घटालस्थान बाबा मन्दिर
घटालस्थान बाबा मन्दिर डडेलधुरा जिल्लाको अमरगढी नगरपालिका वडा नं ७ मा अवस्थित छ । घटालस्थानमा हरेक नयाँ वर्षको पहिलो दिन पूजा हुन्छ र २ गते मेला लाग्छ । त्यहाँका धामीहरूले आआफ्ना समस्या समाधानका निम्ति गएकाहरूलाई म्याद दिएरै समस्या हल गरिदिने आश्वासन दिन्छन् । देउताको प्रभाव र शक्तिलाई कसैले चुनौति दिए भने मूल धामी तिलकसिंह विष्टले आफूले बालुवा खानुका साथै अरु धामीलाई पनि खुवाएर शक्ति देखाउने गर्छन् । स्थानीयवासीहरू धामीले निहुरिएर मुखभरी बालुवा लिएर खाने गरेको विश्वास गर्दछन् । धामीहरूले पहिले-पहिले ६० घडा बालुवा र ६० घडा पानी खाने गर्थे भन्ने किंबदन्ती स्थानीय रूपमा प्रचलित छ । मुखभरीको बालुवा पानीसँगै घुटुघुटु निल्दा पनि दैवी शक्तिकै कारण कुनै स्वास्थ्य समस्या नदेखिएको धामीहरूले दावी गर्ने गर्छन् । आफ्नो मनोकामना पुरा भएकाहरूले यहाँ बोका, राँगा, भेडा, कुखुरा जस्ता पशुपंक्षी बली दिन्छन् । किंवदन्ती अनुसार राजा नागी मल्लकी पुत्र विहिन रानीले भारतको गढवालबाट घटाल देउता दाइजोमा ल्याएको तर देउतालाई अहिले मन्दिर रहेको स्थानबाट दरबारसम्म लग्न नसकिएपछि त्यहीं नै घटालबाबा स्थापना गरिएको बताइन्छ । डडेल्धुरा ,डोटी लगायतका पश्चिमी क्षेत्रमा आस्तिकहरू माझ घटालबाबाले मनोकामना पुरा गरिदिने जनविश्वास रहेको पाइन्छ । खडेरी परेको वर्ष स्थानीयबासीले पानी देउ भन्ने नारा लगाउँदै खोलाको पानी लगेर घटालशीलाको प्वालमा हाल्छन् र वर्षाको कामना गर्छन्।

उत्पत्ति तथा ऐतिहासिक पृष्ठभुमि

घटाल देवताको उत्पति कहिले र कुन अवस्थामा भयो भन्ने कुरामा एक मत नभएता पनि किंवदन्ती भने यस प्रकार छ । महाभारतमा वर्णित भिमपुत्र घटोत्कच यहाँ जुन देवताको रूपमा पूजित भएका छन् तिनको स्थान पहिले हालको घटाल भन्ने ठाउँमा थियो । घटाल श्मसानमा बस्ने हुदा त्यस ठाँउमा सधै मुर्दा जलाउने गरेको र बुढी घटाल नजिक "हाटा" गाउँमा धेरै पहिले एउटा बृद्दा ब्राम्हणी बस्दथिन् । तिनि सधै डोटी खोलामा नुहाई देवताको पुजा पाठ गरी नित्य मध्यान्हको कालमा भोजन गर्ने गर्दथिन् । प्रतेक दिन त्यस ठाउँमा मुर्दा जलाउने गरेको समयमा पूजा पाठ र भोजन गर्ने कुरामा बाधा पर्न गएको रहेछ । एक दिन तिनले घटाल देवताको आव्हान गरिछन् । घटाल देवताले तिनलाई परेको असुविधालाई महसुस गरी त्याहाँबाट हाल रहेको ठाउँ एकान्त स्थल हुँदा त्यहीं बसोवास गरेका छन् । तेही बगिआएको घट्टको चक्कामा पुजा गर्ने र बलि दिने प्रचलन आएको छ । घटाल देवताले साक्षत शक्ती देखाएका थुप्रै उदारणहरू छन् । यिनलाई भिमसेन पत्र घटोत्चक तथा कसैले शिवको रूपमा लिन्छन् । जे भए पनि यि श्मसान बासी ठुला देउताहुन् भन्ने कुरामा याहाँका भक्तजनहरू विशस्त छन् । हरेक वर्षको बैशाख २ गते याहाँ भारि मेला लाग्छ । श्रदालु भक्तजनहरू यो शक्ति सम्पन्न देवता अपार श्रद्धा र भक्ति प्रकट गर्छन् । घटालको गर गहना चम्साल भन्ने गाँउमा राखिने तथा त्याहाँका वासिन्दा भरिया हुने व्यवस्था छ । पूजाको दिनमा देउरोको साथमा धामि झाँक्रिहरू नाचेर बाजा गाजाको साथ घटालस्थलमा पूजा सामाग्रि लगेर पूजा तथा जात्रा सिध्याएपछी पुन: भन्डारमा फिर्ता ल्याउने परम्परा छ । मानिसहरू घटाल देवताको पूजा गरेपछि पानि पर्ने विश्वस गर्दछन् ।

यो पनि हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाहिरी कडिहरू

नेपालका मन्दिरहरू
विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू
डडेल्धुरा जिल्लाका धार्मिक स्थलहरू
धार्मिक स्थलहरू

मन्दिरहरू
धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू
नेपालका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू
नेपालका ऎतिहासिक स्थलहरू
हिन्दु धर्म
नेपालका पुरातात्विक स्थलहरू