बारावी नंतरचे अभ्यासक्रम
१२ वी नंतरच्या विविध क्षेत्रातील अभ्यासक्रमांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

वैद्यकीय क्षेत्र

एमबीबीएस 
 शिक्षण - एमबीबीएस
 कालावधी - पाच वर्षे सहा महिने 
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र आणि सीईटी प्रवेश परीक्षा
 संधी कोठे? - स्वतःचा वैद्यकीय व्यवसाय, रुग्णालयात नोकरी
 पुढील उच्च शिक्षण - एमडी, एमएस व इतर पदविका

बीएएमएस
 शिक्षण - बीएएमएस
 कालावधी - पाच वर्षे सहा महिने
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी
 संधी कोठे? - स्वतःचा वैद्यकीय व्यवसाय, रुग्णालयात नोकरी
 पुढील उच्च शिक्षण - एमडी, एमएस व इतर पदविका

बीएचएमएस 
 शिक्षण - बीएचएमएस
 कालावधी - पाच वर्षे सहा महिने
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी
 संधी कोठे? - स्वतःचा वैद्यकीय व्यवसाय, रुग्णालयात नोकरी
 पुढील उच्च शिक्षण - एमडी

बीयूएमएस 
 शिक्षण - बीयूएमएस 
 कालावधी - पाच वर्षे सहा महिने
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी
 संधी कोठे? - स्वतःचा वैद्यकीय व्यवसाय, रुग्णालयात नोकरी
 पुढील उच्च शिक्षण - पदव्युत्तर शिक्षण

बीडीएस
 शिक्षण - बीडीएस
 कालावधी - चार वर्षे
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी
 संधी कोठे? - स्वतःचा वैद्यकीय व्यवसाय, रुग्णालयात नोकरी
 पुढील उच्च शिक्षण - एमडीएस

बीएससी इन नर्सिंग 
शिक्षण - बीएससी इन नर्सिंग
कालावधी - चार वर्षे
पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र
संधी कोठे? - रुग्णालयात नर्स म्हणून नोकरी
पुढील उच्च शिक्षण - पदव्युत्तर शिक्षण

बीव्हीएससी अँड एएच 
 शिक्षण - बीव्हीएससी अँड एएच
 कालावधी - पाच वर्षे
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र
 संधी कोठे? - प्राणी, जनावर रुग्णालयात नोकरी, प्राणी संग्रहालय, अभयारण्यात नोकरी, स्वतःचा व्यवसाय
 पुढील उच्च शिक्षण - पदव्युत्तर शिक्षण

डिफार्म
 शिक्षण - डिफार्म
 कालावधी - तीन वर्षे
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, थेट प्रवेश
 संधी कोठे? - औषधनिर्मिती कारखान्यात नोकरी, स्वतःचा व्यवसाय
 पुढील उच्च शिक्षण - बीफार्म

बीफार्म
 शिक्षण - बीफार्म
 कालावधी - चार वर्षे
 पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी
 संधी कोठे? - औषध कंपनी किंवा औषध संशोधन संस्था इत्यादी ठिकाणी नोकरी, स्वतःचा व्यवसाय, नागरी सेवा परीक्षा
 पुढील उच्च शिक्षण - एमफार्म

अभियांत्रिकी व ऑटोमोबाईल

इंजिनिअरिंग डिप्लोमा
 शिक्षण - इंजिनिअरिंग डिप्लोमा (अभियांत्रिकी पदविका)
 कालावधी - तीन वर्षे (किंवा २ वर्षे - बारावीवर थेट दुसऱ्या वर्षात प्रवेश)
 पात्रता व प्रवेश परीक्षा - बारावी शास्त्र, थेट दुसऱ्या वर्गात प्रवेश
 संधी कोठे? - आयटी औद्योगिक क्षेत्रात, उद्योग किंवा व्यवसाय, स्वयंरोजगार 
 पुढील उच्च शिक्षण - बीईच्या दुसऱ्या वर्षात प्रवेश

बीई
 शिक्षण - बीई (बॅचेलर ऑफ इंजिनिरींग - अभियांत्रिकी पदवी)
 कालावधी - चार वर्षे
 पात्रता व प्रवेश - बारावी विज्ञान शास्त्र, सीईटी, अभियांत्रिकी डिप्लोमा
 संधी कोठे? - स्वतःचा व्यवसाय, आयटी, औद्योगिक क्षेत्र, संशोधन संस्था, नागरी सेवा परीक्षा, अभियांत्रिकी सेवा परीक्षा
 पुढील उच्च शिक्षण - एमई, एमटेक, एमबीए; तसेच जीआरई देऊन परदेशात एमएस

बीटेक 
शिक्षण - बीटेक (बॅचेलर ऑफ टेकनॉलिजी)
कालावधी - चार वर्षे 
पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, आयआयटी जेईई, एआयईईई 
संधी कोठे? - औद्योगिक क्षेत्र, सरकारी उद्योग, खासगी उद्योग, संशोधन संस्था, आयटी क्षेत्र, नागरी सेवा व अभियांत्रिकी सेवा परीक्षा, स्वयंरोजगार
पुढील उच्च शिक्षण - एमई, एमटेक, एमबीए किंवा जीआरई देऊन परदेशात एमएस

ऑटोमोबाईल अभियांत्रिकी पदवी 
शिक्षण - ऑटोमोबाईल अभियांत्रिकी पदवी - 
कालावधी - चार वर्षे 
पात्रता - बारावी शास्त्र, सीईटी

ऑटोमोबाईल अभियांत्रिकी पदव्युत्तर 
शिक्षण - ऑटोमोबाईल अभियांत्रिकी पदव्युत्तर शिक्षण 
कालावधी - दोन वर्षे 
पात्रता - बीई, ऑटोमोबाईल, मॅकेनिकल, उत्पादन, तत्सम शिक्षण

कॉम्प्युटरमधील कोर्सेस  
कॉम्प्युटरमधील कोर्सेस

डीओईएसीसी "ओ' लेव्हल 
कालावधी - एक वर्ष ऊजएअउउ

डिप्लोमा इन ऍडव्हान्स्ड सॉफ्टवेअर टेक्‍नॉलॉजी 
कालावधी - दोन वर्षे

सर्टिफिकेट कोर्स इन इन्फर्मेशन टेक्‍नॉलॉजी 
कालावधी - सहा महिने

सर्टिफिकेट इन कॉम्प्युटर ऍप्लिकेशन 
कालावधी - तीन महिने

सर्टिफिकेट इन कॉम्प्युटिंग 
कालावधी - दहा महिने 

इग्नू युनिव्हर्सिटी

सर्टिफिकेट कोर्स इन कॉम्प्युटर प्रोग्रॅमिंग 
कालावधी - एक वर्ष 

शिक्षण - बारावी शास्त्र

कॉम्प्युटर ऍप्लिकेशन 
कालावधी - एक वर्ष 

वेब डिझाईनिंग ऍण्ड वेब डेव्हलपमेंट

कालावधी - दोन महिने

कॉम्प्युटर ऑपरेटर ऍण्ड प्रोग्रॅम असिस्टन्स 
कालावधी - एक वर्ष 

(फक्त मुलींसाठी)

डिप्लोमा इन ऍडव्हर्टायझिंग ऍण्ड ग्राफिक डिझाईनिंग 
कालावधी - दोन वर्षे

गेम डिझाईन ऍण्ड डेव्हलपमेंट 
कालावधी - एक वर्ष

प्रिंट इमेजिंग ऍण्ड पब्लिशिंग, कार्टून ऍनिमेशन, ई-कॉम डेव्हलपमेंट, वेब ग्राफिक्‍स ऍण्ड ऍनिमेशन 
कालावधी - एक वर्ष

कॉम्प्युटर ऑपरेटर ऍण्ड प्रोग्रॅमिंग असिस्टंट 
कालावधी - एक वर्ष

डेस्क टॉप पब्लिशिंग ऑपरेटर 
कालावधी - एक वर्ष

रोजगाराभिमुख कोर्सेस

डिप्लोमा इन प्लॅस्टिक मोल्ड टेक्‍नॉलॉजी 
शिक्षण - डिप्लोमा इन प्लॅस्टिक मोल्ड टेक्‍नॉलॉजी

कालावधी - तीन वर्षे 

पात्रता - बारावी (70 टक्के) 

संधी कोठे? - प्लॅस्टिक आणि मोल्ड  इंडस्ट्रीमध्ये संधी, सिंगापूर, मलेशियामध्ये संधी

उच्च शिक्षण - पदव्युत्तर शिक्षण

कोठे? सेंट्रल इन्स्टिट्यूशन ऑफ प्लॅस्टिक्‍स

इंजिनिअरिंग ऍण्ड टेक्‍नॉलॉजी, म्हैसूर

टूल ऍण्ड डाय मेकिंग 
शिक्षण - टूल ऍण्ड डाय मेकिंग 

कालावधी - चार वर्षे 

पात्रता - दहावी आणि बारावी पास 

संधी - टूल ऍण्ड डाय इंडस्ट्री, भारत आणि मलेशियाशियामध्ये भरपूर संधी गव्हर्नमेंट टूल रूम ऍण्ड ट्रेनिंग सेंटर 

(जीटीटीसी), नेट्टूर टेक्‍नॉलॉजी ट्रेनिंग 

फाउंडेशन (एनटीटीएफ)

सेक्रेटरीअल प्रॅक्‍टिस 
कालावधी - एक वर्ष

फॅशन टेक्‍नॉलॉजी 
कालावधी - एक वर्ष

मॉडर्न ऑफिस प्रॅक्‍टिस 
कालावधी - तीन वर्षे

हॉस्पिटॅलिटी ऍण्ड टुरिझम

टूरिस्ट गाइड 
कालावधी - सहा महिने

डिप्लोमा इन फूड ऍण्ड बेव्हरेज सर्व्हिस 
कालावधी - दीड वर्ष

बेसिक कोर्स ऑन ट्रॅव्हल फेअर ऍण्ड टिकेटिंग 
कालावधी - तीन महिने

बेसिक कोर्स इन कॉम्प्युटराइज्ड रिझर्व्हेशन  सिस्टम (एर टिकेटिंग) 
कालावधी - एक महिना

अप्रेन्टाईसशिप 
कालावधी - पाच महिने ते चार वर्षे 

शिक्षण - व्होकेशनल स्ट्रिममध्ये बारावी

डिजिटल फोटोग्राफी 
कालावधी - एक वर्ष

स्टोअर कीपिंग ऍण्ड पर्चेसिंग 
कालावधी - एक ते तीन वर्षे

सेल्स ऍण्ड अकाउंटन्सी 
कालावधी - एक ते तीन वर्षे

बांधकाम व्यवसाय 
 
शिक्षण - बीआर्च

कालावधी - पाच वर्षे 

पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी

संधी कोठे? - स्वतःचा व्यवसाय किंवा बांधकाम उद्योगांमध्ये नोकरी, नागरी सेवा परीक्षा

पुढील उच्च शिक्षण - एमआर्च, एमटेक

पारंपरिक कोर्सेस  

शिक्षण - बीएससी 

कालावधी - तीन वर्षे 

पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, प्रवेश थेट 

संधी कोठे? - आयटी, औद्योगिक क्षेत्र, संशोधन संस्था, नागरी सेवा परीक्षा, स्वयंरोजगार

पुढील उच्च शिक्षण - एमएससी, एमबीए, एमसीए, एमपीएम इत्यादी 

शिक्षण - बीएससी (ऍग्रो) 
कालावधी - तीन वर्षे 
पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र 
संधी कोठे? - कृषी उद्योग कारखान्यात नोकरी, सरकारी कृषी सेवा नोकरी, नागरी सेवा परीक्षा, शेती व्यवसाय 
पुढील उच्च शिक्षण - एमएससी (ऍग्रो), राष्ट्रीय कृषी परिषद संस्थांमध्ये संशोधन 

शिक्षण - बीए 
कालावधी - तीन वर्षे 
संधी कोठे? - नोकरीसाठी व्यावसायिक, मृदू कौशल्ये, प्रमाणपत्र अथवा पदविका अभ्यासक्रम बीए करतेवेळी जास्त फायदेशीर. नागरी सेवा परीक्षा, स्वयंरोजगार 
पुढील शिक्षण - एमए, एमबीए, पत्रकारिता, पदविका, एलएलबी 

शिक्षण - बीकॉम 
कालावधी - तीन वर्षे 
संधी कोठे? - आयसीडब्ल्यूए, सीए, सीएस परीक्षांचा अभ्यास बीकॉम करताना देणे फायदेशीर, नागरी सेवा परीक्षा, स्वयंरोजगार, लेखापाल म्हणून नोकरी 

शिक्षण - बीएसएल 
कालावधी - पाच वर्षे 
संधी कोठे? - विधी व्यवसाय, विधी सल्लागार, नागरी सेवा परीक्षा, न्याय सेवा 
पुढील उच्च शिक्षण - एलएलएम 

शिक्षण - डीएड 
कालावधी - दोन वर्षे 
प्रवेश - सीईटी आवश्‍यक 
संधी कोठे? - प्राथमिक शिक्षण शिक्षक 
पुढील उच्च शिक्षण - बीए, बीकॉम व नंतर बीएड 

शिक्षण - बीबीए, बीसीए,बीबीएम 
कालावधी - तीन वर्षे 
प्रवेश - सीईटी 
संधी कोठे? - औद्योगिक क्षेत्रात नोकरी, आयटी क्षेत्रात नोकरी, स्वयंरोजगार, नागरी सेवा परीक्षा 
पुढील उच्च शिक्षण - एमबीए, एमपीएम, एमसीए 

फॉरेन लॅंग्वेज 
(जर्मन, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, चायनीज, 
जॅपनीज, कोरियन) 
कालावधी ः बेसिक, सर्टिफिकेट किंवा इतर 
कोर्सेसवर आधारित

हॉटेल मॅनेजमेंट ऍण्ड केटरिंग 
शिक्षण - हॉटेल मॅनेजमेंट ऍण्ड केटरिंग 

कालावधी - चार वर्षे 

पात्रता व प्रवेश - बारावी शास्त्र, सीईटी 

संधी कोठे? - पंचतारांकित हॉटेल, मॉल्स किंवा रेस्टॉरंटमध्ये नोकरी, केटरिंग व्यवसाय

पुढील उच्च शिक्षण - पदव्युत्तर शिक्षण

डिप्लोमा इन बेकरी ऍण्ड कॉन्फेक्‍शनरी 
कालावधी - दीड वर्षे 

डिप्लोमा, क्राफ्ट कोर्स इन फूड प्रॉडक्‍शन 

कालावधी - दीड वर्षे

संरक्षण दलांत प्रवेशासाठी 
केंद्रीय लोकसेवा आयोगामार्फत (यूपीएससी) वर्षातून एनडीए (एक) व एनडीए (दोन) अशा दोन वेळा लेखी परीक्षा होतात.

एर फोर्स व नेव्हीसाठी जे उमेदवार राज्य शिक्षण मंडळाची किंवा मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची बारावी परीक्षा भौतिकशास्त्र व गणित या विषयांसह उत्तीर्ण आहेत किंवा त्या परीक्षेस बसलेले आहेत, असे उमेदवार परीक्षेसाठी पात्र ठरतात.

वयोमर्यादा : साडेसोळा ते 19 वर्षांदरम्यान वय असलेले उमेदवार अर्ज करू शकतात.

याद्या
शिक्षण