24/11/2015 Skulu vit fáa ungdómin at støðast í Føroyum, mugu vit alt fyri eitt víðka útboðið av útbúgvingum, sigur Rigmor Dam, landsstýriskvinna í mentamálum, sum hevur sett játtan av á fíggjarlógini, so Fróðskaparsetrið kann taka 25 lesandi inn til búskaparfrøði longu í summar. Fróðskaparsetrið hevur í eina tíð fyrireikað útbúgvingina í búskaparfrøði, og tí hevur Rigmor Dam, landsstýriskvinna í mentamálum, raðfest játtanina til Fróðskaparsetrið, so til ber at bjóða ungdóminum at nema sær útbúgvingina longu í summar. Landsstýriskvinnan heldur tað vera umráðandi, at vit bjóða útbúgvingar, sum tey ungu vilja lesa, tí soleiðis fáa vit lættari tey ungu at velja Føroyar sum lestrarland. Hon fegnast tí um, at Setrið hevur valt at bjóða búskaparfrøði, sum mong ung siga seg vilja lesa. -Eisini skulu vit hugsa um, at talan er um útbúgving við sera fjølbroyttum starvsmøguleikum aftaná, bæði innan alment og privat, sigur Rigmor Dam, og nevnir ymisk størv, líka frá leiðslu til gransking, fíggjarstýring, marknaðarføring, undirvísing, keyp og sølu. -Alt slíkt, sum vit hava stóran tørv á í Føroyum, sigur landsstýriskvinnan. Við at bjóða búskaparfrøði á Setrinum fáa vit eina útbúgving, sum tekur støði í føroyskum viðurskiftum, og samstundis leggja vit lunnar undir gransking, sum kann veita okkum nýggja vitan um føroyska samfelagsbúskapin. Harumframt er útbúgvingin í búskaparfrøði eitt gott íkast til hinar samfelagsfrøðiligu útbúgvingarnar á Setrinum, har tey longu hava nøkur starvsfólk innan búskaparfrøði, umframt at søkt verður eftir einum vísindastarvsfólki afturat. Í fíggjarlógaruppskotinum hevur landsstýriskvinnan hækkað játtanina til Fróðskaparsetrið við 6 mió. kr. í mun til játtanina í 2015, og fer hetta at merkja, at tilsamans 310 kunnu verða tikin upp á Fróðskaparsetrið í 2016. Hetta er 60 fleiri í mun til upptøkuna í 2015. Av hesum eru tey 25 nýstovnaðu plássini til búskaparfrøði, og eisini verða 16 fleiri tikin inn at lesa sjúkrarøktarfrøði, umframt upptøkur til verandi útbúgvingar. Mentamálaráðið, 24. november 2015 24/11/2015 Hjartasjúklingum tørvar endurvenjing og annan stuðul fyri at koma fyri seg aftur eftir viðgerð. Til tess at seta hol á, skipar BYPASS-BÓLKURIN í Hjartafelagnum fyri fyrilestrarkvøldi í MBF-húsunum í Havn, hóskvøldið 26. november 2015 kl. 19. Heri Kragesten, sálarfrøðingur, fer at tala um avbjóðingar og avleiðingar av ymsum slagi, sum fylgja eftir eina by-pass skurðviðggerð. Kvøldið er ætlað fólki, sum eru by-pass skurðviðgjørd og makum teirra. Fyriskipararnir vóna, at gott prát og kjak verður millum luttakararnar, sum kann stuðla hjartafelagnum í arbeiðnum at fáa endurvenjingina av hjartasjúklingum aftur á skrá. Hjartafelagið fer á fund við landsstýriskvinnurnar í heilsu- og almannmálum 1. desember. Høvuðsevnið verður: Hvussu taka vit best ímóti teimum, sum koma heim eftir viðgerð, og hvat eiga vit at bjóða til tess at hesi sum skjótast koma fyri seg aftur. So við og við eru tað nógvir arábar í Skandinavia, sum hava fingið hjálp og stuðul frá Miracle rásini, sum er sjónvarpsrásin hjá Arili Edvardsen. Mong hava fingið sterk bønarsvør. Søga Hissams er ein av fleiri, sum nú ein filmur verður gjørdur um. Felags fyri øll er, at tey eru ávirkað av tænastuni hjá Merzek og Lenu Botros, sum eru leiðarar á eini skrivstovu hjá Troens Bevis í Stockholm. Henda skrivstovan stuðlar og fylgir framhaldandi teimum, ið verða frelst. Hesa spennandi søgu eigur kristin. fo Klokkan er trý seinnapartin, tá ið Samira Jargoun fekk boð frá læknunum, at teir einki meir fingu gjørt fyri mann hennara, Hissam. Í fleiri mánaðir hevði hann fingið eiturinnspræningar í kyknurnar og infusjónir. Hetta hevði verið møðsamt og tíverri ein úrslitaleys viðgerð. Men nú var liðugt við hesum. “ Um tit hava skyldfólk, sum skulu siga farvæl, so mugu tey koma nú,” vóru boðini, tey fingu frá læknunum. Skjótt savnaðust fleiri vinir og skyldfólk kring sjúkrahússongina. Syrgilig tíðindi Lívið hjá Hissami og Samiru hevði ongantíð verið serliga lætt. Tey komu upprunaliga úr Irak og fóru heimanífrá 1997 eftir at hava verið eyðmýkt og forfylgd. Tey fóru til Svøríkis, har dóttir teirra Nada búði. Lívið lagaði seg væl fyri tey til í februar 2007, tá ið Hissam kom heim við høgum fepuri eftir at hava verið ein túr í Týsklandi. Fepurin vildi ikki sleppa takinum, og familjan fór á sjúkrahúsið við Hissami. Boðini frá læknanum vóru so óhugalig, at Samira vildi ikki, at maðurin skuldi fáa at vita støðuna. Hissam hevði leukemi, blóðkrabba. “ Eg bað læknarnar lata meg sleppa at handfara hetta upp á mín máta,” sigur Samira. “ Eg vildi ikki siga manni mínum, at hann fór at doyggja, ella at krabbi var í blóði hansara.” Sjálvt um hann annars var væl fyri, so var høgi aldur Hissams ein trupulleiki hjá læknunum. Teir vistu ikki, um hann fór at orka ta pínufullu viðgerðina, har eitur varð sprænt inn í kyknurnar. Men við endan á 2007 vóru læknarnir samdir um, at hann mátti fara undir viðgerðina. “ Men viðgerðin var ov sterk, og tað tóktist, sum fór hann ikki at hóra undan,” sigur Samira. Sjálvt um familjan royndi at dylja fyri Hissami, hvør ið sjúkan var, so skilti Hissam av sjúkueyðkennunum, at tað var eiturviðgerð, hann fekk. Hann kendi eyðkennini aftur frá tí jordanska konginum, Hussein, sum eisini misti hárið av høvdinum og eygnabrúnum. Við endan á vegnum Men eftir at hava verið tveir mánaðir á sjúkrahúsinum, var Hissam komin til endan á vegnum. “ Eg trúði ikki, at pápi fór at uppliva nakað slíkt,” sigur Nada. “ Hann fekk hvørki rørt seg ella etið. Hann var veikur og uppsvølpaður um allan kroppin.” Eftir at hava gjørt alt, sum stóð í menniskjans makt, vendi familjan eygu síni móti himli. Av tí at familjan kom frá tí sýrisku ortodoksu kirkjuni, fóru tey til Faðir Gerius úr tí Sýrisku Ortodoksu Kirkjuni og bóðu hann lesa síðstu bønina yvir Hissami og taka hann til altars. Men Samira hevði eisini hoyrt um eina kirkju í Stochholm, sum plagdi at biðja fyri sjúkum. Tað var Bassma, vinkona hennara, sum hevði sagt henni tað. Familjan tók avgerðina, at tey skuldu seta seg í samband við arábisku samkomuna í Centrumkyrkan. Presturin í kirkjuliðnum, Merzek Botros, og kona hansara, Lena, sum eisini standa á odda fyri skrivstovuni hjá Troens Bevis, har tey hjálpa og stuðla fólki, ið eru komin til trúgv á arábisku sjónvarpsrásini, kvikaðu sær til Karolinska sjúkrahúsið at biðja fyri Hissami. Málið var fyrst frelsa Merzek greiðir frá, at tað fyrsta, sum hann gav sær far um, var, at næstan einki var eftir av manninum. Hann lá í songini og var so lítil og ússaligur, at hann fekk ikki flutt seg. So tað fyrsta, Merzek hugsaði, var, at hann mátti tryggja sær, at Hissam bleiv frelstur. “ Endamálið hjá mær var, at hann skuldi taka ímóti Harranum Jesusi sum sínum persónliga Frelsara. So eg bað hann taka frelsubønina upp eftir mær.” Tá ið Hissam hevði biðið frelsubønina, sigur Merzek, at hann kendi ein serligan frið, og hann helt á at biðja Jesus grøða Hissam. “ Tá ið tey bóðu til Gud fyri mær, kendi eg, at okkurt kom yvir meg,” greiðir Hissam frá. “ Eg kendi tað, sum vildi eg reisa meg. Tað var, sum ein kraft kom yvir meg.” Sá Jesus Beint eftir fór øll familjan av sjúkrahúsinum. Hetta var klokkan trý sama seinnapart, sum læknarnir høvdu sagt, at Hissam fór at doyggja, áðrenn morgunin kom. Men Samira helt á at biðja til Guds, eftir at hon kom heim. Ein tíma eftir at familjan var komin til hús, sá Hissam Jesus koma til sín í einari sjón. “ Hann segði við meg: Far á føtur. Eg svaraði: Hvussu kann eg tað? Eg fái ikki rørt meg. Men hann segði, at nú kundi eg.” Hissam byrjaði at flyta beinini og merkti, at styrkin kom aftur í kroppin. Hann rópti læknarnar til sín og fór undir at siga teimum á arábiskum, at hann hevði sæð Jesus. Men teir svensku læknarnir skiltu ikki eitt orð og sendu boð eftir einum somaliskum tolki. Klokkan trý korter til fimm á morgni ringdi sjúkrahúsið til familjuna. Samira greiðir frá, at hon fór at skelva av ótta, tá ið hon hoyrdi telefonina ringja. Men læknarnir søgdu, at Hissam hevði tað gott, og at hann vildi, at øll familjan skuldi koma á sjúkrahúsið beinanvegin. Samira greiðir frá, at hon var so ómetaliga bangin fyri tí, sum skuldi møta teimum á sjúkrahúsinum. Hon var vís í, at nú var alt liðugt. Men staðin fyri sá hon, at tað var satt, sum læknarnir høvdu sagt. Hissam hevði tað gott. “ Eg græt av gleði. Í tveir mánaðir hevði hann ikki tosað, etið ella rørt seg. Hann lá bara har á rygginum í songini. Men nú sat hann uppi undir sær og prátaði!” Læknarnir tóku nýggjar royndir. Blóðið var púra frískt. Har var eingin krabbi. Samira spurdi læknarnar, um teir høvdu gjørt okkurt, sum hevði gjørt hann frískan. “ Einki,” søgdu teir og ristu við høvdinum. Hissam ivast ikki. “ Hetta er eitt undur. Heilt einfalt eitt undur.” Hann varð útskrivaður frá sjúkrahúsinum, og í ein mánað gekk hann til venjingar, av tí at hann hevði verið seingjarliggjandi so leingi. Í dag er heilsustøðan betri, enn áðrenn hann gjørdist krabbasjúkur. Hann venur og spælir borðtennis. Hann gongur regluliga í Centrumkyrkan. “ Eg vil bara siga, at ein kraft er í navninum Jesus. Eg sá deyðan við egnum eygum. Eg vil, at ungdómurin skal vita, at ein livandi Gud er til. Jesus er sonur Guds og okkara Frelsari. Hann livir og ger undur í dag,” sigur Hissam avgjørdur. “ Hansara vitnisburður hevur havt stóra ávirkan á arábiskt talandi fólk her í Stockholm,” sigur Merzek,“ mong nýggj eru komin í kirkju okkara, og hetta hevur stimbrað nógvar arábarar.” Effie Campbell umsetti. Komandi sunnudag, sum er 1 sunnudagur í advent, verður adventshugni í Vestmanna kirkju. Vestmanna Kirkjukór fer at syngja jólasálmar/sangir. A skránni eru eisini 3 solosangarar: Bergtórur Bjarkhamar, Erla úr Dímun og Birita Poulsen. Ólavur Højgaard saman við Niels Olsen á harmoniku syngja jólasangir. Undirspæl hava Heðin Kamsdal og Martin Restorff Jacobsen. Konsertin er kl 19.00, og øll eru hjartaliga vælkomin. Aftaná er kaffi í kjallaranum Tíðindaskriv: Miðnámsrit er greinasavn, sum viðger námsfrøðiligar og fakligar spurningar og meting í undirvísing og læring. Tað hendir nógv spennandi á miðnámsskúlaøkinum og í føroyska skúlanum sum heild. Nógv hevur almennan áhuga, og tí geva vit hesa bók út. Til rannsakan og sjálvrannsakan. Í bókini eru 22 greinir. Olav Absalonsen og Tórður Johannesarson hava ritstjórnað. Føroya Handilsskúli gevur hana út. Ein av greinunum í bókini er um málstríðið á miðnámi, sum ikki er av enn. Greinin er endurgivin niðanfyri. Bókin kostar 100 krónur og fæst til keyps í Riti og Ráki og Gamla Bókhandli. Málstríðið á miðnámi Í hesum døgum–í juni 2015–eru 40 ár síðan, at 12 næmingar á Studentaskúlanum í Hoydølum ikki fingu prógv, tí teir vildu ikki skriva undir eina fráboðan, har teir góðkendu, at svarið, sum teir skrivaðu á føroyskum í próvtøkuni í samfelagsfrøði, bleiv dømt eftir einari umseting til danskt. Árið fyri–í 1974–vóru tveir næmingar, ið ikki vildu tosa danskt til munnligu próvtøkuna í samfelagsfrøði, og tá ið próvdómarin, ið var settur, ikki skilti føroyskt, kundi hann ikki geva met fyri avrikið. Í 1975 var skrivlig próvtøka í samfelagsfrøði, og myndugleikarnir, sum vistu, at fleiri næmingar kravdu at sleppa at skriva á føroyskum, royndu at loysa málið. Soljóðandi skriv varð býtt út ímillum næmingarnar at skriva undir: Undertegnede erklærer sig herved indforstået med, at min besvarelse af denne opgave på færøsk bliver bedømt på grundlag af en oversættelse til dansk. ...................................... Sum skilst, fekk hetta ikki stórvegis avleiðingar fyri tey 12, sum ikki skrivaðu undir. Fleiri av teimum tóku hægri útbúgvingar. Men eftir tær óhepnu hendingarnar í 1974 og 1975 var so stórt trýst á myndugleikunum, at hetta kundi ikki halda fram; og síðani 1976 hava næmingar á føroyskum miðnámi ótarnaðir kunnað nýtt móðurmálið til próvtøkurnar. Tað stóð ikki á at finna skikkaðar próvdómarar, sum dugdu føroyskt. Men hví skuldi uppreistur frá næmingunum til, áðrenn myndugleikarnir tóku seg saman at loysa málið? Miðnámsflokkurin Hóast skúladepilin einki hevur við málstríð at gera, so er søgan um Marknagilsdepilin ikki heilt ólík málstríðnum. Hugskotið við deplinum var, at tríggir miðnámsskúlar skuldu húsast í honum, men onkursvegna fekst ikki politisk semja um hetta, og á vári í 2007 fór ein verkætlan í gongd at gera ein skúladepil við Marknagil, har Handilsskúlin og Tekniski skúlin skuldu húsast, men har Studentaskúlin ikki var við. Í januar 2008 var løgtingsval. Tá stillaði ein nýggjur flokkur upp, ið nevndist Miðnámsflokkurin. Hann hevði eitt mál á valskránni, sum var, at allir tríggir miðnámsskúlarnir skuldu vera við í Marknagilsdeplinum. Miðnámsflokkurin slapp framat í miðlunum, og Marknagilsdepilin varð drigin upp í valstríðið. Hinir flokkarnir gjørdust so bangnir fyri hesum nýggja flokkinum, at teir allir sum ein boðaðu frá, at teir tóku undir við, at allir tríggir miðnámsskúlarnir skuldu vera við í Marknagilsdeplinum. Miðnámsflokkurin fekk ongan mann inn á ting; men hann hevði tvingað hinar flokkarnar at taka støðu, og so var eingin vegur aftur. Marknagilsdepilin kemur við øllum trimum miðnámsskúlunum í einum. Um tað so var ein røtt avgerð, er ein heilt annar spurningur, sum ikki skal verða viðgjørdur her. Enn sum áður er lítið undirvísingartilfar á føroyskum Í fyrsta Miðnámsriti frá mars 2014 kundu vit lesa um kanning, sum varð gjørd av undirvísingartilfarinum á føroysku miðnámsskúlunum. Kanningin vísti, at 80% av tilfarinum var danskt. Tá ið kanningin kom út, vóru onkrar samrøður í útvarpinum, og onkur tók tað upp á facebook. Ein næmingur, ein lærari, stjórin á Námi og ein rektari úttalaðu seg um standin, og tey harmaðust øll. Annars valdaði tøgn–knúsandi tøgn. Eingin spurdi, hvat Mentamálaráðið, politisku flokkarnir, fakfeløgini hjá lærarum og onnur, ið vara av miðnámi, høvdu upp á hjartað í hesum sambandi. Enn hevur eingin meldað út, hvat tey ætla at gera við henda trupulleika, ið mest minnir um eina anakronismu, um vit hugsa um málstríðið fyri 40 árum síðan. Rætt skal vera rætt, Nám roynir; men stovnurin hevur sera lítla játtan, sum ikki røkkur langt. Í sama Miðnámsriti í mars 2014 var ein onnur grein, sum vísti á, at í veruleikanum kostar tað samfelagnum einki at gera meiri føroyskt tilfar: Tá ið vit tosa um, hvat loysir seg, er sostatt umráðandi at taka nyttuvirðið av føroyskum tilfari við. Um vit venda eyguni móti kostnaðarsíðuni, so kostar tað at gera eina bók. Rithøvundarnir skulu hava løn, so kemur rættlestur, sniðgeving, perma, myndir, umbróting, prentumsiting og annað. Men alt arbeiðið er í landinum, og vit halda lív í fleiri virðismiklum fakum. Lærubókarithøvundar eru ofta lærarar, sum vita og hava eina meining um, hvussu ein lærubók skal leggjast til rættis. Fakliga er hetta sera mennandi, og tað er gott fyri skúlan og fyri samfelagið. Í pengarenslinum (búskaparligu ringrásini) fara pengarnir av einari føroyskari bókaútgávu úr einum búskaparligum geira í annan. Um Nám gevur bókina út og fíggjar hana, fara pengarnir í fyrstu atløgu úr landskassanum sum løn og gjald til fyritøkuna, ið ger bókina, sum aftur rindar starvsfólkum sínum løn. Øll hesi gjalda skatt av innkomuni og avgjald, tá ið pengarnir verða brúktir; hesin partur kemur innaftur í landskassan. Tá ið næmingarnir keypa bókina, kemur nakað innaftur tann vegin. Beinleiðis innflutningur er næstan eingin. Fyri at tryggja nyttuna av føroyskum skúlabókum átti søluprísurin at verið hildin lágur, tí tað kostar samfelagnum einki; tað er bara eitt gjald frá húsarhaldum til forlagið, og lægri prísurin er, fleiri fáa nyttu av bókini. Men velja vit í staðin at keypa útlendskar lærubøkur, fer allur peningurin beinleiðis av landinum. Vit missa ikki bara tað. Evnarík fólk í landinum sleppa ikki at menna síni evni at skriva ella gera annað arbeiði, ið hoyrir til eina bókaútgávu, og næmingarnir fáa ikki bøkur, sum eru skrivaðar til teirra. Nøkur uppgávusett eru framvegis á donskum Vit kunnu spyrja, hvussu málsliga støðan er inni í flokshølunum nú á døgum. Næmingar tosa føroyskt í skúlastovunum, og skulu í flestu førum upp til próvtøku, har teir sleppa at brúka móðurmálið; men enn eru nøkur uppgávusett á donskum í føroysku miðnámsskúlunum. Vit kunnu nevna danskt A og støddfrøði A og B og so nakrar lærugreinir, ið sera fáir næmingar hava: franskt A, spanskt A, týskt A, latín A, tøknifrøði B, alisfrøði A, evnafrøði A, lívfrøði A og tónleik A. Tað vil siga, at lærari og næmingar tosa eitt mál í flokshølunum, men næmingarnir fáa uppgávur á fremmanda máli, ið eru ætlaðar til næmingar í øðrum landi, tá ið teir skulu upp til skrivliga próvtøku í nevndu lærugreinum. Hetta samsvarar illa við nútímans námsfrøði, og próvtøkan verður tískil minni eftirfarandi og minni álítandi. Námsfrøðiliga útbúgvingin er á donskum–eisini verkligi parturin Lærarar á føroysku miðnámsskúlunum skulu taka námsfrøðiliga útbúgving. Í Miðnámsriti í september 2014 eru tvær greinir um hesa námsfrøðiligu útbúgvingina (stytt NÚ). Seinastu árini síðani 1999 hava lærarar úr Danmørk (Syddansk Universitet) undirvíst føroyskum miðnámslærarum. Har verður undirvíst á donskum, og tað kemur fyri, at kravt verður, at kjak ímillum føroyskar lærarar skal vera á donskum, tí at tey, sum standa fyri NÚ ikki skilja føroyskt, og tískil verður kjakið skert, stirvið og deydligt. Sjálvt um vit hava føroyskar lærarar á Fróðskaparsetri Føroya, ið kunnu undirvísa á ástøðiliga partinum, so letur Mentamálaráðið fólk undirvísa, ið ikki skilja føroyskt. Hetta má tulkast soleiðis, at Mentamálaráðið ikki hevur álit á einum stovni undir ráðnum. Tað harmiliga í øllum hesum er, at eingin ger vart við støðuna. Eingin talar at alment, hvørki kandidatar, fakfeløg hjá miðnámslærarum ella skúlaleiðslurnar–aftur knúsandi tøgn. Sum partur av námsfrøðiligu útbúgvingini skulu lærarar undirvísa í 10 vikur á einum fremmandum skúla. Í hesum sambandi eru 95% av føroysku lærarunum noyddir at fara til Danmarkar ella annað land at taka tann verkliga partin í námsfrøði, tí at Mentamálaráðið krevur tað. Her skulu føroyskir lærarar læra at undirvísa útlendskum næmingum á fremmandum máli fyri at vera førir fyri at undirvísa føroyskum næmingum á føroyskum í Føroyum, hóast øll áttu at vitað, at í námsfrøði er málið tað týdningarmesta amboðið. Á sumri 1999 kunngjørdi landsstýrismaðurin eina kunngerð um námsfrøðiliga útbúgving fyri lærarar í vinnuskúlum og miðnámsskúlum. Við hesum tók Undirvísingar- og mentamálastýrið studentaskúlalærararnar við í eina felags námsfrøðiliga útbúgving. Hugskotið at hava eina námsfrøðiliga útbúgving fyri allar lærarar á miðnámi og yrkisnámi er helst grundað á, at tað skal vera smidligt at flyta ímillum skúlar ella at undirvísa í fleiri skúlaformum. Sæð við handilsskúlaeygum var tó eitt afturstig við hesi avgerð, tí nú var tað ikki longur eitt krav, at um tú skuldi undirvísa á Handilsskúlanum, so skuldi tú hava eina grundútbúgving í búskapi, handilsskapi og løgfrøði, sjálvt um tú undirvísti í máli ella søgu. Hetta hevði verið ein partur í handilsfaklæraraútbúgvingini, tí í Handilsskúlanum er tvørfaklig undirvísing og tvørfaklig læring gomul siðvenja. Og hetta hendir í eini tíð, har myndugleikarnir samstundis krevja meiri tvørfakliga undirvísing í skúlaverkinum. Niðurstøðan av hesi óhepnu tilgongd er, at høgra hond veit ikki, hvat vinstra ger. Í 2002 kom nýggj kunngerð frá Mentamálaráðnum, sum tað nú æt. Hvørki kunngerðin frá 1999 ella tann frá 2002 siga nakað um, at verkligi parturin ikki skal vera í Føroyum. Kortini hevur Mentamálaráðið við skiftandi landsstýrismonnum og–kvinnum havt tann politikk, at so at siga allir lærarar skulu av landinum at taka verkliga partin (føroysklærarar undantiknir). Tað paradoksala í hesum er, at so leingi vit høvdu eina skipan eftir donskum reglum, virdu danskir embætismenn og–kvinnur í SEL (statens erhvervspædagogiske læreruddannelse), at vit vóru føroyingar, og at undirvísingarmálið í Føroyum er føroyskt. Men so skjótt, sum vit fingu føroyska kunngerð á økinum, kundi verkligi parturin ikki takast í Føroyum longur, men lærarar, sum skulu undirvísa í føroyskum skúla, skulu av landinum at taka verkliga partin á einum fremmandum máli og í fremmandum umhvørvi. Lærarar í hópatali hava latið sær hetta lynda, meðan fakfeløgini hjá teimum ikki lata við seg koma, og politiska skipanin letst ikki um vón. At fáa virði fyri pengar Eitt orðafelli í búskapi er spurningurin um at fáa virði fyri pengar. Tað sipar til, at tá ið avgerðir skulu takast um at keypa eina vøru ella tænastu, so skal hon (vøran ella tænastan) ikki kosta meira enn tað, sum nyttuvirði á henni er fyri keyparan, ið kann vera privatpersónur, fyritøka, land ella kommuna. Hetta er sama hugsan, sum vit kenna frá cost-benefit metingum. Tá ið landið og kommunur brúka pengar til skúlar, havnir, vegir ella heilsuverk, so er tað ein meting um, at vit fáa nyttu fyri pengarnar, sum er meiri enn tað, sum tað kostar. Um vit brúka henda hugsanarhátt til politikkin hjá Mentamálaráðnum at senda næstan allar miðnámslærarar av landinum at taka verkliga partin í námsfrøði, so kunnu vit um kostnaðarsíðuna siga, at hetta er sera dýrt. Lærarin skal hava fulla løn, meðan hann er burtur, og tað almenna skal eisini gjalda uppihaldið hjá honum og løn til avloysara. Men tað er ikki bara dýrt fyri landskassan. Summir av lærarunum hava børn í barnagarðsaldri ella skúlaaldri, og tað er ikki bara sum at siga tað hjá øllum at fara av landinum í 10 vikur. Hetta er eisini dýrt fyri samfelagið sum heild. Hyggja vit at inntøkusíðuni, sum her svarar til nyttuna av verkliga partinum, er hetta virðið sera ivasamt. Lærarin skal undirvísa útlendskum næmingum á fremmandum máli, og tað líkist ikki akkurát teimum umstøðum, sum hann skal undirvísa undir, tá ið hann kemur heimaftur. Politikkurin at senda miðnámslærarar av landinum at taka verkliga partin stendur seg tískil illa í einari cost-benefit meting: Tað kostar nógv, og nyttan er lítil. Hvat skal til at venda gongdini? Øll, ið vara av miðnámi, eru noydd at seta seg niður og orða okkurt slag av visjón, hvat ið vit ætla við miðnámsskúlunum. Her skulu átøk til, sum bøta um málsligu støðuna, her skal umframt visjón eisini aktión til. Vit kundu lært av málstríðnum hjá studentunum. Um politiski myndugleikin ikki vaknar, so mugu næmingar purra út. Vit hava sæð, at tað hjálpir, tá ið næmingar taka seg saman at mótmæla–málstríðið í Hoydølum er eitt av mongum fordømum, og Miðnámsflokkurin er eitt annað. Samstarv millum landsstýriskvinnurnar Rigmor Dam og Sirið Stenberg slóðar fyri, at Fróðskaparsetrið kann taka fleiri inn at lesa sjúkrarøktarfrøði. Nú verður møguleiki fyri at taka 16 nýggj lesandi inn á sjúkrarøktarfrøðiútbúgvingina. Stórur tørvur er á sjúkrarøktarfrøðingum í Føroyum. Fróðskaparsetrið sigur á hvørjum ári frá sær fleiri væl skikkaðar umsøkjarar, tí møguleiki ikki hevur verið fyri at tikið fleiri lesandi til starvsvenjingarpartin. -Flest allir umsøkjarar eru kvinnur, sum síðani eru farnar av landinum at útbúgva seg, tá pláss ikki vóru á Setrinum. Vandi er fyri, at hesar kvinnur ikki koma aftur til Føroyar. Ætlanin við hesum er tí eisini at bøta um lestrarmøguleikarnar í Føroyum, so tað gerst lættari at velja Føroyar, siga Rigmor Dam og Sirið Stenberg, landsstýriskvinnur í viðmerking. Mentamálaráðið hevur gjørt avtalu við Heilsu- og innlendismálaráðið um at fáa sett ein kliniskan samskipara, sum fær ábyrgd av verkliga partinum av útbúgvingini. Mentamálaráðið og Heilsu- og innlendismálaráðið Í dag og í morgin fara Føroyar, ES og Noreg at býta tey 15,6 prosentini av makreli, sum tey ætla, at onnur lond skulu hava, skrivar kvf. fo Hesi lond eru Ísland, Russland og Grønland. Føroyar, ES og Noreg eru samd um, hvussu nógv er ráðiligt at fiska næsta ár. Heildarkvotan er 895.000 tons. Føroyski parturin er 113.000 tons. Mikudagin, hósdagin og fríggjadagin verða samráðingar um svartkjaft og norðhavssild. Enn ein roynd verður gjørd at finna semju millum strandarlondini um, hvussu svartkjaftur og norðhavssild skulu býtast millum londini. Samráðingarnar nú í vikuni eru í Londo Norrøna Ungmannafelag Føroya hátíðarheldur finska tjóðardagin undir heitinum "Finski tjóðardagurin hildin í Føroyum-Finnland-millum Norðurlond og Russland" Hósdagin 26. novembur kl. 19 hátíðarheldur Norrøna Ungmannafelag Føroya finska tjóðardagin, sum er 6. desember. Danin Kim Sandvad West, granskari í finnskum og búsitandi í Finnlandi, fer at hugleiða og gera okkum kønari í finskari mentan og máli, og hvussu hetta passar inn í norðurlendska samstarvið. Kim Sandvad West er í løtuni í Føroyum og undirvísir í finskum á Fróðskaparsetri Føroya. Kim er eisini formaður fyri lokala Norrøna Felagið (Pohjola Norden) í Vasa. Vit sum búgva i Norðurlondum hava ofta lyndi til ikki reiðiliga at skilja sambandið millum Finnland og restina av Norðurlondum, tí mentanin í Finnlandi er nógv øðrvísi. Millum annað hevur finska málið ein heilt annan uppruna enn t. d. tað føroyska málið. Hví er Finnland ein partur av Norðurlondum og hvat eyðkennir finsku mentanina? Er Finnland ikki nærri grannalandinum, Russlandi, og hvat halda finnar sjálvir? Vit seta spurningarnar: "Hví tosa finnar so løgið?" og "Hví dámar teimum væl at ganga í sauna?" , "Hvat eyðkennir Finnland?" og "Hví er tað ein partur av Norðurlondum, tá finnar ikki tykjast at vera so líkir hinum norðbúgvunum?" . Kom oman í Jónas Broncksgøtu 25 (Søgu- og Samfelagsdeildin, Fróðskaparsetur Føroya), hóskvøldið kl. 19 og fá meira at vita innan finska mentan, søgu og mál. Fyrilesturin verður á donskum. Kom ein túr og fá tær ein kaffimunn og karamellir við NUF'arum. Øll eru hjartaliga vælkomin! -