Ефекти од глобалното затоплување
ˈefektˌɪ ˈod ɡlˈobælnˌo zˌætoplˈuvæɲˌe efˈektɪtˌe ˈod ɡlˈobælnˌo zˌætoplˈuvæɲˌe se ˌekolˈoʃkɪtˌe i sˌotsɪjˈalnɪtˌe prˈomenˌɪ prˌedɪzvˈikænˌɪ ˈod zɡˌolemʊvˈaɲetˌo nˈa ɡlobˈalnɪtˌe tˌemperˈatʊrˌɪ . pˈostoˌɪ nˈaʊtɕˌen kˈonsenzˌʊs dˈekæ pˈostojˌæt klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ i dˈekæ ˌæktɪvnˈostɪtˌe nˈa tɕˈovekˌot se osnˈovnɪˌot ʊprˈavʊvˌætɕ . pˈomedʑˌʊ dokˈazɪtˌe zæ klɪmˈatskætˌæ prˈomenˌæ spˈadʑæˌæt zˈapɪsˌɪ ˈod ˌɪnstrʊmˈentælnˌɪ mˈereɲˌæ nˈa tˌemperætˈurætˌæ , zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa nˈivotˌo nˈa morˈiɲætˌæ i næmˈalenˌæ snˈeʒnæ pˈokrɪvkˌæ nˈa sevˈernætˌæ polˈutopkˌæ . spˈored mˌedʑʊvlædˈinɪˌot pˈanel zæ klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ ( ˈiptsts ) , pˌoɡolˈemɪˌot dˈel ˈod zˌæbeleʒˈanotˌo zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa prosˈetɕnætˌæ ɡlˈobælnˌæ tˌemperˈatʊrˌæ ˈod sredˈinætˌæ nˈa dvˈaɛsˌɛt vˈek e mnˈoɡʊ verˈojætnˌo pˈorædˌɪ zˌæbeleʒˈanotˌo zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa emˈisɪˌɪ nˈa stæklˈenɪtɕkˌɪ ɡˈasovˌɪ kˌontsentrˈatsɪˌɪ prˌedɪzvˈikænˌɪ ˈod tɕˈovekˌot . prˌedvɪdʊvˈaɲætˌæ zæ ˈidnɪtˌe klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ ˌʊkæʒˈuvæˌæt nˈa nætˈamoʃnˌo ɡlobˈalnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe , pˈoræst nˈa mˈorskotˌo nˈivo , kˈako i zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa zˌætɕestˈenostˌæ nˈa nˈekoˌɪ ˈekstremnˌɪ vrˈemenskˌɪ pˈojævˌɪ . strˈanɪtˌe nˈa ræmkˈovnætˌæ konvˈentsɪjˌæ nˈa ˌobedɪnˈetɪtˌe nˈatsɪˌɪ zæ klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ ( ˈunftststs ) , se soɡlˈasɪjˌæ ˈokolˌʊ sprˌovedʊvˈaɲetˌo polˈitɪkˌɪ zæ nˌæmælˈuvæɲˌe nˈa ˌemɪsˈiɪtˌe nˈa stˌæklenˈitɕkɪtˌe ɡˈasovˌɪ s tsˈel dˈa se ˈizbeɡnˌæt opˈasnɪtˌe klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ . dˌefɪnˈitsɪˌɪ vo ˈovæˌæ stˈatɪjˌæ klˈimætskˌæ prˈomenˌæ znˈatɕɪ prˈomenˌæ nˈa klˈimætˌæ ʃto trˈae vo tˈekot nˈa ˈeden vrˈemenskˌɪ pˈerɪˌod . spˈored svˈetskætˌæ mˌeteorˈoloʃkˌæ ˌorɡænɪzˈatsɪjˌæ ˈovoj pˈerɪˌod e s vrˌemetrˈaeɲˌe ˈod trˈiɛsˌɛt ɡˈodɪnˌɪ . mˈedʑʊ prɪmˈerɪtˌe zæ klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ spˈadʑæˌæt zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa ɡlobˈalnætˌæ tˌemperˈatʊrˌæ nˈa povˈr̩ʃɪnˌætæ ( ɡlˈobælnˌo zˌætoplˈuvæɲˌe ) , prˈomenˌɪ vo pˈadot nˈa vˈr̩neʒˌɪte , kˈako i prˈomenˌɪ vo zˌætɕestˈenostˌæ nˈa ekstrˈemnɪtˌe vrˈemenskˌɪ pˈojævˌɪ . promˈenɪtˌe nˈa klˈimætˌæ mˈoʒe dˈa se dˈolʒæt nˈa prɪrˈodnɪtˌe pˈojævˌɪ , nˈa prˈimer prˈomenˌɪ vo ˌɪzɡrevˈaɲetˌo nˈa sˈontsetˌo , ˌɪlɪ kˈako rˈezʊltˌæt nˈa tɕovˈetɕkɪtˌe æktˈivnostˌɪ , kˈako nˈa prˈimer menˈuvæɲˌe nˈa sˈostævˌot nˈa ˌætmosfˈerætˌæ . sˈekojˌæ prˈomenˌæ nˈa klˈimætˌæ pottˈiknætˌæ ˈod tɕˈovekˌot k^ˈe dˈejstvʊvˌæ prˈotɪf pˌozædˈinætˌæ nˈa prɪrˈodnɪtˌe klˈimætskˌɪ vˌærɪjˈatsɪˌɪ . ˈisto tˈakæ , tˈermɪnˌot ˌæntropˈoɡenˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ se odnˈesʊvˌæ nˈa vlˌɪjænˈietˌo ʃto ɡˈo vˈr̩ʃæt lˈudʑetˌo vˈr̩z ʒˌɪveˈalɪʃtˌe ˌɪlɪ hˈemɪskˌæ srˈedɪnˌæ , ʃto e sprˈotɪvnˌo nˈa prɪrˈodnɪˌot prˈotses . fˈizɪtɕkˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ ʃˈirok spˈektær nˈa dˈokæzˌɪ pˌokæʒˈuvæˌæt dˈekæ klɪmˈatskɪˌot sˈistem e zˈaɡreˌæn . dˈokæzˌɪ zæ ɡlobˈalnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe se prɪkˈaʒænˌɪ vo dˌɪjæɡrˈamɪtˌe ˈod dˈesnætˌæ strˈanæ . nˈekoˌɪ ˈod ɡrˌæfɪkˈonɪtˌe pˌokæʒˈuvæˌæt pozˈitɪvnˌo dvˈiʒeɲˌe , nˈa prˈimer , zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa tˌemperætˈurætˌæ nˈad zˈemjætˌæ i okˈeænˌot i zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa nˈivotˌo nˈa mˈoretˌo . drˈuɡɪ pˈak ɡræfˈikonˌɪ pˌokæʒˈuvæˌæt neɡˈatɪvnˌo dvˈiʒeɲˌe , nˈa prˈimer , nˌæmælˈuvæɲˌe nˈa snˈeʒnætˌæ pˈokrɪvkˌæ nˈa sevˈernætˌæ polˈutopkˌæ i ˌopædʑˈaɲetˌo nˈa volˈumenˌot nˈa ærktˈitɕkɪˌot mrˈaz . ˈisto tˈakæ pˈostoˌɪ otɕˈiɡledˌen dˈokæz , pˈostoˌɪ i kˈaj bˌɪolˈoʃkɪtˌe sˈistemˌɪ . ˌæktɪvnˈostɪtˌe nˈa tɕˈovekˌot prˌɪdonˈesoˌæ vo ɡˈolem brˈoj ˈod zˌæbeleʒˈanɪtˌe prˈomenˌɪ vo klˈimætˌæ . ˈovoj prˈidonˌes ɡlˈavno e ˈostværˌen prˈekʊ sˌoɡorʊvˈaɲetˌo nˈa fˈosɪlnˌɪ ɡˈorɪvˌæ , kˈoe dˈovedˌe dˈo zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa kˌontsentrætsˈijætˌæ nˈa stæklˈenɪtɕkˌɪ ɡˈasovˌɪ vo ˌætmosfˈerætˌæ . ˈuʃte ˈedno vlɪjˈanɪˌe nˈa tɕˈovrekˌot vˈr̩z klˈimætˌæ se ˌemɪsˈiɪtˌe nˈa sˈulfʊr dˈioksˌɪd , kˈoɪ se prˈedvesnˌɪk zæ formˈiræɲˌe nˈa sˈulfæt ˌæerˈosolˌɪ vo ˌætmosfˈerætˌæ . zˌætoplʊvˈaɲetˌo , kˈoeʃtˌo e prˌedɪzvˈikænˌo ˈod strˈanæ nˈa tɕˈovekˌot mˈoʒe pˌotentsˈijælnˌo dˈa dˈovedˌe dˈo ˈopseʒnˌɪ , nˌeotɕekˈuvænˌɪ ˈi / ˌɪlɪ nˌepoprˈavlɪvˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ vˈr̩z fɪzˈitɕkɪtˌe sˈistemˌɪ . prˈimer zæ ˈovæ e topˈeɲetˌo nˈa lednˈitsɪtˌe kˈoe dovˈedʊvˌæ dˈo zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa mˈorskotˌo nˈivo . vˌerojˈatnostˌæ ˈod zˌætoplˈuvæɲˌe kojˈaæʃtˌo ˌɪmæ nˌepredvˈidlɪvˌɪ poslˈedɪtsˌɪ , se zɡolˈemʊvˌæ s stˈapkætˌæ , ræzmˈerɪtˌe i træˈeɲetˌo nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ . reɡˈionˌɪ vlˌɪjænˈijætˌæ nˈa ɡlobˈalnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe vˈr̩z rˌeɡɪˈonɪtˌe , se rˌæzlɪkˈuvæˌæt pˈo svˈojætˌæ prˈirodˌæ , nˈekoˌɪ ˈod nˈif se rˈezʊltˌæt nˈa ɡˌenerˌælɪzɪrˈanɪtˌe ɡlˈobælnˌɪ prˈomenˌɪ , kˈako ʃto se zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa tˌemperætˈurætˌæ , kˈoeʃtˌo rezˈultɪrˌæ s lˈokælnˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ , kˈako ʃto e topˈeɲetˌo nˈa mrˈazot . vo drˈuɡɪ slˈutɕæˌɪ , promˈenætˌæ mˈoʒe dˈa e rˈezʊltˌæt nˈa promˈenætˌæ vo odrˈedenˌæ okˈeænskˌæ strˈujæ ˌɪlɪ vrˈemenskˌɪ sˈistem . vo tˈakvɪ slˈutɕæˌɪ , vlˌɪjænˈietˌo vˈr̩z rˌeɡɪˈonɪtˌe mˈoʒe dˈa bˈide nesrˈazmernˌo i nˈe mˈoræ dˈa ɡˈo slˈedɪ ˈopʃtɪˌot prˈavets . pˈostojˌæt trˈi nˈatɕɪnˌɪ nˈa kˈoɪ ɡlobˈalnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe k^ˈe vlˈijæˌe vˈr̩z promˈenætˌæ nˈa rˌeɡɪonˈalnætˌæ klˈimæ : tˈopeɲˌe ˌɪlɪ formˈiræɲˌe nˈa mrˈaz , prˈomenˌæ nˈa hˌɪdrolˈoʃkɪˌot tsˈiklʊs nˈa ˌɪspærˈuvæɲˌe i vˈr̩neʒˌɪ , prˈomenˌæ nˈa ˌokeˈanskɪtˌe strˈuɪ i vozdˈuʃnɪtˌe strˈuɪ vo ˌætmosfˈerætˌæ . brˈeɡot , ˈisto tˈakæ , mˈoʒe dˈa se smˈetæ zæ rˈeɡɪˌon kˈojʃto k^ˈe pretˈr̩pɪ serˈioznˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ ˈod pˈoræstˌot nˈa mˈorskotˌo nˈivo . zˌæbelˈeʒænˌɪ vlɪjˈanɪjˌæ s mnˈoɡʊ ɡˈolemˌæ sˈiɡʊrnˌost , rˈosenzdvostrˈuko vˌəˈeɪɡ ˈet ˈal . ( dvˈe ˈiljadi sˈɛdum ) , zˈaklʊtɕˌɪ dˈekæ nˌeodæmnˈeʃnɪtˌe klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ , osˈobenˌo zɡˌolemʊvˈaɲetˌo nˈa rˌeɡɪonˈalnætˌæ tˌemperˈatʊrˌæ ɡˈi pˈoɡodˌɪ fɪzˈitɕkɪtˌe i bˌɪolˈoʃkɪtˌe sˈistemˌɪ vo sˈite kontˈinentˌɪ i vo povˈek^etˌo okˈeænˌɪ . vlˌɪjænˈijætˌæ se mˌænɪfestˈiræˌæt s pˈorænˌo tsˈuteɲˌe nˈa dˈr̩vjæ i ræstˈenɪjˌæ vo mnˈoɡʊ reɡˈionˌɪ , dvˈiʒeɲˌe nˈa vɪdˈovɪtˌe kˈon povˈisokˌæ ɡeˈoɡræfskˌæ ʃɪrˈotɕɪnˌæ i vɪsˈotɕɪnˌæ nˈa sevˈernætˌæ polˈutopkˌæ , prˈomenˌɪ vo presˈelbætˌæ nˈa ptˈitsɪtˌe vo ˈevropˌæ , sˈevernˌæ æmˈerɪkˌæ i ˌævstrælˈiɪjˌæ , kˈako i prˌemestʊvˈaɲetˌo nˈa plˈanktonˌot i rˈibɪtˌe tɕˈie ʒˌɪveˈalɪʃtˌe e okˈeænˌot , ˈod lˈadno nˈa tˈoplɪ prˌɪlæɡˈodlɪvˌɪ zæˈednɪtsˌɪ . tɕovˈetɕkotˌo vlɪjˈanɪˌe vˈr̩z klˈimætˌæ mˈoʒe dˈa se zæbˈeleʒˌɪ vo ɡˌeoɡrˈafskɪˌot prˈikæz zæ nˌæbʎʊdʊvˈanotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe , s poɡˈolemˌo zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa tˌemperætˈurætˌæ nˈad zˈemjætˌæ i vo polˈarnɪtˌe reɡˈionˌɪ zæ rˈazlɪkˌæ ˈod ˌokeˈanɪtˌe . s korˈisteɲˌe nˈa mˈodelˌɪ , mˈoʒno e dˈa se ˌɪdentˌɪfɪkˈuvæˌæt tɕovˈetɕkɪˌot , , sˈiɡnæl " zæ ɡlobˈalnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe i nˈa zˈemjætˌæ i nˈa okˈeænˌot . predvˈidenˌɪ ˈefektˌɪ proɡnˈozɪtˌe zæ ˈidnɪtˌe klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ nˈa rˌeɡɪˈonælnˌo nˈivo , nˈe se tˈolkʊ vˌerodˈostojnˌɪ kˈako ˈonɪˌe næprˈavenˌɪ nˈa ɡlˈobælnˌo nˈivo . medʑˈutoˌæ , se otɕˈekʊvˌæ dˈekæ ˈidnotˌo zˌætoplˈuvæɲˌe k^ˈe se ˈodvɪvˌæ spˈored ˈonæˌæ prˈethodnˌo prɪkˈaʒænˌæ ɡeˈoɡræfskˌæ ʃˈemæ , s næjɡˈolemˌo zˌætoplˈuvæɲˌe nˈad zˈemjætˌæ i nˈa vɪsˈokɪtˌe sˈevernˌɪ ɡˌeoɡˈr̩fskɪ ʃˈirɪnˌɪ , a nˈajmælˌo nˈad jˈuʒnɪˌot ˈokeˌæn i dˈelovˌɪ ˈod sevˈernɪˌot ˈatlæntskˌɪ ˈokeˌæn . mnˈoɡʊ e verˈojætnˌo dˈekæ rˈetɕɪsˌɪ sˈite kˈopnenˌɪ povˈr̩ʃɪnˌɪ k^ˈe se zˈaɡreˌæt pˈovek^ˌe ˈod ɡlobˈalnɪˌot prˈosek . ˈarktɪkˌot , ˈafrɪkˌæ , mˈalɪ ˈostrovˌɪ i æzˈiskɪtˌe ˈoɡromnˌɪ dˈeltɪ , se reɡˈionˌɪ kˈoɪ nˌæjverˈojætnˌo k^ˈe bˈidæt osˈobenˌo poɡˈodenˌɪ ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ . nˌeɡætˈivnɪtˌe ˈefektˌɪ ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ se otɕˈekʊvˌæ dˈa ɡˈi pˈoɡodˌæt nesrˈazmernˌo zˈemjɪtˌe kˈoɪʃtˌo se vo rˈazvoj . vo drˈuɡɪ ˈoblæstˌɪ , dˈurɪ i vo ˈonɪˌe s vˈisokˌɪ prˈimæɲˌæ , nˈekoˌɪ lˈudʑe mˈoʒæt dˈa bˈidæt ɪzlˈoʒenˌɪ nˈa rˈizɪkˌot ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ , kˈako ʃto se sˌɪromˈaʃnɪtˌe , mlˈadɪ dˈetsæ i postˈarɪtˌe . opʃtˈestvenˌɪ sˈistemˌɪ vlˌɪjænˈietˌo nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ mˈoʒe dˈa se povˈr̩ze s termˈinɪtˌe tɕʊvstvˈitelnˌost ˈi rˈanlɪvˌost . , , tɕʊvstvˈitelnˌost ˈɛ stˈepenˌot dˈo koj klɪmˈatskætˌæ prˈomenˌæ ˈi / ˌɪlɪ klˈimætskˌæ vˌærɪjˈabɪlnˌost , mˈoʒæt dˈa ˌɪmæˌæt pozˈitɪvnˌo ˌɪlɪ neɡˈatɪvnˌo vlɪjˈanɪˌe vˈr̩z ˈodredˌen sˈistem ˌɪlɪ sˈektor . , , rˈanlɪvˌost ˈɛ stˈepenˌot dˈo koj klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ mˈoʒæt dˈa ˌɪmæˌæt nepˈovolnˌo vlɪjˈanɪˌe vˈr̩z ˈodredˌen sˈistem ˌɪlɪ sˈektor . tɕˌʊvstvɪtˈelnostˌæ nˈa tɕovˈetɕkotˌo ˈopʃtestvˌo kˈon klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ vˈarɪrˌæ . pˈomedʑˌʊ sektˈorɪtˌe kˈoɪ se osˈetlɪvˌɪ nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ se vbrojˈuvæˌæt vˈodnɪtˌe rˈesʊrsˌɪ , kræjbrˈeʒnɪtˌe zˈonɪ , nˈaselbˌɪ i zdrˈavjetˌo nˈa lˈudʑetˌo . a pˈak ɪndˈustrɪˌɪ kˈoɪʃtˌo se osˈetlɪvˌɪ nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ se : zemjˈodelstvˌo , rˈibolˌof , ʃˈumærstvˌo , ˌenerɡˈetɪkˌæ , ɡrædˈeʒnɪʃtvˌo , ˌosɪɡʊrˈuvæɲˌe , fɪnˈansɪskˌɪ ˈuslʊɡˌɪ , tˈurɪzˌæm i rˌekreˈatsɪjˌæ . snæbdˈuvæɲˌe s hrˈanæ kˈako rˈezʊltˌæt nˈa vlˌɪjænˈietˌo nˈa zɡˌolemˈenɪˌot tsˈo dvˈa vo ˌætmosfˈerætˌæ , prˈomenˌæ vo nˈatɕɪnˌot nˈa vˈr̩neʒˌɪ i vo nˈatɕɪnˌot nˈa ˌɪspærˈuvæɲˌe , zɡolˈemenˌæ zætɕˈestenˌost nˈa ˈekstremnˌɪ pˈojævˌɪ , kˈako i ˈizmenˌet plˈevel , ʃtˈetnɪtsˌɪ i pˈatoɡˌen prˈitɪsˌok . ˈopʃto zˈemenˌo , kˈaj oblˈastɪtˌe kˈoɪ se næˈodʑæˌæt nˈa pˈomælˌæ ɡeˈoɡræfskˌæ ʃˈirɪnˌæ pˈostoˌɪ pˈoɡolˌem rˈizɪk dˈa se nˈamælˌæt prɪhˈodɪtˌe ˈod bˈerbætˌæ . zæ sˈeɡæ , efˈektɪtˌe ˈod rˌeɡɪonˈalnɪtˌe klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ vˈr̩z zˌemjodˈelstvotˌo se relˈatɪvnˌo ˌoɡrænˈitɕenˌɪ . promˈenɪtˌe vo fˌenoloɡˈijætˌæ nˈa zˌemjodˈelskɪtˌe kˈultʊrˌɪ dˈavæˌæt vˈaʒnɪ dˈokæzˌɪ kˈoɪʃtˌo k^ˈe pˈoslʊʒˌæt kˈako ˈodɡovˌor nˈa nˌeodæmnˈeʃnɪtˌe rˌeɡɪˈonælnˌɪ klˈimætskˌɪ prˈomenˌɪ . fˌenoloɡˈijætˌæ ɡˈi proˈutɕʊvˌæ prɪrˈodnɪtˌe pˈojævˌɪ kˈoɪʃtˌo se pˌovtorˈuvæˌæt pˌerɪˈodɪtɕnˌo i kˈako tˈie fenˈomenˌɪ se ˌodræzˈuvæˌæt nˈa klˈimætˌæ i sezˈonskɪtˌe prˈomenˌɪ . vo ɡˈolemˌɪ dˈelovˌɪ nˈa sevˈernætˌæ polˈutopkˌæ , se zˌæbelˈeʒʊvˌæ znætɕˈitelˌen nˈapredˌok vo fˌenoloɡˈijætˌæ nˈa zˌemjodˈelstvotˌo i ʃʊmˈarstvotˌo . prˌoɡnozˈiræɲˌæ sˈətshnˈeɪdˌer ˈet ˈal . ( dvˈe ˈiljadi sˈɛdum ) , nˈe mnˈoɡʊ sˈiɡʊrnˌo , nˈo predvˈidʊvˌæ zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa ɡlobˈalnætˌæ srˈednæ tˌemperˈatʊrˌæ zæ ˈokolˌʊ ˈeden stˈepen tsˈə dˈo trˈi stˈepen tsˈə ( dˈo dvˈe ˈiljadˌi dɛvˈɛɛsˌɛt-dvˈe ˈiljadi stˈo ɡˈodɪnˌæ vo ˈodnos nˈa tˌemperætˈurætˌæ vo ˈiljadi dˈɛvɛtstˈo dɛvˈɛɛsˌɛt-dvˈe ˈiljadˌi ɡˈodɪnˌæ ) , prˌodʊktˈivnostˌæ nˈa nˈekoˌɪ ʒˈitnɪ kˈultʊrˌɪ k^ˈe se nˈamælˌɪ vo oblˈastɪtˌe kˈoɪ se næˈodʑæˌæt nˈa pˈomælˌæ ɡeˈoɡræfskˌæ ʃˈirɪnˌæ , zæ rˈazlɪkˌæ ˈod prˌodʊktˈivnostˌæ vo ˈoblæstˌɪ kˈoɪ se næˈodʑæˌæt nˈa poɡˈolemˌæ ɡeˈoɡræfskˌæ ʃˈirɪnˌæ . s ʊmˈerenˌæ dˈoverbˌæ , predvˈidʊvˌæ pˌotentsˈijælˌot zæ ɡlˈobælnˌo proˈizvodstvˌo : dˈa se zɡˈolemˌɪ dˈo ˈokolˌʊ trˈi stˈepen tsˈə , mnˈoɡʊ verˈojætnˌo dˈa se nˈamælˌɪ ˈod ˈokolˌʊ trˈi stˈepen tsˈə . ɡˈolem brˈoj nˈa krˈitɪtɕnˌɪ fˈaktorˌɪ , mˈedʑʊ kˈoɪ i promˈenɪtˌe prɪkˈaʒænˌɪ prˈekʊ ˈekstremnˌɪ pˈojævˌɪ , ˌɪlɪ ʃɪrˈeɲetˌo nˈa ʃtˈetnɪtsˌɪ i bˈolestˌɪ , nˈe se vmˈetnætˌɪ vo pˌoɡolˈemɪˌot dˈel ˈod prˌoʊtɕʊvˈaɲætˌæ zæ svˈetsko zemjˈodelstvˌo , kˈoɪʃtˌo se ˌotsenˈuvænˌɪ ˈod strˈanæ nˈa sˈətshnˈeɪdˌer ˈet ˈal . ( dvˈe ˈiljadi sˈɛdum ) . prˌoʊtɕʊvˈaɲætˌæ ˈisto tˈakæ nˈe ɡˈo zˈemæˌæ prˈedvɪd rˈazvojˌot nˈa odrˈedenˌɪ prˈaktɪkˌɪ ˌɪlɪ tˌehnolˈoɡɪˌɪ zæ dˈa se potpˈomoɡnˌe vo prˌɪsposobˈuvæɲˌe nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈome . zdrˈavje lˈudʑetˌo se ɪzlˈoʒenˌɪ nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ s menˈuvæɲˌe nˈa vremˈenskɪtˌe ˈuslovˌɪ ( tˌemperˈatʊrˌæ , vˈr̩neʒˌɪ , zɡˌolemˈuvæɲˌe nˈa mˈorskotˌo nˈivo i se potɕˈestɪtˌe ˈekstremnˌɪ pˈojævˌɪ ) i ɪndˈirektnˌo prˈekʊ prˈomenˌɪ nˈa vˈodætˌæ , vˈozdʊhˌot i kvælˈitetˌot nˈa hrˈanætˌæ i prˈomenˌɪ vo ˌekosɪstˈemɪtˌe , zˌemjodˈelstvotˌo , ˌɪndʊstrˈijætˌæ i nˈaselbˌɪ kˈako i ˌekonomˈijætˌæ ( tsˌonfælonˈierˌɪ ˈet ˈal . , dvˈe ˈiljadi sˈɛdum:trˈistˈo dɛvˈɛɛsˌɛtitrˈi ) . spˈored protsˈenkætˌæ vo næˈutɕnætˌæ lˌɪterˈatʊrˌæ nˈa tsˌonfælonˈierˌɪ ˈet ˈal . ( dvˈe ˈiljadi sˈɛdum:trˈistˈo dɛvˈɛɛsˌɛtitrˈi ) , efˈektɪtˌe ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ dˈo dˈenes bˌeæ mˈalɪ , nˈo se otɕˈekʊvˌæ postˈepenˌo dˈa se zɡˈolemˌæt vo sˈite zˈemjɪ i reɡˈionˌɪ . stˈudɪjˌæ sprovˈedenˌæ ˈod strˈanæ nˈa svˈetskætˌæ zdrˈavstvenˌæ ˌorɡænɪzˈatsɪjˌæ ( szˈo , dvˈe ˈiljadi dˈɛvɛt ) , ɡˈo prˈotsenˌɪ ˈefektˌot nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ vˈr̩z zdrˈavjetˌo nˈa lˈudʑetˌo . nˈe sˈite ˈefektˌɪ ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ bˌeæ vklˈutɕenˌɪ vo nˈivnɪtˌe prˈotsenkˌɪ , nˈa prˈimer , efˈektɪtˌe ˈod pˈotɕestˌɪ i ˈekstremnˌɪ nevrˈemɪɲˌæ nˈe bˌeæ vmˈetnætˌɪ . bˈeʃe protsˈenetˌo dˈekæ kˈako rˈezʊltˌæt nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ , kˈaj trˈi % zæbˈolenˌɪ ˈod dɪjˈarejˌæ , trˈi % zæbˈolenˌɪ ˈod mælˈarɪjˌæ , ˈa trˈi,ˈosum % zæbˈolenˌɪ ˈod dˈenɡæ trˈeskæ vo svˈetot vo dvˈe ˈiljadi tʃˈɛtɪɾˌɪ ɡˈodɪnˌæ , næstˈapɪlˌæ smˈr̩t . ˈod vkˈupnɪˌot brˈoj nˈa smˈr̩tnɪ slˈutɕæˌɪ vo dvˈe ˈiljadi tʃˈɛtɪɾˌɪ ɡˈodɪnˌæ , ˈokolˌʊ nˈulæ,dvˈa % se dˈolʒɪ nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ , ˈod ˈovɪˌe , osˈumdɛsˌɛtipˈɛt % bˈile smˈr̩tnɪ slˈutɕæˌɪ kˈaj dˈetsæ . prˌedvɪdˈuvæɲˌæ ævtˈorɪtˌe nˈa ɪzvˈeʃtæjˌot nˈa ˈiptsts ˈar tʃˈɛtɪɾˌɪ sˈintezˌɪs , s ɡˈolemˌæ sˈiɡʊrnˌost prˌedvɪdˈuvæˌæt dˈekæ ˌʊmerˈenɪtˌe ˈoblæstˌɪ k^ˈe ˈimæˌæt nˈekoˌɪ prɪdˈobɪvkˌɪ ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ , kˈako ʃto se pˈomælkˌʊ smˈr̩tnɪ slˈutɕæˌɪ prˌedɪzvˈikænˌɪ ˈod ˌɪzloʒˈenostˌæ nˈa stˈudot i nˈekoˌɪ mˈeʃænˌɪ ˈefektˌɪ , mˈedʑʊ kˈoɪ promˈenɪtˌe vo dvɪʒˈeɲetˌo i prˈenosˌot nˈa ˌeventˈuælnˌæ mælˈarɪjˌæ vo ˈafrɪkˌæ . se predvˈidʊvˌæ dˈekæ prˌɪdobˈivkɪtˌe osˈobenˌo vo zˈemjɪtˌe vo rˈazvoj , k^ˈe ɡˈi nˈadmɪnˌæt neɡˈatɪvnˌɪ zdrˈavstvenˌɪ ˈefektˌɪ ˈod zɡˌolemʊvˈaɲetˌo nˈa tˌemperˈatʊrˌɪ . tsˌonfælonˈierˌɪ ˈet ˈal . ( dvˈe ˈiljadi sˈɛdum ) s mnˈoɡʊ ɡˈolemˌæ sˈiɡʊrnˌost zˈaklʊtɕˌɪ dˈekæ , ˌekonˈomskɪˌot rˈazvoj e vˈaʒnæ kompˈonentˌæ zæ mˈoʒno prˌɪlæɡodˈuvæɲˌe nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ . sˈepæk , ˌekonˈomskɪˌot rˈast sˈam pˈo sˈebe nˈe bˈeʃe ˈotsenˌet kˈako dˈovolˌen zæ ˌɪzolˈiræɲˌe nˈa nˌæselenˈietˌo vo svˈetot ˈod bˈolestˌɪ i pˈovredˌɪ ʃto se dˈolʒæt nˈa klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ . vo ˈidnɪnˌæ rænlˈivostˌæ ˈod klɪmˈatskɪtˌe prˈomenˌɪ k^ˈe zˈavɪsˌɪ nˈe sˈamo ˈod stˈepenˌot nˈa opʃtˈestvenˌɪ i ekˈonomskˌɪ prˈomenˌɪ , nˈo , ˈisto tˈakæ i ˈod tˈoæ kˈako prˌɪdobˈivkɪtˌe i troʃˈotsɪtˌe ˈod tˈie prˈomenˌɪ se rˌæspredˈelenˌɪ vo opʃtˈestvotˌo . nˈa prˈimer , bˈr̩zætˌæ ˌʊrbænɪzˈatsɪjˌæ vo zˈapædnˌæ ˈevropˌæ vo dˌɛvɛtnˈaesˌet vˈek , dˈovedˌe dˈo drˈastɪtɕnˌo opˈadʑæɲˌe nˈa zdrævstvˈenɪˌot stˈatʊs kˈaj nˌæselenˈietˌo . drˈuɡɪ vˈaʒnɪ fˈaktorˌɪ vo ˌodredʊvˈaɲetˌo nˈa zdrævstvˈenɪˌot stˈatʊs nˈa nˌæselenˈietˌo se ˌobræzovˈanɪˌe , dˈostæpnˌost nˈa zdrævstvˈenɪtˌe ˈuslʊɡˌɪ , i jˈavno-zdrˈavstvenˌæ ˌɪnfræstrˈuktʊrˌæ .