नील हिरा समाज
नील हीरा समाज ( बीडीएस ; अङ्ग्रेजी : ब्लु डायमण्ड सोसायटी ) नेपालमा सिमान्तकृत यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषताका व्यक्तिहरूमा पनि विशेष गरी तेस्रोलिङ्गी वर्गको हक अधिकारका निम्ति गैर-सरकारी संस्था हो । विविध लैङ्गिकता र यौनिकताका व्यक्तिहरू बिरूद्ध विद्यमान कानूनमा परिवर्तनको पक्षमा वकालत गर्न २००१ मा स्थापित भएको हो । नील हीरा समाजले विविध लैङ्गिका र यौनिकताका व्यक्तिहरूको निम्ति मैत्रीपूर्ण यौन स्वास्थ्य सम्बन्धी शिक्षा दिने, सरकारसँग वकालत गर्ने, युवाको कलात्मक अभिव्यक्तिलाई प्रोत्साहित गर्ने, र हिंसाको अभिलेख राख्ने लक्ष्य राखेको छ। यसको अर्को योगदान नेपालका विविध लैङ्गिकता र यौनिकताका व्यक्ति हरूलाई एचआईभी / एड्स पीडितहरूलाई हेरचाह, परामर्श र सेवाहरू प्रदान गर्नु हो।

नील हीरा समाज हाल कार्यकारी निर्देशक मनीषा ढकालको नेतृत्वमा रहेको छ र २०१३  सम्म यस संस्थाको स्थापना र नेतृत्व सुनिलबाबु पन्त र योगकार्ता सिद्धान्तहरूको बैठकमा उनन्तीस विज्ञहरु मध्ये एक जना गरेका थिए।

२००७  मा ब्लू डायमंड समाजको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धी भयो जब सुनील बाबु पन्त र मानवअधिकारकर्मीहरूले नेपालको सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा दायर गरे जसमा अदालतले एउटा फैसला सुनायो जसमा सरकारले एलजीबीटीका सदस्यहरूसँग स्पष्ट रूपमा भेदभाव गर्ने सबै कानूनहरू खारेज गर्न आदेश दियो। समुदाय अदालतले समलिङ्गि  विवाहलाई कानुनी मान्यताका लागि कानुन मस्यौदा बनाउन सरकारलाई आदेश पनि दियो। २०१५  मा, नेपालले नयाँ संविधानलाई अनुमोदन गर्‍यो जसले सबै लिंगकालाई समान अधिकारको ग्यारेन्टी दियो, यद्यपि कानूनको बाबजुद समुदायले अझै पनि विभेद र दुरुपयोगको सामना गरिरहेको छ र देशमा कम प्रतिनिधित्व गर्दछ। 

२०१८ मा, नील हीरा समाजसँग हाल नेपालभर ७००  भन्दा बढी कर्मचारी र चालीस कार्यालयहरू छन्।  मुख्य कार्यालय काठमाडौँको धुम्बाराही उचाईमा अवस्थित छ।

दर्शनहरु 
समाजको दृष्टिकोण भनेको त्यस्तो समाज निर्माण गर्नु हो जसले प्रत्येक यौन र लैंगिक अल्पसंख्यकलाई सम्मान र मूल्यवान् बनाउँदछ, जहाँ यौन र लैंगिक अल्पसंख्यक प्रत्येक व्यक्तिको समान अधिकार र विपरीत लिङ्गि, सिजेंडर व्यक्तिको समान मर्यादा हुन सक्छ र साथै यस्तो समाज जहाँ सबै यौन र लैंगिक  अल्पसंख्यक छन्। आशा र समान अवसरहरू छन् ।

उपलब्धिहरु 
 नेपालमा तेस्रोलिङ्गी पहिचानको कानूनी मान्यता

मेटी बस बिसौनी
नील हिरा समाज, काठमाडौँको कार्यालय अगाडीको बस बिसौनीलाई मेटी बस बिसौनीको परिचय पाएको छ । पहाडी समुदायहरूमा मेटी भन्नाले एक तेस्रोलिङ्गी समुदाय हो ।

विवादहरू 
सन् २०१२ मा नील हिरा समाजलाई भ्रष्टाचारको आरोप लागेको थियो ।

आलोचनाहरू 
केटलीन पन्तलाई नील हिरा समाजले तेस्रोलिङ्गी भनि पहिचान नगर्ने व्यक्तिलाई समेत तेस्रोलिङ्गी पहिचानमा गौरव गर्नुपर्छ भनि सम्झाउन खोजेको आरोप लागेको छ ।

पुरस्कार 
 फेलिपा डे सुजा अवार्ड, सन् २००७

गाई जात्रा 

नील हिरा समाजले हरेक वर्ष गाई जात्राका दिनमा समलिंगी / तेस्रोलिङ्गी र्यालि आयोजना गर्दै आएको छ । यो र्यालिलाई गौरव यात्राका रूपमा पनि व्याख्या गरिएको पाइन्छ भने यो र्यालि कुनै छुट्टै आयोजना नभएर गाई जात्रा पर्वकै विस्तारित स्वरूप हो भन्ने पनि व्याख्या गरिन्छ ।

हेर्नुहोस् 
 नेपालमा क्वयेर सङ्घ संस्था सङ्गठन

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य लिंकहरू 

 निल हिरा समाज 

नेपालमा क्वयेर अधिकार सङ्गठनहरू