Vinstrumegin sæst beinagrindsvevnaðurin hjá einum frískum menniskja. Høgrumegin sæst beinagrindsvevnaðurin hjá einum menniskja við beinbroyskni Beinbroyskni (Osteoporosa) Hvat er beinbroyskni? Osteoporosa ella beinbroyskni er ein beinsjúka, sum kemur av tí, at beinvevnaðurin er nógv viknaður. Ikki sæst við berum eygum, at osteoporosa herjar, so leingi sjúkan ikki hevur elvt til beinbrot, men beinvevnaðurin viknar støðugt, og beinið verður broysknari og broysknari. Tískil kann bein brádliga støkka ella brotna í gerandis yrkinum, ella um dottið verður inni sum úti. Oftast eru tað handlið, ryggjageislar og lærlegshálsur, sum verða meinast rakt, um fólk, ið hava beinbroyskni, detta og bróta seg sundur. Beinbroyskni er ein ógvuliga vanlig sjúka. Tað tykist, at umleið 30% av konufólki og 10% av mannfólki einaferð í lívinum verða fyri beinbroyskni. Orsøkin til beinbroyskni: Í beinagrindini er beinvevnaðurin mestur á o. u. 25-ára aldri. Beinvevnaðurin minkar, og beinagrindin viknar, sum árini ganga. Eftir 50-ára aldurin svinnur beinvevnaðurin í miðal 0,5-1% um árið. Hetta er galdandi bæði fyri kvinnur og menn. Umleið skiftisárini verða konufólkahormonini (østrogen) ikki longur gjørd í egggørnunum. Hesin østrogenmangul økir um beinbroytingina og minkingina av beinvevnaðurin 10 tey fyrstu árini eftir skiftisárini. Ongin veit við vissu, hví beinvevnaðurin svinnur meir hjá summum enn hjá øðrum, at svinnið er so stórt, at talan er um beinbroyskni, men hetta hevur týdning: Arvur. Um foreldur ella systkin tíni hava beinbroyskni, so er vandi fyri, at tú eisini fært sjúkuna Beinvevnaðarmissur hjá kvinnum eftir skiftisaldur, sum kemur av tí, at konufólkahormon, østrogen, ikki verða gjørd ella, at hormonnøgdin minkar so líðandi Ov lítil uppbygging av beinvevnaðinum frá barnaárum. Hetta kann partvíst vera arvaligt Beinvevnaðarsvinn, sum økist við árunum, og at minni kálk verður fingið og eisini tað, at eldri fólk vanliga eru minni kropsliga virkin Heilivágsviðgerð við nýrakolsbørkshormonum Royking. Tubbak ger, at kvinnnur koma fyrr í skiftisárini, enn tær áttu at komið, og tubbak skundar undir at niðurbróta østrogen. Harumframt eru eldri fólk í størri vanda at fáa beinbroyskni, tí at so skjótt er at detta. Sjúkueyðkenni Eru ofta ongi í byrjanini, tí beinbroyskni í sjálvum sær er ikki pínufult. Tað er fyrst, tá ið tú brýtur beinið, at tú fært ilt. Ryggjarpína Ilt í ryggi kann vera tekin um beinbroyskni. Pínan kemur, um ein ryggjargeisli brotnar ella verður løstaður. Eins og øll onnur beinbrot er hetta brotið ella hesin løstur atvoldin í pínuni. Ofta er pínan burtur, tá ið 2-3 mánaðir eru farnir, tí at tá er brotið grøtt. Bogin ryggur og lægri á vøkstri Um ryggurin er meira bogin, enn hann var, so kann tað vera beinbroyskni, og í hesum førum er tað tí, at ryggjargeislar eru” kroystir saman” og vorðnir kílaskapaðir. Nøkur fólk vita sjálv, at tey eru vorðin kúlutari og fara síðan til lækna. Um tú ert lægri á vøkstri, enn tú vart, kann atvoldin vera beinbroyskni. Hetta sæst, um fleiri kílaskapaðir ryggjargeislar eru, ella um fleiri ryggjargeislar eru kroystir saman. Búkurin verður størri Um brek í ryggjargeislunum gera, at ryggurin bognar, so verða gøgnini í maga og bringu kroyst saman niðast í maganum, og búkurin verður størri. Hetta sæst best, um tú snarar tær á framman fyri spegilinum. Handliðar-, undirarms-, mjadnar-ella onnur beinbrot í smærri óhappum Brýtur tú handliðin, undirarmin ella mjødnina, kann talan vera um beinbroyskni. Um hetta hendi í lítlum óhappi, t. d. eitt lítið fall, meðan tú gongur ella stendur, so er helst talan um beinbroyskni. Hvat kann gerast? Um tú vilt fyribyrgja beinbroyskni, eigur tú at vera umhugsin, og tað merkir: At fáa nóg mikið av kálki og D-vitamin At røra seg At leggja av at roykja At eta fjølbroyttan kost; ikki fitna Er beinbroyskni staðfest, so er ikki nóg mikið at vera umhugsin og varin. Flestu sjúklingar verða viðgjørdir við heilivági, ið antin styrkir uppbyggingini av beinvevnaðinum ella forðar fyri, at bein framhaldandi vikna. Kálk- og D-vitamin ískoyti eru partur av dagligu viðgerðini. Heilivágur fyri beinbroyskni kann býtast í 5 bólkar: Bisfosfonat Strontium Antievni fyri beinbroyskni Østrogenreseptormodulerendi evni (SERM)–bara fyri konufólk Hesi ymisku evnini eru øll næstan eins gagnlig, tí mugu upplýsingar nágreina gagn og hjáárin. Hetta verður avgerandi fyri, hvat evni hóskar best til hvønn einstakan. Her viðgera vit bara Bisfosfonat gjølla, tí at hetta er tann mest nýtti heilivágurin fyri beinbroyskni. Meira fæst at vita á apotekinum ella at vitja t. d. heimasíðurnar her niðast. Bisfosfonat Beinvevnaðurin upptekur bisfosfonat, og tað tarnar tær beintýnandi kyknurnar (osteoklastarnar), og beinkyknurnar verða styrktar. Evnið mennir beinvevnaðin í minni mun, men ger, at vandin fyri beinbroti er munandi minni. Beinmineralnøgdin økist í bæði rygginum (við 5-9%) og í mjadnunum við (2-6%) yvir 3 ár. Kanningar hava ávíst, at bisfosfonat kunnu helvtarbýta vandan fyri beinbroti í rygginum, og vandin fyri øðrum beinbroti er eisini munandi minni. Viðgerðin gagnar eisini teimum, ið eru í viðgerð við nýrakolsbørkshormonum (t. d. Prednisolon). Illa upptekur tarmurin bisfosfonat, og tí skal tað takast fastandi ½-1 tíma fyri morgunmatin. Annar heilivágur skal ikki takast samstundis. Tú skalt standa ella sita beint upp og niður, tá ið tú skolar tablettirnar niður við einum glasi av kranavatni, so at tær ikki verða hangandi og ørkymla vælindið. Fleiri sløg av bisfosfonatum eru. Sum oftast er nóg mikið at taka eina tablett einaferð um vikuna ella einaferð um mánaðin. Eisini kann viðgerðin verða innspræning í blóðæðr–antin triðja hvønn mánað ella einaferð um árið. Til viðgerðina hoyrir eisini eitt kálk og D-vitamin ískoyti hvønn dag. Teir flestu sjúklingar, ið samráð við lækna, velja viðgerðina við einari alendronat-tablett einaferð um vikuna. Tey evni, ið finnast, eru: Alendronat, Etidronat, Ibandronsýra, Risedronat og Zoledronsýra. Hesi eru at finna undir ymiskum vøruheitum.