तालिबान
तालिबान ( ), जसलाई तालेबान वा तालिबान आन्दोलनको नामबाट पनि जानिन्छ, एक सुन्नी इस्लामी आधारवादी आन्दोलन हो। यसको सुरुवात सन् १९९४ मा दक्षिणी अफगानिस्तानमा भएको थियो। तालिबान पश्तो भाषाको शब्द हो, यसको अर्थ विद्यार्थी (छात्र) हुन्छ। 

सन् १९९६ देखि २००१ सम्मा, तालिबानले अफगानिस्तानको तीन चौथाई जमिन कब्जा गरेको थियो र इस्लामी शरीया कानूनको कडा रुपमा लागू गरेको थियो। तालिबान आन्दोलनलाई पाकिस्तान, साउदी अरब र संयुक्त अरब इमिरेट्सले मात्र मान्यता दिएको थियो। अफगानिस्तानलाई ढुङ्गे युगमा पुर्याउन र अहिलेको दुर्दशाको लागि तालिबानलाई जिम्मेवार मानिन्छ।

निन्दनीय कार्यहरू

मानव बेचबिखन 
कयौँ तालिबान र अल कायदा कमान्डरहरूले मानव बेच बिखनको सञ्जाल चलाएका थिए।  उनीहरूले जातीय अल्प सङ्ख्याक समुदायका महिलाहरूलाई अपहरण गरेर अफगानिस्तान र पाकिस्तानमा यौन दासत्वको लागि बिक्री गर्ने गर्दथे।

सबै तालिबान कमान्डरहरू मानव बेचबिखनमा संलग्न थिएनन्। धेरै तालिबानीहरूले अल कायदा र अन्य तालिबान कमान्डरहरूले चलाएको मानव बेचबिखनको विरोध गरेका थिए। नुरुलुदाह र उनका १० जना मानिसले अल कायदाको पाकिस्तानी सदस्यहरू द्वारा अपहरित केही महिलालाई उद्धार गरेका थिए। जालालाबादमा, स्थानीय तालिबान कमान्डरले अल कायदाको अरबा सदस्यको शिविरमा रहेका महिलालाई छुटाएका थिए।

महिला उत्पीडन 

 तालिबानले शरिया कानून अनुसार महिलालाई बुर्का लगाउने आदेश फरमान जारी गरेको थियो।
 १० वर्षीय भन्दा माथिको उमेरका बालिकालाई स्कुल जान मनाही थियो।
 तालिबानले १९९६ मा शासन सत्तामा पुगेपछि लैङ्गिक आधारमा कानून बनाएको थियो। यी कानूनबाट महिलाहरू सबैभन्दा धेरै उत्पीडित थिए। 
अफगानी महिलाहरूलाई जागिर गर्ने अनुमति थिएन।
 महिलाहरूलाई सबै प्रकारको शिक्षा विद्यालय, कलेज, र विश्वविद्यालयमा बन्देज गरिएको थियो। 
 कुनै पुरुष नातेदार बिना महिलालाई घरबाट बाहिर निस्कन अनुमति थिएन। 
पुरुष डाक्टरद्वारा चेकअप गराउँदा महिला र किशोरीहरूलाई बहिष्कार गरिन्थ्यो। यसको साथै महिलाहरू माथि नर्स र डाक्टर बन्न पनि बन्देज थियो। 
तालिबानको कुनै पनि आदेशको उल्लङ्घन गर्दा महिलाहरूलाई निर्दयतापूर्वक पिटिन्थ्यो वा मारिन्थ्यो।

नागरिक माथि हिंसा

हिन्दु र सिख माथी भेदभाव 
हिन्दु र सिख समुदाय अफगानिस्तानमा ऐतिहासिक समय देखि बसिरहेका थिए। उनीहरू अफगानिस्तानको मुख्य अल्पसङ्ख्यक थिए र शिक्षा र व्यापारमा सम्पन्न थिए। अफ्गान गृहयुद्ध (१९८९-१९९२) पछी, उनीहरू भारत र अन्य देशहरूमा बसाइ सर्न थाले । अफगानिस्तानमा तालिबान राज सुरु भएपछि, तालिबानले कडा शरिया कानून लागु गरेको थियो जसले गर्दा हिन्दु र सिख मा भेदभाव सुरु भएको थियो। हिन्दु र सिख जनसङ्ख्या तीव्र गतिले ओरालो लाग्न सुरु भएको थियो । तालिबानले गैर मुस्लिमलाई मन्दिर तथा पूजा गर्ने स्थानको निर्माणमा रोक लागाए, मुस्लिमको आलोचना गर्न प्रतिबन्ध गरे, गैर मुस्लिमलाई मुस्लिम बस्तिमा रहन रोक लगाए र गैर मुस्लिम महिलालाई चिन्हको रुपमा पहेलो लुगा लगाउन आदेश जारी गरेका थिए।

सहायताकर्मी र इसाई माथि हिंसा

आधुनिक शिक्षामा प्रतिबन्ध 
तालिबान सत्तामा आउनु भन्दा अगाडी, अफगानिस्तानमा  शिक्षालाई ठूलो महत्वका साथ् हेरिन्थ्यो । काबुल विश्वविद्यालय एसिया र मध्ये पूर्वका विद्यार्थीहरूको आकर्षण थियो। यद्यपि तालिबान आएपछि आधुनिक शिक्षामा प्रतिबन्ध लागेको थियो, महिला शिक्षामा प्रतिबन्ध गरियो र स्मालिक शार्मिक स्कुल र कुरानको पढाइमा मात्र प्रत्साहन गरियो। अफगानिस्तानको आधा जस्तो स्कुल नष्ट गरियो। तालिबानले शिक्षक र विद्यार्थी माथि हिंस्रक आक्रमण गर्यो र अभिभावक तथा शिक्षालाई धम्की दिए।

साँस्कृतिक नरसंहार 
सन् २००१ मार्च मा तालिबान नेता मुल्लाह मोहमद ओमारको आदेशमा बमियान बुद्धको मुर्ति तालिबानद्वारा , डाइनामाइट बिस्फोट गरी नष्ट गरियो। बुद्धको मुर्ति नष्ट गर्ने यो कार्यको अन्तराष्ट्रिय स्तरमा निकै निन्दा गरियो।

खेलकुद र मनोरञ्जन गतिविधिमा प्रतिबन्ध 
सन् १९९६-२००१ को तालिबान शासनमा, फुटबल, चङ्गा उडाउने, र चेस जस्ता खेलकुद र गतिविधिमा प्रतिबन्ध लगाइएको थियो। टेलिभिजन, सिनेमा, सङ्गीत, भिसिआर र स्याटेलाइट डिस जस्ता मनोरञ्जन गतिबिधिमा पनि प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।  चङ्गा उडाउने अफगानिस्तानको लोकप्रिय प्रचलन थियो। धेरै अफगान बालबालिकाहरूलाई चङ्गा उडाउने क्रममा समातियो र उनीहरूलाई निर्दयिता पूर्वक कुटियो। उनीहरूले साङ्गीतिक सामग्री" माथि र प्राणीहरूको दृश्य प्रतिनिधित्वमा पनि प्रतिबन्ध गरेका थिए।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

तालिबान
क्यानडाद्वारा आतङ्कवादी घोषित सङ्गठनहरू
रुसद्वारा आतङ्कवादी घोषित सङ्गठनहरू