Hevur tú eitt ávíst arbeiðsføri og arbeiðir eftir førimuni, kanst tú t. d. fáa lægstu fyritíðarpensjón sum ískoyti. Er vinnuførleikin so skerdur, at hann er mettur at vera einans 1/3 av vanligum arbeiðsføri, kanst tú fáa miðal fyritíðarpensjón. Hevur tú fingið staðfest, at tú einki ella lítið og einki arbeiðsføri hevur, kanst tú fáa hægstu fyritíðarpensjón. Hvør kann fáa fyritíðarpensjón? Tann, ið bert hevur helvt ella minni enn tað eftir av sínum arbeiðsføri, kann fáa fyritíðarpensjón. Tó royna vit fyrst og fremst, og helst í samráð við teg, at finna útav, um tað ber til at finna tær pláss og fótafesti á arbeiðsmarknaðinum við øðrum fyriskipanum. Og ikki fyrr enn allir møguleikar at finna tær eitt hóskandi arbeiði ella endurmenna arbeiðsførið hjá tær eru kannaðir, ber til at fara til endaliga og avgerandi stigið um at viðgera støðu tína sum komandi fyritíðarpensjónistur. Tað tekur tíð at viðgera eitt mál um fyritíðarpensjón, m. a. tí upplýsingar skulu fáast til vega frá fleiri fakmyndugleikum. Vit ómaka okkum tó at geva tær so rætta, skjóta og virðiliga viðgerð sum gjørligt. Vanligar treytir Treytin er, at tann, sum fær fyritíðarpensjón: er millum 18 og 67 ár er danskur ríkisborgari ella er gift/-ur við ella seinast hevur verið gift/-ur við donskum ríkisborgara hevur fastan bústað í Føroyum ella hýru við føroyskum skipi hevur havt fastan bústað í danska ríkinum í minsta lagi í 3 ár, frá tí viðkomandi var 15 ár, til varandi skerda arbeiðsførið varð staðfest Landsstýrismaðurin kann gera undantak frá treytunum. Somuleiðis kann undantak gerast samsvarandi sáttmálum við onnur lond, sum Føroyar hava skrivað undir og eru partur av. Nordisk Konvention om Social Sikring-javnbjóðis rættur fyri norðurlendingar er ein tílíkur sáttmáli. Hvat hendir, um tú flytur millum lond? Flytur tú til Danmarkar ella Grønlands varðveitir tú rættin til fyritíðarpensjón, inntil endalig avgerð um fyritíðarpensjón ella annað varandi uppihaldsgrundarlag er tikin í Danmark ella í Grønlandi, tó í mesta lagi upp til 1 ár. Ætlar tú at flyta til annað land, eftir at tú hevur fingið fyritíðarpensjón, skalt tú søkja um hetta at vita, um tað ber til. Umsóknin um fyritíðarpensjón verður viðgjørd sambært lógunum í viðkomandi landi, og lýkur tú treytirnar, verður pensjón játtað í mun til árini, tú hevur búð har. Búð í øðrum londum Um fyritíðarpensjónistur, sum er búsitandi í Føroyum, hevur búð og arbeitt í øðrum londum, kann vera, at hann hevur innvunnið sær fyritíðarpensjón har. Ger vart við hetta á umsóknarblaðnum, tá ið tú søkir um fyritíðarpensjón, og set teg í samband við Almannaverkið at fáa greiði á hesum viðurskiftum. Ein norðurlendingur vinnur sær rætt til pensjón í mun til bústaðartíðina í tí einstaka Norðurlandinum. Full pensjón er 40/40. Pensjónin kann so verða býtt millum tvey ella fleiri lond í mun til bústaðartíðina. Hvussu verður bústaðartíðin roknað? Bústaðartíðin verður útroknað eftir, hvussu nógv ár tú hevur havt fastan bústað í danska ríkinum, frá tí tú fylti 15 ár, og til tann dagin tú fekst játtað pensjón. Fyri fólkapensjónistar merkir tað, at tú hevur rætt til fulla pensjón, um tú hevur havt fastan bústað í Føroyum, Danmark ella Grønlandi í tilsamans 40 ár. “ Teoretiska bústaðartíðin” er tíðin, frá tí tú fylti 15 ár, og til tann dagin, tú fekst játtað pensjón. Fyri at fáa fulla fyritíðarpensjón skal“ faktiska bústaðartíðin” vera í minsta lagi 4/5 av“ teoretisku bústaðartíðini”. Dømi 1: En persónur, sum júst er fyltur 40 ár, fær játtað fyritíðarpensjón. Restina av tíðini hevur hann búð uttan fyri danska ríkið. Bústaðartíð (ár) Mánaðir Brot Føroyar 120 20/40 Grønland 4 48 Danmark 6 72 12/40 20 240 40/40 Hetta gevur rætt til fulla pensjón, tí faktiska bústaðartíðin, sum er 20 ár, svarar til 4/5 av teoretisku bústaðartíðini. Dømi 2: Sama dømi, men í hesum føri hevur hann bert búð 17 ár í danska ríkinum, frá tí hann fylti 15 ár. Viðgerð av fyritíðarpensjónsumsókn Umsókn um fyritíðarpensjón verður viðgjørd eftir rættiliga fastari mannagongd. Sjá mannagongd niðanfyri. Áðrenn tú søkir um fyritíðarpensjón, mæla vit til, at tú setir teg í samband við sosialráðgeva at greiða frá tíni støðu, so tú eisini kanst fáa nærri at vita um útlit og mannagongdir. Almannaverkið heintar inn upplýsingar um inntøkuviðurskiftini frá skattamyndugleikunum. 4) viðgerðartíðin kann vera drúgv, men tað er tí at nógv viðurskifti skulu kannast og greiðast, áðrenn støða kann takast til fyritíðarpensjón. Vit leggja dent á, at avgerðin er haldgóð, tí talan er um framhaldandi veiting, til tú fært fólkapensjón. 5) møguleikar fyri almannaveiting, meðan tú bíðar eftir avgerðini: a) verður mett sannlíkt, at tú fert at fáa pensjón, kann Almannaverkið byrja at gjalda út forskot, áðrenn avgerðin er tikin. Hetta verður gjørt, um tú ikki fært løn, sjúkudagpengar ella aðra veiting í tíðini, til avgerðin er tikin. b) er meiri ivasamt, hvat úrslitið verður, er møguligt at fáa hjálp eftir almannalógini, um tú ikki klárar at uppihalda tær og tínum. Sí dømi á tíðarlinju niðanfyri: Umsókn móttikin Eftirgjaldsdagur fyritíðarpensjón Fyritíðarpensjón Játtað 14. apríl 11. desember Hevur tú fingið aðra almannaveiting, t. d. sjúkudagpengar, meðan umsóknin um fyritíðarpensjón er viðgjørd, verður fyritíðarpensjón kortini ikki veitt fyrr enn frá fyrsta í mánaðinum eftir, at tann veitingin er steðgað. Serligar sosialar umstøður og fyritíðarpensjón Lægsta fyritíðarpensjón–tá ið varandi tørvur á veiting til uppihalds er staðfestur Ert tú millum 50 og 67 ár kanst tú fáa lægstu fyritíðarpensjón, tá ið viknandi heilsa, vantandi arbeiðsmøguleikar ella aðrar serligar umstøður gera, at tú hevur varandi tørv á uppihaldsveiting (sokallaðari sosialpensjón). Tú kanst fáa lægstu fyritíðarpensjón, um tú hevur mist rættin til einkjupensjón, tí yngsta barnið er fylt 18 ár, og útlit ikki eru fyri, at tú klárar ella fert at klára at uppihalda tær og møguligari familju sjálvstøðugt orsakað av viknandi heilsu, vantandi arbeiðsmøguleikum ella øðrum sosialum umstøðum. Almannaverkið kann endurskoða tína støðu og sína meting av skerda arbeiðsførinum grundað á arbeiðsavrikið. Hjálparviðbót Hevur tú støðugt tørv á persónligari hjálp frá øðrum, kanst tú hava rætt til eina hjálparviðbót. Stavar avlamni frá blindni ella veikari sjón, hevur tú rætt til hjálparviðbót Hjálparviðbótin eru ætlaðar at gjalda kostnaðin at útvega sær neyðugu hjálpina og røktina. Røktarviðbót fellur vanliga burtur, um tú fært stuðul frá Trivnaðardeplinum, uppihald á stovni ella sambýli og líknandi stuðul, ið hevur sama endamál sum viðbøturnar. Persónlig viðbót-serliga trupul kor Hevur tú sum fyritíðarpensjónistur ikki ráð at gjalda útreiðslur, sum eru neyðugar og rímiliga grundaðar, kanst tú hava rætt til persónliga viðbót. Hevur tú ogn, sum kann nýtast at gjalda útreiðsluna, t. d. innistandandi í peningastovni, hevur tú ikki rætt til viðbót. Harumframt er viðbótin treytað av, at virðið av nettoinntøku tilsamans, ið verður skattað eftir reglunum í kapitalvinningsskattalógini, og sum er partur av inntøkugrundarlagnum sambært § 6 a, ikki er oman fyri 2.000 kr. árliga. -Hjún og samlivandi, sum bæði eru pensjónistar, fáa eina felags viðbót, sum verður útgoldin við einari helvt til hvønn. -Viðbótin verður ikki latin fyritíðarpensjónistum, ið búgva á stovni, sum er góðkendur sambært lóg um almenna forsorg. Avtalað løn til fyritíðarpensjónistar Hevur tú hug at vera á arbeiðsmarknaðinum, hóast tú hevur munandi skert arbeiðsføri? Hug at verða partur av einum arbeiðsumhvørvi og at hava starvsfelagar? Lóggávan ger tað møguligt hjá einum fyritíðarpensjónisti at gera avtalu við ein arbeiðsgevara á vanliga arbeiðsmarknaðinum um eina serliga arbeiðsfyriskipan. Møguleikarnir fyri, hvat starv tú kanst átaka tær, eru fleiri. Sum dømi kann nevnast at hjálpa við at gera kaffi og halda køkin, hjálpa á einari goymslu ella annað fyrifallandi arbeiði, ið tú hevur hug og hegni til. Treytir Talan skal vera um arbeiðsuppgávur, sum eru at meta sum fyrifallandi arbeiði á einum arbeiðsplássi á vanliga arbeiðsmarknaðinum, og arbeiðstíðin kann í mesta lagi vera 15 tímar um vikuna. Almannaverkið skal vátta, at viðkomandi er fyritíðarpensjónistur. Váttanin fæst við við at venda sær til Almannaverkið. Lógarheimild“ Avtalað løn til fyritíðarpensjónistar” verður gjørd sambært § 24 í lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk. Svartíð Almannaverkið hevur sum mál at svara umsókn um fyritíðarpensjón innan 3 mánaðir. Aftrat kemur tíðin, tað tekur at fáa læknaváttan og aðrar upplýsingar.