राणा
राणा हिन्दू धर्मावलम्बी राजपुत र क्षेत्रीहरूको थर हो। राणा खासमा एक राजपुत उपाधि हो । कुँवरमाथि राणा उपाधि धारण गरी राणा वंश स्थापना गर्ने जंगबहादुर राणा (वीरनरसिंह कुँवर) पहिलो नेपाली राणा वंशज हुन्। यी राणा क्षेत्रीहरू वत्स गोत्रका हुन् भने मेवाडका राणाहरू वैशमपायन गोत्रका हुन् ।

शब्द
राणाको अर्थ सार्वभौम राजा मानिएको छ । तर मेवाड राज्यका राणाहरूले राणा उपाधिलाई राज्यको संरक्षक (Royal Custodian) का रूपमा मान्दै आएका छन् । भारतीय राजपुत समाजमा राणा उपाधि सर्वाधिक उच्चतम् मानिएको छ । राजाझैं राणाकी श्रीमतीलाई पनि रानी नै भनिन्छ । राणाका बन्धु शब्दहरू रावल, राव, राय, राई, राजा, राया, आदि हुन् । यी सबैको अर्थ एउटै हुन्छ ।

राणा उपाधि प्रथम चोटि राणा हम्मीर सिंह (1326-1364)ले लिएका थिए । उनले आफ्ना पूर्वजको रावल उपाधि त्यागी राणा उपाधि लिएका थिए ।

मेवाडका राणा

 राणा हम्मीर सिंह (1326-1364)
 राणा क्षेत्र सिंह (1364-1382)
 राणा लखा (1382-1421)
 राणा मोकल (1421-1433)
 राणा कुम्भ (1433-1468)
 राणा उदय सिंह (1468-1473)
 राणा रैमाल (1473-1509)
 राणा साङ्गा (संग्राम सिंह) (1509-1527)
 राणा रतन सिंह (1527-1531)
 राणा विक्रमादित्य सिंह (1531-1537)
 राणा उदय सिंह द्वितीय (1537-1572)
 महाराणा प्रताप सिंह (1572-1596)
 राणा अमर सिंह (1596-1607)
 राणा सुग्र (1607-1615)
 राणा करण (1620-1628)
 राणा जगत सिंह (1628-1652)
 राणा राज सिंह (1652-1680)
 राणा जय सिंह (1680-1699)
 राणा अमर सिंह द्वितीय (1699-1711)
 राणा संग्राम सिंह द्वितीय (1711-1734)
 राणा जगत सिंह द्वितीय (1734-1752) 
 राणा प्रताप सिंह द्वितीय (1752-1754)
 राणा राज सिंह द्वितीय (1754-1761) 
 राणा अरि सिंह (1761-1771) 
 राणा हम्मीर द्वितीय (1771-1777) 
 महाराणा भीम सिंह (1777-1828) 
 महाराणा जवान सिंह (1828-1838) 
 महाराणा सरदार सिंह (1838-1842) 
 महाराणा सरूप सिंह (1842-1861) 
 महाराणा शम्भू (1861-1874) 
 महाराणा सुज्जन सिंह (1874-1884) 
 महाराणा फतेह सिंह (1884-1930) 
 महाराणा भूपाल सिंह (1930-1955). 
 महाराणा भागवत सिंह (1955-1985) 
 महाराणा महेन्द्र सिंह (1984 - )
 महाराणा अरविन्द सिंह (वर्तमान राणा)

नेपालको राणाहरू प्रधानमन्त्री
जंगबहादुर राणा
रणोद्दिप सिँह बहादुर राणा
वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा
देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा
चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा
भिम शमशेर जङ्गबहादुर राणा
जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा
पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा
मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा
सुवर्ण शमशेर राणा

पूर्वज
यिनीहरूको पूर्वज कुँवरहरू हुन्। आजका राणाहरूको पुर्ख्यौली ३ दाजुभाइ बालनरसिंह कुँवर, बलराम कुँवर र रेवन्त कुँवरमा पुग्दछ। जंगबहादुर राणाले सत्तामा आउनासाथ धारण गरेको वा पाएको उपाधि राणालाई थर बनाइयो। त्यसरी कुँवरबाट राणा अलग्गिएका हुन्।

संख्या
राणाहरू नेपालमा निम्नसङ्ख्यक छन् । उनीहरूको बसोबास काठमाण्डौ उपत्यकामा विशेष छ ।

वर्तमानमा "राणा" थर लेख्ने को को
राणा थर लेख्ने राजपुत मात्र नभएर वैश्य र थारुहरू पनि भेटिन्छन ।   यसैकारण थरले सम्पूर्ण परिचय खुल्दैन । हेरौ तालिका र बुझौ वास्तविकता के के छ हाम्रो समाजमा

राणाले मान्ने विशेष पर्वहरू

स्रोत

यो पनि हेर्नुहोला
थापा
पाण्डे
जुम्ला
रैका राजवंश

थरहरू
संस्कृति
पाकिस्तानको इतिहास