user assistant
बिल्वोऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मयः पाटलिर्बला । पर्ण्यश्चतस्रः पिप्पल्यः श्वदंष्ट्रा बृहतीद्वयम् ॥६२॥
शृङ्गी तामलकी द्राक्षा जीवन्ती पुष्करागुरु । अभया चामृता ऋद्धिर्जीवकर्षभकौ शटी ॥ ६३ ॥
मुस्तं पुनर्नवा मेदा सैला चन्दनमुत्पलम् । विदारी मूलानि काकी काकनासिका ॥ ६४ ॥
एषां पलोन्मितान् भागाञ्छतान्यामलकस्य च । पञ्च दद्यात्तदैकध्यं जलद्रोणे विपाचयेत् ॥ ६५ ॥
ज्ञात्वा गतरसान्येतान्यौषधान्यथ तं रसम् । तच्चामलकमुद्धृत्य निष्कुलं तैलसर्पिषोः ॥ ६६ ॥
पलद्वादशके भ्रष्ट्रा दवा चार्धतुलां भिषक् । मत्स्यण्डिकायाः पूताया लेहवत्साधु साधयेत् ॥ ६७ ॥
षट्पलं मधुनश्चात्र सिद्धशीते प्रदापयेत् । चतुष्पलं तुगाक्षीर्याः पिप्पलीद्विपलं तथा ॥ ६८ ॥
पलमेकं निदध्याच्च त्वगेळापत्रकेशरात् । इत्ययं च्यवनप्राशः परमुक्तो रसायनः ॥ ६९ ॥
कासश्वासहरश्चैव विशेषेणोपदिश्यते । क्षीणक्षतानां वृद्धानां बालानां चाङ्गवर्धनः ॥ ७० ॥
स्वरक्षयमुरोरोगं हृद्रोगं वातशोणितम् । पिपासां मूत्रशुक्रस्थान् दोषांश्चाप्यपकर्षति ॥ ७१ ॥
अस्य मात्रां प्रयुञ्जीत योपरुन्ध्यान्न भोजनम् । अस्य प्रयोगाच्च्यवनः सुवृद्धोऽभूत् पुनर्युवा ॥ ७२ ॥
मेधां स्मृति कान्तिमनामयत्वमायुःप्रकर्ष बलमिन्द्रियाणाम् । स्त्रीषु प्रहर्ष परमग्निवृद्धिं वर्णप्रसादं पवनानुलोम्यम् ॥ ७३ ॥
रसायनस्यास्य नरः प्रयोगाल्लभेत जीर्णोऽपि कुटीप्रवेशात् । जराकृतं रूपमपास्य सर्व विभर्ति रूपं नवयौवनस्य ॥ ७४ ॥ ( इति व्यवनप्राशः)

text image
{"source": "Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 62 to 74", "explanation": "These verses (62-74) provide a detailed recipe and explanation of the benefits of Chyavanaprasha, a renowned Ayurvedic Rasayana.  Let's break down the information:\n\n**Ingredients and Preparation (Verses 62-69):**\n\nThe verses list a comprehensive array of herbs and ingredients used in Chyavanaprasha.  These are categorized and quantified for precise preparation. The process involves boiling the herbs, extracting their essence, and combining it with specific quantities of Tila taila (sesame oil), Ghrita (ghee), Matsyanda (sugar candy), honey, Pippali (long pepper), and Tugakshiri. The final product is a semi-solid, jam-like consistency.\n\n**Benefits (Verses 70-74):**\n\nChyavanaprasha is described as a potent rejuvenator with a wide range of benefits:\n\n*   **Respiratory Health:** Alleviates cough (Kasa) and dyspnea (Shwasa).\n*   **Restorative:**  Benefits the wasted, injured, and elderly, promoting overall strength and vitality.\n*   **Pediatric Health:** Supports healthy growth and development in children.\n*   **Voice and ENT:** Addresses hoarseness of voice and chest diseases.\n*   **Cardiovascular Health:** Supports heart health.\n*   **Vatarakta:**  Manages Vatarakta (Gout).\n*   **Metabolic and Urinary Health:** Alleviates thirst, and balances urinary and reproductive functions.\n*   **Rejuvenation:**  The story of Chyavana regaining his youth highlights its rejuvenating properties.  It enhances intellect (Medha), memory (Smriti), luster (Kanti), longevity (Ayu), sensory perception, sexual vigor, digestive fire (Agni), complexion, and promotes proper elimination of Vata.\n\n**Dosage and Usage (Verse 72):**\n\nThe recommended dosage is such that it doesn't interfere with digestion. This suggests a personalized approach based on individual digestive capacity.\n\n**Overall Effect:**\n\nChyavanaprasha is described as a powerful Rasayana that combats aging and promotes youthful vitality."}
text