ภาษาบาลี
นักวิชาการเห็นว่าภาษาบาลีเป็นภาษาลูกผสม ซึ่งแสดงลักษณะของภาษาปรากฤตหลายสำเนียง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 2 และได้ผ่านกระบวนการทำให้เป็นภาษาสันสกฤต พระธรรมคำสอนทั้งหมดของพระพุทธศาสนาถูกแปลเป็นภาษาบาลีเพื่อเก็บรักษาไว้ และในศรีลังกายังมีการแปลเป็นภาษาสิงหลเพื่อเก็บรักษาในรูปภาษาท้องถิ่นอีกด้วย อย่างไรก็ตาม ภาษาบาลีได้เกิดขึ้นที่อินเดียในฐานะภาษาทางการเขียนและศาสนา ภาษาบาลีได้แพร่ไปถึงศรีลังกาในพุทธศตวรรษที่ 9-10 และยังคงอยู่ถึงปัจจุบัน
ภาษาที่เก่าแก่ที่สุดของกลุ่มภาษาอินโด-อารยันยุคกลางที่พบในจารึกสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชคือภาษาบาลีและภาษาอรธามคธี ภาษาทั้งสองนี้เป็นภาษาเขียน ภาษานี้ไม่ได้ใหม่ไปกว่าภาษาสันสกฤตคลาสสิกเมื่อพิจารณาในด้านลักษณะทางสัทวิทยาและรากศํพท์ ทั้งสองภาษาไม่ได้พัฒนาต่อเนื่องมาจากภาษาสันสกฤตพระเวทซึ่งเป็นพื้นฐานของภาษาสันสกฤตคลาสสิก อย่างไรก็ตาม ภาษาบาลีมีลักษณะที่ใกลเคียงกับภาษาสันสกฤตและมีความแตกต่างอย่างเป็นระบบ และสามารถเปลี่ยนคำในภาษาสันสกฤตไปเป็นคำในภาษาบาลีได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าคำในภาษาบาลีเป็นส่วนหนึ่งของภาษาสันสกฤตโบราณหรือยืมคำโดยการแปลงรูปจากภาษาสันสกฤตได้เสมอไป เพราะมีคำภาษาสันสกฤตที่ยืมมาจากภาษาบาลีเช่นกัน
ภาษาราชพังสี
ภาษาราชพังสี หรือภาษารังปุรีเป็นภาษาทางตะวันออกของอินเดีย อยู่ในตระกูลอินโด-ยุโรเปียน ใช้พูดโดยชาวราชพังสี 1 ล้านคนในบังกลาเทศและ 5 ล้านคนในอินเดีย ส่วนใหญ่จะพูดได้สองภาษาโดยพูดภาษาเบงกาลีหรือภาษาอัสสัมได้ด้วยมีขบวนการสนับสนุนการใช้ภาษานี้ในเบงกอลตะวันตก
ภาษารังปุรีมีหลายชื่อ ในบังกลาเทศได้แก่ รังปุรี บะเหบังกลา อันชาลิตบังกลา กัมตะโปเลีย ในอินเดียเรียกว่ากัมตะปุรี ราชพังสี ราชพันสี ราชพงสี โฆอัลปาเรีย โกจราชพังสี และทัชปุรี
สำเนียงหลักของภาษาคือราชพังสีกลาง ราชพังสีตะวันตก ราชพังสีตะวันออก และราชพังสีแถบเทือกเขาหรือโกจราชพังสี สำเนียงกลางเป็นสำเนียงที่มีผู้พูดมาก และใช้เป็นมาตรฐาน สำเนียงตะวันตกมีความหลากหลายที่สุด ความคล้ายคลึงของรากศัพท์ระหว่าวทั้งสามสำเนียงเป็น 77 - 89% สำเนียงที่พูดตามแถบเทือกเขาจะได้รับอิทธิพลจากภาษาของขนเผ่าต่างๆในบริเวณนั้น และต่างจากภาษาราชพังสีสำเนียงอื่นๆมาก มีคำศัพท์คล้ายกับภาษาเบงกาลี 48 - 55% และคล้ายกับภาษาฮินดีและภาษาเนปาลี 43 - 49%