Hvat er í kuffertinum og hvørji skeið bjóða vit? Betri vinir–Fri for Mobberi hevur tilfar til børn, fakfólk og vaksin. Til børnini er tilfarið til dømis Bamsa, samrøðutalvur/plakatir og massasjusøgur, sum gera tað møguligt hjá barnabólkinum at tosa um og spæla sær við virðini tolsemi, virðing, umsorgan og dirvi. Til fakfólk og foreldur eru t. d. kjakkort, sum kunnu nýtast á starvsfólka- og foreldrafundum, eins og tað eisini eru fimm ráð til foreldur, ið minna foreldrini á teirra leiklut í mun til trivnað í barnabólkinum. Set tykkum í samband við okkum og hoyr nærri um hvørji skeið vit bjóða. Betri vinir dagstovnakuffertið inniheldur:–1 Bamsa (handskadukka), eydnudjór hjá Betri vinir. Bamsa er felags hjá stovuni. –Lítlar persónligar bamsur. –Námsfrøðilig hefti um ástøði, praksis og virksemi–Vegleiðing á dvd–Samrøðutalvur/plakatir (tekningar og stuttar søgur á forsíðuni, spurningar á baksíðuni)–Massasjusøgur“ Tann, mann nertur við, happar mann ikki”–Rørsluhefti–Fløgan: Tað er gott at hava vinir–Náttúruhefti“ Felags í náttúruni”–Kjakkort til fakfólk og foreldur–Bók“ Bamsan hjá Robertu”–Ráð til foreldur (brøv + plakatir)–Postkort–Klisturmerki Betri vinir Vøggustovumappan inniheldur:–1 Bamsa (handskadukka), eydnudjór hjá Betri vinir. Bamsa er felags hjá stovuni. –Lítlar persónligar bamsur. –Námsfrøðilig hefti um ástøði, praksis og virksemi–Ráð til foreldur (brøv + plakatir)–25 plakatur við ymsum støðum og kenslum Bøkurnar“ Mín dagur í Vøggustovu” og“ Tann lítla bókin um STÓRAR kenslur” hoyra til vøggustovumappuna og fáast til keyps í bókahandlum kring landið. Riggar Betri vinir? Granskarar hava við jøvnum millumbilum fylgt og eftirmett verkætlanina Betri vinir–Fri for Mobberi. Les meira um granskingina í tíðindaskrivinum her 2007–2009 Ein bólkur av granskarum frá Roskilde Universitet, stjórnaður av Jan Kampmann, fylgdi Betri vinir–Fri for Mobberi verkætlanini í Danmark frá 2007 til 2009. Í alt vóru átta frágreiðingar givnar út um Betri vinir–Fri for Mobberi. Niðurstøðan var m. a., at børnini vóru blivin munandi betri at standa ímóti happing í stovnunum, sum høvdu arbeitt miðvíst við Betri vinir. –fer fram í og rundan um ein bólkafelagsskap, har øll børn hava meira ella minni sjónligar leiklutir. –er sermerkt av útihýsing, ið hendir ferð eftir ferð yvir eitt tíðarskeið og sum heild boðar frá:” Tú er ikki við her”–kann vera beinleiðis jagstran ella óbeinleiðis útihýsing–og meira ella minni sjónlig. –er treytað av eini valdsójavnvág, har tað er vorðið sosialt góðtikið, at ein ella fleiri eru minni verd enn onnur. Tí skal orsøkin og loysnin ikki bara finnast hjá happaranum ella tí, sum verður happað/ur. Tað er neyðugt at arbeiða við mentanini í felagsskapunum, har børn eru við–í stovnum, í skúlanum og í frítíðini. Ein nýggj fatan av happing Nógv skilja happing út frá tí, tey síggja. Nú vita vit, at skyldin ikki liggur hjá ávísum børnum, men í mentanini hjá felagsskapunum, sum børnini eru ein partur av. Tað kanst tú lesa meira um her. Um vit eru í iva um, hvar vit hoyra til, kann tað kennast ótespiligt, tí okkara lívsgrundarlag verður hótt. Happing er við øðrum orðum eitt tekin–ein ótilvitaður atburður–fyri sjálvur at sleppa undan at standa einsamallur. Tolsemið er avgerandi Í ótryggum barnafelagsskapum er tolsemið ikki nóg gott. Hvør, ið happar og verður happaður, fylgir ikki einum greiðum mynstri. Tað er ikki alt, sum fær vreiði og máttloysi fram hjá børnum, sum er happing. Fyri at vita nær og hvat mann sum vaksin skal gera, so er týdningarmikið at skilja millum arging, ósemjur og happing. Arging Arging er ikki í sær sjálvum happing. Børn og vaksin flest halda, at tað er stuttligt at arga, men tað er treytað av hvat argingin snýr seg um og um argingin er undirskilt av luttakandi pørtum. Tað er okay at arga, men tað finst eitt mark, sum verður lýst í sjálvari støðuni. Í Betri vinir tosa vit um” at arga til stuttleikar” og” at arga í álvara”. Ósemjur Ósemjur eru ein natúrligur partur av menningini hjá børnunum, og tær eru í øllum bólkum. Ein ósemja snýr seg vanliga um ein tvídrátt um ting ella viðurskifti. Børn kunnu t. d. hava ein tvídrátt um at arga ella um hvør sleppur at spæla við súkkluna ella skipa fyri í onkrum spæli. Fyri at loysa eina ósemju skulu vaksin vera góð at lurta eftir børnunum og hjálpa teimum at seta orð á teirra kenslur. Happing Happing er ikki ein natúrligur partur av at vera saman við øðrum menniskjum. Happing snýr seg um sambond, og eitt offur fyri happing kann ikki broyta sambond, tí viðkomandi er útihýstur frá felagsskapinum, og tí stendur viðkomandi uttan ávirkan, hóast hon ella hann ynskir at verða góðtikin. Trupulleikin hjá børnum, men ábyrgdin hjá vaksnum Besta amboðið ímóti happing og sosialari útihýsing er at stuðla børnum í tollyntum og positivum barnafelagsskapum. Vaksin–foreldur, fakfólk og vaksin, sum í frítíðini arbeiða við børnum–hava avgerandi leiklut sum leiðvísarar og fyrimyndir, tá talan er um sosiala lívið hjá børnunum. Tey eru avgerandi í stríðnum at fyribyrgja happing. Nágreiniliga arbeiðir Betri vinir við menningini av virðunum tolsemi, virðing, umsorgan og dirvi í barnabólkum. Gransking vísir, at Betri vinir riggar. Sjey ráð til foreldur (3-9 ár) Sum foreldur hava vit stóra ávirkan á trivnað hjá børnum–eisini hóast vit ikki eru til staðar kropsliga. Eggja barni tínum at spæla við ymisk børn, bæði í barnagarðinum og í frítíðini. Tað styrkir og fyribyrgir happing í felagsskapinum hjá børnunum, tá ið tey kenna hvønn annan tvørtur um stovur og aldur. Tá ið tú leggur eyka orku í at gera avtalur við øll–eisini tey, sum barn títt ikki plagar at spæla við–so ert tú við til at tryggja, at øll børn fáa eitt pláss í felags-skapinum. Skipa fyri felagstiltøkum fyri øll. Føðingardagar hava nógv at siga fyri børnunum. Tað er skuffandi hjá tí barni, sum ikki verður bjóðað við, og hjá tí barni, sum ikki fær nakrar føðingardagsgestir. Børn, ið hjálpa, troysta og verja onnur, merkja, at tey verða errin av hesum. Vís áhuga fyri talgilda lívinum hjá barni tínum. Børn vita, hvussu tey skulu bera seg at við miðlum, men skilja teir ikki altíð. Viðurkenn kenslurnar hjá barni tínum, men minst eisini til, at tað eru fleiri síður av somu søk. Hjálp barni tínum at hugsa, um onnur børn kanska hava upplivað ta somu ósemjuna øðrvísi, og tosa kanska við onnur foreldur, ein lærara ella pedagog, áðrenn tú gert nakað viðvíkjandi eini ósemju. Ver opin og jalig/ur, um onnur fortelja tær um avbjóðingar hjá sínum barni. Tá ið børn, heilt frá byrjan, læra, hvussu tey kunnu vera góðir vinir, fyribyrgja vit samstundis happing seinni. Sum foreldur kanst tú vera við at varðveita tað góða huglagið í vøggustovuni/dagrøktini. Tú ert týdningarmesta fyrimyndin hjá barni tínum, og vit vita, at tá ið foreldur stuðla felagsskapinum, so sæst tað aftur í mátanum, sum børnini eru saman uppá. Tá ið tú eggjar barni tínum at hava áhuga fyri øllum børnum, so ert tú samstundis við at tryggja, at øll børn hava onkran at spæla við og harvið fáa eitt pláss í felagsskapinum. Tosa pent um og við hini børnini í vøggustovuni/dagrøktini og somuleiðis við og um foreldur teirra og starvsfólk Neilig orð um onnur børn og vaksin gerast skjótt til illvilja í tínum barni. Hjálp heldur barni tínum at vera jaligt og opið mótvegis øllum. Av og á koma nýggj børn í stovuna ella í dagrøktina. Hjá nýggjum børnum og foreldrum teirra hevur tað nógv at siga, at tey kenna seg vælkomnan. Minst tí til at heilsa og bjóða teimum væl-komnum, eisini um barn títt skal víðari í barnagarð. Ver opin og jalig/ur, tá ið onnur foreldur fortelja um trupulleikar hjá sínum barni. Tað kann vera torført at fortelja øðrum, at eins barn hevur trupulleikar í vøggustovuni ella í dagrøktini og tí t. d. tørvar eyka hjálp. Tað er lættari, um onnur foreldur lurta eftir. Fyrsta spurnablaðið er ment til tess at savna inn vitan, áðrenn starvsfólkini byrja at arbeiða við Betri vinum. Fyrsta kanningin fevnir í høvuðsheitum um, hvørt starvsfólki metir, at happing fer fram á dagstovnaøkinum, hvussu tey skilja og lýsa hugtakið happing, og hvussu tey síggja, at møgulig happing fer fram. Spurt varð eisini um atferð og samskifti hjá starvsfólkum og foreldrum, sum kunnu hugsast at hava ávirkan á happing. Samstarvið millum starvsfólk og foreldur verður mett sum gott. Starvsfólki metir, at til ber at fyribyrgja happing, men teimum vanta greiðar mannagongdir og amboð í handfaringini av happing. Sí alla kanningina við at trýsta á myndina herundir Til tykkum, ið arbeiða við verkætlanini Betri vinir, hava vit lagt ymiskt tilfar á okkara heimasíðu. Her eru eitt nú framløgur og myndir. So hvørt sum vit hava nýtt tilfar leggja vit tað á hesa síðuna frítt hjá tykkum at heinta. Tit kunnu eisini fylgja við á Facebook her Stimbra og stuðla kensluligu menningini hjá barninum. 1 Viðurkenn og gev rúm fyri kenslunum hjá tínum barni. 2 Skil millum kenlsur og gerðir. 3 Hjálp barninum at skilja hví kenslan tók seg upp. 4 Tosa um, hvussu onnur kunnu hava tað. 5 Hjálp barninum at bera seg hóskandi at í samband við kenslur. Bøkurnar fáast til keyps í bókahandlum kring landið“ Vit ynskja at børn okkara, við hjálp frá foreldrum, námsfrøðingum og lærarum fáa eitt orðaval og ein hugburð har tey lætt og trygt kunnu tosa um tolsemi, dirvi, umsorgan og virðing. Við støði í menning av hesum eginleikum, kunnu vit gera mun, soleiðis at vit verða við til at skapa eina barna- og ungdómsmentan, sum á ein natúrligan hátt útihýsir happing.” Mobning-Viden og verktøjer for fagfolk