Pætur í Nýggjustovu (1920-2005) man hava dugað hetta-at sita við Gamaliels føtur-sum vit plaga at taka til, tí hann visti at siga frá øllum møguligum, sum hevði við forfedrar okkara at gera. Minnið hevði hann gott og dugdi eisini so sera væl at flyta tað fram. Eg eri so heppin at eiga fleiri bandfestar frásøgur av hansara munni. Her er ein um Ánna: Pætur í Nýggjustovu hevur orðið: Áin hevði alt at siga fyri bygdina fyrr. Eg veit einki navn uttan Stórá um ánna, sum rennur í gjøgnum bygdina. Tær komu niðan í tann lítla fossin, ið er har, og so kundu vit taka tær við glúpi. Gravkúgvin var eisini her niðri í ánni, men eg haldi ikki, at tað var nakar bati-tvørturímóti. Nú er verri at koma um ánna á Grunnisakrógv. Økið frá ruskplássinum og yvir um ánna verður kallað Grunnisakrógv. Eg kann ikki peika á nakað ávíst stað og siga, at har er Grunnisakrógv. -Hetta plássið, beint niðri undir ruskplássinum, kalla vit Niðri í Sandsgarði. Her er eisini nógv broytt–her var ein hampuligur hylur, og brimið legði nógvan sand niðan her, so navnið man hava okkurt við tað at gera. Eingin–ella øll–áttu Hólman, men hann hoyrdi til Suðurhelvt, av tí at tað var bara henda lítla grøvin sunnanfyri. Hetta var geil, so neytini gingu oman og niðan her, og her var so mikið stórur sandur, at teir smíðaðu bátar her. Geilin gekk omanvið norðan fyri gomlu Jákupsstovu, og tá ið hon kom oman til Jógvansstovuhjallin, fór hon niðurav har og niður í ánna–oman við bakkanum–oman í fjøruna–eystur undir bakkanum–eystur mót Garðará–niðan við Garðará–og so tvørtur um ánna við Smiðjutoft-har Lena á Bø (f. 1898) hevði rabarbugarð–og so út í hagan har. So er tað Høvdafossurin, og hann man hava fingið navn av hasum høvdanum, ið stingur útúr har. Vit høvdu onkur nøvn her rundanum. Undir sjálvum klettinum kalla vit undir Skørini. Yvir av fossinum kemur Ovari Hylur, og so kemur Ovasti Hylur–yvir av hoyggjhúsinum hjá Óla (f. 1944). Ein dagin gjørdi Klæmint Niðri í Geil kubbi-hann fekk 36 eyrriður í Høvdafossinum og eina vongbrotna súlu niðri í Fjøru. Uppi á fossinum–uppi á Høvdanum–har sum áin er smalst, var so grúiliga gott at leypa tvørturum um sumrarnar, har var ikki hált, mosi báðumegin, so tað var púra vanligt at fara um ánna á Høvdanum, sum vit kallaðu tað. Har bardu tey bark við einum blágrýtissteini, áðrenn barkið fór í pottin. Abbi (Jóhan í Nýggjustovu, f. 1858) hevði eisini eitt annað navn her. Hann kallaði tað inn í Guddá. Navnið man vera komið av Guruni í Jógvansstovu (Guren Christine Knudsdatter, f. 1789). Hasa helluna beint heiman fyri Jákupsstovuánna kallaðu vit Hellan í Jákupsstovuánni. Hesir steinarnir, sum standa á rað yvir um ánna, síggja næstan út til at vera lagdir. Tað verður sagt, at her bleiv farið um ánna, áðrenn nøkur brúgv kom. Rekatrø skuldu liggja eftir steinunum. Teir settu fjalar ímóti hasum kongunum og veittu so vatnið úr Stórá í Myllánna, sum er norðan fyri hoyggjhúsini í Gortru og hjá Debusi. Tað vatnið brúktu teir til at dríva mylluna, ið stóð niðri í Tøðuni. Nokkso fitt av vatni rann har, tað eg minnist, tí tá ið tað eina ferð var eldur í hoyggjhúsinum hjá Petur Juliusi (f. 1976), mannaðu vit okkum við spannum líka frá hoyggjhúsinum og oman í Myllánna og handaðu vatn úr einum hyli har–og hylurin minkaði ikki, so mikið nógv rann tá. Ikki minnist eg nakað til mylluna í brúki, men eg minnist, at abbi hjálpti upp á hana. Hann gjørdi ein nýggjan myllustokk og kubbaði einar tjúgu sentimetrar av honum, sum eg slapp at brúka til stabba at sita á–eg hevði hann í køkinum. Seinni goymdu teir krút í mylluni, men ein dagin fór hon av vindi og endaði í ánni. -Helluna niðan fyri Brúnna kallaðu vit Grynkan undir Brúnni. Undir brúnni lógu tveir stórir steinar, og fyrr var brúgv løgd yvirum eftir teimum steinunum, og tá rann áin eisini í tveimum her. Her undir Jákupsstovu er Jákupsstovuáin, og hasin stóri steinurin í ánni eitur Steinurin í Jákupsstovuánni. Abbi (Jóhan í Nýggjustovu, f. 1858) hevði eisini eitt annað navn her. Hann kallaði tað inn í Guddá. Navnið man vera komið av Guruni í Jógvansstovu (Guren Christine Knudsdatter, f. 1789). Hasa helluna beint heiman fyri Jákupsstovuánna kallaðu vit Hellan í Jákupsstovuánni. Hesir steinarnir, sum standa á rað yvir um ánna, síggja næstan út til at vera lagdir. Tað verður sagt, at her bleiv farið um ánna, áðrenn nøkur brúgv kom. Rekatrø skuldu liggja eftir steinunum. Teir settu fjalar ímóti hasum kongunum og veittu so vatnið úr Stórá í Myllánna, sum er norðan fyri hoyggjhúsini í Gortru og hjá Debusi. Tað vatnið brúktu teir til at dríva mylluna, ið stóð niðri í Tøðuni. Nokkso fitt av vatni rann har, tað eg minnist, tí tá ið tað eina ferð var eldur í hoyggjhúsinum hjá Petur Juliusi (f. 1876), mannaðu vit okkum við spannum líka frá hoyggjhúsinum og oman í Myllánna og handaðu vatn úr einum hyli har–og hylurin minkaði ikki, so mikið nógv rann tá. Ikki minnist eg nakað til mylluna í brúki, men eg minnist, at abbi hjálpti upp á hana. Hann gjørdi ein nýggjan myllustokk og kubbaði einar tjúgu sentimetrar av honum, sum eg slapp at brúka til stabba at sita á–eg hevði hann í køkinum. Seinni goymdu teir krút í mylluni, men ein dagin fór hon av vindi og endaði í ánni. -Helluna niðan fyri Brúnna kallaðu vit Grynkan undir Brúnni. Undir brúnni lógu tveir stórir steinar, og fyrr var brúgv løgd yvirum eftir teimum steinunum, og tá rann áin eisini í tveimum her. -Við tann sunnara bakkan var ein hylur, ið æt Kíkhylur. Flotini, sum teir brúktu til útróðrar–við línu–fingu teir úr hvalamagum. Teir fingu sær kík, tá ið teir vóru í grind. Tá ið teir komu til hús við kíkinum, gróvu teir hann gjarna niður í køstin, og tá ið hann hevði ligið har eina ávísa tíð, varð hann tikin upp. Innan í maganum var eitt sovorðið skáld, og tað mátti rotast burtur, tí annars bleiv kíkurin ov tungur. Kíkurin bleiv so viðvendur, og skáldið skravað av. Síðani bleiv hann blástur–og gjarna var tað við einum seyðaleggi. Kíkarnir plagdu at liggja bundnir í hesum hylinum, sum av tí sama fekk navnið Kíkhylur. -Í hesum slætta steininum her norðan fyri ánna er ein barkkulla, ið varð brúkt av nógvum húsum her norðanfyri, men eisini her er grót laðað, so hon er akkurát undir. Hiðani fara vit til Grynkuna í Gortruánni. Tað hava verið ymsar sagnir at hoyrt, men eg veit ikki, hvat eg skal siga. Er hann komin rullandi út gjøgnum ánna, og klípið komið at liggja so væl undir honum av óvart? Hann kann vera lagdur, og er hann tað–so er tað fyri áarlop, og tað er ikki ótrúligt. Eg minnist sum smádrongur, at Sofus Debus (f. 1896) gekk her heiman fyri Steinin við mastur og breyt gler. Áin kundi standa og svølla her, og glerið hópaði seg upp líka niður á botn, so at ein stórur hylur gekk langt heim. Tá ið áarførið er av tí allar grovasta, er hann undir í vatni. Húsini Inni í Stovu stóðu á tí núverandi vegnum undir húsunum hjá Juliusi í Hoygarðinum (f. 1913)–har brekkan byrjar. Her síggja vit m. a. Innistovufossin, Ólastovufossin, Lopið í Ólastovuánni, Ólastovuánna og Helluna í Ólastovuánni. So koma vit heim í Heiðriksstovuánna–her vóru løgarsteinar lagdir tvørturum, so har var lætt at leypa yvirum um summarið. Og so eru tað neytini–tað var púra vanligt, at tey vaðsaðu tvørturum her–og ikki um at tala tarvurin, tí tarvafjósið stóð her tætt sunnan fyri ánna. Hetta plássið, her neytini fóru tvørturum, kallaðu tey áKvíggj. Tikið kundi vera til, at neytini fóru um ánna á Kvíggj. Fossurin yvir av húsunum hjá Pæturi á Bø (f. 1874) eitur Innistovufossurin. Innistova og Gamli Hoygarður hava verið tey heimastu húsini tá, og helst hevur Innistova átt hesa jørðina heim við ánni, og tí eitur fossurin Innistovufossurin. Yvir av Innistovufossinum–við tann norðara bakkan–er so Ólastovufossurin, og so koma vit í Ólastovuánna. Heim av Innistovufossinum er ein góð gongd tvørtur um ánna-Lopið í Ólastovuánni. Her kanst tú leypa eftir berari hellu–eingir løgarsteinar. Á tí norðara bakkanum við hetta lopið er Ólastovuáin. So kemur Grynkan í Ólastovuánni, og ein fossur er beint heiman fyri hana, men eg veit einki um nakað navn á honum. Soleiðis stóðu vit í hyljunum, og tá ið vit hildu, at vit høvdu fingið sandin burturúr, skolaðu vit mosan og breiddu hann á helluna til turkingar, júst sum tey gomlu gjørdu við ullina. So koma vit til tann landskenda hylin–Lítlifløttur ella á Lítlafløtti-men Lítlifløttur var uppi á landi fyrr. Hylurin var so lítil, at bøurin gekk næstan út í hálvan hylin her sunnan fyri ánna. Vit í Nýggjustovu áttu tað stykkið, og eg plagdi at sláa tað, men tað var ikki lætt at sláa, tí dunnurnar høvdu vavt alt grasið runt. Stykkið var fleiri teigar og nokkso stórt, so teir plagdu at býta seyð her á Lítlafløtti, tá ið teir høvdu verið á fjalli í Sáttarenni–hetta hevur verið í 1930 unum. Stykkið gekk niðan ímóti húsunum hjá Klæmint Juul (f. 1907), og eg minnist væl, at Klæmint kom at spyrja abba, um hann kundi fáa ein metur av stykkinum, og hvat tað kostaði. Noysamir vóru teir gomlu. Abbi harkaði og svaraði Klæminti aftur, at fekk hann tilfar til eina rokkagjørð, so var alt í lagi. Anton á Klá (f. 1901) smíðaði tá húsini hjá Klæminti, og hann valdi abba eina góða fjøl. Abbi tók so fjølina og kleyv hana sundur við eini bogasag og fekk soleiðis tvær rokkagjarðir burtur úr henni. Jú, hetta plássið nevndu tey Lítlafløtt, men Fløttahúsini eru norðan fyri ánna, so tey hava helst okkurt avgerandi at siga um upprunan til navnið. Okkurt navn í sjálvum hylinum–sum t. d. Dímun–er nýtt navn, sum børnini hava funnið uppá. Har er so nógv broytt, tí fyrr kundi tú stíga av tí sunnara bakkanum og út á steinin (Dímun). At byrgja hyl her á Lítlafløtti er ikki so gamalt. Tað var fast, at fann onkur eitt glaspetti, so skuldi hann taka tað upp og grava tað niður í onkran køst, tí øll gingu skóleys. Vit brúktu ongar flakar at rógva á, men spældu mest við bátar og lapparar. Ein mastur stóð í bógbekki, og so høvdu vit nævur til segl, tí um vit brúktu papp, og báturin koppaði, so druknaði pappið og bleiv for tungt til segl. Men, men-nævurin-tað var ikki altíð so væl umtókt av teimum gomlu, og mest gekk tað út yvir neystini–man lyftið flagið eitt sindur uppfrá og tók sær eina nævurskrukku nú og tá. Teir fínu bátarnir høvdu leyst róður, men sum oftast høvdu vit bara eitt trævel. Lappararnir vóru bara eitt fjalarpetti, sum bleiv spískað sum eitt skip framman- og so mastur og segl, men lappararnir høvdu gjarna eitt tyngri jarnróður, tí annars blivu teir for rankir. Ikki tóku vit bátarnar til hús um kvøldið-nei, vit stoyptu okkum akker av blýggi, og so fortoyðau vit teir undir Brúnni. Tað var so vakurt at síggja teir liggja har og flóta, og einki minnist eg til, at teir ikki fingu frið. -Norðan fyri ánna–undir húsunum hjá Jóhannesi á Fløtti–lá ein nokkso stórur steinur við barkkullu í, men nú er laðað oman yvir hann. Heiman fyri tann steinin var gott at koma oman at ánni, og tað kallaðu tey Sjúrðastovuáin. Navnið kemur av Sjúrðastovu, ið stóð heiman fyri Rætthúsini. Heiman fyri helluna–heim av Lítlafløtti–norðan fyri ánna–tað nevndu tey Fløttánna, og á hasi helluni bardu tey eisini bark. Beint niðan av har er Gamli Fløttur, sum man hava verið tað elsta húsið har á leið. Fyrr rann Byrgisá oman í Stórá uttan fyri Bygdarhúsið–oman í Fløttánna–men tá ið so dansistovan bleiv bygd, so løgdu teir Byrgisáí rør, og nú rennur hon beint oman í ánna heiman fyri Bygdarhúsið. -Tann ytri fossurin á myndini er Myllufossurin. Heiman fyri Heimaru Brúgv fara nøvnini at fækkast. Henda fyrsta fossin heiman fyri brúnna kallaðu vit bara Fossin Heiman fyri Brúnna. So koma vit longri heim, og nú koma vit til tær somu umstøðurnar sum niðri í Tøðuni, tí her bleiv áin veidd í hasa slokuna oman til mylluna. Her síggjast eisini kongar, sum eru boraðir í helluna, og so settu teir brettir ímóti teimum fyri at veita vatnið. Myllan er óivað gomul, men Óli Andrias (f. 1880) og Jóhan í Nýggjustovu stílaðu fyri at gera hana aftur undir Krígnum. Onkur sigur, at navnið hevur okkurt við svín at gera, men tað kenni eg so einki til. Tað var gott at sleppa um ánna á Svínsto, og í hoyggingini lá gjarna planki tvørtur um har–og eisini heimari, hjá Jógvan Sofusi (f. 1913). Har heimi kemur Sornhúsáin í Stórá. Navnið kemur av einum sornhúsi, ið stóð á leið har, sum tað ytra hornið á garðinum hjá Kristiani í Gamla Pakkhúsi (f. 1940) kemur oman ímóti vegnum. Tey á Rætt áttu eisini ein hjall har. Abbi plagdi at siga tað, at eina ferð bað Gamli Kristian á Rætt (f. 1807) hann koma at vinda sær undir einum knívi, ið hann skuldi brýna. Hetta var gjørt, fyri at kettan ikki skuldi sleppa út úr hjallinum-hon skuldi sita inni og verja fiskin fyri rottum. Smálambahylurin Nú flyta vit okkum heim til Smálambahylin. Navnið er sjáldsamt, men ikki veit eg, hvørjum tað kann vera komið av. Vit plagdu at kava út av steininum, og tað ráddi um at nerta við botnin. Tann, ið ikki hevði sand í lógvanum, tá ið hann kom uppaftur, hevði ikki verið á botni. Onkur kundi snýta og hava sand við sær, tá ið hann kavaði. Kallsoy, lærarin, (f. 1892) plagdi at koma heim at læra okkum at svimja. Tá ið ungmannfelagið” Norðstjørnan” var stovnað í 1941, kom líkasum meira futtur í bygdina. Axel í Fornanum (f. 1920) og Jákup Berhard Niðri í Geil (f. 1914) vóru forsprákarar. Tá kom tað upp at fara at gera ein svimjihyl heimi í Smálambahylinum. Dia í Jákupsstovu (f. 1889) átti stykkið sunnan fyri ánna, og tey í Uppi í Geil norðanfyri. Vit ungu laðaðu so ein vegg norðanfyri og eisini eitt sindur sunnanfyri. Eisini var ætlanin at stoypa eina byrging, men tað kom einki burtur úr tí. -Tá ið tú so kemur heim um Smálambahylin–heim ímóti teimum stóru steinunum-kallaðu vit eitt fyri Lopið í Gamlagerði, men tað er burtur nú. Eg haldi, at tað var á syftunsøku (2. juli), at tey fóru heim á Damm á Varmakeldu. Navnið sigst vera komið av tí, at tey, ið høvdu skrubb og vaskaðu sær í kelduni, skuldu gerast frísk. Hetta minnir um Garðará; tá ið hon kemur niðan móti Lutastað, greinar hon seg í tvey, og tann eystara greinin verður kallað Lítla Garðará. Fert tú so longri heim, so er ein fossur har, ið eitur Ryssufossurin. Smolthylurin er bygdur uppi á Ryssufossinum,, so har eru umstøðurnar eisini broyttar. Abbi plagdi at siga, at tað vóru vill ross, sum teir høvdu runnið eftir. Teir vóru nógvir unglingar, og ein ryssa var serliga ring at fáa, men teir bastu henni í fossinum–Ryssufossinum. Tað var annars vanligt at jagstra funningsross. Knút í Nýggjustovu (Knud Jacobsen, f. 1824) átti ein fjallstav, ið er til enn. Árstalið 1852 er skrivað í hann. Sagt varð, at Knút breyt stavin í Ryssufossinum, tá ið teir bukaðu eina ryssu. Heimeftir handan vegin er ikki so nógv at siga, fyrr enn vit koma heim til Stórafoss. Navnið sigur seg sjálvt, tí tað er ein tann størsti fossurin í ánni. Hann var eisini eitt gott eyrriðupláss um heystarnar. So steðga vit við Funningsdjúptina. Tað er eisini eitt sjáldsamt navn, sum man hava havt okkurt við Funning at gera–meira veit eg ikki at siga um tað. Tað var vanligt at byrgja Funningsdjúptina og spæla og svimja í henni. Hon var altíð full av smásílum. Haðani fara vit heim til tann Ytra Hólman. Har er so nógv broytt. Tann áin, sunnan fyri Hólman, er so ógvuliga nógv vaksin í mínari tíð. Tá ið eg var smádrongur, var hatta bara ein lítil grøv, men áin hevur matað so nógv, at nú er ringt at sleppa tvørturum–yvir á Hólman–tá ið tað er áarføri. Hylurin–fram við tí norðara moldbakkanum–verður róptur Stovugilshylurin. Ein góður sílahylur–Eitt sindur longri heimi er so tann Heimari Hólmin. Eisini har er nógv broytt gjøgnum tíðina, men ikki so nógv sum har úti. Hesin hylurin eitur Langhylur. Hetta er–sum navnið sigur–ein langur hylur. Her var altíð fult av sílum, og lá tað væl fyri, so kundi tú fáa fleiri síl í Langhyli. Tá ið vit koma heim um Marknagarðinfækkast nøvnini í ánni. Heimi við Gróthúsið hjá Olsen (Jóan Jacob Olsen, f. 1859) eru nakrir fossar, og teir kallaðu vit Fossarnar Heimi í Fúss. Pápi (Kristian Jacob, f. 1886) spurdi eina ferð Gamla Sjúrða í Hoygarðinum (f. 1853), hví ið tað mundi eita Heimi í Fúss. -Víðari heimeftir er ikki tað nógva, fyrr enn tú kemur heim til Fríðagilsánna, ið rennur í Stórá eitt sindur uttan fyri Dalagarð. -Eitt sindur heimari–heiman fyri ta oyruna–er so Fríðagilshylurin. Hann rennur fram við moldbakkanum, og fitt av sandi er í honum–hann er góður sílahylur. Longri heimi–heimi við Seyðabólið í Dalinum–rennur so Seyðabólsáin í Stórá, og uppaftur longri heimi er so Antaráin. Navnið man koma av antarpørum. Heiman fyri Antaránna eru neyvan nøkur nøvn í ánni, men leggjast kann aftrat, at Stórá springur út heimi undir Gjáarskarði. ----Gott hevði tað verið við viðmerkingum, sum eg hevði kunnað tikið við í staðanavnasavn mítt!!