1244583
Hoằng Đồng
https://vi.wikipedia.org/wiki?curid=1244583
Title: Hoằng Đồng
trải qua suốt 10 năm nếm mật nằm gai, đến ngày Toàn Thắng, Lê Lợi cùng nghĩa quân Lam Sơn luôn được ủng hộ. Không ít các chiến sĩ vô danh của Hoằng Hóa đã có mặt trong đoàn quân cứu nước ấy nhưng trong sử sách không có điều kiện ghi này. trong nhiều giai thoại chuyện kể, truyền thuyết trong huyện đã phản ánh sinh động lòng người hoàng hóa với nghĩa quân Lam Sơn. Điển hình như: bà Quốc Mẫu - Hoằng Anh; Bà Lão Qùy Chử, Nguyễn Công Duân (chưa rõ làng xã nào); Lê Viện - Hoằng Thành.
Trong những năm Lê Mạc phân tranh: Qua một số nét mà Đại Việt Sử Ký toàn thư ghi lại: vào thời điểm quân Mạc đóng ở Bút Cương, Hoằng Hóa đã bị tàn phá chết chóc rất nhiều. Hoằng Hóa có nhiều người phò Lê diệt Mạc. Họ có lòng cô trung bất khuất, tinh thần xả thân vì sự nghiệp nhà Lê. Điển hình như Nguyễn Hữu Đồng; Phạm Đức Kỳ.
V/ Hoằng Hóa trong thế kỷ XVIII, nửa đầu thế kỷ XIX:
Hoằng Hóa là một trong những căn cứ chiến thuật của Lê Duy Mật (Là một quý tộc, tôn thất nhà Lê. Năm 1740, Lê Duy Mật đã cùng một số quan lại khác âm mưu lật đổ chính quyền họ Trịnh. Song việc không thành, ông chạy ra hoạt động ở Thanh Hóa và Sơn Tây rồi lại chạy vào Thanh Hóa). Nhân dân Hoằng Hóa – đặc biệt là dân nghèo tham gia đông đảo. Trong những tướng lĩnh tài ba vào cuối thời Lê Trịnh, Hoằng Hóa nổi lên có Nguyễn Phan.
VI/ Hoằng Hóa với phong trào Cần Vương:
Người Hoằng Hóa tỏ rõ sự trung can vì đất nước. Hoằng Lộc, Hoằng Đồng, Hoằng Đạo, Hoằng Đạt, Hoằng Phú, Hoằng Quý, Hoằng Lý có nhiều người con mộ quân, tế cờ, chuẩn bị lương thực để kháng chiến chống thực dân Pháp. Cả huyện Hoằng Hóa đâu đâu cũng hừng hực khí thế "bình Tây phục quốc".
VII/ Hoằng Hóa thời kỳ vận động thành lập Đảng, tiến tới tổng khởi nghĩa tháng 8/1945.