कागती
कागती (वैज्ञानिक नाम: Citrus × limon) एक प्रकारको रसिलो तथा अमिलो सदाबहार फल हो ।  यो एक काँडेदार रुखमा फल्दछ ।

नेपालको उच्च पहाडी इलाका बाहेक सबै ठाउमा कागती खेती गर्न सकिन्छ । 

नेपालमा खेती गरिने सुन्तलाजात फलफूल 

वाली मध्ये कागती एक प्रमुख वाली हो । 

राष्ट्रिय सुन्तलाजात वाली विकास 

कार्यक्रम,कीर्तिपुरको वार्षिक पुस्तिका तथ्याड्ढ अनुसार हाल नेपालमा 

६,४३२.९ हेक्टर जमीनमा कागती खेती 

भईरहेको छ । यसमध्ये ३,७२४ हेक्टरमा 

लगाईएका कागती उत्पादनशिल अवस्थामा छन्

र २५,५८२ मेट्रिक टन कागती फल उत्पादन 

भएको छ । देशका तराई देखि पाहाड का ६० 

जिल्लामा कागतीको उत्पादन हुने गरेको भएता

पनि ब्यवसायिक उत्पादन हुने जिल्लाहरू थोरै

रहेका छन । उत्पादन क्षेत्र पूर्वदेखि पश्चिमसम्म 

छरिएर रहेका कारण देश भित्र कागती खेती निर्बाहामुखि 

रूपमा भएकोले उत्पादन भएको कागती बजारमा आउन सकेको 

छैन र आएको उत्पादित कागतीले बजारको 

माग पुरा गर्न सकेको छैन । नेपालको शहर 

बजारको कागती मागको करिव ९० प्रतिशत

हिस्सा भारतबाट आयात भई आपूर्ति भैरहेको छ

नेपालको भौगोलीक दृष्टिकोणले उच्च 

पहाडी जिल्ला बाहेक अन्य जिल्लाहरूमा यसको 

सफलता पूर्बक ब्यवसायीक खेती गर्न सकिन्छ । 

नेपालमा कागतीको जात अनुसार गुणस्तरीय 

फल उत्पादनको लागी १०० मिटर देखि १४०० 

मिटर सम्मको हावापानी उपयुक्त पाईएको छ । 

यस भित्र तराई, बेसी, खोच देखि लिएर मध्य 

पहाडी भागहरू पर्दछ । कागती बिरुवाको 

जिवन चक्र राम्रो बृद्धि गर्न उष्ण र समउष्ण हावापानी राम्रो  हुन्छ । जुन हावापानी तराई क्षेत्र,मध्य पहाडी क्षेत्र र उच्च पहाडी जिल्लाहरूको

तुषारो नपर्ने, जाडो महिनामा तापक्रम सुन्य 

डिग्री भन्दा तल नजाने, वार्षिक ८०० देखि 

१२०० मिलि मिटर सम्म पानी पर्ने, हुस्सु

नलाग्ने, दैनिक ८÷१० घण्टा घाम लाग्ने र १० 

देखि ३५ डि.से बिचको तापक्रम भएको 

स्थानहरू ब्यवसायी कागती खेतीको लागी अति 

उपयुक्त मान्न सकिन्छ ।

माटोको रासायनीक÷भौतिक गुण व्यवसायीक कागती खेतीको लागि ज्यादै 

महत्वपूर्ण भूमिका रहेको हुन्छ । हलुका खालको माटो, जमिन मुनी र सतही पानीको समस्या नभएको, एकै खालको माटो गहिराई धेरै तल सम्म भएको माटो व्यवसायीक कागती खेतीका लागि उपयुक्त हुन्छ । चिम्टाईलो पदार्थ वढी भएको माटोमा पानी जम्ने हुँदा यस्तो माटो कागती खेतीलाई राम्रो मानिदैन । हलुका वालुवा 

वा ज्यादै गह्रो खालको माटो राम्रो हुँदैन । चिम्टाईलो माटोको लागि प्रांगारिक मलको बढी प्रयोग गरी हलुका वनाउन सकिन्छ भने हलुका बलौटे माटोमा पानी र मलखाद अढ्याउन प्रांगारिक मलखादको प्रयोग गरी गुणस्तरमा सुधार गर्न सकिन्छ । माटोको पिएच ५.५ देखि 

६.५ सम्म भएको २ मिटर गहिराई सम्म पनि ठूल ठूलो ढुङ्गा नभएको माटोमा ब्यवसायीक

कागती खेतीको लागी अति उपयुत्त 

हुन्छ । तराइको जिल्लाहरूमा जमीन मुनीको पानीको समस्या भएमा त्यसलाई आन्तरिक निकासको व्यवस्था गर्ने र सतही पानीको समस्या भएमा कुलो काटी पानी तर्काई 

समस्याको समाधान गर्न सकिन्छ

कागती लगायत सम्पूर्ण फलफूलको बिरुवा चाहिएमा 9860874054 मा कल गर्नुहोला ललितपुर गोदावरी बाट अल नेपाल डेलिभरी गतिनेछ

औषधोपचार
ईतिहास नियाल्ने हो भने कागतीलाई चीन तथा भारतमा झन्डै २५०० वर्ष अघिदेखि औषधोपचारमा उपयोग गरिएको पाइन्छ। 

दाद रोगमा
पाकेको बकाइनोको गेडाको धूलो कागतीमा फिटेर लगाउनाले दाद रोग निको हुन्छ ।
घाँटी बसेमा
मनतातो पानीमा कागतीको रस, नून हालेर बिहान/बेलुका गारगल गर्नाले घाँटी बसेको ठीक हुन्छ ।
ओठ फुट्ने भएमा
दूधको तरमा कागतीको रस मिसाएर दिनको २/३ पटक ओठमा लगाउनु होस्, ओठ फुटेको निको हुन्छ ।
दाद आएमा
हर्रो कागतीको रसमा घोटेर लगाउने गरेमा दाद आएको ठिक हुन्छ ।
फियो बढेमा
कागतीको चुकमा ८–१० गेडा मरिच पिनेर बिहान–बेलुका लेप गरेमा ठीक हुन्छ ।
अजीर्ण (खाएको नपच्ने) भएमा
छोकडा, मरिच, सिदेनुन, मुनक्का दाख र जीरा बराबर पिनेर कागती हालेर लेदो अचार बनाउने र सिसीमा राख्ने र बिहान/बेलुका खाना खानु अगाडि १\१ चम्चा चाटेर मात्र खाना खाने गरेमा केही दिनमै अजीर्ण, बान्ता हुने, दीसा लाग्ने जस्ता रोग ठीक हुन्छ र बिस्तारै खाना पनि रुच्दै जान्छ ।
ढाड दुखेमा
दुई पुरिया कपुरमा एउटा कागतीको रस मिसाएर मनतातो पारी दुखेको ठाँउमा लगाउनाले ढाड दुखेको ठीक हुन्छ ।

कागती भिटामिन सी को महत्त्वपूर्ण स्रोत हो । सबै कागतीहरु सर्वगुणकारी हुने भएपनि कागजी कागतीलाई सबैभन्दा राम्रो मानिन्छ । यसको औषधीयगुण निम्ननुसार छन् :-
१.	कपाल झरेमा, कपाल सेतो भएमा, कपालमा चाया तथा जुम्रा परेमा कागतीको रसमा अमलाको धुलो मिलाएर कपाल धुनाले फाइदा हुन्छ । 
२.	भात पकाउँदा कागतीको रस केही थोपा हाल्नाले चामल एक अर्कामा जोडिंदैन तथा चमकिलो भएर पाक्ने गर्दछ । 
३.	डण्डिफोर हटाउँनकोलागि कागतीको रसमा मलाई मिलाएर एक महिना सम्म अनुहारमा लागाएमा डण्डिफोर हट्ने तथा अनुहार चम्किलो हुन्छ । 
४.	कागतीको रसमा मरिच धनिया तथा भुटेको जिरा मिलाएर सेवन गरेमा पेटको विकार हट्दछ । 
५.	शरीरको कुनै भागमा चिलाएमा नरिवलको तेलमा कागतीको रस मिलाएर लगाउनाले चिलाउँदैन ।  
६.	तरकारी दाल सलाद आदिमा कागतीको मिलाउनाले स्वाद बढ्ने गर्दछ । 
७.	कागतीको नियमित सेबनबाट शरीरको तौल नियन्त्रण चमत्कारिक ढङ्गले हुने गर्दछ । शरीरको मोटापा घटाउन कागती र मह मिलाएको पानी नियमित रूपमा महिनाभर लिनाले फरक देखिन थाल्दछ । 
८.	कागतीमा भिटामिन सी भरपुर मात्रामा रहने भएकाले यसको सेवनबाट शरीरको मैटाबॉलिज्म बढ्न जने तथा वजन घट्ने हुन्छ । दैनिक खाली पेटमा तातोपनी कागती र मह मिलाएर खानाले बजन घट्दछ । 
कागती सबै मौसममा पाइने अत्यधिक फाइदादिने फल हो । यसले खानामा मात्र स्वाद बढाउँने नभै यसमा औषधीय तथा सौन्दर्यबर्ध गुण समेत रहने गर्दछ । यसमा भिटामिन सी को पर्याप्त स्रोत पाइन्छ । 
सौन्दर्य निखारकोलागिः 
१.	नरिवलको तेलमा कागतीको रस मिलाएर रातमा हल्का हातले लगाउने तथा विहान कपाल धुने गर्नाले कपालको "खुश्की" हट्दछ । 
२.	कपाल धुने समयमा कागतीको केही थोपा पानीमा हालेर सो पानीबाट कपाल धुने गरेमा कपाल मुलायम हुने कपाल झर्न कम हुने तथा खुश्की या चाया समेत कम हुन्छ । 
३.	नरिवलको तेलमा कागतीको रस तथा कपुर लगाएर मालिस गर्नाले कपालमा हुने रोग रहन्न । 
४.	विहान नुहाउनु भन्दा अगाडि कागतीको बोक्रा मुखमा लगाएर विस्तार विस्तार २-३ मिनेट मोलेर धुने लगातार १०-१५ दिनसम्म गर्नाले मुख सफा हुने गर्दछ । यो बजारमा पाइने कुनै पनि    प्रकारको ब्लिचिङ्ग क्रिम या ब्युटीपार्लरको ब्लिचभन्दा कम हुन्न । 
५.	कागतीको रस र गुलावजल समान मात्रामा मिलाएर अनुहारमा लगाउँनाले केही दिनमै अनुहार बेदाग तथा छाला नरम र स्वच्छ हुन्छ । 
६.	कागतीको रस र तुलसीको पातको रस समान मात्रामा मिलाएर कुनै काँचको भाँडामा राखेर दिनमा कमसेकम दुईपटक अनुहारमा लगाउँनाले यसमा रहने मैलो तथा अन्य प्रकारको निशाना समेत मेटिने गर्दछ । 
७.	अनुहार जलेमा या अनुहारमा कालो दाग परेमा टमाटरको गुदीमा कागतीको रसको मिलाएर विहान वेलुका लगउने तथा केही समयपछी धुनाले फाइदा गर्दछ । 
औषधीको रूपमा कागतीः
१.	बदहजमी भएमा कागती काटेर चपाउँनाले या सानो टुक्रा काटेर कालो नुनको साथमा चुस्नाले फाइदा गर्दछ । 
२.	जस्लाई भोक कम लाग्दछ तथा पेट दुखने सिकायत रहन्छ कागतीको टुक्रामा कालो या सिधेनुन लगाएर उस्लाई तावामा तताएर चुस्नाले पेट दुखनमा आराम हुन्छ तथा भोकपनि खुलेर लाग्दछ । 
३.	यदि चक्कर आइरहेको छ या उल्टी भै रहेको छ भने कागतीको एक टुक्रामा कालो नुन मरिच हालेर खानाले चक्कर आउँन छोड्दछ । बमन रोकिन्छ । 
४.	एक ग्लास पानिमा एउटा कागतीको रस निचोरेर त्यसमा चिनी पिंधेर पिउनाले हैजा रोकिन्छ ।

कागतीमा भिटामिन सी को  स्त्रोत भण्डार रहेको हुन्छ । यसलाई स्वास्थ्यकोलागि अत्यन्त लाभदायक मानिन्छ । विशेष गरेर पेट सम्बन्धी समस्याकोलागि कागतीको अनेकन तरिकाले प्रयोग गर्ने गरिन्छ ।  
१.	कागतीको शिकंजी, चीनी नहाली सिधेनुनको साथमा पिएमा कब्जियत रहन्न । स्कर्वी रोगमा कागतीको एकभाग रस तथा आठभाग पानि हालेर दैनिक सेवन गर्नाले या कागतीको रसमा थोरै सक्खर मिलाएर यसलाई तताएर सिरप बनाई यसमा थोरै पानि हालेर पिउँने गरेमा पित्तकोलागि यो अचुक औषधी बन्दछ । 
२.	आधा कागतीको रसमा दुई चम्मच मह मिलाएर चाट्नाले तेज रुघाखोकीमा फाइदा पुग्दछ । 
३.	कागतीको सेवनले मुटु धड्कनको असामान्य गतिलाई सामान्य पार्दछ । 
४.	उच्च रक्तचापका रोगिको रक्तवाहिनिमा यसले शक्ति प्रदान गर्दछ । 
५.	एक कागतीको रसमा तीन चम्मच सक्खर, दुई चम्मच पानी घोलेर कपालको जरामा लगाएर एक घण्टा पश्चात सफा गर्नाले कपालमा चायाँ रहन्न । कपालको मैलापनि सफाहुने गर्दछ । कपाल झर्नपनि रोकिन्छ । शैम्पु गरेपछी थोरै पानीमा कागतीको रस मिलाएर कपालमा लगाउँनाले कपाल चमकदार र मुलायम बन्दछ । 
६.	शरीरको मोटापा हटाउँन विहान हल्का तातो पानीमा कागतीको रस हालेर नियमित सेवन गर्नाले मोटापा कम हुन्छ । 
७.	मलेरिया तथा हैजा जस्तो विरामीकोलागि कागतीको पानी अत्यन्त फाइदाजनक हुन्छ । कागतीमा पिंधेको मरिचको धुलो हालेर पानी पिएमा फाइदा गर्दछ । कागतीमा पिंधेको मरिच छर्केर केही तताएर चुसेमा फाइदा गर्दछ । यसले मलेरियाको जरोमा समेत फाइदा गर्दछ । 
८.	कालो कोहनियों सफागर्न कागती दुई भागमा काटेर त्यसमा खानेसोडाको पाउडर हालेर कोहनियों मा रगड्नाले मैलो हटेर कुहिनो सफा तथा मुलायम बन्दछ । 
९.	कागतीको सेवनले सुखा रोग निको हुन्छ । 
१०.	कागतीको बोक्रालाई पिंधेर त्यस्को लेप शिरमा लगाएमा माइग्रेन ठीक हुन्छ । 
११.	कागतीको बीजलाई पिंधेर लगाउँनाले गंजापन रहन्न । 
१२.	बहिरोपन भएमा कागतीको रसमा दालचिनीको तेल मिलाएर कानमा हाल्नाले फाइदा गर्दछ । 
१३.	आधा कप गाजरको रसमा कागतीको रस मिलाएर पिउँनाले शरीरमा रगतको कमी रहन्न ।

चित्र दिर्घा

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

यो पनि हेर्नुहोस
मरिच
नीम
दही
हिङ
आँप

नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू
रूख
औषधोपचार