हस्तान्तरित र अधिनस्थ प्रदेश
हस्तान्तरित र अधीनस्थ प्रदेश इस्ट इन्डिया कम्पनी द्वारा गठित र शासित (१८०५ ई ० देखी १८३४ सम्म) उत्तर भारतमा स्थित एउटा क्षेत्र थियो; यस प्रदेशमा वर्तमान भारतको—उत्तर प्रदेशको लगभग सबै क्षेत्र (लखनऊ डिभिजन र फैजाबाद डिभिजनलाई छोडेर), दिल्ली र १८१६ पछि कुमाउँ डिभिजन, चमोली जिल्लाको ठूलो क्षेत्र, पौडी गढवाल, देहरादून, रुद्रप्रयाग र गढवाल डिभिजनका केही हिस्सहरु पर्दथे। १८३६ ई० मा यस क्षेत्रको नाम नर्थ वेस्टर्न प्रोभिन्स राखियो र १९०४ मा आगरा प्रोभिन्स (युनाइटेड प्रोभिन्सेज अफ आगरा र अवध) भयो।

हस्तान्तरित प्रदेश
१९ औँ सदिको आरम्भमा, वर्तमान उत्तर प्रदेशको बनारस डिभिजन र इलाहाबादको किल्ला मात्र अङ्ग्रेजहरूको कब्जामा थियो  १८०१ मा अवधको नवाब (सादात अलि खान) ले ब्रिटिश सरकारलाई जमन शाह दुर्रानीबाट हुन सक्ने हमलाको बचाव गर्नको निम्ति केही भूमि हस्तानतरण गरेका थिए। हस्तान्तरित यस भूमिमा गोरखपुर डिभिजन र बरेली डिभिजन थिए; यस डिभिजनमा पर्ने जिल्लाहरू थिए: इलाहाबाद, फतेहपुर, कानपुर, इटावा, मैनपुरी, एटा, मिर्जापुर को दक्षिणी क्षेत्र र कुमाउँ को तराई क्षेत्र थिए। यही हस्तान्तरित क्षेत्र "हस्तान्तरित प्रदेश" को नामले चिनिन थाल्यो।   एक वर्ष पछि फर्रुखाबादको  नवाबले फर्रुखाबाद जिल्ला अङ्ग्रेजहरूलाई हस्तान्तरित गरी दिए।

अधीनस्थ प्रदेश

द्वितीय मराठा-अङ्ग्रेज युद्ध पछि जेनरल गेराल्ड लेकले मेरठ डिभिजन (मेरठ युद्ध पछि अलीगढ पनि) लाई आफ्नो अधिन पारे, अनि छिटै पूरा आगरा डिभिजन (आगरा शहर सहित) र दिल्ली वरि-परिका जिल्लाहरू आफ्नो अधिन पारे।  पछि अन्य क्षेत्र जोड्दै जमुनाको किनारे रहेको बाँदा जिल्ला र हमीरपुर जिल्लालाई आफ्नो अधीन लिए पछि जालौन जिल्लाको सानो भू-भाग पनि जोडे।

१८१६ ई० मा सुगौली सन्धि (नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (१८१४-१८१६)) अन्तर्गत वर्तमान उत्तराखण्ड प्रदेशमा रहेको कुमाउँ डिभिजन र देहरादून जिल्ला नेपालसँग खोसियो।

Notes

सन्दर्भ सामग्रीहरू

ब्रिटिस भारत
विशाल नेपाल