Cista nazopalatinalnog kanala
Cista nazopalatinalnog kanala (skraćeno CNK) retka je razvojna, neodontogena cista gornje vilice, lokalizovana u predelu središnje (medijalne) linije između gornjih centralnih sekutića. Cista nazopalatinalnig kanala je retka patološka lezija, sporog rasta i evolucije. Osnovne dijagnostičke procedure su radiografija, test elektroprovodljivosti zuba i patohistološka analiza, a metoda izbora u lečenju je enukleacija cistične promene. Iako se navodi da kod CNK nije zabeležena pojava maligne alteracije epitela, neki od autora ipak preporučuju da se hirurška intervencija radi u dve faze, pri čemu bi se u prvoj fazi radila aspiraciona biopsija, a nakon dobijanja patohistološkog nalaza hirurško uklanjanje promene.

Istorija 
Cista nazopalatinalnog kanala prvi put je opisana 1914. godine Savremena medicina više ne spominje lečenje cista vilica hemijskim sredstvima, kako je to spomenuoto u istoriji maksilofacijalne hirurgije, jer su postupci nemedicinski iz više razloga: mogu uticati na nastank karcinoma i drugih lokalnoinvazivnih tumora iz epitela cistične čahure i otvaranje puta za ulaszak infekcije sa svim mogućim posledicama njenog širenja.

Epidemiologija 
Učestalost pojave ovih cističnih promena veoma je mala i kreće se oko 1%, od svih neodontogenih cista vilica.
Rasa
Prema podacima iz literature, ne postoji rasna predispozicija za njihovu pojavu,
Pol
Javljaju se oko dva puta češće kod muškaraca nego kod žena
Živona dob
kod osoba svih starosnih kategorija, ali najčešće između 30 i 60 godina života.

Etiopatogeneza 
Razvija se u koštanom tkivu gornje vilice, u predelu medijalne linije i smatra se da vodi poreklo od epitelnog tkiva nazopalatinalnog kanala. Patogeneza ovih promena još uvek je nepoznata, jer su postojeće teorije nejasno objašnjavaju inicijalni stimulus koji bi mogao da indukuje proliferaciju epitela.

Ciste nazopalatinalnog kanala nastaju proliferacijom epitela koji nije u vezi sa odontogenim tkivima, koji može da se nalazi u nazopalatinalnom ili nazolakrimalnom kanalu. Epitelni sloj CNK veoma je promenjljiv, ali u većini slučajeva (71,8%), sreće se skvamozni epitel, sa respiratornim epitelom ili bez njega. Međutim prema nekim podacima iz literature čak i kod 93% slučaja patohistološki je registrovano prisustvo nekeratinizirajućeg skvamoznog epitela, kaoi moguće prisustvo drugih tipova epitela.

Klinička slika 
Rast ovih cista nije praćen nikakvim kliničkim simptomima, kod oko 50% slučajeva, ili čak 87% slučajeva; i zato se najčešće otkrivaju slučajno, rutinskim radiografisanjem.. Sa druge strane u kliničkoj slici ovih cista postoje neujednačeni podaci u literaturu, pa tako:
 Swanson i sar.navode podatak da su ove promene kod najmanje 70% slučajeva praćene kliničkom simptomatologijom. 
 Bodin i sar. iznose slične podatke − da kod više od 50% slučajeva postoje klinički simptomi. 

Kod slučajeva gde su postojali klinički simptomi, najčešće je prisutna kombinacija navedenih simptoma:
 Manje ili više izražen otok u prednjem delu tvrdog nepca (u 52−88% bolesnika).
 Dislokacija korenova centralnih maksilarnih sekutića koja se javlja kod 25% bolesnika. 
 Bol koji se javlja kod 23% bolesnika. 
 Devitalizacija zubne pulpe centralnih maksilarnih sekutića, 
 Parestezija u inervacionoj zoni nervusa nazopalatinusa usled kompresije ciste na nerv. 
 Fistula i slankast ukus u ustima. 
 Otok sa vestibularne strane. 
 Resorpcija koštanog poda nosne duplje ili viličnog sinusa (javljaju se vrlo retko, uglavnom se zapažaju kod velikih nazopalatinalnih cista).

Dijagnoza 
Pri sumnji na postojanje CNK, u dijagnostici je dovoljno koristiti rutinske metode: 
 Ispitivanje testa elektroprovodljivosti centralnih maksilarnih sekutića. 
 Ortopantomografsku, retroalveolnu i okluzalnu radiografiju, na kojoj se cista opisuje kao kruškoliko, jasno ograničeno rasvetljenje u medijalnoj liniji gornje vilice, između korenova centralnih gornjih sekutića, sa mogućom dislokacijom korenova ovih zuba. 

Danas neki neki autori predlažu uvođenje kompjuterizovane tomografije u rutinsku dijagnostičku proceduru, objašnjavujući to činjenicom:

Diferencijalna dijagnoza 
Diferencijalno dijagnostički, treba imati u vidu i druge patološke entitete, koji moraju da se uzmu u obzir prilikom sumnje na CNK, kao što su: 
 radikularna vilična cista.
 neke druge odontogene ciste (lateralna radikularna cista, lateralna periodontalna cista, odontogena keratocista),
 odontogeni tumori (ameloblastom, odontogeni miksom) i neodontogeni tumori

Terapija 
Lečenja ovih cista zasniva se na delimičnom ili potpunom odstranjenju cističnog sakusa. Da li će se raditi cistektomiju ili cistostomija - pri odlučivanju se mora uzeti u obzir opšte stanje i starost pacijenta. Zbog toga što sve ciste mogu biti fakultativno predkancerozno stanje neophodno je cistu potpuno odstraniti i uvek poslati na histopatološki pregled. Kada se donese odluka za cistostomiju, a patohistološki nalaz pokaže malignitet, preostali deo cističnog sakusa može se odstraniti u drugom operativnom zahvatu.

Prognoza 
Nakon korektno sprovedene kliničke dijagnostike i operativnog lečenja u najvećem broju slučajeva ne dolazi do pojave recidiva.

Izvori

Literatura 
 Meyer, AW. A unique supernumerary paranasal sinus directly above the superior incisors. J Anat 1914;48:118-129.
 Albayram, MS, et al. Radiology quiz case: Nasopalatine duct cyst. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2001;127:1283-1285.
 Gnanasekhar, JD, et al. Misdiagnosis and mismanagement of a nasopalatine duct cyst and its corrective therapy: A case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1995;80:465-470.
 Swanson, KS, et al. Nasopalatine duct cyst: An analysis of 334 cases. J Oral Maxillofac Surg 1991;49:268-271.
 Elliott, KA, et al. Diagnosis and surgical management of nasopalatine duct cysts. Laryngoscope 2004;114:1336-1340.
 Daley TD, et al. Relative incidence of odontogenic tumors and oral and jaw cysts in a Canadian population. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1994;77:276-280.

Spoljašnje veze 

Максилофацијална хирургија
Патологија