जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षण


परिभाषा 
जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षण () ले निकायबाट तय गरिएको जोखिम बहन गर्न सक्ने तह (Appetite Level) भित्र आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीले निकायको जोखिमहरु व्यवस्थापन गरिरहेको बारे उच्च व्यवस्थापनलाई राय दिने कार्य गर्दछ । अर्को भाषामा सम्भावित जोखिमलाई केन्द्रित गरी निकायको महत्त्वपूर्ण कारोवार वा प्रक्रियाको हुने लेखापरीक्षणलाई जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षण भनिन्छ । जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षणमा जोखिम पहिचान, विश्लेषण , व्यवस्थापन सबै कार्यको मुख्य जिम्मेवारी व्यवस्थापन पक्षको हन्छ भने लेखापरीक्षणले सो कार्यमा सहयोगीको भूमिका निर्वाह गर्ने गर्दछ र लेखापरीक्षण कार्यबाट उच्च व्यवस्थापनलाई जोखिमहरु सहि तरिकाले व्यवस्थापन भई रहे नरहेको बारे राय मार्फत जानकारी हुने गर्दछ ।  पारम्परिक आन्तरिक लेखापरीक्षण भन्दा जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षण दुई कारणले उच्चस्तरीय भएको मान्यता रहेको पाइन्छ । पहिलो परीक्षण लेखाका कागजात तथा रेकर्ड भन्दा पनि जोखिम तथा वित्तीय अनियमिततको कारणहरूमा केन्द्रिय हुन्छ र दोश्रो जोखिम आधारित आन्तरिक लेखापरीक्षणले वित्तीय विवरण तथा सुचनाहरूको गुणस्तर जाँच गर्ने भन्दा पनि वित्तीय प्रस्तुतीकरण प्रक्रिया तथा निकायको सञ्चालन प्रक्रियामा भ्यालु थप गर्ने तर्फ केन्द्रिय रहन्छ ।

जोखिम आधारीत आन्तरिक लेखापरीक्षणका तहहरु
जोखिम आधारीत आन्तरिक लेखापरीक्षणमा निम्न ४ तह अन्तरगत रहि कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ । 

 जोखिमको पहिचान (Risk Identification): सर्वप्रथम निकायको उद्देश्य प्राप्तको लागि गरिने सम्पूर्ण कार्यहरूमा रहेका सम्भाव्य जोखिमहरूलाई पहिचान गर्नु आवश्यक हुन्छ । जोखिम पहिचानको कार्य व्यवस्थापनबाट अथवा स्वतन्त्र परामर्शदाताहरूबाट गराउन सकिन्छ । यस तहमा निकायमा गरिने सम्पूर्ण कार्यहरूमा भएको सारभुत कमि कमजोरी तथा विभिन्न जोखिमहरूको पहिचान गरिन्छ । यसको लागि विभिन्न तरिकाबाट जोखिमको पहिचान गर्न सकिन्छ, जसमध्ये कागजातहरूको पुनरावलोकन, brain storming, Delphi technique, SWOT analysis, व्यवस्थापनसंग अन्तरवार्ता आदि बढी प्रचलनमा रहेका तरिकाहरु हुन् ।

 जोखिमको विश्लेषण (Risk Analysis): सम्भाव्य जोखिमहरूको पहिचान भए पछी, सो जोखिमहरु निकायबाट तय गरिएको बहन गर्न सकिने तह (Appetite Level) भित्र छ छैन तथा सोबाट हुन सक्ने वित्तीय तथा गैर वित्तीय प्रभावहरूको विश्लेषण गरिन्छ । निकायमा भएको सबै जोखिमहरूको प्रभाव एउटै हुन्छ वा सबै जोखिमहरूमा व्यवस्थापन पक्षको ध्यानाकर्षण हुनु पर्छ भन्ने होईन । जोखिमको प्रकृती, त्यसले पार्ने प्रभाव तथा जोखिम हुन सक्ने सम्भाव्यता लाई मध्यनजर गर्नु आवश्यक हुन्छ । जस्तैः काठमाडौंमा भुईचालो आयो भने कम्पनीको सबै संरचना ध्वस्त हुन्छ भन्ने जोखिम छ तर जोखिमको सम्भाव्यता अति न्यून छ भने व्यवस्थापनले त्यस्तो जोखिमलाई सामान्य सम्भाव्यताको अनुगमन गरे मात्र हुन्छ तर सम्भाव्यता प्रचुर छ भने जोखिम व्यवस्थापनको प्रक्रिया अगाडि बढाई हाल्नु आवश्यक हुन्छ ।

  जोखिमको व्यवस्थापन (Risk Management)

 जोखिमको अनुगमन तथा नियन्त्रण (Risk Monitoring and Control)

थप हेर्नुहोस 
 लेखापरीक्षण
 जोखिम व्यवस्थापन
 जोखिम रजिष्टर

सन्दर्भ सामग्रीहरू 

जोखिम व्यवस्थापन
लेखापरीक्षण