उर्दु भाषा
उर्दु भाषा हिन्द आर्य भाषा हो। उर्दु भाषालाई हिन्दुस्तानी भाषाको एक मानकीकृत रूप मानिने गरिन्छ। उर्दु भाषामा  संस्कृतको  तत्सम शब्द न्यून छ र  अरबी-फारसी र संस्कृतबाट तद्भव शब्द धेरै रहेको छ। यो भाषा मुख्यतः दक्षिण एसियामा बोलिने गरिन्छ। यो भारतको शासकीय भाषाहरू मध्ये एक हो र पाकिस्तानको  राष्ट्रभाषा पनि हो। यस बाहेक यो भारतको राज्य तेलङ्गाना, दिल्ली, बिहार तथा उत्तर प्रदेशको अतिरिक्त शासकीय भाषा हो। उर्दु शब्द तुर्केली भाषाबाट लिइएको हो। मुगल कालदेखि नै यसको नाम उर्दु राखिएको थियो र पूरै भारतमा प्रसार भयो। यसमा धेरै शब्दहरू अरबी, फारसी र संस्कृत भाषाबाट लिइएको छ। यो भारतको २२औँ सरकारी भाषा हो। उर्दु भाषाको जन्म भारतमा भएको हो तर यो पाकिस्तानको राष्ट्रभाषा हो। उर्दुलाई भारतीय मुस्लिमहरूले पनि बोल्ने गर्छन्। उर्दु भाषा र हिन्दी भाषामा मात्र शब्दको सामान्य फरक हुन्छ तर उर्दुको लिपि चाहिँ बिल्कुलै फरक हुन्छ र उर्दु लिपि दाहिनेबाट देब्रेतिर लेखिन्छ।

'उर्दु' शब्द को उत्पत्ति
'उर्दु' शब्द मूलतः तुर्केली भाषाबाट आएको हो र यसको अर्थ 'शाही शिविर’ हुन्छ। तुर्केलीहरूसँगै यो शब्द भारतमा प्रवेश गर्‍यो र यसको यहाँ प्रारम्भिक अर्थ खेमा वा सैन्य थियो। शाहजहाँँले दिल्लीमा लाल किला बनाएका थिए। यो पनि एक प्रकारको ‘उर्दु’ (शाही तथा सैन्य) थियो र धेरै ठुलो थियो। अतः यसलाइ ‘उर्दु’ न भनेर ‘उर्दु ए मुअल्ला’ भनिन गयो र यो बोलिने भाषा- ‘जबान ए उर्दु ए मुअल्ला’ (श्रेष्ठ शाही पडावको भाषा) बन्न पुग्यो। भाषा विशेषको अर्थमा ‘उर्दु’ शब्द ‘जबान ए उर्दु ए मुअल्ला’ को सङ्क्षेप हो।
 
मुहम्मद हुसैन आजाद, उर्दुको उत्पत्ति ब्रज भाषासँग मानिने गरिन्छ। 'आबे हयात' मा उनी लेख्छन् कि हाम्रो आवाज ब्रज भाषाबाट निक्लेको हो।'

सन्दर्भ सामग्रीहरू

 

आर्य भाषा परिवार
भारतका आधिकारिक भाषाहरू
साहित्य अकादमीले मान्यता दिएका भाषाहरू
पश्चिम बङ्गालमा बोलिने भाषाहरू
सम्पर्क भाषाहरू
मानक भाषाहरू
विषय–वस्तु–क्रिया भाषाहरू
उत्तर प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
आन्ध्र प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
बिहारमा बोलिने भाषाहरू
गुजरातमा बोलिने भाषाहरू
पाकिस्तानमा बोलिने भाषाहरू
जम्मु र कश्मीरमा बोलिने भाषाहरू
झारखण्डमा बोलिने भाषाहरू
कर्नाटकमा बोलिने भाषाहरू
महाराष्ट्रमा बोलिने भाषाहरू
मध्य प्रदेशमा बोलिने भाषाहरू
मिश्रण भाषाहरू