สามก๊ก
สามก๊กฉบับหลัว กวั้นจงได้มีการแปลเป็นภาษาไทยครั้งแรกในปี พ.ศ. 2345 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ซึ่งมีพระราชดำริให้จัดแปลพงศาวดารจีนเรื่องสามก๊ก ไซ่ฮั่น และแปลพงศาวดารมอญเรื่องราชาธิราช เพื่อให้คนไทยได้ใช้ศึกษาเป็นตำราพิชัยสงคราม โดยมอบหมายให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นผู้อำนวยการแปลสามก๊ก มีความยาวทั้งสิ้น 95 เล่มสมุดไทย ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่าเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ไม่ได้แปลสามก๊กจากต้นฉบับทั้งหมด เนื่องจากการใช้สำนวน ภาษา และรูปแบบการแปลในตอนท้ายเรื่องเป็นคนละสำนวนกับตอนต้นเรื่อง สามก๊กฉบับนี้ได้ตีพิมพ์เป็นหนังสือแบบฝรั่งครั้งแรกโดยโรงพิมพ์หมอบรัดเล มีจำนวน 4 เล่มจบ เมื่อปี พ.ศ. 2408 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งต่อมากลายเป็นที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก และถูกนำมากล่าวถึงในบทละครนอกเรื่องคาวี ซึ่งเป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ความว่า
สามก๊ก มหาสนุก
ในสามก๊ก มหาสนุกบางฉากจะมีการนำคำพูดดังๆ ในช่วงเวลาที่เขียนเรื่องมาให้ตัวละครในเรื่องพูดตามสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เช่น ฉากโจโฉคิดฆ่าตั๋งโต๊ะแต่ไม่สำเร็จเพราะตั๋งโต๊ะตื่นเสียก่อน ตั๋งโต๊ะสังเกตเห็นโจโฉเหงื่อไหลออกมากผิดปกติด้วยความตกใจ โจโฉจึงทำทีกลบเกลื่อนโดยใช้คำพูดของพระพยอม กัลยาโณในโฆษณาชิ้นหนึ่ง ที่ว่า "ขยันให้เหงื่อออกทางขุมขน ดีกว่าขี้เกียจแล้วยากจน จนน้ำล้นออกมาทางตา" เป็นต้น (ปรากฏอยู่ในสามก๊กรวมเล่ม เล่มที่ 4)