Map-test er fyri børn úr 2,8 ár, testurin vísir hvat barnið kann, og um barnið hevur tørv á serligum stuðli ella viðgerð. SI kanningin vísir um sansatrupulleikar eru, og hvat barnið hevur tørv á at venja, kanningin er fyri børn úr 5,8 ár. Kanningin inniheldur eisini góð ráð og vegleiðing til foreldur/avvarðandi og stovn/skúla. SI screeningingin inniheldur eina screening og samrøðu við avvarðandi. Eitt barn sum slevar ella hevur talutrupulleikar, kann hava stóra gleði av munn og andlitsviðgerð sum inniber munn og andlitsstimulatión og munn/tungu motoriskar venjingar. Hevur tú spurningar um ergoterapiuna kanst tú ringja og tosað við ein ergoterapeut á tel: 515 777. SI SI kanning Ergoterapeutarnir hjá Ergo, gera SI screeningar av børnum og ungum upp til 18 ár. Í kanningini er ein SI screening og munnlig vegleiðing um hvussu foreldur og onnur um barnið, kunnu venja og hjálpa barninum. Um kanningin staðfestur SI trupulleikar viðmæla vit, at barnið kemur til ergoterapiuna at venja einaferð um mánaðin, har vit regulera venjingarskránna, so við og við sum barnið verður betur fyri. Tað er umráðandi, at venjingin verður gjørd um so líðandi. Nøkur børn hava tað truplari enn onnur. Tey eru klombrut, ótrygg og tora ikki at vera við í felagsspæli. Tey kunnu blíva rasandi ella djúpt ólukkulig yvir nakað, sum onnur halda eru bagatellir. Nøkur hava innlæringartrupulleikar, talutrupulleikar ella hava trupult við at sita still og konsentrera seg. Summi av hesum børnum blíva stemplað fyri at vera ósosial, hyperaktiv, "DAMP-børn", kontaktveik ella bara óuppdrigin. Men í veruleikanum er tað ein einføld frágreiðing upp á teirra trupulleikar: vánalig sansaintegratión. teimum dámar ofta best at vera áskoðarar, meðan onnur børn spæla (eru ikki uppií) reagera ógvusliga upp á rørslu og t. d klæðir sum stramma søkja eftir ógvusligum sansaávirkanum, ella royna at sleppa undan slíkum ávirkanum eru vill og órólig ella mótsatt sera afturhaldandi og rólig halda seg burtur frá spæliplássinum, ella kunnu ikki fáa nokk av teim villu rørslunum niðursetta tonus, orka t. d illa at sita uppreist (t. v. s. hanga á stólinum) Talan er ikki um sansatrupulleikar uttan so at gerandisdagurin hjá barninum er merktur av hesum. Við øðrum orðum kanst tú t. d vera bangin fyri 5 m vippuni í svimjihylinum, uttan at hava trupulleikar í gerandisdegnum. Tað er trupult at vera foreldur til eitt SI-barn, og tað er við vissu truplari hjá barninum sjálvum. Men tann góða nýggjheitin er, at tað er nógv hjálp at heinta. Um tú ivast í, um títt barn hevur sansatrupulleikar, ber til at fáa barnið kannað við eini SI-kanning. Sanseintegratión: Er tann tilgongdin, sum er í heilanum, tá okkara sansaupplivingar skulu greiðast. Vit taka alla tíðina ímóti upplivingum frá okkara sansum, og hesar upplivingar skulu skiljast og greinast í heilanum. Nakrar av teimum eru minni umráðandi og skulu skiljast frá, t. d larmur frá gøtuni ella dustsúgvaranum, ímeðan onnur skulu fáa okkum at reagera, t. d tá telefonin ringir, ein bilur floytar, ella eitt barn sum grætur í barnavogninum. Sansatrupulleikar kunnu kallast ein "ferðsluproppur í heilanum". Sansirnar hjá okkum: Vit eru sera bundin av okkara sansum, tí tað eru gjøgnum teir, vit fyrihalda okkum til ta verð, vit liva í. Tá okkurt gongur galið í sansaskipanini, kann tað fáa víðfevnandi fylgjur fyri lívið hjá einum. Nøkur børn hava bert trupulleikar við einum einstøkum sansi, onnur hava við fleiri. Teknini eru ógvuliga ymisk frá barni til barni. Taktil sansurin (følisansurin) Børnum, sum eru hypersensivtiv (ovurviðkvom) á tí taktila økinum, dámar ikki klæðir, sum stramma, hava merkir ella seymir. Ofta hava tey nøkur ávís klæðir, sum tey ynskja at ganga í alla tíðina-t. d joggingbuksur og bleytar troyggjur. Tey kunna hata og vera bangin fyri at blíva vaskað um andlitið við vátum klúti, at busta tenn, greiða hárið, verða í bað ella at klippa negl. Tey klaga og gráta ógvusligani um eina lítla skrammu. Summum dámar ikki at røra við deiggj, leir, fingramáling o. tíl. Etitrupulleikar kunna eisini stava frá hypersensituriteti. Nøkrum børnum dámar ikki at fáa mat við einum ávísum konsinstensi í munnin. Tá tey eru smá hava tey ofta ringt við at fara frá flótandi til fasta føði, og tey fáa ofta matin skeivt í hálsin. Tey kunnu eisini hava trupulleikar á tí sosiala økinum, tí tey eru ikki før fyri at meta um, um tey blíva t. d skumpað ella um onkur bara rørdi við tey. Tey kunnu blíva rasandi um eina óvæntaða rørslu, og teimum dámar ikki at onnur koma ov tætt uppá. Samstundis eru tey ofta ógvuslig við onnur, tí tey hava trupult við at meta um, hvussu nógva vøddastyrki tey skulu brúka. Nøkur børn reagera sterkt upp á ljóð. Minni børn blíva kanska bangin av larmi. Teimum dámar ikki at vera í rúmi við nógvum øðrum, sum tosa hart, t. d á matstovu ella til ein føðingardag, og tey halda oftani hendurnar fyri oyruni. Summi ræðast ballónir, tí vandi er fyri, at ballónin brestur, og tað larmar. Tá ein soleiðis uppfatar ljóð harðari, enn tey eru, og hevur trupult við at sortera ljóð frá, er tað sera trupult at konsentrera seg um skúlaarbeiði í einari stovu, har næmingarnir sussa, skava við taskuni ella larmur kemur úr skúlagarðinum. Onnur kunnu gott halda, at tað er stuttligt at verða millum nógv børn og larm, men fáa ein óhóskandi atburð og blíva vill av rokinum. Merkiligt nokk kunnu hesi børn viðhvørt vera sjálv ógvuliga larmandi. Tey halda, at onnur rópa og rópa so sjálvi fyri at yvirdoyva larmin frá hinum. Luktisansurin: Nøkur SI-børn eru ógvuliga følsom fyri lukti, og teimum dámar ikki sterkt luktandi mat. Ella tey kunnu føla lukt, sum vit slettis ikki leggja merki til. Eitt luktfølsomt barn hevur tað trupult sum lítið barn í einari vøggustovu, har tað ikki altíð luktar so væl, orsakað blæum o. ø. Smakkisansurin: Kræsin børn eru ofta illa sædd. Tað er keðiligt tá barnið kvøld eftir kvøld noktar at eta matin, og foreldrini royna alt frá at tvinga matin í tey, til at gera fleiri sløg av mati í senn. Summi børn kunnu hava so sartan smakkisans, at tey hava trupult við at svølgja matin, sjálvt um tey eru sera svong. Hinvegin kunnu onnur ikki fáa nokk av sterkum mati. Sjónsansurin: SI trupulleikar kunnu sjálvandi eisini liggja á sjónsøkinum, soleiðis at sansaárini frá umverðini kennast alt ov ógvuslig. Sum dømi kann nevnast, at vit kunnu sita í einum bili, sum koyrir. Av tí at vegirnir eru ójavnur, fáa vit nógv sansaárinini, men vit klára samstundis at hyggja út gjøgnum vindeygað og halda myndini stilla, og hyggja eftir t. d einum húsi, hesti ella lesa eina bók, ímeðan vit koyra. Fyri eitt barn, sum hevur trupulleikar við sjónssansinum, kann hetta vera sera trupult, tí tey klára ikki sjálv at vera í rørslu og halda eini mynd stillari. Umframt omanfyri nevndu 5 sansir hava vit 2 sansir, sum hava stóran týdning fyri okkum. Tað er her, vit finna lykilin til nógvar av teimum trupulleikum, SI-børnini hava. Tað er proprioceptive sansurin (vødda/lið sansurin, verður eisini kallaður kinestetisk sans) og tann vestibulære sansurin (balansu ella labyrintsansurin). Proprioceptivi sansurin hevur við kropskensluna at gera. Informatiónir frá hesum sansi fortelja okkum, hvar hvør stakur likamslutur er, og hvussu teir eru í rørslu. Nøkur SI-børn rena altíð í okkurt og detta ofta um síni egnu bein. Hetta kemst av, at sansurin ikki arbeiðir rætt. Tá hesin sansurin ikki arbeiðir optimalt, kann tað eisini verða trupult at stýra einum gaffli og knívi ella skrivireiðskapi. Børnini fáa spenningar og eymar vøddar, tí tey ikki kunna stýra hvussu hart tað er neyðugt, at spenna vøddarnar fyri at halda t. d einum blýanti. Ímynda tær, hvussu ringt tað má vera at renna eftir einum bólti, sparka til hann, raka við einari passandi ferð og senda hann ein ávísan veg? Umráðandi er eisini at hava í huga, at vantandi kropskensla ofta er knýtt at við manglandi sjálvsvirði. Tá ein hevur ringt við at føla, at "her eri eg og her er mítt kropsmark", hevur ein eisini ringt við at vera sjálvstøðugur og trúgva upp á síni egnu evnir. Ring kensla av rúm og rætningi gevur eisini trupulleikar, tá barnið skal kenna mun á høgru og vinstru, og tá tað skal læra at skyna á t. d. 38 frá 83. Vestibulæri sansurin: Tann vestibulæri sansurin er eisini týdningarmeiri, enn vit halda. Hann skrásetir m. a rørslur og ávirkanina av tyngdarkraftini. Tá vit t. d fáa sjóverk, er tað, tí tann vestibulera skipanin órógvast og yvirstimbrast. Tá heilin ikki fær tær røttu sansaupplýsingarnar, frá tí vestibuleru skipanini, verður tað trupult at halda balansuna, at samskipa rørslur og at orientera seg í einum rúmi. Sum ergoterapeuturin Ayres sigur: Hvussu kann man krevja av einum barni, at tað skal sita róligt í skúlanum og skriva sítt egna navn, tá tað skal brúka nógva orku upp á bert at ansa sær ikki at detta av stólinum? Rørslur sum at reiggja, vippa og í karasellum, fáa tey flestu børnini at jubla, men hesar rørslur fáa nógv SI-børn at verða bangin. At súkkla ella standa á rulluskoytum kann vera heilt ómøguligt fyri hesi børn. Enn einaferð skal sigast, at nøkur SI-børn reagera mótsatt og søkja ekstrem sansastimuli sum villar reiggju og snurrutúrar. Lágan Tónus: Nógv børn við SI trupulleikum hava lágan tónus. Hettar merkir, at vøddarnir mangla tann grundleggjandi spenningin. Tí virka børnini tung og sløpp sum ein sekkur av eplum. Tey hanga á stólinum og hava ringt við at sita uppreist og hava ringt við at fylgja við, tá onnur børn súkkla ella renna. Børn við lágum tónus kunnu virka dovin. Fyri tey er tað at sita á einum stóli, skriva við einum blýanti, ella at ganga ein lítlan túr nakað, sum krevur eina rúgvu av orku. Tey arbeiða dupult so hart sum onnur fyri at útinna eina lítla rørslu. Tað er sera umráðandi, at børn við lágum tónisi fleiri ferðir um dagin fáa "vakt" kroppin við at sansurin verður stimbraður. Ein reiggjutúrur, massaga ella ein snurritúrur á einum kontórstóli kann verða við til at aktivera slappar vøddar. Viðgerð: Tíbetur eru tað vónir! Sjálvt um SI-børn hava meira at stríðast fyri, kunnu tey koma til at virka væl í skúlanum og í øðrum samanhangum við teirra vinum. Man kemur langt við sansamotoriksum venjingum og einari vitan og innlivilsi hjá foreldrum og øðrum, sum eru um barnið. Sansamotorisk venjing minnir um spæl, venjingin verður tilrættarløgd eftir hvat ein SI kanning vísir. Børnini hoppa trampolin, koyra á rullubretti, ganga á balansubreyt, kasta og lofta bólti, eru í heingikoyggju, ganga og klintra á breyt við forðingum generiskapoteket. com, spæla hoyri ella følispøl, klatra, hála, skumpa o. a Tað er stuttligt men eisini av og á hart, tí børnini skulu arbeiða við umráðir tey eru veik í. Ein partur av viðgerðini er eisini sansastimbran, t. d at blíva rullaður inn í eitt teppi, massaga, busting og liðstimbran. Vit bjóða SI kanning, SI screening og SI venjing í ergoterapiuni í J. C Svabosgøtu 6. Tel: 515 777 "Niðanfyri kanst tú lesa faldaran Ergoterapi og Børn". Ergoterapi til børn við serligum tørvi Ergoterapi verður veitt børnum í øllum aldri, sum ikke menna seg sum væntað. Tað kunnu vera børn við rørslubrekum, atferðatrupulleikum, likamliga og sálarliga trupulleikum. Ergoterapeuturin tekur familjuna við í viðgerðina, og dentur verður lagdur á, at viðgerðin hóskar gerandisdegnum hjá tí einstaka barninum. Viðgerðin verður tí veitt í heimi, skúla ella dagstovni, alt eftir tørvi. Ergoterapeuturin skilur ímillum viðgerð, givnari av terapeuti og venjing, sum kann gevast av øðrum undir supervisión. Ergoterapeururin kann veita ráðgeving sum lættir um gerandis-dagin hjá barninum og teimum, sum eru um barnið. Ergoterapeuturin skapar samarbeiði Ein tann mest umráðandi uppgávan hjá ergoterapeutinum er so tíðliga sum møguligt at hjálpa tí sjúka barninum og familjuni. Ergoterapeuturin hevur í síni grundútbúgving fingið sjúkralæru og breiða vitan, sum er neyðug fyri at greina og meta um tørvin á viðgerð. Hon skipar fyri, at samarbeitt verður um barnið á besta hátt. Sterkar og veikar síður Í viðgerðini brúkar terapeuturin tær sterku síðurnar hjá barninum, og hon lærir barnið at kompensera fyri tær veiku síðurnar. Viðgerðin skal geva barninum eina positiva kensluliga og intellektuella menning. Barnið lærir gjøgnum viðgerðina og venjingina at samskipa og skilja ímillum tey mongu sansaárin, sum tað fær. Gjøgnum terapeutiskt og pædagogiskt tilrættarlagt spæl tryggjar terapeuturin, at barnið upplivir gleðina við at kunna meistra og brúka sínar skapandi møguleikar. Leikur Børn, sum á ein ella annan hátt eru sjúk, hava ofta trupult við at spæla við vanliga leiku. Ergoterapeuturin kann útvega og veita ráð um leiku, og hjálpa barninum, so tað kann spæla við onnur børn á ein viriligan hátt. Munn og anlitsviðgerð Børn, sum hava trupult við at tosa, at eta og børn sum sleva, hava ofta tørv á einari serligari viðgerð, sum vit kalla munn- og andlitsviðgerð. Pinkubørn Tá talan er um punkubørn, vegleiðir ergoterapeuturin familjuni og ørðum, hvussu tey á besta hátt stulða barninum. Hjá ov tíðliga føddum børnum og børnum, sum á ein ella annan hátt ikki hava fingið tað, teimum tørvar undir barnsburðartíðini, veitir terapeuturin sansistimbran. Um barnið ikki sýgur sum vanligt fær tað munn- og anlitsviðgerð. Innrættan Ergoterapeuturin gevur ráð um innrætting í heimi, skúla og stovni. Ergoterapeuturin hyggur at tørvinum hjá barninum og syrgir fyri, at innrættingin er við til at stimbra barnið. Umhvørvið verður tilrættislagt so, tað lættir um arbeiðsstøður. Føroyskir ergoterapeutar Um tú ynskir ergoterapi til barn títt, kanst tú seta teg í samband við egna lækna og biða um eina tilvísing, ella ringja til ein av terapeutinum. Um lækni ávísir fæst 50% stuðul frá Heilsutrygd. Til ber at søkja um fíggjarligan stuðul av restini frá Almannastovuna. Barnaergoterapeutar arbeiða sum konsulentar um alt landið. Ergoterapi til børn: Ergoterapi verður veitt børnum við SI trupulleikum, motoriskum trupulleikum, Down Syndrom, Cerebral Paresu, vánaligum motorikki í munn og andliti, børn sum ikki mennast aldurssvarandi o. s. v. Ergoterapeutar hava sáttmála við Heilsutrygd, tí fæst 50% stuðul frá Heilsutrygd, um lækni hevur ávíst barnið. Hina helvtina kann stuðul søkjast um frá Almannastovuni, ella gjalda sjálvi. Vilt tú hava hjálp til ávísing, ella hoyra nærri so ring til okkara á 515 777 ella 594 777.