Góði Landsfundur, Í bókini» Fiskimenn «frá 1946 lýsir Martin Joensen korini hjá manningini umborð á eini skonnart, sum eitur Ørnin. Manningin stendur í sjálvdrátti, og lønin avhongur bara av, hvussu fullur teirra egni lippuposi er. Munurin á stættunum er stór. Einastaðni lesa vit um kokkin, sum fer at biðja reiðaran um nøkur oyru til skaffigreiður, nú manningin á Ørnini aftur fyrireikar seg til ein Eysturlandstúr. Men á“ kantórinum” fær kokkurin eina kaldliga móttøku. Afturkomin umborð á Ørnina staðfestir hann, at:» Tað er tungur lutur at vera fátækur og koma soleiðis fyri, at man ikki kann svara hvørjum manni sítt–tað má eg siga. Eg havi slitist her, síðani eg var fjúrtan ára gamalur, og so er endin skomm og skitin løn; brigdan í hvørjum anda-ræli–og eingin útvegur at sleppa burturúr tí. « Hetta var lagnan hjá nógvum føroyingum í ójavna samfelagnum. Nøkur fá áttu nógvar ognir–meðan nógv áttu nakrar fáar ognir. Og tey, sum áttu nógv, ráddu. Men seinni skipaði fólkið seg í fakfeløg. Tey stóðu saman–eisini tá atfinningarnar vóru nógvar, hóttanirnar ítøkiligar og trýstið frá reiðarunum stórt. Av tí, at tey stóðu saman, bleiv samfelagið spakuliga javnari. Við samhaldsfesti fekk arbeiðsfólkið tað, sum kokkurin hjá Martini Joensen ynskti sær: nemliga ein útveg úr tronganum til fíggjarligt frælsi. Sjálvt um bókin» Fiskimenn «lýsir slupptíðina–sum nú væl og virðiliga er farin-so kunnu vit kortini á summum økjum draga javnfjarðar til 2017. * * * Hvat hava vit nátt? Kæru javnaðarfólk, Tað eru næstan 19 mánaðir, síðani vit tóku við valdinum. Upptakið var stórt. Undanfarna samgonga tordi ikki at nerta stórmálini, og tí lógu bæði pensjónsnýskipan, heilsunýskipan og fiskivinnunýskipan á láni. Vit sóu breiðar gjáir millum tey, sum høvdu nógv og tey, sum høvdu lítið. Hóast stór virði vóru skapt og fingin til høldar í vinnuni, var undirskot í landskassanum. Men seinastu 19 mánaðirnar er nógv komið av skafti. Onkur løta hevur verið buldraslig, treyðugt so-men púra ivaleysur kann eg í dag staðfesta, at Føroyar eru vorðnar eitt betur samfelag! Heilt ítøkiliga kann eg vísa á, at:-Vit lovaðu, at ríkidømið skuldu koma út í hvørt heim í Føroyum. Í dag hava allar lág- og miðalløntar familjur meira at liva fyri, tí vit minkaðu um skattin hjá lág- og miðalløtnum og gjørdu skattastigan progressivan aftur. -Vit lovaðu at skapa fólkavøkstur. Vit nærkast av álvara fyri fyrstu ferð 50.000 fólkum í Føroyum. Tað sæst, at tey ungu seta búgv her heima, og alsamt fleiri, sum ætla sær útbúgving, taka hana her. -Vit lovaðu at bøta um støðuna hjá teimum lesandi Tey lesandi fáa nú 500 krónur meira um mánaðin í lestrarstuðli. Komandi ár fáa lesandi eisini lestrarstuðul tann 12. mánaðin. Hetta eru tøl, sum tala. Barsilstíðin er longd við seks vikum upp í 44 vikur, og seinni í ár verður skeiðið ætlandi longt enn meira. Vit hava eisini økt barnafrádráttin hjá smábarnafamiljum. -Vit lovaðu at lyfta fólk úr fátækraváða. Vit hava givið serligt ískoyti til fíggjarliga sperdar barnafamiljur. Familjur í trongum korum hava fingið eitt tiltrongt familjuískoyti, og tæt barnafamiljur, sum høvdu minst hava fingið mest, onkrar familjur yvir 30.000 krónur meira um árið at liva fyri. Pensjónistar, sum bara hava fólkapensjónina og samhaldsfasta at dúva uppá, hava nú slakar 400 krónur meira at liva fyri um mánaðin. -Og vit lovaðu at venda undirskotinum til yvirskot. Eftir hall á fíggjarlógini øll árini síðani 2008 er nú stórt avlop. Nógv mál eru rokkin. Nógv er at fegnast um. Nógv er, sum javnaðarfólk kunnu verða errin av. Takk fyri tykkara ótroyttiliga arbeiði. Uttan tykkum sóu Føroyar munandi øðrvísi út í dag. Tað eru tykkara hugsjónir og eldhugi, sum bøtir gerandisdagin hjá føroyingum hvønn einasta dag! Men vit eiga ikki heiðurin einsamøll. Vit hava gott samstarv við hinar samgonguflokkarnar og uttanflokkatingkvinnuni og eiga tey eisini sín stóra lut í, at so nógv av tí, vit lovaðu undan valinum, í dag er veruleiki. * * * Hvat raðfesta vit nú? Góðu vinir, Samanbera vit dagsins Føroyar við trongu korini hjá kokkinum umborð á Ørnini, so eru vit komin sera langt hesi 100 árini. Men vit kunnu ikki bara seta okkum at njóta tað, vit hava nátt. Tí okkara uppgáva hevur altíð snúð seg um framtíðina. Um at halda á at menna eitt rættvíst samfelag við lítlum ójavna og eins møguleikum hjá øllum. Vit sóu, hvussu skjótt tað gekk afturá fyri vanliga føroyingin ta tíðina, tá vit sótu í andstøðu. Tað er framvegis tørvur á javnaðarhugsjónini. Tað er framvegis tørvur á at betra um korini í gerandisdegnum hjá føroyingum. Og at endurnýggja samfelagið. Eg skal nú fara ígjøgnum 6 ymisk viðurskifti, sum vit hava sett okkum fyri at bøta um í samgonguskeiðnum. Tað eru fiskivinnunýskipanin, fólkavøksturin, almenni geirin, heilsunýskipanin, samhaldsfestið og grønari orkupolitikkur. * * * 1: Fiskivinnunýskipan Góðu javnaðarfólk, Í bókini» Fiskimenn «er eitt brot, har fiskimenninir á Ørnini hitta Poul Edvard, umsjónarmann og høgru hond hjá reiðaranum. Teir hittast niðri á brúnni og fara at keglast um, hvør hevur tað týdningarmesta arbeiði. Fiskimaðurin Sigmundur sigur:» Tað eru vit, sjómenn, ið undirhalda landið og vága lívið fyri sovorðnar heimakýr, sum tú og tínir líkar. Fóru vit ikki til Íslands, doyði alt landið í hungri «Men Poul Edvard er ikki seinur at svara:» Hatta er tað, ein hoyrir- og tað so ofta, at tú vilt fáa ilt fyri hjarta. Gamalt tvætl! Hvussu fekst tú nakað fyri fiskin, vóru ikki menn at taka sær av honum, tá hann kom uppá land? Og hvussu fekst tú skip at fara út at fiska við, vóru ikki reiðarar? Nei, frægastu menninir eru teir, sum alt hongur á. Oddamenninir «Bókin lýsir slupptíðina. Men hetta kjakið livir enn í dag í besta blóma. Í ramasta álvara kjakast føroyingar um, hvør hevur tað týdningamesta arbeiði? Teir á sjógvi ella tey á landi? Tað almenna ella tað privata? Sannleikin er jú, at vit hava brúk fyri øllum. Vælferðin, sum vit eftirhondini kanska taka sum eina sjálvfylgju, byggir á eina samanrenning av eini virkisfúsari vinnu- og dugnaligum starvsfólkum. Privatum íverksetum–og almenna, sosiala trygdarnetinum. Kortini slepst ikki undan, at bulurin í føroyska búskapinum er fiskivinnan. Størsta fortreytin fyri vælferðini í Føroyum er fiskivinnan. Og tú kanst siga, at høvuðsmálið hjá hesari samgonguni eisini er fiskivinnan. Endamálið við at skipa fiskivinnuna av nýggjum er at skapa eina vinnu, sum kann vaksa og skapa arbeiðspláss. Sum kann skapa størri virðir og kasta enn meira av sær. Ikki løtuvinning, men at vit-burðardygt–skulu kunna tvífalda útflutningsvirðið av veiðini komandi 10 árini. Ikki tykkum at siga, so hevur uppskotið fingið fleiri atfinningar. Eisini innanfloks eru ymsar hugsanir. Afturvendandi hevur verið at hoyrt, at vinnan má fáa tryggar karmar. Eg skilji væl hetta sjónarmiðið. Men eg skilji ikki, hvussu man so í sama andarhaldið kann verja verandi skipan, sum jú í grundini er sera ótrygg. Í dag mást tú leggja ovurhondsstórar upphæddir á borðið fyri at keypa tær atgongd at fiska“ forút”. Hetta er ótrygt. Í nýggju skipanini sleppur tú undan at rinda“ forút”. Hetta er nógv tryggari. Og vit mugu minnast til, at» vinnan «er ikki bara tey, sum luttaka í fiskivinnuni akkurát í dag. Vinnan er ikki støðug. Hon er broytilig og dynamisk. » Vinnan «er ikki nakrir ávísir persónar í einum ávísum tíðarskeiði. Einaferð vóru tað teir fiskimenn og reiðarar, sum Martin Joensen lýsir. Í dag eru tað nakrir heilt aðrir. Og um 10 ár, 20 ár, 50 ár verða tað uppaftur nøkur onnur–við øðrum treytum og tørvi. Tí er ein skipan við longum frítt umsetiligum loyvum í grundini sera ótryggir karmar. Tí hon ger, at eingin sleppir at veiðiloyvum uttan at rinda ein ovurstóran prís til teir, sum hava fingið rættindini frá landinum. Men vit vilja hava, at knáir føroyingar, sum hava hug, dirvi og hegni skulu sleppa at royna seg. Vit vilja gera eina skipan, sum er góð og trygg–bæði fyri tey, sum eru í vinnuni í dag, og tey, sum skulu koma inn í hana í framtíðini. Vit skulu ikki bara verja serrættindini hjá teimum fáu. Javnaðarflokkurin ynskir at tryggja rættindi hjá øllum, sum lúka ásettu treytirnar, at luttaka í fiskivinnuni. Hetta er ein meginregla, sum vit ikki víkja frá. Vit í Javnaðarflokkinum hava kravt at fáa fylgjandi mál við í nýggju fiskivinnuskipanina: • At ein partur av tilfeinginum skal seljast á fríum marknaði, so nýggir aktørar sleppa framat, og verandi aktørar kunnu leggja afturat sínum parti. Teir, sum bjóða, skulu undangóðkennast. • At ein partur av rættindunum verður seldur, so tey galda í styttri og longri áramál, og verða rindað so hvørt avreitt verður. • Føroyskur ognarskapur verður krav. • Meginreglan er, at tilfeingið skal um føroyskan kaikant. • Skip, sum fiska av kvotum og døgum, sum hoyra til Føroyar, skulu løna manningini eftir føroyskum sáttmála. • Skip skulu eggjast til at taka alt tilfeingið til lands, eisini høvd og garnar Harumframt eru reglur, sum skulu forða fyri miðsavnan av fiskirættindinum. Hetta eru tær sokallaðu anti-trust reglurnar, sum hava elvt til kjak og sum fleiri hoyringspartar hava mótmælt. Sjálvandi skulu vit lurta eftir atfinningunum. Uppskotið verður eisini tillagað. Men hendir tað, at ognarskapurin í føroysku fiskivinnuni savnast á heilt fáum hondum, so hevur tað við sær, at sera stórt vald eisini verður lagt í hesar fáu hendur. Og tá kann politiska skipanin verða ávirkað til at taka avgerðir, sum ikki eru til gagns fyri samfelagið sum heild. Fyri fleirtalið. Fyri føroyingin. Tí mugu vit hava onkrar avmarkingar. Nógvu viðmerkingarnar verða nú viðgjørdar væl og virðiliga. Tillagingar verða gjørdar og í næstum verður uppskotið lagt fyri Løgtingið. Tá heldur viðgerðin fram, og vit vóna framvegis, at vit-tá ið samanum kemur–fáa eina breiða semju um fiskivinnunýskipanina. * * * 2: Fólkavøkstur, útbúgving og mentan Góðu tit øll, Umborð á Ørnini hjá Martini Joensen er ein ungur maður, sum eitur Símun. Hann arbeiðir hart. Hinir halda hann vera kappingarsinnaðan–men tað er í grundini ikki kappingin við hinar fiskimenninar, sum drívir hann. Tað er dreymurin um at koma longri. At fara til Havnar uppá skúla, at blíva bestimaður- og biðja reiðaran um eitt skip at føra. Drívmegin hjá Símuni er dreymurin um útbúgving. Og júst dreymurin um útbúgving er í dag týdningarmeiri enn nakrantíð. Megna vit ikki at møta dreymunum hjá okkara ungu, so rýma tey til onnur lond fyri at fylgja dreyminum. Eitt av fremstu málunum hjá samgonguni er at skapa fólkavøkstur, tí jú fleiri og fjølbroyttari vit eru, jú sterkari eru vit. Hvør einasti føroyingur ger mun. Tí mugu vit nøkta tørvin á útbúgvingartilboðum, so okkara ungu velja Føroyar. Meðan vælferðin í stóran mun hvílir á vinnuni, so hvílir okkara menning í stóran mun á unga ættarliðnum, á útbúgving og á gransking. Tí hava vit sett fleiri nýggjar útbúgvingar á stovn kring landið- og fleiri eru á veg. Og vit síggja, at tað ger mun. Fólkatalið økist. Fleiri útbúgva seg í Føroyum–og børnini vaksa upp her, heldur enn uttanlands. Men vit hava eisini sett nógv í verk:-Setrið hevur fingið metnógvar umsóknir. Í fjør bjóðaði Setrið tríggjar nýggjar útbúgvingar út. Tær eru Búskaparfrøði og hjánám í støddfrøði og í fólkaheilsu. -Í fjør kundi miðnámsskúlin í Suðuroy bjóða FHS, og vit kanna nú, um grundarlag eisini er fyri at bjóða eina búskaparbreyt har suðuri. -Okkara ungu við serligum avbjóðingum hava eisini fingið eitt nýtt tilboð. Á Glasi og á Kambsdali hava vit» Serligt Skipað Miðnám «fyri ung, sum eru liðug við fólkaskúlan. Skipanin við autismuflokki í Hoydølum hevur hepnast sera væl, og ein flokkur byrjar aftur ár. Harumframt kunnu tey taka yrkisútbúgving á Tekniska skúla í Havn og í Klaksvík. –Samgongan hevur eisini sett sær fyri, at føroyingar skulu kunna læra og lesa um alt landið. Tí stuðla vit ætlanunum um Húsarhaldsskúla í Klaksvík, eftirskúla í norðara parti av Suðuroy, ítróttarháskúla í Vági og ferðavinnuútbúgving í Vestmanna. -Í mun til lívslanga læring og eftirútbúgving skulu fólk, sum hava drúgvar arbeiðssroyndir, fáa ein part av lærutíðini góðskrivaðan. Tey, sum eru komin til árs, og ongantíð hava fingið pappír uppá teirra førleikar, verða betri stillað á arbeiðsmarknaðinum, um tey hava eitt prógv. Men sjálvt um tilboðini eru nógv og góð, so haltar við lestrarumhvørvinum. Umstøðurnar hjá Fróðskaparsetrinum, har 1000 fólk nema sær útbúgving, eru als ikki nøktandi. Setrið húsast í dag kring allan Havnina. Men eisini her er vón fyri framman, tí vit eru í gongd við at savna virksemið hjá Setrinum í færri lonir. * * * Eisini á øðrum økjum hendir ein rúgva:-Sum nakað heilt nýtt arbeiða Mentamálaráðið, Almannamálaráðið og Samferðslumálaráðið við einum sonevndum» arbeiðsmarknaðardepli «. Hetta hevur verið eitt hjartamál hjá Javnaðarflokkinum í nógv ár. Hetta er ein skipan, sum vit kenna úr grannalondunum, har myndugleikarnir og partarnir á arbeiðsmarknaðinum byggja vælferðarskipanir upp í felag. Til dømis kann samstarv gerast um pensjón, ALS, barsilsskipan, lívlanga læru og so framvegis. Tá tað kemur til føroysku miðlarnar, var tað ein stórur sigur fyri Javnaðarflokkin, tá Kringvarpsgjaldið bleiv rættvísari, og støk og pensjónistar fingu ein stóran og tiltrongdan lætta. Somuleiðis fegnast vit um, at inntøkurnar frá lýsingum nú fara í landskassan, og at privatu miðlarnir loksins fáa tann miðlastuðul, sum hevur verið uppá tal í nógv ár- og sum øll onnur framkomin demokratisk samfeløg lata. Vit ynskja eina sterka pressu í Føroyum. * * Men skulu fólk trívast her, krevst meiri enn arbeiði og útbúgving. Mentanin er tað, sum ger okkum til føroyingar. Uttan mentan hevði helst eingin trivist her. Tí hava vit sett okkum fyri, at játtanin til Mentanargrunnin skal hækkast upp í 10 milliónir krónur í hesum samgonguskeiðinum. Hetta er útvið tað dupulta av játtanini, sum var, tá ið vit tóku við! Longu í ár er ætlanin at gera eina skipan fyri yrkislistafólk, so tey kunnu søkja um at fáa arbeiðsnáðir í longri tíðarskeið. * * * 3: Almenni geirin Kæru vinir. Korini hjá sluppfiskimonnunum vóru ring. Men við fakfelagsrørsluni vann samhaldsfestið frama, og úr tí spretti vælferðarsamfelagið. Ímyndið tykkum einar Føroyar, har vit øll-hvør í sínum lagi-skuldu rindað fyri almennu tænastunar. Har skúlar sendu rokning, ella sjúkrahúsið ikki veitti hjálp, fyrr enn visakortið varð funnið fram. Har alt tað, sum vit í dag fáa við vælferðarsamfelagnum, kostaði tí einstaka brúkaranum. Eg trúgvi ikki, at nakar føroyingur ynskir sær eina slíka skipan. Og júst tí er tað so løgið, at» tað almenna «ofta verður umrøtt so negativt. » Tað almenna «er jú grundarlagið undir vælferðarsamfelagnum. Men ofta verður tað skotið Javnaðarflokkinum í skógvarnar, at vit bara vilja økja um» tað almenna «. Tað er tó ikki rætt. Javnaðarflokkurin er púra avgjørdur: Vit skulu ikki hava ein størri almennan geira, enn vit hava brúk fyri. Almenni geirin skal tæna borgaranum og tryggja, at tá vit koma illa fyri í lívinum, so fáa vit hjálp. Hann skal tryggja, at okkara møguleikar ikki eru tengdir at bankabókini hjá foreldrunum. Hann skal tryggja, at eingin skal standa sum kokkurin á Ørnini og ikki vita síni livandi ráð. Men» tað almenna «skal ikki vera størri enn neyðugt. Hvønn mánað taka vit pengar frá føroyingum, og hesir pengarnir skulu undir ongum umstøðum brúkast til at fíggja eitt óneyðuga stórt skrivstovuveldi. Men trupulleikin er kanska, at vit í Føroyum hava tann óvana, at vit alt ov ofta púra ókritiskt brúka loysnir og skipanir úr øðrum londum-uttan at spyrja, um tað nú er skilagott í einum samfelagi sum okkara. Tí er neyðugt við eini uppgerð í mátanum, sum vit skipa tað almenna arbeiðið. Mín grundhugsan er, at álit heldur enn eftirlit gevur besta úrslitið. Tað gevur eisini størstu arbeiðsgleðina. Men javnvágin millum álit og eftirlit er skeiklað á fleiri almennum arbeiðsøkjum. Til dømis tykist skrásetingin at vera blivin til eitt mál í sær sjálvum. Tað er skeivt. Tað má og skal vera tænastan til borgaran, sum er málið hjá almenna geiranum. Atfinningarsamar røddir føra eisini fram, at inntøkurnar frá tilfeingisgjaldinum helst bara fara til at økja um skrivstovuveldið í høvuðsstaðnum. Men svarið er nei. Tað fer til betur viðgerð móti krabbasjúku. Tað fer til pensjón til línuknassan. Til útbúgving, so okkara ungu vera verandi her, heldur enn at fara. Og til at lætta um hjá vanliga føroyinginum í gerandisdegnum. Tað kemur øllum føroyingum til góðar. Sama misskiljing er við skattinum. Í hesum døgum spyrja vit hvønn annan: Hvussu nógv fekst tú aftur í skatti? Svarið er, at afturfyri skattin fáa vit dagliga alt tað, sum kokkurin á Ørnini so brennandi ynskti sær. * * * 4: Sjúkrahúsverkið Góðu vinir, Eg siteraði í áðni úr bókini Fiskimenn, hvussu fiskimaðurin Sigmundur og umsjónarmaðurin Poul Edvard keglaðust um, hvør teirra hevði tað mest nyttuga starvið. Eitt býtt kjakevni, tí tørvur var sjálvsagt á báðum. Men eisini innan tey trý sjúkrahúsini hava vit sæð eitt áralangt keglarí. Menningarætlanin fyri sjúkrahúsverkið vísti eisini, at kegl, vantandi samstarv og lítil samskipan hevur gjørt, at orkan og dygdin ikki í nóg stóran mun eru komnar sjúklinginum til góða. Men nú verður øðrvísi. Landsstýriskvinnan hevur megnað at fáa semju í lag millum tær tríggjar leiðslurnar um ein nýggjan bygnað- og um uppgávubýtið. Herfyri vísti aðalorðaskiftið í Løgtinginum eisini, at stórt sæð full semja er um ætlaðu broytingarnar. Broytingarnar tryggja tað, sum eftir mínum tykki hevur størstan týdning. At heilsustarvsfólkið fær veitt føroyskum sjúklingum sum mest av viðgerð og røkt. Sjúkrahúsverkið verður samanhangandi og øll trý sjúkrahúsini fáa týðandi leiklutir. Heilsuverkið er tó meira enn akut sjúkrahjálp-nógv meir! Økt trýst og størri eftirspurningur eftir heilsutænastum hevur seinnu árini tyngt sjúkrahúsverkið- og demografiska gongdin ger, at eftirspurningurin bara fer at vaksa í framtíðini. Vit mugu tí fyribyrgja betur. Veita hjálpina fyrr- og veita hjálpina heima. Tað tryggjar eisini betur trivna hjá tí einstaka. Góðar heilsutænastur í nærumhvørvinum–eisini innan kommunulæknatænastuna–kunnu taka uppgávur frá sjúkrahúsunum, sum so fáa savnað seg um tey, sum hava størstan tørv á hjálp. Og føroyingar kunnu fáa hjálp heima í størri mun. * * * 5: Samhaldsfesti Góðu javnaðarfólk. Umborð á Ørnini vóru fiskimenninir hjá Martini Joensen týðiliga ónøgdir við síni kor og við ójøvnu skipanina, sum valdaði. Bæði millum stættirnar, men eisini ójavnan millum fiskimenninar sjálvar. Fiskimaðurin Ólavur, sum eisini er við Ørnini, er ein stillførur og fryntligur maður. Men hann øsir seg einaferð í bókini. Hann sigur:» Hesin ójavnin. Hann skapar hat og øvund millum okkara. Hann spillir okkum. Tú fiskar tvífalt so nógv sum eg- og tín vinningur verður eisini tvífaldur. (. .) Tað er hetta merkiliga, sum eitur óeydna, sum noktar einum at fáa nakað–og einki fær man gjørt við tað. Síðumaðurin dregur- og eg fái einki. Hesin ójavnin er bara ikki til at skilja «Men vit vita nú, at tað er bara eitt, sum kann minka um árinini frá óeydnuni, sum Ólavur lýsir–og tað er samhaldsfesti. Lyfta vit í felag, lyfta vit eisini tey, sum óeydnan hevur rakt. Vit fóru til val uppá at gera Føroyar meira samhaldsfastar og at býta okkara risastóra ríkidømi javnari. Ongin skal detta niðurímillum ella sita eftir. Øll skulu kenna fløvan, nú vit eru so rík, sum ongantíð fyrr. Eg havi longu nevnt familjuískoytið, skattalættan og kringvarpsgjaldið. Men framvegis er neyðugt at taka um endan á økjum, har farna samgonga lat standa til. Her hugsi eg serliga um pensjónistar, fyritíðarpensjónistar og føroyingar við serligum tørvi. Viðvíkjandi pensjónini, so kemur lógaruppskotið um nýggju og meiri samhaldsføstu pensjónsskipanina á ólavsøku. Vit mugu tó ásanna, at politiska skipanin er ikki serliga búgvin, tá ið tað kemur til at gera breiðar semjur. Men fyri okkum í Javnaðarflokkinum er tað altavgerandi, at nýggja skipanin lyftir hendan bólkin úr fátækraváða- og tryggjar øllum pensjónistum eitt virðiligt grundarlag. Viðvíkjandi teimum, sum fáa fyritíðarpensjón, tí tey av ymsum orsøkum ikki megna eitt fult arbeiðslív, so skulu tey í størri mun merkja vælferðina. Í fjør gjørdu vit ein bata fyri nøkur teirra, tá ið sonevnda“ serliga ískoytið” bleiv skattafrítt. Í ár vilja vit lyfta miðal- og hægstu fyritíðarpensjónina. Soleiðis fara allir fyritíðarpensjonistar at merkja ein lætta. Tá tað kemur til fólk við serligum tørvi, so hava vit øll hoyrt um vánaligu støðuna á bústaðarøkinum. Fleiri bústaðir eru beinleiðis óegnaðir hjá fólki at búgva í. Samstundis leingist bíðilistin í hvørjum. Í dag eru tað til dømis 83 fólk, sum bíða eftir einum bústaði í Suðurstreymi. Tað merkir, at tað eru 83 familjur og avvarandi, sum ikki hava pláss, umstøður ella orku til at taka sær av sínum kæru við serligum tørvi. Her hevur politiska skipanin latið staðið til í nógv ár- og nú má handlast. Landsstýrið hevur samtykt at raðfesta bústaðir og tilboð til okkara borgarar við serligum tørvi við 200 milliónum komandi fimm árini. Hetta merkir, at íløgukarmurin hækkar munandi, men hetta ein uppgáva, sum samgongan vil loysa. Her–kanska meiri enn nakrastaðni–skal samhaldsfesti traðka til og bøta um ójavnan og óeydnuna. * * * 6: Grøn orka Góði landsfundur, Í Føroyum hava vit allar møguleikar at framleiða grøna orku. Vit hava vatn, vind, sjógv, jørð og eisini ljós. Hetta eru gávur. Men eisini uppgávur. Tí tað forpliktar. Tað er okkara skylda móti komandi føroyingum at leggja um til grøna orku, so eisini komandi ættarlið kunnu njóta náttúruna. Vit hava eisini sett okkum stór og glæsilig mál. Í 2025 skal helvtin av øllum sethúsum verða hitað við grønari orku, eitt nú hitapumpum. Tá flyta vit frá oljunýtslu til størri elnýtslu. Og elframleiðslan hjá SEV verður alsamt grønari. Vindmyllurnar í Húsahaga hava gjørt góðan mun, og í 2015 var 60 prosent av framleiðsluni hjá SEV grøn. Málið er at koma uppá 100% í 2030. Vit vita, at ein slík umlegging krevur stórar íløgur og reguleringar. Tað krevur eisini nakað frá okkum brúkarum. Júst tí skulu vit eggja til og gera tað lættari at velja grønt. Vit eru í gongd. Í summar fær landsstýrið ein nýggjan orkupolitikk fyri Føroyar. Vit fáa ítøkilig tilmæli um, hvussu orkuframleiðslan skal gerast grøn. Heldur enn at fara í svart vilja vit eggja føroyingum til at velja grønt. Samhaldsfesti ella sjálvdrátt? Góðu tit øll Eg havi nú víst á tey seks høvuðsøkini, sum vit komandi tíðina vilja raðfesta saman við hinum samgonguflokkunum. Hetta er tað, vit fara at fremja. Hetta er tað, vit lovaðu undan valinum, og hetta er ein stór broyting frá politikkinum, sum var førdur frammanundan. Tað verður ikki lætt at finna semju um øll málini, men øll vita, at vit noyðast at gera tað. Vit mugu standa saman-heldur enn at standa í sjálvdrátti. Eg veit, at tíðarandin nú talar fyri tí seinna. Vit verða eggjað til at hugsa um okkum sjálv og okkara egnu. Bæði her um leiðir, úti í Evropa og í USA síggja vit, at bondini togna- og í summum førum slitna tey eisini. Múrar verða bygdir millum lond, millum fólkasløg og millum menniskju. Og júst í eini tíð, sum hesari, mugu vit minnast, at samhaldsfestið og samanhald ikki er ein sjálvfylgja. Tað er nakað, sum vit hvønn dag tilvitað mugu virka fyri. Gloyma vit hetta, og lata vit okkum freista til sjálvdrátt, tí tað gagnar okkum her og nú, ja, so koma vit heilt víst at kenna tað aftur seinni. Vit vita jú frá fiskimonnunum, at sjálvt um fiskurin tekur okkara snøri í dag, so er ikki vist, at hann ger tað í morgin. Okkara uppgáva er í grundini so sára einføld. Vit skulu gera tað eitt sindur betur hjá føroyingum at liva í Føroyum. Tað gera vit bara við samhaldsfesti. Og samhaldsfestið fáa vit bara framt í verki, um vit standa saman.