హరప్పా, మొహంజోదారో నాగరికత ఏయే దేశాలలో విస్తరించి ఉంది ?
సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750) ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికతగా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.
పాకిస్తాన్‌లో పర్యాటకం
పంజాబ్, పాకిస్తాన్‌లోని రెండవ పెద్ద రాష్ట్రం. ఇది దాని పురాతన సాంస్కృతిక వారసత్వానికి మరియు మత వైవిధ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. పంజాబ్ యొక్క భూభాగాలు అనేక మతాలు మరియు నాగరికతలకు నిలయంగా ఉన్నాయి. సింధు లోయ నాగరికత ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించింది మరియు పురాతన నగరమైన హరప్పాలో గుర్తించదగిన పురాతత్వ శిథిలాలు వెలికితీయబడ్డాయి. పంజాబ్ యొక్క ఉత్తర ప్రాంతంలోని తక్షశిలలో గాంధార నాగరికత కూడా చాలా ప్రబలంగా ఉండేది. పంజాబ్‌ను పరిపాలించిన గ్రీకులు, మధ్య ఆసియన్లు, మరియు పర్షియన్‌లు వంటి అనేక నాగరికతలు విడిచి వెళ్ళిన ప్రదేశాలు నేటికీ ఉన్నాయి. సుమారు ఉమయ్యద్ కాలిఫేట్ పాలన సమయంలో ఇస్లాం ప్రవేశించింది, తరువాత ఘజ్నవిడ్స్ అనుసరించారు.
మొగలులు ఈ ప్రాంతాన్ని నియంత్రణలోకి తీసుకొని అనేక శతాబ్దాల పాటు పరిపాలించారు. ఇప్పటికీ పెద్ద సంఖ్యలో నిలిచి ఉన్న కోటలు, సమాధులు మరియు కట్టడాలతో పంజాబ్‌లో మొగల్ వారసత్వం చాలా బలంగా ఉంది. మొుగల్ సామ్రాజ్యం పతనమైన తరువాత స్వల్పకాలం పాటు దురాని సామ్రాజ్యం పంజాబ్‌ను పరిపాలించింది, తరువాత సిఖ్ సామ్రాజ్యం వచ్చింది. బలమైన సిక్కుల నియంత్రణ కూడా పంజాబ్ అంతా ఈ నాటికీ చెక్కు చెదరకుండా ఉన్న అనేక స్థావరాలకు దారితీసింది. పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం పొందేవరకు బ్రిటిష్ రాజ్ ఈ ప్రాంతం యొక్క నియంత్రణను చేపట్టింది.