Hevur tú eitt ávíst arbeiðsføri og arbeiðir eftir førimuni, kanst tú t. d. fáa lægstu fyritíðarpensjón sum ískoyti. Er vinnuførleikin so skerdur, at hann er mettur at vera einans 1/3 av vanligum arbeiðsføri, kanst tú fáa miðal fyritíðarpensjón. Hevur tú fingið staðfest, at tú einki ella lítið og einki arbeiðsføri hevur, kanst tú fáa hægstu fyritíðarpensjón. Rokna fyritíðarpensjón Tú kanst rokna tína fyritíðarpensjón við at svara spurningunum niðanfyri. Gev gætur, at roknarin bara er vegleiðandi. Fyrivarni: Rokniamboðið er bert vegleiðandi. Tað verður gjørt út frá tí hugburði, at tað fremur lívsvirðið at vera á arbeiðsmarknaðinum. Allir møguleikar fyri at finna tær eitt arbeiði, ið tú klárar hóast sjúku ella avlamni eiga at vera royndir fyrst. Somuleiðis er neyðugt at kanna, um til ber at endurmenna arbeiðsførið hjá tær við útbúgving, umskúling, serligum hjálpartólum, sjúkuviðgerð o. s. fr. Serligar umstøður og tørvur á bráðviðgerð av fyritíðarpensjón–álvarslig sjúka og slit Fólk, ið hava fingið staðfest ólekjandi sjúku og eru terminalsjúklingar skulu sjálvsagt ikki gjøgnum arbeiðsbúgving, áðrenn pensjón verður játtað. Eisini tey yvir 60 ár, sum eru niðurslitin og óarbeiðsfør, fáa umsókn sína um fyritíðarpensjón viðgjørda uttan at skula í arbeiðsbúgving. Vendið tykkum til Almannaverkið at fáa at vita, hvussu skilabest verður farið fram. Hann javnsetir borgarar í øllum Norðurlondum soleiðis, at ein norðurlendingur, sum hevur búð og/ella arbeitt í tveimum ella fleiri Norðurlondum, kann hava rætt til pensjón í fleiri londum. Innvunnin fyritíðarpensjón fyri bústaðartíð og arbeiðstíð Fyri at fáa fyritíðarpensjón skalt tú hava búð 4/5 av tíðini í Føroyum, frá tí tú vart 15 ár, til óarbeiðsførið verður staðfest. Hevur bústaðartíðin í Føroyum verið styttri, minkar fyritíðarpensjónsútgjaldið í samsvari við bústaðartíðina. Hvat hendir, um tú flytur millum lond? Flytur tú til Danmarkar ella Grønlands varðveitir tú rættin til fyritíðarpensjón, inntil endalig avgerð um fyritíðarpensjón ella annað varandi uppihaldsgrundarlag er tikin í Danmark ella í Grønlandi, tó í mesta lagi upp til 1 ár. Ætlar tú at flyta til annað land, eftir at tú hevur fingið fyritíðarpensjón, skalt tú søkja um hetta at vita, um tað ber til. Umsóknin um fyritíðarpensjón verður viðgjørd sambært lógunum í viðkomandi landi, og lýkur tú treytirnar, verður pensjón játtað í mun til árini, tú hevur búð har. Búð í øðrum londum Um fyritíðarpensjónistur, sum er búsitandi í Føroyum, hevur búð og arbeitt í øðrum londum, kann vera, at hann hevur innvunnið sær fyritíðarpensjón har. Ger vart við hetta á umsóknarblaðnum, tá ið tú søkir um fyritíðarpensjón, og set teg í samband við Almannaverkið at fáa greiði á hesum viðurskiftum. Ein norðurlendingur vinnur sær rætt til pensjón í mun til bústaðartíðina í tí einstaka Norðurlandinum. Full pensjón er 40/40. Pensjónin kann so verða býtt millum tvey ella fleiri lond í mun til bústaðartíðina. Hvussu verður bústaðartíðin roknað? Bústaðartíðin verður útroknað eftir, hvussu nógv ár tú hevur havt fastan bústað í danska ríkinum, frá tí tú fylti 15 ár, og til tann dagin tú fekst játtað pensjón. Fyri fólkapensjónistar merkir tað, at tú hevur rætt til fulla pensjón, um tú hevur havt fastan bústað í Føroyum, Danmark ella Grønlandi í tilsamans 40 ár. “ Teoretiska bústaðartíðin” er tíðin, frá tí tú fylti 15 ár, og til tann dagin, tú fekst játtað pensjón. Fyri at fáa fulla fyritíðarpensjón skal“ faktiska bústaðartíðin” vera í minsta lagi 4/5 av“ teoretisku bústaðartíðini”. Dømi 1: En persónur, sum júst er fyltur 40 ár, fær játtað fyritíðarpensjón. Restina av tíðini hevur hann búð uttan fyri danska ríkið. Bústaðartíð (ár) Mánaðir Brot Føroyar 120 20/40 Grønland 4 48 Danmark 6 72 12/40 20 240 40/40 Hetta gevur rætt til fulla pensjón, tí faktiska bústaðartíðin, sum er 20 ár, svarar til 4/5 av teoretisku bústaðartíðini. Dømi 2: Sama dømi, men í hesum føri hevur hann bert búð 17 ár í danska ríkinum, frá tí hann fylti 15 ár. Viðgerð av fyritíðarpensjónsumsókn Umsókn um fyritíðarpensjón verður viðgjørd eftir rættiliga fastari mannagongd. Sjá mannagongd niðanfyri. Áðrenn tú søkir um fyritíðarpensjón, mæla vit til, at tú setir teg í samband við sosialráðgeva at greiða frá tíni støðu, so tú eisini kanst fáa nærri at vita um útlit og mannagongdir. Almannaverkið heintar inn upplýsingar um inntøkuviðurskiftini frá skattamyndugleikunum. 4) viðgerðartíðin kann vera drúgv, men tað er tí at nógv viðurskifti skulu kannast og greiðast, áðrenn støða kann takast til fyritíðarpensjón. Vit leggja dent á, at avgerðin er haldgóð, tí talan er um framhaldandi veiting, til tú fært fólkapensjón. 6) útgjald, tá ið fyritíðarpensjón er játtað: Tú fært fyritíðarpensjón útgoldna frá tí fyrsta í mánaðinum, eftir at umsóknin er játtað. Er viðgerðartíðin frá umsókn til játtan longri enn 3 mánaðir roknað frá tí fyrsta í mánaðinum, eftir at umsóknin er mótikin, fært tú fyritíðarpensjónina útgoldna sum eitt eftirgjald. Eftirgjaldið verður tá roknað frá tí fyrsta í fjórða mánaðinum, eftir at umsóknin er móttkin. Onnur inntøka umframt fyritíðarpensjón Sum fyritíðarpensjónistur kanst tú arbeiða og hava inntøku. Fer inntøkan upp um frádráttarfríu upphæddina, verður hon drigin frá í pensjónsútgjaldinum. Eisini skalt tú hava í huga, hvussu nógv tú arbeiðir, tá ið tú fært almannaveiting orsakað av varandi skerdum arbeiðsføri. Hjálparviðbótin fellur vanliga burtur, um tú fært stuðul frá Trivnaðardeplinum, uppihald á stovni ella sambýli og líknandi stuðul, ið hevur sama endamál sum viðbøturnar. Røktarviðbót Røktarviðbót kanst tú fáa í staðin fyri hjálparviðbót, um tú hevur tørv á varandi røkt ella støðugari umsjón, ið ger tað neyðugt, at onnur alla tíðina eru hjá. Røktarviðbótin eru ætlaðar at gjalda kostnaðin at útvega sær neyðugu hjálpina og røktina. Ein ítøkilig meting skal gerast av tínum fíggjarligu viðurskiftum, áðrenn viðbótin kann játtast. Viðbót verður bert veitt, um útrokningin vísir, at tú ikki hevur ráð til útreiðsluna. Hevur tú ogn, sum kann nýtast at gjalda útreiðsluna, t. d. innistandandi í peningastovni, hevur tú ikki rætt til viðbót. Harumframt er viðbótin treytað av, at virðið av nettoinntøku tilsamans, ið verður skattað eftir reglunum í kapitalvinningsskattalógini, og sum er partur av inntøkugrundarlagnum sambært § 6 a, ikki er oman fyri 2.000 kr. árliga. -Hjún og samlivandi, sum bæði eru pensjónistar, fáa eina felags viðbót, sum verður útgoldin við einari helvt til hvønn. -Viðbótin verður ikki latin fyritíðarpensjónistum, ið búgva á stovni, sum er góðkendur sambært lóg um almenna forsorg. Fyriskipanin um avtalaða løn til fyritíðarpensjónistar kundi verið ein møguleiki. Tú kanst saman við einum arbeiðsgevara gera avtalu um fyrifallandi uppgávur, sum tú kanst vera við til at útinna. Talan vil ikki verða um vanligu uppgávurnar hjá starvsfólkinum, men fyrifallandi uppgávur, sum samtíðis eru gagnligar fyri arbeiðsplássið. Hvør er í málbólkinum? Í málbólkinum fyri fyriskipan um avtalaða løn eru fyritíðarpensjónistar, sum vegna skert arbeiðsføri ikki er mettir at hava restarbeiðsevni, sum kunnu nýtast á arbeiðsmarknaðinum undir vanligum treytum. Hettar merkir, at viðkomandi skal fáa hægstu fyritíðarpensjón. Hvørjir partar gera avtaluna? Tað er fyritíðarpensjónisturin sjálvur og arbeiðsgevarin, sum í samráð við viðkomandi fakfelag, gera avtalu um løn til serliga arbeiðsfyriskipan. Í avtaluni eru viðurskifti um løn og arbeiðstreytir annars, til dømis arbeiðstíð. Lógarheimild“ Avtalað løn til fyritíðarpensjónistar” verður gjørd sambært § 24 í lóg um arbeiðsfremjandi tiltøk. Svartíð Almannaverkið hevur sum mál at svara umsókn um fyritíðarpensjón innan 3 mánaðir. Aftrat kemur tíðin, tað tekur at fáa læknaváttan og aðrar upplýsingar.