Hetta er fyri at verja ungu arbeiðstakararnar móti møguligum vandum í arbeiðinum. Afturat teimum vanligu reglunum í arbeiðsumhvørvislógini eru nakrar serligar ásetingar galdandi fyri arbeiðstakarar, ið eru yngri enn 18 ár. Børn yngri enn 13 ár Børn yngri enn 13 ár kunnu ikki verða sett í arbeiði. Dømi um hesi eru: Sita við kassa í handli, hála fram vørur, seta vørur á hillar og líknandi lætt arbeiði-tó ikki flyta ella hava pening í varðveitslu uttan fyri handilin Lætt arbeiði við skiljing og pakking av vørum í handli ella á goymslu Lætta avgreiðslu, lætta reingerð, rudding og ganga ørindir á gistingarhúsi og líknandi Tænaraarbeiði, borðreiðing og rudda av á matstovum, kaffihúsum og líknandi Avrudding og uppvask á matstovum, kaffihúsum og líknandi, treytað av at unga starvsfólkið hevur fingið gjølliga upplæring í nýtslu av uppvaskimaskinu og at unga starvsfólkið ikki handfer ídnaðarvaskievni, ið er sera etjandi Lætta matgerð, treytað av at frituran er tryggjað móti at koppa, at gólvið ikki er hált, at góð plássviðurskifti eru, at eldsløkkingarútgerð er við frituruna, og at unga starvsfólkið hevur fingið gjølliga upplæring í nýtslu av m. a. frituru Útbering av avísum, lýsingum og líknandi Lætt arbeiði innan landbrúk, gartnarí og vakstrarhús Lætt arbeiði at seta bøkur á hillar á bókasøvnum Lætt arbeiði á bóndagarði, tó ikki handfaring av evnum merktum við vandateknum ella organiskum upploysingarevni Arbeiðsgevarin eigur altíð at gera eina meting av, hvørt aldur og menningarstøði hjá unga starvsfólkinum hóska til tær arbeiðsuppgávur og ábyrgd, ið starvið inniber. Kunning til foreldur/verja hjá 13 og 14 ára gomlum Tá ið 13 og 14 ára gomul verða sett í starv, skal arbeiðsgevarin kunna foreldur/verja um arbeiðið, teir vanlukku- og sjúkuvandar, sum møguliga eru knýttir at arbeiðinum, og um tey tiltøk, sum eru gjørd viðvíkjandi trygd og heilsu. Upplæring Arbeiðsgevarin hevur skyldu at skipa fyri at børn og ung undir 18 ár fáa upplæring, áðrenn tey verða sett at arbeiða. Áðrenn børn og ung undir 18 ár byrja sítt arbeiði, skulu tey fáa upplæring og og kunning um møguligar vandastøður og hvussu hesar verða fyribyrgdar. Í upplæringini eigur at verða greitt frá og víst, hvussu arbeiðsuppgávurnar verða útinnaðar á tryggan hátt. Arbeiðs- og brunaeftirlitið mælir til at arbeiðspláss gera sær ein lista yvir tað, ið ungu starvsfólkini skulu læra og duga, áðrenn tey verða sett at arbeiða. Upplæring eigur at umfata fylgjandi: Mannagongdir fyri fyribyrging av óhappum, skaða og øðrum keðiligum hendingum á arbeiðsplássinum Hvussu arbeiðið verður útinnað á tryggan og rættan hátt Kunning um, hvussu farast skal fram, um eitthvørt er á vási Kunning um, hvønn tey ungu skulu venda sær til við spurningum, ivamálum ella um teimum tørvar hjálp. Kunning um mannagongdir fyri, hvussu farast skal fram, um unga starvsfólkið er fyri keðiligari hending sum t. d. arbeiðsóhappi, illum/ágangandi viðskiftafólki ella øðrum avbjóðingum í arbeiðinum Upplæringin eigur at fylgja einum skipaðum leisti, har eitt ella fleiri roynd starvsfólk hava ábyrgdina at læra nýggju starvsfólkini upp. Váttan um upplæring og kunning Áðrenn ung undir 18 ár byrja at arbeiða, skal arbeiðsgevarin geva upplæring í arbeiðinum og kunna um møguligar vandastøður og hvussu tær verða fyribyrgdar. Arbeiði og skúlagongd Arbeiðsumhvørvislógin ásetur, at arbeiði hjá børnum og ungum skal skipast soleiðis, at ungi arbeiðstakarin hevur møguleika at røkja sína skúlagongd. Mælt verður tí til at arbeiðstakarar hava í huga, at arbeiðstímarnir hjá ungum arbeiðstakarum ikki eru so nógvir í tali, at ungdómurin ikki kann røkja sína skúlagongd. Er tann ungi í læru við góðkendum lærusáttmála kann hann handfara amboðini, tá tað verður gjørt sum liður í læruni. Tilmæli um handfaring av amboðum, tólum, evnum og tilfari Arbeiðs- og brunaeftirlitið mælir til at ung undir 18 ár bert handfara fylgjandi amboð og tól, um hesi eru soleiðis, at teir deilir, ið flyta seg, ikki eru atkomuligir, tá ið maskinan er í nýtslu, og tað ikki eru aðrir vandar við maskinuni: Amboð við sag, so sum rundsag, klippi- og skurðamboð, fresara, avrættara, høvil, dreyibonk til metal og træ, breyð- og viðskeraskerara og borimaskinur við størri enn 13mm bori Maskinur við stempullíknandi rørslum, so sum mekaniskar-, hydrauliskar- og trýstluftspressur, stansimaskinur, klædnapressur, hoypressu og rusk-ella papppressu og onnur líknandi tól Maskinur við opnum valsi ella skrúvu so sum prentmaskinur, strúkirullur til klæðir og líknandi Blandi-, máli- og hakkimaskinur og líknandi maskinur, sum t. d. rívimaskinur, sentrifugur, rørimaskinur, deiggjeltimaskinur og kjøthakkimaskinur Arbeiði, ið ung undir 18 ár ikki eiga at gera Arbeiðs- og brunaeftirlitið mælir til at ung undir 18 ár: Ikki arbeiða einsamøll eftir kl. 20: 00 Ikki gera likamliga tungt arbeiði, ið yvir styttri ella longri tíð er skaðiligt fyri heilsu ella menning hjá tí unga Ikki handfara kranar og onnur lyftitól og spøl, herímillum lyftitól til rørslutarnað Ikki handfara mobilar persónslyftarar og arbeiðsplattformar, heingistillass, spøl og líknandi Ikki handfara sláimaskinur, plenuklipparar, kantklipparar, trimmarar, kompostkvørnir, saksimaskinur og líknandi Ikki handfara útgerð til sveising, ókrútsbrennarar, skeribrennarar ella líknandi útgerð Ikki arbeiða við smyrjing, reingerð, umvæling og líknandi á maskinu ella tóli, ið er í gongd og har eitthvørt flytur seg og kann elva til persónskaða Ikki arbeiða, har vandi er fyri háspenningsstoyti Bert í stutt tíðarskeið og í mesta lagi íalt 30 minuttir hvønn arbeiðsdag handfara vibrerandi amboð/tól, so sum meitilhamara, slaglykil, betonvibrator, klinkuhamara, pussimaskinur ella onnur vibrerandi tól við vibratiónum yvir 130 dB (HA) Ikki gera annað arbeiði, ið kann metast at vera vandamikið fyri tann unga Arbeiðs- og brunaeftirlitið mælir til at ung undir 18 ár ikki handfara evni og tilfar merkt við einum ella fleiri av hesum vandateknum: Keðiligar hendingar til arbeiðis Størsti parturin av føroysku børnum og ungum undir 18 ár sum arbeiða, arbeiða í handli, á matstovum og gistingarhúsum. Børn og ung, ið sita við kassan í handlum eru í serligum vanda fyri at fáa skeld, háðað, hótt og uppliva kynsligar ónáðir frá viðskiftafólki. Ein donsk kanning frá Team Arbejdsliv (2018) vísti, at 2 út av 3 ungum undir 18 ár høvdu upplivað viðskiftafólk høvdu verið keðilig móti sær. Ung starvsfólk, serliga ungar gentur og ungar kvinnur, uppliva í størri mun enn eldri starvsfólk at viðskiftafólk eru kynsliga ágangandi. Kynsligi ágangurin kann t. d. innibera óynskta neming, óynsktar munnligar áeggjanir til kynsliga samveru ella ósømiligar skemtisøgur og viðmerkingar. Børn og ung, sum í arbeiðinum hava beinleiðis samband við viðskiftafólk, uppliva eisini javnan ónøgd og/ella ill viðskiftafólk sum hava eina atferð, ið fer yvir um mark. Hetta kann gerast við at seta fyriskipanir í verk, sum hava sum endamál at fyribyrgja keðiligum upplivingum og við at gera eina tilbúgvingarætlan fyri at avmarka neiligu avleiðingarnar, ið keðiligar upplivingar kunnu hava fyri unga starvsfólkið. Starvsfólkapolitikkur um fyribyrging og handfaring av keðiligum hendingum Fyribyrging og handfaring av keðiligum hendingum á arbeiðsplássinum er treytað av at arbeiðsgevari, leiðsla og øll starvsfólk eru virkin, samstarva og fylgja sama leisti. Um arbeiðsplássið hevur ein starvsfólkapolitikk, verður viðmælt at starvsfólkapolitikkurin eisini umfatar handfaring av keðiligum hendingum, sum henda í sambandinum millum starvsfólk og viðskiftafólk. Hvønn hugburð hava vit á arbeiðsplássinum til hendingar, har kundar fara yvir um mørk hjá ungu starvsfólkum okkara? Hvat er ein keðilig hending/uppliving? Nær fer tað yvir um mark? Hvat gera vit, tá ið eitt viðskiftafólk hevur framt ágang ella er farið yvir um mark móti einum ungum starvsfólki hjá okkum? (Tilbúgvingarætlan) Øll starvsfólk eiga at kenna og hava atgongd til starvsfólkapolitikkin. Skráseting av hendingum Arbeiðs- og brunaeftirlitið mælir til at arbeiðspláss skráseta allar keðiligar hendingar. Endamálið við hesum er at fáa eina mynd av, hvussu stórur trupulleikin er. Skrásetingin kann at umfata fylgjandi: Navn á starvsfólki, ið var fyri hendingini Klokkutíð Dagfesting fyri starvssetan Hvar á arbeiðsplássinum hendi tað Hvat hendi Navn á viðskiftafólki Var starvsfólkið einsamalt Var nøkur tilbúgving sett í verk Hvussu riggaði tilbúgvingin Skal hendingin fráboðast til løgregluna ella til Arbeiðs- og brunaeftirlitið Starvsfólkið, ið var fyri hendingini eigur saman við leiðara ella trygdarumboði at svara spurningunum. Fráboðan til Arbeiðs- og brunaeftirlitið Tá ið eitt starvsfólk er komið til skaða í arbeiðstíð og skaðin/óhappið hevur við sær óarbeiðsføri í ein ella fleiri dagar umframt skaðadagin, skal Arbeiðs- og brunaeftirlitið hava fráboðan um hetta sum skjótast og innan 9 dagar eru farnir. Leinkja til fráboðan er her. Greining av hendingum Við at skráseta og síðani greina hendingar ber til at fáa eitt yvirlit yvir, hvussu ofta keðiligar hendingar koma fyri og undir hvørjum viðurskiftum tær koma fyri. Greiningin kann geva ábendingar um, um tað eru serligar arbeiðsgongdir, økir, starvsfólk, viðskiftafólk, tíðarbil í døgninum ella annað, ið er afturvendandi í hendingunum. Greiningin kann t. d. innibera fylgjandi spurningar Tal á tilburðum seinastu vikuna/mánaðin/kvartal? Tal á kynsligum ágangi? Tal á illum/østum viðskiftafólki, ið eru farin um mark? Er nakað mynstur at síggja í hendingunum? Hvat kunnu vit læra av hendingunum? Hvat gjørdu vit rætt? Fyribyrgingarætlan Arbeiðið at fyribyrgja at ung starvsfólk hava keðiligar upplivingar á arbeiðsplássinum eigur at taka støði í tí, sum niðurstøðan av greiningini vísir. Tá ið staðfest er, nær, hvar, hvør, hví og hvussu keðiligu hendingarnar fara fram, ber til at seta ítøkilig fyribyrgjandi fyriskipanir í verk. Fyribyrgjandi fyriskipanir kunnu t. d. vera: Størv, har nógv og tætt samband er millum starvsfólk og viðskiftafólk, innibera vanda fyri at viðskiftafólk fara út um mark og eru keðilig móti ungu starvsfólkunum. Tilbúgvingarætlanin kann eisini verða við til at tryggja, at tilburðurin verður fylgdur upp, bæði í mun til starvsfólkið, til fráboðan til rætta myndugleika og í mun til íverksetan av fyriskipanum at fyribyrgja líknandi hending. Endamálið við eini tilbúgvingarætlan er at geva starvsfólkum, ið hava verið fyri keðiligari hending, hjálp og stuðul, soleiðis at neiligu avleiðingarnar av hendingini verða avmarkaðar. Tilbúgvingarætlanin er ein mannagongd, sum greiðir frá, hvussu farast skal fram, tá ið eitt starvsfólk hevur verið fyri keðiligari hending á arbeiðsplássinum. Skulu avvarðandi ella familja hava boð um hendingina? Hvørji skulu hava boð og hvør ber teimum boðini? Skal fráboðast til løgregluna? Skal fráboðast til Arbeiðs- og brunaeftirlitið? -Hvør fráboðar? Hvør kunnar leiðaran um tilburðin? Við sjúkrafráboðan eftir harðskap, hvør varðveitir tá samband við skaðarakta? Hvussu ofta skal ætlanin eftirmetast og dagførast? Tilbúgvingarætlanin eigur at verða dagførd regluliga. Lyftingar Um ungu arbeiðstakararnir hava arbeiðsuppgávur, har tey mugu lyfta, hála ella skumpa, eigur atlit at verða tikið til aldur og likamligu menningina hjá unga starvsfólkinum. Arbeiðstíð, steðgir og hvílutíð Arbeiðstíð hjá 13-16 ára gomlum 13-16 ára gomul kunnu arbeiða í mesta lagi 10 tímar um dagin. Steðgurin skal vera lagdur hóskandi í arbeiðstíðini. Hvílutíð fyri 13 og 14 ára gomul Ung 13 og 14 ár skulu hava eina samanhangandi hvílutíð uppá í minsta lagi 14 tímar í samdøgrinum. Frísamdøgrini skulu altíð verða skipað soleiðis, at tey eru heilsu- og trygdarliga fult forsvarlig. Niðanfyri er eitt yvirlit yvir krøvini um arbeiðstíðir, steðgir, hvílutíð og frísamdøgur hjá 13-16 ára gomlum: Vegleiðing um arbeiði hjá børnum og ungum undir 18 ár Vegleiðingin um arbeiði hjá børnum og ungum kann takast niður her