Hjarta/æðrasjúkur er felagsheitið fyri sjúkur í hjartanum og/ella blóðæðrunum í kroppinum. Oftast koma hjarta/æðrasjúkur av, at æðrar gerast ov trongar, tí at evni, serliga feittevni, leggja seg á veggin inni í æðrini. Hetta elvir í longdini til, at blóðrenslið verður darvað, og tískil verður súrevnaførslan til tey ymisku gøgnini minni. Aðrar hjarta/æðrasjúkur eru eitt nú: Hjartaðsvíkjan, ov høgt blóðtrýst, hjartalokabrek ella blóðtøpp í lungunum. Orsøk Meginorsøkin til hjarta/æðrasjúkur er æðrakálking, sum viðførir, at blóðrenslið til vevnaðin kring kroppin er skert, og vandi er fyri blóðtøppi ella, at æðr brestur. Tað eru fleiri viðurskifti, ið elva til æðrakálking, eitt nú: Æðrakálking tykist vera arvalig (um foreldur ella systkin hava havt blóðtøpp ella heilabløðing o. a. á ungum árum) Ov stórt kolesteroltal í blóðinum Fiti, helst um búkurin er stórur Konufólk komin í skiftisárini Diabetes Ov høgt blóðtrýst Ov lítil kropsrørsla Tørvurin á iltaðum blóði økist, tá ið tú arbeiðir hart ella tekur tung tøk, samanborið við, at tú hvílir teg. Tì kunnu fólk fáa ein blóðtøpp í hjartað, tá ið tey gera hart kropsligt arbeiði. Eisini í øðrum førum kann hjartanum tørva meira súrevni enn annars. Nevnast kann sálarlig strongd, kynslig samvera, ella um tú verður kaldur/køld. Sjúkueyðkenni Fólk merkja næstan ongantíð sjúkueyðkennið av æðrakálking, fyrr enn lívæðrarnar eru ov trongar. Sjúkueyðkennini koma, av tí at partar av kroppinum fáa ov lítið blóð. Harafturímóti so eru akuttir blóðtøppar í hjartanum og blóðtøppar ella bløðingar í heilanum megin orsøkirnar til bráðdeyða. Sjúkueyðkennini eru ymisk, og tey eru treytað av, hvar í kroppinum æðrakálkingin ger mest um seg, og tískil hvørji gøgn fáa ov lítið blóð. Sjúkueyðkennini frá hjartanum eru: Hjartakrampi, blóðtøppur í hjartanum, hjartasvíkjanbankan við andingarneyð og hovnum beinum, óregluligt hjartalag við hjartabankan, svimbul/ørilsi ella svímilsi. Æðrakálking í heilanum kann elva til blóðtøpp ella heilabløðing (apopleksi/slagtilburð). Heilabløðing kann elva til t. d. tosingar-/sjónar trupulleikar, lammilsi, krampar ella møguliga demens. Æðrakálking í beinunum ger, at blóðrenslið til beinini er skert. Hetta elvir til pínu í beinunum og serliga í leggjunum, tá ið fólk ganga. Summi rópa hetta“ Lúrara sýndromið”. Æðrakálking í nýrunum kann gera, at nýruni svíkja. Hvat kann eg gera? Neyðugt er at broyta lívsførslu, tí tað er ávíst, at um tú roykir ella vigar ov nógv ella hevur ov høgt kolesteroltal ella ov høgt blóðtrýst, so kann hetta verða atvoldin til hjarta/æðrasjúkur. Harumframt økist vandin, um hjarta/æðrasjúkur eru í familjuni. Royking Um tú roykir, so er tað ongantíð ov seint at gevast. Tú fært færri herðindi av hjartakrampa, um tú leggur av at roykja. Harafturat er vandin fyri blóðtøppum minni Blóðtrýst Ov høgt blóðtrýst økir um vandan fyri at fáa hjartasjúku. Tí er tað av stórum týdningi, at blóðtrýstið verður mált av og á. Ov høgt blóðtrýst eigur at viðgerast við hóskandi heilivági Kolesterol Kolesterol er fitievni, sum tú partvíst fært úr matinum og partvíst verður gjørt í livrini. Tað fer við blóðrenslinum kring allan kroppin í ymsum líki. Um kolesterolið er ov nógv, so kann tað elva til, at æðrar gerast ov trongar, og sostatt ger vandan størri at fáa blóðtøppar. Tað kann vera ættarbreðgi at hava ov nógv kolesterol í blóðinum. Feitur matur økir kolesterol innihaldið í blóðinum. Tí verður rátt til ikki at eta ov feitan mat. Diabetes Ein møgulig sukursjúka skal vera væl ansað At viga ov nógv Yvirvekt økir um hjartasjúku vandan. Tí er tað av stórum týdningi at fáa leiðbeining um heilsugóðan kost. Eisini hevur tað stóran týdning, at tú rørir teg í minsta lagi ½ tíma hvønn dag, so pulsurin verður títtari. Tú kanst fáa góða venjing, um tú gongur ein túr hvønn dag Er tú í øktum vanda fyri at fáa hjarta/æðrasjúkur, so eigur tú at fáa mált kolesteroltal, blóðtrýst og blóðsukur, hóast tú ongi sjúkueyðkenni hevur. Viðgerð Hóast tú betrar um tey ymsu viðurskiftini og tískil ger nakað við sjúkuvandan, so er ofta tørvur á heilivágs- og møguligari skurðviðgerð. Hugsast má um kostin, helst færri kaloriur og minni djórafeitt, heldur meira fisk, trevjuríkan kost og grønmeti.