तपस्या
तपस्या () भारतीय धर्महरूमा विभिन्न प्रकारका कठोर आध्यात्मिक ध्यान अभ्यास हो। तपस्या अभ्यासमा प्रायः एक्लोपन समावेश हुन्छ, र यो मोक्षको माध्यम हो भन्ने विश्वास गरिएको मठ प्रथाहरूको एक भाग हो।

तपस्याको प्रारम्भिक उल्लेख वैदिक ग्रन्थहरूमा छ। आध्यात्मिक पुनर्जन्मको प्रतीकको रूपमा तपसको अवधारणा वेदमा सुरु हुन्छ। अथर्ववेद श्लोक ११.५.३ ले आफ्नो शिक्षकको हेरचाहमा विद्यार्थीको आध्यात्मिक पुनर्जन्मको प्रक्रियालाई आमाको गर्भमा बच्चाको जैविक जन्मको क्रममा गर्भावस्था प्रक्रियासँग तुलना गर्दछ। 

पतञ्जलिले आफ्नो योगसूत्रमा तपस्यालाई नियमहरू मध्ये एकको रूपमा सूचीबद्ध गरेका छन्।

सन्दर्भ सामग्रीहरू 

ध्यान