E 
Ecce homo «Vaquí l'òme», paraulas de Ponç Pilat en presentar Jèsus après èsser flagellat e coronat amb espinas. Amassa (eccehomo) significa persona malferida, tustada.

Ego Te absolvo «Ieu te desencusi», formula magica utilizada pel sacerdòt en fin de sagrament de la peniténcia dins de la religion catolica per confirmar que totes los pecats son estats perdonats.

Errare humanum Est te confiteri errorem prudentis«Errar es uman, confessar l'error es de savis».

Et alii «E autres» (abreviat et al.). Expression per abreviar la lista d'autors d'una òbra col·
laborativa e s'apond après los primièrs o primièrs autors.

Et cetera «E autras causas» (abreviat, etc).

Etiam Se omnes, ego non «E mai se d'autres lo fagan, ieu pas».

Te tu, Brute?«Tu tanben, Brutus?», Darrièras paraulas de Juli Cèsar a lo seu assassin Brutus en la tragèdia omonima de Shakespeare. Vejatz Tu quoque, fili mi?

Ex abrupto«D'una manièra brusca» 

Ex absurdo quand la pròva d'un teorema consistís a provar que totas las alternativas son absurdas, se parla d'una pròva ex absurdo

Ex aequo«Per parièr», «pels meteisses merits», se sona quand en un prèmi dos o mai de participants son demorats egalizats en la primièra posicion.

Ex cathedra Literalament «dempuèi la cadièra», se sona principalament del Papa quand parla de las vertats relativas a la fe crestiana, o de quauquarrés que parla amb ton d'autoritat.

Excusatio non Pichona, accusatio manifèsta «La desencusa pas demandada manifèsta l'acusacion», se sona quand quauquarrés se desencusa de quicòm que nees pas estat acusat, palesant aital la seuna culpabilitat.

Exempla D'ensenhament «Los exemples enensenhan»

Exempli gratia «Per exemple»

Ex libris «Dels libres de», marca estampada en un libre que n'identifica lo proprietari.

Ex nihilo «Del pas-res», se sona de l'èsser o causa creada sens matèria preexistent.

Ex novo «De nòu», se sona quand una entrepresa o investigacion se lical començar de nòu.

Ex nunc tre ara

Ex officio «Per mestièr», expression juridica

Ex professo «Exprèssament»

Extra muros «Defòra de las muralles», es a dire «als entorns».

Ex tunc dempuèi alavetz, amb efièit retroactiu

Ex voti«Per vòt (a una divinitat)», se sona de l'ofrenda faita a un dieu pel compliment d'un favor.

F 
Facile est inventes addere Es facil melhorar de causas, après que quauquarrés las ja a inventadas.

Facilius inter philosophos quam inter horologia conveniet Es mai facil que i aja acòrdi entre los filosòfes qu'entre los relòtges. Sèneca ironitza E fa befa de la divergéncia perpètua dels filosòfes, a una epòca que los relòtges liindicavan a el l'ora fòrça aproximativament.

Fac simil Fai-lo «literalament parièr»; reproduccion d'un tèxt per ne facilitar l'estudi.

Fac totumFai-lo «literalament tot»; se sona de la persona que en una entrepresa realiza totes los trabalhs. Normalament usat coma factòtum

Facta, non verba «Faites, pas paraulas»..

Confiat iustitia te pereat mundus «Que se faga la justícia e que s'enfonse lo mond», lèma de l'emperaire germanic Ferran I. Existís la varianta Confiada iustitia ruat caelum, «Que se faga la justícia e que s'enfonse lo cèl», atribuida erròniament a un politic roman de nom Luci Calpurni Pison.

Confiat iustitia ne pereat mundus «Que se faga la justícia perque lo mond s'enfonse pas», frasa del filosòf Hegel que corregís l'expression Confiada iustitia et pereat mundus.

Fugit irreparabile tempus «Lo temps fug irremeiablement», frasa extracha de las Georgicas de Virgili sus la fugacitat del temps.

G 
Gaudeamus igitur, iuvenes dum sumus «Gaudissèm doncas, mentre sèm joves», primièrs vèrses de De brevitate vitae o Gaudeamus igitur, imne dels estudiants universitaris compausat al .

Brica una sumus «Sèm una familha»; lèma de la Federacion Internacionala d'Escacs.

Graecia Capta ferum victorem cepit «Grècia, somesa, sometèt lo brave vencedor», vèrs d'Oraci que parla de l'entratge de la cultura grèga a Roma après la conquista de Grècia al .

Gratia Dei «Per la gràcia de Dieu». Apondi als títols de monarcas en lo esfere crestiana segon lo principi del dreit divin dels reis

Gratia gratiam parit «Un favor engendra un autre favor», traduccion d'un vèrs d'una tragèdia de Sòfocles.

Gratuitament te amore «De franc e per amor»

Grosso modo«De manièra superficiala», «a grandas traites». Es incorrècte dire a grosso modo.

Gravamen «Carga», se sona de la carga qu'afècta un plan immòble e, per estenduda, los bens mòbles, en benefici d'un tresen.

H 
Habeas còrpus (ad subjiciendum) «Ajas lo còrs present (per lo sometre al jutge)», institucion processal - creada pel parlament anglés lo 1679 - que tota persona detenuda lical segon el èsser mesa a disposicion de l'autoritat judiciala competenta que decidisca se lical èsser engarjolat o mes en libertat.

Habeas Data La traduccion literala de la frasa latina es “[obligam a] dispausar de las donadas”. S'agís d'una accion constitucionala o legala qu'a quina persona que siá figurant dins un registre o banc de donadas, d'accedir a tal corpus per conéisser quina informacion existís sus la seuna persona, e de sollicitar la correccion d'aquela informacion se li causèsse qualque perjudici.

Habitat Literalament «el abita», ensems de condicions ambientalas que se desvolòpa un èsser vivent.

Hic Te nunc «Aicí e ara»

Hic sunt dracones «I a aicí dels dragons».

Homo universalis Un òme universal, de totes los arts e sciéncias

Homo homini lupus «L'òme es un lop per l'òme», frasa extraita d'una òbra de Plaute que venguèt un lèma de la filosofia morala de Thomas Hobbes

Homo sapiens «L'òme intelligent», denominacion que Linné donèt en la seunaòbra a l'èsser uman modèrn.

Homo unius libri«Òme d'un sol libre», usat sovent a la frasa Timeo hominem unius libri, tem Literalament un òme d'un sol libre, locucion latina atribuida a Tomàs d'Aquin

Honoris causa «per onor», se sona del guerdon que s'autreja a personas qu'an destacat en un camp determinat, mas qu'escriguèron pas una tèsi de doctorat o per estenduda a personas que recebon un guerdon per onor, e pas perque emplisson la foncion. Per exemple: president honoris causa

Orror vacui «Paur al void», besonh artistic de cobrir un espaci vuèg o una superfícia blanca amb una òbra o pintura, presenta sustot al barròc. En la fisica, Natura abhorret vacuum sovent abracat coma orror vacui, principi formulat per Aristòtel qu'en la natura i auriá cap void possible.

I 
Ibidem«Al meteis luòc», utilizat principalament en referéncias bibliogràfiques per indicar que l'informacion proven de la meteissa font, ja citada in extenso anteriorament.

Id Èst «Aiçò es», equival a «es a dire».

Idem «Aiçò meteis».

Ignorantia legis non Desencusat«L'ignorància de la lei es pas desencusa».

In absentia «En abséncia (de)»

In albis «En blanc»

In articuli mortis «En lo moment de la mòrt», se sona de la benediccion qu'un capelan dona a un moribund. S'utiliza tanben en dreit per indicar d'autras decisions e d'accions presas en lo transit final de l'individu cap a la mòrt, coma un matrimòni celebrat quand un dels cònjuges es en perilh de mòrt.

In Bona partem
«En favor de la part». Veire In malam partem.

In crescendo «En lo moment de créisser», se sona de l'aument d'intensitat dels sons en un concèrt musical.

In dubio abstine «Dins lo cas de dobte val s'absténer mai».

In dubio libertas «Dins lo cas de dobte as la libertat».

In dubio pro reo «Dins lo cas de dobte, en favor de l'acusat», formula juridica que remembra lo principi que degun pòt èsser acusat sens pròvas.

In extenso «En tota la seuna estenduda, pas abracat»

In extremis «En los darrièrs moments». S'aplica a cèrtas personas que son prèste de morir, desaparéisser, finalizar. etc.

In fraganti (delicto) «Mentre (lo delicte) cremason», se sona quand un delinqüent es descobèrt en lo moment de cometre lo delicte.

In infinitum Vejatz ad infinitum.

In malam partem«Contra la part». Es l'aplicacion per analogia d'una nòrma a supòsits pas regulats exprèssament en la siá letra mas que son similaras als contemplats per ela, en prejudiciant al reu. Es exprèssament enebida als sistèmas juridics avançats. La seuna contrària in bona partem es òc acceptada.

In medias Res «Al bèl mièg de l'afar» expression extracha d'Oraci, quand parla de Omèr,  que a l'Iliada narra la guèrra de Tròia pas dempuèi lo començament, mas a comptar del desen an. Vejatz ab ovo.

In memoriam «En remembre (d'una persona mòrta)».

In mente «En l'esperit», «en l'intencion».

In pectore «En lo pitrau», «en lo còr», se sona quand òm a pres una decision mas la manten en secrèt fins al moment de la far oficial.

In Persona episcopi «En la persona de l'avesque», dich dins la glèisa catolica, d'una union personala de dos (o mai) d'evescats governats per un sol avesque.

In situ «Al (meteis) luòc»

In vitro «En un veire», se sona dels procediments biologics de proveta - principalament relatius a la fecondacion. - que se realizan en laboratòris amb instruments especiales.

In vivo «En viu»

Infra«Aval», «mai aval», advèrbi usat en libres per citar de fragments posteriors d'aquel. Opausat a supra, sòl aparéisser combinat amb confer («vejatz»). Sovent usat coma vid. infra E vid. supra («Veire mai aval / mai amont»)

INRI de Siglas de «Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum» («Jèsus de Nazaret, rei dels josieus») que sòlen s'escriure a las images de Crist crucificat.

Intelligenti pauca «A l'intelligent paucas [paraulas basten].»

Inter nos «Entre nosautres», «amb confidança».

Interim «Entretant», Moment intermediari entre dos faites.

Ipso facto «En lo meteis acte», «pel quite fait», «immediatament».

Ira furor brevis èst «L'ira es una baujum momentània», frasa extracha d'un epòde d'Oraci.

Ite, messa èst«Anatz-vos-en, [la comunitat] pòt partir», o «Anatz-vos-en, [lo prètzfait] es fait»: al cristianisme es la frasa que la oficiant dona amb el per acabada la celebracion de l'eucaristia. S'es interpretat istoricament de desparièras manièras. D'aquela expression provenon de frasas coma dire messa o anar a messa.

Item «Egalament», «tanben», coma advèrbi se sona coma entratge dels apartats en un escrit o enumeracion, coma nom fa referéncia a una paraula clau qu'identifica un escrit, libre, document, etc.

Iunior o Junior «Mai jove», opausat a senior (vejatz).

Ius iudiciorum «Dreit de jutjaments» o lo dreit de sentenciar.

L 
Lapsus calami «Error del càlem», se sona de l'error de inadverténcia qu'òm comet en escriure.

Lapsus linguae «Error de la lenga», se sona de l'error de inadvertència qu'òm comet en parlar.

Lapsus memoriae «Error de memòria», se sona de l'error de inadverténcia qu'òm comet en pas remembrar corrèctament un determinat fach.

Lato sensu «En sens ample», opausat a stricto sensu.

Laudatio «loança», Discors prononciat a la ceremònia d'una promocion d'un doctor o Doctor honoris causa, a l'entrada a una academia o una autra societat onorabla

 Lex lata«La lei tala coma existís ara», en oposicion de lex ferenda, coma licaldriá èsser la futura lei.

Locus amoenus«Luòc agradiu», topic qu'evoca un païsatge constituit generalament per un prat, unes arbres, aiga que canèra o cor, cant d'ausèls, brisa agradiu… Es un topic abondiu en la poesia, un exemple lo trobam a la Bucòlica E de Virgili.

Luctor te emergo«luti e ressòrt», lèma del comtat de Zelanda en la luita contra Felip II de Castelha pendent la Guèrra dels Ochanta Ans e mai tard de la província neerlandesa de Zelanda.

M 
Magister dixit «Lo mèstre o a dii», frasa que los escoliastes medievales citavan amb el arguments de Aristotil, s'emplega ara entre membres d'una organizacion per se far referéncia al cap d'aquela.

Magna cum laude «amb magna lloança», gra academic.

Magnum opus «Òbra màger, òbra mèstra».

Manu militari «Per man militar», «per la fòrça de las armas».Mare magnum: «Mar granda», «maregassa», confusion, daltabaix, rambalh enòrme de personas. Mare nostrum: «La nòstra mar», nom que donavan los romans a la mar Mediterrani.Maxima cum laude:«Amb magna lloança», gra academic de l'antiquitat, a l'ora d'ara fièra d'usatge. Veire cum laude.Maxime: «Sobretot»Mea fauta:«Per fauta meuna»Memento: Remembra «literalament (tu)», part de la messa que se fa una pregària pels fisèles, nòta destinada a far remembrar qualques causas.Memento Morisca:«Remembra que tecal morir», frasa atribuida a la costum de l'Anciana Roma de la repetir als generales victoriosos a què d'aurelha quand desfilavan orgulhoses pel triomfe obtengut.Memorandum: Literalament «aquò que se lical remembrar», nòta destinada a remembrar qualques causas, relacion en fach referents a un tèma.Mens sana in corpore sani:«Un esperit sana en un còrs sa», frasa de Juvenal, extracha d'una de las seunas satiras, ont disiá qué lorcal demandar los òmes als dieus.Miles gloriosus:«Soldat gloriós», figura literària popularizada per PlauteMirabile dictu: «Meravillós a dire»Mirabile visu: «Meravilhós a veire»Miserere (mei, Deves): «Compadiu-vos (de ieu, Dieu)», psalm 50 de la Bíblia, pregat principalament davant una mòrt imminenta.Modus operandi: «Manièra d'obrar», «manièra de far"Modus ponens:«manièra de se situar», nom d'un tip de rasonament en logica, vejatz tanben Modus tollensModus vivendi: «manièra de viure», concernent coma se ganha òm la vida o en un conflicte d'interèsses, un compromís mai o mens informal que permet a ambedós partits de conviure.Morisses cèrta, ora incerta: «La mòrt es cèrta, la seuna ora, incerta».Motu proprio: «Per pròpri movement», «per pròpria iniciativa». En lo Glèisa Catolica un document redigit pel papa per la seuna pròpria iniciativaMulta docet reputacions: «La fam ensenha fòrça».Mundus vult decipi: «Lo mond vòl èsser enganat».Mutatis mutandis: «En cambiant las causas que se lor cal cambiar, mas sens alterar l'essenciala» o «en salvant las distàncias».

 N Nemini licet ignorare ius: «a degun li es pas licit ignorar la lei», ficcion legala del dreit romanNihil èst in intellectu quod non antea fuerit in sensu: «I a pas res a la nòstra coneissença que es pas estat abans als nòstres sentits», principi ancian de basa del sensualisme, ravifat per Tomàs de Aquino e John LockeNihil novum sub sole: «I a pas res nòu jol sol», jamai pas i a res vertadièrament nòu.Nil satis, nisi optimum: «Res es pro bon, trait del melhor».Nil volentibus arduum: «pels que o vòlon, res es pas ardu o fòrça malaisit a realizar» Noli me tangere: «Me tòques pas», frasa prononciada per Jèsus a Maria Magdalena après ressuscitar (Joan 20,17).Nolo contendere:«Vòli pas disputar», utilizat al dreit penal dels Estats Units.Nomina: «de noms», plural de nomen, lista dels trabalhadors que trabalhan en una entrepresa.Nomina sacra: «Noms sagrats », plural de nomen sacrum utilizats pels noms de dieus en la tradicion crestianaNon bis in idem: «Pas dos còps pel meteis», principi processal qu'empedís qu'un meteis fach delictiu pòsca èsser jutjat dos còps.Non olet:«Fan odor pas», concernent los sòus, significa qu'impòrta pas la seuna provinença.Non Plus ultra: «Pas al delà» es una inscripcion que Èrcules grauèt a doas oras colomnas que levèt a l'estrech de Gibraltar per commemorar la mai occidentala de las seunas gèstas.Non scholae, sed vitae: «(Noscal aprene) pas per l'escòla, mas per la vida», senténcia de Sèneca.Non semper Saturnalia erunt: «Pas totjorn seràn las saturnals», fèstas romanas en onor del dieu Saturn, pas totes los jorns son fèsta.Nosce Te ipsum: «Coneis-te tu meteis», traduccion d'una inscripcion grèga al santuari de Apol·lo a Delfos que venguèt un dels lèmas de SòcratesNota Bene: Obsèrva «literalament plan», aclariment que se met a la fin d'un tèxt de la part de l'autor (abracat NB, a diferéncia de NT, nòta del revirador)Nullus agenti dies longus est: «Cap de jorn es long per l'òme actiu», cita de Sèneca.Numerus clausus: «Nombre barrat», quantitat limit de personas que se pòdon matricular en un determinat cors.Nunc est bibendum: «Se lical ara beure», començament d'una òda d'Oraci que celèbra la victòria de August a la batalha de Accium e que s'usa coma exortacion de festejar un eveniment.

 O O tempora! O arabas!: «Oh Temps, oh costums!», exclamacio. De las Catilinarias de Ciceron.Obiit: «Moriguèt», formula usada en inscripcions funeràrias.Odi et amo: «Odio e aimi», començament d'un poèma cuert de Catul usat per destacar la cuerta distància que separa los sentiments d'amor e d'òdi.Omnia Morisses aequat: «La mòrt tot o iguala», fragment d'un vèrs de Claudi ClaudiàOmnia vincit amor: vejatz Amor vincit omnia.Opera minora: «òbras mendres», se sona dels trabalhs mens importants d'un autor, de còps occitanizada en "opèra menora".Opera prima: «Primièr trabalh», de còps occitanizada en "opèra primièra".Opus Dei: «Òbra de Dieu», a l'ora d'ara una prelatura religiosa dins la Glèisa CatolicaOra et labora: «Prega e trabalha», lèma de la Nòrma de sant BenetOra pro nobis: «Prega per nosautres», formula que se repetís après l'invocacion a la Letania dels sants en la liturgia catolicaOtium sine litteris morisses est te hominis vivi sepultura: «L'òci sens estudi es la mòrt e l'enterrament d'un òme viu», senténcia de Sèneca.

 P Panem te circenses: «de Pan e de jòcs de circ», cita d'una Satira de Juvenal ont critica que lo pòble roman ja solament demande manjar e diversions.Pascendi Dominici Gregis: «Ne pasturar lo folc del senhor», títol de l'encíclica antimodernista de Piu XPater familias: «Cap de familha», a Roma, òme qu'ostentava la maximala autoritat dins un ostal.Pater Patriae: «Paire de la Pàtria», títol onorific que çò Senat autrejava a aquelas personalitats qu'avián destacat en la defensa de l'Estat.Patria potestas: «Pàtria potestat», poder de pater familias sus tota la familha.Peccata minuta: «Pecats mendres».Per capita:«Per caps» en lo sens de “per persona”, s'usa per exemple en la locucion renda per capita.Pereant (illi) qui ante nos nostra dixerunt (pensaverunt) (atribuit a Èli Donat): «Que periguèt que diguèron las meteissas causas que nosautres abans de nosautres.» Se sona quand quauquarrés formula una idèa que pensa nòva, e que descobrís après qu'i a ja agut quauquarrés que diguèt (o pensar) la meteissa causa.Per saecula saeculorum: «Pels sègles dels sègles», per totjornPer se: «Pel meteis»Persona non grata: «Persona pas desitjable»Placebo«Plauré», «agradarai». Usat normalament per descriure un medicament que, independentament de la preséncia o pas d'un principi actiu, alleuja lo malaut per suggestion.Placet: Literalament «plau, agrada», permís.Plus: «Mai, plus» quantitat que se dona de mai en una paga.Post coitum omne animal triste: «Après fornicar, cada èsser viu es trist», atribuit a GalenPost data: «après la data», nòta que s'apond a la fin d'una carta ja signada e datada.Post festum pestum, post coitum tedium«Après la fèsta la fortor, après lo coit l'anuèg»Post hoc, ergo propter hoc o postquam ergo propter quam:«Après la causa, doncas a causa de la causa», fa referéncia un error logic frequent de conclure en una relacion de causa a efièch entre dos fenomèns, solament perque se succedisson en lo tempsPost meridiem:«Après lo miègjorn», abracat PM e usat per precisar las oras, sobretot en lo domeni anglosaxó (al mediterranèu se sòlen donar en format de 24 oras d'evitar d'ambigüitats). Veire ante meridiem.Post mortem: «Après la mòrt»Post scriptum: «Escrit après», nòta que s'apond a la fin d'un escrit.Prima facie: «A primièra vista»Prima luce: «Amb la primièra lutz», «a trenc de alba»Prima non datur et ultima dispensatur: «La primièra es pas donada e la darrièra es perdonada». Provèrbi utilizat pels estudiants, en demandant pas aver de far la primièra e darrièra classa del cors.Primum vivere, deinde philosophari: «Primièr, viure, après, filosofar», cita atribuida a Hobbes que explica que poder far filosofar, se lorcal ompler abans las besonhs basics (alimentacion, abitacion…).Primus inter Parents: «Lo primièr entre parièrs»Pro indiviso: «Sens dividir», situacion juridica que se dona quand òm morís sens aver establit la reparticion de l'eiretatge, Indivision.Prosit: «Qu'aprofèite», se sona abans de far un brindes.

 Q Quae nocent, ensenhaire: «Aiçò que fa marrit, ensenha».Qualis artifex pereo: «Morissi coma un artista», darrièras paraulas atribuidas a Neron en lo moment de lo seu suicidi.Quantum satis: «En quantitat sufisenta» expression utilizada en una prescripcion.Qual non zelat, non amat: «Qui en essent pas gelosiá, aima pas», senténcia de Sant AgustinQuid: «Lo qué», punt essencial d'una qüestion.Quid pro quo:«Substituir una causa per una autra». A l'ora d'ara, e per influéncia de l'anglés, fòrça sovent l'expression quid pro quo s'emplega en lo sens de te doni se me dones, quand a pas aquel significat. Quis custodiet ipsos custodes?: «Qual susvelharà als vigilants?"Quod erat demonstrandum (Q.E.D.): «Qu'es que voliam demostrar», expression que, en matematicas, se dona amb el per acabada una demostracion e per estenduda frasa de conclusion d'un discors.Quod Natura non dat, reddere guarís potest: «Aquò que la natura dona pas, l'esfòrç o pòt porgir».Quod natura non dat, Salmantica non praestat: «Aquò que la natura dona pas, (l'universitat de) Salamanca o concedís pas», se s'an pas d'aptituds naturalas per estudiar, de res servís anar a un bon centre.Quo vadis, Domini: «Ont vas, Senhor?», Paraulas que qualques escrits apocrifs atribuisson a Sant Pere quand, en fugir de Roma pendent la primièra persecucion, se li apareguèt Jèsus.Quorum:Nombre minim d'assistents a una reünion perqué las decisions que s'i prengan ajan validitat, abreujament de quorum praesentia sufficit «la preséncia que nesufís». S'a catalanitzat coma quòrum.Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostres?: «Fins quand, Catilina, abusaràs de la nòstra paciéncia?», Paraulas prononciadas al Senat de Roma per Ciceron, en la primièra Catilinària.

 R Rara avis:«Au rar», animal o persona de caracteristicas costums singularas, pauc abitualas. Referendum: «Literalament «aquò que lical èsser consultat», consulta populara.Requiem: Abreujament de Requiem aeternam femna eis, Domini «Dona-lor repaus etèrn, Senhor», pregària qu'òm prega pels defunts en la liturgia crestiana.Requiescat in pacem (R.I.P.): «Pause en patz», grauat a las lapidas funeràrias.Rictus: «Dubertura de la boca».Rigor mortis: «Rigidesa de la mòrt», estat de rigidesa que sobrevé a un cadavre al cap de pauc de morir.Rosa de spinis floret: «(Tanben) una ròsa florís d'entre las espinas», cita de Sant Jeròni concernent Sant Ilaron, de parents pagans.

 S Sancta sanctorum: «Çò de mai de sagrat del sagrat», nom que se designava amb el l'abitacion del Temple de Jerusalem qu'i lipodián a el solament accedir los sacerdòts. S'usa a l'ora d'ara per se far referéncia a un luòc privat e personal q'i lipòdon a el solament accedir unes paucs elegits.Sapere aude:«Ausa-te a saber» o «ajas l'audàcia de saber», lèma de la IllustracionSenior: «Mai vièlh» (vejatz Junior).Se vis amare, ama: «Se vòles èsser aimat, aima», senténcia de Sèneca paissièra del filosòf Ecaton.Se vis pacem para bellum:«Se vòles la patz, prepara la guèrra.»Sic: «Aital». Utilizat en una citacion, entre parentèsis, après una paraula amb una fauta d'ortografia en lo tèxt original. S'usa tanben per exprimir distància entre l'autor del tèxt e lo contengut d'una cita literala.Sic transit gloria mundi : Literalament «aital passa la glòria del mond» en fasent referéncia a cossí ne son de efímeres las vanitats umanasSine die: Literalament «sens jorn», «sens data determinada».Sine Ira te studio: Literalament «sens rancúnia ni parcialitat». Frasa de l'istorian Tàcit a l'entratge als sieus «Annals», per donar a comprene la seuna neutralitat davant dels faites que narra.(Conditio) sine qua non: «(Condicion) que», se sona sens el de la condicion necessària perque se faga una causa.Sol omnibus lucet: «Lo solelh brilha per totes», cita de Petroni.Species inquirenda: «Espècia per metre en examen» en classament biologicStatu quo: «Dins l'estat que», en diplomacia fa referéncia dins l'estat de causas anterioras a un conflicte belic.Status quaestionis: Se fa referéncia a las aportacions qu'autres autors an fait prèviament, e que se deurian conéisser per comprene la question a èsser tractada.Stricto sensu: «En sens estricte»Sub conditione: «Jos condicion (que)»Sub iudice: «Jol jutge» o «en mans del jutge», se sona de la question que se tròba en plen procès judicial.Sui Genères: «De lo seu pròpri genère», sinonim de singular, particular, inclassificacle.Sudi tempore: «En lo seu temps»Superavit: A «superat literalament», se sona en economia quand los beneficis d'una entrepresa supèran las despensas.Supra: «Mai amont», advèrbi usat en libres per citar de fragments anteriors d'aquel. Opausat a infra, sòl aparéisser combinat amb confer («vejatz»).

 T Tabula rasa:«tauleta de cera esborrada, sens inscripcions», referís a las tauletas que s'utilizavan als tempses romans per escriure e que podián s'esborrar amb un movement rapid per tornar blanc.Taceat in ecclesia mulier:  «Que las femnas calen a las assembladas» frasa de la Primièra carta als Corintis de Pau de Tars publicada l'an 54Tam in onere, quam in onori: «Tant en las cargas e obligacions, coma en los onors», citada a l'Archiu de la Catedrala de Barcelona, libre de la visita al Deganat del Vallès, efectuada lo 1682, fuèlha 22.Tempus Fugit: «Lo temps s'escor», topic literari sus la brevetat de la vidaTerminus ante quem: «Tèrme que», en istòria, data que se situa abans d'el un eveniment de cronologia desconeguda.Terminus Post quem: «Tèrme que», en istòria, data se situant après un eveniment de cronologia desconeguda.Tertium non datur: «Se dona pas un tresen», «i a pas una tresena possibilitat», citacion de Ciceron.Tertius gaudens: «Lo tresen gaudís», en conflictologia descriu la situacion qu'una tresena persona aprofèita un conflicte entre doas autras.Timeo danaos te dona ferentes: «temi los grècs quitament se pòrtan obsequis», citacion de Virgili, allusion al Caval de Tròia.Timeo hominem unius libri: «Tem un òme d'un solelh libre»Totum revolutum: «Tot regirat», confusion, parrabastatge.Transfert: «Traspassa» o «transferís». Traspàs d'un jogaire a una autra equipa.Translatio imperii: «Traspàs de l'empèri» teoria que lo poder cultural e politic se transferís segon el «naturalement» d'Orient a Cogant.Tres faciunt collegium: «Tres fan un collègi», senténcia de Justinian I que fan manca segon el tres personas per formar una societat.Tu quoque, fili mi: «Tu tanben, filh meu», traduccion latina de las paraulas en grèc que, segon qualques fonts, diguèt Juli Cesar a lo seu assassin Brutus.

 U Ubi amici, ibi opes: «Ont i a d'amics, i a ailà riquesas», cita de Plaute.Ubi Amor, ibi dolor: «Ont i a amor, i a ailà dolor»Ubi bene, ibi patria: «Ont sèm plan, avèm ailà la pàtria», cita de Ciceron.Ubi sunt: «Ont son?», Topic literari ue parla del passatge de la vida dels òmes, famós sobretot per l'òbra de Jorge ManriqueUltima ratio regum: «Lo darrièr argument dels reis"Una voce: «Amb una sola votz, unànimement»Unus flos non facit ver: «Una flor fa pas prima»Urbi te orbi: «Dins la vila e dins lo mond». Formula utilizada per las congregacions romanas o en las benediccions solemnas del Papa per indicar que s'adreçan non sonque dins la vila de Roma, d'ont lo Papa es avesque, mas dins tot lo mond catolic.

 V Vade retro: «Tòrna enrè»Vae victis!'':«Ai Dels vencuts», paraulas atribuidas al cap gal Brennus, quand lo seu pòble assautèt Roma (390 aC).

Nòtas e referéncias