nrc. nl plaatst cookies om een optimale gebruikerservaring te kunnen bieden. De cookies worden ingezet om het gebruik van de website te monitoren en analyseren zodat we de website kunnen verbeteren. Daarnaast plaatsen we cookies die het mogelijk maken content te delen via social media en om de inhoud van de site en advertenties af te stemmen op uw voorkeuren. Dit soort cookies kunnen ook geplaatst worden door derden. Door deze melding weg te klikken of gebruik te blijven maken van deze site stemt u hiermee in. Lees meer over cookies op nrc. nl François Heisbourg is „woedend”. Zo’ n uitval lijkt niet erg bij de oud-diplomaat en gelouterde veiligheidsexpert te passen. Maar de Franse reactie op de terroristische aanslagen in het annus horribilis 2015 heeft hem „geschokt”, zegt hij. Al sinds december pleit Heisbourg voor een onafhankelijke commissie die de handelwijze van inlichtingendiensten en autoriteiten voorafgaand en tijdens de aanslagen in Parijs in januari en november onderzoekt. Zoals in de Verenigde Staten na 11 september 2001. „Onze regering durft het niet aan”, zegt hij in de bibliotheek van een denktank in Berlijn waar hij een paar maanden onderzoek doet. „Het kan beschamend zijn, maar we moeten van onze fouten leren.” “ We waren een beetje ingedut, omdat er tussen 1996 en 2012 geen aanslagen zijn geweest” Eerst de inlichtingendiensten. Wat ging daar mis? „Er is goed en slecht nieuws. Bijna alle terroristen van januari, november en afgelopen maart in Brussel waren bekend. Ze hadden een‘ fiche S’, wat betekent dat ze geïdentificeerd waren als gevaar voor de staatsveiligheid. Terwijl de Amerikanen, door iedereen af te luisteren, met een sleepnet vissen, blijkt de Franse benadering–met een harpoen gericht op terroristen jagen–zo beroerd nog niet. Maar het slechte nieuws is dat de aanslagen niet zijn voorkómen. Om te weten waarom is een onderzoek nodig. De CIA wist vóór 11 september ook wel wie Bin Laden was, maar toch is onderzocht welke besluiten en non-besluiten tot de aanslagen hebben geleid.” Er komt toch een parlementair onderzoek? „Dat wordt gezien als een commissie tegen de regering, ambtenaren gaan daar anders mee om. Wil je eenheid en vertrouwen, dan moet de bevolking zien dat de regering open kaart speelt en lessen trekt.” François Heisbourg De oud-diplomaat François Heisbourg (Londen, 1949) adviseerde opeenvolgende Franse regeringen over defensie en veiligheid. „Om te beginnen de communicatie. Er was op de avond van de aanslagen in Parijs geen enkel advies over hoe je je moest gedragen. De voorlichtingsdienst van de regering heeft 140 medewerkers, maar er was nergens enige praktische informatie. Moest je delen van de stad mijden? Moest je wel of niet in je café blijven? „Het is logisch dat er een territoriale afbakening is tussen het werk van de politie in de steden en dat van de gendarmerie op het platteland. Maar dat onderscheid uit de achttiende eeuw blijkt moeilijk aan de huidige tijd aan te passen. Er blijft een soort eergevoel: toen de broers Kouachi op de vlucht waren en zich buiten Parijs verschansten, stuurde zowel de politie als de gendarmerie antiterreureenheden. Dat werd een probleem toen Coulibaly dezelfde middag een gijzeling begon in een supermarkt in Parijs. De politie-eenheden moesten snel terug naar de stad, maar stonden eindeloos in de file terwijl de gendarmerie in theorie de beschikking had gehad over helikopters.” Hollande riep op 13 november de noodtoestand uit om huiszoekingen en huisarresten te vergemakkelijken. Was dat een goede keuze? „Ik ben niet principieel tegen de noodtoestand. Die kan essentieel zijn in de eerste dagen, om het gewone leven van verdachte individuen te verstoren en zo nieuwe aanslagen te voorkomen.” Maar? „Inmiddels is de noodtoestand twee keer verlengd, nu tot eind juli, als de Tour de France voorbij is. Maar welke politicus durft de verantwoordelijkheid te nemen voor het opheffen van de noodtoestand? Na de Tour komen er weer verkiezingen. De noodtoestand is voor een democratie wat in een militaire strategie een tijdelijke terugtrekking is op het moment dat de vijand aanvalt: korte tijd nuttig, maar als je het permanent doet, verlies je de veldslag. Bovendien: minder vrije landen als Rusland zijn niet gevrijwaard van terrorisme.” „Er is debat tussen Kepel en zijn collega Olivier Roy, maar ze hebben allebei gelijk. Roy zegt dat niet de islam geradicaliseerd is, maar dat de radicalisering geïslamiseerd is. Dat is wel ongeveer het geval: de aantallen terroristen zijn beperkt en de representativiteit voor de moslimgemeenschap is klein. Bovendien zijn er veel bekeerlingen. Kepel zegt dat Daesh burgeroorlog wil uitlokken en in feite de avant-garde van het moslimproletariaat wil worden. De parallel die Roy trekt met terreur in de jaren zeventig van de Rode Brigades, de RAF en Action Directe in Frankrijk, gaat op. Ook deze groepen pretendeerden representatief te zijn voor het proletariaat, maar gelukkig wilde het proletariaat niet door gevaarlijke gekken vertegenwoordigd worden. De taak voor de politiek is nu te voorkomen dat de gevaarlijke gekken van Daesh een substantieel deel van de bevolking gaan vertegenwoordigen om burgeroorlog te voorkomen.” Is dat de oorlog uit de titel van uw boek die we kunnen verliezen? „In de Parijse banlieue is juist permanente spanning, rivaliteit, bendeoorlogen en strijd om territoir tussen Turken, Koerden, Algerijnen, Afrikanen en arme blanken. Onze segregatie is eerder sociaal dan etnisch. Mede daardoor is het hier makkelijker inlichtingen vergaren dan in Molenbeek of Bradford. Discriminatie is wel een probleem. De prioriteit is de strijd tegen terroristen, maar je moet de ontmoeting tussen Daesh en de bevolking ook moeilijker maken.”