भैलो
समुहमा मिलेर केटीहरूले गाउने गीत भैलो हो जुन तिहारको बेला गाइन्छ । हिमाली देश नेपालको यो एउटा पुरानो संस्कृति पनि हो जसमा पुरुषहरू जम्मा भएर आफ्नो छिमेकीहरूको घर घरमा गएर गीत गाउँछन । यो गीत गाउँदा साधारणत: एक जना मुख्य हुन्छन् र समूहका अरू ब्यक्तिहरू मुख्य ब्यक्तिको भैलो भन्दै गीतको अन्त सम्म अनुसरण गर्छन । मुख्य ब्यक्तिले गीतको अन्तमा गएको घरका सबै जनालाई शुभकामना र आशिष दिन्छ र समुहका मान्छेहरू भैलो भन्दै गर्छन ।

तिहार
कार्तिक कृष्णपक्ष द्वादशीबाट यमपञ्चक सुरुहुन्छ । यमपञ्चक सुरुभएपछि त्रियोदशीमा कागतिहार, चुर्तदशीमा कुकुरतिहार, औंसीमा लक्ष्मीपूजा, दिपावली र गाईतिहार, कार्तिक शुक्लपक्ष प्रतिपदाका दिन गोरुतिहार र यम द्वितीयाका दिन भाइटीका गरेर यो तिहार मनाउने गरिन्छ । यस तिहारमा फूलका माला र फुर्का बनाउने, माडा पकाउने अक्षेता पिठायो बनाएर कुकुर, गाई, गोरुलाई लगाई दिने माडा खुवाउने तथा खान दिने र कागलाई पनि एक टपरीमा गोबरको खातमा लगि खाना दिने गरिन्छ भने वृद्धहरु जुवातास पनि खेल्छन् । किशोर किशोरीहरु औंशीका दिनमा झुरो (दियालो) को उज्यालो बालेर मजुरा, ढोल, बाँसुरी बजाउदै स्वाँगे नचाउदै एक जनाले भैलो हाल्ने (भट्टयाउने) अनि सबैले साथ दिएर डोटेली भैली देउसी रमाई रमाई खेल्छन् । यस भैलोमा किशोरी र किशोरको लय भने केही फरक हुन्छ । किशोरीहरू सुमधुर स्वरमा भैलि..री भैली भन्छन् भने किशोरहरू अलि ठाडो स्वरमा भैईलो भन्ने गर्दछन् । कार्तिक शुक्लपक्ष यमद्वितीयाका दिन मोहन्याल देवताको ठूलोजाँत हुन्छ । यस जाँतमा मोहन्याल देउकालागि वृद्धपुरुषहरू बुढोभैईलो पनि खेल्नेगर्दछन् । यस बुढोभैईलोको दान दक्षिणा मोहन्यालको भँराडमा दिने चलन छ ।

दुतियामा खेलिने बुढो भैईलोको लय 
दुईकी दुद्याउ भाइ — भैई.......लो , 
दईका त्यार — भैई.........लो , 
सगरेकाद्वार —   भैई........लो , 
सगरेकी खोली — भैई........लो ..........
यसपछि  भैलोको शव्दहरू जोडदै जानुपर्दछ ।

(क) डोटेली किशोरीहरूले खेल्ने भैलोको लय 
औसी बार, गाईका त्यार— भैली..रि भैलि 
त्यारैका बार , धर्मता वार — भैली..रि भैलि 
धर्मकी खोली ,पैसाकी झोली— भैली..रि भैलि 
तीनपैसी माझ, अरेनतरे — भैली..रि भैलि
पिपल ढले,पिपल पाती— भैली..रि भैलि 
रायाकी छाती ,रया जमानु — भैली..रि भैलि
नन्नना घरको , चामले मानु — भैली..रि भैलि
ठूलोघर मनानु ,रितजनानू — भैली..रि भैलि 
यई ठूला घरको ,बाखरो खानू — भैली..रि भैलि
छोहो वाखरी, छोटी न मोटी— भैली..रि भैलि 
देउ सीय रोटी ,देउ सिय वार— भैली..रि भैलि
खेलहो विचार , खेल्ला मल्ला— भैली..रि भैलि 
उरेली खेल्ला , काँडैमा विज्यो — भैली..रि भैलि
काँडो सुतल्ला , वारै पो लाग्यो — भैली..रि भैलि
भई भरी बार, भैलाका त्यार— भैली..रि भैलि
यही घरकी रानी,काँगैन पानी— भैली..रि भैलि
न खोला खेत,न वन बेत— भैली..रि भैलि
मागन हामी, आएका नईहुँ— भैली..रि भैलि   
वर्ष दिनको ,रित जनाउन— भैली..रि भैलि
सिद्धि सुनाउन, आएका हामी— भैली..रि भैलि
जो देलो पैशा , उहीका वन भैसा— भैली..रि भैलि
जो देलो नाली, जलपुत्र पाली— भैली..रि भैलि 
जो देलो केला, उईका काखी चेला— भैली..रि भैलि 
जो देलो मानु ,उईको सुनको छानु— भैली..रि भैलि
दिन्छौ दिए,हमरोपैचो लिए — भैली..रि भैलि
यही कुन्डाजान्छीन,पोईय सुदाउछीन—भैली..रि भैलि
उई कुण्डाजान्छीन कतिदिउभन्छीन —भैली..रि भैलि 
हमरो भाषा, हमरो धर्म— भैली..रि भैलि
संधै गरया, निकै कर्म — भैली..रि भैलि
चली जाओस, चौजुग नाँऊ— भैली..रि भैलि
वढीलेखि ज्ञानी वन्या— भैली..रि भैलि
अईतिरबडी ,नाम चलया— भैली..रि भैलि
वरपिपल जसा गजाईब रह्या— भैली..रि भैलि
दुवाकी चाखूरी जसा,पलाईब रह्या— भैली..रि भैलि
केलाकाथूमली जसा, मौलाईब रह्या—भैली..रि भैलि
हजारी फुल जसा , फुली रह्या— भैली..रि भैलि
हमरा माईतका, सुन जमरा— भैली..रि भैलि
पराय माईतका, जौका जमरा— भैली..रि भैलि
हमरा माईत जी जसी रह्या, अजम्मरु भया— भैली..रि भैलि 
भैलो भित्र पस्यो ............................

(ख) डोटेली किशोरहरूले खेल्ने भैलोको लय 
औसी बार, गाईको त्यार— भैई..लो 
त्यारैका बार , धर्मता वार — भैई..लो
धर्मकी खोली , पैसाकी झोली— भैई..लोे 
तीनपैसी माझ , अरेन तरे — भैई..लो
पिपल ढले , पिपल पाती— भैई..लो 
रायाकी छाती , रया जमानु — भैईलो 
नन्ननना घरको , चामले मानु — भैईलो   
ठूलोघर मनानु , रितजनानू— भैईलो
यई ठूला घरको ,बाखरो खानू — भैईलो
छोहो वाखरी , छोटी न मोटी — भैईलो 
देउसीय रोटी, देउसिय वार — भैईलो
खेलहो विचार , खेल्ला मल्ला— भैईलो
उरेली खेल्ला , काँडैमा विज्यो — भैईलो  
काँडो सुतल्ला , वारै पो लाग्यो — भैईलो 
भई भरी बार , भैलाका त्यार — भैईलो 
यही घरकी रानी , काँगैन पानी — भैईलो 
न खोला खेत, न वन बेत — भैईलो 
मागन हामी, आएका नईहुँ — भैईलो
वर्ष दिनको , त्यार मनाउन — भैईलो
रित जनाउन , सिद्धि सुनाउन— भैईलो 
आएका हामी— भैईलोे
हे जो देलो पैशा, उनका वन भैसा— भैईलो
जो देलो नाली, जलपुत्र पाली— भैईलो
जो देलो केला, उईका काखी चेला— भैईलो 
जो देलो मानु , उईको सुनको छानु — भैईलो
दिन्छौ दिए, हमरोपैचो लिए – भैईलो
यही कुन्डा जान्छीन , पोईय सुदाउछीन— भैईलो
उई कुण्डा जान्छीन , कति दिउ भन्छीन— भैईलो
जो देलो मूठी उईको हात टूटी — भैईलोे
जो देलो पाथी उईकी सुनकी छाती— भैईलो 
पुणाईनीका, झाल जसा,मौलाईव रहया— भैईलो 
दुवाकी चाखूरी जसा, पलाईब रह्या— भैईलो 
केलाकी थूमेली जसा,गजाईव रह्या— भैईलो 
हजारी फुल जसा , फुलीब रह्या— भैईलो 
भैलो भित्र पस्यो

यो पनि हेर्नुहोस्

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू

समाज
संस्कृति