Tá ið Marianna nevndi, at tey fóru at skipa fyri einum BLM-tiltaki, og um vit vildu vera við og koma at spæla nøkur løg, so var ongin ivi. Hon nevndi eisini, at eg gjarna mátti siga nøkur orð, og í byrjanini var eg sodan: Nei, eg vil helst ikki vera í front upp á tann mátan, so vil eg heldur kempa friðarliga. Eg kom skjótt til ta konklusiónina, at um eg ikki kundi tosa, hvør skuldi so tosa fyri meg og øll hini her í Føroyum? Og sum ung kvinna fann eg skjótt útav, eg ikki bara kundi tiga. Tað er tí, eg standi her í dag. Eg eri klár yvir, at flestu minnilutar hava havt upplivingar, har tey sita eftir við einari kenslu av at vera øðrvísi og at føla seg forkert. Eg havi ongantíð verið útsett fyri grovan harðskap ella ógvusliga sjikanu. Tíbetur. Men eg havi, síðani eg var lítil, verið útsett fyri gerandisrasismu, og tað slítur. Tí segði eg alt ov sjáldan frá sum barn og ung. Eg hevði eingi orð, onga mótreaktión–einans eina rúgvu av tárum, nógv av teimum innantanna, og so enn meira skomm. Tað er torført hjá mær at fortelja um mínar upplivingar, tí tað er so sárbært og er forbundið við nógva skomm. Mamma mín hevur m. a. fortalt um eina hending, tá ið eg var 6 ára gomul. Barnagarðurin skipaði fyri jólahugna fyri familjunum. Vit skuldu upp á scenuna at syngja nakrar jólasangir, og eg var so spent og stolt um hetta. Mamma hevur eisini fortalt mær um systur mína, tá ið hon var um eini 3–4 ár. Eitt kvøldið, tá ið hon legði hana at sova, bleiv hon nakað so kedd og græt illa. Tá handlaði tað um, at onkur børn í barnagarðinum høvdu nevnt hennara húðarlit, og knappliga gekk tað upp fyri henni, at hon ikki var líka sum hini. Eftir hondini funnu tey út av orsøkini. Ein drongur á stovuni hevði spurt hann, hví hann hevði so skitnar hendur, tí hann var brúnur. Teir vóru 4 ár, tá ið tað hendi. Ta einu løtuna stóð eg og prátaði við tveir vinmenn hjá mær í Kovanum og drakk øl.’ Out of nowhere’ kemur ein maður til mín og sigur:’’ Ert tú afrikanari ella okkurt sovorðið har?’’ Eg sigi:’’ Hvat meinar tú?’’ Har stóðu onkrir vinir við síðuna av mær. Tey blivu so bilsin, at tey einki søgdu. Tað var, sum tey ikki trúðu, at hetta kundi henda her. Eg kann eisini fortelja um pápa mín, sum var á Høvuðbanagarðinum í Keypmannahavn og bleiv handtikin fyri ikki at hava billett til tokið. Hann bleiv settur í detentiónina í 12 tímar uttan møguleika fyri at siga við mammu, hvar hann var. Eg kann fortelja um heilt ungar afrikanskar, eysturlendskar og grønlendskar kvinnur, sum í býnum óuppfordraðar verða spurdar av vaksnum føroyskum monnum, um tær vilja koma heim við teimum í song og fáa pengar afturfyri. Frá í gjár kann eg siga, at eg havi verið útsett fyri ógvusliga sjikanu, sum eg metti, hatta var. Eg kundi fortalt nógvar aðrar søgur um meg og aðrar minnilutar. Vit kunnu spyrja okkum sjálvi, hvussu slíkar upplivingar frá barnsbeini ávirka børn, ung og vaksin. Høvuðsparturin av øllum, sum svaraðu, segði, at tað ikki var skeivt at brúka orðið. Eingin spurdi tey eftir, sum tað handlaði um, hvussu tað upplivist at blíva kallaður nekari. Tey settu ikki spurnartekn við, hví orðið kann vera særandi fyri nógv, og hvør søga langt aftur í tíðini liggur aftanfyri. Í Danmark er eitt nýtt orð komið í brúk, sum lýsir tað–” krænkelsesparathed”. Hetta ger tað ikki lættari hjá mær og øðrum at siga frá, tí aftur at rasismuni kunnu vit risikera at verða ákærd fyri at vera” krænkelsesparat”. Hetta ger, at vit ikki einans skulu uppliva rasismu, men eisini fáa ábyrgdina av rasismuni lagda á okkara herðar, sum ber nógva skomm við sær. Tey seta kanska ein svartan fýrakant á facebook og fara so víðari í gerandis trummirumminum. Fyri meg og onnur er støðan ein heilt onnur. Síðani eg fyrstu ferð sá filmklippið, har politisturin situr við fullari vekt við knænum á hálsinum á George Floyd í meira enn 8 minuttir, og vit øll vóru vitni til, at hann læt lív, havi eg gingið heilt við síðuna av mær sjálvari. Eg vil ikki, at nakar skal uppliva hetta. Her heima verður oftað tosað um, UM tað finst rasisma í Føroyim. Niðurstøðan er sum oftast, at” tað man ikki vera so galið”. Men fyri okkum, sum tað gongur út yvir, er hon ikki óskyldig. Tað finst eitt sitat, sum sigur:” Einki um okkum uttan okkum”. Áðrenn ein sum meiriluti vil úttala seg um, UM tað finst rasisma í Føroyum, so spyr tey, sum tað handlar um. Tað næsta góða ráðið er, at tá ið tit uppliva rasismu móti mær og øðrum, so ikki bara yvirlata tað til mín at forsvara meg, men at tit eisini siga frá og brúka tykkara privilegii sum meiriluti. Tað hevur týdning, at” meirilutin” í landinum sigur frá, tá ið tey uppliva gerandisrasismu. Tað harða og krevjandi arbeiðið er ikki einans fyri okkum við myrkari húð. Eg vil gjarna takka fyrireikarunum fyri at skipa fyri hesum tiltakinum. Tað hevur stóran týdning fyri meg og nógv onnur. Eg vil eisini takka fyri møguleikan at spæla tónleik saman við mínum bandi. Góðan dagin, Mín søga byrjaði, tá ið eg ferð aftaná ferð var komin grátandi ella óður heim til fastur mína í Skopun, og eg fortaldi, hvat hini børnini í bygdini høvdu sagt ella gjørt. Fastir mín segði nakað við meg, sum hevur fylgt mær restina av mínum lívi. “ Tað eru ikki øll, sum tú møtir, sum vilja tær tað gott.” Men hetta er sjálvandi ein lygn. Eg havi ikki latið tað ávirkað meg sjónliga, men innast inni hevur hvør hending og hvørt orð sett seg djúpt. Eg eri oftani blivin spurdur, um rasisma er til í Føroyum, og um eg nakrantíð havi upplivað nakað. Í Jyllandi upplivdi eg fyri fyrstu ferð at vera bangin orsakað av mínum húðarliti. Fyrsta skúlaballið, eg var blivin bjóðaður til, var ein bólkur á 10 dreingir, sum vildu buka meg av, og eg noyddist at ringja eftir pápa mínum og biðja hann koma eftir mær. Í hesum skúlanum upplivdi eg eisini fyrstu ferð at verða útsettur fyri rasismu í einum fótbóltsdysti. Aftur til ta rasismu, eg var vanur við. Nekarakiss og nekari róp frá børnunum. Hyggerasisma, sum verður goymd undir einum“ nei, eg meini tað ikki seriøst” og“ eg tvætli bara”. Eg skal vera sterkur, eg skal vísa, at eg eri sterkur, og eg skal vísa, at tað ikki hevur vunnið á mær. Men tað er at ganga við einari masku, altíð at skula spæla sterkur. Tí eingin er sterkur allatíð, tað er ógjørligt, og tað er ikki ein sunnur máti at liva uppá. Black Lives Matter vísir á, hvussu rasisma kann breiða seg sum krabbamein í einum samfelagi, um eingin steðgar henni. Tí hava vit brúk fyri at siga frá. Vit kenna alt ov væl, hvussu vit í Føroyum ofta ikki hava hug at tosa um tey keðiligu tingini, vit feia tað undir teppið. Einasti mátin, vit kunnu berjast móti rasismuni í Føroyum, er at kjakast um hana, gera vart við hana, og íðin berjast ímóti henni. Takk fyri. Ingilín D. Strøm Tað er ringt at velja orðini í dag. Tí tað er milt sagt dupultmoralskt at standa her og halda eina talu um, at eg skal lurta, læra og stuðla. Og tó… Samstundis dugi eg at skilja, at tað er neyðugt at fáa bóltin á rull, at tosa um hesi tingini. Vit skulu vera aktivt anti-rasistar. Listafólkið Banksy haldi eg hevur megnað at lýsa sinnisstøðuna væl:“ Í fyrstani hugsaði eg, at eg skuldi tiga og lurta eftir svørtum fólki um hetta. Men hví skuldi eg gjørt tað? Tað hvíta systemið. Sum eitt brotið rør, sum fær vatnið at seyra inn í íbúðirnar niðriundir. Hesin trupulleikin ger lívið hjá teimum, sum búgva niðriundir, óliviligt. Og um hvít fólk ikki orðna tað, so má onkur koma uppá og sparka hurðina inn.” Vit eru her orsakað av eskalering av politiharðskapi mótvegis svørtum í USA gjøgnum nógv ár. Vit sóu til fulnar drápið á George Floyd á okkara telefonum, teldum, heima í stovunum. Tað er, at lívið hjá honum, sum liggur og stríðist og ferð eftir ferð sigur, at hann ikki fær andað, er minni vert enn lívið hjá politistinum, ið heldur knæið niður á hálsin. Ella politistarnir, ið brutu inn í íbúðina hjá Breonnu Tyler og myrdu hana. Ella Tony McDoyd, ið politistar skutu uttan grund tveir dagar eftir George Floyd. Tað er rasisma í heilum líki beint fyri eygunum á okkum. Og hetta eru bara tey dømini, vit kunnu nevna innan seinastu mánaðirnar, ið hava verið í tíðindunum, og har avleiðingin var fatal. Men hvussu nógv onnur dømi eru? Tí tað er ongin av okkum, sum ivast í, at tað at drepa ósek er skeivt. Vit verða ill, kedd, frustrerað. Tað er orka. Hetta hatrið í Føroyum sæst sum speirekandi viðmerkingar á netinum, í skúlagarðinum, í skiftingarrúminum,–og vit skulu ikki bara vera ímóti hesum og tiga. Hatur má temjast við konfrontatión, sannleika og tí góða. Hatur má ikki fáa pláss at vaksa seg sterkt. Fyri tað fyrsta: Um tað ikki skal meir til enn ein lítil rættleiðing at oyðileggja góða stemningin–hvørji eru so sart? Fyri tað næsta, er tað sart aktivt at arbeiða ímóti órættvísi? Og hvussu innilukkað og veruleikafjart er eitt samfelag, sum brúkar politiska korrektheit sum skeldsorð? Vit eru øll partur av rasistiskari kúgan hvønn dag–vit útnýtta tilfeingi og arbeiðsmegi til at verja og økja um yvirflóð av vørum og vøkstur, venda blinda eygað til kríggj og ófrið. Vit eru so avskorin frá heiminum, at vit halda, tað er í fínasta lagi við eini“ Nei til flóttafólk”-kampagnu, ið tapetserar allan býin, og økja ótarnað og uttan at blunka um okkara forbrúk, tí vit simpulthenn eru von at síggja myndir av svøltaðum børnum, av druknaðum líkum, ið skola upp á strendur, av skógareldum, av flóttafólkalegum og slummum. Vit eru von við, at heimurin fortelur okkum, at summi lív eru meir verd enn onnur. Vit eru úrslit av hesi heimsfatanini, hesum mynstrunum. Og sjálvandi seyrar tað eisini ígjøgnum okkara samfelag. Sum rasisma, ótilvitað og tilvitað í okkum øllum, sum ein sótt. Við at siga, at eisini vit priviligeraðu hava ábyrgd. At rasisma ikki er vælkomin her. Tí automatiskt hatur og kúgan er ikki nakað, sum er innbygt í okkum sum persónum. Tað skulu vit lata seyra gjøgnum samfelagið. Les meira í okkara privatlívspolitiki. Lat hesa cookies vera aktiva fyri at hjálpa okkum at gera síðuna betri.