Rainman hevði autismu–men eru øll við autismu sum hann? Autisma er eitt felags heiti fyri diagnosur innan fyri menningarórógv. Menniskju við autismu hava vanliga ikki sjónlig brek. Menningin er merkt av truplum samskifti, málsligum órógvi, ritualum og serstøkum áhugamálum. Menniskju, ið bera brekið autisma, hava ofta eisini onnur brek. Hesi menniskju megna tí illa at vera saman við øðrum, á ein náttúrligan hátt. Tey skilja illa hini, hugsa øðrvísi og hava ein øðrvísi atburð. Tey gerast tí ikki ein sjálvsagdur partur í samveruni við onnur menniskju. Tí er tað av alstórum týdningi, at samfelagið kennir hetta brek og hvat tað inniber, soleiðis at hesi fólk fáa rúm og forstáilsi og eitt virðiligt lív. Autisma verður roknað sum eitt lívlangt brek, ið ikki kann grøðast. Tí er tað sera týdningarmikið, at starvsfólk á stovnum og skúlum hava breiða vitan á økinum, fyri at kunnu avdúka tørvin hjá einum barni við autismu. Autismuspektrið er sera breitt, og tískil er neyðugt, at atlit verður tikið fyri tørvinum hjá tí einstaka. Tíverri eru fleiri dømi um, at sein staðfesting av brekinum hevur viðført drúgvar líðingar hjá teimum, ið bera brekið og teirra familjum. Fyri at seta sjóneyku á autismu, verður sera áhugaverd ráðstevna, har hesi fara at halda fyrilestur: Tórmóður Stórá, psykiatari, fer at greiða frá sálarfrøðini í Føroyum, við høvuðsdenti á autismuøki Jensina Olsen, sjónleikari, skemtari og fyrilestrahaldari fer at hugleiða um at eiga ein son við serligum avbjóðingum. Pernille Aalund, sjónvarpsvertinna og fyrilestrahaldari, sum sjálv hevur autismu, fer at hugleiða um sínar avbjóðingar. Theo Peeters, serfrøðingur innan autismuspektrið, fer at endurgeva nógv av tí, sum fólk við autismu hava sagt honum. Alt tað sum avdúkar teirra ymiskleika og teirra maktarloysi, men eisini teirra vónir. Bent Madsen, námsfrøðingur, fer at greiða frá um inklusión–at øll børn og ung hava rætt til at luttaka í almennum felagsskapum–í dagtilboðum, skúla, frítíð og útbúgving. Harumframt fara umboð fyri Psykiatiska Depilin, Almannaverkið, Sernám, skúlar, arbeiðspláss, foreldur og onnur at hava verkstovur. Ráðstevnan er stílað til bæði fakfólk og almenningin. Skráin verður almannakunngjørd 18. marts. Nei øll við autismu eru ikki sum Rainman–Kom við og fá meiri at vita um autismu. Sagt skal verða frá, at aðalfundur felagsins verður Leygardagin 28. februar 2015 kl. 9.30 í Bovling í Leirvík Byrjað verður við felags morgunmati kl 9.30. Annars er skráin hendan: 09.30: Vit møtast til ein góðan morgunmat 10.00: Fyrilestur v/Eyðvør Mortensen frá Almannaverkinum 11.30: Aðalfundur sambært viðtøkum felagsins 12.30: Lætt ábit Fyrilesturin er almennur. Evnið verður“ Hin góða tilgongdin” Eyðvør hevur verið við í arbeiðsbólkinum, ið hevur skrivað tilmælið um tað góðu tilgongdina. Hon kemur at greiða frá, hvussu ætlanin er at ymiskir myndugleikar og stovnar framyvir skulu samstarva, tá talan er um børn við autismu og familjur teirra. Aðalfundurin er bert fyri limir. Til ber at tekna seg sum lim á fundinum. Vinarliga boða frá luttøku á tlf 509031 ella á teldupost formadurin @ autisma. fo Hesaferð eru 3 nevndarlimir, sum standa fyri vali, og eru tað Jørmund Foldbo, Jónrit Halling og Heidi Aagaard. Heidi tekur við afturvali. Jónrit og Jørmund stilla ikki upp aftur til nevndina hesa ferð. Tað stendur einum og hvørjum frítt at koma við uppskoti til nevndarlimir. Hava tit uppskot til fundin, skulu hesa fráboðast hjá formanninum í seinasta lagi leygardagin 14. februar 2015. Við vón um góða undirtøku til aðalfundin Vegna nevndina í Autismufelagnum Jørmund Foldbo, formaður Landsstýrisfólkini við almannamálum, mentamálum og heilsumálum og formaðurin í Kommunufelagnum eru samd at fremja tilmælini, sum arbeiðsbólkurin vísir á í“ Tí góðu tilgongdini”. Fyrrapartin í dag hevur arbeiðsbólkur, sum hevur skrivað tilmæli um at skipa eina góða tilgongd hjá familjum við barni við autismu, handað avvarðandi landsstýrisfólkunum og kommufelagsformanninum tilmæli. Tann góða tilgongdin snýr seg um at skipa eina góða tilgongd fyri børn við autismu og familjur teirra. Hetta serliga í mun samstarv við almennu myndugleikar, soleiðis at tænastan er greið og samskipað. Arbeiðið at skipa góðu tilgongdina hevur verið sermerkt á tann hátt, at brúkarin hevur verið við í øllum arbeiðinum, og útgangsstøði hevur verið tikið í familjuni, heldur enn myndugleikunum. Jørmund Foldbo, formaður í Autismufelagnum segði m. a. í sínari framløgu í dag, at við hesum arbeiðinum er nógv vunnið:-Vit foreldur vita eina rúgvu, og tað er gott, at vit eru tikin við í arbeiðinum. Vit eru ikki partur av trupulleikanum, men kunnu vísa á loysnir. Við góðu tilgongdini skulu foreldur ikki longur hava tann samskipandi leiklutin millum allar teir ymsu myndugleikarnar, vit fara at fáa eina heildarætlan fyri einstaka barni, tað verður samstarvað tvørtur um fakmørk, og tað er ein skipað tilgongd, tá barnið skifti lívsstøðu, segði Jørmund Foldbo. Skipanin setast í verk Í sama viðfangi, sum landsstýrisfólkini og kommunufelagsformaðurin tóku ímóti tilmælinum, skrivaðu tey undir eina yvirlýsing, um at fylgja tilmælinum í størst møguligan mun. Yvirlýsingin varð handað formanninum í Autismufelag Føroya. Í yvirlýsingini stendur m. a.:“ Tann góða tilgongdin” er ein skipaður samstarvsleistur, sum skal tryggja eitt dygdargott samskipað heildartilboð til børn við autismu og familjur teirra, har avvarðandi myndugleikar taka ábyrgd av sínum parti av tænastuni og taka ábyrgd at samstarva og samskipa tænastuna við aðrar myndugleikar. Partarnir eru samdir um, at miða eftir, at skipanin, sum er lýst í tilmælinum, verður sett í verk 1. januar 2015, og at øll børn við autismu og familjur teirra frá 1. januar 2016 eru fevnd av hesi skipan. Semja er somuleiðis um, at skipanin skal endurskoðast í 2017.” Tann góða tilgongdin tekur útgangsstøðið í børnum, ið hava autismu, men ætlanin er, at mannagongdirnar skulu kunna brúkast í øðrum sambondum eisini. Arbeiðsbólkurin hevur verið mannaður við umboðum frá Autismufelagnum, Kommunufelagnum, Psykiatriska deplinum/Landssjúkrahúsinum, Sernámi og Almannaverkinum. Arbeiðið er samskipað av embætisfólkum úr Almannamálaráðnum, Heilsumálaráðnum og Mentamálaráðnum. Til handanina í dag løgdu øll trý landsstýrisfólkini og formaðurin í kommunufelagnum áherðslu á týdning av at samskipa tænasturnar til børn og ung við serligum tørvi. Tey fegnaðust um tilmælið og søgdu øll seg vilja gera sítt til at tilmæltu átøkini verða sett í verk. Tíðindafundur verður í móttøkuni á Almannamálaráðnum týsdagin hin 9. september kl. 10.00. Evnið er: Hin góða tilgongdin–framløga. Fundurin endar væntandi í seinasta lagi kl. 11.30. Limir í Autismufelagnum eru vælkomnir at vera við. Best er, um tit siga Jørmund Foldbo, formanni frá luttøku í seinasta lagi sunnudagin á tlf 509031 ella á telduposti: formadurin @ autisma. fo. Við á fundinum vera avvarandi landsstýrisfólk, Annika Olsen, Carsten Hansen og Bjørn Kalsø, formaðurin í Føroya Kommunufelag, arbeiðsbólkurin og sjálvandi okkara egnu umboð. Vit fáa eisini orðið á fundinum. Skrá fyri tíðindafundin: 1. Aðalstjórin í Almannamálaráðnum bjóðar vælkomin 2. Formaðurin í autismufelagnum Jørmund Foldbo