Ovurviðkvæmi er, at fólk ikki tola ávís føðsluevni ella at koma í samband við ávís evni. Hesi ávísu evnini kunnu vera óskaðilig og meinaleys og elva tí ongan trega hjá fleiri, men sum sagt tola onnur tey ikki. Mangan er soleiðis, at brádliga tolir ein ikki eitthvørt evni, ið ein ongar trupulleikar hevur havt av áður. Ikki er so, at ávísu evnini eru vandamikil fyri kropp okkara, men kortini tulkar immunverjan ein møguligan vanda, ið hon skal stríðast ímóti. Her kann nevnast ovurviðkvæmi fyri blómusáði, dusti og ymiskum matvørum. Tað, ið kann henda, er, at brádliga hevur tú tipta nøs, skriða í eygunum, og tárini renna. Í vælindinum skríður, og tú kanst koma í andaneyð. Um eitthvørt er, sum tú hevur etið, so kanst tú fáa herviligan skriða í svølgrúminum. Ymisk sløg eru av ovurviðkvæmi, og kunnu tey bólkast soleiðis: Tá tosað verður um ovurviðkvæmi fyri bitlum, ið berast luftvegis, verður hugsað um blómusáð hjá trøum og grasi. Eisini verður hugsað um eitt nú dýrahár, royk og dust. Hetta er alt at finna í luftini, ið vit anda í okkum og sostatt koma í samband við. Ovurviðkvæmi av matvørum Í høvuðsheitum er sannlíkt, at ovurviðkvæmi kann fáast av øllum føðsluvørum. Men tað eru serliga hesar føðsluvørur, har ovurviðkvæmi er staðfest: Mjólk, fiski, skeljadýrum, hveiti, eggjum, nøtum og ymiskum frukt- og grønmetis sløgum. Ovurviðkvæmi av beinleiðis sambandi við evnið Tá talan er um ovurviðkvæmi, ið fæst av beinleiðis sambandi við ymisk evni, verður serliga tosað um ovurviðkvæmi fyri nikkul, ið ofta er at finna í prýðislutum, knøppum o. ø. Men kroppurin kann eisini vera ovurviðkvæmur fyri øðrum evnum, ið ein beinleiðis kemur í samband við. Um evnið kemur at húðini, so svarar immunverjan í kroppinum harðliga aftur. Eyðkennini eru skriði, útbrot og smáar bløðrur. Hyggjuráðini eru at skýggja tey evni, ið ørkymla húðina. Lat t. d. armbandið vera liggjandi, hav tað ikki um skøvningin, um tað er tað, ið ørkymlar Hvat hendir í kroppinum, tá vit gerast ovurviðkvom? Verjuskipanin verður virkin, og tær sokallaðu mastkyknurnar lata frá sær eitt nú evnið histamin, ið júst er orsøkin til ovurviðkvæmið. Hvussu virkar histamin? Histaminið víðkar blóðæðrarnar, so at slímhinnurnar hovna, tí væta rennur út í vevnaðin. Histaminið skundar undir teir slímgerandi kertlarnar í andingarleiðini og í nasagluggunum (tað rennur úr nøsini). Saman við histamini verða evni frígjørd, ið gera, at vøddalagið í andingarleiðini tekur seg saman, so at andingarleiðin verður trengri og trupult verður at anda út, fólk koma í andingarneyð. Histaminið elvir eisini til tann sera ringa skriðan. Er annað, ið framskundar herðindi? Jú, ovurviðkvom fólk hava viðkvæmar slímhinnur, sum lættliga ørkymlast av fleiri orsøkum: Dálking, royki frá tá ein steikir mat Parfumu o. s. fr. Alt hetta kann framskunda og gera viðkvæmið verri. Álvarsamt er, um børn eru passivir roykjarar. Sjúkutekini kunnu vera: Skriði í eygunum, hovin um eyguni, reyð eygu og tað rennur úr teim Njósan Tipta nøs og snorar illa Hosti Skriði í munninum Útbrot, skriði og møguliga bløðrur á húðini Góð ráð: Roynið at sleppa undan tí, ið elvir til herðindi (eitt nú blómusáð, dýrahár, roykur og dust) Latið t. d. onkran sláa grasvøllin Sovið ikki við opnum vindeyga Latið vindeygu og hurðar aftur, tá nógv blómusáð er í luftini Ansið eftir, tá nógv blómusáð er í luftini Luftið út, tá ið lítið blómusáð er í luftini Heingið ikki klæði út á snór, tá ið nógv blómusáð er í luftini Dustsúgvið ofta, ger reint við vátum klúti Nýtið handskar, masku, tá gjørt verður reint Ongi húsdýr Heilivágsviðgerð Far til lækna um: Um tú hevur tekin um ovurviðkvæmi alt árið Um tú hevur roynt ovurviðkvæmisheilivág, men til fánýtis Um tú hevur andadrátstrupulleikar og kenna tygum illa Um tú hevur illgruna um astma Um bara annað eyga skriðar Hvussu staðfestir læknin ovurviðkvæmi? Ofta er nóg mikið at greiða læknanum frá, hvussu, nær og hvar tú fekst sjúkueyðkennið. Læknin leggur síðan viðgerð til rættis, sum m. a. kann umfata húðroyndir og ymiskar blóðroyndir. Umframt hetta eisini útandingarroyndir, um illgruni er um astma. Heilivágsviðgerð: Tað finnast ymiskir heilivágsbólkar til at viðgera ovurviðkvæmi; og teir eru: Antihistamin systemiskt virkandi (ikki tálmandi) systemiskt virkandi (tálmandi) lokalt virkandi Kombinatiónsheilivágur antihistamin og sympatomimetikum antihistamin og steroid Cromonir Allergenspesifikk immunterapi Av ovurviðkvæmi verður m. a. evnið histamin loyst frá mastkyknunum. Histamin setir seg á ávís støð í kroppinum (kallað reseptorar) og elvir harvið til sjúkueyðkennini, sum t. d. skriða í eygunum, tipta nøs, snor, njósan, hosta og skriða um kroppin. Anti-histamin er evni, ið tálmar histamin ávirkanini. Anti-histamin setir seg á júst somu støð sum histamin, og harvið verða tey ótolandi árinini av histamini tálmað. Heilivágstilbúningar, ið hava anti-histamin í sær, finnast sum ávikavist: Lokalt virkandi–eitt nú nasapístr, eygnadropar og hostasevja Systemiskt virkandi–eitt nú tablettir og miksturur Okkurt fæst í handkeypi og okkurt er neyðugt við forskrift frá læknanum. Heilivágurin kann takast fyribyrgjandi og til viðgerð fyri ovurviðkvæmi. Steroid verður eisini nýtt fyri ovurviðkvæmi. Um ikki antihistamin er nøktandi kann fyriskipast nasapístr við smáum skamtanum av nýrakolsbørkshormonum. Henda viðgerð er drúgv (fleiri dagar), men ávirkanin á ta tiptu nøsina er stór. Evnið skal takast regluliga fyri at fáa besta úrslit. Hesi nasapístr kunnu bæði fáast í hondkeyp og á forskrift. Steroid er eitt hormon, sum verður gjørt í hjánýranum, heilt neyvt í nýrakolsbørkinum. Steroid verður tí kallað nýrakolsbørkshormon. Er sjúkan ring, so kann læknin vera noyddur at útskriva nýrakolsbørkshormon sum tablettir ella innspræning. Til ber at koppseta. Tað verður rópt hyposensibilisering ella immunterapi. Tað er ein viðgerð, ið minkar tørvin á nasapístri, eygnadropum og tablettum munandi–ella ger, at hesin heilivágur virkar betur, og serliga er her galdandi ovurviðkvæmi av trøum og grasi. Viðgerðin varar í 3-5 ár, tí at so er úrslitið best. Tú verður koppsettur við tí, tú ikki tolir, í størri og størri skamtanum, sostatt verður kroppurin vandur til tað, ið elvir ovurviðkvæmið. Er talan um grassáð, so ber til at viðgera við tablettum. Tú skalt hvønn dag í 3 ár leggja eina tablett undir tunguna. Heilivágurin skal takast fyribyrgjandi, tí tá virkar hann best!