Fløtur vóru 422 ha., og í sambandi við uttangarðsútskiftingina varð upplýst, at 214 seyðir vóru í haganum. Líðin var/er grannahagi hjá Fløtum, men av tí at teir altíð lógu saman í býti, var einki ávíst mark teirra millum. Tó so, Stígsgil var altíð roknað sum mark í Hjøllunum, og Fløtur høvdu altíð seyð gangandi hesumegin í Tyrli, meðan flatnaseyður ikki lá hægst í Teigunum. Hesin hagin, Dalurin/Fløtur, hevði tað gamla markið ímóti Omanrætt: úr Marknagarðinum í Loynistíggin- og so í toppin á Sandfelli. Móti Líðini kom markið at ganga úr Middagsfjalli og nakrar hundrað meta oman eftir rustini (ímóti Teigunum) og so meir ella minni beint oman í Neytaliðið við Ta Gomlu Flatnarætt. Áseyðatalið í tí nýggja haganum-Dalurin/Fløtur-varð ásett at vera 337. Síðani gongur tað nakað út við vegnum og so oman aftur í Stórá heiman fyri Steinin í Hórisgrøv, og haðani er Stórá so mark úteftir. Markið ímóti Líðini er óbroytt frá 1989. Áseyðatalið á Fløtum er nú 175. Samanlagt 223 áseyðir. Kenning-Feli So langt aftur í tíðina, sum nakar veit, hevur hagin ligið í fela, men tað er okkurt, ið bendir á, at miðskeiðis í 18. øld hevur ein partur verið kenning. Ból Bólið við Antarstein Røktingarmenninir á Fløtum kallaðu henda steinin Antarstein. Frá Grønadali og heimeftir lá Skarðaseyðurin. Fyrr var tað soleiðis vorðið, at Líðin átti seyð, viðhvørt upp í 18 ær, heimi í Kleppónum, og tær vóru eisini í hesum bólinum. Hesar ærnar vóru ongatíð heimi í Líð, tær gingu altíð her um Grønadal og Heimi í Skriðum. Bólið Heimi undir Leiti Hetta er ikki nakað serliga gamalt ból, tí tað stóð í Rættarálini, men tey á Rætt fingu ongatíð nakað gottgjørt fyri bólið. Tann ytri seyðurin í Kleppónum-sum lá frá Leitinum og heim móti Grønadali-kom í hetta bólið. So koma vit til Klubbafylgið, sum hevur eina serliga søgu: Fyrr var tað ikki óvanligt á várgongu at fara á Foldarskarð eftir nøkrum fáum óm-einum parti av Gráfelsónum-sum lógu inni í Gráfelli og um Foldarskarð. Nú er meir seyður í Kleppónum, so tær streingja á frá Grønadali og úteftir, so nú er Klubbafylgið meir og minni avhagað og liggur lægri her um Leitið. Í hesum sambandi kunnu vit eisini nevna Bakkafylgið, ella Bakkærnar. Bakkærnar lógu mest heim við Stórá og vitjaðu viðhvørt nakað niðan í gjøgnum gilini í Katriniheiðum. Annað hevur verið serliga vítt, men teir hava so flutt tað út á tað hægsta á sjálvum Hjallanum. Men teir hava gjørt tað bólið minni og smalri, enn tað heimara var. Neyvan hevur seyðurin tikið hasi bólini, men tey hava verið ætlað til Kleppærnar, sum eru komnar út undir Krákureiðrið og hava staðið har. Her høvdu eisini Sandærnar støðu, men navnið Sandærnar man ikki vera so gamalt, tí teir gomlu nevndu tær Gráfelsærnar. Sandaseyðurin fór gjarna ikki heim undir Sandar fyrr enn í juni og kom so við og við út aftur um hálvan september. Hetta bólið er ikki so gamalt, tí niðri á bakkanum stóð tað Gamla Seyðabólið, sum kanska hevur verið tað elsta bólið í haganum. Hetta vita vit av tí, at tey í Horni fingu eitt stykki Heimi á Heygunum aftur fyri grundstykkið, so hetta bólið og Bólið undir Leiti eru helst tey yngstu bólini innangarðs. Bólið Eystan fyri Gerðishornið Hetta bólið bleiv gjørt til Tær Oman av Eggini, so tær ikki skuldu koma í Seyðabólið, men tær tóku ongatíð tað bólið. Bólið í Eyganum Tær ærnar, ið komu í hetta bólið, lógu niðan við Gjónni og fóru yvir á Grøvina eysturi á Dal. Tær høvdu mestsum altíð støðu Eysturi í Hjøllum. Eitt lítið undirlendi er beint undir Høvdinum, og har kláraðu tær seg, men tá ið harðast leikaði á, komu tær heim. Eisini kundi onkur standa Eysturi í Høvda ella har á leið, men teir gomlu søgdu tað, at Tær á Høvdinum máttu ikki fara ov langt eystur, tí blivu ov nógvar har eysturi, koyrdu tær hvørja aðra útav, tí støðurnar vóru so smáar. Tað varð bygt seinast í 1960 unum. Arni Brattaberg, ið hevði verið vegformaður, tá ið Gjógv fekk vegasamband, var í 1960 unum vegformaður á Oyggjarvegnum. Hann var so beinasamur at lata haganum gamlan við, sum kundi brúkast til betongformar og annað. Ein stórur partur av stoypisandinum varð borin av Malinikletti. Hetta húsið var hildið at vera stórt, tí onkur nevndi tað kirkjan. Í 1972 var viðtikið at gera seyðahús í Eyganum eystan fyri Gjógv, og tað varð tikið í brúk í 1973. Sivert á Fløtti (Sivert Martin Joensen, f. 1901) fekk til uppávu at gera yvirtromina. Eisini gjørdi hann allar bindingar-alt fall so væl-so tað var eitt snøgt hús, ið har kom at standa. Hetta húsið kom at lætta nógv um hjá røktingarmonnunum. Rættir Vit vita um fýra rættir á Fløtum: Eysturi á Bakka, Heimi á Hjallanum, Oman fyri Nýggjagarð og við Eyrholuna. á Gomlu Flatnarætt Tað er týðuligt at síggja, hvar rættin Eysturi á Bakka hevur staðið, tí sjálvur rættargarðurin stendur uppi. Hetta er tann elsta rættin á Fløtum, ið nakar veit um at siga, men tað er eingin, ið veit, hvussu gomul hon er. Ein rættuliga stuttlig frásøgn er knýtt at hesi rættini, og hon ljóðar soleiðis: Tað hevði frá gamlari tíð verið siður, at presturin á Nesi slapp at hava eina ær gangandi á Fløtum, men einaferð teir vóru á fjalli og vóru komnir í rætt, tók Gamli Jógvan á Fløtti (Joen Sigvardsen, f. 1820) og bant ærina út. Vit hava til stuttleika kannað eftir, hvør ið var prestur á Nesi, tá ið Jógvan var í bestu árum. Kanningin vísir, at tað má helst vera ein av hesum trimum, ið hevur átt ærina, ið Jógvan bant út: Jørgensen, ið var prestur frá 1849 til 1853, Prytz, ið var prestur frá 1853 til 1857 ella Hammershaimb, ið var á Nesi frá 1862 til 1878. Tá tók ein av løgrættumonnunum til orða og segði: "Hold op med din karden, Joen!" Jógvan hugdi ikki upp, men tað læt í honum: "Her karder jeg". Ikki er tað heilt greitt, hvat síðani hendi, men líkamikið, myndugleikarnir gjørdu skjótt av-rýmdu út- og fóru av bygdini aftur sum av torvheiðum. Hetta vísti seg ikki at vera nakað serliga væl valt pláss til rætt, tí her var so vátligt, og eisini var raksturin hjá Eystaru Gongu so langur heim við garðinum, at tað gekst ofta illa at reka. Hetta var so tann næstelsta rættin, og hon var brúkt til umleið 1925. á Gomlu Flatnarætt Tann triðja rættin varð so gjørd oman fyri garðin, undir Sniðgøtuni, tætt við Neytageilina. Samsýningin, ið Klæmint fekk fyri grótið, var ein ærull um várið eina ferð. So høgt var ull í metum tá. Henda rættin varð tikin í nýtslu umleið 1925 og varð brúkt seinastu ferð á várgongu 26. juli í 1979. Hon verður brúkt sum felagsrætt fyri hagapartarnar Fløtur og Líðina. Gerði Fússagerðið var innlagt í???? Á hagafundi 25.09. 75 varð viðtikið at gera seyðagerði Eystan fyri Gjógv. Oftast hevur tað verið soleiðis, at tað hevur verið ein maður, ið hevur skipað fyri, men hann ráðførdi seg sjálvandi altíð við hinar røktingarmenninar, nær ið farast skuldi á fjall. Tá ið so fjalldagurin var ásettur, og líkindini vóru góð, varð aftanvarsul givin, og samstundis varð sagt frá, at tað varð begint aftur um morgunin. Vanliga vóru eingi hús stongd, og tey, ið vistu av fjalli, svóvu so altíð fyri opnari hurð. Síðani gingu allir heim á Skarð, har fjallskipanin skipaði seg. Vanliga fóru 6 mans niðan eftir Bustini og niðan eftir Gráfelsrustini fyri at reka í gjøgnum Gráfelsrøkurnar heimanfyri í Gráfelli. Um summarið kundi ovasti maður við hvørt fara heilt á toppin á Gráfelli. Roynt varð at fáa seyðin so langt oman á Blotan sum møguligt, og síðani varð alt rikið á Skarðið. Á Skarðinum skipaði fjallskipanin seg av nýggjum. Einir 6 mans fóru út gjøgnum Skriðurnar, meðan restin mannaði seg frá Skridnabrúgv og omaneftir. Síðani varð rikið oman á Brekkur og oman eystur um viðtøkugarðin og heim í rættina. Seinni broytti man rættina, so rekast kundi í hana bæði eystanífrá og heimanífrá. Hagin er slættur, so ofta vóru eldri menn og heilt ungir dreingir á fjalli. 6 mans fóru eystur í Hjallar, og tað vóru ungir og djarvir menn. Teir skipaðu seg soleiðis, at teir fylgdust allir eystur gjøgnum Kálvhjalla, líka heim á Múlarustina, og so fóru tríggir mans niðaneftir-ein skuldi í Rók og tveir í Breiðhjalla. Tríggir vóru so í Kálvhjalla, men tann eini av teimum fór niður á Múlan og gekk vestur gjøgnum Høvda, um nakar seyður skuldi verið har. Teir, sum vóru á Eggini, róku gjøgnum Teigarnar, og tann ovasti maðurin gekk eftir Rókarbrúnni. Tá ið teir komu eystur ímóti Gráusteinum, steðgaðu teir eftir hjallamonnunum fyri ikki at reka seyðin í Hjallarnar. Tá ið so rókarmaðurin kom, komu teir omaneftir so pø á pø, og nú fóru allir at reka, meðan teir niðastu høvdu mannað seg oman við Gjónni og oman á Rundingina. Síðan varð alt rikið oman móti bólinum eystan fyri Gjógv og so heim eftir bakkanum, heim við garðinum og í rættina. Seyðurin gjørdi ofta skjótt heim við garðinum, so tað ráddi um at hava onkran kvikan heim-fyri, so einki slapp. Eystara Gonga var kanska heldur verri at reka enn Heimara Gonga. Sovorðin seyður er ikki vargur, men tá ið hann verður tvingaður, so hevur hann hug at leypa á. Varg vildi man annars ikki hava í haganum, so var tað onkur ær, sum var heldur balstýrin, so varð hon tikin. Eysturi í Hjøllum kundi onkur seyður hava lyndi til at verja seg niðri í bakkanum, og fekk man hendur á slíkan seyð, so varð hann tikin. Erling í Nýggjustovu (Erling Joensen, f. 1935) valdur 1964 Jógvan í Barbistovu (Joen Poulsen, f. 1806). Jógvan var ættaður úr Barbistovu í Gøtu og giftist við Onnu Kathrinu Hejnedatter úr Jákupsstovu. Heini í Jákupsstovu (Heine Joensen, f. 1835) Jógvan í Jákupsstovu (Joen Joensen, f. 1862). Sigurd í Bíggjarlagnum (Sigurd Niclasen, 1933) valdur 1953 og gavst í 2009. Kristian Jákup Joensen varð valdur til røktingarmann í 2004, tá ið Fløtur og Dalurin vórðu býttir av nýggjum. Símun Joensen varð valdur til røktingarmann í 2009. Burtur í haga Ætlaði man sær at fara heim í Kleppærnar, so varð farið niðan undir Brekkur-heiman fyri Blásastovugróthúsið- og upp um garðin á einum steini. Tað var eitt so gott spor at stíga á á tí steininum, og tann vegin gingu teir altíð. Síðan varð farið eftir Sniðgøtuni niðan á Brekkur og gjarna niðan á Sandin í Tjørnudalinum-undir Gomlu Skriðu. Men ein seyðamaður gongur ikki bara eina beina kós, hann hevur seyðin í tonkunum-tað er tað, sum hann fer til. Hann fer ikki bara fyri at ganga og so aftur til hús-nú hevur hann verið í haganum. Nei, alt snýr seg um seyðin. Fyrr var einki marknahegn, og tí kundi man hyggja eitt lítið sindur út á Hvíthamar í Funningslíð, tí við hvørt høvdu onkrar flatnaær lyndi at ganga har út. Síðani fór man lágt út aftur gjøgnum hagan-stundum hægri, stundum lægri, alt eftir, hvar seyðurin lá, og so var hesin túrurin liðugur. Men onkran annan dag kundi man so fara longur niðan-bæði í Ytru Skriðum og Heimaru Skriðum. Tá ið man fór heim undir Sandar, hevði man mestsum gjørt seg út til at fara har, og tá hugsaði man ikki so nógv um annað, tí tað var so langt at fara. Man fór frá húsum heim eftir Mannavegnum, nakað heim um Heimasta Ból, upp um Bustina og heim undir Sandar. Síðan gekk man yvir millum Kráirnar og hægri, yvir á Støðlafløtu og yvir undir urðarnar undir Bláabergi. Eftir Gráfelsrustini varð so gingið oman á Skarðið, út undir Skridna-brúgv, fyri tað mesta út á Leitið, oman um Brekkur og til hús. Tað var mest um heystið, at man fór heim undir Sandar, sjálvt um onkur summartúrur eisini varð gjørdur. Um heystið fór man so at kanna, hvussu mong veðurlomb og hvussu mong gimburlomb vóru í haganum-hetta mátti man vita, áðrenn farið varð á fjall. Eystara Gonga Tá ið tú fórt eystur á Dal, fórt tú eystur undir Hamar og um garðin miðskeiðis millum Gerðishornið og Æðustíggin. Síðani gekst tú eystur undir Bólið í Eyganum og eystur á Hagarustina og hugdi eystur í Hagan. Har var vanliga ikki nógvur seyður um summarið, men kortini lá altíð onkur lágt har eysturi. -Seinni gjørdist tann seyðurin so styggur, at alt bleiv niðurtikið. Síðani komst tú heim aftur sama veg eftir rásini, fórt niðan undir Gráu Steinar, krússaði um Dalin eystan fyri Gjónna-alt eftir hvussu seyðurin lá-líka eystur undir Skarð. Oman fyri Rókarbrúnna áttu Fløtur bara onkun hendinga seyð-tað var mest Líðarseyður, sum kom um Skúvadalsskarð og inn í Rók. Tú gekst til tann seyð, ið her var, og so heim í gjøgnum Teigarnar, heim á Eggina og altíð á Rásina í Ovara Tjørnudali. Gingið bleiv heim til Gomlu Skriðu, og vanliga varð ikki farið heim um Klubban henda túrin, men oman Brekkur og so til hús. Røktingarmaðurin hugleiðir Røktingarmaðurin hevur ymsar uppgávur. Haraftrat hevur hevur ymsar uppgávur, tá ið hann gongur burtur í haga. Fyrst og fremst roynir hann at kenna allan seyðin. Ein røktingarmaður, ið ikki er ofta burtur í haga, missir nakað, meðan tann, ið gongur nógv og sær seyðin oftari, fær eina sjónskari mynd av øllum, og alt fellur lættari. Tey mugu hava góða ull og ikki vera skeivføtt. Í lembingini hevur røktingarmaðurin úr at gera. Teir gomlu fóru vanliga í hagan um 4-5 tíðina um morgunin, og teir vóru altíð tvær ferðir í haganum um dagin í lembingini. Tað er so ógvuliga nógv broytt til tað betra, síðani heilivágurin kom, og byrjað varð at fóðra seyðin úti um várið. Pætur í Nýggjustovu (1920-2005) Seyðurin toldi illa drúgvan kava-serliga um várið- og stóð onkur bera undan, so vóru fleiri seyðir á hvørjari beru og royndu at skava. Í hesum sambandi kunnu vit umrøða ein stak ringan vetrardag: Tað var 27. mars 1962, at masturin á Loranstøðini á Eiði fór av ódnarveðri. Ein annar røktingarmaður og eg fóru so í hagan. Vit gingu eystur til Eygað, og har vóru nakrir seyðir. Síðani gingu vit niðan eystan fyri Gjónna, og tá ið vit komu nakað niðan, sóu vit eitt seyðabein stinga upp úr kavanum heiman fyri Gjónna. Vit høvdu hund við okkum, og hann gekk og reikaði aftur og fram. Hesar fýra, sum vit funnu, lógu allar saman beint niðan fyri eina krógv. Eitt sindur oman fyri krónna fer hundurin knappliga at skava. Vit fingu fólk at hjálpa okkum at bera seyðirnar til hús, og teir komu fyri seg aftur. Vit gingu longur niðan við Gjónni og har á leið, men funnu einki. Seinni, tá ið kavin svann, funnu vit deyðan seyð niðari í Gjónni, Eysturi á Dal og uppi við Sniðgøtuna. Tað bleiv altíð farið har at leita. Tað sama var heimi í Gamla Fúss-undir eini krógv nakað heiman fyri Fússabólið-har løgdu ofta nakrar seg og kavaðu undir. Summir seyðir søktu ikki ból, men kundu stilla seg á ávísum plássum, sum t. d. hesar í Gamla Fúss. Men seinast í apríl ella fyrst í mei mánað-tá ið tað leið móti lembing-komu tær heim um Høvdið, heim móti Gráu Steinum, men ikki longur. Tær lembdu vanliga har heimi, so tað varð ikki nógv lembt útav eysturi í Hjøllum. Seyður liggur altíð lægri á morgni, etur seg niðaneftir móti kvøldinum og er so aftur lægri tíðliga á morgni, so tær munnu koma oman aftur um náttina. Tær í Grønadali flyta seg eisini oman og niðan. Seyðurin hevur fasta leið, tá ið hann stoytir. Skarðærnar t. d. koma altíð út við Ánni. Summi, ið ikki komu um brúnna, vaðsaðu um Ánna í Heiðriksstovuánni-ella rættari sagt um Kvíggj. Síðan fóru tey oman við Ánni-oman við húsunum hjá Olsen, oman við Jákupsstovu og oman í Geil. So fóru tey víðari oman í gjøgnum Ánna-sunnan fyri Hólman- og oman um bakkan. ---Seinni blivu neytini so rikin eystur eftir Kirkjuvegnum, niðan eftir Gomlugøtu Eysturi á Trøð og so gjøgnum Geilina, ið var avløgd, tá ið gerðið var innlagt. Mangt og hvat Hvirla á nøsini Tikið kundi verða til: "Hatta er ein ein góð ær, hon hevur hvirlu á nøsini!" Hvirlan er nøkur smá snúðraði hár sum eitt 10-oyra til ummáls niðri á nøsini. "Onei", segði konan, "far bara og føl upp á oyrnalunsirnar á henni, so følir tú tað, at hon er ikki rak." Oyrnalunsirnar eru mestsum ein kertil, ið situr aftan fyri oyrað. Var kertilin svunnin, var kúgvin soltin, men var hann stórur, var kúgvin feit. "Hvussu ætlar tú at fóðra kúnna?" spyr ognarmaðurin. "Eg ætli mær at geva henni altið", svarar tann ognarleysi. Fyling Svartur seyður er gjarna verri fylaður enn hvítur seyður, av tí at hann fær minni ljós. Tann svarti seyðurin verður so heitur í sólini, at hann leggur seg í skuggan og fær soleiðis minni ljós. á Gomlu Flatnarætt Hagagott Einstøk krov í hjallinum skilja seg burturúr, tí tey eru reydligari og bera á grønt. Úr Lamba til Gjáar Tað kemur altíð fyri, at onkur seyður fer av haga, og sjálvandi eru veðragjólingarnir ringastir í brundtíðini. "Tað longsta, ið eg veit um, at seyður hevur gingið, er ein veðragjólingur, sum gekk allan vegin úr Lamba og líka norður higar í brundtíðini", sigur ein røktingarmaður. "Eg kann leggja aftrat, at hetta var í 1930 unum. Tú kundi bara í øllum stillum spyrja røktingarmann um loyvi, so var tað í lagi. Eingin tók sær tykni av hesum, og henda góða sosiala skipanin riggaði væl. Vanliga var tað tó kortini soleiðis, at teir, ið høvdu serfrælsir, skóru upp haga ein dag um árið, og eisini plagdu teir at skeinkja á rættini um heystið. Jákup Sofus fekk ærina hjá Olsen, men hann hevði hana bert í stutta tíð. Per í Heiðriksstovu (Peter Debes, f. 1870) Óli í Lon (Ole Berg, f. 1887). Ærin hjá honum lá eysturi á Høvdinum. Marts, holdtes Grandestævne i Bygden Gjov. Samtlige Huusfædre mødte. Det samme blev forrettet som i de foregaaende Bygder. Alen, naar Gjærdet er opført af forsvarlige Stene. Opføres Gjærdet derimod af Flag, skal det være 2 Alen højt og forsvarlig tykt og Sammes Bag ikke slaas af Eierne, men ligge til Faarene. 3. Efter saaledes at være opførte skulde Gjærderne holdes forsvarlig ved lige, og hvis Nogen forsømmer dette paa sin Part, skal han erstatte den Skade, som mulig opstaar. Dette samtyktes af de Mødende, og underskreve de Protokollen, efter at Samme var oplæst. Aar 1902, den 11. Til Tilsynsmand i H. t. Lov af 11. Marts 1892? De mødte Ejere af Haugeparten Syderhelft i Gjov begærede at faa Markeskælvarder nedsatte mellem Haugeparten Syderhelft i Gjov og Haugeparterne Botn og inde i Hauge og Lien og i Huse i Funding; til at udføre dette sammen med Ejerne af de to sidst nævnte Haugeparter og Sysselmanden valgte de: Poul Hansen Debes, Petur Pauli Joensen, Kornelius Johannesen, Poul Klein, Ole Debes og Joen O. Christiansen, alle af Gjov, og skal alt, hvad disse Mænd foretage eller bestemme m. H. t. Markeskællet, være bindende for Haugens Ejere. Tann nýggi hagin er nú 305 ha, og áseyðatalið í 2012 er 240 Marknahegn er uppsett fram við Skarðsskriðuá, og í erva stendur hegnið eftir Tunguni og so heilt niðaná, men hesin ovari parturin av hegninum er yngri enn tann niðari. Marknahegnið niðan ímóti Tunguni er uppsett í 1924 ella har á leið, men í mei mánaði í 1916 varð viðtikið á grannastevnu í Funningi at seta hegn upp millum hagapartarnar, um hetta vísti seg at vera neyðugt. At standa fyri uppsetingini vórðu valdir Hans Johannesen, Andr. Fitt av líra átti í Funningslíð-heim av Tunguni-men hann hvarv, tá ið hegnið kom. Hildið verður, at hann rýmdi, av tí at hann rendi seg í hegnið í myrkrinum. Móti Fløtum er einki skarpt mark, tí báðir hagarnir hoyra til somu helvt, men tó verður Stígsgil roknað sum mark í Hjøllunum. Niðara fylgið í Breiðhjalla: Lá frá Breiðhjalla og oman ímóti teimum ovastu úr Ovara Fylgi í Kinnini. Ovara fylgið í Breiðhjalla: Lá frá Breiðhjalla og niðaneftir. Líðærnar: Tær lógu í Ritudali, í Middagsfjalli og Heimi í Skriðum. Ból undir Sniðunum: Bólið Oman fyri Gomlurætt Bólið millum Ferjá og Álkinsá Bólið við Ferjá Bólið á Fuglhelluni Bólið við Steini Bólið Uttan fyri Bólið við Steini Bólið upp av Láturgjónni Bólið á Múlanum á Sniðunum: Bólið á Stóraryski. Tað fór av skalvi-alt sum tað var-men farvegur sæst til tað enn. Ta fyrstu tíðina, eftir at bólið var farið, samlaðist seyðurin framvegis á bólstaðnum. Tann gamla Funningslíðarrætt-í Funningi Beint oman fyri Ta Gomlu Funningslíðarrættina sæst dagin í dag farvegur til eina aðra rætt, ið nevnd verður Gjáarrættin. Tað sæst, at hon hevur verið fitt minni enn Funningslíðarrætt, og hartil hevur hon eisini verið nógv rundari í skapi. Í gomlum døgum lógu Líðirnar báðar (Funningslíð og Gjáarlíð) og hagapartarnir Fløtur og Sáttarenni, við Gjógv, saman og myndaðu Suðurhelvt í gomlu Funnings sókn. Tann treyt fylgdi tó við avtaluni, at gjáarmenn máttu ikki brúka hund undir rakstrinum. Út frá hesum fara vit neyvan skeiv, tá ið vit skjóta uppá, at Gjáarrættin í Funningi helst er gjørd stutt eftir 1833. Hvussu leingi, ið gjáarmenn hava brúkt hana, veit neyvan nakar frá at siga. Fyrstu ferð, ið tað hevur verið brúkt, man hava verið í 1950 unum, tá ið rættin í Teistaurðini kom. Rættin er gomul, og hon er óivað einasta rætt, ið verið hevur í Líðini, til rættin í Teistaurðini óvarð gjørd. Eingin veit, hvussu gomul hon er, hóast vit vita, at hon er gjørd aftan á Gjáarrættina í Funningi, ið helst varð tikin í brúk í seinnu helvt av 1830 unum. Nei, seyðurin var vorðin so styggur, at lítið kom í rætt, og serliga ringur var bakkaraksturin av Múlanum og heim í rættina. Høvuðsgrundin fyri at gera hesa rættina var, at tað fór at gangast betur at reka, nú tað slapst undan tí langa bakkarakstrinum. Í 1952 varð eitt hegn sett undan Sniðunum og oman ímóti Fuglhelluni. Longu aðru ferð, teir róku, gekst verri, og sum tíðin leið, var als eingin munur á rakstrinum í hesa rættina og í Gomlurætt. Royndin við rættini í Teisturðini kundi bara staðfesta eitt: vargur letur seg ikki lumpa fleiri ferðir. Nógvur vindur Eysturi á Skarði-skurðfjallið 1988 Rakstur Tann gamli raksturin Ein heimildarmaður greiðir frá, hvussu teir róku í 1927: Riknar vórðu tvær gongur, og fyrru gongu varð gingið niðan í Tjørnudal. Nakað av seyði setti niður í Fløtusniðunum, men meginparturin varð rikin út eftir Sniðunum og stoyttur niður í Gamla Stoyti og Arvastígnum og rikin heilt út á Múla, har øll gongan varð samlað. Síðani varð alt rikið heim eftir Líðarbakka og í rættina. Jákup í Stólpa (Gamli Jákup) og Sjúrður á Rætt funnu upp á henda raksturin. Eysturi á Eggini-várgonga 1989 Seinnu gongu varð so farið runt um Tyril heimanífrá. Nakrir fóru gjøgnum Hjallarnar: ein gjøgnum Rók, ein ella tveir gjøgnum Breiðhjalla og nakrir gjøgnum Kálvhjalla. Restin skipaði seg so Líðarmegin líka á toppin á Tyrli. Men fyrireikingarnar fóru kortini í gongd. Hegn varð sett úr Teistaurðini og niðan á Rásina í Kálvhjalla. Eisini varð hegnað úr Rókarbrúnni og oman í seyðagerðið hjá Fløtum-heiman fyri Gjógv. Líðarfjallið, ið saman við Sáttarennisfjallinum hevði verið strævnasta fjall við Gjógv, gjørdist við hesi broyting kanska tað lættasta. Kristian í Gamla Pakkhúsi og Jákup í Stólpa-í Líðini 1988 Hesin nýggi raksturin eydnaðist sera væl, samstundis sum tað var ein stórur arbeiðsligur lætti "at vera við hús" við seyðinum, mótvegis øllum stríðnum við báti, haftseyði og illveðri úti í óbygdum fjart frá húsum. Sum áður nevnt, stúrdu menn eitt sindur fyri rakstrinum í Hjøllunum. Hvat hevur henda Gjáarrættin so verið brúkt til? Tað veit helst eingin í dag. Ymsar gitingar eru, hóast full semja er um, at hon hevur verið brúkt í sambandi við Líðarseyð og hevur einki við Á hagastevnu fyri Suðurhelvt, sum varð hildin í Samkomuhúsinum í juli mánaði 1978, varð avgjørt at gera eina nýggja felagsrætt fyri Fløtur og Líðina eysturi í Neytageilini. Seyðagerðið á Múlanum Á hagafundi 25.09. 75 varð viðtikið at gera eitt seyðgerði á Múlanum. Jógvan Sofus-várgonga 1988 (við Stapa í baksýni) Ódnir Eingin núlivandi kann nágreiniliga greiða frá, hvussu tær ymisku ódnirnar hava verið skipaðar, men nakrar fáar eru tó eftir, ið enn óikki eru farnar í søguna. Tað var, sum aðrastaðni nevnt, ein hálvmørk til hvørja ódn. Tað hevur bara eydnast okkum at fáa uppspurt ódnirnar í Ólastovu-fimtinginum, og tær vóru hesar: Pætur í Ólastovu, Neli og Gubbi-undir Rókarbrúnni í Hjøllunum (1988) Teir á Rætt vóru eftir Skarðbrúnni, Sámalsstova (og seinni teir hjá Petur Kristiani) í Heyggi, meðan Ólastova (og seinni Gortra) var á toppinum á Tyrli. Yviri í Stovu (hjá Debusi) eystur í gjøgnum Breiðhjalla í Hjøllunum og Pól Jóhannes á Bø í Rók. Ódnirnar í hinum fimtingunum eru tíverri farnar í søguna, men eftir stendur tó, at Jógvansstovuódnin var næstlægst út eftir Sniðunum. Fyri Oman Rætt var Jógvansstovuódnin eftir Fjallinum, Heimi í Dal var hon lægst í Ryggjunum, í Sáttarenni næsthægst á Oknadali, í Líðini næstlægst á Sniðunum og á Fløtum eysturi á Fossi. Tað hava helst altíð verið tveir røktingarmenn í Líðini, og kanska hava teir havt fasta ódn. Tá ið Sjúrður á Rætt og Klæmint Juul røktaðu, var Klæmint altíð á toppinum á Middagsfjalli og síðani út eftir Sniðunum, meðan Sjúrður altíð fór eystur í gjøgnum Kálvhjalla. Bátsveður Lat tað fyrst verða sagt, at gjarna fóru allir menninir á fjall, og sjálvandi visti man, hvussu líkindini vóru, áðrenn man fór. Var framvegis bátsveður, tá ið komið var í rætt, so fór maður av rættini eftir bát, og sum oftast varð farið um Skúvadalsskarð. Maðurin kom so við bátinum heim aftur undir Líð, og so bleiv seyðurin førdur oman til Gjáar. Tað er nokkso fitt at ganga við byrðu, og í regni og vánaligum líkindum kundi vætan úr ullini seta í bein, tí oljuklæði verða ikki brúkt í brattlendi. Allur seyðurin lá niðurbundin í bátinum, men hann varð loystur upp, tá ið hann kom í Gjónna, og tá plagdu smábørnini og eldri menn at standa fyri í Ljóshelli, til alt varð rikið ella leitt niðan. Tað er kanska vert at leggja til merkis, at sagt verður, at teir fóru eftir "bát" (ikki báti). Hegnið stendur heiman fyri Skarðsskriðuá, og rættin stendur eitt fitt petti uttan fyri ánna, so tað var ikki so stutt at bera. Tá ið alt var heimkomið, so varð farið at binda upp í haft, og teir ungu blivu lærdir at binda tað beinið upp í haft, ið vendi ímóti brekkuni, tí annars fekk seyðurin ikki gingið. So man mátti minnast til at binda høgra bein upp í haft. Tað var nógv stumping í fyrstani, men tá ið man hevði gingið eina góða løtu, loysti man fyrst veðurlombini burturúr, so seyðbandið hekk bara leyst um hálsin, og var onkur ær hábundin á báðum beinum, so loysti man annað beinið burturúr fyrst. Teir vóru altíð varnari við gimburlombini og ærsseyðin enn við veðurlombini. Tað vísti seg soleiðis, at bagdi onkrum seyði okkurt, so skuldi hann altíð á hallið-omaneftir. So varð rikið niðan heimeftir, og gjarna vildi man verða komin heim móti Skarðánni, tá ið man kom niðan á Hóvabrekku. Síðan varð farið uttan fyri Skarðánna allan vegin niðan á Skarð, og síðani eftir Mannavegnum, út við Stóruá, og vanliga varð seyðurin niðurbundin á fløttinum oman fyri húsini hjá Kristiani á Rætt. Røkt Vit vita við vissu, at í gomlum døgum røktaðu teir í Jákupsstovu og teir í Gortru Líðina. Jóhan doyði við áttamannafarinum "Samløguni" í 1884. Óla Kristian í Geil (Ole Christian Klein, f. 1871) fór at røkta aftan á Jóhan, pápa sín. Óla Kristian var bara 12 ára gamal, tá ið pápi hansara doyði í 1884, men kortini fór hann at ganga burtur í haga í Líðini. Óla Kristian doyði av meslingum í 1905, so tað er hugsandi, at Dánjal Klein er farin at røkta í 1905, og hann røktaði til 1916 ella 1917. Sjúrður á Rætt (Sivert Christiansen f. 1887) fór at røkta í 1916 ella 1917-aftan á Dánjal Klein. Sjúrður segði seg frá í 1951, og er helst farin frá í 1952. Jákup í Stólpa (Jacob Matras, f. 1929) fór at røkta aftan á Sjúrð á Rætt í 1952 og røktaði hann til 1963, tá ið hann segði seg frá. Jógvan Christiansen, f. 1919, sonur Sjúrða á Rætt, røktaði fyri pápa sín saman við Gamla-Jákupi í 1933 og 1934-serliga um várið, meðan Sjúrður var til skips. Gortrurøktin Jóhannes í Gortru (Johannes Johannesen, 1854). Jákup í Stólpa (Jacob Matras, f. 1873). Jákup í Stólpa, vanliga nevndur Gamli-Jákup, fór at røkta eftir Jóhannes í Gortru um ár 1900, og hann røktaði til einaferð í seinnu helvt av 1920 unum. Tá ið Jákup tók við, var eisini nógvur vargur í Middagsfjalli. Brøðurnir Jákup og Asbjørn Klæmint Juul (Klement Juul Matras, f. 1907) tók so við aftan á pápa sín, Jákup, í seinnu helvt av 1920 unum og røktaði til 1963, tá ið hann segði seg frá. Tá ið tosað varð um veður og vind, plagdi Klæmint at taka til: Útnyrðingur er so ringur í Líðini, at hann holar hvørt gil ". -----Jógvan Nónsgjógv, f. 1931, varð valdur til røktingarmann í 1964, og hann røktaði til 1976. Frá 1975 til 1990 røktaði Andor Líðina einsamallur. Í 1990 vórðu Jákup Matras, f. 1950, og Jógvan á Fløtti valdir til røktingarmenn- og Asbjørn Matras sum røktingarmaður í hálvum starvi. Røktingarlønin hjá Jákupi og Jógvan: 10 lomb í part-(2 góð og 8 miðlingarlomb). Hagalombini vóru vanliga stak góð og vigaðu væl oman fyri fjørurti pund. Sjúrður hevði tríggjar røktingarær gangandi heimi í Líð og eina á Fløtum, men hann tók tær ongatíð inn. Ærnar hjá Klæminti lógu uppi í Ovara Tjørnudali og heimi í Grønadali. Hagalamb er tað besta lambið, ið er, eftir at veðragjólingarnir eru uppgjørdir. Jákup, Olaf og Eyðsvein Burtur í haga Tá ið Sjúrður á Rætt fór burtur í haga, fór hann sum oftast eystur í gjøgnum Kálvhjalla. Av Múlarustini sæst niður yvir seyðin á Flatinum. Av Sniðunum sæst væl niðan móti Skúvadalsskarði, niðan í Kinnina og Breiðhjalla. Leiðin gekk so út eftir Sniðunum, gjøgnum Kálvhjalla og til hús. Hetta var tann vanliga gongdin, men sjálvandi vórðu aðrir túrar gjørdir niðan í Middagsfjall og í Tyril, men tað lá lítið av seyði í Rók og í Breiðhjalla í Hjøllunum. Við Gjógv hevur verið vanligt at býta í fimtingar, og so skiftist hvør fimtingur um at býta, soleiðis at eigararnir í einum fimtingi býta 5. hvørt ár. Krovið og tálgin vórðu býtt, meðan skinnið varð hongt upp at turka til veðragjólingar (á trettanda-6. januar). Flett varð soleiðis, at oyruni hingu uppi í skinninum fyri at síggja, hvørjum hagaparti deyðseyðin var úr. Seinni vórðu veðragjólingarnir so føddir inni um veturin, og tá vórðu deyðseyðaskinnini býtt saman við várullini aftan á várfjøllini. Deyðseyðin kundi vera ymiskur, alt eftir um hann var deyður í raki, av sjúku ella omandottin. Var mergurin harður, varð sagt, at hann var mergjaður, og tann mergurin smakkaði væl. . Eitt heimildarfólk greiðir frá: Pápi røktaði í Líðini, og vit systkini vóru mangan spent, um deyðseyðin skuldi býtast ella ikki. Tað besta, ið vit fingu, var bráðsóttakjøt og bráðsóttafløt. Líðin er brøtt, so tá ið stórkavi legst, er tað so skjótt, at skalvur kann leypa og taka seyð við sær út á sjógv. Um veturin kann tað verða langt ímillum, at tað er farandi í hagan hjá fólki, so seyðurin má royna at klára seg sum frægast. Sjúrður á Rætt plagdi at siga, at undir annars vanligum umstøðum kundi roknast við, at tað fóru einar 10 ær fyri einki um árið. Veturin 1935 ella 1936 var ringur, og tá doyðu 20 gjólingar. Vanliga vórðu eini 30 lomb slept upp um heystið, so henda veturin fóru tveir triðingar av gjólingunum fyri einki. Tey flestu hava óivað hoyrt um stórkavan í 1947. Skalvur leyp fleiri staðni, og nógvur seyður doyði. Á Skúvadalsskarði legðist eisini stórur skalvur. Hesin skalvurin leyp eisini og tók nógvan seyð við sær. Allastaðni lá deyðseyður, og bólini vóru eisini full av deyðum seyði. Allur deyðseyðurin skuldi flettast, tí skinnini skuldu býtast saman við várullini, so hetta var eitt rættuliga ótespiligt arbeiði hjá røktingarmonnum og øðrum at taka sær av. Tá ið alt var uppgjørt, vísti tað seg, at tað doyðu umleið 120 seyðir í hesum kavanum. Sum áður nevnt tóku teir Líðina niður, tá ið Jóhannus í Gortru røktaði, seint í 19. øld. Í mjørka Uppi á Brekkum-1988. Men-søgan endurtekur seg-tí sum árini liðu, gjørdist torførari og torførari at reka, tí tann seyðurin, ið ikki fekst í hond, gjørdi seg sjálvan upp, so vargurin øktist í tali ár undan ári. Hetta ringa skilið helt so fram, og menn fóru so smátt at tosa um at taka allan seyðin niður og sleppa spøkum fremmandum seyði aftur í hagan. Í 1962 doyði, sum áður nevnt, ein stórur partur av seyðinum, og hetta mundi vera ein av grundunum til, at tosið, um at taka allan seyðin av, kyknaði upp av álvara. Sjálvandi vóru menn ymiskir á máli um, hvat ið rættast var at gera, men endin var so tann, at í 1964 varð avgjørt á fundi í Samkomuhúsum "at taka Líðina niður". Kjølbro hevði keypt allan seyðin fyri kjøtprís, men var tað onkur, ið vildi hava seyð, so fekk hann hann eisini fyri kjøtprís. Vit skipaðu umborð bæði undir rættini á Teistaurðini og á tí vanliga plássinum uttan fyri Gomlurætt. Tá ið allur seyðurin var fingin umborð í motorbátin, varð farið til hús, men vit tóku eisini seyð uttanrætta á vegnum. Tá ið komið var í rætt, fóru Erling í Nýggjustovu og Jógvan Sofus niðan í Ritudal eftir ærini og lambinum, tí tey kundu ikki verða liggjandi bundin har uppi. Erling gekk undan, og hann tók lambið og leiddi tað um Skarðið, meðan Jógvan Sofus skuldi leiða ærina. Hetta var lættari sagt enn gjørt-hon vildi ikki ganga, so tað gekk meira omaneftir enn niðaneftir. Tá læt í Jógvan Sofusi, ið altíð hevur dugað so væl at tikið til: "Erling, kom og føl, hvussu djúpt beinini eru farin inn í høvdið á mær!" Eg haldi næstan, at vit róku tríggjar vanligar fjalldagar, og tann seinasta fingu vit 17 seyðir. Nú varð tosað um, at hetta bar ikki til-tað var ov dýrt at biðja fólk til hetta, og so varð fundur hildin í samkomuhúsinum, og á tí fundinum varð viðtikið, at um tað var nakar, sum vildi taka upp á seg at royna at taka tað, ið enn gekk eftir, so skuldi hann eiga tað, ið hann fekk. Vit stríddust allan dagin og fingu tólv seyðir. Okkurt varð tikið heilt heimi í Fúss, okkurt á Fuglhelluni og Eysturi á Dal. Tað vísti seg soleiðis, at fekst tú vargin oman á bleytari haga-sum t. d. á Skúvadal-so var undansloppið, tí her var hann ikki so fimur sum í brattlendinum. Tað hevði regnað nakað illa um náttina, so rásin var eitt sindur runut. Eg minnist, at eg orðaði við teir afturu, at eg helt meg síggja kleyvar í rásini. Tá læt í Jógvan Sofusi: "Robinson sær mannaspor!" Tað vóru góð krov; t. d. fingu vit eina ær við lambi á Múlanum, og tað vóru 15 merkur í tálg í lambinum og 14 í ærini. Tá ið allur seyðurin var avtikin, so skuldi sjálvandi annar seyður sleppast í hagan. Tann "nýggi" seyðurin varð fyri tað mesta keyptur úr Mikladali, Hvalvík og Kollafirði. Sjálvandi fóru nakrir av hesum fremmandu seyðunum av haga, men samanumtikið má sigast, at tað heftist rættuliga væl. Avgjørt varð, at tað fyrsta árið skuldi eingin veðragjólingur sleppast í hagan. Leggjast kann aftrat, at tann "nýggi" seyðurin var rættuliga spakur, og tað gekst væl at reka. Eisini plagdu teir at siga, at tað var hagagott úr Middagsfjalli, og haraftrat var seyðurin góður. Ofta komu serliga stór gimburlomb undan Sniðunum, men tey blivu gjarna ikki slept. Tað var mestsum ein regla ikki at sleppa undan Sniðunum, tí teir plagdu ar siga, at seyður "datt" oman hagar av sær sjálvum, og so doyði tað eisini so illa í grasloysi undir Sniðunum og út á Múla- og Múlin er ringt skræpupláss. Sjúrður á Rætt plagdi at taka til, at ær við stuttum hálsi mjólkaði ikki væl. Máliska: Eldri maður, ið hevði tikið uttanrætta í Líðini og at enda fekk eitt veðurlamb uppi í Kjálkanum (Fyri oman Rætt), tók soleiðis til: "Eg átti ein dropa, men eg var so móður, at eg fekk hann ikki attratt (aftrat) mær!" Fyrr vóru altíð tvey fjøll gingin um heystið: skurð og klipping. Úr Líðini komu 120-av Fløtum 118-og 32 úr Sáttarenni. So nógv hevði ikki verið til býtis á Suðurhelvt fyrr. Hetta sama árið kom eitt 40 punds lamb úr Líðini-Jóhan í Blásastovu fekk tað. Navnið Tað er einki at ivast í, at hagaparturin hevur fingið navnið Dalurin av tí stóra dalinum, ið gongur frá bygdini og heim á Skarð-báðumegin Stórá. Tann gamli hagaparturin- og tann nýggi Tann gamli hagaparturin Heimi í Dal var 22 mk. og 424 ha. Móti Fløtum var Stórá mark heim á Skarð, og av Skarðinum gekk markið í varðan á Fossinum í Keri og haðani í Gjótuna í Bláabergi. Móti eiðismonnum gekk markið upp av Gjótuni og eitt sindur inn á Sandarstígar og hevði so fluktina í toppin á Gráfelli. Undir útskiftingi av høgunum í 1990 varð Dalurin lagdur saman við Fløtum, og æt tann nýggi hagaparturin, ið var 4 mk. Markið ímóti Omanrætt varð óbroytt, meðan markið millum Dalin/Fløtur kom at vera úr toppinum á Middagsfjalli og nakrar hundrað metrar oman eftir rustini (ímóti Teigunum) og haðani oman í Neytaliðið við Ta Gomlu Flatnarætt. Í 2004 gjørdist Dalurin aftur ein sjálvstøðugur hagapartur, men er nú 2 mk. og 4 gl. Í 2004 var áseyðatalið í tí nýggja haganum 170. (NB! Tað, ið eftirfylgjandi er fest á blað, viðvíkur bara tí gamla hagapartinum-fram til 1990) Fylgir Í sambandi við uttangarðútskiftingina 1990 varð fráboðað, at tá vóru 172 seyðir í tí gamla haganum, og í fylgjum sá tað soleiðis út: Tær Ytstu, 28 í tali, sum hava summarhaga í Breiðhjalla og uppi á Sløttum. Tær í Fríðagili, 13 í tali, sum hava summarhaga heimarlaga í Breiðhjalla og koma eisini eitt sindur upp á Slættirnar. Tær Hægru á Sandarstígum, 12 í tali, sum hava summarhaga undir Rókunum og uppi í Rókunum. Tær Niðaru ella Tær Handaru, 11 í tali, sum hava summarhaga undir Bláabergi. Tær í Barminum, 10 í tali, sum hava summarhaga í Barminum, men fyrr fóru teir eisini heim undir Sandar. Tað skilst á øllum brøgdum, at tað hevur verið ein ávís togan millum teir, ið vildu hava kenning, og teir, ið vildu hava fela, men tað sæst, at í 1836 varð avgjørt at hava tíðaravmarkaða kenning til 1840, og álíknast skuldu 2 ær upp á gyllinin. Roknast kann við, at skipanin við kenning hevur hildið fram eftir 1840. Fram til tann stóra kavan í 1947 var ein hálv ær í kenning upp á gyllinin, men síðani 1947 hevur tað verið ein ær, til kenningin varð avtikin í 2001. Til Krossabólið komu "Tær Ytstu". Bólið á Svínstígheygnum stóð oman fyri vegin við vendiplássið á Svínstígheygnum. Seyðahús varð bygt á grundina veturin 1953-1954. Dukkubólið stóð niðan fyri garðin-beint heiman fyri Barmaportrið. Nú er seyðahús bygt á grundina. Navnið, Dukkubólið, kemur av tí, at bólið var hildið at vera so lítið, at tað var ikki frægari enn eitt dukkuból. Ein vongur varð gjørdur við bólið fyri at verja ímóti lágættini. Til Fríðagilsbólið komu "Tær úr Rossabotni". Seyðabólið stendur heimi við Seyðabólsánna, og tað verður eisini kallað Bólið á Seyðabólsheygnum. Rættir Vit vita um tríggjar rættir: Funningsrættina, Gomlu Dalarætt, og Rættina við Fríðagilsánna. m. a. Óli, Gubbi og Neli Funningsrættin er avgomul og stavar frá teirri tíðini, tá ið Dalurin lá saman við hagapartinum Botnum í Funningi. Tí varð hon kallað Funningsrættin. Hon hevur verið stór og breið um kjaftin. Tær flestu gomlu rættirnar vóru so breiðar um kjaftin, fyri tær ikki skuldu vera so góðar at brúka hjá seyðatjóvum. Gamla Dalarætt stóð niðri við Stórá, beint heiman fyri Nýggjagarð. Rættin við Fríðagilsánna varð tikin í brúk í 1935. Um ta tíðina varð Dalagerðið býtt. Henda rættin varð brúkt til november 1989, tá ið Dalurin og Fløtur vórðu løgdsaman. Rakstur Tað hava nokk altíð verið riknar tvær gongur: Ytra Gonga og Heimara Gonga. Ytru Gongu fara nakrir niðan á Slættir, og tann hægsti gongur um í Sandfelli. Fyrr, áðrenn marknahegnið kom, var niðasti maður heim eftir Brekkuni, men nú er hann eftir Breiðhjalsbrúnni. Áðrenn Lítlagerði varð innlagt, varð Ytra Gonga rikin heim í Fríðagil, og tað var mangan strævið at renna heimfyri og venda gonguni á Funningsrættini. Nú verður rikið oman gjøgnum Lítlagerði, og tað er eitt stórt framstig. Í Heimaru Gongu fara nakrir heim í Barm, og restin heim undir Sandar. Tað var ofta trupult at venda seyðinum, tá hann kom við ferð út undir Barmsbrekku, men nú er hegnað niðan undir Barmsbrekku, so tann trupulleikin er burtur. Síðani verður seyðurin rikin oman móti Stórá og so út við ánni og í rættina. Neli og skurðurin Ódnir Ódnir veit man lítið og einki um, men Nýggjustovumaðurin var altíð á Garðabrúnni, og Jógvansstovumaðurin niðastur í Ryggjunum. Tann stóra skaðadagin 30. apríl í 1870, tá ið tvey áttamannafør gingu burtur, hevði Gøtu-Jógvan verið í haganum um morgunin. Tá ið hann kom fram við húsunum í Horni, rópti Hans Petur (Hans Peter Jacobsen, f. 1810) á hann og spurdi: "Er nakað lamb komið í morgun?" "Jú, eitt", svaraði Gøtu-Jógvan. Pætur røktaði til umleið 1906. Pól Jóhannes í Bíggjarlagnum (Poul Johannes Johannesen, f. 1888) varð valdur eftir Pætur í Jógvansstovu (Peter Joensen, f. 1864), men hann hevði so lítlan hug til hetta arbeiðið, at hann fór ongatíð at røkta, so ístaðin varð tað pápi hansara, Kornelius í Gortru (Kornelius Johannesen, f. 1860), ið fór at røkta eftir Pætur. Sofus Anton í Gortru (Sofus A. Johannesen, f. 1897) gekk í haganum saman við pápa sínum frá barnsbeini av, og í 1934 varð hann valdur til røktingarmann. Røktingarmenninir Neli og Gubbi Kristian Inni í Stovu (Christian Johannesen, f. 1764). Mangan man hava verið smáligt, og greitt verður frá, at einaferð í teimum ringu árunum fyrst í 1800, meðan Kristian røktaði, var hann um várið á veg í hagan at taka eina røktingarær. Hann møtti Stóra-Heina (Heine Andreasen, f. 1771), ið átti serstakliga nógva jørð. Hanus Inni í Stovu (Hans Johannesen, f. 1782). Jóhannes Inni í Stovu (Johannes Hansen, f. 1818). Hans Pauli Inni í Stovu (Hans P. Johannesen, f. 1856). Hann gavst at røkta í 2007, og hetta sama árið fór Jens Heldarskarð at røkta. Neli, Gubbi og Jóhan Fríðrikur á Grótheyggi (Frederik Joensen, f. 1817) doyði í 1870 við Fríðriksbáti. Símun á Grótheyggi (Simon Justinussen, f. 1849) doyði við Samløguni 1884. Í bestu árum varð Justines so illa plágaður av gikt, at hann var mestsum óarbeiðsførur. Tá ið val av røktingar-monnum var yviri í Túni í 1934, skeyt Sofus Anton upp, at Justines skuldi røkta, so leingi hann orkaði. Hetta varð samtykt, og sonur hansara, Símun, f. 1914, gjørdi ymisk arbeiði í haganum fyri pápan til val av nýggjum røktingarmonnum fór fram í 1947. Í løtuni (2011) fáa teir báðir røktingarmenninir 4 miðlingarlomb í part- og somuleiðis 2 hagalomb hvør. Hagalamb er tað besta lambið, ið er, aftir at veðragjólingarnir eru uppgjørdir. Neli við Heimastaból Veðragjólingar Fyrr høvdu teir tríggjar veðragjólingar, seinni vórðu teir fýra og eitt miðlingalamb. Hekk netjan føst, var krovið etandi, men datt hon niður, var tað ikki munnberandi. Burtur í haga Tá ið Sofus Anton fór burtur í Haga, plagdi hann altíð at ganga heim eftir Brekkuni, niðan í Enni og so niðan í Rossabotn. Haðani gekk hann út gjøgnum Breiðhjalla og upp á Slættirnar og so runt har uppi. Í lembingini varð gjarna farið í hagan tvær ferðir um dagin, og hvør túrurin tók einar fýra tímar, men tað valdaðist sjálvandi, hvussu líkindini vóru, og hvussu ovarlaga seyðurin lá. Tá gingu røktingar-menninir vanliga soleiðis: Fyrst varð gingið lágt heim um Heimasta Ból-áraka Steinin í Hórisgrøv- og so út eftir brekkuni út móti Stóragili. Síðani heim undir Barmsbrekku, heim undir Bust, heim undir Sandar, heilt yvir í Kaldakinn og niðan móti Lítlabarmi og Bláabergi, um veðrið var gott. Tá, ið tú vart komin í Rossbotn, var sloppið, tí nú kundi tú taka undan oman úteftir í Ryggirnar. Tá ið útleið, og veðrið gjørdist betri, hækkaði seyðurin, og tá mátti tú eisini taka Breiðhjallan við. Øll lombini við báðar endarnar við báðar endarnar vórðu tráðdrigin, og tú bjargaði altíð nøkrum lombum við at ganga nógv í lembingini. Góðir og ringir dagar Ein røktingarmaður tekur soleiðis til: Tað hava verið nógvir vánaligir túrar í haganum, men tað hava sanniliga eisini verið minnisríkar løtur. Eg minnist eina serliga vakra sjón. Eg gekk niðan móti Foldarskarði, og tað var brennandi sólskin hesumegin. Vit hava havt fleiri vánaligar fjalldagar um heystið, men eg kann nevna ein serliga ringan. Tað var á skurð í 19? . Øll gongan bleiv slept inn í Dalagerðið-bara ein veðrur bleiv tikin til hús. Tað var kolandi stormur at ganga ímóti, og tá ið vit komu til hús, stóð brimið í grasinum. Vit fóru beina kós í Gjónna at draga bátarnar niðan, og tað var so dánt, at vit bjargaðu øllum bátunum. Eg gav eitt boð og fekk lambið bíliga. Um kvøldið fletti eg tað. Tað vigaði 28 pund, og tað sást, at lambið var afturfarið, tí at krovið var svart fram við rygginum, men eg má leggja aftrat, at tá ið krovið var turt, vóru tað fleiri enn eg, ið tóku til, hvussu væl tað smakkaði, so eg veit ikki, hvussu tað er við hesi gimingini, ið ofta verður havd á munni, tá ið sett verður á november mánað. "Einki haldi eg, at orðið klipping er komið av tí, at teir kliptu eitt sindur burtur av doddinum á seyðinum fyri klaka. Nei, eg havi hugsað mær tað, at orðið merkir, at á hesum fjallinum kliptu teir skipanina til-ella kliptu eitt sindur burtur av henni ", sigur ein eldri røktingarmaður. Joen Jacobsen, Hans Peter Jacobsen, Joen Sivardsen og Daniel Rasmussen bleve enstemmig valgte til at befare Markeskjællene saavel mellem Bygdens Haugeparter som mod Grandenes Hauger?????? Da Vedkommende ønskede endel Kjending i Dalen og Foroven Rat bleve de fornødne Contrakter derangaaende opfattede overensstemmende med Loven og efter Vedkommendes Ønsker og derpaa leveredes de Mødte for at forsynes med alle Eieres og Besidderes Underskrifter og derpaa tilbagesende Sysselmanden. Videre afgjortes ikke om Bygdeskikke. Mødet hævet. Ligeledes er der et Stykke Sanderne kaldet, som de fleste af Eierne paastaar henhører saavel til Dalen som Fløderne (c: Nordhelvt & Syderhelvt) Aar 1905, den 15. April, holdtes Grandestævne i Bygden Gjov. De sædvanlige Forretninger udførtes. Marts 1892'11 valgtes for de næste 3 Aar: Joen Joensen (Sámalsstovu) af Gjov. Til Forhandling er anmeldt Spørgsmaalet om Sammenlægning af Haugeparterne "Dalen" og "Suðurhælvt" i Gjov til at udgøre en Haugepart, samt i Forbindelse hermed fastsættelse af Regler for hvorledes der skal forholdes med Sommergræsning af Bygdens Koskiben i Udmarken. Fra en del Ejeres Side i Haugeparten "Dalen" gjordes gældende, at efter Haugeparternes Beskaffenhed er det vanskeligt, om ikke umuligt, at holde hver af Haugernes Faarebesætn-inger paa sin egen Hauge. Fra en del af Suðurhælvts Ejeres Side gjordes derimod gældende, at "Suðurhælvt" har Græsningsret i Dalerhauge for en del Faar, ligesom de mene, at Dalen er pligtig til at græsse en del af Koskiben, som Erstatning for at "Dalens" Ejere have erholdt Andel af den af "Suðurhælft" indlagte større Trø, hvorved en stor Del af det Areal, hvorpaa Koskiben hidtil har nydt Sommergræsning, er indhegnet. Paa Forslag af P. J. Joensen m. Fl. sattes derefter under Afstemning, hvorvidt de ovennævnte Haugeparter blive at sammenlægge, eller skulle forblive delte som hidtil. , samt Sivert Sivertsen, Gjov, repræsenterende 2 Gl. 62/3 Skd. og Peter Jacob Sivertsen ibd. 162 Skd. for den nævnte Sammenlægning, medens de foran under Nr. 1, 2, 4, 5, 6, 8, 10, 13 og 14 anmeldte Personer repræsenterende 8 Gl. 72 Skd. 15 Skd. samt Sivert Sivertsen, Gjov, som repræsenterer 7 Gl. og Peter Jacob Sivertsen, Gjov, ejende 1 Gl. 0 Skd. -for at sammenlægge nævnte Haugeparter, hvorimod de under Nr. 1, 2, 4, 5, 6, 8, 10, 12, 15, 16, 17, 18, 19 og 24 nævnte Personer, repræsenterende 3 Mk. 7 Gl. af hvert Brugs Marketal have stemt for Sagen, men da dette Stemmetal, som det fremgaar af foranstaaende, ikke er opnaaet, tilkendegives det de mødte, at Sammenlægning ikke er vedtaget. Hvad angaar Sagen om Græsningsret for Bygdens Koskiben, da staar denne Sag i saa nøje Forbindelse med forannævnte Sag om Sammenlægning af Haugeparterne "Dalen" og "Suðurhælvt", at der ikke forinden denne Sag, som agtes indbragt for Landvæsenskommisionen til Afgørelse tillige i hvilket Forhold "Dalen" er pligtig til at afgive Græsning til Bygdens Koskiben, er afgjort, kan fremsættes noget Forslag til Vedtagelse derangaaende. Anmelderne tilbagetog derfor Sagen. Joensen, Kornelius Johannesen og Justinus Justinussen, alle af Gjov, have begært Kommisionens Afgørelse af nedennævnte Spørgsmaal: 1. hvorvidt Ejerne af Haugen "Syderhelft" i Gjov have nogen Ret til at lade Faar fra den til denne Hauge hørende Haugepart "Fløturnar" græsse i Haugeparten "Dalurin", samt 2. hvorvidt Ejerne af Haugeparten "Dalurin" er pligtige til at afgive Sommergræsning til Bygdens Kvægbesætning udover den Andel (1/6), der tilkommer Haugen, som udgørende 1/6 af Bygdens Marketal. Efter at der var prøvet Forlig mellem Parterne, uden at Forligsprøven kunde tilendebringes, udsattes Sagens videre Behandling Kl. 3 Eftermiddag til Kl. 42 samme dag. Forlig: A. Vedrørende Sagens Punkt 1: 1. 2. De Faar fra "Fløturnar", som nu have Sommergræsning i Haugeparten "Dalurin" paa andre Steder end "undir Sondum", skulle aftages eller vænnes til at have Græsning enten "undir Sondum" eller i "Fløturnar" i Løbet af de første 5 Aar, saaledes at "Fløturnar" efter Udløbet af disse 5 Aar ikke græsser Faar andre Steder i Dalerhaugen end paa Haugestykket "hejmi undir Sondum". De Faar som græsse højest til Fjælds og ikke kunne vænnes til at tage lovlig Sommerhauge skulle ikke formeres, men aftages med en Femtedel hvert af de næst paafølgende 5 Aar. 1. I den Tid om Foraaret og Efteraaret, som Køerne "gaa ind og ud", skulle Ejerne have Frihed til at holde Kvæget græsse i hvilken Haugepart de selv ønske. 2. I Tiden fra 20. Juni til 31. Juli skulle Køerne græsse i Haugeparten "Fyri oman Rætt." 4. Omkostningerne ved Sagens Behandling for Landvæsenskommisionen udredes saaledes: Haugeparten "Fyri oman Rætt" 1/6 Haugeparten "Dalurin" 5/12 Haugeparten "Suðurhelft" 5/12 og fordeles mellem Lodsejerne i Forhold til Marketal. Det protokollerede oplæst og vedtaget, samt underskrevet af samtlige de mødte Ejere. Hetta hevur verið í elligamlari tíð, so tað verður torført at ímynda okkum, hvussu umstøðurnar hava verið, men rættin var her, og seyðurin, ið helst ikki var nógvur, hevur ligið á einum lutfalsliga lítlum øki "oman fyri rættina". So við og við hevur seyðurin "oman fyri rættina" breitt seg út- og navnið eisini, og at enda hava vit so hagapartin Fyri Oman Rætt. Sjálvandi má hetta ikki takast sum annað enn hugarensl, tí einki skrivligt tilfar er at halda seg til, men at haganavnið-Fyri Oman Rætt-hevur breitt seg frá Rættarhúsunum og niðan norðureftir, kann tykjast rættuliga sannlíkt. Eftir Sløttunum hevur markið verið eitt sindur ógreitt, men nú er greitt mark úr Loynistígnum og eftir beinari linju í toppin á Sandfelli. Haðani gongur markið eftir røðini norð á Hornið, úr Horninum niður í Skriðugil, niður í Svøltutá og út í Stein og hálvan Stein. Eitt sindur av ósemju hevur verið um markið í Skorunum. Tá ið uttangarðsútskiftingin fór fram í 1990, vóru 343 seyðir í haganum. Av hesum vóru 80 kenningarseyðir-ein upp á gyllinin- og teir verða tiknir inn um veturin. Í 2010 varð tann gamli hagaparturin býttur sundur í tveir nýggjar hagapartar: Fyri Oman Rætt/Ambadalur við 204 áseyðum og Fyri Oman Rætt/Fjallið við 136 áseyðum. Tær Oman av Barmi 30 "liggja heiman fyri Fjall, heim frá Urð og norðan fyri Múla. Tær Niðastu (Niðastir) 15 "liggja á Rivinum og Flatinum og uppi á Barmi Tær Hægru (Ovastir) 47" (harav 2 røktingarær) liggja undir Nøvini, í Sandsdali, Norð um Røkur og millum Áirnar. Tær undan Horninum 43 "(harav 8 røktingarær) liggja í Miðbotni, norð undir Horn og heim í Heyggj. Tær á Miðjuni liggja á Flatinum og í Breiðateigi. Í 1992 var bara ein ær eftir av fylginum, ið nevnist Tær á Miðjuni. Tær 80 kenningaærnar liggja ymsa staðni á Dalinum. Ein av grundunum fyri at nokta kenning var tann, at tann ágrýtni eigarin fór at hava sín seyð gangandi á tí besta haganum og soleiðis óbeinleiðis verða atvoldin til, at aðrir eigarar ikki fingu líka góðan skurð sum hann. Jógvan Sofus og Jógvan undir Heygnum (1988). Hvussu tað hevur verið frá 1758 og frameftir, vita vit ikki við vissu, men ein viðtøka frá 1836 setur tíðaravmarkaða kenning í gildi til 1840, soleiðis at ein hálv ær varð býtt í kenning upp á gyllinin. Miðskeiðis í 1960 unum kom tann skipan í gildi, at misti eigari kenningarær, meðan hon gekk úti í haganum, so skuldi hann fáa eina aðra ær av haganum. Ból og seyðahús á Ambadali: Bólið á Rivinum Hetta er ikki nakað beinleiðis ból, men meira at kalla veingir. Bólið í Breiðateigi (Bólini í Breiðateigi) Tað hevur vong. Hetta er ikki nakað beinleiðis ból, men meira at kalla veingir. Bólið í Breiðateigi (Bólini í Breiðateigi) Tað hevur vong. Húsið Hetta bólið hevur, so langt aftur, sum nakar veit um at siga, verið kallað Húsið, so her má eitt hús hava verið í gamlari tíð. Hetta var í 1987. Heimanfyri: Støðubólið Støðubólið, sum var oman fyri garðin heimi við Støðuánna, fór í einum skalvalopi, og nakrir seyðir doyðu, og tað bleiv hetta avgamla bólið avdankað. Støðubólið var ætlað til Tær Lægru. Bólið Uppi á Garðsenda (Seyðahúsið á Uppi á Garðsenda) Tær Oman av Barmi koma eisini í hetta bólið. Bólið á Garðsenda varð niðurtikið umleið 1968, og har bleiv so eitt hús laðað upp og tak lagt á. Bólið við Bólstein Úti í Byrgi Í hetta bólið koma Niðastir, men tær koma meir oman á Krók nú, enn tær gjørdu fyrr. Tað var hildið at vera fínt, tí tað hevði tak, men í 1963 varð nýtt hús gjørt her. Tá var tað gamla húsið illa farið, men grundin á tí gamla húsinum er uppií hesum nýggja-tað bleiv bara stoypt aftrat. Breiddin er tann sama, men hetta nýggja er nógv størri og hevur reising. Svend Joensen, f. 1912, var formaður fyri arbeiðinum. Til hetta húsið koma Tær undan Horninum. Olrik, Hanni, Ólavur, Pól Hans Jacob, Hans og Fróði Rættir Tann fyrsta rættin man hava verið har, sum Rættahúsini standa. Tað er heilt langt síðani, tann rættin hevur verið, men enn sæst farvegur eftir henni. Tann triðja rættin hevur verið Heimi á Rættini. Vit vita ikki, hvussu gomul hon er, men hon hevur verið leingi í brúki. Eftir at henda rættin var tikin í brúk, róku teir tøkuseyðin til hús og býttu í Bíggjarlagnum. Tann nýggjasta Omansrætt Tann fimta rættin er núverandi rætt, Heimi á Rættini. Hon varð tikin í nýtslu til skurðfjallið veturnáttardag í 1974. Seyðurin hevur verið royttur har norðuri, og so er ullin borin heim. Annar og trúligari møguleiki hevur eisini verið nevndur: Tíðliga í 18. øld var so stórt seyðafelli á Dalinum, at fremmandur seyður mátti sleppast norður. Um hetta mundið varð Garðurin á Hálsinum laðaður. Hetta var ikki so væl dámt av øllum, tí tað var strævið at fara tríggjar ferðir á Dalin sama dag. Umleið 1970 varð so farið at ganga tvær gongur bæði um várið og um heystið, og tað vísti seg at bera væl til. Tá ið tríggjar gongur vórðu gingnar, varð rikið soleiðis: Veturnáttardagur 1974-fyrsta gonga í Nýggju Rætt Fyrstu gongu fóru allir niðan á Háls. Tær vóru ringar at reka og skuldu helst koma í fyrstu gongu. Várgonga á Mjóhjalla Mittastu gongu varð farið á Múla ella Skoragøtu, og tá komu Tær Lægru (sum lógu norðan fyri Fjall) og Niðastir (sum lógu á Flatinum og fyri ein part á Rivinum um summarið), Tær í Túninum og Tær Oman av Barmi. Triðja gongan var so kenningin. Tá ið tvær gongur verða gingnar, kemur mestsum allur felin í fyrru gongu, og kenningin í seinnu. Fyrru gongu um várið verður farið heilt norður undir Horn. Allir menn fara niðan á Háls uttan ein maður, vanliga Óli Debes, sum fer fram við eggini og norð í Urð. Teir reka seyðin heim í gjøgnum Miðbotn, og millum Áirnar koma teir saman við teimum í Sandsdali, og so verður gongan rikin heim um Háls. Restin fer so oman norðan fyri Fjall, og ein røktingarmaður fer vanliga heilt yvir á Rivið eftir teimum Niðastu, ið hoyra til fyrru gongu. Tann raksturin er rættuliga nýggjur. Tá ið teir ovaru menninir eru komnir á Hálsin, verður tikið samanum, og nú er øll fjallskipanin sum ein garður av Múlanum og heim í Loynistíggin. So er bert eftir at reka omaneftir-teir ytstu av Múlanum, oman við Urð, oman á Barm, út á Garðsenda, oman við Flaggarðinum og heim við garðinum-teir heimastu úr Loynistígnum, oman við Marknagili, heilt oman í Marknagarðin, og so út við garðinum. Í Neytaliðinum samlast øll gongan, og so er bara tað stutta pettið eftir-gjøgnum Geilina og í rættina. Teir flestu fáa sær ein ísakaldan vatnsopa, áðrenn farið verður víðari. Tá ið allir eru komnir og hava hvílt seg eina løtu, verður vanliga gingið um Hálsin og steðgað verður á við Tarvastein, har ein av røktingarmonnunum so skipar fólkið. Nakrir fáir fara norð um Miðbotn og norð undir Horn, meðan restin fer omaneftir. Ódnir Fastar ódnir hava helst eisini verið her, men tær allar flestu eru farnar í søguna. Men onkur livir enn: Jákup-eftir Fjallinum-tað var hansara ódn Jógvansstovumaðurin átti at vera eftir Fjallinum, og Debus (Óli Debes, f. 1858) var altíð uppi á Barmi og norðuri í Urð. Knútur í Nýggjustovu (f. 1824) plagdi altíð at vera á Hálsinum, men tað er óvist, um tað var ein gomul Nýggjustovuódn kortini. Samsýningin er broytt gjøgnum tíðirnar. Í gomlum døgum hevði hvør røktingarmaður tríggjar ær, men teir fingu einki viðurlag, um ær misfórst. Tað kundi koma fyri, um illa vildi til, at røktingarmaður onga samsýning fekk, tí ærnar misfórust ella ikki høvdu lomb. Ein av røktingarmonnunum fær haraftrat eitt aktingarlamb fyri at halda seyðin frá bønum um summarið, og tað man vera ein gomul skipan. Røktingarmenn: á Rætt: Kristian á Rætt (Christian Christiansen, f. 1739) Hanus á Rætt (Hans Christiansen, f. 1779) Kristian á Rætt (Christian Hansen, f. 1808) Olrik á Rætt (Joen Olrik Christiansen, f. 1846). Olrik varð valdur til røktingarmann í 1865. f. 1924. Kjartan Kristiansen, f. 1955. Óli Andrias Kristiansen, f. 1961. Símun í Sámalsstovu (Simon Joensen, f, 1902) røktaði eftir pápa sín, til Símun flutti til Havnar í 1944 ella 1945. á Fløtti: Sjúrður á Fløtti (Sigvard Joensen, f. 1780) Kristian á Fløtti (Christian Sigvardsen, f. 1833) varð valdur til røktingarmann í 1865 og røktaði, til hann doyði við áttamannafarinum "Samløguni" í 1884. í Jógvansstovu: Andras í Jógvansstovu (Andreas Christiansen, f. 1748) Óli í Jógvansstovu (Ole Olesen, f. 1780). Sjúrður í Jógvansstovu (Sivert Andreasen, f. 1861) varð valdur til røktingarmann, stutt áðrenn hann doyði við áttamannafarinum "Samløguni" í 1884. Pápi hansara, Andras, doyði í 1865, og tá var Sjúrður bara 4 ára gamal, so í tíðarskeiðinum frá 1865 og til Sjúrður fór at røkta, hevur eingin úr Jógvansstovu røktað. Her kann verða lagt aftrat, at ein av grundunum til at Debus (Óli Debes, f. 1858) fór at røkta var, at fyrsta kona hansara var úr Jógvansstovu. Sofus Debes, f. 1896. Frá 1865 røktaðu Stovu-Pól, Olrik á Rætt, Pætur í Sámalsstovu og Kristian á Fløtti saman. Stovu-Pól varð valdur til formann, men tann siðurin-at velja ein av røktingarmonnunum til formann-verður ikki brúktur longur. Olrik Kristiansen (f. 1917) kom fyri Sofus Debes. Sofus Sivertsen (f. 1928) kom í staðin fyri Símun í Sámalsstovu, og Sofus røktaði, til hann doyði í 1975. Saman við Kristiani á Rætt vórðu nú aftur fýra røktingarmenn. Á hagafundi 27. august 2001 var Kjartan Kristiansen valdur til røktingarmann fyri Hans Kristiansen, Óli Andrias Kristiansen fyri Olrik Kristiansen og Jóhan Kristiansen fyri Pól Sigurd Kristiansen, meðan Pætur Matras helt fram. Røktingarmenninir høvdu nógvar uppgávur, og tað ráddi um at fylgja væl við seyðinum. Vit taka eitt dømi: Óli Andrias, ið hevði gingið í haganum frá barnsbeini av, plagdi at siga, at misti ein ær lambið av armóð í bønum um várið, so var rættast at taka hana um heystið. Vanliga fari eg so oman á Flatin og so niðan við Rógvugili, meðan eg kiki yvirum- og yvir á Rivið. Tað gamla var so at ganga niðan um Keldurnar, so man sær seyðin norðan fyri Fjall og niðan móti Hálsinum. Man má minnast til altíð at ganga undir seyðinum, so hann sleppur undan tær niðaneftir. Gongur tú í haganum fyri at læra at kenna seyðin, ella tað er í lembing, so gongur tú til hvønn seyð, og tað tekur langa tíð, so tá gongur tú bara, sum best ber til. Í lembingini plaga røktingarmenninir at býta seg sundur. Ein fer á Dalin, meðan hinir eru heimanfyri. Undir vanligum umstøðum-vanligum líkindum-liggur seyðurin lágt tíðliga um morgunin og fer niðan móti fjallinum um kvøldið, so hann man koma oman aftur um náttina. Ringur dagur á Dalinum Tað var 22. november í 1919, at Óli Andreas, Kristian á Rætt (og Stoffur?) og Sofus Debes, sum so mangan, fóru á Dalin. Sum frá leið, hildu teir, at nú mundu teir vera nakað nær Hálsinum. Teir royndu at ganga eitt sindur til síðis fyri at vita, um teir ikki komu fram á okkurt, ið teir kendu. Sigast má, at væl var mett, tí teir gingu seg mestsum á Tarvastein, og glaðir vóru teir, tí nú vistu teir, at teir vóru komnir so snórabeint á Hálsin, og at nú vóru teir slopnir úr øllum vanda. Glaðir vóru teir- og bygdarfólkið við- og Sofus bjóðaði báðum oman í Stovuna til snaps, so teir sum skjótast skuldu fáa varma aftur í kroppin. Ringur vetur Øll hava vit hoyrt um tann ringa veturin 1947, men veturin 1978-79 var eisini ringur. Tann veturin kom kenningaseyðurin inn sum vanligt, men tað gjørdist eisini neyðugt at taka ein part av felanum inn. Svend, Jóhannes, Benadikt og Karl Jacob (1988) Fyri at føða eina felaær inni skuldi tú fáa eitt lamb afturfyri, og um heystið vórðu 20 felaseyðir til býtis, tá ið eigararnir høvdu fingið samsýningina fyri at passa felan inni. Sostatt kann man siga, at tað komu 100 úr felanum tað árið. Tráður-hegn Fyrr fór nógvur seyður útav um veturin á Ambadali. Einki hegn fekst, so teir settu bara styttir niður og spentu einar seks tráðir ímillum. Hetta var ein hjálp, men tað riggaði einki serliga væl, tí seyðurin kreyp í millum tráðirnar. Eingin veit við vissu, nær hesin tráðurin kom. Tær í Eggini eru allar úr Túninum (fylgið nevnist Tær í Túninum). Tær liggja í Eggini frá tíðliga í juni til seinast í september mánaði. Hóast eingin við vissu veit at siga, nær "tráðurin" varð uppsettur, so verða vit av og á í dagligari talu mint á hann, tí enn verður tosað um seyð, sum liggur í Eggini, at hann liggur uttan fyri "tráðin". Neytini, ið gingu Fyri oman Rætt, vóru kallað Omansneyt, og tey, ið gingu á Suðurhelvt og Dalinum, vóru kallað Niðansneyt. Tað vóru væl fleiri Omansneyt enn Niðansneyt, og tí fóru eigararnir Fyri oman Rætt at tosa um at gera nakað við hetta, tí hesin ójavnin var ikki hildin at vera so góður fyri hagan. Hetta førdi so til ta sonevndu Neytakontraktina, ið kom í gildi í 1935. Aftan á 1. oktober gingu tey so aftur annan hvønn dag hvørjumegin, til tey komu á básin. Tað verður ofta tosað um, hvørt neytini vóru góð ella ring fyri hagan. Vit fara ikki her at gera nakra niðurstøðu um tað, men bert vísa á, at áseyðatalið er munandi hækkað í øllum høgunum, síðani neytini vórðu avtikin. Sáttmáli Aar 1865, den 9. September, blev, i Overværelse af Sysselmanden og Kaldsmanden, af samtlige Ejere og Besiddere af Haugeparten foroven Rat ved Gjov angaaende deres Hauge og dets Bestyrelse, oprettet følgende Contrakt: Da der i Haugeparten foroven Rat ved Gjov bestaaende af 5 Marker, have indfanget sig flere Misbrug angaaende Røgt og Gjærning, Udførelse af fælles Arbeider, m. v., have samtlige Ejere og Besiddere forenet sig om, med fælles Overenskomst efter Stemmetal og Ejendom at afgøre de vigtigste Punkter paa følgende Maade: 1. Søjdemændene skulle for Fremtiden i Regelen vælges af samtlige Ejere og Besiddere efter Ejendomsret eller saadanne Regler som ved Lovgivningen maatte blive bestemte og Ingen skal herefter have Ret til selv at sætte sig til Søjdemand, eiheller skal nogen af Søjdemændene være berettiget til paa egen Haand at udnævne en Anden i sit Sted, medmindre han af største Delen af Ejerne efter Marketal bliver lovligen samtykt. Derimod skal det ikke være forment en Søjdemand paa Grund af Sygdom eller andet uomgaaeligt Forfald at have en god Mand i sit Sted. 3. Disse 4 Søjdemænd skulle udføre de fra gammel Tid med denne Røgt forbundne Arbeider og Pligter, saasom: røgte Haugen forsvarligen og holde Søjden gaaende paa de rette Steder, holde fremmed Søjd ude af Haugen, tage op og hjembære Dødsøjdene, føre Opsyn med at ingen ulovlig Kjending gaar i Haugen, samt agte Gjærdet forsvarligen med videre. 4. 6. Skulle nogen af de saaledes tilsagte Mænd uden lovligt Forfald udeblive og eiheller skaffe en Anden i sit Sted, naar han har faaet rigtig Tilsigelse til Arbeide, da skal Formanden i hans Sted leie en anden Mand og skal den Udeblevne betale 4? i Dagløn til den som udfører Arbeidet paa hans Vegne, hvilken Dagløn, i Mangel af villig Betaling uden Lovmaal og Dom, skal kunne udpantes fra den Skyldige. 8. Som Løn for deres Arbeide skulle Søjdemændene have Ret til hver at have 3 Kjendingeær gaaende i Haugen. Naar en Gimbre tilsættes, skulle de ikki være pligtige at aftage den gamle Ær førend Høsten efter at Gimbren er tilsat. 10. Eiheller skal Nogen have Ret til at skjære Tørv paa Dalen, medmindre alle Ejerne deri er enige. Efter at denne Contrakt var oplæst, vedtoge samtlige de Mødte samme som rigtig i Eet og Alt, hvorefter de underskreve Protokollen. -Ein onnur frásøgn sigur, at einaferð var ein træta um eini ella onnur ognarviðurskifti millum gjáar- og funningsmenn øðrumegin og kunoyingar hinumegin, men teir gjørdu semju (sátt) uppi í Sáttarenninum. Funningsmenn og gjáarmenn skuldu lata kunoyingum fimm vanlig skinn á hvørjum ári. Skinnini, ið vanliga vórðu nevnd Kunoyarskinnini, skuldu ikki vera minni enn eina alin í fýrkant. -Viðmerkjast kann, at J. Símun Hansen í bók síni um Kunoyar sókn á bls. 40 viðger Kunoyarskinnini og vísir á aðrar keldur. Samanumtikið vísir hetta okkum, at tað verður helst ómøguligt at fáa greiði á, hvussu henda aldargamla skipan við Kunoyarskinnunum er komin í lag. ----Dánjal Klein skrivaði staðanøvn niður í 1946. Teir gomlu brúktu viðhvørt orðið sátt-sáttarseyður-valagóður seyður o. s. fr. Haldast kann, at navnið er komið av tí, at hesin hagin frælsar sera góðan seyð ". -Á vestursíðuni á Kalsoynni-í hagaparti, ið hoyrir til bygdina Húsar-eru einar skorar, ið vera nevndar Sáttarskorar. -Eingin niðurstøða verður gjørd um upprunan til navnið, hóast mangt bendir á, at sátt (semja) ella sátt (góðska) sýnast at ganga aftur í teimum ymisku frásøgnunum. Í sambandi við sjálvt haganavnið kann vera lagt aftrat, at í vanligari talu millum eldri menn hoyrir tú mangan (oftast) bendingarvillu, tá ið navnið verður framborið. Rættur og vanligur framburður: "Í dag eru teir á fjalli í Sáttarenni". ella "Teir fara Heim í Ennið!" Í hagabýtinum millum Gjógv og Funning fekk Gjógv Sáttarenni. Hví Gjógv fekk Sáttarenni, nær hetta hevur verið, og hvussu býtið fór fram, er ikki gott at siga. Reiðrarhesturin skuldi brúkast til at reiða embætismenninar millum bygdir. Býtið fór fram undir Skeggjanøvini, og sum gamal siður var, hildu teir í skeggið á hvørjum øðrum, sum prógv fyri at avgerðin skuldi vera líka føst sum skeggið á høkuni. Seinni vildu funningsmenn skifta Sáttarenni um við Ytru Gongu í Funningslíð, og funningsmenn ynsktu, at markið skuldi ganga heim ímóti Uppsalaryggi. Andor, Dánjal Jákup og Sigurd í Hoygarðinum Funningsmenn og gjáarmenn hava verið ósamdir um markið millum Sáttarenni og Inni í Haga fyri Innan og markið millum Sáttarenni og Hús fyri Heiman. Fyri Innan stóðst ósemjan um Skipagjósoyruna. Gjáarmenn kannaðu sær alla Oyruna við teirri grundgeving, at áin í gomlum døgum hevði runnið innan fyri Oyruna. Gjáarmenn pástóðu markið at ganga úr Tungusporanum, eftir Vombini og í Marknastíggin og tínæst eftir røðini innan fyri Húsaskor. Úrskurður varð gjørdur 23.07. 1974, og hann ásetti, at markið gongur úr Tungusporanum í beina linju í røðina innan fyri Húsaskor og haðani eftir røðini í fjallið. Tann 28.04. 1976 setti Matrikulstovan tað endaliga markið. Matrikulstovan lýsir markið soleiðis: Markið fer av Blámansfjalli eftir enninum millum Húsaskor og millum Skornar niður í ein stóran stein í urðini undir enninum, har marknamerki er sett í steinin. Haðani fer markið í beina linju í ein lágan eystan umleið 470 m í nýggjan marknavarða, har marknamerki er sett. Haðani í somu beinu leið umleið 370 m í nýggjan marknavarða, har marknamerki er sett. Í sambandi við útskiftingina, ið kom í gildi 1. nov. 1990, varð upplýst, at áseyðatalið í tí nýggja haganum skuldi vera 190. Áseyðatalið í Sáttarenni 2012 togar upp ímóti 200. Frá tí at hagaparturin kom at hoyra til Gjógv, hevur hann megin-partin av tíðini ligið í felag, men av og á varð tosað um at býta ein part í kenning, tí tað kom so mikið lítið til býtis úr Sáttar-enni í mun til hinar hagarnar við Gjógv. Í 1947 mestsum ruddaðist hagin. Nøkur ár seinni doyði aftur nógvur seyður-tá røktaðu funningsmenninirTummas Eli Juul og Steingrímur Funding. So varð vent aftur til Gjáar, og tað var ikki so væl dámt av øllum, hóast avgerðin var skilagóð. Brýr og stíggir ísa skjótt av, so hetta var hvørki fyrsta ella síðsta ferð, at Sáttarennisfjallið varð útsett av hálku. Á Reiðgøtu 1990 (taka kenningina inn)-Símun, Jóhan, Jákup, Óli, Kári og Neli Sum áður sagt, vóru 120 gyllin á Suðurhelvt, og ein ær varð býtt í kenning upp á gyllinin. Ból Tað eru fá ból í Sáttarenni, og gomul eru tey heldur ikki. Teir gomlu munnu ikki hava hildið, at tað hevur verið so stórt brúk fyri bólum, tí har eru so nógv nátúrlig skýli. Í Ovaru Hvilvtini eru grótgarðar laðaðir-átøkir gróthúsum-til lívd. Eldri menn halda, at neyvan hevur seyðurin tikið hesi bólini, tí her er so veðurringt, at seyðurin heldur stoytir longri oman undan óveðri. Í Breytahjalla er eitt ból, og tað stendur stutt heiman fyri Blæingsgjógv. Bólið hevur ein vong omanúr. Einki ból hevur verið í Trøðni ella á Høvdanum. Góð skýli eru í Ólavssøkugjógv, undir einum lofti oman fyri Høvdan og innan fyri Mjóstígsá, so tað man hava verið óneyðugt við bólum her. Rættir Tann gamla rættin var í Trøðni, og hetta plássið var so væl egnað fyrr. Samstundis varð vaskirættin gjørd oman fyri rættina. Síðstu ferð, ið regluliga varð rikið í gomlu rætt, var á várgongu í 1987. Á skurðfjallinum 1987 varð tann nýggja rættin tikin í brúk. Sigvør, Fríðgerð og Daniella Seyðahús Umframt tey bæði seyðahúsini, ið, sum áður nevnt, eru bygd við ta nýggju rættina oman fyri vegin ávikavist í 1987 og 1996, so vóru 4 onnur seyðahús. Øll hesi seyðahúsini eru komin fyrrapartin í 1970 unum. Húsið í Trøðni kom í 1971, meðan raðfylgjan av hinum trimum er eitt sindur ógreið. Tað fjórða húsið stóð á Selasheygabrúnni-tætt innan fyri Ljósá. Tað var í ringum standi, og varð rivið niður í 2008. Rakstur Fjalldagurin í Sáttarenni var strævin. Teir gomlu fóru so tíðliga frá húsum, at tað kom ofta fyri, at teir sótu á Gullheygnum og bíðaðu eftir lýsing. Varð farið við bát, so fylgdist øll fjallskipanin av rættini. Summir fóru niðan gjøgnum Ólavsøkugjógv, meðan summir fóru í gjøgnum stíggin heiman fyri gjónna. "Eg plagi at fara heimeftir". "Eg plagi at vera á Oknadali". Soleiðis kundi verða tikið til, tí enn vóru tær føstu ódnirnar ikki heilt burturdotnar. Fyri Oman Rætt, í Dalinum og á Fløtum vóru børn ofta við á fjalli uttan at vera fyri mann, men so var sjáldan í Sáttarenni, tí hagin var so óhøgligur. Teir, ið fóru inneftir, gingu heilt inn á markið á Kvígandali. Har skipaðu teir seg, og ein av teimum fór heim á Oknadal og setti seg uppi undir brúnni miðskeiðis undir Hvannarókini. Maðurin Uppi við Gjógv skuldi ansa eftir, at seyðurin, sum kom av Ljósádali, ikki skuldi seta tann vegin niðan á Oknadal. Maðurin í Heyggi var ongatíð í frið. Hann skuldi ansa eftir, at eingin seyður stóð eftir um Heyggj, og hann skuldi eisini ansa eftir, at eingin seyður kom niðan aftur heimanífrá. Her heldur brúgvin, so seyður kundi fara niður móti brúnni og verða standandi har. Tað var umráðandi at hava staðkent fólk har, tí ofta kundi tað koma fyri, at onkur ókendur stillaði seg har at blaka bøkkar niður yvir seyðin. Tað endaði bara við tí, at seyðurin leyp á og slapp. Teir innaru menninir róku so heim við Sjónum, heim um Ólavsøkugjógv og heilt heim í Hvilvtina. Síðani varð seyðurin rikin inn eftir brúnni oman fyri Trøðna, og so mátti hann mestsum leypa niður av í einum staði, men seinni varð nakað sprongt burtur her, so lættari var at koma niður. Kortini var hesin raksturin ikki hildin at vera nóg góður. Tað hevur altíð rikist verri fyri Innan enn fyri Heiman. Ymsar orsøkir kunnu vera til tað. Hagin er so dánaður, at hann gerst breiðari og breiðari, longri oman tú kemur fyri Innan, og tí verður tað eisini longri og longri millum menninar. Heim við Sjónum gekk ein maður, og tann, sum var honum næstur, gekk eftir rundingini, tá ið komið var nakað heim. Hann mátti ansa væl eftir, tí ofta kundi seyður fara í Lúsatorvuna ella stilla seg undir okkurt høvd ella onkran kneysa. Leggjast kann aftrat, at tað var styggur seyður í Sáttarenni, so tað gekst ofta illa at reka. Teir 120 gyllinir vóru skipaðir í fimtingar, soleiðis at 24 gyllin-3 fjallmenn ella 3 ódnir-vóru í hvørjum fimtingi. Fimtingarnir á Suðurhelvt vóru: Jákupsstovufimtingurin, Sjúrðarstovufimtingurin, Fløttafimtingurin, Ólastovufimtingurin og Ormurin. Ódnirnar vóru skipaðar soleiðis, at tann, ið átti hægstu ódnina í Sáttarenni, átti lægstu ódnina í Líðini, ella øvugt. Ólastova, og seinni Gortra, átti ódnina um Heyggj. Pól Jóhannes á Bø átti ódnina undir brúnni á Oknadali, so hann gekk um, og Jógvansstova var millum Heyggj og Pól Jóhannes á Bø. Hoygarðurin og Gøtu-Jógvan vóru eisini í hesari hálvmørkini, so teir vóru á Oknadali, og onkuntíð gekk Kristjan í Hoygarðinum um á Oknadali. Seinni er Jákupsstova farin at ganga fyri Heiman, tí Dia í Jákupsstovu (Heini Andreas Joensen, f. 1889) plagdi at ganga um fyri Heiman saman við Peri í Andrasarstovu (Per Juul Thomsen, f. 1830), úr Funningi, ið var røktingarmaður. Lagt kann verða aftrat, at røktingarmenninir úr Funningi vóru altíð á Ljósádali. Jóan Pauli í Lon og Jákup í Stólpa plagdu at fara inn gjøgnum Breytahjalla, og teir fóru ikki niðan á dalarnar. Maður kom til gongu av Eiði til Funnings um morgunin við samgonguboðum. Onkur spurdi Jóhan Klode, um tað ikki var drúgt at leiða lambið úr Svínáum til Funnings. Jóhan svaraði: "Bara høvdið vendir norðureftir, gongur onkran veg." Úr Urðarhjalla varð farið upp gjøgnum Áarstíggj, heim gjøgnum Haghjalla, heim á Kleiv og til Funnings. Síðani gekk leiðin gjøgnum bygdina, niðan gjøgnum Hóvabrekku, fram við Skarðánni, á Gjáarskarð og so til Gjáar. Túrurin tók vanliga einar fýra tímar. Mannagøtan-sum var smøl-gekk heim handanvegin, og niðan fyri gøtuna var eisini valling-smáir fløttir, ella teigalendi, ið sóu út til at hava verið brúkt til korn. Klokkustíggjurin Nú vit nevndu Klokkustíggin, er tað kanska ikki av leið at endurgeva eina avgamla søgn, ið møguliga gevur okkum greiði á, hví stíggjurin eitur Klokkustíggjurin: Grind var á Funningsfirði, men hvussu teir stríddust, fingu teir hana ikki inn um Grynnuna. Nú vóru góð ráð dýr, og onkur helt, at teir skuldu fara til Funnings eftir kirkjuklokkuni. Røkt Sáttarenni var óhøgligur hagi hjá gjáarmonnum, so tað vóru fyri tað mesta funningsmenn, ið røktaðu, og tað hava vanliga verið tveir røktingarmenn. Vit hava roynt at spurt okkum fyri, hvussu langt aftur vit kundu koma, hvørjir hesir menn vóru, og hvørjir ið hava røktað saman. Úrslitið sær soleiðis út: Fríðrikur í Gomlustovu (Frederik Joensen, f. 1823), úr Funningi. Per og Fríðrikur hava røktað saman. Hans í Atustovu (Hans Johannesen, f. 1864), úr Funningi. Dávur (Joen David Juul, f. 1875), úr Funningi. Hann búði í Atustovu og tók við í 1931 eftir Hans, sum doyði sama árið. Jóhan røktaði saman við Dáva til 1952. Sjúrður á Rætt (Sjúrður Christiansen, f. 1887), frá Gjógv. Sum oftast gekk hann um Funning og inn eftir Hjøllunum, men við hvørt fór hann í erva yvir undir Eiðisskarð, upp um Vatndalsskarð og so niður á Ljósádal. Thomas Eli Juul, f. 1906, úr Funningi. Hann fór at røkta aftan á Dáva fyrst í 1950 unum og røktaði saman við Sjúrði á Rætt og Kristiani Hansen, úr Funningsfirði (og Meinhardi Hansen) til 1966. Meinhard helt kortini fram til 1966. Tað var Petur Pauli Joensen, f. 1907, (vanliga nevndur Stóri-Petur), ið skeyt Kristian upp sum røktingarmann. Heimanvert Ólavssøkugjógv-oman fyri vegin-var so ringt at ganga, at seyður bara slapp niður, men ikki upp. Andor Sivertsen, f. 1932, úr Funningi, varð valdur og fór at røkta í 1966, tá ið Meinhard Hansen í Funningsfirði gavst. Andor og Steingrím røktaðu saman til 1979. Petur Sofus Juul, f. 1929, úr Funningi, varð í 1979 valdur til røktingarmann aftan á Steingrím Funding. Andor røktaði, til hann doyði í 1998. Jógvan Nónsgjógv var í "hálvtíðarstarvi" sum røktingarmaður frá 2006 til 2010. Røktingarlønin (2011) er 5 miðallomb og 3 hagalomb í part, meðan "hálvtíðarstarvið" gav 5 miðallomb. Gjáarfólki man ikki hava dámt nakað serliga væl henda torvskurðin hjá funningsmonnum, tí í 1930 unum royndu teir at steðga hesum torvskurðinum. Tá skóru bara nakrir heilt fáir mans her, men gjáarmenn fingu viðhald, og funningsmenninir vórðu uppsagdir. Leggjast kann aftrat, at samstundis skóru funningsmenn í Gjáarhaganum uppi undir Sondum, men teir vórðu ikki uppsagdir. Seyðafrælsir Einaferð vóru tveir brøður undir Reyni í Funningi, Per og Jóannes. Teir áttu hvør sítt frælsi í Sáttarenni. Annar av teimum fór inn í Stovu í Funningi, og har var so annað frælsið. Hitt frælsið varð verandi undir Reyni. Gamli Pætur-Peder Johannesen, føddur 1803, sonur fyrrnevnda Jóannes, átti tað. Hann gav abbasoninum tað sum navnagávu í 1868. So hevði Jákup í Hvanngarðinum, Jákup Petersen, f.?? , tað, so Elsebeth Dahl, f.??? og nú Jonna Dahl, f.. Tað var áðurnevndi Per, sum fekk tann partin. Hann var giftur við Súsonnu Malenu Knudsdatter, av Eiði. Tá ið Jóan Petur Knudsen, Jóan Petur inni í Stovu, doyði í 1922 fór alt, sum hann átti, á uppboðssølu, eisini Sáttarennisfrælsið. Boð fóru so suður til Havnar, til sorinskrivaran, sum var uppboðshaldari, um at Suðurhelvt vildi keypa frælsið. Teir søgdu eisini, hvussu nógv teir vildu bjóða. Jóannes í Katrinastovu, í Funningi, sum var giftur við Onnu Sofíu inni í Stovu, sum var ein av arvingunum, bjóðaði ímóti Suðurhelvt. Justenesi á Grótheyggi, sum var giftur við Siggu Mariu, eisini innan úr Stovu. Hann bað tá Jens Chr. selja sær frælsið, men tað vildi hann ikki. So stendur ein á Gjótustígnum og ein á Selasheygabrúnni tætt innan fyri Ljósá. Tveir standa í Ovaru Hvilvt, og ein beint innan fyri Ólavsøkugjógv-oman fyri vegin. Einir tveir standa eftir enn í Breytahjalla-ein innan fyri ta nýggju rættina og ein miðskeiðis millum rættina og Blæingsgjógv. Sáttarenni er ikki nakar góður haruhagi. Vit hava einki yvirlit yvir gongdina, men síðani 1967 hava Osvald á Klá og Jónsvein Mikkelsen, Toftum, skotið harur her. Osvald doyði 01.04. 2006, og Jónsvein gavst at skjóta í 2009. Myndasavnið, ið kann takast sum eitt klípi í varðveitsluni av virksemi og persónum, verður dúgliga vitjað. Tað er stuttligt at merkja. Heilsanir í gestabókini og viðmerkingar til myndirnar fløva.