Tí flestu okkara munnu vera samd um, at tað er rætt og rímiligt hjá løgtingsformanninum at krevja, at tingfólk lata seg kanna fyri virus áðrenn tey sessast í tingsalinum at fremja teirra fólkavalda kall. Tingarbeiðið skal jú helst halda fram so ótarnað, sum møguligt–eisini hóast ein smitta hóttir. Og tá er formansskapurin noyddur at taka tey fyrivarni, sum eru neyðug. Var kravið, at løgtingið skuldi koppsetast eftir kravi frá formansskapinum, so var málið eitt annað, og tá hevði verið meira viðkomandi at tosa um grundlógar- og stýrisskipanarlógartryggjaðan rætt hjá teim fólkavaldu. Tí politiska skipanin hevur givið borgarunum lyfti um, at ongin skal tvingast til at verða koppsettur, og sjálvandi er tað eisini galdandi fyri tingfólk. Men viðgangast skal, at hópin lættari hevði tað verið, um bara øll gjørdu tað, koppsettu seg. SkrivaÐ: Blaðið Stovnað 2020 Útgevari: Knassar Upplag: 7668 Lisnar síður: 43626 Dagført 10. hvørt sekund tel. 20 80 80 redaktion @ knassar. fo Redaktørur ingi @ knassar. fo Lýsingarráðgevi borgar @ knassar. fo tel. 23 66 01 Birgir Waag Høgnesen Lýsingarráðgevi birgir @ knassar. fo tel. -Heta er eitt kent listafólkanavn. Málningurin er tí við stórum sannlíkindum málaður av Anders Peter Christian Aigens-Christian Aigens (1870-1940), sum hevur málað fleiri myndevni úr Føroyum, eftirsum hann var her í hálvtannað ár í 1906-1907. -Í teimum katalogum, sum finnast frá hansara framsýningum sæst, at hann hevur sýnt fram fleiri føroysk myndevni. Um tú googlar eftir myndunum hjá Chr. Aigens, so sæst, at seráhugi hansara var at mála kvinnur, men eisini børn, ið hyggja út gjøgnum vindeygu. Júst sum málningurin, ið varð seldur á lauritz. com henda dagin. Tað var ikki fyrr enn seinni, at tað gjørdist vanligt at stappa turriklæðið undir brystið. Av Velbastað Og so er tað spurningurin, hvaðani myndevnið er. Lesararnir hjá Portalinum gittu ymisk støð, eitt nú av Depli yvir móti Viðoynni og frá Ljósá yvir móti Víkalandinum. Í køkinum úti í Trøðni. Við útsýni móti Hestoynni, skrivar Carl-Johan Lisberg Danielsen. Ole Wich sigur soleiðis:-Málningurin er helst málaður við livandi modelli og uppstillaðum matvørum og borðbúnaði. Myndirnar eru av Facebook-bólkinum "Christian Aigens" Greinin varð fyrstu ferð løgd út 16. Jan 2021 3 Leygardagur 16. Jan 2021 Aigens setti andlit á Nólsoyar Páll Men myndin er ein gomul kona við skeggi SkrivaÐ: Helst eru tað ikki so nógvir føroyingar, sum kenna til danska listamannin Chr. Aigens, sum livdi frá 1870 gil 1940. Men allir føroyingar kenna minst eina mynd, sum hann hevur teknað. Aigens um at myndprýða bókina. Hildið var, at andlitsfotomyndin av dóttir Nólsoyar Páll (Sigga Sofía, red.) , sum eisini tá hekk í Kirkjubø, líktist Nólsoyar Pálli. Ovast til vinstru fotomyndin av Siggu Sofíu. Til høgru tekningin hjá Chr. Aigens. Set teg í samband við Borgar Kristiansen á tel. 23 66 03 ella á lysingar @ knassar. fo. 6 Leygardagur 16. Jan 2021 Tíðarætlan fyri koppseting gjørd Gongst sum ætlað, eru fólk í serligum vandabólkum og øll oman fyri 85 ár koppsett, tá mars mánaði er úti, umframt ein stórur partur av teimum ímillum 75 og 85 ár SkrivaÐ: Tíðindaskriv Tíðarætlan er nú gjørd fyri koppsetingina næstu vikurnar. Somuleiðis er ein tíðarætlan gjørd fyri koppsetingunum næstu tíðina. Tí Føroyar fáa vaksinu frá Statens Serum Institut eftir fólkatalinum, og tað merkir, at eins nógvir skamtar av vaksinu eru til hvønn føroying, og tað eru til danir. Higartil hevur tað tó verið lutfalsliga meira av vaksinu til føroyingar, tí vit hava fingið heilar kassar hvørja ferð. Hesir sjúklingar verða valdir út í samráð við teir sjúkrahúslæknar, sum hava ábyrgd av viðgerðini hjá tí einstaka. • Vika 4 (25.–31. januar) Avvarðandi hjá persónum, sum eru í serligum vanda fyri at gerast álvarsliga sjúkir, verða teir smittaðir við Covid-19 (tað eru sjúklingar, sum verða koppsettir í viku 3). Allar innkallingar til koppsetingarnar eru skipaðar eftir avtalu við sjúkrahúsverkið. Tað hevur serliga stóran týdning fyri fólk, sum eru eldri og heilsuveik, at tey nú vita, hvat tey kunnu rokna við, og at tað tíbetur ikki gongur so long tíð, áðrenn tey øll eru koppsett og vard ímóti koronu. Og so er at vóna, at optimistisku væntanirnar hjá danska heilsustýrinum fara at halda, so vit eru komin heilt á mál, tá summarferian byrjar hjá teimum flestu, sigur hann. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 12. Jan 2021 7 Leygardagur 16. Jan 2021-Vit sleppa ongantíð av við koronavirusið Men vit fara at læra at liva við tí, sigur leiðarin fyri smittutilbúgvingini hjá Statens Serum Institut, sum nú fer á pensjón Kåre Mølbak SkrivaÐ: Nógv fólk droyma um dagin, tá koronavirusið ikki longur er millum okkara. Hann leggur afturat, at hóast vit ikki sleppa av við virusið, so fer koppsetingin at hjálpa til, at vit fara at duga betri at liva við tí. Talan er um seinasta slíka tíðindabræv frá hansara hond. Tí Kåre Mølbak verður nú pensjóneraður eftir næstan 38 ár í Statens Serum Institut. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 12. Jan 2021 9 Leygardagur 16. Jan 2021 Skuldi inn at sita, men møtti ikki Væl mannað løgreglulið við maskinbyrsu, vesti og hjálmi handtók fríggjadagin ein persón í vesturbýnum í Havn SkrivaÐ: Sverri Egholm Nógvar gitingar vóru fríggjadagin, tá alvápnað løgreglulig framdi eina handtøku á Grønlandsvegnum seinnapartin. Fyri nøkrum døgum síðani var handtøka í stórum rúsevnismáli og onkur miðil hevur skrivað, at handtøkan fríggjadagin var í sambandi við hetta málið. Men vaktleiðarin á løgreglustøðini upplýsir, at talan er um eina handtøku til avsoning. Hann vil ikki upplýsa, hvussu nógv løgreglufólk vóru á staðnum til politiatsóknina, men in. fo skrivar at talan var um eini 8-10 fólk. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 15. Jan 2021 10 Leygardagur 16. Jan 2021 Munandi færri doyðu í 2020 Koronastøðan sæst ikki aftur í hagtølunum fyri deyð í 2020-heldur tvørturímóti (Savnsmynd) SkrivaÐ: Tað doyðu munandi færri føroyingar í fjør, enn árið fyri. Staðfestast kann út frá hagtølunum hjá Hagstovuni, at talið av deyðum fyrstu 11 mánaðirnar í 2020 var 39 færri enn tilsvarandi mánaðir í 2019. Bert í trimum av teimum 11 mánaðunum, var talið á deyðum hægri enn árið frammanundan. Tað er ikki bara koronastøðan, sum er orsøk til at færri doyðu í 2020. Hóast koronan ikki rakti Føroyar fyrr enn út í mars mánaði, so var deyðatalið eisini munandi lægri í byrjanini av 2020. Hesar avmarkingar fara úr gildi mánadagin 18. januar, tá sjúkrahúsini lata upp aftur fyri vitjandi. Mint verður á, at tey sum hava verið uttanlands tó ikki skulu koma á sjúkrahúsi fyrr enn tey hava fingið negativt svar uppá koronukanning á sætta degi. Tá koronasmittan tók seg upp aftur um jóltíðir vórðu ymisk tiltøk sett í verk fyri at minka um smittuvandan inni á sjúkrahúsunum. Mint verður á almennu tilmælini um frástøðu og reinføri. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 15. Jan 2021 Leygardagur 16. Jan 2021 Smakkurin av villa laxinum-eitt nýggjársynski SkrivaÐ: Ein vinmaður var so vinarligur at geva okkum eitt petti av royktum villum laxi til nýggjárshaldið. Laxin hevði hann veitt í einari íslendskari á, og so fingið hann hegnisliga royktan. Hesin laxur var ein framúr biti. Náttúrliga reyður av ætinum og við einum sterkum soltnum muskulaturi av at berjast við havstreymarnar. Smakkurin av góðum villum laxi er ein mega gastronomisk uppliving, eitt njótilsi av teimum heilt stóru. Seinast í 1970’ unum fingust umleið 1.500 laxar í Saxun og Leynum, men síðani er gingið aftur á hond við stórari ferð, og í 2020 vóru kanska i mesta lagi 150 laxar fingnir, tað er alt. Sjósílastovnurin hevur tað eitt sindur betri, men í fjør var veiðan heldur onki at reypa av. Hví er so illa statt við laxi og sjósílum? Hetta er ein stór uppgáva, men tað ber til, júst sum vit hava sæð i Íslandi og í ánni Tyne í Skotlandi og aðrastaðni við. Laxurin hevur nógv at siga í flestu arktisku økjunum. Hetta er eisini ein góð grund til at vit gera okkara skyldu yvirfyri hesum fiski, nú vit brádliga eru komin upp í arktisku familiuna! Greinin varð fyrstu ferð løgd út 16. Jan 2021 13 Leygardagur 16. Jan 2021 Fyrra helvtin av nýggju Skybar á Norrønu sett upp Norrøna er í dokk í Danmark, har skipið verður nútímansgjørt (Mynd: Petur av Vollanum) SkrivaÐ: Sverri Egholm Tað gongur við rúkandi ferð at byggja um á Norrønu, sum er í dokk í danska býnum Munkebo, og sum í mars aftur skal í sigling. Omanfyri nýggju luksuskømurunum er nú helvtin av nýggju Skybar sett upp. Petur av Vollanum, skipari á Norrønu, hevur tikið myndirnar sum síggjast niðanfyri, at stóru umbyggingini, sum fer fram umborð. Allar hesar kanningarnar vóru negativar Hetta skrivar Tórshavnar kommuna á heimasíðu sínari. -Nøkur starvsfólk og øll búfólk á deildini, har viðkomandi starvsfólk arbeiðir, hava verið í sóttarhaldi, og deildin hevur verið stongd fyri vitjandi. Deildin er í morgun latin uppaftur, og gerandisdagurin kann aftur vera sum vanligt við teimum koronutilráðingum, sum annars eru. 309 av teimum vóru gentur og 366 vóru dreingir, upplýsir Landssjúkrahúsið. Av hesum vóru 220 kvinnur, ið áttu fyrsta barnið, ímeðan 455 høvdu roynt tað áður. Tað komu átta tvíburðar og einir tríburðar. Støðugt seinastu árini Seinastu árini hevur talið av føddum børnum árliga verið støðugt. Í 2019 var talið av føðingum 678 og í 2018 var talið 680. Í 2017 var tað eitt vet lægri, tá 656 børn vórðu fødd. Í august búðu 52.803 fólk í Føroyum, og komið varð upp aftur á hetta støðið longu í november mánaði, og talið er síðan hækkað aftur pr. 1. desember. Av teimum 52.920 fólkunum, sum vóru skrásett at búgva í Føroyum 1. desember, vóru 27.412 mannfólk og 25.508 konufólk, altso gott 1.900 fleiri menn. Prosentbýtið er 51,8 prosent menn og 48,2 prosent kvinnur, vísir uppgerðin hjá Hagstovuni. Tað var snøgt sagt ikki hald í tølunum, sum millum annað søgdu, at livialdrinum hjá einum nýføðingi fór at vera 93,8 ár meðan hann fór at vera munandi oman fyri hundrað í fleiri av hinum norðurlondunum. Unicef kunngjørdi í gjár ein nýggjan lista við rættaðum tølum. Men Føroyar eru ikki við á hesum listanum. -Hetta er sera harmiligt, sigur Unicef í einum skrivi, ið varð sent út í gjár, eitt nú til donsku Ritzau tíðindastovuna. Í ávísum føroym hevði ST-stovnurin roknað meira enn tjúgu ár skeivt, vísir endurskoðaði listin. Ein av størstu roknivillunum eru galdandi fyri Sveits. Hetta tí at forsøgnin hjá World Population Procections, ein ES-felagsskapur, ið framroknar fólkatal, bert gekk til ár 2100. Hetta er nú rættað. Endurskoðaði metti aldurin hjá nýføðingunum í okkara nærmastu grannalondum er hesin: Greinin varð fyrstu ferð løgd út 14. Jan 2021 18 Leygardagur 16. Jan 2021 Ikki so fá ferðandi í 15 ár Við 180.000 ferðandi hevði Vága Floghavn lakasta árið síðan 2005 (Savnsmynd) SkrivaÐ: Vit skulu 15 ár aftur í tíðina fyri at finna eitt ár við færri ferðafólkum loftvegis til og úr Føroyum, enn 2020. Ferðslan í 2019 rækk sostatt bert upp á 42 prosent av teimum, sum ferðaðust um flogvøllin árið fyri. Vit skulu 15 ár aftur í tíðina, til áðrenn fíggjarkreppuna, fyri at finna eitt ár við færri ferðandi um flogvøllin. Í 2005 var ferðafólkatalið góð 181.000 fólk. Besti mánaður var–sum tað plagar–juli mánaður við 32.181. Tað var tó munandi færri enn í 2019, tá talið av ferðandi í juli var 63.788. Talið av fráferðum og komum minkaði úr 5.649 í 2019 til 2.448 í 2020. Maðurin er varðhaldsfongslaður í fýra vikur, meðan løgreglan kannar málið. Løgreglan handtók mannin á bústaði hansara, og fann nógv rúsevni, sum maðurin hevði í varðveitslu. Eitt kilo av amfetamini, 700 gramm av mdma, 180 gramm av kokaini og 400 gramm av hassji í varðveitslu. Maðurin noktar seg sekan í at hava rúsevni í varðveitslu og fyri at hava framt harðskap, men játtar at hava byrsu í varðveitslu, men sigur seg ikki eiga hana, sigur útvarpið. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 12. Jan 2021 20 Leygardagur 16. Jan 2021 BBC vitjaði føroyska e-sportsstjørnu í Lissabon Johan "N0 tail" Sundstein, mest vinnandi e-sportsstjørna í heiminum, hevur keypt sær eini stór hús í portugisiska høvuðsstaðnum Johan Sundstein (Mynd: BBC) SkrivaÐ: Føroyska e-sportsstjørnan Johan Sundstein, kendur sum N0 tail, hevur vunnið fleiri pengar enn nakar annar e-sportsspælari í heiminum. Higartil hevur hann vunnið tilsamans 46 mió. 27 ára gamli Johan Sundstein, ið er uppvaksin í Danmark, er liðskipari hjá liðnum OG, sum er einasta liðið, sum hevur vunnið stóru Dota 2 kappingina The International tvey ár á rað. Tað var í árunum 2018 og 2019. Í løtuni luttekur Johan í kappingum heimanifrá orsakað av støðuni við korona. Niels Mortensen, stjóri í SMS, handaði vegna drotningina Jørgen Jørgensen Den Kongelige Belønningsmedalje á afturlatnari móttøku í Miklagarði. Kongaliga heiðursmerkið verður givið starvsfólkum í privatum fyritøkum, ið hava starvast 50 ár á sama stað, ella sum fara úr starvi eftir minst 40 árum á sama stað. Jørgen Jørgensen varð settur í starv í september 1977. -Jørgen var ein av teimum fyrstu at innflyta feskt kjøt, og hann hevur harvið verið við til at víðka kulinariska sjónarringin hjá føroyingum. Vit ynskja Jørgen hjartaliga tillukku við kongaliga heiðursmerkinum og takka honum fyri megnararbeiðið, hann hevur avrikað hesi 43 árini, sigur Niels Mortensen, stjóri í SMS. Rasmus Konggaard yvirtekur leiklutin hjá Jørgen Jørgensen. Effo og Sev hava gjørt avtalu um at seta upp tvær 150kW DC løðistøðir á Effo støðunum í Skálafirði og Kollfjarðardali. -Vit eru fegin um at kunna samstarva við Evvo um at fáa sett 150 kW DC løðistøðir upp á tveimum knútapunktum í meginøkinum, sigur Terji Nielsen, menningarleiðari hjá Sev. Nýggju løðistøðirnar, sum avtalan millum Effo og Sev umfatar, og sum verða settar upp í vár, løða meira enn tríggjar ferðir so skjótt, sum verandi 50kW DC skjótløðistøðir. Tí er tað natúrligt fyri okkum eisini at veita orku til elbilar, og vit fegnast um samstarvið við Sev um hetta, sigur Janus Thomsen, stjóri í Effo. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 23 Leygardagur 16. Jan 2021 Náttarlívið kann byrja aftur Landsstýrismaðurin ætlar ikki at leingja kunngerðina um at matstovur og skeinkistøð skulu stongja klokkan 22-sum støðan sær út nú (Mynd: Essabarr) SkrivaÐ: Sverri Egholm Í næstu viku kunnu matstovur og skeinkistøð aftur hava opið sum vant. Helgi Abrahamsen, landsstýrismaður, sigur við tíðindasíðuna in. fo, at sum støðan er nú, verður kunngerðin ikki longd. Danmark hevur framvegis nógva smittu, og eisini verður bretska frábregði óttast, men Helgi Abrahamsen sigur við in. fo, at vit í Føroyum kunnu ikki seta tiltøk í verk, tí at smittan ger um seg í Danmark. Fylgt verður væl við gongdimi, og broytist støðan, verður málið tikið upp aftur. Heimildin hjá Helga Abrahamsen at stongja matstovur og skeinkistøð við kunngerð, er bara galdandi til 1. feburar. Bæði tilvit, vitan og viðurkenningin økist í samfelagnum. Men enn seta fólk ikki ADHD ella ADD í samband við still børn, vaksin, eldri, vællærd og viðurkend fólk, hóast summi teirra stríðast á annan hátt og hava óviðgjørt ADHD, sigur felagið, sum við at seta andlit á ADHD vilja halda fram við at økja um almennu vitanina komandi ár. Sambært ADHD felagnum, ið vísir til tøl hjá Heimsheilsustovninum, WHO, hava 5 prosent av øllum børnum og 2,5 prosent av vaksnum ADHD. Landsstýrismaðurin við heilsumálum hevur lovað, at bíðitíðin skal styttast, og fylgir felagið neyvt gongdini, tí sera langt er á mál. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 11. Jan 2021 25 Leygardagur 16. Jan 2021 Næmingaheimið í Vági handað Hátíðarløta var í farnu viku–klárt verður hjá 48 ítróttaháskúlanæmingum at flyta inn Mynd: Suðurrás SkrivaÐ: Síðsta fríggjadag var hátíðarløta í Vági, tá næmingaheimið varð handað Ítróttaháskúlanum í Suðuroynni, og klárt verður hjá næmingunum, sum byrja á várskeiðnum, at flyta inn, skrivar Suðurrás. Spakin varð settur í á vári í 2019, og hóast byggingin varð nakað darvað av farsóttini, so helt tíðarætlanin kortini. Greitt gjørdist, at tørvur var á meiri undirvísing í føroyskum máli og føroyskari mentan, serliga fyri tilflytarar, sum komu úr londum uttanfyri norðurlond. Longu um heystið varð eitt skeið í máli og mentan boðið út. Skeiðið var 400 undirvísingartímar, har undirvíst varð 20 tímar um vikuna í 20 vikur um morgunin. Kvøldskúlin hevur í dag bæði styttri og longri skeið, bæði um morgunin, seinnapart og um kvøldi í máli og mentan fyri tilflytarar. Skeiðini eru bæði fyri vaksin og børn og eru millum 20 og 300 undirvísingartímar til longdar. Eisini bjóðar Kvøldskúlin styttri skeið í føroyskari mállæru og donskum fyri tilflytarar. Longru skeiðini eftir nýggju námsætlanini fyri føroyskt sum annaðmál enda við roynd og hvør næmingur fær annaðhvørt endaligt prógv frá støðuroynd ella prógv, sum gevur atgongd til framhald í útbúgving í føroyskum sum annaðmál. Kvøldskúlin er enn í dag Føroya størsti skúli. Næmingatalið veksur alla tíðina. Frystilínuskipið, sum áður hevur havt navnið Nyvoll Senior er bygt í Vági í 1987. Nú skal skipið yvirtakast endaliga og ymiskt skal gerast klárt til fiskiskap. Skipið er keypt úr Noreg. Alislangan var umleið 100 metrar, og kundi verði til stóran ampa fyri skip og bátar, skrivar Vørn. Manningin á Tjaldrinum hevur nú leverað rekan til Tórshavnar Havn, og er hann nú koyrdur til KOB á Hjalla. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 15. Jan 2021 29 Leygardagur 16. Jan 2021 Skotar sigla til Danmarkar at landa Skotsk fiskiskip fáa betri prís í Hanstholm enn heima í Skotlandi, har prísurin er farin í botn eftir Brexit SkrivaÐ: Skotsk fiskiskip í rættiliga stórum tali eru farin at landa veiðina í Danmark. Hann metir, at um 30 til 40 prosent av teimum 1.300 tonsunum, sum higartil í ár eru seld á uppboðssøluni, eru komin frá skotum. Í Skotlandi uppliva fiskaútflytarar trupulleikar við at sleppa av við fiskin í ES orsaka av nýggjum krøvum og trupulleikum við flutninginum. Prísirnir eru eisini falnir í botn á uppboðssøluni í skotska fiskivinnuhavnini Peterhead. Fóðrið avskipa vit á trimum firðum á Eysturlandinum og á trimum firðum á Norðvesturlandinum. Vit laga okkum eftir veðrinum, og tí fara vit viðhvørt norður um og viðhvørt suður um Ísland, tí vit skulu á Vesturlandið, sigur Jonhard Jóanesarson, skipari, á Vermland. -Skipið riggar væl og serliga, síðani vit fingu DP ísett. -Vit hava eisini fingið ísett eina nýggja flutningsskipan til fóðrið. Við gravmaskinuni hiva vit fýra sekkir í senn á 1000 kilo og seta teir á knívar, sum standa omaná eini silo í lastini. Knívarnir skera posarnar upp og fóðrið dettur niður í siloina. Vermland tekur 2.150 tons, so tað tekur umleið 21 tímar at fáa fóðrið umborð á flakarnar. Harafturat fer øll tíðin at sigla millum flakarnar og firðirnar. Ísland er stórt, so tað tekur sína tíð at koma runt, greiðir Jonhard Jóanesarson frá. Tá vitjaði sjómanstrúboðarin umborð, og tíð var eisini til sang, Guds orð, bøn og signing. Niels Andrias Mortensen í Streymnesi eigur Vermland. Skipið er bygt í 2008, er 90 metrar langt og 13,7 breitt. Har fær Atlantic Petroleum 2 prosent av søluvirðinum av teimum fyrstu 5 milliónum tunnunum og 4,35 prosent aftan á tað. Framleiðslan á Orlando leiðini byrjaði 29. mars í 2019, men varð steðgað aftur í apríl. Hetta er fyrstu ferð síðani 2016, at Atlantic Petroleum hevur inntøku. Ben Arabo, nevndarformaður í Atlantic Petroleum Greinin varð fyrstu ferð løgd út 10. Jan 2021 Áðrenn ársskiftið vóru boðini annars, at Føroyar sjálvar skulu gjalda fyri alt koppingarevni, sum kom til landið. Føroyar og Grønland rinda fyri flutningsútreiðslurnar og kostnaðin av at koppseta fólk, men sjálvar skamtrinar gjalda danir fyri Her er talan um eitt undantak, tí vanliga rinda Føroyar og Grønland sjálvi fyri sín heilivág og koppingarevni. Koppingarevnið til allar føroyingar verður mett at kosta umleið sjey milliónir krónur, og Føroyar og Grønland fáa sín lutfalsliga part av koronaí mun til fólkatalið í londunum, skrivar Kringvarpið. Játtar EMA, skal ES-nevndin taka endaligu støðuna til góðkenningina. Góðkenningin frá ES-nevndini verður mett at vera ein formalitetur, skrivar Ritzau. Koppsetingin frá AstraZeneca og universitetinum í Oxford er longu tikin í brúk í Bretlandi. Men hon virkar ikki líka so væl sum tær báðar fyrstu vaksinurnar. Enn er tó ikki ein greið mynd av, hvussu effektiv hendan koppsetingin er. Fyrstu kanningarnar vísa, at hon virkar í 70 prosentum av førunum. Nýggj vísindalig grein í tíðarritinum, "BMJ Open" hevur heitið, "Danger zone assessment in small-sided recreational football: providing data for consideration in relation to COVID-19 transmission". Her verður greinað, hvussu leingi og hvussu ofta vanlig fólk, sum spæla heilsufótbólt, eru í vandastøðum (Danger Zone; DZ), tá talan er um koronusmittu. Verkætlanin er samstarv millum Magna Mohr, professara á Fróðskparsetrinum, og danskar og serbiskar granskarar. Tískil er heilsufótbóltur ikki kontaktítrótt, men ein venjingarháttur við stuttum og sporadiskum sambandi millum leikararnar. Sostatt verður mett, at heilsufótbóltsspæl er ein tryggur kropsligur venjingarháttur, tá tað snýr seg um covid-19-smittu. Neilig árin av óvirkni Kanningarúrslitini geva heilsumynduleikum í Føroyum og uttanlands møguleika at viga vandan av fótbóltsspæli upp ímóti teimum neiligu kropsligu, sosialu og sálarligu árinunum av at steðga barna-, ungdóms- og heilsfóltbóltsspæli í koronutíðini, sum vit eru í. -Spælið hevur tí ómetaliga stóra jaliga ávirkan á alheims fólkaheilsuna, og tí gevur okkara nýggja grein mynduleikunum vísindaliga próvførslu, tá tað ræður um koronusmittuvanda, sigur Magni Mohr. Kelda: setur. fo Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 35 Leygardagur 16. Jan 2021 Rufus Gifford gerst siðameistari hjá Biden Føroyavinurin og fyrrverandi sendiharri í Danmark fær týðandi starv í uttanríkisráðnum Rufus Gifford á Pride-tiltakinum á Vaglinum í 2016 (Savnsmynd: Sverri Egholm) SkrivaÐ: Í næstu viku tekur Joe Biden eftir ætlan yvir sum forseti í USA. Og harvið verða eisini allir ráðharrar og høgtstandandi embætisfólk í Washington D. C. skift út. Protokolstjórin, ella siðameistarin, hjá forsetanum er eitt slag av ovasta fyri øllum amerikansku sendistovunum. Protokollstjórin er millum nærmastu ráðgevar forsetans í uttanríkismálum, og hann hevur eisini heiti sum varauttanríkisráðharri. Vanliga er protokollstjórin við á øllum uttanríkisferðum forsetans, og hevur samskiftið við útlendsku stjórnirnar í sambandi við hesar vitjanir. Uttanríkis- og mentamálaráðið hevur lagt út starvslýsing, har søkt verður eftir einum starvsfólki at arbeiða 37 tímar um vikuna á sendistovuni. Viðkomandi, sum verður settur í starv, skal eftir ætlan byrja 1. mars ella skjótast til ber hareftir. Viðkomandi skal m. a. hjálpa føroyska sendimanninum við dagliga arbeiðnum á sendistovuni. John Rajani tók við starvinum sum sendimaður í ìsrael 1. desember 2020 (Savnsmynd) Greinin varð fyrstu ferð løgd út 15. Jan 2021 37 Leygardagur 16. Jan 2021 Navalnyj vendir nú heimaftur til Russlands Rættarmál bíða honum, og hann hann er framvegis hóttur eftir lívinum (Savnsmynd: EPA) SkrivaÐ: Russiski andstøðupolitikarin, Aleksej Navalnyj, vendur um vikuskiftið heimaftur til Russlands, eftir at hava verið í viðgerð í Týsklandi fyri eitring. Tað skrivaðu fleir miðlar í vikuni. Hetta hendir, hóast hann framvegis er í vanda fyri at verða útsettur fyri drápsroyndum. Hann er eisini skuldsettur fyri at hava snýtt fyri næstan 30 milliónir krónur. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 38 Leygardagur 16. Jan 2021 Noreg: 13 deyðstilburðir knýttir til koronavaksinu Talan er bara um eldri og skroypiligar sjúklingar–leiðreglurnar eru nú broyttar (Mynd: EPA) SkrivaÐ: Fýra dagar fyri ársskiftið varð fyrsti norðmaðurin koppsettur við vaksinuni frá Pfizer/BioNTech móti korona. Frammanundan varð ávarað um, at koppsetingin kundi geva ávís hjáárin. Øll vóru oman fyri 80 ár og nøkur teirra yvir 90.-Tað tykist sum um, at nakrir av hesum sjúklingunum fáa so sterk hjáárin við fepuri og gerast úrsalig, at tað kann gerast ógvuliga álvarsligt fyri tey, og kann vera orsøk til, at tey doyggja, sigur Steinar Madsen, fakligur stjóri í Legemiddelverket við NRK. Heilsustovnurin hevur tí nú tillaga leiðreglurnar fyri hvørji skulu koppsetast. -Læknar mugu nú meta neyvari um, hvørji skulu koppsetast. Við“ skroypiligar” meinar hann við sjúklingar við álvarsligum hjartasviki, demens, KOL og øðrum lívshættisligum sjúkum. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 14. Jan 2021 39 Leygardagur 16. Jan 2021 Sigrun Gunnarsdóttir fekk Mentanarvirðisløn landsins Listagávurnar hjá Sigrun Gunnarsdóttir halda á at gleða og kveikja okkum í øllum lívsins viðurskiftum, tí hon hevur myndprýtt alt frá frítíðarskúla, fólkaskúla, miðnámsskúla til eldrabýli, sjúkrahús og kirkju SkrivaÐ: Sverri Egholm Sigrun Gunnarsdóttir fekk á hátíðarhaldi í Løkshøll mikukvøldið handað Mentanarvirðisløn landsins fyri 2020 frá Jenisi av Rana, landsstýrismanni við uttanríkis- og mentamálum. Í grundgevingini fyri, at Sigrun Gunnarsdóttir fekk Mentanarvirðislønina, stendur soleiðis: Sigrun Gunnarsdóttir hevur alt sítt lív teknað, málað og skapað. Søgur um menniskju og mannakor, djór og náttúru og alt tað alheimsliga, vit kenna. Hon lýsir tað stóra í tí smáa og gevur myndevnunum eina nýggja frásjón, eitt nýtt dýpi. Hon gongur egnar leiðir við sínum sterka, livandi og súmbolska myndamáli. Listagávurnar hjá Sigrun Gunnarsdóttir halda á at gleða og kveikja okkum í øllum lívsins viðurskiftum, tí hon hevur myndprýtt alt frá frítíðarskúla, fólkaskúla, miðnámsskúla til eldrabýli, sjúkrahús og kirkju. Fyri listarligu gávurnar, Sigrun Gunnarsdóttir áhaldandi gevur okkum, fær hon Mentanarvirðisløn landsins. Mentanarvirðisløn landsins verður latin fyri at heiðra føroyskt mentafólk sum tøkk fyri útint listarligt avrik. Ósbjørn Jacobsen hevur í drúgva tíð gjørt vart við seg bæði her heima og uttanlands. Til dømis hevur hann teknað sermerkta býráðshúsið í Eystur kommunu og verið við til til at tekna víðagitnu Hørpuna í Reykjavík. Í grundgevingini stendur millum annað soleiðis: Ósbjørn Jacobsen er byggilistarligur úrmælingur, ið arbeiðir við byggilist, býarbygging og býarplanlegging. Einsamallur ella saman við øðrum hevur hann vunnið fleiri kappingar. Altjóða kapping um miðbýin í Klaksvík, har fleiri enn 150 uppskot komu inn og uppskot til miðbýin í Runavík og í Havn, hvørs planlegging um býarrúm er til stóran íblástur. Ósbjørn Jacobsen arbeiðir hegnisliga og við nærlagni í teimum smáu eins væl og teimum heilt stóru verkætlanunum. Heiðursgáva landsins verður latin fyri at hava virkað til frama fyri mentanarlig virði, sum hava týdning fyri føroyska mentan, list og mentanararv. Heiðursgáva landsins er 75.000 krónur. Eyðun Eliassen, arkitektur, sum las saman við Osbirni á arkitektaskúlanum í Aarhus, helt heiðursrøðuna. Tað er eyðsýnt, at Birita Poulsen hevur viljan til at tvinna góðu sangevnini saman við hørðum arbeiði fyri áhaldandi menning. Fyri eggja ungu songkvinnuni til, fekk hon í kvøld serstøku virðisløn landsins. Grundgevingin var soljóðandi: Tað varð ikki kvøðið yvir vøgguni hjá Biritu Poulsen, at yrkisleiðin skuldi vera innan klassiskan tónleik. Nú er hon undir masterútbúgving í operasangi. Tó at unga songkvinnan serliga hevur lagt seg eftir opera, røkka evnini eisini til oratoriur og annan sang, og fyri leiklutir sínar á fremmandum pallum vinnur hon viðurkenning og góð ummæli. Í Føroyum telist hon ímillum tey fáu, sum hava givið føroyingum upplivingar í klassiskum sangi og opera, og hon hevur soleiðis ríkað okkum tónleikaliga við framførslum sínum-bæði einsamøll og saman við øðrum. Eftir at Jenis av Rana hevði handað virðislønina bar Jens Andreassen Biritu eina takkarkvøðu, og umframt at takka, sang Birita eisini eina vakra ariu saman við Mathiasi Kapnas við klaverið. Myndirnar hevur Andri Gerðisá tikið Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 42 Leygardagur 16. Jan 2021 Nýggjur ungdómsmiðil hjá KVF farin í luftina Seinasta árið hevur verið arbeitt við at seta á stovn ein miðil til ungdóm í Føroyum, og í gjár var løtan komin, har nýggi miðilin fór í luftina. Tað er Kringvarp Føroya, sum varðar av nýggja miðlinum, sum hevur fingið heitið Biit (Mynd: Kringvarp Føroya) SkrivaÐ: Tíðindaskriv Biit er eitt felags forum fyri føroyskan ungdóm, har til ber at finna originalt og gott tilfar um eitt ættarlið, sum annars ikki er til staðar í miðlamyndini. Tey eru millum 15 og 25 ár. Tað eru eisini hesi ungu, sum framleiða alt tað tilfar, sum er at finna á Biit. Talan er um poddvarpar, video og greinar. Hesi ungu hava arbeitt leingi og hart, og hetta er teirra miðil. Tað er við stórum spenningi, at vit nú kunnu loyva ungdóminum framat og geva teimum ungu eitt pláss í føroysku miðlamyndini. Kappingin um miðlabrúkaran er gróthørð, tí stóru altjóða stroymingartænasturnar varpa so nógv tilfar inn á føroyska økið. Tað hevur samfelagsligan týdning fyri bæði mál og mentan, at ung framleiða miðlatilfar til ung á føroyskum, og at ung verða tikin í álvara, sigur Kári Sólstein, leiðari á mentanardeildini. Biit. fo er í fyrstu atløgu sniðgjørd einans til at verða vitjað á fartelefonini. Harumframt er Biit sjálvandi eisini at finna á sosialu miðlunum. Pallmyndin hjá Edward Fuglø hevur somuleiðis fingið íblástur úr filmsuniversinum og eyðkendu litpalettini hjá Roy Andersson. Talan er um eina hendingaríka og sera skiftandi sýning, har níggju leikarar leika heili 80 leiklutir í 41 leikmyndum. Leikmyndirnar eru flættaðar saman, soleiðis at vit fylgja leiklutunum gjøgnum alla sýningina. Filmarnir eru tragiskir, men fyltir við kolasvørtum humor. Tey, ið leika, eru: Herfinnur Árnafjall, Annfinnur Heinesen, Hans Tórgarð, Hjálmar Dam, Nicolaj Falck, Kristina Sundar Hansen, Laura Joensen, Edith Dahl Jakobsen og Esther á Fjallinum Leikstjórn og handrit: Torfinn Na Pallmynd: Edward Fuglø Ljóssniðgevi Turpin Napoleon Djurhuus Myndir og video: Allan Dalsgarð Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 44 Leygardagur 16. Jan 2021 Hans Andriasarhús verður virkið hús innan skaldskap og sjónleik MÁF og Tórshavnar kommuna hava gjørt ein tvey-ára sáttmála. Rithøvundafelag Føroya og Leikarafelagið koma eisini at húsast Undir Pisuvarða 2, og virksemið í húsinum er endurskipað (Mynd: Google) SkrivaÐ: Tíðindaskriv Í vikuni hevur Meginfelag Áhugaleikarafelag Føroya (MÁF) skrivað undir leigusáttmála um hølir í Hans Andriasarhúsi, undir Pisuvarða 2. Ætlanin er at húsið skal gerast eitt virkið hús innan skaldskap og sjónleik. Eisini eru ætlanir um at hava opið hús fyri almenninginum eina til tvær ferðir árliga. Ingun Christensen, dagligur leiðari í MÁF og Heðin Mortensen, borgarstjóri Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 45 Leygardagur 16. Jan 2021 Javnleikur í Vági og í Høllini á Hálsi VB fekk eitt stig, tá oddaliðið vitjaði, og StÍF fekk eitt stig við sær eftir góðan endaspurt móti Neistanum. Eitt heldur merkisvert var, at tveir dystir endaðu við javnleiki. Undanfarna vikuskifti tapti VB fyri Stjørnuni, tá botnliðið vitjaði í VB. Sunnudagin var oddaliðið Kyndil í VB-høllini. Hóast Nadja Pejovic skoraði heili 13 mál, so vórðu tvey mál í seinastu tveimum minuttunum hjá teimum í grønum neyðug fyri at fáa eitt stig við aftur til høvuðsstaðin: VB var á odda 23-21, men so skoraði Pejovic tvær ferðir. H71 var á odda allan vegin, men Stjørnan hekk væl í so at siga allan dystin. Millum annað eydnaðist 7 ímóti 6 spælið hjá heimaliðnum fyri tað mesta heilt væl, men í hinum endnaum eydnaðist tað ikki støðga sterku baktekuni hjá H71. Serliga var 17-ára gamla Jana Mittún í hopla. Kára Djurhuus er úr Kollafirði og er uppvaksin í EB/Streymi. Kára var við til at vinna greipuna við EBS/Skála í 2017 og 2018. Í fjør spældi hon við HB. Hon legði eisini upp til fýra mál í reyðu troyggjuni (Mynd: Sverri Egholm) Greinin varð fyrstu ferð løgd út 12. Jan 2021 47 Leygardagur 16. Jan 2021 Sonni Ragnar til Dundalk Føroyski landsliðleikarin fer aftur at royna seg uttanlands. 26-ára gamli miðverjin hevur skrivað undir sáttmála við írska felagið, ið sló KÍ út úr playoff-umfarinum í Europa League, og sum eisini hevur gjørt sáttmála við Ole Erik Midtskogen í vetur Sáttmálin millum Sonna Ragnar Nattestad og írska felagið er í fyrstu syftu galdandi fyri 2021. Venjarin hevur hildið eyga við føroyingunum í longri tíð (Mynd: Sverri Egholm) SkrivaÐ: Agnar Prestá Seinasta vetur vendi Sonni Ragnar Nattestad aftur til Føroyar eftir sjey ár uttan fyri landoddarnar. Júst hetta keypið kemur Filippo Giovagnoli, venjari hjá Dundalk FC úr Írlandi, inn á, tá hann á heimasíðu sínari lýsir sítt nýggja keyp:-Sonni er ein landsliðsleikari, ið harvið hevur altjóða royndir. Hann var eitt stórt talent sum ungur og fór til Danmarkar, Ísland og síðani til Noregs at spæla, har Ole Gunnar Solskjaer keypti hann. Sonni Ragnar Nattestad hevur spælt 31 A-landsystir og skorað tvey mál (Mynd: Sverri Egholm) Sonni Ragnar fekk ongan dyst fyri besta liðið hjá Molde-millum annað orsakað av skaðum- og varð leigaður út til Aalesund í næstbestu deildini. Hann er vinstrabeintur, skjótur og sterkur á bóltinum, og hann er júst tað slagið av miðverja, ið vit hava leitað eftir. Eg eri sera glaður fyri, at hann hevur skrivað undir við Dundalk og gleði meg at fáa hann í hópin, sigur Giovagnoli. Nýggi venjarin hjá Sonna Ragnar Nattestad sigur eisini, at hann hevur hildið eyga við føroyska verjuleikaranum í langa tíð. Dundalk endaði nummar trý í írsku deildini, og skal harvið aftur spæla í Europa League í summar. Tað verður við Sonna Ragnari Nattestad í hópinum. Hann hevur skrivað undir ein eitt-árs sáttmála-við einari "optión" at leingja avtaluna við einum ári tilknýtta. Hetta kom eftir, at tað fyrr í vikuni gjørdist greitt, at venjarin í fjør, Jens Berthel Askou, gavst. –Mær hevur altíð dámt væl Føroyar, og havi verið her fleiri ferðir. Tá hesin møguleikin brádliga kom, var eg ikki í iva um, at hetta var rætta avbjóðingin fyri meg. Eg veit at HB altíð strembar eftir at vinna. Hetta er eitt felag við stórum ambitiónum. Tað merki eg, bæði tá eg tosi við fólk í felagnum, men eisini tá eg tosi við onnur, sum hava áhuga í føroyskum fótbólti. -Sjálvandi fari eg at gera nakrar taktiskar tillagingar, og fari at hyggja eftir hvar vit kunnu gerast enn betri. Men tit skulu vænta at síggja álopssinnaðan fótbólt, sigur Jonas at enda við heimasíðuna hjá HB. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 10. Jan 2021 49 Leygardagur 16. Jan 2021 Patrik fer aftur til norskan fótbólt Seinastu tvey árini hevur tvøramaðurin spælt við KÍ-komandi árið skal landsliðsleikarin spæla við Egersunds í triðbestu norsku deildini Patrik Johannesen-her í dystinum móti Dinamo Tbilisi har hann skoraði eitt av sínum fýra málum, sum tvøramaðurin hevur tilsamans í Europa League (Mynd: Sverri Egholm) SkrivaÐ: Agnar Prestá Í fjør varð Egersunds IK ov stutt til uppflyting úr triðbestu norsku deildini-Rógvi Baldvinsson og Bryne vóru sterkast. Heimasíðan hjá Egersunds kunngjørdi hósdagin skiftið, og at partarnir hava gjørt ein eitt-árs sáttmála. Patrik er álopskendi styrkurin hjá liðnum, sum hevur verið í triðbestu deildini síðani 2012-Jann Benjaminsen skal eisini spæla í deildini, við Hødd, komandi kappingarár. Venjarin, Aleksander Midtsian, lýsir Patrik sum ein hartarbeiðandi og klókan áleypara, ið kann hava fleri leiklutir í álopsspælinum og sum er sera dugnaligur at avslutta. Hann umboðaði Florø í næstbestu deildini níggju ferðir-skaðar forðaðu fyri at landsliðsleikarin fekk ein størri leiklut. Í heyst spældi Patrik fýra landsdystir. Samanlagt er hann skrásettur fyri 10 A-landsdystir. Fyri HamKam spældi hann 77 dystir og skoraði 45 mál. Í 2019 skifti Ivar til Ranheim sum spældi í Elituseriuni í Noreg. Har spældi hann 37 dystir og skoraði 13 mál. Harvið eru ymisk ivamál um miðverjuna hjá B36. Felagið hevur nú tryggjað sær ein dana, ið hevur royndir úr næstbestu deildini í heimlandinum. 27-ára gamli Lukas Enevoldsen hevur seinastu tvey kappingarárini spælt fyri FC Fredericia, sum hann hevur umboðað 30 ferðir í Nordic Bet deildini. -Vit hava hugt eftir Enevoldsen í fleiri vikur nú, og fegnist eg um, at B36 hevur fingið hetta í hús. Hann er ein hartarbeiðandi og sterkur miðverji við rætta hugburðinum. Hann er ikki bangin fyri at fara í nærdystirnar, og so er hann ein fínur fýrur eisini. Hin er miðvallarin Mathias Thrane. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 11. Jan 2021 52 Leygardagur 16. Jan 2021 Súni Olsen skal standa á odda fyri víkingakvinnum Víkingur, sum er farin úr samstarvinum við ÍF og B68 um felagslið, hevur sett navn á venjaran fyri 2021 Súni Olsen (Mynd: Sverri Egholm) SkrivaÐ: Sverri Egholm Tað verður ein kendur maður í Sarpugerði, sum fer at standa á odda fyri Víkingakvinnum, sum nú standa á egnum beinum aftur eftir at hava havt samstarv við ÍF og B68 um felagslið. -Felagið er farið undir at leggja størri dent á menningina á gentu- og kvinnusíðuni, og fyrsta stigið er tikið, við at vit í 2021 koma at hava okkara egna lið á kvinnusíðuni, eftir at vit í fleiri ár hava samstarvað við onnur feløg. Byrjað var í Sheffield, har heimaliðið í átjandu royndini í kappingarárinum fekk ein sigur. Liðið hjá Chris Wilder, ið tók øll á bóli fyrsta partin av kappingarárinum í fjør, hevur havt tað ógvuliga trupult í ár. Men týskvøldið móti Newcastle var Sheffield United í yvirtalið allan seinna hálvleik, fekk og skoraði uppá eitt brotsspark, og kanska eru ljóasari tíðir fyri framman í Sheffield. Everton er nú í topp-fýra-bert eitt stig aftanfyri Liverpool. Frammanfyri Liverpool er nú Manchester United. Fyri fyrstu ferð síðani 2012-2013, tá felagið seinast gjørdist meistari, er Manchester United á odda í Premier League so seint í einum kappingarárið. Sunnudagin bresta United og Liverpool saman. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 13. Jan 2021 54 Leygardagur 16. Jan 2021 Undantaksstøða í Tokyo: Ógreitt um OL verður í summar Tað er ikki vist, at tað fer at bera til at hava OL í Tokyo í summar, sigur limur í Altjóða Olympisku Nevndini SkrivaÐ: Orsakað av økta smittutýstinum í Japan, heittu fleiri guvernørar á stjórnina um at lýsa undantaksstøðu í Tokyo og fleiri øðrum býum, og tað valdi japanski forsætisráðharrin, Yoshihide Suga, at gera síðsta vikuskifti. Sum smittutrýstið økist, gerst tað eisini meira sannlíkt, at olympisku leikirnir í Tokyo mugu útsetast enn einaferð ella avlýsast. Japanskir politikarar og olympisk embætisfólk hava annars higartil sagt, at OL verður í ár, men sambært Jyllands-Posten, ásannar mann, at endaliga avgerðin enn ikki er tikin. Meiningakanningar vísa eisini, at ein meiriluti av japanska fólkinum ikki ynskir, at leikirnir skulu halda fram sum ætlað. Greinin varð fyrstu ferð løgd út 09. Jan 2021