अटल बोगदा
अटल बोगदा, रोहतांग  (पूर्वीचे नाव: रोहतांग बोगदा) हा माजी भारतीय पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या नावावर असलेले, लेहवरील हिमालयातील पूर्व पीर पंजाल पर्वतरांगेत रोहतांग खिंडीत  बनवलेला एक बोगदा आहे. हा  लांबीचा बोगदा आहे. हा भारतातील सर्वात लांब असलेल्या बोगद्यांपैकी एक असेल. यामुळे मनाली आणि लेह दरम्यानचे अंतर  ने कमी होण्याची शक्यता आहे.  या बोगद्याची उंची  आहे तर रोहतांग समुद्रसपाटीपासून  उंचीवर आहे.

लेह-मनाली महामार्ग लडाखकडे जाणाऱ्या दोन मार्गांपैकी एक आहे. रोहतांग खिंडीत हिवाळ्याच्या महिन्यांत जोरदार बर्फवृष्टी होते आणि त्यामुळे वर्षातील फक्त चार महिनेच हा रस्ता वाहतुकीसाठी खुला असतो. हिवाळ्या दरम्यान या बोगद्यामुळे हा महामार्ग आता खुला ठेवता येईल. लेहला जाणारा दुसरा मार्ग श्रीनगर-द्रस-कारगिल-लेह महामार्गावरील झोजी ला खिंडीतून जातो आणि वर्षातून चार महिने बर्फामुळे तो बंद असतो. झोजी ला पास अंतर्गत  लांबीच्या बोगद्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. पश्चिमेकडील अक्साई चिन आणि सियाचीन ग्लेशियरला सामोरे जाणाऱ्या सैन्यला पुरवठा करण्यासाठी हे दोन मार्ग महत्त्वाचे आहेत.

अटल बोगदा तंतोतंत रोहतांग खिंडीत नाही तर तो खिंडीच्या थोडासा पश्चिमेला आहे. दक्षिण प्रवेशद्वार  वर बियास नदीच्या दुसऱ्या बाजूला धुंडीच्या उत्तरेस आहे.  बोगद्याच्या उत्तरेकडील तोंड विद्यमान लेह - मनाली महामार्गला मिळते. ते तेलिंग गावाच्या जवळ  आहे. पूर्वेकडे ग्राम्फुपासून  जे विद्यमान महामार्गावरील रोहतांग खिंडी नंतरचे पहिले गाव आहे.

सोयी सुविधा  
ह्या बोगद्यात प्रत्येक १५० मीटर वर टेलीफोन ची सोय आहे. प्रत्येक  वर आग विझवण्यासाठी नळ बसवलेला आहे. प्रत्येक  वर आपात कालीन निकास आहे. प्रत्येक किलोमीटरवर हवेच प्रदूषण मोजण्याची आणि नियंत्रण करण्याची सोय आहे. प्रत्येक  सी.सी.टी.व्ही. कॅमेरे बसवलेले आहेत. ज्यामुळे वाहतुकीवर पूर्णपणे लक्ष ठेवता येणार आहे. ह्या बोगद्यातून वाहनांचा वेग ८० किलोमीटर/ तास इतका नियंत्रित करण्यात आला आहे. दररोज जवळपास ३००० कार आणि १५०० ट्रक ह्यांची वाहतूक होणार आहे. जवळपास वर्षभर हा बोगदा बर्फाने झाकलेला असणार आहे. हिमस्खलन अथवा दरड कोसळून अपघात होऊ नये म्हणून ह्या बोगद्याच्या दोन्ही बाजूला सेन्सर बसवण्यात आले आहेत ज्याची यंत्रणा डी.आर.डी.ओ. ने विकसित केली आहे. ह्या सर्व गोष्टींमुळे अटल बोगदा देशातील अभियांत्रिकीचा एक मैलाचा दगड ठरणार आहे. ह्याच्या निर्मितीत योगदान देणाऱ्या सर्वच अभियंते, कामगार, आणि ह्याचे स्वप्न बघून ते प्रत्यक्षात तयार करणाऱ्या सर्व यंत्रणा ह्यांना माझा सलाम. 'अटल बोगदा' देशाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने येणाऱ्या काळात भारतीय सेनेसाठी वरदान ठरणार आहे.

हे सुद्धा पहा
 झोजी ला बोगदा

संदर्भ 

हिमाचल प्रदेशातील बोगदे
हिमाचल प्रदेशमधील वाहतूक
हिमाचल प्रदेशातील इमारती आणि संरचना
भारतातील प्रस्तावित रस्ते पायाभूत सुविधा
आशियातील प्रस्तावित रस्ते बोगदे
मनाली, हिमाचल प्रदेशातील परिवहन
भुयारे