రుద్రమ దేవి
రుద్రమదేవి పాలన ప్రజారంజకమై భాసిల్లింది. శాంతి సుస్థిరతలతో విరాజిల్లింది.
క్రీ. శ. 1000 నుంచి 1323 వరకు దాదాపు మూడు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు నేల నేలింది కాకతీయ వంశం. వీరికాలంలోనే త్రిలింగ, ఆంధ్ర పదాలకు అర్థం, పరమార్థం ఏర్పడ్డాయి. కాకతీయ వంశంలో సప్తమ చక్రవర్తి అయిన గణపతి దేవుడు అత్యంత పరాక్రమవంతుడు, రాజనీతి కోవిదుడు. ఈయనకు ఇద్దరు కూతుళ్లు. మహిళలు రాజ్యాధికారానికి అనర్హులన్న అప్పటి కాలపరిస్థితులకు తలొగ్గిన ఆయన తన కూతురు రుద్రమదేవిని కుమారుడిగా పెంచాడు. అన్ని విద్యలూ నేర్పించాడు. గణపతి దేవుడు రుద్రమను రాజప్రతినిధిగా ప్రకటించినప్పుడు ఆమె వయసు పద్నాలుగేళ్లే. అప్పటి నుంచి ఆమె తండ్రి చాటుబిడ్డగా పాలన సాగించింది. రుద్రమదేవి 1261 ప్రాంతం నుంచీ స్వతంత్రంగా పరిపాలించినట్లు కనబడుతుంది. కొన్ని శాసనాల్లో 1279 వరకు పట్టాభిషక్తురాలు కాలేదేమో అనే భావం కలిగించే రాతలున్నాయి
పన్నా దాయి
16వ శతాబ్దాంలోని రెండు, మూడు దశాబ్దాలు మేవాడ్ రాజ్యంలో అతి కష్టంగా గడిచాయని చెప్పుకోవచ్చు. ఎన్నో సంఘటనలు అతి వేగంగా జరిగిపోయాయి ఈ కాలంలో. 1527లో మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ తో  జరిగిన ఖన్వా యుద్ధంలో మహారాణా సంగ్రాం సింగ్ గాయాల పాలయ్యారు. ఆ గాయల వల్లనే మరణించారు. సంగ్రాం సింగ్ పెద్ద కుమారుడు భోజ రాజ్ 1521లో జరిగిన ఒక యుద్ధంలో మరణించారు. సంగ్రాం  సింగ్ బతికి ఉన్న రోజుల్లోనే అతని ముగ్గురు కొడుకులూ మరణించారు. సంగ్రాంగ్ సింగ్ తరువాత అతని కొడుకు మహారాణా రతన్ సింగ్  II  అధికారంలోకి వచ్చారు. అతను 1527 నుంచి 1531 వరకు  నాలుగేళ్ళు పరిపాలించి, చనిపోయారు. ఆ తరువాత అతని తమ్ముడు విక్రమాదిత్య సింగ్ 14 ఏళ్ళ వయసులో పట్టాభిషిక్తుడయ్యారు.  విక్రమాదిత్యకు పెంకితనం, అహంకారం బాగా ఎక్కువ. అతని  ఆస్థానంలోని కొందరు ప్రముఖులు అతని ప్రవర్తన నచ్చక రాజ్యాన్ని  విడిచి వెళ్ళిపోయారు. విక్రమాదిత్య అధికారంలో ఉండగా ఆ దేశంలోకి  రామని ప్రతిజ్ఞలు చేసినవారూ ఉన్నారు.