चिठी
चिठी भनेको आफ्ना विचारहरू अरूसमक्ष पुर्याउनका लागि कुनै व्यक्ति वा संस्थाले तयार परेको लिखित सन्देश हो । चिठीको लेखन सूचना, मनको भावना, सन्देश, समाचार आदि पठाउनका लागि गरिन्छ । सबै किसिमका पत्रहरू निवेदन, निमन्त्रना, विज्ञापन आदि पनि एक प्रकारका चिठी नै हुन् । चिठी भनेको सम्बन्ध, व्यापार आदिलाई बलियो र विश्वसनीय पर्ने आधार हो भने यो सञ्चारको माध्यम पनि हो । चिठी सरल, स्पष्ट र प्रभावकारी हुनुपर्छ, जसले पठाउने व्यक्ति वा संस्थाको शिष्टता र हार्दिकतालाई सङ्केत गरेको हुन्छ । चिठी हुलाकबाट पठाउने भए खाममा टिकट सहित राखिएको हुन्छ तर हातबाट पठाउने भए टिकटको प्रयोग हुँदैन ।

चिठीका प्रकार
चिठीमा रहने विषयवस्तुलाई हेरेर यसलाई तीन प्रकारमा बाँडिन्छ :
 घरायसी वा व्यक्तिगत चिठी 
 व्यावसायिक (व्यापारसँग सम्बन्धित) चिठी 
 कार्यालयीय (निवेदन, सूचना वा कार्यालयसँग सम्बन्धित) चिठी

घरायसी वा व्यक्तिगत चिठी
व्यक्तिले व्यक्तिलाई लेख्ने चिठी घरायसी हुन्छ । आफ्ना इष्टमित्र, नातेदार, साथीहरू आदि व्यक्तिगत सम्बन्ध भएकालाई यस्तो चिठी लेखिन्छ । आपसी सम्बन्ध कसिलो पार्न र खबरहरू आदान प्रदान गर्न नै यस्ता चिठीहरू लेखिन्छन् । व्यवहारमा यस्ता चिठीहरू अनौपचारिक हुन्छन् अर्थात् यिनमा नियमहरूमा खासै ख्याल राखिन्न र भाषा पनि बोलीचालीको जस्तै हुन सक्छ । परीक्षामा लेख्ता चाहिँ यस्ता चिठी पनि स्तरिय भाषामै लेख्नुपर्छ ।

घरायसी चिठी लेख्ने तरिका
 चिठी लेख्ने कागजको दायाँतिर सबैभन्दा माथि पठाउने (प्रेषक) व्यक्तिको ठेगाना लेख्ने र त्यसको मुनि चिठी लेखेको दिनको पूरा मिति लेख्ने । 
 मिति लेखिएको दुई पङ्क्ति तल बायाँतिर पाउने व्यक्तिसँगको आफ्नो सम्बन्ध अनुसार सम्बोधन र त्यसमुनि अभिवादन वा शिष्टाचारको शब्द लेख्ने । 
 अभिवादन लेखेको एक पङ्क्ति तलबाट सामान्य भलाकुसारी वा सन्चोबिसन्चोको कुरा र पहिले पाएको चिठीको सन्दर्भ लेख्ने । 
 अर्को अनुच्छेदमा आफ्नो विषयसँग सम्बन्धित मूल कुरा, सन्देश, समाचार वा आफ्ना भावनाहरू लेख्ने । 
 छुट्टै अनुच्छेदमा पत्र टुङ्गिएको जानकारी दिने किसिमका वाक्यहरू लेख्ने र फेरि पनि पत्राचारका लागि अनुरोध गर्ने । 
 चिठीको अन्त्यमा दायाँतिर पाउने व्यक्तिसँगको आफ्नो सम्बन्ध जनाउने शब्दहरू (सम्बन्ध ज्ञापन) लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम लेख्ने ।

खाम ठेगाना लेख्ने तरिका
 खामको बायाँतिर चिठी पठाउने व्यक्ति (प्रेषक) को नाम र त्यसमुनि पूरा ठेगाना लेख्ने (चिठी फिर्ता आएमा यसले गर्दा सजिलै प्राप्त हुन्छ ।)
 खामको दायाँतिर चिठी पाउने व्यक्ति (प्रापक) को नाम र त्यसमुनि पूरा ठेगाना लेख्ने (ठेगाना पूरा नभए चिठी फिर्ता आउन सक्छ ।)
 आवश्यकता अनुसारको टिकट दायाँतिर माथिल्लो कुनमा टाँस्ने ।

नमुना

घरायसी चिठीको नमुना

व्यावसायिक चिठी
कुनै व्यवसाय गर्ने संस्थाले व्यापारिक सम्बन्ध वा कारोबारका लागि माग र आपूर्तिसँग सम्बन्धित भई लेख्ने चिठी व्यावसायिक हुन्छ । यस्ता चिठीहरू सामान किनबेचका लागि व्यवहार गरिन्छन् र सामान्यतः संस्थाको नाममा छापिएको 'लेटरप्याड' मा लेखिन्छन् । यसको शैली औपचारिक हुन्छ ।

व्यावसायिक चिठी लेख्ने तरिका
 चिठी लेख्ने पृष्ठको माथिल्लो भागमा पहिले संस्थाको नाम र ठेगाना लेखि त्यसको मुनि दायाँतिर मिति लेख्ने ।  
 बायाँ किनारको माथितिर प.सं. (पत्र सङ्ख्या) लेख्ने । 
 त्यसभन्दा मुनि विषयका रूपमा सम्बन्धित कुरा छोटो पारेर लेख्ने । 
 विषयभन्दा मुनि एक पङ्क्ति छाडी पाउने संस्थाको प्रमुखलाई सम्बोधन गर्ने र त्यसमुनि संस्थाको पूरा ठेगाना लेख्ने । 
 त्यसपछि एक पङ्क्ति छाडी सुरुमै 'महोदय' वा 'महाशय' लेख्ने । 
 अन्त्यमा 'सहयोगका लागि धन्यवाद !' लेखी चिठी टुङ्ग्याउने । 
 बायाँतिर 'भवदीय' वा 'यहाँको शुभेच्छुक' लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम र पद लेख्ने । 
 आवश्यकता अनुसार खाम तयार गर्ने ।

द्रष्टव्य : 'श्रीमान्' लेखेर सम्बोधन गरेपछि नाम वा पदका अन्त्यमा 'ज्यू' लगाउनुपर्दैन ।

व्यावसायिक चिठीको नमुना

कार्यालयीय चिठी
एउटा कार्यालयले अर्को कार्यालय वा व्यक्तिलाई लेख्ने चिठीलाई कार्यालयीय चिठी भनिन्छ । यसका साथै कुनै व्यक्तिले कुनै काम गरिदिने अनुरोधका साथ कार्यालयसमक्ष प्रस्तुत गरेको निवेदनलाई पनि कार्यालयीय चिठी अन्तर्गत नै राखिन्छ । औपचारिक प्रकारको हुने भएकाले यसमा विशेष शिष्टता र सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

निवेदन लेख्ने तरिका
 कागजको माथि दायाँतिर निवेदन लेख्ने दिनको मिति लेख्ने । 
 त्यसका मुनि एक पङ्क्ति छाडी बायाँतिर सम्मान जनाउने शब्दका साथ कार्यालयक प्रमुखलाई समोधन गर्ने र त्यसमुनि कार्यालयको नाम तथा पूरा ठेगाना लेख्ने । 
 ठेगानाभन्दा मुनि एक पङ्क्ति छाडी 'विषय' लेख्ने अनि विषयका रूपमा आफूले अनुरोध गरेको मूल कुरालाई छोटो वाक्यांशका रूपमा प्रस्तुत गर्ने । 
 विषयका मुनि एक पङ्क्ति छाडी बायाँतिर 'महोदय' शब्दले सम्बोधन गर्ने । 
 त्यसभन्दा मुनि नयाँ अनुच्छेदका रूपमा आफ्नो विषयलाई कारण, समस्या आदि खुलाई काम गरिदिन विनम्रतासाथ अनुरोध गर्ने । 
 अर्को अनुच्छेदमा 'सहयोगका लागि धन्यवाद !' लेख्ने । 
 अन्त्यमा दायाँतिर 'निवेदक' वा 'भवदीय' लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम र ठेगाना लेख्ने र हस्ताक्षर गर्ने भए त्यसभन्दा ठिक माथि गर्ने । 
 औपचारिक हुने हुनाले निवेदनमा शिष्ट र नम्रतापूर्ण तरिकाले आवश्यक कुरा मात्र आउने गरी स्तरीय भाषा प्रयोग गर्ने ।

कार्यालयीय चिठीको नमुना

सन्दर्भ सामग्री

बाह्य कडी

नेपाली व्याकरण