FYLG ÁRSINS SKUNDMÁLUM–Hvat hava vit skrivað fyri, og hvat er nýtt í málunum? 3. mars 2018 Stýrið í Sýria bumbar–við russiskari hjálp–fólkið í Eysturghouta. Bara hesa seinastu vikuna hava meira enn 500 fólk látið lív. ST samtykti fyri kortum 30 daga vápnahvíld í býnum, men hvørki Sýria ella Russland virðir avgerðina, og tí regna bumburnar við sama lag. Bumbað hús, deyð og løstað eru einki nýtt hjá fólkinum í Eysturghouta. Fólk, sum í seks ár hava verið innibyrgd í eini ómenniskjansligari kringseting, verða nú hvønn dag álopin, dripin og løstað av síni egnu stjórn. Børn og gomul doyggja av føðslu- og heiluvágstroti. Bið stjórnirnar í Sýra og Russlandi halda uppat at bumba og sleppa kringsetingini beinanvegin. Skriva undir nú! Álopini skulu halda uppat. Neyðhjálp skal sleppa inn í Eysturghouta. Tað er ikki so langt síðan, at tað við altjóða trýsti eydnaðist flyta fólkið burtur úr Aleppo, sum tá var kringsettur. Latið okkum í felag leggja so stórt trýst á Sýria og Russland sum gjørligt, so at fólkið í Eysturghouta fær hjálpina, tí tørvar. Skriva undir. Álopini skulu steðgast nú og fólkið hava atgongd at neyðhjálp. Undirskriftirnar verða sendar teimum sýrisku og russisku myndugleikunum. SKRIVA UNDIR HER Bið stjórnirnar í Sýra og Russlandi halda uppat at bumba og sleppa kringsetingini beinanvegin! Ein av trimum geva úrslit. Sostatt eru tíni sms boð við til at bjarga lívum. Orsakað av sínum friðarliga stríði fyri at verja grannalagið hevur Tep Vanny verið fyri ágangi og valdsgerðum og er vorðin fongslað. Í dag situr hon ein dóm upp á hálvt triðja ára fongsul. Henni tørvar tín stuðul fyri at sleppa leys. Tep Vanny hevur í sløk tíggju ár vart býlingin hjá sær mitt í Phnom Penh, har ið familjur í túsundatali eru tvingaðar úr egnum húsum. Tað byrjaði av álvara í 2007, tá ið vatnið Boeng Kak í Phnom Penh varð útleigað til íleggjarar, sum vildu fylla tað og byggja marglætisbústaðir og harvið floyma yvir og ríva niður heimini hjá fólkinum á staðnum. Ein tann virknasti aktivisturin í mótstøðuni á staðnum var Tep Vanny. Saman við øðrum aktivistum, nógvar teirra kvinnur, hevur hon verið fyri ágangi og er vorðin sligin, handtikin og fongslað fyri at finnast at stjórnini og ætlanunum hjá íleggjarunum. ” Tað er heilt greitt, at myndugleikarnir brúka dómstólarnar til at læsa meg inni, teppa meg og bróta mítt áræði niður”, sigur Tep Vanny sjálv. Hóast avbjóðingarnar hevur Tep Vanny hildið á við sínum ótroyttiliga stríði fyri rættvísi. Men henni tørvar eisini tín stuðul. Beint nú situr hon nevniliga fongslað saman við nógvum øðrum djørvum aktivistum í Kamboddja. Skriva undir og hjálp okkum at leggja trýst á stjórnina at fáa hana at sleppa Tep Vanny leysari beinanvegin og sleppa øllum ákærum móti henni. Undirskriftirnar, sum verða innsavnaðar um allan heimin, verða latnar forsætisráðharranum í Kamboddja, Hun Sen. Les meira um úrslitini frá 2017 her 1. februar 2018 Tað var á heysti í fjør, at herurin í Myanmar fór undir sínar miðvísu valdsgerðir móti Rohingya-fólkinum í Rhakine-landslutinum har vesturi í landinum. Fólk í túsundatali vórðu myrd, særd ella neyðtikin, og meira enn 600.000 vórðu rikin inn í grannalandið Bangladessj. Nú eru tveir journalistar, sum skrivaðu um ta etnisku útreinsingina, í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul. Tveir djarvir journalistar úr Myanmar, Wa Lone og Kyaw Soe Oo, søgdu umheiminum frá teimum ómenniskjansligu valdsgerðunum, sum sambært bæði Amnesty International og ST eru at rokna sum etnisk útreinsing og tí eisini brotsverk móti mannaættini. Journalistarnir eru nú ákærdir fyri landssvik og í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul. Journalistikkur er eingin brotsgerð! Tí krevja vit, at journalistarnir verða leyslatnir og ákærurnar sleptar. Kom tú eisini uppí! Wa Lone og Kyaw Soe Oo arbeiða fyri Reuters. Í desembur í fjør vórðu teir handtiknir og afturhildnir og fingu ikki samband við hvørki sakførara, familjuna ella nakran annan uttan fyri fongslið. Í tvær vikur visti eingin, hvat ið vorðið var av teimum. Teir báðir journalistarnir eru ákærdir fyri at hava ligið inni við stjórnarskjølum og at hava havt í hyggju at senda útlendskum miðlum tey. Teir vórðu fongslaðir eftir eini staðbundnari lóg, sum kann brúkast til at skerja talufrælsið við. Ein lóg, sum myndugleikarnir í heilum brúka sum hent amboð, tá ið teir skulu hevna seg inn á mótmælisfólk, politiskar andstøðingar og onnur, sum teimum ikki dámar. Journalistar sum Wa Lone og Kyaw Soe Oo verða samstundis javnan hóttir, plágaðir og fongslaðir fyri at siga frá umstríddum málum í Myanmar. Wa Lone og Kyaw Soe Oo bóru óttaleysir umheiminum tíðindini um ta etnisku útreinsingina av Rohingya-fólkinum. Latið okkum koma teimum til hjálpar, nú ið teir eru í vanda fyri at verða dømdir 14 ára fongsul fyri at hava gjørt sítt arbeiði og brúkt sítt talufrælsi. Kom uppí! Skriva undir kravið um, at teir verða leyslatnir alt fyri eitt! Amnesty krevur, at: allar ákærur móti Wa Lone og Kyaw Soe Oo verða sleptar, og at teir verða leyslatnir í stundini. myndugleikarnir í Myanmar broyta tær lógir, sum gera seg inn á talufrælsið, og síggja til, at lóggávan í landinum livir upp til altjóða standardar. Les meira um úrslitini frá 2017 her Pólland: Sleppið ætlanunum um nýggjar vandamiklar fosturtøkuavmarkingar 21. januar 2018 Rættindir hjá pólskum kvinnum fyri skotum Pólland hevur, longu sum er, eina ta strangastu fosturtøkulóggávuna í Evropa. Í dag er fosturtøka bara loyvd, um kvinnan er vorðin við barn við blóðskemd ella neyðtøku, um hon er í lívsvanda, ella um fostrið ber álvarslig ella lívshættislig brek. Hóast tað sostatt, longu sum er, er torført at fáa fosturtøku, viðger lóggávutingið í løtuni eitt lógaruppskot, sum skal gera tað uppaftur tvørligari. Verður uppskotið samtykt, fer tað ikki longur at bera til at fáa fosturtøku, tá ið fostrið ber álvarslig ella lívshættislig brek. Hetta hevði komið nógvum kvinnum í stóran heilsuvanda. Vit vita, at vit kunnu steðga uppskotinum, um vit standa saman. Í oktobur 2016, tá ið pólskar kvinnur tustu út á vegin og skipaðu fyri átøkum á netinum, sum rukku um allan heimin, feldi tað pólska lóggávutingið eitt uppskot, sum skuldi seta fullkomið forboð fyri fosturtøku í landinum. Latið okkum endurtaka tað, sum eydnaðist í 2016! Í gjár tustu pólskar kvinnur aftur út á vegin at mótmæla tí nýggja lógaruppskotinum og verja rættin at ráða yvir egnum kroppi. Styðja kvinnurættindini í Póllandi. Skriva undir kravið til forsetan og lóggávutingið um at vraka uppskotið. KINA: KENDUR AKTIVISTUR PÍNDUR OG FONGSLAÐUR Í ÁTTA ÁR 15. januar 2018 Wu Gan, sum telist millum kendastu aktivistar í Kina, er dømdur átta ára fongsul fyri at hava” roynt at máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Undir varðhaldsfongslingini varð hann píndur, og eingin slapp at vitja hann. Hjálp okkum at fáa Wu Gan leysan beinanvegin! Wu Gan er ein víðagitin kinesiskur mannarættindastríðsmaður. Nú roynir kinesiska stjórnin at teppa hann við harðari fongsulsrevsing. Tann órættvísi rættargangurin fór fram fyri afturlatnum hurðum, og Wu Gan slapp nóg illa at tosa við sakføraran hjá sær, áðrenn hann varð dømdur. Hann er nú dømdur átta ára fongsul, umframt at missa síni politisku rættindir í fimm ár, fyri at hava” roynt at máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Tað ber í sær, at hann ikki kann fáast við mótmælisátøk, tey fyrstu fimm árini eftir at hann er leyslatin. Wu Gan hevur greitt sakførarunum hjá sær frá, at hann er vorðin píndur, og at familjan ikki slapp at vitja hann, teir 28 mánaðirnar hann sat í fongsli. Sakførararnir hava eisini víst á, at Wu Gan hevur fingið nógv harðari revsing enn onnur mótmælisfólk. Hetta tí at hann ikki vildi at játta seg sekan undir rættarganginum. Misti sítt egna frælsi, tí hann stríddist fyri tí hjá øðrum Tað var í mai 2015, at Wu Gan varð handtikin. Hetta var í sambandi við eitt mótmælistiltak fyri at fáa ein deyðadóm ógildaðan. Fýra menn vóru deyðadømdir fyri brotsverk, sum teir ongan lut áttu í. Meðan Wu Gan sat í varðhaldi, vórðu teir fýra menninir leyslatnir og fingu endurgjald fyri at hava verið fongslaðir av órøttum. Tað er ómenniskjansligt og púra burturvið, at stríðið hjá Wu Gan fyri at vinna øðrum rættvísi–og fyri sjálvur at kunna tala frítt–nú hevur kostað honum hansara egna frælsi. Skriva undir fyri Wu Gan. Saman krevja vit, at teir kinesisku myndugleikarnir sleppa Wu Gan leysum og kanna skuldsetingarnar um píning. FAKTA Kina hevur drúgva søgu, tá ið ræður um at fongsla atfinningarsamar røddir og aktivistar við politiskt stýrdum rættarsakum. Eitt tað kendasta dømið er vinnarin av Nobel-friðarheiðurslønini, Liu Xiaobo, sum í 2009 varð dømdur 11 ára fongslul fyri at hava eggjað til at” máa støðið undan stjórnarvaldinum”. Hann andaðist í varðhaldinum, av tí at hann ikki fekk viðgerð fyri krabbamein. Síðan 2009 hevur Wu Gan talst millum sjónligastu andstøðingar í landinum. Hann hevur m. a. fingið viðurkenning fyri at hava skipað fyri slóðbrótandi átøkum tvørtur um netmiðlar og aðrar miðlar fyri at siga frá mannarættindabrotum í heimlandinum. HEVUR SKUND: STEÐGIÐ PÍNING OG SØLU AV FLÝGGJANDI Í LIBYA 20. desember 2017 Píning, neyðtøka, misnýtsla og innibyrging eru gerandiskostur hjá flýggjandi í túsundatali í Libya. Men heldur enn at virka fyri, at illgerðirnar halda uppat, hjálpir Evropa Libya at halda fólki føstum í ótolandi umstøðum. Tí eiga evropeiskir leiðarar, sum bjóða tí libysku strandløgregluni venjing og útvega henni skip til at føra fólk aftur til landið við, lut í tí ræðuligu líðingini, sum fer fram. Meira enn 20.000 fólk, sum flyta, flýggja ella biðja um friðskjól, verða afturhildin uttan at vita, nær ella um tey verða leyslatin. Tey verða afturhildin undir fullkomiliga ómenniskjansligum umstøðum og fáa ikki nóg mikið av hvørki mati, vatni ella læknahjálp. Tey verða ógvuliga illa viðfarin–pínd, neyðtikin og enntá seld. Tað er tí av alstórum týdningi, at vit krevja, at libyskir og evropeiskir leiðarar verja tey, sum flyta og flýggja, fyri tí ræðuliga áganginum, sum í hesi løtu fer fram í Libya. Hví hevur tað skund? 20.000 fólk, sum flyta ella flýggja, sita føst í Libya undir ræði hjá militsum og vápnaðum bólkum. Tey eru fyri óhugnaligum mannarættindabrotum. Skriva undir krøvini, sum vit seta teimum libysku og evropeisku leiðarunum: Øll, sum flyta og flýggja, skulu sleppast leys, og tær tilvildarligu afturhaldingarnar skulu halda uppat. Allar ákærur um píning og aðrar valdsgerðir skulu kannast, og tey, sum hava ábyrgdina, skulu rættarsøkjast við rættvísum rættargangi. Flytingarsamstarvið skal endurskoðast, so at mannarættindini hjá teimum, sum flyta og flýggja, verða vard. Flóttafólkastovnurin hjá ST (UNHCR) skal formliga viðurkennast, og felagsskapir skulu hava møguleika at útinna sítt arbeiði við at verja tey, sum biðja um friðskjól og flýggja í Libya. EGYPTALAND: FONGSLAÐ FYRI AT LEITA EFTIR MANNINUM 29. november 2017 Hanan Badr el-Din er fongslað, tí hon hevur roynt at fáa greiðu á, hvat ið vorðið er av manninum. Hann hvarv fyri fýra árum síðan. Hon bíðar í løtuni eftir endaligum dómi. Maður Hanan hvarv sporleyst eftir eitt mótmælistiltak í 2013, men myndugleikarnir hava alla tíðina sýtt fyri at siga henni, hvat ið vorðið er av honum. Tann 6. mai í ár varð Hanan sjálv handtikin. Hevur leitað uttan íhald eftir manninum. Tað var tann 27. juli í 2013, at Hanan Badr el-Din sá mannin fyri seinastu ferð. Hon fekk eyga á hann á sjónvarpsskíggjanum, eftir at hann hevði verið við í einum mótmælistiltaki. Hann hevði fingið skaða og var staddur í einum læknatjaldi. Tá ið hon stutt eftir kom á staðið, var hann horvin. Síðan hevur hon leitað eftir honum uttan íhald–á politistøðum, á sjúkrahúsum, í fongslum og í líkhúsum. Myndugleikarnir hava bølt oman á øllum upplýsingum um, hvat ið er hent honum. Fólk í hundraðtali horvin í Egyptalandi. Maður Hanan er bara ein av fleiri hundrað fólkum, sum eru fongslað tilvildarliga ella burturflutt av egyptiskum trygdarliðum. Hvønn dag hvørva trý ella fýra fólk. Talan er í flestum førum um politiskar aktivistar, lesandi, mótmælisfólk og børn heilt niður í 14 ára aldur. Nógv verða pínd. Higartil hava teir egyptisku myndugleikarnir avsannað, at nakað av hesum fer fram. Hjálpir øðrum í somu støðu. Sum hon hevur leitað eftir manninum, hevur Hanan Badr el-Din fingið samband við onnur, sum hava verið fyri tí sama sum hon. Í 2014 var hon ein teirra, sum stovnaðu felagsskapin Samgongan av familjum teirra sum hvurvu við tvingsli. Felagsskapurin virkar fyri at avdúka sannleikan um tær mongu hvørvingarnar, sum fara fram í Egyptalandi. Gjøgnum felagsskapin er Hanan blivin ein av teimum fremstu talsfólkunum fyri tær mongu familjurnar, sum eftir sita. og at teir egyptisku myndugleikarnir gevast at brúka hvørvingar við tvingsli, seta eina óhefta kanning í verk av hesi mannagongdini og bera so í bandi, at tey, sum hava ábyrgdina, standa til svars. 17. november 2017 Miðafrikalýðveldi: Claire Yinguinza og 19 ára gamla dóttirin, Nadia, blivu neyðtiknar av vápnaðum monnum. Nadia bleiv við barn og smittað við HIV. Menninir ganga enn leysir. Hjálp familjuni at fáa rættvísi. Seint eitt kvøldið troka ellivu vápnaðir menn úr Anti-balaka-militsini seg inn í húsini hjá Claire. Tey ellivu ommubørnini blíva hjartkipt og gráta hart, men menninir steingja tey inni í sovikamarinum og hótta við at skjóta tey, um tey ikki halda munn. Teir endavenda heiminum og stjala alt, sum hevur nakað virði: sjónvarp, køliskáp, pengar og byggitilfar, sum er ætlað til at byggja eyka kømur við. Síðan renna teir Claire um koll, skræða klæðini av henni og neyðtaka hana fleiri ferðir. Claire fellur í óvit undir neyðtøkuni. Tá ið hon veit til sín aftur, eru menninir horvnir. 19 ára gamla dóttirin, Nadia, er eisini neyðtikin. Hon hevur blá merkir um allan kroppin og er ógvuliga skelkað. Við barn og HIV-positiv Tann ógvusligi tilburðurin hevur stóra ávirkan á heilsuna hjá Nadiu. Hon fer tí á hospitalið, og prøvarnir vísa tvey úrslit: hon er HIV-positiv og við barn. Seinni fær hon eina gentu, sum eisini er HIV-positiv. ” Tað stendur illa til hjá mær. Av tí at dóttir mín er HIV-positiv, hyggja fólk niður á meg, har eg búgvi. Eg vil fegin hava endurgjald fyri tað, vit hava mist.” (Claire) Tríggjar dagar eftir neyðtøkuna, vátta læknar á staðnum, at tað er einki at ivast í, at Claire er neyðtikin. Hon er kannað nakrar ferðir fyri HIV, men prøvarnir eru til alla lukku negativir. Hóast tað skjótt eru fýra ár síðan brotsgerðin bleiv framd, er málið ikki komið fyri rættin enn. Einki rættvísi Tíverri er søgan um Claire og Nadiu einki eindømi. Nógvar illgerðir sleppa undan revsing í Miðafrikalýðveldi, har fólk í túsundatali ikki fáa rættvísi. Nógv vita snøgt sagt ikki, hvussu tey skulu melda eina valdsgerð, og onnur tora ikki at melda, tí tey óttast hevndaratgerðir. Rættarskipanin er vánalig og partísk. Claire visti ikki, at hon kundi leggja sakarmál fyri rættin. Nú hjálpa felagsskapir, sum Amnesty samstarvar við, henni at savna upplýsingar og prógv at leggja fyri rættin. Men henni tørvar eisini okkara hjálp. Hjálp okkum at leggja trýst á myndugleikarnar, so teir taka málið hjá Claire upp. Vit brúka eisini undirskriftina til at virka fyri, at myndugleikarnir í Miðafrikalýðveldi yvirhøvur læra betur kanna og fyribyrgja neyðtøkum. Dr. Ahmadreza Djalali, sum er føddur í Iran, men býr í Svøríki, er dømdur til deyða–ákærdur fyri at hava njósnast fyri Ísrael. Dómurin fall eftir ein sera órættvísan rættargang. Hjálp okkum at fáa dómin ógildaðan–skriva undir nú! Undir rættarganginum móti Dr. Ahmadreza Djalal hevði ákæruvaldið eingi prógv at vísa á. Hann bleiv bara dømdur grundað á tað, sum hann hevði játtað undir grovari píning. Avhoyringarleiðararnir høvdu skrivað” játtanirnar”, sum hann bleiv tvingaður at lesa upp framman fyri einum upptøkutóli. Hann las tær upp undir hóttanum um, at bæði hann, børnini heima í Svøríki og mamma hansara í Iran fóru at verða dripin, um hann ikki gjørdi, sum sagt varð. Handtikin undir handilsferð Í apríl 2016 bleiv Dr. Ahmadreza Djalali handtikin, meðan hann var á handilsferð í Iran. Í tíggju dagar visti familjan einki, hvar ið hann var. Tey frættu einki frá honum, fyrr enn hann bleiv fluttur í tað illa gitna Evin-fongslið í Teheran. Har sat hann í sjey mánaðir–tríggjar teirra avbyrgdur og uttan atgongd til sakførara. Eitt greitt brot rættartrygdina hjá honum. Í august eydnaðist tað Ahmadreza Djalali at skriva og senda eitt bræv úr fongslinum. Í brævinum greiddi hann frá, hvussu teir iransku myndugleikarnir høvdu sett seg í samband við hann í 2014 í eini roynd at fáa hann at fáa teimum upplýsingar úr ES-londum. Hann noktaði og gjørdi teimum greitt, at hann var vísindamaður–ikki njósnari. Sleppið Djalali leysum Eingi prógv eru løgd fram, sum benda á, at Dr. Ahmadreza Djalali er annað enn ein friðarligur vísindamaður. Tí krevja vit, at myndugleikarnir ógilda dómin, sleppa ákærunum og sleppa Djalali leysum beinanvegin. Skriva undir fyri, at dómurin verður ógildaður og Djalali leyslatin beinanvegin. Undirskriftirnar verða handaðar iranska løgmálaráðharranum, Ayatollah Sadegh Larijani USA: DØMDUR TIL DEYÐA EFTIR ÓRÆTTVÍSAN RÆTTARGANG 27. oktober 2017 Ruben Cárdenas Ramírez, sum er meksikanskur ríkisborgari, verður eftir ætlan avrættaður í Texas tann 8. novembur í ár. Eftir ein órættvísan rættargang, sum ikki leyk altjóða krøv, bleiv hann dømdur fyri at hava myrt systkinabarn sítt. Sjálvur tvíheldur Ruben um, at hann er ósekur, og nýggjar DNA-royndir kunnu fara at prógva, at so er. Ruben Cárdenas Ramírez bleiv longu í 1998 ákærdur fyri at hava burturflutt og myrt systkinabarn sítt, ta 16 ára gomlu Mayra Laguna. Eygnavitnir til burturflytingina–m. o. yngra systir Mayra, sum kendi Ruben–dugdu ikki at eyðmerkja hann í sínum vitnisfrágreiðingum til politiið. Partar av lýsingunum hjá eygnavitnunum samsvaraðu als ikki við útsjóndina á Rubeni. Eftir eitt tíðarskeið við ágangandi avhoyringum í fleiri dagar fekk politiið umsíðir Ruben at játta seg sekan. Hetta hendi, uttan at hann hevði sakførara hjá sær, hóast hann beinleiðis hevði biðið um tað. Hann fekk heldur ikki ráðgeving frá tí meksikanska konsulatinum, sum hann annars hevði rætt til. Tað samsvaraði illa við umstøðurnar í málinum, at Ruben brádliga játtaði seg sekan. Hann játtaði eisini at havt samlegu við ta myrdu gentuna, men seinni bleiv staðfest, at einki bendi á, at drápsmaðurin hevði havt nakað slag av kynsligum sambandi við ta 16 ára gomlu gentuna. Í rættinum bleiv hann kortini dømdur til deyða. Dómurin bygdi á ta upprunaligu játtanina og svikalig DNA-prógv, sum í dag verða mett at vera púra óbrúkilig. Krevja nýggjar DNA-royndir Sakførararnir hjá Rubeni hava biðið um, at tøkt próvtilfar, sum møguliga kann staðfesta, at hann er ósekur, verður DNA-kannað av nýggjum. Myndugleikarnir á staðnum vátta, at ákæruvaldið hevur avkliptar fingranegl hjá tí myrdu gentuni. Hetta er próvtilfar, sum eigur at verða DNA-kannað. Men staturin Texas noktar at eftirlíka sakførarunum og vil ikki hoyra talan um, at Ruben skal hava verið órættvíst viðfarin. Undirskriftirnar verða latnar Greg Abbott, guvernøri í Texas. PÍNDUR OG FONGSLAÐUR FYRI FACEBOOK-UPPSLAG 19. oktober 2017 Netaktivisturin Tadjadine Mahamat Babouri er blivin píndur og er nú í vanda fyri at fáa lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava funnist at stjórnini í einum Facebook-uppslagi. Hjálp okkum at fáa hann leysan. Skriva undir nú. Í septembur 2016 legði Tadjadine Mahamat Babouri, vanliga kallaður Mahadine, nøkur videobrot út á Facebook. Í videobrotunum legði hann stjórnina í Kjadd og fólk við tilknýti til stjórnina undir mutur og at misbrúka pengarnar hjá fólkinum. Hann segði eisini sína hjartans hugsan um avleiðingarnar av fíggjarkreppuni, sum hevur herjað í tí oljubundna landinum í kjalarvørrinum á teimum fallandi oljuprísunum um allan heimin. Fáar dagar eftir at Mahedine, sum eigur sjey børn, hevði lag sítt mótmæli út á Facebook, varð hann tikin á alfaravegi á alljósum degi. Hildið verður, at menninir, sum tóku hann, vóru úr tí kjaddisku fregnartænastuni. Síðan tá hevur hann verið fongslaður. Hann er blivin fluttur úr einum fongsli í annað, uttan at familjan hevur frætt nakað. Í fongslinum er hann blivin avbardur og hevur fingið elektriskar stoytir. Fleiri ferðir hevur fongslið noktað honum mat og drekka. Og hann er ikki sloppin at tosa við sakføraran hjá sær. Mahadine er nú í vanda fyri at verða dømdur lívlangt fongsul. Hann verður eitt nú ákærdur fyri at hava sett trygdina hjá tjóðini í vanda. Hann er álvarsliga sjúkur av tuberklum, sum hann hevur fingið í fongslinum. Mahadine hevur bráðtørv á at koma undir læknahond. Hann skal ikki sita í fongsli restina av lívinum bara fyri at siga sína hjartans hugsan. Skriva undir fyri Mahadine nú! Allar undirskriftirnar verða sendar Idriss Déby forseta. –at teir kjaddisku myndugleikarnir alt fyri eitt og treytaleyst sleppa Tadjadine Mahamat Babouri leysum–at teir kjaddisku myndugleikarnir tryggja, at hann verður vardur fyri píning og øðrum illgerðum, og seta eina skjóta, óhefta og munagóða kanning í verk av píningini, hann hevur verið fyri–at teir kjaddisku myndugleikarnir tryggja, at hann, til hann verður leyslatin, fær regluligt samband við familjuna og sakføraran Talu- og savningarfrælsið er ógvuliga skert í Kjadd. Tað er mangan torført hjá borgarunum í landinum at fáa atgongd til teir sosialu miðlarnar, og bæði mannarættindastríðsfólk og andstøðan í landinum vita frá hóttanum og tilvildarligum handtøkum at siga. Í Japan ber framvegis ikki til at giftast við einum av sama kyni. Tíðin er búgvin at broyta hetta. Men hjá japonskum LGBTI’ arum * kann kærleikin ikki hava hjúnaband við sær, tí japonsk lóggáva viðurkennir bara hjúnaband ímillum mann og kvinnu. Tað hevur ikki bara kensluligar avleiðingar, men eisini løgfrøðiligar. Samkynd pør kunnu t. d. ikki ættleiða saman, tekna felags heilsutrygging ella arva sínámillum. Hví nú? Tíðn er komin at leggja trýst á teir japonsku myndugleikarnar. Í 2020 verður Japan ætlandi vertur fyri summar-OL, og tann olympiski sáttmálin áleggur vertslondunum at tryggja øllum teirra borgarum somu viðferð, eisini tá ið talan er um kyn og kynsliga sannføring. Serliga millum tað unga fólkið er undirtøkan stór, og pride-luttøkan veksur hvørt ár. Stórar privatar fyritøkur sum Sony og Dentsu eru eisini farnar at javnseta LGBTI’ arar við onnur starvsfólk. Ein avbjóðing er tann japanska mentanin, sum er lítið tolsom mótvegis tí, sum á onkran hátt er øðrvísi. Hjálp okkum at leggja trýst á teir japonsku myndugleikarnar at fáa teir at geva øllum japanarum somu viðferð fyri lógini og basa mismuni. * LGBTI stendur fyri Lesbian, Gay, Bi-sexual, Transgender and Intersexual (samkyndar kvinnur, samkyndir menn, tvíkynd, tvørkynd og hvørkikynd) ETNISK TÝNING Í MYANMAR Herurin er aftur farin í hernað móti Rohingya-fólkinum í Myanmar. Amnesty hevur skjalprógvað ógvisligar valdsgerðir, dráp og neyðtøkur, og at býir eru brunnir í grund. Eftir minni enn tveimum vikum eru meira enn 370.000 fólk úr Rohingya-ættbólkinum flýdd úr Myanmar í grannalandið Bangladessj. Brotsverk móti mannaættini Í oktobur 2016 harðnaði stríðið, eftir at vápnaðir Rohingya-bólkar høvdu framt álop og dripið politistar á tveimum politistøðum Rakhine-landslutinum har norðuri í landinum. Herurin svaraði aftur við einum víðfevndum hernaðarátaki móti øllum Rohingya-fólkinum. Síðan tá hava vit skjalprógvað víðfevndar valdsgerðir, m. a. dráp, tilvildarligar handtøkur, neyðtøkur og aðrar kynsligar valdsgerðir móti kvinnum og gentum. Meira enn 370.000 fólk úr Rohingya-ættbólkinum eru flýdd til Bangladessj, men fólk í túsundatali eru framvegis fangað í fjøllunum ella royna at flýggja úr landinum í fiskibátum. Øll flóttafólk, sum vit hava hitt á máli, vátta, at tað er herurin, sum stendur aftur fyri tey seinastu álopini. Mett verður, at meira enn 400 fólk hava ligið eftirá, og á fylgisveinamyndum sæst, at heilar bygdir eru brunnar í grund. TANN SUDANSKI MANNARÆTTINDAAKTIVISTURIN DR. MUDAWI IBRAHIM ADAM ER LOKSINS LEYSLATIN. 275 UNDIRSKRIFTIR TIL SUDAN Dr. Mudawi er professari í verkfrøði við universitetið í Khartoum, høvuðsstaðnum í Sudan. Hann hevur harumframt vunnið fleiri altjóða virðislønir fyri sítt mannarættindaarbeiði. Felagsskapurin hjá honum, Sudan Social Development Organization, arbeiðir m. a. við hjálparverkætlanum millum krígsraktar familjur í Darfur. Dr. Mudawi er komin heim til familjuna og er aftur ein fríur maður”, sigur Sarah Jackson, sum er stjóri á skrivstovuni hjá Amnesty í Eysturafrika. FALSKAR ÁKÆRUR Í desembur 2016 varð dr. Mudawi handtikin. Ta fyrstu vikuna visti familjan einki, hvar ið hann var, men familjan segði við blaðið The New York Times, at heimið varð endavent fleiri ferðir, og telefonirnar vórðu avlurtaðar. ” At dr. Mudawi skuldi sita átta mánaðir í fongsli, má kallast dómsmorð. At hann nú er leyslatin, eigur at vera tað fyrsta stigið at bera so í bandi, at mannarættindaarbeiði ikki longur verður ein brotsgerð í Sudan. Tey miðvísu álopini hjá myndugleikunum á allar atfinningarsamar røddir mugu halda uppat”, sigur Sarah Jackson. Takk til tykkum øll, sum skrivaðu undir fyri Mudawi! Azza Soliman kann fáa 15 ára fongsulsrevsing fyri at hjálpa egyptiskum kvinnum, sum hava verið fyri harðskapi og neyðtøku. Bankakontan er læst, og hon sleppur ikki úr landinum, bara tí hon berjist fyri kvinnurættindum. Men hennara djarva arbeiði hevur avleiðingar. Myndugleikarnir brúka øll vápn at gera mannarættindastríðskvinnuni ónáðir. Síðan 1988 er hon handtikin fleiri ferðir, og trygdarlið fylgja við í øllum, sum hon tekst við. Hon sleppur ikki úr landinum, og bankakontan er læst. Tað fullkomna fosturtøkuforboðið í El Salvador fær aftur vanlukkuligar avleiðingar fyri eina ungu kvinnu. Evelyn Beatriz Hernández Cruz gjørdist við barn, tá ið hon varð neyðtikin. Undir føðingini nakrar mánaðir seinni doyði fostrið, og 19 ára gamla Evelyn varð dømd 30 ára fongsul fyri morð. Sjúkrahúsið meldaði hana síðan til myndugleikarnar. Evelyn varð dømd 30 ára fongsul. Sambært miðlum á staðnum, legði dómarin serliga dent á, at hon ikki leitaði sær læknahjálp í viðgongutíðini. El Salvador telist millum tey fáu londini í heiminum, sum framvegis hava fullkomið fosturtøkuforboð. Tað ber í sær, at bæði kvinnan sjálv og heilsustarvsfólk kunnu verða revsað, eisini tá ið talan er um óviljað fosturlát. Hetta skapar eitt umhvørvi, sum er ógvuliga merkt av illgruna, og tað kostar lív, at kvinnurnar ikki hætta sær til lækna við sínum trupulleikum í viðgongutíðini. María Teresa Rivera, sum var dømd 40 ára fongsul eftir eitt óviljað fosturlát, varð í apríl 2016 leyslatin eftir altjóða trýst. Í oktobur 2016 legði tann politiski flokkurin Farabundo Martí National Liberation Front lógaruppskot fyri lóggávutingið í El Salvador, sum ger fosturtøku lógliga, um kvinnan er í vanda, um hon gjørdist við barn undir neyðtøku, ella um fostrið ikki kann yvirliva uttan fyri lívmóðurina. Lóggávutingið er ikki farið undir at viðgerða lógaruppskotið enn, so løtan er lagalig at leggja trýst á myndugleikarnar. 26. juni 2017 Dr. Mudawi, sum telist millum kendastu mannarættindaaktivistar í Sudan, er í vanda fyri deyðarevsing fyri sítt arbeiði í m. a. Darfur. Vitnir siga, at hann er vorðin píndur í fongslinum. Dr. Mudawi Ibrahim Adam hevur fingið fleiri altjóða virðislønir fyri sítt mannarættindaarbeiði í Sudan. Ta fyrstu vikuna veit familjan einki, hvar ið hann er. Sambært eini samrøðu við familjuna verður heimið fleiri ferðir endavent, og telefonirnar verða avlurtaðar. Frá leyslatnum fangum frættir familjan, at dr. Mudawi er farin í hungursverkfall at mótmæla, at hann ikki fær samband við umheimin. Hann er eitt nú ákærdur fyri at hava njósnast, fyri at hava fingist við samfelagsfíggindaligt virksemi og fyri at hava lopið ósannindir út í orð. Tvær av ákærunum kunnu geva lívstíð ella deyðarevsing, hinar fýra millum seks mánaða og tíggju ára fongsul. Amnesty ivast ikki: Dr. Mudawi er handtikin og ákærdur orsakað av sínum mannarættindaarbeiði. Í klivunum, sum eru 4 × 5 metrar, sita 25-30 fangar. Har er eingin útlufting, og um kvøldið er einki ljós. Fangarnir fáa tvær máltíðir um dagin og sleppa á ves tvær ferðir um dagin. Í januar 2005 varð hann handtikin og leyslatin tveir mánaðir seinni. Og í mai 2005 varð hann aftur afturhildin í átta dagar. 14. juni 2017 Okkara turkiski formaður, Taner Kiliç, hevur í fleiri ár stríðst fyri rættinum hjá øðrum til frælsi. Taner Kiliç er sakførari og formaður fyri Amnesty International í Turkalandi. Hann hevur í fleiri ár stríðst fyri rættinum hjá øðrum til frælsi, men kennir nú sjálvur sviðan av tí víðfevndu jagstranini, sum turkiskir myndugleikar hava sett í verk fyri at køva atfinningarsamar røddir. Tíðliga á morgni tann 6. juni handtóku trygdarherlið Taner Kiliç í heiminum. Hann verður ákærdur fyri at stuðla Fethullah Gülen, sum myndugleikarnir siga hava skipað fyri kvettroyndini í fjør summar. Taner hvørki stuðlar Fethullah Gülen ella er limur í rørsluni hjá honum. Tvørturímóti hevur hann funnist at leiklutinum hjá rørsluni í Turkalandi. Eitt nú eru meira 100.000 alment sett søgd úr starvi og skírd yvirgangsfólk. Tey fáa ikki arbeiði í landinum, og av tí at passini eru tikin frá teimum, sleppa tey heldur ikki úr landinum. Bæði danska stjórnin og ES vóru skjót at átala handtøkuna. Til dømis snýr ein av ákærunum seg um ein tilburð, sum fór fram, meðan Issa sat varðhaldsfongslaður. Stuðla tí friðarliga mannarættindaarbeiðinum hjá Issa. Issa Amro er ein palestinskur mannarættindastríðsmaður, sum stendur á odda fyri bólkinum Ung ímóti búsetingum í Hebron. Stutt fyri handtøkuna í fjør mótmælti Issa Amro, at palestinar ikki sleppa at ferðast í summum økjum í Hebron, eitt nú al-Shuhada-gøtuni. Júst henda gøtan varð avbyrgd í 1994, eftir at ein ísraelskur búsetingur hevði skotið og myrt 29 palestinar, sum hildu bøn við Ibrahimi-moskuna (eisini nevnd Fedranna helli), sum er halgistaður hjá bæði muslimum og jødum. Forðingarnar í tí gamla býnum galda bara fyri palestinar, ikki jødar og onnur vitjandi. Ein videoupptøka av tilburðinum vísir eisini greitt, at tað er ein annar maður, sum er sekur. Issa noktar seg sekan í øllum ákærum. ” Bylgjan av ákærum móti Issa Amro tolir ikki nærri eftirkanning. Kanningar hjá Amnesty International vísa, at mannarættindastríðsfólk í heilum eru fyri ágangi, bæði frá tí ísraelska herinum, politinum og búsetingum. Millum ræðsluvápnini, sum skulu køva øll, sum stríðast fyri mannarættindum, teljast tilvildarligar handtøkur, harðskapur, píning og drápshóttanir. Ágangurin rakar serliga palestinskar, men eisini ísrealskar, aktivistar. Í desembur 2016 álegði Trygdarráðið hjá ST við eini samtykt ísraelskum myndugleikum alt fyri eitt at taka tær ólógligu búsetingarnar av. Hersetingin hevur nú vart í 50 ár. Malawi: Túsundatals albinofólk hava áður livað í ótta fyri at verða burturflutt ella dripin. Við einum nýggjum átaki setti Amnesty International í 2016 sjóneykuna á albinofólk í Malawi, sum livdu í støðugum ótta fyri at verða álopin ella dripin. Sambært lokalari pátrúgv kunnu hár og bein frá albinofólkum brúkast í ritualum og hetta skuldi geva eydnu, ríkidømi og kundi grøða fólk. Albinokvinnur eru eisini í vanda fyri at verða neyðtiknar, tí at tað sigst, at samlega við eitt albinofólk kan lekja HIV. Tað gav globalt uppmerksemi. Fleiri miðlar sendu tíðindafólk til Malawi, har tey m. a. hittu Annie Alfred og familju hennara og onnur albinofólk. Teirra hugtakandi søga økti um uppmerksemið viðvíkjandi málinum. Sambært felagsskapinum Association of People with Albinism in Malawi er brúkið av grovum og niðrandi ókvæmisorðum eisini lækkað nógv. Ávirkanin hjá APAM er eisini styrkt, og tað ger tað lættari at tryggja ábøtur í longdini. “ Stuðulin hjá Amnesty hevur hjálpt okkum at fáa størri sjálvsálit í okkara stríði”, sigur APAM. Ein hondbók til dómarar, kanningarfólk og ákærar stuðla lógini. Revsingin er nú lívslangt fongsul uttan møguleika fyri at sleppa avstað við at rinda eina bót. Áður var revsingin ásett eftir meting frá tí einstaka dómaranum og sektarrevsingin kundi enda heilt niðri á 10.000 Malawi Kwacha (uml. Endamálið var at geva vitan um støðuna og fáa greiðu á, hvat kann gerast fyri at hjálpa albinofólkum. Merkisverd minking í kropsligum álopum á albinofólk. Mai 2016-januar 2017 vórðu tveir persónar dripnir. Í oktober 2016 varð ein maður dømdur 14 ára fongsulsrevsing, eftir at hann varð funnin sekur í at selja son sín. Forsetafrúan í Malawi, Gertrude Mutharika, er nú verji hjá APAM. Hetta kann tryggja felagsskapinum økt positivt uppmerksemi og fleiri gávur Albinofólk hava lættari atgongd til sólkrem. Hann var bara 15, tá ið hann varð handtikin. Hann varð fongslaður, píndur og avbyrgdur í meira enn tríggjar mánaðir og síðan dømdur til deyða eftir ein týðiliga órættvísan rættargang. Peyman Barandah, sum nú er 22, verður eftir ætlan avrættaður tann 10. mai í ár. Hetta er greitt brot á altjóða lóggávu, sum greitt tilskilar, at tað liggur á ákæruvaldinum at lyfta próvbyrðuna. Tú ert sum kunnigt ósekur, til tað øvuta er prógvað. Eftir bardagan fór 15 ára gamli Peyman saman við familjuni á politistøðina í Shiraz at melda tilburðin. Píndur í fongslinum 15 ára gamli Peyman sat avbyrgdur í tríggjar mánaðir við ongum sambandi við hvørki familju ella sakførara. Hesar tríggjar mánaðirnar varð hann aftur og aftur píndur og bukaður. Tá ið rættargangurin byrjaði, og hann loksins hitti sakføraran hjá sær, vildi rætturin ikki taka ákærurnar um píning við. Somu grundreglur seta eisini forboð fyri at døma ómyndig til deyða. Í fjør boðaðu iranskir myndugleikar barnanevndini hjá ST frá, at tað fór at standa øllum ómyndigum í boði at royna sína sak av nýggjum. Men tíverri hendir tað ikki enn. Sakin hjá Peyman er tíverri einki eindømi. Í dag sita í mista lagi 90 fólk í deyðakliva, sum vóru undir 18 ár, tá ið brotsverkið fór fram. Kortini hómast ein glotti. Sostatt vita vit, at altjóða trýst kann gera mun. Lat okkum vera tína rødd. Skriva undir fyri, at Peyman ikki verður avrættaður, men í staðin fær nýggjan rættargang, og at ákærurnar um píning verða kannaðar. Talufrælsið er undir stórum trýsti og tann frælsi journalistikkurin í stórum vanda. Trýstið á talufrælsið í Turkalandi er vaksið støðugt tey seinnu árini. Eitt tað størsta dagblaðið, Zaman, fekk í fjør nýggja leiðslu–sum dómsvaldið hevði tilnevnt. Fjølmiðlafrælsi í andróðri Hugsa tær eitt land við ongum frælsum miðlum. Eitt land, har kunningin um umheimin er avmarkað. Óheftir miðlar eru ein aðaltáttur í einum vælvirkandi, pluralistiskum samfelag. Tað snýr seg ikki um rættar ella skeivar hugsanir; tað snýr seg um at sleppa báðum pørtum til orðanna. Enn eru teir óheftu miðlarnir í Turkalandi ikki heilt týndir, men teir eru illa løstaðir. Journalistikkur er einki brotsverk. Í fyrstu syftu sat Ahmet tveir dagar í Metris-fonslinum í Istanbul í einum skitnum kliva við ongum vatni. Hann slapp ikki at hitta sínar sakførarar og fekk ikki boð um, at teir høvdu roynt at vitjað hann. ” Fongslingin av Ahmet er ein boðskapur til teirra, sum enn eru uttanfyri: Sáa iva um okkum, um tú torir–sig tína hugsan, um tú torir.” Hóast eingi prógv spurdust burtur úr rannsóknini, handtóku teir hana og skuldsettu hana fyri yvirgang. “ Á politistøðini varð eg sett í ein kliva, sum var 2 x 4 m, saman við trimum øðrum kvinnum. Tá ið Asli kom í rættin, væntaði hon at verða leyslatin. Einaferð varð eg flutt í ein kliva við 20 øðrum kvinnum. Teirra hjástøða helt mær á lívi.” Eg vænti, at tað gongur rúm tíð, áðrenn eg aftur kann skriva. Eftir sjey ára steðg hevur Barhrain nú tikið táttin at avrætta deyðadømd upp aftur. Í desembur 2014 vórðu teir deyðadømdir fyri at hava lagt eina bumbuspreinging til rættis í bygdini al-Deir. Spreingingin kostaði seinni einum politisti lívið. Hussain Ali Moosa” játtaði” seg umsíðir sekan, eftir at hann í fleiri dagar á rað hevði hingið niður úr loftinum, meðan vaktarmenninir høvdu bart hann av og givið honum elektriskar stoytir. Hussain Ali Moosa greiðir frá, at eftir hetta helt píningin fram í tveir mánaðir afturat. Kona Mohamed Ramadhan kærdi eisini til umboðsmannin í landinum, men haðani fekst heldur eingin hjálp. Skriva undir! 2. mars 2017 Í apríl 2016 eru Nazanin og tvey ára gamla dóttirin Gabriella og ferðast í Iran. Lítla Gabriella býr hjá ommuni og abbanum. Komnar til innskrivingina á flogvøllinum, byrjar marrudreymurin. Kollveltingargardan handtekur Nazanin, flytur hana burtur og leggur hald á passið hjá dóttrini. Ikki fyrr enn tríggjar dagar fyri rættargangin fær hon advokathjálp. Sambært okkara keldum siga myndugleikarnir hana vera njósnara. Orsøkin er, at hennara vælgerðararbeiði (aðrastaðni enn í Iran, red.) Amnesty metir Nazanin at vera samvitskufanga. Síðan handtøkuna er Nazanin bara sloppin at síggja Gabriellu ein tíma um vikuna. Síðan altjóða fjølmiðlar fóru at bera tíðindini hava fongsulsmyndugleikarnir roynt at trýsta Nazanin at velja tað ómøguliga: Hon sleppur at velja ímillum at hava dóttrina hjá sær í fongslinum tríggjar dagar um vikuna og at missa alt samband við hana. Fongslið er tí als einki at bjóða einum tvey ára gomlum barni. Hjálp okkum at hjálpa teimum! Skriva undir fyri, at Nazanin verður leyslatin beinanvegin. Frágreiðingin byggir á samrøður við 84 vitnir. Dagin á tamb er fongslið karmur um píning, hungur, tosta og kynsligan harðskap. Fangarnir verða miðvíst ógvuliga illa viðfarnir, og maturin verður bara tveittur inn á tað blóðdálkaða gólvið í klivunum. Tað er fullkomiliga óhugsandi, at tann ovasta politiska leiðslan í landinum ikki hevur góðkent illgerðirnar í Saydnaya-fongslinum. Ágangurin er brot á tær mest grundleggjandi meginreglurnar í mannarættindunum og krígsfólkarættinum. Talan er um krígsbrotsverk og brotsverk móti mannaættini Tí er tað so umráðandi, at Trygdarráðið hjá ST beinanvegin ger nakað við støðuna. Skriva undir og krev, at óheftir eygleiðarar hjá ST sleppa inn í øll fongslini í Sýria. Onkur má gera okkurt nú! Støðan: Suðurevropa er rakt av eini ógvusligari kuldabylgju, og ein avleiðing av avtaluni um flóttafólk millum ES og Turkaland er, at børn, kvinnur og menn í hesum døgum eru í vanda fyri at frysta til deyða í kuldanum. Aftursendingar eru ikki gjøgnumførdar eftir ætlan, og vit standa nú í eini humanitærari kreppu, har hesi menniskju liva undir óvirðiligum umstøðum í útkantinum av Evropa. Høvuðsmálið er at hesi fólkini verða aftursend til Turkalands. Mátin sum Evropa fer við hesum flóttafólkum er vanvirðilig. Tú kanst: Skriva undir! 29 ára gamli Srivijayan leggur dýran við, at hann er ósekur. Í apríl 2012 lænti hann ein bil, tí hann hevði eitt ørindi inni í Singapore. Sambært lóggávuni á staðnum eru ólóglig rúsevnir, sum verða funnin í einum bili, at rokna at sum ogn hjá bilføraranum. Bæði hesi viðurskiftini eru brot á tær báðar altóða rættarmeginreglurnar um, at ein ákærdur er ósekur, til tað øvuta er prógvað, og at øll hava rætt til rættvísa rættargongd. Brot á altjóða lóg Sambært altjóða lóg kunnu fólk bara dømast til deyða fyri” ógvuliga álvarslig brotsverk”. Hetta er eitt nú galdandi, tá ið tann ákærdi bara hevur verið útberi. Ivo og vinmenninir vórðu handtiknir, settir fyri ein hernaðardómstól og dømdir fyri virksemi, sum hevur samband við yvirgang. Teir skulu nú í fongsul í tíggju ár. Ein dagin fekk Ivo soljóðandi sms-boð:” Boko Haram sóknast eftir ungum, 14 ár og eldri, til hertænastu. Tá ið Ivo hevði fingið sms-boðini, sendi hann vinmanninum Azah tey, sum so aftur sendi einum øðrum vinmannni, miðnámsskúlanæmingnum Afuh, tey. Lærarin hjá Afuh legði hald á telefonina hjá honum, sá boðini og vísti politinum tey. Ikki fyrr enn Ivo varð fluttur í fongslið í Yaoundé, fekk hann samband við beiggja sín. 2016–IKKI SO GALIÐ SUM TÚ KANSKA HELT 28. desember 2016 Nógv tykjast hava kolldømt 2016 sum eitt ræðuligt ár. Men var tað nú so galið? Tað er næstan tvey um dagin. Her eru 33 lívsjáttandi søgustubbar um, hvussu tit hjálptu okkum at broyta lív og umstøður hjá fólki úr øllum heraðshornum á heiminum í 2016. Hvørt sekund telur, og í Aleppo verða fólk júst nú bumbað og myrd á gøtuni. Í staðin fyri at tryggja teimum tryggar leiðir út úr býnum, eru tey fastlæst í einum heilt lítlum býarparti, har tey standa yvir fyri avrættingum og píning. Tað eru bert teir, sum kunnu tryggja, at borgarar sleppa trygt úr býnum. Vit hoyra, at arbeiðið við at loyva hesum borgarum út úr býnum er byrjað, og boð eru send eftir Altjóða Reyða Krossi, men vit kunnu ikki kenna okkum trygg fyrr enn øll eru úti úr býnum. Avdúking: Barnaarbeiði aftan fyri vørur sum sjokolátu og sjampo 7. desember 2016 Barnaarbeiði, tvingsilsarbeiði, lívshættisligar arbeiðsumstøður og mismunur ímóti kvinnum. Men pálmaolja verður í dag brúkt í øllum frá sjokulátu, ísi, keks og morgunmatarvørum til sjampo, krem, sápu og varrastift. Satt at siga er pálmaolja og pálmaoljugrundað tilfar í uml. Hvørji rættindabrot fara fram? Frágreiðingin hjá okkum vísir eisini, at teir vaksnu plantasjuarbeiðararnir eru undir ómetaliga stórum trýsti. Nógvir hava fingið álvarsamar løstir av at arbeiða við tí sera eitrandi evninum paraquat, sum við sama lag verður brúkt í plantasjunum. Hava vit so eisini ta svinnandi lítlu lønina í huga, eigur arbeiðið í veruleikanum at verða bólkað sum tvingsilsarbeiði. Vit vita, at pálmaolja frá Wilmar er í vørum hjá Colgate-Palmolive, Kellog’ s, Nestlé, Reckitt Benckiser, Procter & Gamble og Unilever. Men brúkarin sær ikki, hvaðani pálmaoljan í eini ávísari vøru stavar. Undirskriftin hjá tær verður brúkt til: at leggja trýst á fyritøkurnar Colgate-Palmolive, Kellog’ s, Nestlé, Reckitt Benckiser, Procter & Gamble og Unilever at fáa tær at merkja sínar vørur, so at brúkarin sær, hvaðan pálmaoljan í sjampoinum, keksunum, ísinum o. ø. stavar. Skriva undir fyri at mótmæla, at plantastjuarbeiðararnir eru fyri mannarættindabrotum. Fongslaður fyri at taka myndir 25. november 2016” Tað var sum í einum Hollywood-filmi”, greiðir Shawkan frá. Og tey túsund fólkini, sum vórðu dripin, vóru alt ov verulig. ” Tað kendist, sum vóru vit í kríggi. Har vóru kúlur, táragass, eldur, politi, hermenn og stríðsvognar allastaðni.” Av teimum meira enn túsund fólkunum, sum doyðu henda dagin, vórðu meira enn 700 dripin, har sum Shawkan var staddur. Hann kann verða deyðadømdur. Næsti rættarfundur er settur at vera tann 10. desembur. Og rætt hevur hann. Teir vórðu millum annað skuldsettir fyri at hava” borið skeiv tíðindi, sum hótta tann almenna friðin”. Handtøkan ber ófrættakend boð um, at egyptiskir myndugleikar herða stríðið ímóti talufrælsinum. Men longu tann 30. august varð Qin afturhildin av politinum. Hon náddi sostatt ongantíð at skriva um mótmælistiltøkini, men varð afturhildin, áðrenn toppfundurin byrjaði. Hon hevur sitið í fongsli líka síðani. Miðilin hevur verið fyri nógvum ágangi frá myndugleikunum. Hesir eru allir leyslatnir eftir trýst frá eitt nú Ammesty. Hjálp okkum at fáa Qin Chao leyslatna! Men kanningar hjá Amnesty vísa, at tær nýggju mannagongdirnar eru á markinum og í summum førum fara langt út um mark. Við avsmyrjing, elektriskum stoytum og kynsligari eyðmýking tvingar tað italska politiið flóttafólk og migrantar at lata síni fingramerkir. Í summum førum er valdnýtsan av so grovum slag, at talan beinleiðis er um píning. At enda tóku tey báðar hendurnar á mær og løgdu tær á maskinuna. Av tí at hann alla tíðina gjørdi mótstøðu, royndu tey aðrar snildir:” Tey hildu mær føstum í allar fýra limir, ein persónur í hvønn. Tann fimti togaði kynslimin á mær niðureftir, til eg mátti seta meg niður. Tá ið ein myndugleikapersónur við vilja og við einum ítøkiligum endamáli veldur einum menniskja svára kropsliga og sinnisliga pínu, er talan um píning. Nógv vilja ikki verða skrásett í Italia, tí tey ætla sær at biðja um friðskjól í øðrum landi. Orsøkin kann vera, at skyldfólk eru í øðrum europeiskum landi, ella at tey vænta sær betri umstøður aðrastaðni. Eg var bangin. Okkum tørvar eina óhefta kanning av verandi mannagongdum. Í øllum førum eiga fólk ikki at verða noydd við harðskapi og píning at lata síni fingramerkir. Kvinnufangar í fongslum í Somalilandi eru fyri kynsligum valdsgerðum og aðrari píning og hava ongan møguleika at klaga. Klaga tær hjá fongsulsstjórnini, eru tær í vanda fyri at verða revsaðar við meira harðskapi. Kvinnurnar hava tí vent sær til Amnesty og biðið um hjálp. Tá ið heimurin frættir og fær fylgt við, hvat ið fer fram, verður tað verri at skúgva klagurnar til viks. Tær vita, at ein slík burturflyting merkir neyðtøku, píning og trælahald. Tíverri fáa kvinnur, sum hava verið burturfluttar, heldur ikki ta hjálp, teimum tørvar. Eftir nakrar mánaðir í varðhaldi hjá IS, varð hon bjargað. Tær siga frá ræðuligum søgum um tíðina hjá IS. Søgum um neyðtøkur aftur og aftur, harðskap, píning, trælahald og kvinnur, sum gera enda á sær fyri at sleppa undan eyðmýkingini. Vit vilja hava hana leyslatna í stundini og krevja, at sakin hjá henni verður kannað. Áheitan á Obama: Náða Snowden beinanvegin 29. september 2016 Ein maimorgun í 2013 fór Edward Snowden til Hong Kong við fullari tasku av loyniligum skjølum, sum stavaðu frá hansara arbeiði fyri NSA. Skjølum, sum avdúkaðu, hvussu ómetaliga víðtøkið tað heimsfevnda hópeftirlitið við púra vanligum fólki er. At avdúka, akkurát hvussu víðtøkið eftirlitið er, sama hvør borgarin er. Hann setti gongd á eitt heimsfevnt orðaskifti og fleiri lógarbroytingar og hjálpti okkum at verja okkara privatlív. Fyri fyrstu ferð í 40 ár samtykti USA lógir fyri ríkiseftirlit. Um hann fer aftur til USA, er hann í vanda fyri at verða dømdur 30 ára fongsul fyri njósning. 14 ára gamal drongur burturfluttur og píndur Tíðliga ein januarmorgun burturflyta egyptisk trygdarlið tann 14 ára gamla Aser Mohamed. Í 34 samdøgur er hann horvin, og familjan leitar vónleys eftir honum. Foreldrini fáa at vita, at drongurin bara skal avhoyrast í nakrar fáar tímar. Tað er annars forboðið sambært egyptiskari lóg at varðhaldsfongsla børn, sum eru yngri enn 15 ár. Aser situr saman við 12 øðrum í einum kliva, sum er 4 × 6 metrar til støddar. Skriva undir fyri, at Aser beinanvegin verður leyslatin og myndugleikarnnir fara at kanna ákærurnar um píning. Í tveimum uppsløgum á Facebook fanst Roy at forsætisráðharranum, Sheikh Hasina, fyri at stuðla ætlanunum um at byggja eitt kolorkuverk har suðuri í Bangladessj. Nógv umhvørvisfólk rópa varskó, tí tey bera ótta fyri, at orkuverkið fer at hava skaðilig árin á Sundarbans–heimsins størsta mangrovuskóg. Myndugleikarnir í Bangladessj brúka dúgliga lógina til at vera eftir og fongsla atfinningarsamar røddir og til at skerja talufrælsið. Fyri tveimum døgum síðan bendi lítið á, at tað fór at henda. Dómarin hevði givið boð um at sleppa Khalil leysum, men politiið helt honum aftur og helt fram at pína hann. Hann varð fluttur á Raml-politistøðina í strandarbýnum Alexandria, meðan bíðað varð eftir, at veðhaldið fekk virknað. Men heldur enn at sleppa honum leysum alt fyri eitt finnur ríkistrygdarpolitiið upp á nýggjar skuldsetingar og fremur enn meira harðskap ímóti honum. Málið um Islam Khalil vísir okkum, hvussu átrokandi tað er, at teir egyptisku myndugleikarnir nú seta tiltøk í verk fyri at basa tvingsilshvørvingum, píning og øðrum harðskapi.” Í ríkissjónvarpinum hevur forsetin Duterte sent rúsevnabrotsfólki eina krígsavbjóðing. Sum frættist, høvdu øll tey deyðu samband við rúsevnaumhvørvið, men uttan ákæru, sakarmál og dóm fáa vit ongantíð vissu fyri, at so er. Duerte forseti hevur givið boð um at skjóta fyri at drepa. Skriva undir ímóti tí blóðuga harðskapinum í Filipsoyggjum og hjálp okkum at tryggja, at: forsetin beinanvegin fordømir tey mongu drápini og tekur lyftið um ómaksløn og boðini um at skjóta fyri at drepa aftur politiið livir upp til altjóða krøv um valdnýtslu Islam Khalil hvarv sporleyst í 122 dagar. Tíðliga á morgni tann 24. mai 2015 vórðu Islam, beiggin Nour og pápin el-Said Khalil handtiknir. Av tí at hann var politiskt virkin, hevði trygdarpolitiið fyrr havt eyguni við tí løgfrøðilesandi Nour. Kanska blandar trygdarpolitiið hann við onkran annan. Hvønn dag hvørva í minsta lagi trý fólk í Egyptalandi. Ríkistrygdarpolitiið brúkar miðvíst hvørvingar til at leggja trýst á øll, sum sáða iva um stjórnina ella veita henni mótstøðu. Tvey av teimum átta eru eisini ákærd fyri at hava háðað kongahúsið í persónligum boðum á facebook, sum eisini er ólógligt. Í 2014 hitti hon fyrrverandi umboðskvinnu í EU í uttanríkis- og trygdarpolitikki. Hetta, og ein samrøða við altjóða miðlar, endaði við seks ára fongsulsrevsing fyri at“ spjaða propaganda” og at“ hótta trygdina í landinum”. Tey hava fingið deyðarevsing fyri at smugla benzodiazepine–eitt evni í valium og stesolid. Fongsulsmyndugleikarnir og løgreglan á oynni hava váttað, at tey hava gjørt seg til reiðar at skjóta nakrar fangar. Tó hava myndugkleiarnir enn ikki kunngjørt, hvørjir fangar skulu avrættast ella nær tað verður, men bert at fangarnir fáa boðini tríggjar dagar áðrenn avrættanina. Í minsta lagi 11 palestinsk børn eru í sonevndum fyrisitingarligum afturhaldi. IRAN: Kanna um listarfólk er jomfrú 28. april 2016 Í einum av mest harðrendu fongslinum í Iran bíðar 29 ára gamla Atena Farghadani. Hon hevur kært málið og bíðar eftir avgerðini. Hetta eru øll átøk, sum halda iranskum kvinnum niðri. DANMARK: Tvíkynd skulu av sjúkulistanum 12. april 2016 Fyri at fáa hormonviðgerð og/ella skurðviðgerð skulu tvíkynt fyrst verða lýst sálarsjúk. Samstundis verða tey noydd gjøgnum eina langa og eyðmýkjandi tilgongd, har tey skulu svara spurningum sum“ hugsar tú um foreldur tíni, tá tú fleygar tær?” DAGFØRING: Sum fyrsta landið í heiminum hevur Dagmark avgjørt, at tvíkynt ikki longur verða skrásett sum sálarsjúk. Amnesty fer framvegis at virka fyri, at tvíkynt fáa hesi rættindi nú støðan er tikin soleiðis, at tvíkynt fáa eina virðiliga viðgerð uttan mismun og ikki verða noydd í eyðmýkjandi frágreiðingar. Um tú hevur fyrispurningur, kanst tú seta teg í samband við okkum á tel 235819 ella við at senda ein teldupost til elsa @ amnesty. fo.