Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni... 27. november 2020 Ættarbandsskráin í menning Í dag er ein mánaður síðani, at Ættarbandsskráin gjørdist tøk á Vanganum hjá Talgildu Føroyum. Gott 6.000 fólk hava fingið sær Samleikan, upplýsa Talgildu Føroyar, og áhugin hjá fólki at síggja síni ættarbond er stórur. Tað fegnast vit í Ílegusavninum um. Arbeiðið við at gera ættarbandsskránna Tað var í 2007, at orka var sett av til at fáa kirkjubøkurnar talgildar og upplýsingarnar skrásettar í eini Ættarbandsskrá. Endamálið var at skapa gott grundarlag fyri ílegugransking í Føroyum. Arbeiðið hevur tikið tíð, og nógv fólk hava sitið og skrivað upplýsingar úr kirkjubókunum inn á teldu við hond. Eitt annað, sum er vanligt í Føroyum, er, at somu nøvn ganga aftur í summum familjum, og tí kann bland vera komið í. Tí varð avgjørt at gera eina skipan inni á Vanganum, har tað ber til at vísa á villur og senda fráboðan beinleiðis til Tjóðskjalasavnið, sum tekur sær av arbeiðinum at skráseta í skránni. Inni á ættartrænum er møguleiki fyri at skráseta skyldfólk, rætta skyldfólk og koma við viðkomandi upplýsingum. Fráboðanir hava verið av ymiskum slagi, fyri tað mesta smáar rættingar í sambandi við føði-ella deyðsdagfesting, rætting í sambandi við stavseting og ynski um at fáa skyldfólk skrásett, sum hava búð uttanlands. Men vit hava eisini fingið onkra einstaka fráboðan, sum vit meta vera álvarsligari enn hinar, har tað snýr seg um, at fólk eru knýtt at onkrum, sum tey ikki eru í familju við. Tað hevur við sær, at hesi koma inn á eitt ættartræ, har tey ikki hoyra heima. Ein avbjóðing hevur verið, at fólk ikki sleppa inn á skránna, tí teirra p-tal ikki er skrásett inni á Ættarbandsskránni. Hetta kann hava við sær, at nakrir brúkarar gerast vónbrotnir, tá ið teir spentir ætla sær inn á Ættarbandsskránna, tí tá fáa teir boð um at geva Landsfólkayvirlitinum loyvi at senda Tjóðskjalasavninum teirra p-tal og skulu harafturat bíða í nakrar dagar, áðrenn teir sleppa inn. Ílegusavnið metir Ættarbandsskránna vera eitt tilfeingi, sum er ogn Føroya fólks, og tí skal hon vera atkomulig hjá øllum føroyingum. Øll, sum vilja síggja sítt ættartræ, kunnu fáa sær Samleikan og rita inn á Vangan. Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni...]]> Kollvelting í tænastuni hjá almennu Føroyumhttps://biobank. fo/kollvelting-i-taenastuni-hja-almennu-foeroyum/27. oktober 2020 Kollvelting í tænastuni hjá almennu Føroyum Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni sleppa at brúka talgilda samleika sín. Við Samleikanum hevur tú eyðmerking, innritan og undirskrift savnað saman á telefonini. Tíðin fer frá undirskriftum á pappír og skannaðum skjølum. Her eru Akstovan, Almannaverkið, Taks, Studni, Ílegusavnið, Umhvørvisstovan og Tórshavnar kommuna at finna. Tá tú hevur skrásett tín Samleika og rita inn á Vangan, kanst tú eitt nú søkja um byggiloyvi ella fólkapensjón uttan at prenta út skjøl og skanna innaftur. Hetta, at vit lætta almikið um samskiftið, er fyrra helvt av nýbrotinum. Eisini fært tú atgongd til títt ættartræ heilt aftur til 1600 talið. Týdningarmikið er at undirstrika, at hóast tú bara skalt inn á eina síðu–Vangan–at finna tínar upplýsingar, merkir hetta ikki, at upplýsingar verða samkoyrdar ímillum stovnar ella savnaðir allir á einum stað. Bara tú hevur atgongd til tín Vanga, har allar upplýsingar síggjast–stovnar og kommunur síggja bara tann partin, teir hava inni hjá sær. oktober 2020 Akstovan, Almannaverkið, Ílegusavnið, Studni, TAKS, Tórshavnar Kommuna og Umhvørvisstovan Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni...]]> Ættarbandsskráin á Vanganumhttps://biobank. fo/aettarbandsskrain-a-vanganum/26. oktober 2020 Ættarbandsskráin á Vanganum Í morgin týsdagin 27. november verða Samleikin og Vangin alment tikin í nýtslu. Ílegusavnið er ein av tænastuveitarunum á Vanganum. Vangin er ein tænastuportalur, har borgaratænastur í fyrsta umfari hjá almennum stovnum og kommunum verða savnaðar. Vangin er persónligur, og á Vanganum fær borgarin atgongd til sjálvgreiðslur av ymsum slagi og innlit í sínar dátur. Eins og Talgildu Føroyar byrja í stigum, fara vit eisini stigvíst í gongd, og vit byrja við Ættarbandsskránni, sum er tøk á Vanganum. Allir Føroyingar, sum hava livað og búgva í Føroyum i dag eru skrásettir í Ættarbandsskránni. Tað hevur eisini borið til at skráseta fólk, sum eru fødd í 1100 talinum og tilsamans eru 149.000 fólk skrásett. Nógv spennandi er at finna í skránni, millum annað eru so at siga øll í familju við ein mann, og ein kvinna, sum átti sítt fyrsta barn í 1880, hevur í dag 3.474 eftirkomarar. Á Vanganum kann borgarin síggja sínar egnu ætt í beinari linju aftureftir, kortini ber bert til at síggja nøvn á teimum, sum eru eldri enn 100 ár. Ættarbandsskráin verður gjørd í samstarvi við Tjóðskjalasavnið. Hon er eitt ættartræ yvir føroyingar, sum fevnir um tíðarskeiðið frá umleið ár 1650 til í dag. Skrásetingararbeiðið byggir á keldur, so sum ministerialbøkur (Kirkjubøkur), Landsfólkayvirlitið, fólkateljingar o. a. Ættarbandsskráin er tíverri ikki rættlisin, og tí kunnu feilir og manglar koma fyri. Tað ber til at koma við rættingum til Ættarbandsskránna. Rættingar skulu fráboðast umvegis fráboðanarskipan inni á ættartrænum, sum er gjørd til endamálið. Allar fráboðanir krevja skjalprógv og Tjóðskjalasavnið tekur sær av fráboðanum. Okkara næsta stig á Vanganum verður FarGen verkætlanin, og síðani koma eisini aðrar verkætlanir so við og við. –Við stuðlinum frá Krabbameinsfelagnum kunnu vit víðka verkætlanina og koma nærri ásettu málunum. Verkætlanin fer væntandi at økja vitanina um bróstkrabba í Føroyum og leggja lunnar undir ílegukanningar, sum eru lagaðar serliga til føroyingar, sigur hon. Gransking vísir, at orsøkin til bróstkrabba m. a. liggur í ávísum ílegum, og tískil verða kendar ílegur so sum BRCA 1 og BRCA 2 kannaðar hjá sjúklingum við bróstkrabba. Hóast kanningar av føroyskum sjúklingum vísa, at bróstkrabbi partvís tykist at vera arvaligur í Føroyum eins og aðrastaðni, so hevur higartil ikki borið til at víst á ílegur, sum eru atvoldin til bróstkrabba hjá føroyingum. Tískil fer hendan verkætlanin m. a. at kanna, um til ber at eyðmerkja ílegur, sum kunnu vera orsøk til bróstkrabba í Føroyum, og um samband er millum ílegur og hormonbroytingar hjá sjúklingum við bróstkrabba. Málið er eisini, at kanningarnar lata upp fyri, at bróstkrabbaviðgerðin verður lagað til einstaka sjúklingin, og at kunna bjóða sjúklingum og avvarðandi genetiska ráðgeving í Føroyum. Verkætlanin er eitt samstarv millum Ílegusavnið, Landssjúkrahúsið, Rískisjúkrahúsið og Fróðskaparsetur Føroya. Noomi Oddmarsdóttir Gregersen, PhD, er verkætlanarleiðari og Bjarni á Steig, yvirlækni, er kliniskur ábyrgdarahavi. Umframt stuðulin frá Krabbameinsfelagnum hevur verkætlanin fígging frá Sjúkrakassagrunninum og Granskingarráðnum. Síðani 2011 hevur verið arbeitt við fleiri verkætlanum innan økið psoriasis og í hesum sambandi eru neyðug loyvir fingin til vega frá Vísindasiðsemisnevndini og Dátaeftirlitinum. Við støði í sínari gransking hevur Anna Katrin skrivað eina populervísindaliga grein, sum lýsir úrslitini av granskingini. Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni...]]> Ílegusavnið–ein av tænastuveitarunum í Talgildu Føroyumhttps://biobank. fo/ilegusavnid-ein-av-taenastuveitarunum-i-talgildu-foeroyum/2. juni 2020 Ílegusavnið–ein av tænastuveitarunum í Talgildu Føroyum Ílegusavnið hevur gjørt av at knýta seg upp í Talgildu Føroyar. Hetta merkir, at Ílegusavnið er ein av tænastuveitarunum, sum eru við á Vanganum. Vangin er ein tænastuportalur, har borgaratænastur í fyrsta umfari hjá almennum stovnum og kommunum verða savnaðar. Harvið verður lættari, skjótari og tryggari hjá borgarum at samskifta við okkum. Vangin er persónligur, og á Vanganum fær borgarin atgongd til sjálvgreiðslur av ymsum slagi og innlit í sínar dátur. Á Vanganum verður møguleiki fyri at samskifta talgilt við tað almenna á einum staði. Orsøkin til, at vit vilja gerast partur av Talgildu Føroyum, er, at hetta er ein góður máti at veita borgarunum eina góða og skjóta tænastu. Eins og Talgildu Føroyar byrja í stigum, fara vit eisini stigvíst í gongd, og vit byrja við Ættarbandsskránni, sum er tøk á Vanganum. Ættarbandsskráin verður gjørd í samstarvi við Tjóðskjalasavnið. Hon er eitt ættartræ yvir føroyingar, sum fevnir um tíðarskeiðið frá umleið ár 1650 til í dag. Skrásetingararbeiðið byggir á keldur, so sum ministerialbøkur (Kirkjubøkur), Landsfólkayvirlitið, fólkateljingar o. a. Á Vanganum kann borgarin síggja sínar egnu ættfedrar í beinari linju aftureftir, kortini ber bert til at síggja nøvn á teimum, sum eru eldri enn 100 ár. Ættarbandsskráin er tíverri ikki rættlisin, og tí kunnu villur og manglar koma fyri. Tað ber til at koma við rættingum til Ættarbandsskránna. Rættingar skulu sendast Tjóðskjalasavninum umvegis fráboðanarskipanina, sum er gjørd til endamálið. Allar fráboðanir krevja skjalprógv. Talgildu Føroyar verða stigvíst settar í verk. Harvið verður møguligt at eftirmeta loysnirnar og at gera ábøtur, um tað vísir seg at verða neyðugt. Skipanin tryggjar, at loysnirnar eru so góðar sum til ber, tá ið allir føroyingar í heyst taka Samleikan og Vangan í nýtslu. Okkara næsta stig á Vanganum verður FarGen verkætlanin, og síðani koma eisini aðrar verkætlanir so við og við. Ein sonn kollvelting innan almenna tænastu byrjar í dag, tá føroyingar á fyrsta sinni...]]> Stuðul til bróstkrabba verkætlanhttps://biobank. fo/studul-til-brostkrabba-verkaetlan/29. maj 2020 Stuðul til bróstkrabba verkætlan Stuðul til bróstkrabbaverkætlan Noomi O. Gregersen, ph. d og verkætlanarleiðari í FarGen hevur fingið játta kr. 840.000 til verkætlan. Stuðulin skal brúkast til at eyðmerkja ílegur, sum kunnu elva til bróstkrabba í Føroyum, og kanna sambandið hjá hesum ílegum við ávísar bróstkrabba biomarkørar. Verkætlan er knýtt at Ílegusavninum