22/05/2015 Fyrispurning frá Høgna Hoydal, løgtingsmanni, í løgtingsmáli nr. 92/2014, viðvíkjandi Mykinessiglingini. Spurningurin var soljóðandi: 1. Hví missa mykinesfólk bátin Jósup í eitt tíðarskeið, har hann verður fluttur til aðra farleið? 2. Hvørjar treytir og ásetingar eru í avtaluni um útbjóðing av farleiðini til Mykinesar–og er einki, sum tryggjar mykinesfólki eitt fast tænastustøði við egnaða bátinum á leiðini? 3. Kann Mykinesleiðin verða rakt av hesum í øðrum tíðarskeiðum, tá ið tørvur er á avloysaraskipi aðrastaðni? 4. Heldur landsstýrismaðurin, at tað kann góðtakast, at fólk í einum parti av landinum á henda hátt fáa øðrvísi treytir enn onnur í siglingini? 5. Hvat ætlar landsstýrismaðurin at gera við málið? Viðmerkingar: Nú Mykinessiglingin skal byrja 1. mai, hevur Strandferðslan boðað frá, at báturin Jósup í eitt tíðarskeið verður fluttur úr Mykinessiglingini til at røkja aðra farleið. Ì meðan skulu mykinesfólk, og tey, sum vitja oynna, dúva upp á annað flutningsfar, ið er munin óhøgligari at ferðast við. Mykinesleiðin er ein útboðin farleið, og tað tykist undrunarvert, um ongar treytir eru settar í sáttmálanum um at halda tænastustøðið við ávísum flutningsfari. Og tað tykist sum mismunur, at farleiðin til Mykinesar skal fáa verri tænastu, tí egnaði báturin skal røkja sigling til aðrar oyggjar fyri strandfaraskip, sum skal í dokk. Frammanundan hevur Mykines bert sjóvegis farleið frá mai til august, og at tann egnaði báturin er markaður til at sigla hetta avmarkaða tíðarskeiðið, átti at verið sjálvsagt. Til tess at fáa greiði á hesum, verður spurningurin settur. Á Løgtingi, 5. mai 2015 Høgni Hoydal Svar frá Johan Dahl, landsstýrismanni: Spr. 1. Orsøkin til, at SSL í hesum førinum velur at seta Jósup, sum vanliga røkir Mykinesleiðina, í sigling á Svínoyar/Fugloyarleiðini hesar tvær vikurnar frá 1. til 15. mai, ímeðan Ritan er á beding, er heilt einfalt, at SSL onki avloysaraskip hevur at seta inn í sigling, tá ið egin skip skulu í dokk ella til umvælingar. Hvørja ferð tørvur er á at nýta avloysaraskip m. a. í. s. v. dokkingar, má avloysarasiglingin tí bjóðast út ímillum privatar veitarar. Eftir at hava boðið Fugloyarleiðina út, komu tvey tilboð inn. Annað var á 10.000 kr. og hitt var 13.000 kr. um dagin. SSL hava ikki serskilda játtan til slíkar útveitingar og er tí neyðugt at fíggja eykakostnaðin av avloysarasiglingini við vanligu játtanini. Tí er dagsprísurin avgerandi og er hetta høvuðsorsøkin til, at valt varð at taka av lægra tilboðnum, sum Sp/f Mykines átti. Afturat hesum tekur felagið 1.000 kr. av um dagin fyri Mykinessiglingina teir dagarnar, ið Jósup ikki siglir á Mykinesleiðini, og sparir SSL sostatt eisini pening í Mykinessiglingini við at velja tilboðið frá Sp/f Mykines. Í sambandi við útboðið varð veitarin spurdur, um hann kundi tryggja Mykinesfólki trygga og støðuga sigling við øðrum báti hetta tíðarskeið. Hjá Sp/f Mykines var hetta ikki nakar trupulleiki og verður siglingin hesar tvær vikurnar, tá ið Jósup er norðanfyri og avloysir, røkt av hinum bátinum hjá felagnum,“ Brynhild”. Ein týðandi partur av grundgevingini fyri, at Brynhild og ikki Jósup skal røkja Mykinesleiðina var, at munandi færri ferðafólk eru til Mykinesar hesa ársins tíð. Tað er ikki fyrr enn longur er liðið út á summarið, at ferðafólkatalið til Mykinesar økist. Harafturímóti er ferðafólkatalið á Fugloyðarleiðini munandi hægri. Í tíðarskeiðinum 01.–18. mai 2014, vóru til samans 263 ferðandi (einvegis) á Mykinesleiðini, meðan talið var 746 ferðandi (einvegis) á Fugloyarleiðini sama tíðarskeið. At enda vísti tað seg, at skipið hjá hinum veitaranum, sum bjóðaði upp á avloysarasiglingina, eisini skuldi á beding sama tíðarskeið tá samanum kom, og tí var reelt bara hetta eina boðið upp á siglingina. SSL hevði tí ikki annað val enn at taka av tilboðnum frá tí bíligara veitaranum. SSL hevur áður havt Súluna at seta inn sum avloysaraskip, umframt leiguskip frá privatum at hjálpa til fyri 9.000 kr. um dagin. Í 2013 varð avgerð tikin um, at Súlan ikki er egnað at seta inn í sigling á t. d Nólsoyar-, Kalsoyar- og Svínoyar/Fugloyarleiðunum. SSL hevur tí ikki brúkt pening og orku upp á at halda ymisku loyvini hjá Súluni við líka, soleiðis at hon kann sigla við ferðafólki, og førir hon tí nú bert farm. Spr. 2. Sambært avtaluni um Mykinesleiðina millum Sp/f Mykines og SSL, ið er galdandi í fimm ár frá 1. mai 2013 og fram til august 2017, er tað ein treyt, at felagið nýtir nýggja skipið“ Jósup” til siglingina og skal felagið sambært sáttmálanum m. a. tryggja eitt gott og trygt tænastustøði, eins og sáttmálin inniheldur ásetingar um tænastuferð (17-19 míl) v. m. Sostatt er tað greitt, at felagið ikki av sínum eintingum kann seta annað skip (t. d. Brynhild) í sigling, sum ikki lýkur treytirnar, sum eru ásettar í sáttmálanum. Í hesum føri er tó talan um eina aðra støðu, eftirsum arbeiðsgevarin og arbeiðstakarin hava gjørt eina avtalu um, at vikið verður frá sáttmálatreytunum í eitt stutt tíðarskeið fyri at loysa eina bráðfeingis støðu, hvar tørvur er á skipinum (Jósup) á aðrari farleið. Punkt 3. Nei, Mykinesleiðin verður ikki rakt av hesum í øðrum tíðarskeiðum, tí bedingstíðirnar hjá SSL eru lagdar uttan fyri ta tíðina, ið sigling er á Mykinesleiðini. At tað var neyðugt at gera tað í hesum førinum kemst av, at tað í sambandi við seinastu dokking av Rituni vísti seg, at neyðugt var at skifta nakað av stálinum, og hevði hetta við sær, at bedingstíðin hjá Rituni var 12 dagar longur enn væntað. Av tí at dokkingin liggur uttanfyri tíðarskeiðið, har tørvur er á skipi við høgum orkuføri á Mykinesleiðini, varð hendan loysn mett ráðilig í hesum førinum. Punkt 4. Nei, landsstýrismaðurin heldur ikki, at tað er nøktandi, at partar av landinum verða raktir á hendan hátt. Men út frá givnu umstøðunum var hetta frægasta loysnin í hesum føri, eftir sum upprunaliga ætlaða bedingstíðin av Rituni var fram til 2. mai. Av tí at stálið skuldi skiftast á Rituni, verður hon tó ikki liðug fyrr enn 15. mai. Valið var tí ímillum ikki at hava sigling á Svínoyar/Fugloyarleiðini ella at gera, sum nú verður gjørt. Punkt 5. SSL hava fimm skip, ið skulu avloysast av privatum veitarum, tá ið tær árligu dokkingarnar eru. Samlaða árliga útveitingarskeiðið er 75-90 dagar um árið fyri ein samlaðan kostnað millum 800.000 og 1.000. 000 kr. árliga. Við at taka av lægra tilboðnum í hesum føri, spara SSL góðar 200.000 kr. og tað ger góðan mun í samlaðu játtanini. Eg meti tó, at tann besta loysnin fyri landið og SSL hevði verið, um SSL í staðin útvegaði sær egin avloysaraskip, ið kundu avloyst á øllum oyggjaleiðunum, so at ikki var neyðugt at leiga skip frá øðrum í sambandi við dokkingar og umvælingar. Eitt nýtt avloysaraskip kann væntandi fáast fyri uml. 7-9 mió. kr. og hevði tað borið til at fíggja slíka íløgu við teirri játtan, sum árliga verður nýtt til avloysarasiglingina. Tó er helst neyðugt í fyrstu atløgu at seta pening av á fíggjarlógini til at byggja eitt slík skip, men hetta er ein íløga, sum lutfalsliga skjótt hevði spart seg innaftur. Eg haldi sostatt, at besti háttur at taka við avbjóðingini, sum loypandi stingur seg upp við avloysaraskipum er, at SSL fær egið avloysaraskip. Á henda hátt kann SSL framhaldandi reka siglingina, ímeðan skipini hjá SSL eru á beding. Mítt tilmæli til Løgtingið er tí, at arbeitt verður víðari við eini slíkari loysn, so skjótt Tingið kemur saman aftur eftir summarsteðgin. Umframt at vera ein meiri fíggjarliga skynsom loysn fyri landið, hevði ein slík loysn eisini havt við sær, at SSL hevði kunnað skipað samlaða raksturin meiri smidliga, lagt bedingstíðirnar betur til rættis, uttan at tað ávirkar tænastuna stórvegis, umframt at SSL altíð hevði havt eitt skip at seta inn, tá ið óhapp ella brek henda á ymisku leiðunum. Mett verður, at eitt slíkt avloysaraskip kundi verið nýtt alt árið og tá tað ikki røkir avloysarasigling, hevði t. d. verið ein møguleiki at nýtt skipið um Nólsoyarfjørð mitt um dagin, tá fá ferðafólk eru. Hetta hevði økt um tænastuferðina og havt við sær eina meiri smidliga og fíggjarliga skynsama sigling til Nólsoyar. Vinnumálaráðið, tann 16. mai 2015 Johan Dahl, landsstýrismaður 22/05/2015 Mikudagin var Petur Jacob Sigvardsen útnevndur sum heiðurdoktar saman við Hanus Kamban og Jens Kjeld Jensen. Hetta var í sambandi við 50 ára dagin hjá Fróðskaparsetrinum. Dagurin varð hildin í Norðurlandahúsinum har teir tríggir vórðu útnevndir. Tað skal ongin ivi verða um at Petur Jacob hevur heiðurin uppibornan eins og hinir. Hann hevur prógvað tað í sínum bókaverkum. Serliga bókin um torvið, sum fer at koma granskarum sera væl við seinni í tíðini. Petur Jacob hevur eisini skrivað andaligt tilfar, sum er komið mongum væl við. Í dag hevur Petur Jacob almenna móttøku heima hjá sær frá kl. 12 Eg fái ilt fyri bringuna at hoyra føroyskar politikkarar í ramasta álvara bjóða seg fram at fara niður á Fólkating fyri IKKI at reka politikk. Hví í verðini skulu politikkarar IKKI reka politikk? Er tað ikki júst eyðkennið fyri ein góðan politikkara, at hann brúkar sín sess at fremja sínar hugsjónir? Oukey, um ein ikki hevur hugsjónir, kann eg royna at skilja støðuna. Men hví stilla upp, um ein ikki hevur hugsjónir?? Minsta mát má vera at senda fólk við hugsjónum á danating, fólk, sum vilja luttaka í donskum politikki á jøvnum føti við hini fólkatingsumboðini. Miðflokkurin hevur ta støðu, at føroysku umboðini á Fólkatingi eiga virkin at luttaka í donskum politikki. Politikkur hevur allur sín uppruna í hugsjónum–vónandi. Og hugsjónir eru ikki avmarkaðar av landamørkum. Um føroyingar til dømis vóru so skilagóðir at valt eitt umboð fyri Miðflokkin á Fólkating, høvdu vit sum dømi brúkt tingsessin til at broytt donsku fosturtøkulóggávuna. Rættur barnsins í móðurlívi er eins sterkur í Danmark og hann er um allan heim. At føroysku umboðini á Fólkatingi biðja um okkara atkvøðu fyri síðani at frásiga sær luttøku í donskum politikki, er ein stór joke. Fólkatingsumboð føroyinga eiga at taka virknan lut donskum politikki. Orsøkirnar eru bæði nógvar og góðar. 1. Sum partur av ríkisfelagsskapinum hava vit føroyingar áhuga í danska samfelagnum og lóggávuni. So leingi, vit eru í hesum felagsskapi (við ella uttan okkara vilja), eiga okkara fólkatingsumboð at mynda danska lóggávu í tann mun, tað er gjørligt. 2. Donsk lóggáva hevur týdning fyri allar føroyingar, sum búgva í Danmark. Harumframt hevur hon týdning fyri føroyingar í Føroyum á nógvum økjum. 3. Donsk lóggáva er í stóran mun ES-lóggáva, sum aftur í stóran mun hevur ávirkan á føroyska lóggávu. 4. Hugsjónir eru universellar. Ein sannføring endar ikki við landamarkið, men er hin sama allastaðni. Á politiska pallinum møtast mótstríðandi hugsjónir. Tiga vit, har vit hava rætt (og skyldu) at tala, geva vit mótpartinum rætt. Tala vit ikki at, har vit eiga at gera tað, misrøkja vit okkara skyldu. 5. Kristni boðskapurin er ein góður boðskapur fyri eitt og hvørt samfelag. Ein kristin kann ikki lata vera við at leggja síni sjónarmið fram, tí hann veit, at tey sjónarmiðini eru til menning og framgongd fyri øll samfeløg. Vónandi vilja føroysku umboðini á Fólkatingi í framtíðini hava ein virknan leiklut í donskum politikki. Bill Justinussen, Miðflokkurin Kópurin er við at oyða toskastovnin í Skotlandi. Mett verður at toskastovnurin er minkaður við eini helvt og orsøkin er kópurin, men gitingar hava eisini verið um, at stovnarnir hava verið ov nógv troyttir farnu árini. Talið av kópum liggur millum 30.000 til 40.000 og teir eta 7.000 tons hvørt ár á vesturstrond Skotlands. Støðan hjá lundastovninum er farin frá at vera ring til at vera hættislig orsaka av lundafleygi. Hóast hetta, nokta myndugleikarnir at friða lundan. Eftir: Sjúrður Hammer og Jens-Kjeld Jensen Eftir nógvar áheitanir frá serkønum og náttúruverjustovnum bleiv spurningurin um at friða lundan tikin upp í tinginum í 2012. Avgerð bleiv tó tikin um ikki at friða lundan í øllum landinum, men heldur at lata tað upp til einstøku økini at friða hann so nógv og leingi, sum tey ynsktu. Hetta merkti, at nakrar kommunur valdu at friða lundan í eitt ávíst áramál, aðrar í eitt ár í senn, og uppaftur aðrar valdu ikki at friða hann, men fremja heldur sokallaða vísindaliga royndarveiðu. Í Nólsoy er loyvt at fleyga lunda, tí grannastevnuviðtøkan í 2013 um friðing ikki var gjørd undir røttum fortreytum, og tí ikki er galdandi. Landsstýrið veit hetta, og tí elvir tað til enn størri undran, at viljin til at bjarga einum ikoni í føroyskari náttúru, ikki er til staðar hjá landsins hægstu avgerðartakarum. Vit vilja við hesum vísa á, at stovnurin er so illa fyri, at um bert fáir mans fara út at fleyga lunda í Nólsoy, kann tað fáa sera álvarsligar avleiðingar fyri lundastovnin, og at einasti háttur at bjarga stovninum er at friða lundan, geva tol og fara undir skynsama og burðardygga fleyging, um vend kemur í, og stovnurin gongur upp. Undir ongum umstøðum kann talan um fleyg, fyrr enn lundin hevur fingið pisur í í minsta lagið 3 ár á rað. Um vit aftur taka Nólsoy sum dømi, vísir nýggjasta stovnsmetingin frá 1997 at tað vóru umleið 35-50.000 lundapør á oynni. Tað er greitt, at stovnurin er minkaður munandi og at so at siga ongin pisa er komin undan seinastu 13 árini. Ein varlig meting vildi verið ein minking á 3% um árið, sum svarar til at stovnurin møguliga liggur um 20-28.000 pør í Nólsoy í dag. Um bara 20 mans fara á fleyg og fáa millum 50-100 lundar hvør, er hetta millum 3-5% av bústovninum. Hetta er ikki burðardygt og merkir, at stovnurin fer at taka longri tíð at koma fyri seg, um umstøðurnar við føðini gerast betri í framtíðini. Vit halda ikki, at vit longur kunnu góðtaka, at mangul uppá neyva vitan skal verða orsøk til onki at gera. Hóast vit hava roynt at funnið skilagóðar frágreiðingar uppá manglandi handling í landsstýrinum, kemst eftirhondini illa uttan um niðurstøðuna, at tey sum nú sita við maktini hava ein ekstremt líkasælan hugburð til náttúruviðurskifti í Føroyum, og tað kann tykjast sum einastu tilráðingar frá náttúruserfrøðingum, sum fiskimálaráðið hevur lurtað eftir, vóru tær sum søgdu, at vit kundu fiska meir makrel. Vanlagnan hjá sjófuglinum og føroysku náttúruni annars er tann, at hon ikki kann seljast og avreiðast á ein líka lættan hátt sum tilfeingi í sjónum. Um so var, hevði landsstýrið helst givið henni størri ans. Fuglastovnarnir eru tó ikki sørir fyri búskaparligum virði, og tí er tað eitt himmalrópandi paradoks, at ferðavinnan vil marknaðarføra Føroyar sum“ unspoilt” samstundis sum vit eru í ferð við at oyða fuglastovnarnar. Eisini verður torført at greiða eftirkomarum okkara frá oyðandi líkasæluni, tá ið vit vóru fullgreið yvir skaðiligu gongdina. Sum støðan er nú, áttu vit at sett bjargafuglastovnarnar í undantaksstøðu, og sett forboð ímóti allari fuglaveiðu í eitt ávíst áramál. Vit eru væl og virðiliga greiðir yvir, at hetta ikki eru hugalig boð hjá inniløgufólki kring landið, men vit skylda okkara eftirkomarum, at vit ikki av berum gáloysni og líkasælu oyða lundastovnin undir Føroyum. Um ikki sitandi landsstýri tímir ella torir at taka spurningin upp, so vóna vit at onnur, sum geva sær far um føroysku náttúruna, minnast hetta, tá ið valið kemur. Ebba Hentze var eitt kent andlit í bókmentalívinum í Havn. Hon skrivaði barnabøkur, men varð kanska mest kend og vird sum týðari. Hon hevur fingið Barnamentaheiðursløn Tórshavnar býráðs í 1984, Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 2006, Mentanarvirðisløn Landsins í 2008 og Sømdargávu Landsins í 2012. Víðkað er um sjálvt søluøkið soleiðis, at kundin vónandi fær enn betur umstøður at kunna seg við plantuúrvalið. Somuleiðis er kundaavgreiðslan flutt úr tí gamla verkstaðarhølinum og yvir í eina nýggja sølubúð í teirri fyrstu stóru lonini, har vit miðja eftir betri umstøðum fyri viðskiftaavgreiðsluni. Úrvalið av plantum er á leið hitt sama í vavi og fjølbroytni, sum í fjør. Tó er úrvalið av staudum og urtum heldur størri í ár. Víðkaðar avgreiðslutíðir eru í summarhálvuni (1. mai–1. sept.), og hesar verða lýstar á heimasíðuni og á serskildum uppslagið við inngongdina. Høvuðsdenturin verður lagdur á, enn sum áður, at kunna bjóða harðført og dygdargott plantutilfar, sum hóskar til serligu vakstrarlíkindini í Føroyum. Hóast landið er lítið, eru vakstrarlíkindini tó ógvuliga ymisk kring oyggjarnar, og hesum veruleika royna vit eftir besta førimuni at laga útboðið eftir. Harumframt hava vit eisini nakað at bjóða teimum, ið eru komin longur á leiðini við at skapa sær lívd, og sum sostatt hava møguleikar at royna meira krevjandi gróður. Í plantusøluni hava vit í ár m. a. frálík granntrø, sum eru dyrkaði burtur úr fræi undan teimum stóru granntrøunum í Viðarlundini í Niðastu Hoydølum og í Viðarlundini í Gundadali. Tað tykist vera eyðsýnt, at avkomið undan hesum kempunum trívist væl undir okkara vakstrarlíkindum. Vit hava fingið okkum ein Facebook-profil, sum eitur: Gróðurstøðin í Miðhoydølum https://www. facebook. com/grodurstodin Har er ætlan okkara at kunna um ymisk viðkomandi og meira dagsaktuel evni, eitt nú um nýggjar plantur í søluni ella aðrar úrdráttir. Viðskiftafólk okkara verða tí biðin um at fylgja við á hesum staðnum til at frætta meira. Høggspønir (flis), ið eru gjørdar úr greinum o. tíl. tilfari úr viðarlundunum, eru eisini til sølu. Høggspønir verða nógv nýttar til at breiða í urtagarðinum sum jarðarábót og til at tálma loki; tær eru eisini frálíkar at nýta sum stroyggj (struktur) til sankutøðini (kompost). Í samstarvi við Verkstaðið Vón hava vit nú eisini ment eina serliga, vistfrøðiliga loysn at tálma ókrúti við. Talan er um eina pappplátu á 60 x 60 cm, ið er viðgjørd á serskildan hátt og sniðgivin til endamálið. Saman við plátuni hoyra 5 træspritur at festa plátuna niður á undirlagið/jørðina við. Omaná kann ein so velja at leggja eitt passaligt jaður av høggspønum, einar 2” ella uml. 5 cm. Roknað einar 7 litur av høggspønum (uml. 1 byttu) til hvørja plátu. Alt tilfarið er soleiðis náttúrutilfar, sum eftir hondini fúnar og gerst góð mold. Tí nýtist einum ikki at hugsa um at skula savna leivdirnar inn aftur seinni. Trolbáturin Astoria úr Hanstholm fekk týsdagin eitt lík í trolið tá ið teir fiskaðu nakrar tímar uttanfyri Hanstholm. Farið varð beinanvegin til lands við líkinum og tað er nú beint til Retmedicinsk Institut í Aarhus fyri at m. a. finna útav hvør viðkomandi er. Politiið hevur eina lítla illgruna um, at líkið kann vera av einum týskara sum bleiv burtur í Lønstrup í oktober 2014, men tað fer so kanningin helst at uppklára hvør viðkomandi er.