Christiane Nüsslein-Volhard
Christiane Nüsslein-Volhard (* 20. Oktober 1942 in Heyrothsberge bi Meideborg) is ein düütsch Biologin un Biochemikerin. Se befaat sück mit  Genforschung un Entwicklungsbiologie an dat Max-Planck-Institut für Biologie Tübingen un leit en Emeritus-Forschungsgrupp mit den Titel Color pattern formation. Se kreeg 1995 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin för hör Forschungen över de genetische Kontrolle vun de fröh  Embryonalentwicklung. In Fackwarken wurrd hör Naam deelwies mit CNV afkört.

Leven 

Christiane Volhard wurr an’n 20. Oktober 1942 in Heyrothsberge bi Meideborg as tweet vun fief Kinner boren. Hör Vader Rolf Volhard weer Architekt, hör Moder Brigitte Haas Kindergordenkraft. De Chemiker Jacob Volhard weer he Oorgrootvader. Hör Jöögd hett se in dat Huus vun hör Grootvader, den Hart- un Nierenspezialisten Franz Volhard, dicht bi Frankfort an’n Main, wo hör Familie nah den Krieg Toflucht söcht harr. Se hett sück all fröh för Planten un Deerten interesseert un wuss all mit 12 Johren, dat se Biologin wurrn wull. Beinfloot vun Konrad Lorenz un anner Verhollensforscher hett se to de Abiturfier en Referat över de Sprache bei Tieren hollen.

Nah dat Abitur an de Schillerschool in Frankfort an’n Main fung se 1962 an, Biologie an de Johann-Wolfgang-Goethe-Universität Frankfort an’n Main to studeeren. 1964 wessel se to dat Biochemiestudium an de Eberhard Karls Universität Tübingen. Van 1967 bit 1977 weer se mit den Physiker Volker Nüsslein verheiraadt. De kinnerlos Ehe wurr 1977 schett. De Ex-Ehemann hett later de Naam vun sien tweet Fru annommen un wurr Fackhoochschoolperfesser. Christiane Nüsslein-Volhard kreeg hör Diplom in Biochemie in Tübingen 1968 un weer van 1969 an wetenschaplich Mitarbeiterin aan dat dormalig Tübinger Max-Planck-Institut für Virusforschung. De Promotschoon to’n Doktor vun de Naturwetenschapen weer an de Universität Tübingen (1973) in dat Fack  Genetik. Hör wesentlichen Ergevnisse wurrn bi dat RNA-Polymerase-Meeting in Cold Spring Harbor vörstellt. To de Personalpolitik vun dit Wark hett se in en Interview seggt: „Dabei hatte ich fast alle Experimente gemacht und den Aufsatz auch noch geschrieben. Mein Doktorvater meinte, mein Kommilitone solle vorn stehen, der habe Frau und Kind, der brauche seine Karriere.“

As Postdoc hett se mit en Forschungsstipendium 1975/1976 an dat Laboratorium vun Walter Jakob Gehring in dat Biozentrum Basel arbeit, wo se hör Forschung to de biologische Gestaltbildung anfung. 1977 weer se as Stipendiatin vun de Deutschen Forschungsgemeinschaft (DFG) an dat Laboratorium vun den Insektenembryologen Klaus Sander an de Universität Freiburg im Breisgau.

Van 1978 bit 1980 hett se as Forschungsgruppenleiterin an dat nee upbaut Europäischen Molekularbiologischen Laboratorium (EMBL) in Heidelbarg arbeit. Dor hett se mit Eric Frank Wieschaus tosommen arbeit, mit den den se later den Nobelpries kreeg. Dornah hett se en Nahwussgrupp an dat Friedrich-Miescher-Laboratoriumvun de Max-Planck-Gesellschaft in Tübingen (1981–1984) leit un 1985 wurr se sluutend Direktorin un Wetenschaplich Liddmaat an dat Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie in Tübingen. Een Johr later, 1986, kreeg se den Gottfried Wilhelm Leibniz-Pries vun de Deutsche Forschungsgemeinschaft, de hööchste Utteeknung in de düütsch Forschung. Dornah folgten Gast-Lehrupdrääg an de Harvard Medical Schoolvun de Harvard University (1988, 1991), de Yale University (1989), de Rockefeller University in New York (1991) un de Indiana University (1994). An de Tübinger Universität hett se siet 1991 en Honorarprofessur inne.

Nüsslein-Volhard kreeg 1995 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin tosommen mit Eric Frank Wieschaus un Edward Bok Lewis för hör Forschungen över de genetisch Stüern vun de Embryonalentwicklung. Se un Eric Wieschaus hemm Gene, de in dat Ei vun de Daufleeg (Drosophila melanogaster) de Anlaag vun den Körperplaan un de Segmente stüern, identifizeert un systematiseert. Se hemm de Gradiententheorie entwickelt, de dorstellt, wu dör Stoffgradienten in de Eizell un den Embryo de Genexpression stüert wurrd, un wies Parallelen in de Embryonalentwicklung tüschen Insekten un Wirbeldeerten up. Nah den Insekten wurr later de Zebrabärbling (Danio rerio) as eerst Wirbeldeert to den Hööftgegenstand vun de entwicklungsbiologischen Arbeiten vun Nüsslein-Volhard.

1998 hett se tosommen mit den langjohrigen Manager vun de Bayer AG, Peter Stadler, un den Kölner Genetiker Klaus Rajewsky dat Biotechnologie-Ünnernehmen Artemis Pharmaceuticals GmbH grünnd. Dat weer spezialiseert up de Entwicklung vun gentechnisch herstellt Medikamenten un streev middellfristig den Börsengang an. Dör de tüschentietlich vörnommen Fusion mit Exelixis in dat Johr 2001 un later mit Taconic Farms in dat Johr 2008 wurr Artemis Deel vun Taconic Farms, Inc.

Nüsslein-Volhard weer van 2001 bit 2007 Liddmaat in’n Natschonalen Ethikraat. Van 2013 bit Juni 2021 weer se Kanzlerin vun den Orden Pour le Mérite vun de Bundsrepublik Düütschland. 

2004 hett se de Christiane Nüsslein-Volhard-Stiftung (Eegenschrievwies: CNV-Stiftung) grünnd, de begabt jung Wetenschaplerinnen dör lütt un eng faat finanzielle Toschüsse de Kinnerbetüen oder den Koop vun Huushollensreedschapp lichter maken sall.

Hör Neffe is de 2021 mit den Nobelpries för Chemie uttekent Chemiker Benjamin List. Se leevt in den Tübinger Stadtdeel Bebenhausen.

Forschung 
De Forschungen vun Christiane Nüsslein-Volhard befaaten sück mit dat Billen vun Formen un Gestalten bi de Entwicklung vun Deerten. An de Daufleeg Drosophila hett se tallriek Gene opdeckt un beschreeven, de de Entwicklung stüern un entscheeden Funktschonen bi de Gestaltbildung in‘n Embryo hemm. In molekularen Studien wurrn de Funktschonen vun eenige vun disse Gene in’n  Organismus upkloort. Dorbi wurrn nee gestaltbilend Mechanismen nahwiest, as Gradienten, bi denen Morphogene as entscheeden Faktoren de Positschoon in‘t Ei bestimmen. Verglieken tüschen verscheeden Organismen insluutend de Minschen hemm en hooch Grad vun de Verwandschap vun hör Gene ergeven. Dat ünnerstriekt de Bedüüden vun de Grundlagenforschung an Modellorganismen as Drosophila för dat Verständnis vun Aspekten vun de minschlich Biologie un Medizin.

Siet mehreren Johren arbeit de Grupp vun Nüsslein-Volhard ok an den Zebrabärbling (Danio rerio), de en hervörragend nee Modellsystem för de Ünnersöken vun de Gestaltbildung bi Wirbeldeerten dorstellt. 

En Teel vun disse Forschung is dat, Gene to finnen, de bi de Variatschoon vun de Formen wiels de Evolutschoon en Rull spelen. Dat gifft mehr as 140 Originalpublikatschonen in wetenschaplich Tietschriften.

Ehrungen un Liddmaatschapen 
 1986: Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries vun de Deutsche Forschungsgemeinschaft
 1986: Franz-Vogt-Pries vun de Universität Gießen
 1988: Brooks Lecturer, Harvard Medical School, USA
 1988: Carus-Medaille vun de Düütsch Akademie vun de Wetenschapen Leopoldina, Halle
 1988: Carus-Pries vun de Stadt Schweinfort
 1988: Silliman Lecturer, Yale University, USA
 1989: Grünnensliddmaat vun de de Academia Europaea
 1989: Korrespondeerend Liddmaat vun de Heidelbarger Akademie vun de Wetenschapen
 1990: Rosenstiel Medal, Brandeis University, USA
 1990: Sc.D., Yale University, USA
 1990: Mattia Award, Roche Institute, New Jersey, USA
 1990: Korrespondeerend Liddmaat vun de Noordrhien-Westfäälsch Akademie vun de Wetenschapen un de Künste
 1990: Liddmaat vun de Royal Society London
 1990: Liddmaat vun de National Academy of Sciences Washington
 1991: Liddmaat vun de Leopoldina
 1991: Albert Lasker Award for Basic Medical Research
 1991: Ehrendokterwürde vun de Universität Utrecht
 1991: Ehrendokterwürde vun de Princeton University
 1991: Keith R. Porter Lecture
 1991: Dunham Lecturer, Harvard Medical School, USA
 1991: Harvey Lecturer, Rockefeller University, USA
 1991: Ehrendokterwürde vun de Eberhard-Karls-Universität Tübingen
 1992: Otto-Warburg-Medaille
 1992: Alfred P. Sloan, Jr. Prize, Louisa-Gross-Horwitz-Pries
 1992: Prix Louis Jeantet de Médicine, Genf, Swiez
 1992: Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences
 1992: Mendel Medal vun de Genetics Society
 1993: Ehrendokterwürde vun de Albert-Ludwigs-Universität Freiburg
 1993: Ehrendokterwürde vun de Harvard University
 1993: Sir Hans Krebs Medal vun de Federation of European Biochemical Societies (FEBS)
 1993: Theodor-Boveri-Pries vun de Sellschopp för Physico-Medica vun de Universität Würzburg
 1993: Ernst Schering Pries, Berlin
 1993: Bertner Award, Anderson Cancer Research Center, Houston, USA
 1994: Bundesverdeenstkrüüz
 1995: Nobelpries för Physiologie oder Medizin
 1995: Liddmaat vun de American Philosophical Society
 1996: Verdeenstmedaille vun dat Land Baden-Württemberg
 1996: Goetheplakette vun de Stadt Frankfurt am Main
 1997: Orden Pour le Mérite vun de Bundsrepubliek Düütschland
 1999: Korrespondeerend Liddmaat vun de Akademie vun de Wetenschapen to Chöttingen
 2001: Ehrendokterwürde vun de Rockefeller University, New York, USA
 2001–2007: Liddmaat vun de natschonalen Ethikraat vun de Bundsregeeren
 2002: Geev de Naam för den Asteroiden (15811) Nüsslein-Volhard
 2002: Ehrendokterwürde vun dat University College London, GB
 2002: Ehrendokterwürde vun de Ochanomizu University Tokyo, Japan
 2005: Ehrendokterwürde vun de University of Oxford, GB
 2005: Ehrendokterwürde vun de University of Sheffield, GB
 2005: Groot Verdeenstkrüüz mit Steern un Schullerband vun de Bundsrepubliek Düütschland
 2006: Ehrendokterwürde vun de Universität Genf
 2007: Ehrendokterwürde vun dat Weizmann-Institut in Rehovot, Israel
 2007: Düütsch Stifterpries 
 2007–2008: Vörsittersche vun de Gesellschaft Deutscher Naturforscher und Ärzte
 2007–2012: Liddmaat in’n Scientific Council vun dat European Research Council (ERC)
 2008: Mercator-Professur vun de Universität Duisborg-Essen]]
 2008: Soroptimist International Düütschland Förderpries
 2009: Öösterrieksch Ehrenteeken för Wetenschap un Kunst
 2010: Liddmaat vun de Académie des sciences de l’Institut de France
 2011: Ehrendokterwürde vun de University of St Andrews
 2011: InnoPlanta-Pries
 2012: Ehrendokterwürde vun de University of Bath, GB
 2013: Distinguished Lectureship Award vun de AACR-Irving Weinstein Foundation
 2013: In’n Juni wurrse to de Kanzlersche vun den Orden Pour le Mérite för Wetenschapen un  Künste wählt.
 2014: Bayerischer Maximiliansorden för Wetenschap un Kunst
 Liddmaat vun de Wetenschaplichen Biraat vun de Ingrid-zu-Solms-Stiftung
 Liddmaat un bit 2009 Generalsekretärin vun de European Molecular Biology Organization
 2019: Schillerpries vun de Stadt Marbach am Neckar
 2020: Ehrensenatorin vun de Max-Planck-Gesellschaft
 2022: Gregor-Mendel-Medaille (Sünnermedaille)

Warken 
Nüsslein-Volhard hett tallriek in Fachjournalen verfaat. Dorneben hett se eenige Saak- un Populärwietenschapliche Böker.

Warken in Facktietschriften (Utwahl)
 C. Nüsslein-Volhard, E. Wieschaus: Mutations affecting segment number and polarity. Nature 287 (1980), S. 795–801.
 W. Driever, C. Nüsslein-Volhard: A gradient of bicoid protein in the Drosophila embryo. Cell 54 (1988), S. 83–94.
 D. St.Johnston, C. Nüsslein-Volhard: The Origin of Pattern and Polarity in the Drosophila Embryo. Cell 68 (1992), S. 201–219.
 C. Nüsslein-Volhard: The identification of Genes controlling Development in Flies and Fishes. Les Prix Nobel, Stockholm 1996.
 H. Knaut, C. Werz, R. Geisler, C. Nüsslein-Volhard (The Tübingen 2000 screen Consortium): A zebrafish homologue of the chemokine receptor Cxcr4 is a germ-cell guidance receptor. Nature 421(6920) (2003), S. 279–282.
 D. Gilmour, H. Knaut, H.-M. Maischein, C. Nüsslein-Volhard: Towing of sensory axons by their migrating target cells in vivo. Nature Neurosci. 7(5) (2004), S. 491–492.
Sachbücher
 Von Genen und Embryonen. Reclam, Stuttgart 2004, ISBN 3-15-018262-X.
 Das Werden des Lebens – Wie Gene die Entwicklung steuern. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51818-4.
 Wann ist ein Mensch ein Mensch? C. F. Müller, 2003.
 Gradienten als Organisatoren der Embryonalentwicklung. In: Spektrum der Wissenschaft.
 Mein Kochbuch. Insel, ISBN 978-3-458-06880-8.
 Coming to life: how genes drive development. Kales Press, USA 2006, ISBN 978-0-9670076-7-0.
 Die Schönheit der Tiere: Evolution biologischer Ästhetik, Berlin : Matthes & Seitz 2017, ISBN 978-3-95757-457-2.

Populärwetenschapliche Warken
 Vom Ei zum Organismus. Jahrbuch der Max-Planck-Gesellschaft, Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen 1991, S. 37–52.
 Die Neubildung von Gestalten bei der Entwicklung der Tiere. Verhandlungsband der Gesellschaft deutscher Naturforscher und Ärzte, 1993.
 Gradienten als Organisatoren der Embryonalentwicklung. Spektrum der Wissenschaft, Oktober 1996.
 Genetik für Gourmets. Offener Brief an Wolfram Siebeck. Die Zeit, November 1998.
 Den Göttern gleich ich nicht. Frankfurter Allgemeine Zeitung, Februar 2001.
 Wann ist ein Tier ein Tier, ein Mensch kein Mensch? Frankfurter Allgemeine Zeitung, Oktober 2001.
 Von Genen und Embryonen. Berliner Lektion, 2001.
 Der Mensch nach Maß – unmöglich. Süddeutsche Zeitung am Wochenende, Dezember 2001.
 Frauen an die Forschungsfront. Die Zeit, Mai 2002.
 Kinderwunsch – Wunschkinder. Ein Pro zur Präimplantationsdiagnostik. In: Emma, 2002.
 Forschung an menschlichen Embryonen? In: Knoepffler, Schipanski (Hrsg.): Humanbiotechnologie als gesellschaftliche Herausforderung. Verlag Karl Alber, 2005, S. 25–44.
 Warum Tiere so verschieden aussehen: Von Fliegen, Fischen und der Entstehung der Wirbeltiere. In: Vom Urknall zum Bewusstsein. Verhandlungen der Gesellschaft Deutscher Naturforscher und Ärzte, Georg Thieme Verlag, 2007, S. 207–224.

Literatur 
 Bettina Flitner: Frauen mit Visionen – 48 Europäerinnen. Mit Texten von Alice Schwarzer. Knesebeck, München 2004, ISBN 3-89660-211-X, S. 158–163.
 Alice Schwarzer: Christiane Nüsslein-Volhard, Biochemikerin in: Alice Schwarzer porträtiert Vorbilder und Idole. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2003, ISBN 978-3-462-03341-0, S. 78–91. (Erstveröffentlichung in EMMA 5/2001)
 Judith Rauch: Verstehen, wie das Leben funktioniert. In: Charlotte Kerner (Hrsg.): Madame Curie und ihre Schwestern – Frauen, die den Nobelpreis bekamen. Beltz Verlag, Weinheim/Basel 1997, ISBN 3-407-80845-3.
 Petra Nellen: Nüsslein-Volhard, Christiane. In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): Enzyklopädie Medizingeschichte. De Gruyter, Berlin/New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 1058.

Weblinks 

 DNB-Katalog
 Max-Planck-Institut für Entwicklungsbiologie, Tübingen, Deutschland – Research Group: Colour pattern formation
 Christiane-Nüsslein-Volhard Stiftung
 Indarg bi AcademiaNet
 WDR 3 (Westdeutscher Rundfunk) Gespräch am Samstag vom 13. Januar 2018: Nobelpreisträgerin zur Schönheit der Tiere

Enkeld Nahwiesen 

Fru
Börger von Düütschland
Boren 1942
Bioloog
Nobelpriesdräger (Medizin)
Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz