ตำนานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือ พระแก้วมรกต เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของชาวไทย ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (หรือ วัดพระแก้ว) ในพระบรมมหาราชวัง กรุงเทพมหานคร ประวัติความเป็นมาของพระแก้วมรกตนี้ได้มีกล่าวไว้ในตำนานซึ่งมีรายละเอียดดังนี้
ตามตำนานพระแก้วมรกต ในบันทึกแนบท้ายพระราชพงศาวดารเหนือ ระบุไว้ว่า พระแก้วมรกตสร้างขึ้นในปี พุทธศักราช 500 โดยพระนาคเสนเถระ วัดอโศการาม กรุงปาฏลีบุตร ในแผ่นดินพระเจ้ามิลินท์ (เมนันเดอร์) โดยเริ่มแรก เริ่มจากพระนาคเสนเถระได้ปวารณา จะสร้างพระพุทธรูปให้สืบต่อพระพุทธศาสนาจรด 5000 พระพุทธศักราช จึงได้เป็นกังวลว่าจะหาวัสดุใดมาสร้างพระพุทธรูปนี้ ด้วยปริวิตกว่า หากใช้ไม้ ก็จะไม่อยู่ถึง 5000 พระชันษา หากใช้เหล็ก ก็อาจจะถูกนำไปหลอมละลายเมื่อคราวจะมีผู้ทำลาย หากจะใช้หินศิลาธรรมดา ก็จะดูเป็นพระพุทธรูปสามัญทั่วไป จึงได้ตกลงปลงใจเลือกใช้แก้วมณีมาจำหลักพระพุทธรูป เพียงแต่ยังกังวลว่าจะใช้แก้วมณีชนิดใด
พระพุทธปฏิมาแก้วผลึก
ปีพุทธศักราช ๒๕๓๙ เป็นปีที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงครองสิริราชสมบัติ ครบ ๕๐ ปี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้จัดสร้างพระพุทธรูปปางสมาธิ ศิลปะแบบเชียงแสน หน้าตักกว้าง 4 นิ้ว โดยใช้หินเขี้ยวหนุมานจากประเทศจีน นำมาแกะสลักและขัดให้ใส ฐานทำด้วยงาช้าง องค์พระพุทธรูป ทรงเครื่องศิราภรณ์ ทำด้วยทองคำบุเงินไว้ภายใน ทรงสังวาลนพเก้า เบื้องบนกั้นฉัตรสามกษัตริย์ เมื่อแล้วเสร็จจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระพุทธรูปองค์นี้แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เนื่องในโอกาสที่ทรงครองสิริราชสมบัติ ครบ ๕๐ ปี ณ ลานพระบรมราชานุสาวรีย์สองรัชกาล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วันพฤหัสบดีที่ 11 กรกฎาคม พุทธศักราช 2539