Gröttste gemeensame Deler
De gröttste gemeensame Deler is en wichtigen Begreep ut de Tallentheorie. För twee hele Tallen a un b, de nich beide liek to de 0 ween dörvt, gifft dat jümmers en gröttsten gemeensamen Deler. Dat is de gröttste natürliche Tall, de sowohl a as ok b deelt, ahn dat 'n Rest blifft.

De gröttste gemeensame Deler vun a un b warrt as  schreven. To'n Bispeel is ,  un
.

Twee Tallen warrt relativ prim nöömt, wenn jümehr gröttste gemeensame Deler de 1 is. To'n Bispeel sünd 9 un 28 relativ prim.

In de ingelsche Literatur warrt de ggD as gcd schreven (för greatest common divisor).

De gröttste gemeensame Deler helpt bi dat Bröökreken, üm den Bröök to körten:

Hier hebbt wi de 14 körtt, dat is de gröttste gemeensame Deler vun 42 un 56.

Utreken vun den ggD

Utreken över de Primfaktoren 

De ggD un ok dat lgV (dat lüttste gemeensame Veelfache) laat sik över de Primfaktoren vun a un b utreken. Een Bispeel:

 
 

För den  nehmt wi de lüttsten Exponenten vun de Basen:

 

För dat  nehmt wi de gröttsten Exponenten vun de Basen:

Utreken över den euklidschen Algorithmus 

Dat Faktoriseren vun groten Tallen (dat is dat Rutfinnen vun jümehr Primfaktoren) is swoor. Denn is dat eenfacher, den  mit den euklidschen Algorithmus uttoreken, de op den greekschen Mathematiker Euklid (300 v. Chr.) trüchgeiht.

de ggD vun mehr as twee Tallen 

De  lett sik ok vun mehr as twee helen Tallen utreken, wieldat de Operatschoon assoziativ is:

Egenschoppen 

För alle helen Tallen a, b gellt:
  Kommutativgesetz
 
 
 
 
 
 

Wenn bavento m en natürliche Tall is, denn gellt:
  Distributivgesetz
 

Wenn m en gemeensame Deler vun a un b is, denn gellt:
 

Mathematik