उमादेवी वादी
उमादेवी वादी (, जन्म १९६५) नेपालको सुदूरपश्चिम प्रदेशकी एक प्रान्तीय सभा सदस्य हुन्, उनी २०१७ मा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी मानवअधिकारकर्मी र वादी आन्दोलनकी नेतृ हुन्, जसले छुवाछुत र वेश्यावृत्तिको अन्त्य, भूमि स्वामित्व र नागरिकतालगायत आफ्नो समुदायको अधिकारको मान्यताका लागि सक्रिय रूपमा आन्दोलन गर्दै आएकी छिन्।

बाल्यकाल 
उमादेवी वादीको जन्म सन् १९६५ मा नेपालको सल्यान जिल्लाको थापागाउँमा भएको थियो। सानै उमेरदेखि उनले वेश्याको रूपमा जीवन सुरु गरेकी थिइन्, त्यो समयमा वादी जातका महिलाहरूका लागि उपलब्ध भएको एक मात्र पेशा थियो। २१ वर्षको उमेरमा, उनले ब्राह्मण जातका प्रेम भट्टसँग विवाह गरेकी थिइन्। वादी जातिलाई नेपालमा सबैभन्दा तल्लो जातको मानिने र छुवाछुतको रूपमा लिइने भएकाले उनीहरूको अन्तरजातीय विवाहले त्यतिखेर एउटा काण्ड सिर्जना गर्‍यो। वादीका आफ्नै सन्तान छैनन्, तर बहिनीका दुई छोरालाई हुर्काएकी छिन्।

सक्रियता 
उमादेवी बादीले आफ्नो जातका महिलाहरूप्रति समाजको अपेक्षा पूरा गर्न अस्वीकार गरिन् र आफ्नो समुदायलाई उनीहरूको भविष्यका लागि राम्रो अवसरहरू प्रदान गर्न काम गर्न वेश्याको रूपमा जीवन बिताइन्। ४० वर्षको उमेरमा एक्सन एडको सहयोगमा स्थानीय संस्था सामुदायिक सहयोग समूहको प्रमुख भइन् र पश्चिम नेपालको टीकापुरमा भाडाको जग्गामा वादी जातका २५ जना केटाकेटीका लागि होस्टेल स्थापना गरिन्। बालबालिकालाई त्यहाँ बसोबास गरी स्थानीय विद्यालयमा पठाइने र साक्षरता र सङ्ख्यात्मक सीपका आधारमा विद्यालयपछि थप सहयोग दिइन्छ। यस परियोजनाको सफलताले हाल निर्माणाधीन एउटा ठुलो परियोजनाको नेतृत्व गरेको छ जसले भविष्यमा १०० भन्दा बढी बालबालिकालाई होस्ट गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

छात्रावास स्थापना गरेको दुई वर्षपछि सन् २००७ मा उमादेवी बादी वादी समुदायको हकअधिकारको माग गर्दै आन्दोलन गर्ने आन्दोलनकी नेतृ भइन्। यसलाई ४८ दिने वादी आन्दोलन भनिन्छ। त्यस अवधिमा उमादेवी बादीले २३ जिल्लाका करिब ५०० वादी कार्यकर्तालाई आ–आफ्नो गाउँबाट काठमाडौँको सिंहदरबारसम्म पुर्याएकी थिइन्। त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूले प्रधानमन्त्री कार्यालय र पशुपतिनाथ मन्दिर बाहिर शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गरेका थिएँ। उनीहरूको माग सरकारले वादी समुदायको जीवनस्तरमा सुधार गर्न सर्वोच्च अदालतको २००५ को आदेशलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने २६ बुँदे सूचीसहित कार्यान्वयन गर्न माग गरेको थियो। जसमा वेश्यावृत्ति र छुवाछुतको अन्त्य, घुमन्ते समुदायका लागि स्थायी आश्रय, उनीहरूको जन्म दर्ता र आफ्ना सन्तानको लागि आमाको नाममा नागरिकता समावेश थियो। उनीहरूको माग सुनुवाइ हुन नसकेपछि उमादेवी बादीले आधा कपडा फुकालेर सरकारको सिटको गेटमा झुण्डिएर नाराबाजी गर्दै आन्दोलनलाई उग्र बनाइन्। विरोधमा अन्य महिलाहरूले उनको उदाहरण पछ्याए। यो व्यवहारले मिडियाको ध्यान खिच्यो र सरकारलाई कारबाही गर्न बाध्य पार्दै यो मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रिय कभरेज दिइयो। १० सेप्टेम्बर २००७ मा, सरकार उमादेवी वादीसँग भेट्न र वादी समुदायका लागि सार्वजनिक आवास कार्यक्रम शुरू गर्ने दिशामा काम गर्ने सहमत भयो।

उनको सक्रियताको मान्यतामा, उनी २०१८ मा बीबीसीको १०० महिला मध्ये एकको रूपमा सूचीबद्ध भएकी थिइन्।

२०१७ को चुनाव 
२०१७ मा, उमादेवी वादी सुदुपस्चिम प्रदेश बाट राष्ट्रिय सभा सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन्। उनी वादी समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने पहिलो निर्वाचित पदाधिकारी बनिन्। उमादेवी वादीले वादी समुदायको जीवनस्तर, शिक्षा र अवसरमा सुधारका लागि नेपाल सरकारको प्रयासमा सन् २००७ देखि सुस्तता आएको भन्दै उमादेवी बादीले पदभार ग्रहण गरिन्। उमादेवी वादीले सरकारभित्रैबाट काम गरेर ती परिवर्तनलाई तीव्रता दिने आशा राखेको बताइन्।

सन्दर्भ सामग्रीहरू 

सुदूरपश्चिम प्रदेश सभाका सदस्यहरू
जीवित मानिसहरू
सन् १९६५ मा जन्म