Lat okkum hjálpa tær at seta saman fíggjarliga trygdarnetið, so hongur tað ikki á tær EFTIRLØNARLÓGIN 01.01. 2014 Galdandi Eftirlønarlóg, við gildi frá 01.01. 2014, gevur tær møguleika at býta tína elliseftirløn í tríggjar partar, tá útgjaldið byrjar. Eftirlønargjaldið verður skattað við inngjald, sostatt er útgjaldið skattafrítt 1) Í minsta lagi 45% skal verða útgoldið sum lívlong veiting, lívrenta, ið sbrt løgtingslóg er ein eftirlønarskipan, sum verður útgoldin leypandi, so leingi tann, sum eigur og hevur stovnað tryggingina, er á lívi, men fellur burtur, tá viðkomandi doyr. 2) Í mesta lagi 55% kann verða útgoldið sum lutaeftirløn, ið sbrt. hesari løgtingslóg er ein eftirlønarskipan, ið verður útgoldin yvir eitt avtalað tíðarskeið, tó í minsta lagi 10 ár. 3) Í mesta lagi 15% kann útgjaldast sum kapitalútgjald, ið sbrt. hesari løgtngslóg er ein upphædd, sum verður útgoldin í einum. NB: Er samlaða eftirlønarsamansparingin hjá øllum føroyskum eftirlønarveitarum tilsamans minni enn 400.000, -krónur við eftirlønaraldur sbr. § 9, stk. 2 kunnu ístaðin upp til kr. 60.000, -krónur rindast út sum kapitalútgjald, og restin verða útgoldið við upp til 2.500, -krónur um mánaðin. Útgjaldast kann í fyrsta lagi við fólkapensjónsaldur sambært lóg um almannapensjónir, og í seinasta lagi tann dagin, tú fært fólkapensjón. Í løtuni er almenni pensjónsaldurin 67 ár. Virðið í inngjaldingartíðini er at meta sum kapitalsamansparing við arvarætti, um tú ikki hevur valt at stovna samansparingina sum eina lívrentu við innliman. Goldið verður út til“ næsta avvarðandi "uttan so, at onnur skriftlig avtala er gjørd við LÍV. INNGJØLD FRAM TIL OG VIÐ 31.12. 2013 Felags fyri samanspart virðið og rentu av hesum virði er, at útgoldið verður í tráð við tær avtalur, sum gjørdar eru fram til henda dag og fylgja útgjøldini ásetingunum í Rentutryggingarlógini. INNGJØLD frá 01.01. 2012 og við 31.12. 2013 01.01. 2012-31.12. 2013 Loyvt inngjald árliga Við eftirlønaraldur Kapitaleftirløn upp til kr. 25.000, -Skattafrítt Lutatrygging 10 ár upp til kr. 100.000, -Skattafrítt Lívrenta * Skattafrítt * Inngjald omanfyri kr. 150.000 fór inn á eina lívrentu Um tú ynskir tað, ber eisini til at flyta samansparda virðið inn undir ásetingarnar í Eftirlønarlógini. INNGJØLD fram til 0g við 31.12. 2011 Til og við 31.12. 2011 Loyvt inngjald árliga Við eftirlønaraldur Kapitaleftirløn upp til kr. 50.000,-35% avgjald Lutatrygging 10 ár upp til kr. 100.000, -A-inntøka Lívrenta * A-inntøka * Inngjald omanfyri kr. 150.000 fór inn á eina lívrentu. Tryggingareftirlitið er stovnur undir Vinnumálaráðnum, sum hevur eftirlit við tryggingarfeløgum og eftirlønargrunnum, ið hava fingið loyvi til at reka tryggingarvirksemi sambært løgtingslóg um tryggingarvirksemi. Harumframt hevur eftirlitið annað eftirlitsvirksemi, undir hesum uttanhýsiseftirlitið við Føroya Realkreditstovni (Realurin). Tryggingareftirlitið er ikki kærumyndugleiki hjá tryggingartakarum, ið kunnu kæra sambært ásetingum í tryggingartreytunum. Tó kann eftirlitið sjálvt taka mál um góðan skikk til viðgerðar. Tryggingareftirlitið er skipað við einari umsiting, ið hevur dagliga virki um hendi, og einum Tryggingarráði. Tryggingareftirlitið leggur fyri ráðið øll mál av almennum áhuga, mál har serstakur ivi er til staðar og mál, ið hava víðfevndar fylgjur fyri viðkomandi tryggingarfelag ella eftirlønargrunn, ella sum Tryggingareftirlitið annars metir hóskandi at leggja fyri ráðið. Tryggingareftirlitið fremur Tryggingarráðsins avgerðir og kunnar ráðið um, hvussu dagliga virki verður røkt, undir hesum viðgerð av teimum áheitanum, sum eru sendar Tryggingareftirlitinum. LÍV-samtakið er undir eftirliti av Tryggingareftirlitinum. Við deyða rinda arvingar arvaavgjald av upphædd, ið verður útgoldin. Avgjaldið verður ásett eftir, hvussu nær arvingur er skyldur við ognaran. Arvaavgjaldsskipanin er samansett av fýra bólkum. Bólkur Persónar Hjúnafelagi, børn/ættleidd børn og børn hjá hesum B Foreldur og systkin/hálvsystkin og børn hjá hesum C Ommur, abbar og eftirkomarar hjá hesum D Yvirlitið niðanfyri vísir, hvussu nógv verður rindað í arvaavgjaldi. Upphædd B C D 1–1.000 1,00% 4,00% 7,00% 1.001–2.000 2.001–3.000 4,50% 10,50% 3.001–5.000 4,75% 7,75% 5.001–10.000 2,00% 5,00% 8,00% 11,00% 10.001–20.000 5,25% 20.001–50.000 8,50% 50.001–100.000 2,75% 5,75% 8,75% 100.000 + 3,00% 6,00% 9,00% DØMI: Arvur á kr. 40.000, ið verður útgoldin til sambúgva, rindar 11,5% í avgjaldi. Arvur, ið verður útgoldin til feløg o. tíl. rindar fast 10% í arvaavgjaldi. Nevndu upplýsingar eru vegleiðandi úr“ Lov om arveafgift”, ið er galdandi fyri Føroyar. Neyvari ásetingar fáast við at seta seg í samband við Skiftirættin, ið umsitur arvaavgjøld. Flestu okkara eru sera umhugsin tá hús, bilur, innbúgv og aðrar ognir skulu tryggjast. Vit gloyma til tíðir, at tað eru vit sum persónar, sum borga fyri teimum umstøðum vit liva í. Missur av ognum er harmiligt, men rakar neyvan líka hart sum missur av arbeiðsorku ella um makin fellur frá. Tí eiga vit í góðum árum at tryggja okkum sjálv og okkara nærmastu á skynsaman hátt. Havast skal eisini í huga, at longri inngjaldingarskeiðið er fram til eftirlønaraldurin, lægri er upphæddin, sum skal setast av á hvørjum ári. Tað er einki at bíða við, kom inn á gólvið til eitt óbindandi prát RØTTU TRYGGINGARNAR Eru tínar tryggingar rætt settar saman, tá hugsa verður um: • Hjúnastøðu • Sambúgva • Børn • Húsakeyp • Lønarlag v. m. Tá tað henda broytingar í tínum lívi, eigur tú at kannað eftir um tryggingarnar framvegis standa mát við tørvin hjá tær. Tú ert altíð vælkomin inn á gólvið til eitt prát, so vit í felag kunnu finna fram til hvør samanseting passar best til tín. EFTIRLØNARUPPSPARING Á EINUM STAÐ Vanliga ráða vit til, at tú samlar tína eftirlønaruppsparing á einum staði. Tað gevur betri innlit, og tá er eisini lættari at tillaga samansetingina soleiðis, at hendan stendur mát við tín tørv og ynskir. Tað er oftast peningur at spara, tá tú ikki skalt rinda umsitingargjald í fleiri støðum. Tað kunnu tó vera støður, sum gera, at tað ikki loysir seg at flyta tína samansparing. Set teg í samband við okkum, so vit í felag finna fram til bestu loynsnina til tín. Tú ert vælkomin at ringja til okkum á tlf. 31 11 11 og avtala eina tíð til samrøðu við ein kundaráðgeva. Vit hava skipað pensjónspartin soleiðis, at hesin er einfaldur at umsita. Okkara arbeiðsháttur og sparsemi í fyrisiting tryggjar tær ein lægri kostnað, eitt betri avkast og harvið eina hægri pensjón. Vit ynskja fult gjøgnumskygni og dylja ikki umsitingargjaldið. Fyri okkara marknaðarrentuavtalur er umsitingargjaldið 6% av árliga inngjaldinum + eitt árligt grundgjald á kr. 300. Verður arbeiðsorkan skerd við 2/3 ella meira, spara vit upp til tína eftirløn fyri teg. Eftir 3 mánaða óarbeiðsføri, heldur LÍV fram við tínum inngjaldi, so leingi óarbeiðsføri stendur við, um neyðugt heilt fram til eftirlønaraldur. Sostatt hevur tú vissu fyri, at inngjaldið til tína pensjón ikki brádliga steðgar, um óarbeiðsførið rakar í eitt longri tíðarskeið. Tað verður goldin 40% eftirlønarskattur av inngjaldinum, og útgjaldið er sostatt skattafrítt. Inngjøld fram til 1. januar 2014–og rentan av hesum virði–fylgja teimum avtalum um útgjald, sum gjørdar eru frammanundan. Útgoldið verður í tráð við ásetingarnar í Rentutryggingarlógini. Um tú doyrt áðrenn eftirlønaraldur, verður uppsparda virðið útgoldið til næsta avvarðandi, uttan so at onnur skrivlig avtala er gjørd við LÍV. Við gildi frá 1. januar 2014 fingu vit nýggja Eftirlønarlóg. Ásetingarnar fyri útgjald eru soljóðandi: Lívrenta Lutaeftirløn Kapitalútgjald Í minsta lagi 45% av samanspardu eftirlønini skulu verða útgoldin sum Lívrenta. Hetta verður goldið út mánaðarliga, frá tú fyllir 67 ár, og so leingi tú ert á lívi. Í mesta lagi 55% av samanspardu eftirlønini kunnu verða útgoldin sum Lutaeftirløn, ið verður goldin út í eins stórum lutum mánaðarliga í eitt tíðarskeið, sum er minst 10 ár. Í mesta lagi 15% av samanspardu eftirlønini kunnu verða útgoldin sum kapitalútgjald, ið verður goldið út í einum. Er samlaða eftirlønarsamansparingin minni enn kr. 400.000, -kunnu upp til kr. 60.000, -verða rindaðar út í einum, og restin verður goldin út við upp til kr. 2.500, -um mánaðin, til alt er útgoldið. Flestu lívstryggingar verða í dag teknaðar sum samlagstrygging. Tað vil siga, at hesar tryggingar verða teknaðar í einum stórum felags bólki. Hetta gevur betri javnvág, tá hugsað verður um skaðagongd og prísáseting. Hjá okkum fær kundin ágóðan, tá avlop er í bólkinum. Grundað á samansetingina hevur LÍV seinastu árini lækkað upprunaliga prísin við 40%. Fyri at lætta um fíggjarliga, um tú ella børn hjá tær verða rakt av ávísum hættisligum sjúkum, bjóða vit eina trygging, sum gevur rætt til útgjald eftir nærri ásettum reglum. Ein avtalað upphædd verður útgoldin, og tað er tú, sum gert av, hvussu upphæddin verður brúkt. Tryggingin fevnir um børn upp til 18 ára aldur. Les nærri um treytir fyri hvørjar sjúkur/sjúkuavgerðir eru fevndar av tryggingini, og hvørjar reglurnar eru fyri útgjaldi. Yvirlitið er dagført per 01.01. 2017. Óarbeiðsførið kann raka fíggjarliga grundarlagið sera meint. Tí bjóða vit tær at tekna eina óarbeiðsføristrygging, sum við einum mánaðarligum útgjaldi kann bøta um fíggjarliga smeitin, um illa vil til. Tú hevur rætt til hesa veiting, um arbeiðsorkan verður skerd við 2/3 ella meira. Útgjaldið byrjar 3 mánaðir eftir at óarbeiðsføri er staðfest. Til tín sum ynskir ein alternativan møguleika, tá viðgerðartilgongdin gerst ov long. Viðgerðartrygging gevur atgongd til skjóta viðgerð og kann soleiðis stytta munandi um tíðina, tú ert burtur frá arbeiðsmarknaðinum. Ert tú ikki komin í viðgerð innan 10 dagar, eftir at sjúkuavgerðin (diagnosan) er staðfest, er møguligt at søkja um viðgerð á privatsjúkrahúsi. Eisini kann søkjast um ískoyti til serlækna, fysioterapi, ergoterapi, zoneterapi, fótterapi, vøddamýkjan, kiropraktor, sálarfrøðing, akupunktur og kostráðgeva. LÍV teknar viðgerðartrygging í samstarvi við Mølholm Forsikring í Danmark. Nærri ásetingar og treytir finnur tú á heimasíðuni mølholm-forsikring. dk. Umsitingargjaldið er lækkað munandi seinastu árini og er nú komið niður á 6% av árliga inngjaldinum + kr. 300, -í grundgjaldi fyri teir kundar, sum hava eina marknaðarrentuavtalu. Verður kostnaðurin fyri hvønn tryggjaða hildin upp móti samlaða inngjaldinum í 2015, er hesin komin niður í kr. 808, -sum er tað lægsta nakrantíð. LÍV hevur nógvar upplýsingar um síni viðskiftafólk. Upplýsingar, sum kunnu verða viðkvæmar, um tær verða latnar óviðkomandi. LÍV hevur tørv á tínum upplýsingum fyri at kunnu røkja tínar tryggingar á bestan hátt, og fyri at tillaga tryggingarnar til júst tín tørv. Allar upplýsingar verða sjálvsagt viðgjørdar í trúnaði á LÍV. Upplýsingarnar, sum eru skrásettar hjá LÍV eru bústaður, p-tal, heilsustøðu osfr. Flestallar eru frá tryggingartakarunum sjálvum. Aðrar upplýsingar hevur tryggingartakarin givið LÍV loyvi til at innheinta. LÍV hevur skyldu til at lata almennum myndugleikum ávísar upplýsingar um síni viðskiftafólk í sambandi við sítt virksemi. Bert neyðugar upplýsingar verða latnar. Um tú ikki hevur givið LÍV loyvi til at lata øðrum upplýsingar um teg, verða upplýsingar bert latnar í samsvari við løgtingslóg um tryggingarvirksemi og løgtingslóg um viðgerð av persónsupplýsingum. Hetta verður bert gjørt í serligum førum, um tað er neyðugt fyri at røkja tíni áhugamál og tína trygging. Tú ert vælkomin at venda tær til okkum, um tú ivast í, hvørjar upplýsingar vit hava skrásettar um teg. Eisini um tú ivast í, hvørjar upplýsingar LÍV kann lata øðrum, um tú hevur givið loyvi til tess. Eitt ómaksgjald kann verða ásett, um tú vilt hava skrivligt svar uppá, hvørjar upplýsingar vit hava skrásettar um teg. Tilskilanin ásetur, hvør ið hevur rættin til útgjaldið við deyða. Í flestu tryggingaravtalum er ásett, at tryggingarupphæddin í sambandi við deyða verður útgoldin til næsta avvarðandi, uttan so, at onnur skrivlig avtala er gjørd við LÍV. Ynskist tryggingarupphæddin útgoldin til onnur enn næsta avvarðandi, t. d. til sambúgva, skal hetta fráboðast skrivliga til LÍV. Hetta gert tú við at fylla út skjalið Tilskilan, sum liggur undir síðuni OYÐUBLØÐ, og senda tað inn til LÍV. Inni á kundaportalinum Mítt LÍV sært tú, hvussu tín tilskilan er skrásett. Møguleikar í sambandi við tilskilan:” Næsti avvarðandi” er í fyrstu atløgu hjúnafelagin. Um eingin hjúnafelagi er, verður útgoldið til børn tryggingartakarans (lívsarvingar). Um eingi børn eru, verður útgoldið sambært testamenti. Er einki testamenti, verður útgoldið sambært arvalógini. At býta javnt millum børnini: Her verður útgoldið til børnini í eins stórum lutum. Sum tilskilað: Ynskir tú at tilskila t. d. sambúgva ella navngivin børn, verður skrivað navn og P-tal. Skal gjaldast út til meira enn ein persón, verður lutfallið tilskilað sum% av samlaðu upphæddini. Búgvið: Tá verður útgoldið til deyðsbúgvið. Her er síðani møguleiki at ráða yvir upphæddini við testamenti. Gev gætur: Gamla avmarkingin í sambandi við tilskilan, sum avmarkaði skaran av persónum, sum kundu tilskilast-tá tú teknaði eina eftirløn við skattafrádrátti-er ikki galdandi longur. Nú kanst tú frítt áseta, hvør ella hvørji skulu standa sum tilskilað. Hetta er eisini galdandi, um tú ynskir at broyta eina tilskilan, sum er ásett undir gomlu ásetingunum. Kreditorverja Verður útgoldið sambært tilskilan er útgjaldið kreditorvart. Hetta merkir, at goldið verður út til navngivnan móttakara, og at kreditorar ikki kunnu gera útlegg í útgjaldinum frá LÍV. Undantikið er, um tú hevur sett inn búgvið undir tilskilan. Verður útgoldið til búgvið, er peningurin ikki kreditorvardur. Restskuldatryggingar: Her fer útgjaldið inn á lán í bankanum og veksur soleiðis um frívirðið av húsunum. Her økist virðið á búnum og arvalutur-sum eftirsitandi maki skal skifta við børn-økist eisini, um hetta ikki er avmarkað við testamenti. Her er eingin kreditorverja. "Næsti avvarðandi" er í fyrstu atløgu hjúnafelagi. Er eingin hjúnafelagi, verður útgoldið til børn (lívsarvingar). Eru eingir lívsarvingar, verður útgoldið sambært testamenti, er einki testamenti verður útgoldið sambært arvalógini. Tá ið tryggingaravtalur verða gjørdar, kunnu støður stinga seg upp, har tryggingartakarin ikki er nøgdur við avgerðina, sum tryggingarfelagið tekur. Hetta kann bæði vera í samband við tryggingarveiting vegna óvinnuføri og hættisliga sjúku. Higartil hevur tryggingartakarin haft møguleikan at royna málið í rættinum. Hetta kann taka drúgva tíð og gerast sera kostnaðarmikið. Fyri at lætta um kærumøguleikan og samstundis at gera tænastuna enn betri, hevur LÍV fingið limaskap í Ankenævnet for Forsikring. Sostatt er møguleiki at royna málið hjá Ankenævnet for Forsikring, um so er, at avgerðin er tikin í samband við tryggingar-tilburð, sum hevur verið eftir 1. desember 2004. Ankenævnet hevur verið virkið síðani 1975. Formaður í Ankenævnet er hægstarættardómari, og har sita eisini umboð fyri danska brúkararáðið og danska tryggingaryrkið. Hesi umboð hava hollan kunnleika í øllum tryggingarmálum, tryggingartreytum og tryggingarlóggávu. Tryggingartreytir og tryggingarlóg í Føroyum líkjast nógv donskum viðurskiftum. Sostatt hevur Ankenævnet neyðugan førleika og innlit at viðgera kærur, sum koma úr Føroyum. Ynskist nærri leiðbeining, ert tú vælkomin at ringja til LÍV. Vanligt er, at úrskurðir hjá Ankenævnet verða fylgdir av tryggingarfeløgunum. LÍV hevur eina freist upp á 4 vikur at boða Ankenævnet frá, um so er, at avgerðin ikki verður tikin til eftirtektar. Verður hetta ikki fráboðað innan nevndu freist, er avgerðin hjá Ankenævnet bindandi fyri LÍV. Í teimum førum, har LÍV boðar Ankenævnet frá, at felagið ikki fylgir avgerðini, og tryggingartakarin vil hava eina endaliga og bindandi avgerð fyri báðar partar, er neyðugt at leggja málið fyri rættin. Tryggingartakarin er ikki bundin av úrskurði hjá Ankenævnet og varðveitir tí møguleikan at leggja málið fyri rættin. Allir tryggingartakarar hjá LÍV kunnu leggja kærur fyri Ankenævnet. Áðrenn kærast kann, skal tryggingartakarin hava roynt at fáa í lag eina nøktandi semju við LÍV. Verður ikki komið á mál við hesum, skal ein skrivlig kæra sendast til Ankenævnet. Kæran skal vera á donskum. Samstundis sum kært verður, skal gjaldast kr. 200, -inn á bankakonto nr. 9541-9078630 hjá Ankenævnet. Fær tryggingartakarin fult ella lutvíst viðhald í kæruni, verður gjaldið afturrindað. SAMBAND Hevur tú spurningar ella ivamál hoyra vit fegin frá tær. Send okkum eini boð her á síðuni og minst til at skriva títt p-tal, so vit eru vís í at samskifta við rætta viðkomandi.