Denis Diderot
Denis Diderot (* 5. Oktober 1713 in Langres; † 31. Juli 1784 in Paris) weer en franzööschen Schriever, Philosophen un Kunstkritiker. He höör to de bekannten Exponenten vun de Opklärung. 

Tohopen mit D'Alembert hett he twuschen 1750 un 1776 de beröhmte Encyclopédie rutgeven un dor bi 6.000 vun de ganzen 72.000 Artikels sülms schreven. Gegen de Enzyklopädie hett dat veel Wedderstand geven un 1759 is se offiziell verbaden wurrn. Vun dor af an is dat bloß stickum wietergahn mit dat Wark. Sünnerlich vunwegen sien Instahn för Freeheit in de Religion, in de Gedanken un för sien demokraatschen Geist is de Enzyklopädie dormols as en Gefohr för de aristrokraatsche Sellschop ankeken wurrn. 1773 hett Diderot ene journalistische Reis dör de Nedderlannen maakt. Tohopen mit Baruch de Spinoza un Pierre Bayle is Diderot de wichtigste Philosoph vun de radikale Opklärung. Begraven liggt he in de Eglise Saint-Roch in Paris.

Jöögd in Langres (1713 bit 1729) 
Diderot weer dat tweete Kind vun maître coutelier Didier Diderot und den siene Fro Angélique Vigneron (12. Oktober 1677–1. Oktober 1748),. Sien Vadder höör to de Jansenisten to un weer Meester bi de Metzmakers un stunn sik good. Siene Mudder weer de darteinste Dochter vun en Garver tanneur ut de Bischopstadt Langres in de Champagne. Sien Grootvadder Denis Diderot (1654–1726) hett an’n 20. Juni 1679 Nicole Beligné (1655–1692) freet, de Dochter vun den Metzmakermeester François Beligné (1625–1697). Grootvadder un Grootmudder harrn tosamen negen Kinner, een weer de Vadder vun Denis Diderot.

Denis Diderot hett noch fief jungere Geswister harrt, man dor sünd twee vun as Kinner sturven. Mit siene Suster Denise Diderot (1715–1797) hett he sik tiedleevs bannig good verstahn, he hett ehr Sœurette (lüttje Suster) nömmt. Mit sien jungern Broder Pierre-Didier Diderot (1722–1787), hett he sik faken in’e Plunnen harrt. Düsse Broder is later Paster un Kanoniker vun Langres wurrn. En annere Suster mit Naam Angélique Diderot (1720–1749) is as Nonn in den Ursulinen-Orden intreden. 

Denis Diderot is in dat Huus N° 9 de la place dans le centre ville de Langres, in dat Zentrum vun Langres boren. De Platz, wo dat Huus steiht, driggt vundagen sien Naam Dofft wurrn is he an’n Freedag, 6. Oktober 1713 in de 
Église Saint-Pierre-Saint-Paul de Langres.
Vun sien 12. Johr af an hefft siene Ollern dat dor up anleggt, dat he Preester weern scholl. Dat weer 1725. An’n Dunnersdag, 22. August 1726 kreeg he vun’n Bischop vun Langres de Tonsur. Dor harr he de Nedden Weihen mit weg un kreeg dat Recht, sik nu Abbé to nömen un droff in Preesterkledaasch rum lopen un sik Soutane un Beffken an trecken. So scholl he in nich allto lange Tied de Pröve vun sien Onkel na de Mudder ehre Sieten hen overnehmen un Kanonikus weern. Düsse Onkel weer Kanonikus Vigneron, Chanoine de Langres an de Cathédrale Saint-Mammès de Langres

In Langres hett he toeerst en Jesuitenschool besocht. De Jesuiten weern 1621 na Langres kamen un harrn dor 1651 midden in de Stadt en School boot. En poor Johre nadem Diderot de School verlaten harr, is düsse Scholen 1746 afbrennt un stracks wedder upboot wurrn. Dor is denn dat hüdige Ancien Collège des Jésuites bi tostanne kamen. De Schoolmeesters vun Diderot sünd bekannt. Dor hannelt sik dat um  Père Beaucamp (* 1701) in de Cinquième (twolft un darteinst Schooljohr, 1723–1725) un in de Quatrième (1725–1726) bi, un um  Desprez (* 1703) in de Troisième (1726–1727) un in de Seconde (1727–1728). As Rekter weern togange Père la Chapelle (1650–1725) in de Tied vun 1722 bit 1725, folgt vun Père Fuzée (1658–1727) bit 1727 un tolest Père Boulon (1670–1732) bit 1731.

Wat för Böker he schreven hett 
 Pensées philosophiques, 1746
 La promenade du sceptique, 1747
 Les bijoux indiscrets, 1748
 Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient, 1749
 L'Encyclopédie, 1750-1765
 Lettre sur les sourds et muets, 1751
 Pensées sur l'interprétation de la nature, 1751
 Le fils naturel, 1757
 Salons 1759-1781
 La religieuse, 1760 (roman)
 Le neveu de Rameau, 1761
 Mystification ou l’histoire des portraits, 1768
 Entretien entre D'Alembert et Diderot, 1769
 Le rêve de D'Alembert, 1769
 Suite de l'entretien entre D'Alembert et Diderot, 1769
 Paradoxe sur le comédien, 1769
 Apologie de l'abbé Galiani, 1770
 Principes philosophiques sur la matière et le mouvement, 1770
 Entretien d'un père avec ses enfants, 1771
 Jacques le fataliste et son maître, 1771-1778
 Supplément au voyage de Bougainville, 1772
 Histoire philosophique et politique des deux Indes, 1772-1781
 Voyage de Hollande, 1773
 Eléments de physiologie, 1773-1774
 Réfutation d'Helvétius, 1774
 Observations sur le Nakaz, 1774
 Essai sur les règnes de Claude et de Néron, 1778
 Lettre apologétique de l'abbé Raynal à Monsieur Grimm, 1781
 Aux insurgents d'Amérique 1782

Literatur 

 Arthur M. Wilson: Diderot,     New York 1972 (frz. 1985)
 Werner Raupp: Denis     Diderot – „Weiß man je, wohin man geht?“ Ein Lesebuch. Mit einem Geleitwort von Peter Prange, Rottenburg a. N. 2008 (20092)

Weblenken

Belege

Opklärung
Frankriek
Paris
Philosoph
Schriever
Mann
Boren 1713
Storven 1784