Katalin Karikó
Katalin Karikó (* 17. Januar 1955 in Szolnok) is en ungarsch-US-amerikaansch Biochemikerin. De Swoorpunkt vun hör Forschung liggt up de  RNA-vermittelten Immunaktivierung. Gemeensam mit den amerikaanschen  Immunoloog Drew Weissman hett se de Mögelkeit opdeckt, dör Nukleosid-Modifikatschoon de Immunogenität vun RNA to ünnerdrücken. Disse Technologie hett den therapeutischen Gebruuk vun mRNA mögelk maakt un bill de Grundlaag för de Entwicklung mRNA-footend COVID-19-Impstoffe (RNA-Impstoff). An‘n 2. Oktober 2023 wurrn hör un Weissman de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.

Leven 
Katalin Karikó wurr as Dochter vun en Bookhollersche un en Slachter boren. Nahdem se dat Gymnasium in Kisújszállás afslooten harr, fung se 1973 en Biologiestudium an de Universität Szeged an, dat se 1978 afsluuten dee. An de sülvige Universität kreeg se 1982 en Doktertitel in Biochemie. All wiels hör Tiet in Szeged hett se an de Synthetiseeren vun RNA arbeit.

Se hett hör Postdoc-Forschung an dat Institut för Biochemie vun dat Biologische Forschungszentrums vun de Ungarsche Akademie vun de Wetenschapen wieder führt. 1978 wurr se as Informantin vun de ungarsch Geheimpolizei rekruteert, woto se nah eegen Angaven aber erpresst wurr, indem hör Utwirken up hör Karriere oder Repressalien gegen hör Vader androht wurrn. Se harr aber nie nich en Bericht för den Staatssekerheitsdeenst verfaat. 1985 verlor hör Labor sien Finanzeeren un Karikó hett Ungarn mit hör Mann un hör tweejohrig Dochter in Richt USA verlaaten.Bi de Inwannern in de USA hemm se 900 Pfund in en Teddyboor insmuggelt, Geld, dat se dör den Verkoop vun hör Auto un den Koop vun britischen Pund up den Swaartmarkt kreegen harrn.

Se hett denn en Inladen an de Temple University in Philadelphia annommen, wo se dree Johr lang arbeit hett, ansluutend wessel se an de University of Health Science, Bethesda, bevör se af 1989 an de Medizinischen Fakultät vun de  University of Pennsylvania arbeiten dee. 1998 hett se den Immunologen Drew Weissman, Perfesser an de University of Pennsylvania, drapen, mit den se dornah an de Entwicklung vun Medikamenten up mRNA-Basis forschen dee. Gemeensam hemm de beid en Ünnernehmen grünnd, dat Karikó as Geschäftsführerin leiten dee. En konkrete Medikamentenentwicklung is scheefgahn, dat vun de beid erlangte Patent up de Technologie wurr vun de Universität verköfft. De Stäe vun Karikó as Assistant Professor wurr vun de Universität nich verlängert, se wurr up en befrist Postdoc-Stäe torüchstuuft.

Se bleev aber liekers de RNA-Forschung trüe. Se hett dat sluutend schafft, de viralen RNA-Moleküle so to modifizeeren, dat se in de minschlich Zellen nich mehr vun de Immunafwehr verneelt wurrn. De Ergevnisse hett Karikó gemeensam mit Weissman apenlich maakt. Derrick Rossi vun de Harvard University hett de Technologie upgreepen un wieder entwickelt. 2010 hett Rossi mit Kollegen de Firma Moderna grünnd. In Düütschland wurrn de Grünner vun Biontech, Uğur Şahin un Özlem Türeci, up Karikó upmarksom, un hemm hör en Stäe anboden. Siet 2013 weer Karikó Senior Vice President bi Biontech, en Positschoo, de se Enn’n September 2022 upgeven hett. Sietdem is se Perfessersche an de Universität Szeged. Parallel dorto is Karikó Adjunct Associate Professor of Neurosurgery an de University of Pennsylvania.

Katalin Karikó is verheiraadt mit den Ingenieur Béla Francia. Hör Dochter Susan Francia is tweefack Olympiasiegerin un weer mehrfack Weltmeestersche in’n Rudern.

Forschung 
Karikó hett in langjohrig Arbeit to de Entwicklung vun de mRNA-Technologien bidragen, de de Grundlaag för Impstoffe gegen COVID-19 un för Medikamente gegen Krebs, Slaganfälle oder Mukoviszidose billen. Kariko un Kollegen hemm de Methood vun de Transfektschoon bruukt un hemm de  empfindlichen mRNA-Moleküle in Liposomen packt. Sükse winzigen Nanopartikel kann man Deerten un Minschen injizeeren, ahn en gefährliche Immunreaktschoon uttolösen.

De entscheeden Dörbröök gelung dör den Ersatz vun de oorsprünglichen Uridin-Moleküle in den mRNAs dör Pseudouridin, wodör Nukleosid-modifizeerte mRNA entsteiht. So wurrn in den Impten mehr Proteine (as Antigene) billd. Mittels de impt mRNA sull de behannelt Minsch dat entspreekend Protein as Antigen to de eegen Immuniseeren bispeelswies gegen SARS-CoV-2 herstellen. De Översetten vun de mRNA in en Protein wurrd as Translatischon betekent. De Translatschoon leet sück düchtig stiegern, indem de mRNA vörn en verbetert 5′-Cap-Struktur un achtern, an dat 3'-Enn‘n, en besünners lang poly-A-Sequenz kreeg. Deraart in vitro transkribeert mRNAs billen en nee Klass vun Medikamenten, de de Rull in de Gentherapie spelen kunnen, de inst de DNA todocht weer.

In Budapest gifft dat siet 2021 en Wandbild to hör Ehren, ebenso in Valencia.

2023 wurr hör gemeensam mit Drew Weissman de Nobelpreis för Physiologie oder Medizin todeel. Ehrt wurrn se för hör Opdecken to Nukleosidbasenmodifikatschonen, de de Entwicklung vun wirksam mRNA-Impstoffe gegen COVID-19 mögelk maaken..

Ehrungen un Utteknungen 
 2009: Ehrenbörgerin vun Kisújszállás
 2020: (Hungarian) Public Media Person of the Year Award
 2020: Liddmaat vun de Academia Europaea
 2021: Ehrenbörgerin vun Csongrád-Csanád
 2021: Ehrenbörgerin vun Szeged
 2021: Rosenstiel Award mit Drew Weissman
 2021: Ehrendokterwürde vun de  Universität Szeged
 2021: Széchenyi-Pries
 2021: Wilhelm-Exner-Medaille
 2021: Building the Foundation Award
 2021: Prinzessin-von-Asturien-Pries in de Kategorie „Wissenschaftliche Forschung“
 2021: Reichstein-Medaille vun de Swiezer Akademie vun de Pharmazeutischen Wetenschapen
 2021: Great Immigrant Award
 2021: Louisa-Gross-Horwitz-Pries
 2021: Albany Medical Center Prize
 2021: Theodor-Boveri-Vorlesung 2021
 2021: Semmelweis-Pries
 2021: Keio Medical Science Prize
 2021: Lasker~DeBakey Clinical Medical Research Award
 2021: Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research
 2021: Grande médaille de l’Académie des sciences
 2021: Glamour Woman of the Year
 2021: The New York Academy of Medicine Annual Award
 2021: William B. Coley Award
 2021: Prince Mahidol Award
 2021: Düütsch Tokunftspries
 2021: De Asteroid (166028) Karikókatalin wurrd nah hör nömmt
 2021: Bolyai-Pries
 2021: Time Heroes of the Year (neben Drew Weissman, Kizzmekia Corbett un Barney Graham)
 2021: Golden Plate Award
 2021: BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award in Biomedizin
 2021: Meyenburg-Pries
 2021: 100 People Transforming Business
 2021: Golden Goose Award
 2021: Fellowship vun de American Association for the Advancement of Science
 2021: BIAL Award för Biomedizin mit Co-Autoren
 2021: Bill Foege Global Health Award
 2021: Debrecen-Pries för Molekularmedizin
 2021: Time100 Times Magazine 100 Most Influential People of the Year
 2021: Prima Pries
 2021: Forbes’ 50 over 50
 2021: Ehrendokterwürde vun de Duke University
 2021: Liddmaat vun de Académie des sciences de l’Institut de France
 2021: Hawking Fellow vun de Cambridge Union Society
 2021: Ehrendokterwürde vun de Università Humanitas di Milano
 2021: Harvey-Pries
 2022: Breakthrough Prize in Life Sciences
 2022: Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries
 2022: Pearl Meister Greengard Prize
 2022: UNESCO-L’Oréal-Pries
 2022: Louis-Jeantet-Pries
 2022: Benjamin Franklin Medal
 2022: Helmholtz-Medaille
 2022: VinFuture Gran Prize
 2022: Science for the Future Solvay Prize
 2022: Jessie Stevenson Kovalenko Medal
 2022: Japan-Pries
 2022: Werner-von-Siemens-Ring
 2022: Ehrendokterwürde vun de Freien Universität Brüssel (ULB)
 2022: IVI – SK bioscience Park MahnHoon Award
 2022: Canada Gairdner International Award
 2022: Novo Nordisk Prize
 2022: Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences
 2022: Ross Prize vun de Feinstein Institutes
 2022: Ehrenliddmaat vun de Ungarsch Akademie vun de Wetenschapen
 2022: Vilcek Prize for Excellence
 2022: Warren Alpert Foundation Prize
 2022: Tang Prize för biopharmazeutische Forschung
 2022: Europääsch Utfinnerpries (Lebenswerk)
 2022: Düütsch Immunologie-Pries
 2022: Upnahm as Liddmaat vun de Sektschoon Humangenetik und Molekulare Medizin in de Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina
 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Genf
 2022: Liddmaat vun de National Academy of Medicine
 2022: Harold Berger Award
 2022: Beacon Award der University of Pennsylvania
 2022: Peter Speiser Award vun dat Paul Scherrer Institut
 2022: Stanford University Lifetime Achievement Award
 2022: Ehrendokterwürde vun de Eötvös-Loránd-Universität
 2022: Ehrendokterwürde vun de Radboud-Universität Nijmegen
 2022: Ehrendokterwürde vun de Rockefeller University
 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Tel Aviv
 2022: Ehrendokterwürde vun de Yale University
 2022: Emilia Chiancone Medaille der Accademia Nazionale delle Scienze
 2023: Upnahm in de National Inventors Hall of Fame
 2023: Ehrendokterwürde vun dat University College Cork
 2023: Dawson Prize in Genetics des Trinity College Dublin
 2023: Cameron Prize University of Edinburgh
 2023: Ehrendokterwürde vun de Harvard University
 2023: Ehrendokterwürde vun de Brandeis University
 2023: Liddmaat vun de European Molecular Biology Organization
 2023: Ehrendokterwürde vun de Chinesische Universität Hongkong
 2023: Nobelpries för Physiologie oder Medizin
 2024: Paul-Karrer-Vorlesung un -Medaille

Schriften (Utwahl) 
 Anderson B.R., Muramatsu H., Nallagatla S.R., Bevilacqua P.C., Sansing L.H., Weissman D., Karikó K. Incorporation of pseudouridine into mRNA enhances translation by diminishing PKR activation. In: Nucleic Acids Research. Band 38, Utgaav 17, September 2010, S. 5884–5892.
 Karikó K., Muramatsu H., Welsh F.A., Ludwig J., Kato H., Akira S., Weissman D. Incorporation of pseudouridine into mRNA yields superior nonimmunogenic vector with increased translational capacity and biological stability In: Molecular Therapy: The Journal of the American Society of Gene Therapy. Band 16, Utgaav 11, November 2008, S. 1833–1840.
 Karikó K., Buckstein M., Ni H., Weissman D. Suppression of RNA recognition by Toll-like receptors: the impact of nucleoside modification and the evolutionary origin of RNA. In: Immunity. Band 23, Utgaav 2, August 2005, S. 165–175.
 Karikó K., Weissman D., Welsh F.A. Inhibition of toll-like receptor and cytokine signaling--a unifying theme in ischemic tolerance. In: Journal of Cerebral Blood Flow and Metabolism. Band 24, Utgaav 11, November 2004, S. 1288–1304.
 Karikó K., Ni H., Capodici J., Lamphier M., Weissman D. mRNA is an endogenous ligand for Toll-like receptor 3. In: The Journal of Biological Chemistry. Band 279, Ausgabe 13, März 2004, S. 12542–12550

Literatur 
 Ralf Heidenreich: „Wer nichts zu verlieren hat, wird furchtlos“ – Forscherin Katalin Karikó wurde ausgelacht und verstoßen – legte aber die Basis für den Biontech-Impfstoff / „Du musst an dich glauben“ Interview in der Allgemeine Zeitung (Mainz) vom 11. März 2021, S. 3
 Lisa Nienhaus: „Wenn man nichts hat, gibt einem das die Freiheit, furchtlos zu sein.“ Die Ungarin Katalin Karikó wurde in ihrem Job belächelt, behindert und mehrmals entlassen. Doch ihre Forschung machte die ersten in Europa und den USA zugelassenen Corona-Impfstoffe möglich. In: ZEITMagazin. Nr. 9, 25. Februar 2021, S. 20–25 (online u.d.T. Ihre Idee rettet Millionen Menschen. In: zeit.de [Artikelanfang frei abrufbar]).

Weblinks 
 

 Katalin Karikó – Virtuelle Ausstellung – Universität Szeged, Klebelsberg Bibliothek: Leben und Forschungs-Karriere

Enkeld Nahwiesen  

Fru
Börger von Ungarn
Börger von de USA
Boren 1955
Biochemiker
Ünnernehmer
Nobelpriesdräger (Medizin)