ตำนานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือ พระแก้วมรกต เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของชาวไทย ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (หรือ วัดพระแก้ว) ในพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร ประวัติความเป็นมาของพระแก้วมรกตนี้ได้มีกล่าวไว้ในตำนานซึ่งมีรายละเอียดดังนี้
ตามตำนานพระแก้วมรกต ในบันทึกแนบท้ายพระราชพงศาวดารเหนือ ระบุไว้ว่า พระแก้วมรกตสร้างขึ้นในปี พุทธศักราช 500 โดยพระนาคเสนเถระ วัดอโศการาม กรุงปาฏลีบุตร ในแผ่นดินพระเจ้ามิลินท์ (เมนันเดอร์) โดยเริ่มแรก เริ่มจากพระนาคเสนเถระได้ปวารณา จะสร้างพระพุทธรูปให้สืบต่อพระพุทธศาสนาจรด 5000 พระพุทธศักราช จึงได้เป็นกังวลว่าจะหาวัสดุใดมาสร้างพระพุทธรูปนี้ ด้วยปริวิตกว่า หากใช้ไม้ ก็จะไม่อยู่ถึง 5000 พระชันษา หากใช้เหล็ก ก็อาจจะถูกนำไปหลอมละลายเมื่อคราวจะมีผู้ทำลาย หากจะใช้หินศิลาธรรมดา ก็จะดูเป็นพระพุทธรูปสามัญทั่วไป จึงได้ตกลงปลงใจเลือกใช้แก้วมณีมาจำหลักพระพุทธรูป เพียงแต่ยังกังวลว่าจะใช้แก้วมณีชนิดใด
วัดสระแก้วปทุมทอง
ในเรื่องการสร้างวัดไตรภูมิก็ยังคงเป็นการสันนิษฐานว่าพระมหาธรรมราชาที่ 1 สร้างไว้ในสมัยกรุงสุโขทัยเท่านั้น ขณะนี้ยังไม่มีข้อเท็จจริงยืนยันเรื่องนี้อย่างแน่นอน ทั้งยังไม่มีหลักฐานทางโบราณวัตถุ และโบราณสถานฝ่ายอดีต มีเพียงเอกสารงานพระราชนิพนธ์เท่านั้นที่จะสรุปได้ว่า วัดสระแก้วปทุมทองเป็นวัดเก่าสร้างมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย หรืออยุธยา แต่ด้านอายุคงไม่ต่ำกว่าสมัยอยุธยา เพราะสมัยรัชกาลที่ 5 ถึง 6 ยังมีซากโบราณสถานให้เห็นอยู่ว่าสร้างมานานมาก เนื่องจากสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปทำให้สระแก้ว และวัดไตรภูมิกลายเป็นเขตเทศบาลเมืองในปัจจุบัน และได้มีการเข้ามาจำจองเป็นเจ้าของ สร้างอาคาร ร้านค้า จนถึงสถานศึกษา โรงพยาบาล เป็นต้น จนไม่สามารถเห็นสถานที่จริงตามงานพระราชนิพนธ์ได้เลย