फेसबुक मेसेन्जर
फेसबुक मेसेन्जर (सामान्य रूपमा मेसेन्जरको नामले पनि चिनिने) फेसबुक निगमद्वारा विकसित एक तत्काल सन्देश प्रवाह अनुप्रयोग वा मञ्च हो। मूल रूपमा सन् २००८ मा फेसबुक च्याटको रूपमा विकसित भएको यस सेवालाई यस कम्पनीले सन् २०१० मा आफ्नो सन्देश सेवामा पुन: सुधार गरी अगस्टमा २०११ मा स्वतन्त्र रूपमा आइओएस र एन्ड्रोइडमा अनुप्रयोगहरू जारी गरेको थियो। कम्पनीले सन् २०१८ मा, मेसेन्जरमा आधारित सम्पर्कका लागि स्वतन्त्र फेसबुक पोर्टल हार्डवेयरको पनि जारी गरेको थियो। वर्षौंदेखि, फेसबुकले विभिन्न सञ्चालन प्रणालीहरूका लागि नयाँ अनुप्रयोगहरूको जारी गरिरहेको छ। यसले यसको समर्पित वेबसाइट (मेसेन्जर डटकम) सुरू गर्दै सन्देश कार्यक्षमतालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोगबाट अलग गरेको थियो। यसले प्रयोगकर्ताहरूलाई वेबसाइट प्रयोग गर्न वा स्वतन्त्र अनुप्रयोगहरू मध्ये एक डाउनलोड गर्न अनुमति दिन्छ।

प्रयोगकर्ताहरूले विभिन्न प्रकारका सन्देशहरू (श्रव्य सम्पर्क सहित) जस्तै पाठ, तस्वीर, एनिमेसन, श्रव्य र छोटा श्रव्य दृश्यहरू अन्य प्रयोगकर्ताहरूलाई वेबसाइट वा मोबाइल उपकरणहरू मार्फत अतिरिक्त शुल्क बिना पठाउन सक्दछन्। नोभेम्बर २०१४ मा, फेसबुकले जारी गरेको प्रतिवेदनका अनुसार, फेसबुक मेसेन्जरका करिब १.२ अरब प्रयोगकर्ताहरू रहेका छन्।

जुलाई २०१५ देखि, फेसबुकका मोबाइल अनुप्रयोगहरूले व्यवस्थित रूपमा फेसबुक मेसेन्जर अनुप्रयोगमा सन्देश पठाउन फेसबुक मार्फत अनुमति प्राप्त थियो। विगतमा फेसबुक खाता नहुने प्रयोगकर्ताहरूका लागि पनि मोबाइल नम्बर दर्ता मार्फत अनुप्रयोग प्रयोगकर्ताहरूका लागि पहुँचयोग्य थियो तथापि, जनवरी २०२० देखि यो अनुप्रयोग चलाउनका लागि अनिवार्य रूपमा फेसबुक खाता भएको हुनु पर्नेछ।

इतिहास 
मार्च २००८ मा फेसबुकमा नयाँ तत्काल सन्देश सेवामञ्चको सफल परीक्षण पश्चात् उक्त सुविधालाई "फेसबुक च्याट" नामकरण गरिएको थियो जसलाई बिस्तारै प्रयोगकर्ताहरूका माझ अप्रिल २००८ मा जारी गरिएको थियो। फेसबुकले नोभेम्बर २०१० मा यसको तत्काल सन्देश मञ्चलाई पुन: सुधार गर्दै मार्च २०११ मा सन्देश सेवा बेलुगाको अधिग्रहण गरेको थियो। कम्पनीले मार्च, २०११ मा आफ्नो स्वतन्त्र आइओएस र एन्ड्रोइड मोबाइल अनुप्रयोगहरूको सुरूवात गरेको थियो। पछि अक्टोबर २०११ मा, फेसबुकले ब्ल्याकबेरी संस्करणको सुरूवात गरेको थियो। मार्च २०१४ मा कम्पनीले विन्डोज फोनका लागि पनि अनुप्रयोग जारी गरेको थियो तथापि, यसमा आवाज सन्देश र वार्ता शीर्षक जस्ता सुविधाहरूको अभाव रहेको थियो। अप्रिल २०१४ मा, फेसबुकले तत्काल सन्देश सुविधालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोगबाट हटाइने र उक्त सेवा प्रयोग गर्नका लाग प्रयोगकर्ताहरूले छुट्टै तत्काल सन्देश सेवा प्रदान गर्ने अनुप्रयोगलाई डाउनलोड गर्नुपर्ने घोषणा गरेको थियो। जुन २०१४ म, फेसबुकले डेभिड मार्कसलाई उप-प्रमुख बन्नका लागि निमन्त्रणा दिएको थियो। मे २०१८ मा उनले उक्त पद त्यागेका थिए।  आइओएस अनुप्रयोगको आइप्याड अनुकूलित संस्करण जुलाई २०१४ मा जारी गरिएको थियो। अप्रिल २०१५ मा, फेसबुकले मेसेन्जरको लागि वेबसाइटको सुरुवात गरेको थियो। एक टिजेन अनुप्रयोगलाई १३ जुलाई २०१५ मा जारी गरिएको थियो। फेसबुकले अप्रिल २०१६ मा मेसेन्जर विन्डोज १० को लागि सुरु गरेको थियो। अक्टोबर २०१६ मा, फेसबुकले, फेसबुक मेसेन्जर लाइटको जारी गरेको थियो।
 यो संस्करण मेसेन्जरको सानो संस्करण हो जसमा सुविधा कम छन्। अनुप्रयोग मुख्य रूपमा पुरानो एन्ड्रोइड फोन र उच्च गतिका इन्टरनेट व्यापक रूपमा उपलब्ध नभएका क्षेत्रहरूमा लक्षित छ। अप्रिल २०१७ मा, उक्त फेसबुक मेसेन्जर लाइटलाई १३२ भन्दा बढी देशहरूमा विस्तार गरिएको थियो। मे २०१७ मा, फेसबुकले एन्ड्रोइड र आइओएसमा मेसेन्जरको लागि बनावटलाई परिवर्तन गरेको थियो।

फेसबुकले नोभेम्बर २०११ मा सीमित बिटा परीक्षणमा विन्डोज ७ का लागि मेसेन्जर प्रोगामको घोषणा गरेको थियो। अर्को महिना, इजरायली ब्लग टेक आइआइटीले उक्त प्रोग्रामका लागि डाउनलोड सूत्रको चुहावट गरेको पछि फेसबुकले पुष्टि गरेको थियो र आधिकारिक रूपमा उक्त प्रोग्रामलाई जारी गरेको थियो। प्रोगाम अन्ततः मार्च २०१४ मा बन्द गरिएको थियो। फायरफक्स वेब ब्राउजर एड-अन डिसेम्बर २०१२ मा जारी गरिएको थियो, तर मार्च २०१४ मा यसलाई पनि बन्द गरिएको थियो।

डिसेम्बर २०१७ मा, फेसबुकले १३ वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरूको लागि नयाँ अनुप्रयोग मेसेन्जर किड्सको घोषणा गरेको थियो। अनुप्रयोगको मानक संस्करणको तुलनामा केही भिन्नताहरूको साथ यो प्रस्तुत भएको थियो। सन् २०१९ मा, फेसबुक मेसेन्जरले सन् २०११ देखि २०१९ सम्ममा यो दशकको दोस्रो सबैभन्दा डाउनलोड गरिएको मोबाइल अनुप्रयोग भएको घोषणा गरेको थियो।  डिसेम्बर २०१९, फेसबुक मेसेन्जरले प्रयोगकर्ताहरूलाई केवल मोबाइल नम्बरको प्रयोग गरी प्रवेशलाई समर्थन गर्न छोडेको थियो। प्रयोगकर्ताहरूलाई यस सेवा प्रयोग गर्नको लागि फेसबुक खातामा अनिवार्य रूपमा प्रवेश गरेको हुनु पर्दछ।

विशेषता 
निम्नलिखित फेसबुक मेसेन्जरमा समावेश सुविधाहरूको तालिका हो। भौगोलिक सेवा क्षेत्र र कुन उपकरणहरूमा तिनीहरू उपलब्ध छन् भन्ने बारेमा पनि यसले जानकारी दिन्छ:

मुद्रीकरण 

जनवरी २०१७ मा, फेसबुकले, फेसबुक मेसेन्जरको गृहमा विज्ञापनहरू देखाउन परीक्षण गरिरहेको घोषण गरेको थियो। त्यस समयमा, परीक्षण "अस्ट्रेलिया र थाइल्याण्डमा प्रयोगकर्ताहरूको सानो सङ्ख्या" मा मात्र सीमित रहेको थियो। जुलाईमा कम्पनीले उक्त विज्ञापनहरूलाई विश्वभरिका दर्शकहरूका माझ विस्तार गर्न लागेको घोषण गरेको थियो। फेसबुकले टेकक्रञ्चलाई विज्ञापन, गणना, पर्दाको आकार, र पिक्सेल घनत्व जस्ता कारकहरूमा निर्भर गर्ने बताएको थियो।

प्रतिक्रिया 
सन् २०१४ नोभेम्बरमा, इलेक्ट्रोनिक फ्रन्टियर फाउन्डेसनले यसको सुरक्षित सन्देश सेवाको सूचकपत्रमा फेसबुक मेसेन्जरलाई सूचीबद्ध गरेको थियो। यसले सूचकपत्रमा ७ मध्ये २ अङ्क प्राप्त गरेको थियो। यसले गतिशील सञ्चारमा अङ्कीय गुप्तिकरण र हालसालै गरिएको एक स्वतन्त्र सुरक्षा लेखा परीक्षा पार गरेका कारण अङ्क प्राप्त गरेको थियो। प्रदायकसँग पहुँच योग्य नभएका सञ्चार कुञ्जीहरूलाई गुप्तिकरण नगरेको, प्रयोगकर्ताहरूले सम्पर्कहरूको पहिचान गर्न नसकेको, विगतका सन्देशहरू सुरक्षित नभएको लगायतका कारणबाट यसले अरू अङ्कहरू गुमाउन पुगेको थियो। यदि अङ्कीय गुप्तिकरण गरिएका कुञ्जीहरू चोरी भए भने, स्रोत अङ्क स्वतन्त्र समीक्षाको लागि खुला नरहने, र सुरक्षा बनावट राम्रोसँग दस्तावेजीकरण नगरिने लगायतका समस्यहरू यसमा रहेका थिए।

फेसबुकले यसको सहयोग केन्द्रमा राखेको भनाईका अनुसार, फेसबुक मेसेन्जर अनुप्रयोगबाट निर्गमन गर्ने कुनै तरिका रहेको छैन। यसको सट्टामा, प्रयोगकर्ताहरूले "निष्क्रिय देखाउने", "खाता परिवर्तन गर्ने", र "सूचना बन्द गर्ने" लगायतका विभिन्न उपलब्ध स्थितिहरूका बीच छनौट गर्न सक्दछन्।

प्रयोगकर्ताहरूको सङ्ख्यामा वृद्धि 
मुख्य फेसबुक अनुप्रयोगबाट छुट्टिए लगत्तै, अप्रिल २०१५ मा, फेसबुक मेसेन्जरमा ६० करोड प्रयोगकर्ताहरू रहेका थिए। यो सङ्ख्या जून २०१६ मा भारी मात्राले वृद्धि भई ९० करोड, जुलाई २०१६ मा १ अर्ब, तथा अप्रिल २०१७ सम्ममा १.२ अर्ब पुगेको छ।

गुप्तिकरण/निगरानीमा सरकारको प्रयास 
सन् २०१८ को सुरुमा, अमेरिकी न्याय विभागले अदालतलाई तेस्रो पक्षहरूद्वारा निगरानी सक्षम पार्न फेसबुक मार्फत यसको मेसेन्जर अनुप्रयोगलाई परिमार्जन गर्न बाध्य पार्ने प्रयासका साथ अदालतमा पुगेको थियो। अदालतले न्याय विभागविरूद्ध फैसला गर्दै मुद्दा बन्द गरिदिएको थियो। प्रयोगकर्ताहरूलाई गुप्तिकरण / निगरानी बहसको बारेमा जानकारी दिने अभिप्रायले, १ नोभेम्बर २०१८ मा, अमेरिकी नागरिक स्वतन्त्र सङ्घ र इलेक्ट्रोनिक फ्रन्टियर फाउन्डेसनले मुद्दा बन्द नभएको भन्दै पुन: मुद्दा दायर गरेको थियो।

आलोचनाहरू 

अनुप्रयोगमा उपलब्ध अनुमतिहरूले यसका केही प्रयोगकर्ताहरूलाई चिन्तित बनाएको तथ्यहरू सार्वजनिक भएको थियो। वास्तवमा, फेसबुक मेसेन्जरको कार्यक्षमता धेरै भएको र प्रयोगकर्ताको फेसबुक खातासँग जोडिएका कारण यसले व्यक्तिगत सूचनाहरू निगरानी गरिरहेको तथ्याङ्कहरू सार्वजनिक भएका थिए।

क्याम्ब्रिज विश्लेषण काण्डमा, फेसबुकले सञ्चालनमा ल्याएको यन्त्रमानवहरूले प्रयोगकर्ताहरूको निजी सन्देशहरूका सामग्रीलाई  निगरानी र गलत प्रयोग गरेको स्वीकार गरेको थियो।

सन् २०१८ मा, फेसबुकले मेसेन्जरमा आफ्नो अनुप्रयोगको लागि नयाँ वनाबट ल्याएको थियो जसलाई केही प्रयोगकर्ताहरूद्वारा आलोचित गरिएको थियो।

सन्दर्भ सामग्रीहरू

बाह्य कडीहरू 

 
 

सामाजिक सञ्जाल सेवाहरू
विन्डोज फोन सफ्टवेयर
फेसबुक सफ्टवेयर
आइओएस सफ्टवेयर