Her var ein, sum ferðaðist 4000 ár fram í tíðina at møta mær, og eg ferðaðist 4000 ár aftur í tíðina, so okkara tankar kundu renna saman í Prædikaranum. Tað var tann stórbæri kongurin Sálomo, sum Gud segði við (1. Kong. Tak frá einum og gev øðrum. „Tú kæri Sálomo kongur, fullur í vísdómi frá Gudi, ei finst tín líki. Vísdómur tín er so stórur, víður og berandi gjøgnum tíðir, at hann kann stilla okkara brotnu, strongdu tankar í november 2021.“ Vindurin lækkar niður í sunnan, fer at mala, skiftur og skiftur, og vit føroyingar nikka játtandi. Áirnar renna í sjógvin. Sjógvurin verður ongantíð fullur. Vit kenna øll til at verða mødd fullkomiliga. Men tá hugsa vit ofta um likamliga møði. Tá ið vit kenna likamliga møði, er tað so ítøkiligt. Ein pøsan, tú verður fangaður í, ein pøsan, sum ikki fær teg nakran veg. Eitt kent danskt hugtak, sum verður nógv brúkt í dag, er „hamstrarahjólið“. Hugtakið lýsir ein hamstrara, sum rennur inni í hesum hjóli, men kemur ongan veg. Sálomo samanber fáfongd við eftirsókn eftir vindi. Eg hugsaði mangan, at eftirsókn eftir vindi var eitt løgið hugtak, inntil eg kannaði tað nærri og fann útav, hvussu sigandi tað í veruleikanum er: at sóknast eftir vindi er einki. Tá ið tú hevur fingið fatur á vindinum, er hann ikki vindur meira! Prædikarin spyr, hvør nytta er í lívinum. Og tað spyrji eg eisini. Hvør nytta er í allari pøsingini, í hamstrarahjólinum. Hann royndi gleðina, láturin, vínið, bygdi hús, plantaði víngarðar, urtagarðar, lundir. Hann keypti trælir, trælkvinnur, nógv fæ, silvur og gull, dýrabarar skattir, sangarar, sangarinnur og nógvar konur. Sálomohevði óavmarkaða atgongd til alt ríkidømi í hesum heimi. 2, at so tykist tað ikki serliga víst at taka alla hesa fáfongd til sín. Kongurin ger alt hetta, og tó er hann vísasti maður? Hvar er samanhangurin? Alt, vit menniskjabørn hava fingið at stríðast við, er fáfongd. Á denn hugleiðing frá mær undan advent og jólamánaði. Um eina viku fari eg upp á ovastaloft at taka jólaprýðið niður. Hvør ferðin tykist ganga skjótari enn hin fyrra. Og tað tykist sum í gjár, at eg goymdi jólaskrúðiðfrá seinastu jólum burtur. Men eitt ár er farið, og eg geri tað sama umaftur. Hann leiddist við stríðið, honum var tillutað. Men hann sá eisini, at alt hevur tíð sína, eisini tað at gleðast í lívinum og stríðnum, sum Gud hevði givið honum. Og Gud hevur givið okkum tað, fyri at vit skulu óttast Hann. Vit eru lyft upp um lívið yvir sólini, samstundis skulu vit liva lívið undir sólini. Hvat merkir hetta? Og hvussu finna vit troyst og hjálp í hesum? Tóat hann leiddist av fáfongdini, sá hann lívið sum gávu frá Gudi, og fáfongdin fekk hann at óttast Gud. Hvønn dag, tá ið sólin rísur og fer sína troyttandi ferð um himmalhválvið, takka tá Gudi fyri alt, Hann gav okkum, fyri at vit skuldu óttast Hann. Hvussu kunnu vit annað? Talan er á heimasíðuni talgilt. org. Móti endanum av taluni, kemur hann við nøkrum áhugaverdum viðmerkingum um vagnin, sum Josias var í, tá ið hann var særdur og doyði. Gud hjálpi okkum, um vit so kunna siga, eru komin í galna vognin, at vit stíga úr honum og fara í rætta vognin, meðan tíð er. 35.22)–skifti vagn og fór í ein, sum líktist teimum hjá egyptum. –Ein rámandi mynd, mann kennir seg aftur. Petur Háberg: Tá ið mann er ungur frelstur, so kemur Satan ikki sum tann brølandi løvan. Vit plaga at tosa um, hvat er rætt, og hvat er skeivt. Tað kemur í formi av politikki til ein–tað havi eg erfarið–óskyldiga; tað kann diskuterast, um hetta er rætt ella skeivt, óskyldiga kemur tað. Ymisk ting, forrætningar, og alt tað, sum kann brúkast til at taka interessuna frá Harranum, blívur brúkt. Eg mátti velja millum hetta, sum eg var innfiltraður í, og Harran. Tað tók ár at loysa meg. Hvat fyri skugga síggja vit aftan fyri alt hetta her? Kappið, áðrenn tað er ov seint. Og so tvey sitat afturat úr taluni hjá Andrew Sloan: Tað er mangur mangur maður, sum hevur verið ein stórur maður, men sum einki hevur verið fyri Gudi, men sum kundi havt verið tað. Heimurin hevur fingið stórar menn burtur úr Guds børnum og teirra flokki, men Guds samkoma hevur mist stórar Guds menn vegna tað. Og tað er heldur ikki lygn, at teir eru tankalesararar. Ella teir kenna okkum so væl, at teir vita nágreiniliga, hvat okkum dámar at síggja og duga at rokna út gjøgnum logaritmur og data, hvussu vit bera okkum at, hvørji val vit gera, hvat okkum dámar o. s. fr. Dokumentarfilmurin um“ Social dilemma” (á Netflix) leggur kortini á borðið. Tað, eg beit serliga merki í, tá eg sá hendan dokumentarin, var, at snillingarnir søgdu, at vit, ið eru á sosialu miðlunum, eru vøra hjá kapitalistiskum risum. Reklamurnar rinda hetta risa gildið, teir framleiða okkum. Tað vil siga, teir mynda okkum til ta vøruna, sum teir ynskja sær, og síðani senda miðlarnir fleiri reklamur júst til okkara tørv. Her fer eisini ein polarisering fram, og misálit á politikarar og systemir økist. Teir trúgva eisini, at demokratiið verður burtur um eina tíð. Møguliga verður kríggj og hungursneyð, nevndu teir. Heilarnir aftanfyri miðlarnar duga sera væl at fáa okkum í sítt net. Teir arbeiða altíð við okkara veiku økjum fyri at gera okkum bundin. Soleiðis virka rúsandi evni eisini. Hann er genialt gjørdur. Veit ikki, um tit kenna filmin Truman Show? Tað er ein heimur, sum er gjørdur til ein persón, ein kunstigur heimur, sum Truman er føddur inní. Men so smátt byrjar hann at avdúka hendan heimin. Nú er spælið spilt hjá Risanum aftanfyri, og hann fer at missa milliónir av krónum og hyggjarum, um Truman finnur útav tí. Til endan finnur Truman sannleikan og brýtur út í frælsið. Onkur annar fortelur tær tað, innast inni veist tú tað. Men vit bróta ikki út. Vit eru trygg her. Tí vit eru kongar í hesum bláa kongaríki–men einsamøll. Eingin at vera kongur yvir. Líkamikið um vit fáa fylgjarar, likes og viðmerkingar í hópatali, so eru vit einsamøll. Eg eri sjálv bundin at sosialu miðlunum. Sjálvt um eg kendi mínar veikleikar, so valdi eg at fáa mær Facebook og seinni iPhone. Telefonin dregur mínar tankar til sín áhaldandi og ótroyttilig. Ikki heilt tó, men evnini at síggja samanhangir. Hetta er júst tað, sum eisini verður sagt, er trupulleikin hjá skúlabørnum. Tey“ skifta og skrolla” so nógv í lívinum, at lívið gongur fyri seg sum á einari skoytubreyt. Hava eitt gott grundarlag. Tað stendur, at vit eru fræls. Men er frælsið blivið ein sovipúta? Ella er tað framvegis Gud, sum sleppur at mynda okkum til ta vøruna, vit eru ætlað til? “ Vit eru smíð Hansara, skapt í Kristi Jesusi til góð verk, sum Gud frammanundan hevur lagt til reiðar, at vit skuldu liva í teimum” (Ef 2.10). Eitt, sum slóg meg í áðurnevnda dokumterfilmi um“ Social Dilemma”, var, at tað var sagt, at tey ungu í dag eru minni intiativrík. Tað er hálv lygn og hálvur sannleiki. Upprunaliga er telefonin ætlað til at náa ein annan persón, ið tú vilt tosa við. So telefonin er ikki eitt hent amboð longur. Eg eri eitt ófullkomið menniskja. Ófiltrerað og óredigerað. Og soleiðis eru øll onnur. Vit áttu at sløkt tað bláa ljósið og tendra Hansara ljós. Jóas var sjey, tá ið hann gjørdist kongur (2. Krøn. Herfyri kom eg fram á eina talu hjá Andrew Sloan, inni á talgilt. org, har hann talar um Josias kong. Hann byrjar við at lesa um syrgiliga deyða Josiasar (2. Krøn. Átta ára gamal verður Josias kongur „Josias var 8 ár, táið hann gjørdist kongur, og 31 ár stýrdi hann í Jerúsalem.“ Vit kunnu samanbera átta ára gamla Josias við tey smáu, sum Jesus segði trúgva á Seg. Andrew segði, at hann var sjálvur um átta ára gamal, tá ið hann kom til trúgv. Tim. 26 ára gamal reinsar Josias templið. Lógbókin verður funnin, og páskir verða hildnar „Átjanda árið ið hann sat við stýrið–meðan hann reinsaði landið og templið–sendi hann Safan,… at væla um hús HARRANS Guds síns.“ Meðan teir væla um hús Harrans, finnur Hilkia prestur bók–lógbók Harrans. 35.18). 39 ára gamal fer Josias í kríggj, verður særdur og doyr „… Tað, sum hendi, var hetta: Harrin sendir Neko kong í Egyptalandi í bardaga móti konginum í Assýria. 35.21): „… Lat vera at berjast við Gud–sum er við mær! Hvat hevði hent hesi 13 árini? „Hóast vit eru byrjað tíðliga, eru byrjað væl og hava hildið fram leingi, ber tað kortini til at fara skeiv og enda illa.“ „Les Misérable“ man vera ein av teimum kendastu skaldsøgunum, ið nakrantíð er skrivað. Eg haldi, at tað, sum ofta ger skaldsøgur klassikarar, er, at tær so ella so avspegla ein longsul, sum Gud hevur lagt niður í okkum. Vit kenna bæði okkum sjálv, og tað vit leingjast eftir, aftur í søguni. Hetta er, í hvussu er, satt um „Les Misérable“. –Eg veit ikki, tað er bara okkurt við tíðini um heystið og góðum bókum. Løgið, tí hesi árini, eg hevði tað til vana at lesa ella lurta eftir „Les Misérable“, búðu vit í tropunum, og har er ikki sami munur á árstíðunum. Helst er bara okkurt heystligt hasa tíðina á árinum, sama hvar á klótuni, tú ert. Orsøkin til, at Valjean var har og kundi bjarga honum, var, at hann hevði fingið frænir av tí, sum fór at henda, og hugsaði, at tað fór at enda galið. Tað løgna var, at Valjean dámdi als ikki Marius. Cosett var alt, sum Valjean hevði her í lívinum, og hann óttaðist fyri, at blivu tað hon Marius, so fór hann at missa hana við alla. Valjean mátti bera Marius gjøgnum eina av myrku, skitnu kloakkunum undir Paris, so teir ikki vórðu sæddir. „Les Misérable“ er ein long bók. Og parturin, har Valjean ber Marius gjøgnum kloakkirnar, er mestsum ein bók í bókini. Har var myrkt og ótespiligt. Onkuntíð kendist eingin botnur, og hann misti fótafestið. Onkuntíð var hann upp undir miðju av berum skarni. Men soleiðis var Valjean ikki, hann bar Marius allan vegin heim. * * * Skriftirnar siga nógv um at bera onnur. Frelsari okkara hevur borið okkum, ber okkum og fer at bera okkum, og tað er skylda okkara at gera tað sama við onnur: „Sum hirði røktar Hann fylgi Sítt, í arm Sín savnar Hann lombini, og í favninum ber Hann tey; lambærnar leiðir Hann.“ Lukas 15.5 „Tað er manninum gott, at hann ber ok í ungdóminum, at hann situr eina og tigur, táið Hann leggur byrðar á hann,“ Sorgarsongirnir 3.27-28 „Tí ok Mítt er gagnligt, og byrði Mín er løtt.“ Matteus 11.30 „Berið hvør annars byrðar, og uppfyllið soleiðis lóg Kristusar!“ Galatiabrævið 6.2 Ikki so ringt at skilja og tó so lætt at gloyma–og koma við undanførslum. Paulus sat í myrkum, køldum, vátum fangaholi við einum deyðadómi hangandi yvir sær. Undir hesum umstøðunum skrivar hann til Timoteus (2. Tim. Tim. 2.1 í álvara. Tað er handa náðin, sum ger allan munin. Onkuntíð fangi eg meg sjálva í tí. Eg eri trúgvandi, tí tað gevur mær eitt betri lív, eitt lív við gleði, friði, góðsku, tryggleika, verju og eitt heilsubetri lív. Kanningar vísa, at trúgvandi menniskju liva longur, eru ikki so ofta sjúk sum vantrúgvandi og hava færri sálarligar avbjóðingar, eitt nú angist. Frá meiningsloysi og vónloysi til meining og vón. Mong stríðast við meiningsloysi. Tey spyrja, hevur lívið nakra meining? Áðrenn vit skrivaðu 2020, valdi Svend Brinkmann at brúka eitt ár at kanna og skifta orð um, hvat trúgv og átrúnaður er í heiminum í dag. Hann hevur í bókini eina vísindaliga tilgongd til spurningin um trúgv og Gud. Tá ið eg siti og lesi bókina, risti eg mangan við høvdinum, men lat mínar fordómar fara. Tann eini kapittulin snýr seg um, um trúgvin „virkar“. Hann skrivar eisini um veruleikarnar, sum eg nevndi–eitt heilsubetri og longri lív millum trúgvandi fólk. Men Svend er so mikið vakin, at hann kemur til ta niðurstøðu, at tað kann ikki vera grundin til, at vit trúgva. Vit vita og trúgva, at trúgvin virkar frá deyða til lív, frá andaligum deyða til ævigt lív í Himli. Um lívið og góð heilsa og eydna ikki unnast okkum her, so vita vit, at trúgvin virkar til ævigt lív. Og hetta er tann stóri munurin. Koronutíðin hevur eisini víst okkum, hvussu vit skýggja sjúku, veikleika og deyða. Vit hava við øllum valdi hildið hesi pest burtur. Men tað er ikki so løgið, tá ið vit hugsa um, hvussu fjart æviga lívið er í okkara tilvitan. At Tú bíðar mær handan sýnina, og skjótt veri eg har. Hjálp mær at síggja, at eg ikki skal stríðast við lívið hesumegin, men lat mítt stríð liggja fyri lívinum hinumegin. Hjá Tær eru teir veruligu skattir at finna. Á fínum máli er „Feðgar á ferð“ ein tragikomedia um ein gamlan pápa og yngsta son hansara. Eg hugsi her um tann stilla, einfalda gudsóttan, sum eyðkendi gamla føroyingin. Danski bíbliulærarin, Poul Madsen, segði einaferð, at sera stutt er millum „frihed“ og „frækhed“. Lias Berint var javnaldri Ketils og var júst fluttur inn til teirra at búgva. … So fóru teir undir at gera sær ból í forskutinum, fyltu hálm undir og á og løgdu seg við frið… Teir práta og Kálvur spyr pápan: „Mundi hann (Lias Berint) ikki smæðast, tá ið hann kom til himmiríkis, har er so fínt og so nógv fremmandafólk?“ Men á ein hátt hevur hann rætt, Himmalin er alt ov fínur til okkara. Møguliga er smædni hansara nærri tí, Skriftin lærir, enn ofta alt ov framligi hugburður okkara. „Táið nú Símun Pætur sá hetta, fall hann niður fyri knøum Jesusar og segði: „Harri, far frá mær! Halt teg til Várharra, so er tú klókur fyri teg Ketil skilti, hvar sannur klókskapur var at finna; hann er at finna við at halda seg nær Harranum. Sálomo kongur segði tað sama (Orðt. Hugdi at eini dokumentarsending um tað, sum á enskum kallast „the Prosperity Gospel“ og á gerandismáli herligheits evangeliið. Vit halda okkum kenna Skriftina ov væl til at falla fyri slíkum. Eg veit ikki–kanska er hatta, tey prædika, júst tað, sum mong okkara innast inni trúgva. Ein triði heldur, at so var heilsan betri og ein fjórði, at fíggjarligu umstøðurnar høvdu verið betri. Onkur sær tað sum prógv um, hvussu illa skikkað, tey eru at tora at kalla seg trúgvandi. Onkur sær tað sum revsing frá Gudi. Annan finna vit í Bíbliuni, hin í Kalifornia. Hon hevur sitið í rullistóli, síðani hon breyt ryggin í einari svimjivanlukku í 1967. –Eg kundi óivað nýtt onkran føroying sum dømi, heldur enn Joni, men ofta er lættari at nýta útlendsk dømir. Men Hann segði við meg: „Náði Mín er tær nóg mikið; tí kraft Mín verður fullkomin í veikleika.“ Paulus kallaði hann „eingil Satans“, sum var komin fyri at sláa seg. Paulus bað Harran tríggjar ferðir um, at hann skuldi víkja frá sær. 9): „… Hann gjørdi tað „fyri at kraft Kristusar kann hvíla á mær“. Hann hevði upplivað, hvussu tornurin var lykilin til náðina. Tey vóru komin á møtið í tí vón at verða grødd, men fóru heim aftur í sama standi, sum tey komu. Duga vit at knýta tað at náði Guds? Tað er bíbilskt at gera tað. Hóast Afganistan–eisini hetta tíðarskeiðið–hevur verið merkt av ófriði og mutri, so hava USA og tess sameindu kortini tryggjað fólkinum betri sømdir, enn tey høvdu undir stýrinum hjá Taliban. Og nú, tá ið seinastu hermenninir vórðu tiknir heim, sóu vit, hvussu skjótt Taliban yvirtók landið. Hetta førdi við sær ruðuleika og ótta millum fólkið. Heimurin, vit liva í, verður ongantíð fullkomin. Tað ónda er altíð til staðar. Í myrkrinum og fjaldu krókunum leggur tað ætlanir um at yvirtaka bæði okkum og land okkara. Vit skulu goymast handan skortar og vankunnleika. Vit skulu ikki mennast sum menniskju, men skulu aftur gerast analfabetar. Vit skulu stýrast við lygnum Djevulsins við ótta og lygnum um, hvørji vit veruliga eru. Vit hava ómetaligt virði, so nógv virði, at vit máttu keypast við blóðinum frá Gudi sjálvum. Las í morgun í Triðju Mósebók 27, hvussu nógv menniskjað tá kundi keypast fyri ella loysast frá heiløgum lyfti. Tað var ymiskt, alt eftir aldri og kyni. Vit hava frælsi. Frælsi at bera boðini víðari, koma úr tí, sum fjalir andlitið, fram í ljósið og verða myndberar Kristusar. Men hvussu eru vit myndberar? Tí mugu vit aftur og aftur fara til byrjanina og rannsaka okkum sjálv. Hetta leiðir mínar tankar til Jóhannes 15. Her nýtir Jesus eina mynd av, hvørji vit eru í mun til Hansara og Faðirin. Men um vit ikki verða verandi í Honum, verður greinin skorin av og tveitt í eldin. Hon er ávakstrarleys og er til onga nyttu. Hetta merkir ikki, at boðini eru, at um vit ikki bera ávøkst, so verða vit fortapt, men at boðini eru, at tá vit verða verandi í Honum, bera vit ávøkst. Um tú hevur aðrar tankar um teg sjálvan–til dømis, at títt lív fer ongantíð at bera ávøkst–so mást tú vísa hesum aftur og fáa aðra hugsan. Tað er Satan, sum billar tær slíkar lygnir inn. Hvørja ferð, vit vísa Satan aftur, vaksa vit í Gudi og styrkjast. Greinin kann ongantíð í sær sjálvari geva ávøkst, men bert, tá ið hon er á trænum. Jesus er víntræið, og Hann gevur ta neyðugu føðina út í greinina. Greinarnar, harafturímóti, geva burturkastið aftur til træið. Aftur og aftur verði eg hugtikin av skapanarverkinum. Ikki einans sum nakað ótrúliga vakurt, men eisini av myndunum, tað ber. Hesaferð myndin av víntrænum, sum Jesus brúkar, so vit betur skulu skilja Hansara boð um, hvørji vit eru. Í okkara eygum sá brúgvin ikki út av nógvum, men hon helt. Eru vit ærlig, mugu vit viðganga, at ofta hava vit gjørt okkum sek í júst hesum, at vit heingja okkum meira í at trúgva enn Hann, sum trúgvin snýr seg um. Vit heingja okkum meira í tað, sum vit hava gjørt, enn tað, sum Hann hevur gjørt. Vit mugu bara vera varin ikki at grunda frelsuna á nakað, vit hava gjørt. Báðar hasar grundirnar eru skeivar, tí tær botna báðar í tað, sum vit hava gjørt, ikki í tað, sum Kristus hevur gjørt. Mong, sum ikki minnast, nær tey komu til trúgv, høvdu viljað, at tey kundu havt okkurt upplivilsi, okkurt, tey kundu hugt aftur á og sagt, at tá og tá bleiv eg frelst ella frelstur. Hasin hugburðurin vísir, hvat hendir, tá ið vit grunda frelsuna á nakað, sum vit hava gjørt ella eiga at gera, heldur enn á Kristus og tað, sum Hann hevur gjørt. Gott at minnast, at evangeliið snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum Gud fer at gera fyri okkum, um vit verða frelst, men um tað, sum Hann longu hevur gjørt fyri okkum. Tað snýr seg ikki fyrst og fremst um tað, sum fer at henda í hjørtum okkara, um Hann kemur inn, men um tað, sum hendi úti á Golgata. Eg hoyrdi einaferð ein talara lýsa hetta við trúnni og frelsuni á henda hátt: „Hugsa tær fyrstu páskirnar. Hin spyr: „Men tit hava einki páskalamb, og har er einki blóð smurt á trænum yvir durunum og durastavunum hjá tykkum?“ Hin ristir bara við høvdinum og sigur: „Nei, tað síggi eg onga grund at gera, eg havi líka nógva trúgv, sum tit, og tað er jú tað, sum telur.““ Og so spurdi talarin: „Hvør teirra, halda tit, varð bjargaður undan oyðaranum?“ Vit vita svarið.