ज्योतिर्लिङ्ग
हिन्दू धर्ममा पुराणहरूका अनुसार शिवजी जहां-जहां स्वयं प्रकट भए उक्त बाह्र स्थानमा अवस्थित शिवलिंगलाई ज्योतिर्लिङ्गको रूपमा पूजा गरिन्छ । नेपाली बृहत् शब्दकोशमा ज्योतिर्लिङ्गलाई सत्ययुगमा धपधपी बल्थे भनी विश्वास गरिएका शिवजीका बाह्र लिङ्ग भनेर लेखिएको छ ।

सौराष्ट्र प्रदेशमा, श्रीसोमनाथ,
श्रीशैलमा श्रीमल्लिकार्जुन,
उज्जयिनी (उज्जैन)मा श्रीमहाकाल,
ॐकारेश्वर अथवा अमलेश्वर ,
परलीमा वैद्यनाथ,
डाकिनी नामक स्थानमा श्रीभीमशङ्कर,
सेतुबंधमा श्री रामेश्वर,
दारुकावनमा श्रीनागेश्वर,
वाराणसी (काशी)मा श्री विश्वनाथ,
गौतमी (गोदावरी)को तटमा श्री त्र्यम्बकेश्वर,
हिमालय केदारखंडमा श्रीकेदारनाथ
शिवालयमा श्रीघुश्मेश्वर।

हिन्दू मान्यता अनुसार जुन मानिस प्रतिदिन बिहान तथा साँझको समयमा यी बाह्र ज्योतिर्लिङ्गहरूको नाम लिन्छ, उसको सात जन्मको पाप यी लिंगहरूको स्मरण मात्रले पनि मेटिन्छ् ।

स्थलहरू
१२ ज्योतिर्लिङ्गको नाम शिव पुराण अनुसार (शतरुद्र संहिता,अध्याय ४२/२-४)।

बाह् ज्योतिर्लिङ्ग र बाह्र राशिबीचको सम्बन्ध 

मेष सोमनाथ, वृष श्रीशैल, मिथुन महाकाल, कर्क अमलेश्वर, सिंह वैद्यनाथ, कन्या भीमशंकर, तुला रामेश, वृश्चिक नागेश, धनु विश्वेशं, मकर त्र्यम्बकं, कुम्भ केदार तथा मीन घृष्णेशं

सन्दर्भ सामग्रीहरू

हिन्दु तीर्थस्थलहरू