Hiperprolaktinemija
Hiperprolaktinemija je stanje u kojem u krvi postoji povećana koncentracija prolaktina hormon kojeg luči hipofiza. Može se manifestovati u dva oblika kao: fiziološka (tokom trudnoće i u novorođenčadi tokom dojenja) i patološka. Bolest je mnogo izraženije u žena, ali može se razviti i u muškaraca.

Opšta razmatranja 
Najvažnija uloga prolaktina kod žena je stimulacija proizvodnje mleka u mlečnoj žlezdi nakon poroda. 
Povišene vrednosti prolaktina mogu se javiti u sledećim stanjima:
 Tokom trudnoće i dojenja normalno je da se u krvi nalazi povećana koncentracija prolaktina. 
 Nakon upotrebe nekih lijekova, 
 Nakon nekih bolesti, npr. kod dobroćudni tumor hipofize koji pojačano luči prolaktin i naziva se
prolaktinom. I drugi tumori hipofizne regije mogu ponekad izazvati hiperprolaktinemiju izazvanu kompresijom na hipofizu.
 
Prolaktin i kod žena i kod muškaraca snižava nivo polnih hormona (estrogena i testosterona) što dovodi do poremećaja menstrualnih ciklusa i polnih funkcija.

Epidemiologija 
Poremećaj se najčešće javlja kod žena, a vrlo retko kod dece i adolescenata. 
 U SAD ovo stanje se javlja u manje od 1% slučajeva u opštoj populaciji i u 5-14% od pacijenata sa sekundarnom amenorejom. Približno 75% pacijenata sa galaktorejom i amenoreje imaju hiperprolaktinemiju, a oko 30% može imati tumore koji luče prolaktin.
 Smrtnost je relativno mala, međutim, u slučajevima sa enormnim vrednostima prolaktina koji sekretuju tumora, smrtnost može biti značajna. Retki su slučajevi metastatske maligne prolaktinemije.

Etiologija 
Sindrom hiperprolaktinemije mogu uzrokovati različiti somatogeni, neuroendokrinim i psihijatrijskim činiocima. 

Prema uzrocima hiperprolaktinemija može biti: fiziološka, dfarmakološka, patološka, i idiopatska (nepoznatog uzroka).

Fiziološka (prirodna) hiperprolaktinemija  
Tipične fiziološke hiperprolaktinemije nastaju tokom telesne aktivnosti, stresa (hipoglikemija), sna, seksa, trudnoćе, dojenjа, stimulacija bradavica, koitusа, novorođenčeta i ishrane bogate proteinima. 
 Nivo prolaktina raste kod telesne aktivnosti u trenutku postizanja anaerobnog praga. 
 Ovaj hormon se smatra stresogenim faktorom (iako njegovo dejstvo u toku  psihičkih stanja stresa nije u potpunosti dokazano), jer njegova koncerntracija u krvi raste tokom desjstva stresogenih faktora i parćena je hipotenzijom ili sinkopom. 
 Takođe i hipoglikemija može biti od značaja za produkciju prolaktina, kod žena i muškarca.

Farmakološka hiperprolaktinemija  
Među farmakološkim uzročnicima hiperprolaktinemije navodi se veći broj lekova, pre svega onih koji ometaju metabolizam, sintezu, apsorpciju ili se vezuju za dopaminske receptore koji smanjuju dejstvo i uzrokuju povećanu sekreciju prolaktina. Iz ove grupe lekova najpoznatiji su: domperidon, fenotiazin, pimozid, butirofen, rezerpin, dekorboksilaza, metildopa, antagonisti dopaminskih receptora, butirofenoni, tioksanteni, metoklopramid, sulpirid, rezerpin.

Za razvoj snažne stimulanse ljudskog prolaktina od farmakoloških spreparata odgovorni su i:
 endogena opioidna sredstva. 
 estrogeni, koji u farmakološkim dozama, izazivaju povećanje nivoa prolaktina kod žena i muškaraca, a inhibiraju nivo FSH i LH hormona.

Patološka hiperprolaktinemija 
Pojava hiperprolaktinemija može biti uzrokovana raznim patološkim stanjima Kao što su:
 hipotalamusni tumori i metastaze malignih tumora iz drugih lokacija
 tuberkuloza, 
 sarkoidoza, 
 kraniofaringeomi 
 gliomi hipofize
 tumori hipofize
 prolaktinomi, koji mogu biti raznih veličina (uglavnom 10 mm), i nose naziv mikroprolaktinomi.
 adenomi koji sekretuju HR i PRL i adenomi koji sekretuju ACTH i PRL (Nelsonov sindrom i Kušingova bolest). Prema veličini prolaktinomi se dele na male (manje od 1 cm) i velike, invazivne tumore koji pokazuju tendenciju ekstrselarnog širenja. Smatra se da mali prolaktinomi po pravilu ne pokazuju tendenciju rasta odnosno prelaska u velike tumore. Prolaktinomi manjih dimenzija spadaju u češće i pretežno se javljaju kod žena za razliku od makroprolaktinoma koji su mnogo češći u osoba muškog pola. Smatra se da veličina ovih tumora koreliše sa stepenom hormonske sekrecije i da su generalno veći tumori praćeni većim nivoom serumskog prolaktina.
 nefunkcionalni hromofobni adenomi sa kompresijom hipofizne peteljke
 bolesti hipotalamusa i hipofizne peteljke
 granulomatozne bolesti posebno sarkoidoza
 kraniofaringeomi i drugi tumori
 zračenje glave
 sekcija peteljke hipofize
 sindrom prazne sele
 vaskularne abnormalnosti uključujući aneurizmu
 linfocitni hipofizitis
 primarni hipopituitarizam
 hronična bubrežna insuficijencija
 ciroza jetre
 trauma grudnog koša ( uključujući hirurgiju, herpes zoster)
 Chairi-Fromelov sindrom ili perzistentna postpartalna galaktoamenoreja
Među najčešćim uzrocima hiperprolaktinemije smatra se adenom hipofize, benigni tumor koji proizvodi prolaktin.

Idiopatska hiperprolaktinemija 
Kako se kod izvesnog broja bolesdnika sa hiperprolaktinemijom i nakon sprovedenog detaljnog ispitivanja ne može utvrditi neposredni uzrok njihovog nastanka, takve hiperprolaktinemije označavaju se kao idiopatske.

Klinička slika

Dijagnoza 
Dijagnoza se postavlja na osnovu anamnestičkih podataka, kliničkog nalaza i laboratorijske i neuroradiološke obrade, i ima za cilj da dokaže postojanje povećanog nivoa prolaktina i da jasno razdvoji sva stanja koja do njega mogu dovesti i identifikacije patološki proces.

Terapija 
Glavni cilj terapije je trajno normalizovanje vrednosti prolaktina u krvi, ali i uklanjanje ili redukovanje tumora ako je on dokazan kao uzrok bolesti. Pre započinjanja terapije bitno je utvrditi neposredni uzrok povećanja prolaktina jer od toga zavisi i forma lečenja. U zavisnosti od etiološkog uzroka hiperprolaktinemija se može lečiti: primenom lekova, hirurški ili primenom zračne terapije.

Prognoza 
Prognoza hiperprolaktinemija zavisi od uzroka koji je do njega doveo. Kod prolaktinskog tumora u formi makroadenoma usled njegovog ekspanziivnog razvoja i rasta i ekspanzije u okolna tkiva, može doći do ozbiljnih oštećenja vida kao i postepenog razvoja insuficijencije prednjeg, ali i zadnjeg režnja hipofize.

Izvori

Spoljašnje veze 

Ендокрине болести
Синдроми