भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू
भारत राज्यहरूको एक सङ्घ हो। यसमा अट्ठाइस राज्य र आठ  केन्द्र शासित प्रदेश छन्। यि राज्य र केन्द्र शासित प्रदेश पुनः जिल्लाहरू तथा अन्य क्षेत्रहरूमा बाँडिएका छन्।.

भारतका राज्य र केन्द्र-शासित प्रदेश

१९५६ भन्दा पूर्व 

भारतको इतिहासमा भारतीय उपमहाद्वीपमा विभिन्न जातीय समूहरूले शासन गरे र यसलाई अलग-अलग प्रशासन-सम्बन्धी भागहरूमा विभाजित गरे। आधुनिक भारतको वर्तमान प्रशासनिक प्रभाग नयाँ घटनाक्रम हौन्, बेलायती औपनिवेशिक कालको समयमा विकसित भए। ब्रिटिस भारतमा, वर्तमान भारत, पाकिस्तान  बङ्गलादेश, साथै अफ़्गानिस्तान प्रान्त र यसमा जोडिएका संरक्षित प्रान्त, पछि गएर उपनिवेश बने, बर्मा (म्यान्मार) आदि, सबै राज्य समाहित थिए। यस अवधिमा, भारतका क्षेत्रहरूमा या तो बेलायतीहरूको शासन थियो या उनमा स्थानीय राजाहरूको नियन्त्रण थियो। १९४७ मा स्वतन्त्रता पछि यि विभागहरूलाई संरक्षित गरियो र पन्जाब तथा बङ्गालका राज्यहरूलाई भारत र पाकिस्तानमा विभाजित गरियो। नयाँ राष्ट्रका लागि पहिलो चुनौती थियो राजसी राज्यको सङ्घहरूमा विलय।

स्वतन्त्रता पछि भारतमा अस्थिरता आयो। कैयों प्रान्त औपनिवेशिकरणका उद्देश्यले बेलायतीहरू द्वारा बनाइए, तर इनमा भारतीय नागरिकहरूको या राजसी राज्यहरूको कुनै इच्छा देखिएन। १९५६ मा जातीय तनावले संसदको ढोका ढकढकायो र राज्य पुनर्गठन ऐनको आधारमा देशलाई जातीय र भाषाई आधारमा पुनर्निर्माण गर्नाको लागि अधिनियम ल्याइयो।

१९५६ भन्दा पछि 
भारतमा जुन प्रकार पूर्वमा फ्रान्सेली र पोर्चुगाली उपनिवेशहरूलाई गणराज्यमा गरिएको थियो, त्यस्तै १९६२ मा पाण्डिचेरी, दादरा, नगर हवेली, गोआ, दमन र दियूलाई सङ्घ राज्य बनाइयो।

१९५६ पछि कैयौँ नए राज्य र सङ्घ राज्यहरू बनाइए। बम्बई पुनर्गठन ऐन द्वारा १ मे, १९६० मा भाषाको आधारमा बम्बई राज्यलाई गुजरात र महाराष्ट्रको रूपमा छुट्ट्याइयो। १९६६ को पन्जाब पुनर्गठन ऐनले भाषा र धार्मिक पैमानामा पन्जाब (भारत)लाई हरियाणाका नयाँ हिन्दु बाहुल्य र हिन्दी भाषी राज्यहरूमा बाँडियो तथा पन्जाबका उत्तरी जिल्लाहरूलाई हिमाचल प्रदेशमा स्थानन्तरण गरियो भने एउटा जिल्लालाई चण्डीगढको नाम दिईयो। जुन पन्जाब र हरियाणाको साझा राजधानी हो। नागाल्यान्ड १९६२ मा, मेघालय र हिमाचल प्रदेश १९७१ मा, त्रिपुरा र मणिपुर १९७२ मा राज्य बनाइए। १९७२ मा अरुणाचल प्रदेशलाई एक केन्द्र शासित प्रदेश बनाइयो। सिक्किम राज्य १९७५ मा एक राज्यका रूपमा भारतीय सङ्घमा सम्मिलित भयो। १९८६मा मिजोरम र १९८७ मा गोआ तथा अरुणाचल प्रदेश राज्य बने। गोआका उत्तरी भाग दमन र दीयु एक अलग सङ्घ राज्य बने। २००० मा तीन नयँ राज्य बनाइए। पूर्वी मध्य प्रदेशबाट छत्तीसगढ (१ नवम्बर, २०००) मा र उत्तराञ्चल (९ नवंबर, २०००) बनाइए जसलाई अब उत्तराखण्ड भनिन्छ। उत्तर प्रदेशका पहाडी क्षेत्रहरूका कारण झारखण्ड (१५ नवंबर २०००) मा बिहार का दक्षिणी जिल्लाहरूबाट अलग बनाइयो। दुई केन्द्र शासित प्रदेशहरू दिल्ली र पाण्डिचेरी (अहिले पुदुचेरी भनिन्छ) लाई विधानसभा सदस्यहरूको अधिकार दिईयो र अब यि साना राज्यहरूका रूपमा गनिन्छन्।

यो पनि हेर्नुहोस्

 भारतका राज्य तथा सङ्घशासित प्रदेश
 भारतका स्वायत्त क्षेत्र
 भारतका राज्य
 भारतका केन्द्र शासित प्रदेश

सन्दर्भ

विदेश सम्बन्ध 

 औफ्फिसिअल गवेर्नामेन्ट अफ इन्डिया वेबसाइट : स्टेटस एण्ड यूनीयन तेर्रितोरीस 
 क्लिकेबिल मेप ऑफ इन्डिया एण्ड हिस्ट्री अफ स्टेटस 
 आर्टिकल अन सब-नेशेनेल गवर्नेन्स इन इन्डिया 
 इंटरेक्टिव मेप अफ इन्डिया

भारतका राज्य
भारतका केन्द्र शासित प्रदेश
भारतका उपविभाग