Bauling komt op het idee om de aansluitdraden van de hoofdtelefoons te verlengen naar zijn buren. Voor 50 cent per week krijgen zij de programma's thuis. De eerste radiocentrale is geboren! De aansluiting bestaat uit een enkele draad die tussen de daken gespannen is. Tussen deze draad en een aardverbinding (bijvoorbeeld de waterleiding) wordt een stopcontact aangesloten. De abonnee kan hier een hoofdtelefoon-en vanaf eind 1924 een luidspreker-op aansluiten. Op 15 april 1924 wordt de Eerste Nederlandsche Radio Centrale (ENRC) opgericht. Er zijn vijf abonnees aangesloten. Het eerste programma dat via de centrale op 21 april 1924 (2e Paasdag) wordt doorgegeven, is de Matthäus Passion van Bach. Een rechtstreekse uitzending vanuit de St. Bavokerk te Haarlem. De onderneming is een groot succes. In 1929 heeft de ENRC 3500 abonnees, verdeeld over centrales in de Zaanstreek, Amsterdam, Heiloo, Uitgeest, Alkmaar en Deventer. De laatst genoemde wordt Bauling's modelbedrijf. De radiocentrales De oprichting van de radiocentrale door A. L. Bauling vindt snel navolging. Het aantal aanvragen voor een machtiging stijgt onrustbarend. Niet iedere centralehouder is echter even kundig. Soms spot de aanleg met de meest elementaire technische begrippen. In 1927 grijpt de overheid in en kondigt een tijdelijke stop aan. Er zijn dan in 1100 gemeenten al 4000 aanvragen ingediend. In Den Haag en Rotterdam worden door de Gemeentelefoon eigen radiodistributienetten opgezet. Eigen programma's Ondanks de crisis van de jaren dertig blijft de populariteit van de radiodistributie stijgen. De centralehouder is verplicht om de programma's van Hilversum I en II onverkort door te geven. Voor doorgifte van buitenlandse zenders is een aparte vergunning nodig, terwijl uitzendingen uit Russische en niet-Europese staten verboden zijn. Dat laatste geldt na 1937 ook voor het Nederlandse programma van de commerciële zender Luxemburg. De BERC Op initiatief van enige Zaanse radiocentralehouders wordt in 1928 de Bond van Exploitanten van Radio-Centrales (BERC) opgericht. De BERC geeft een eigen blad uit: De Radiocentrale. Hierin komen onderwerpen aan de orde zoals de relatie tussen de centrales met abonnees, omroepen en overheid, reclame, kwaliteitsverbetering en de wens eigen programma's te verzorgen. Rijksradiodistributie Rond 1930 is de ontvangst van de radioprogramma's niet altijd even goed. De centralehouders krijgen toestemming om tijdens slechte ontvangst grammofoonplaten door te geven. Er komen lijsten met muziek die men uit mag uitgezonden. Klassieke muziek is echter altijd toegestaan. PTT onderkent de ontvangproblemen en gaat een distributienet opzetten voor het gehele land. De eigenaar van een radiocentrale kan een aansluiting nemen op het dichtstbijzijnde knooppunt. In 1933 worden de programma's van Hilversum I en II op deze manier verspreid. Dit betekent een aanzienlijke verbetering van de kwaliteit. Een andere verbetering is de directe aansluiting van de studio's op dit distributienet. De exploitatie van de zenders is voor de omroepverenigingen een kostbare zaak. Hun inkomsten bestaan uit de bijdragen van hun leden en uit de verkoop van de programmabladen. In 1936 wordt de Nederlandse Omroep Zender Maatschappij (NOZEMA) opgericht. Naast aanleg en beheer van een nieuw zenderpark gaat de NOZEMA zich ook met radiodistributie bezig houden. Voorlopig profiteren alleen de inwoners van Delft (1937), Enschede, Hengelo en Borne (1939) hiervan. De Tweede Wereldoorlog In december 1940 bepaalt de Duitse bezetter dat alle radiodistributienetten overgaan in handen van PTT. De oorspronkelijke eigenaren zullen schadeloos gesteld worden voor hun verlies. Het personeel kan in dienst treden bij PTT. De vereniging van radiocentralehouders, BERC, wordt opgeheven. Ook de activiteiten van de omroepen worden in de loop van 1941 stop gezet. Veel abonnees keren zich in de eerste jaren van de bezetting af van de radiodistributie. Zij hebben geen vertrouwen in een communicatiemiddel dat volledig in de greep van de bezetter is. Daar komt in januari 1941 de invoering van de verplichte luisterbijdrage nog bij, die de prijs van een aansluiting verhoogt met ruim tien procent. Na zeven uur's avonds moeten de Hilversumse radiozenders hun uitzendingen beëindigen. De radiocentrales mogen dan nog drie uur lang een geselecteerd grammofoonplatenprogramma uitzenden. Het aantal abonnees is midden 1942 bijna gehalveerd. In de tweede helft van 1942 begint een nieuwe bloeiperiode, die vooral samenhangt met de geleidelijke uitbreiding van de Sperrzeit-de uren waarop niemand zich zonder vergunning op straat mocht bevinden-en de vordering van radio-ontvangtoestellen vanaf mei 1943. Draadomroep en PTT Na de bevrijding worden alle maatregelen van de bezetter op het gebied van radiodistributie ongeldig verklaard. De PTT moet voorlopig als'een goed huisvader'voor beheer en exploitatie van de netten zorgen. Tussen 1945 en 1953 steekt de PTT bijna vijftig miljoen gulden in renovatie. In 1953 komt er een wettelijke regeling. PTT wordt dan'officieel'eigenaar van de radiodistributie in ons land. De naam wordt veranderd in Draadomroep; de term distributie doet teveel aan de naoorlogse schaarste denken! Bij de in 1947 opgerichte Nederlandse Radio Unie (later NOS) worden inmiddels proeven gedaan met een andere ontvangtechniek: frequentiemodulatie (FM) en met stereo-uitzendingen. De ontvangkwaliteit verbetert hierdoor sterk. Met de bouw van een FM-zendernet in de loop van de jaren vijftig wordt storingvrije ontvangst in het hele land mogelijk. Het streven van PTT om alle abonnees van de voormalige radiodistributie vier programma's te bezorgen, drukt zwaar op de begroting. Door druk van de politiek is tariefsverhoging nauwelijks mogelijk. De overstap naar de eigen radio wordt dan te aantrekkelijk. In reclame-uitingen blijft PTT hameren op storingvrije studioklank en eenvoudige bediening. Het bedrijf probeert de aantrekkingskracht van de draadomroep te vergroten door vanaf 1955 zes uur per week een eigen grammofoonplatenprogramma uit te zenden. Bovendien worden nieuwe luidsprekers op de markt gebracht, waaronder typen met ingebouwde versterker en een aansluiting voor de eigen platenspeler. De draadomroep blijft verlies leiden. Grote kostenbesparingen zijn pas mogelijk in 1958 als PTT in nieuwbouw woningen de aanleg uitvoert van zogenaamde standaardaansluitpunten. Het PTT stopcontact in de woning bevat behalve de telefoonaansluiting ook een aansluiting voor de draadomroep. De Centrale Antenne In de jaren vijftig en zestig ontstaat een snel groeiende markt voor gemeenschappelijke antennevoorzieningen ten behoeve van flatgebouwen. Deze centrale en gemeenschappelijke inrichtingen (C. A. I. en G. A. I.) worden oogluikend toegestaan, omdat PTT als machtiginghouder niet in de behoefte kan voorzien. In 1970 worden echter wettelijke voorwaarden gesteld, een herhaling van de situatie van 1927! Als antwoord op de particuliere markt komt PTT met een plan voor een Landelijk Centraal Antenne Systeem (C. A. S.). Als grote voordelen voor de samenleving noemt PTT het overbodig worden van antennewouden op de daken en de mogelijkheid om naar buitenlandse zenders te kunnen kijken en luisteren. Eén van de proefnetten wordt aangelegd in de Haagse wijk Bezuidenhout, later uitgebreid met Mariahoeve. De resultaten van de proefnetten zijn gunstig. De regering overweegt een landelijk net; een investering van vele honderden miljoenen guldens! Na lang aarzelen komt er geen landelijk centraal antennesysteem, maar afzonderlijke lokale kabelnetten van particuliere of gemeentelijke exploitanten.