చదువు (నవల)
ఒక రచనలో రచయిత జీవితం వర్ణితమవుతుందా? రచయిత ఆలోచన తెలుస్తుందా? ఆనాటి సమాజం తెలుస్తుందా? వంటి అనేక ప్రశ్నలు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాసిన ‘చదువు’ నవల చదివినప్పుడు పాఠకులకు కలుగుతాయి. కె.వి.రమణారెడ్డి ఈ నవలను సంఘ చరిత్రాత్మక నవలగా, ఆత్మ చరిత్ర నవలగా వ్యాఖ్యానించారు. రచయిత ఆత్మకథ గల నవలగా నవీన్‌ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇదే నవలను కాత్యాయని విద్మహే ప్రాతినిథ్య నవల అని పేర్కొన్నారు. టి.జి.ఆర్‌ ప్రసాద్‌ తన పరిశోధనలో రచయిత స్వీయ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయన్నారు ఇదొక చారిత్రక వాస్తవికత ఉన్న నవలగా కేతు విశ్వనాథరెడ్డి అభిప్రాయ పడ్డారు. ఒక నవలను ఆ రచయిత జీవిత కోణాన్నుండి అవగాహన చేసుకోవటం అవసరమా అనే అనుమానం చదువు నవలను, ఆ నవలపై వచ్చిన విమర్శలను చదివిన వారికి కలుగుతుంది. మరి రచయిత ఈ నవల గురించి ఎక్కడైనా, ఏమైనా అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తీకరించారా? అయితే ఆ అభిప్రాయాల్ని విమర్శకుల అభిప్రాయాల్ని తులనాత్మకంగా పరిశీలించటం అవసరం అనిపిస్తుంది.
శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత
విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచన చేసిన సాహిత్య విమర్శ రచన శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత. కవికులగురువుగా పేరొందిన సంస్కృత నాటకకర్త కాళిదాసు రచించిన అభిజ్ఞాన శాకుంతలమనే నాటకానికి సంబంధించిన విమర్శ/వ్యాఖ్య.
విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన ఈ విమర్శన రచనాకాలము 1958-59. ఈ గ్రంథం ప్రథమ ముద్రణ 1961లో పొందింది. శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత రెండవ ముద్రణ 1970లో, మూడవ ముద్రణ 2007లోనూ పొందింది. ఆయన విమర్శ రచనలేవీ కూర్చొని వ్రాసినవి కాదు, సాహిత్య వేదికలపై ప్రసంగిస్తూండగా ఎవరో ప్రసంగపాఠాన్ని వ్రాసుకుంటే దానిని పుస్తకానికి అనువుగా విశ్వనాథ వారు కొంత సంస్కరించి ప్రచురించినవి. ఈ గ్రంథమూ ఆ కోవలోనిదే.
సంస్కృత భాషలో అత్యంత సుప్రసిద్ధమైన రచనల్లో అభిజ్ఞాన శాకుంతలము ముఖ్యమైనది. మహాకవి, కవికులగురువు కాళిదాసు ఈ నాటకాన్ని రచించారు. కాళిదాసు రచించిన సుప్రసిద్ధ నాటకత్రయంలో ఇది తలమానికమైనదే కాక ఆయన మొత్తం రచనల్లోకెల్లా ప్రాచుర్యం, ప్రాధాన్యత పొందిన రచన ఇది. ఈ నేపథ్యంలో ఎందఱో వేత్తలైన రసద్రష్టలు, అలంకారికులు ఆ నాటకంలోని నిగూఢమైన విశేషాలు వివరిస్తూ వ్యాఖ్యలు చేశారు. శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత అనే ఈ రచన కూడా ఆ సంప్రదాయంలోనిదే. శాకుంతలములో విదూషకుని పాత్రకల్పన, నిర్వహణలోని ఆంతర్యము వివరించి ఆ దృష్టితో నాటకం చదివితే మొత్తమ వినూత్నమైన విధంగా కనిపిస్తుందని కొన్ని నూత్న ప్రతిపాదనలు చేశారు.
శాకుంతలము యొక్క అభిజ్ఞానత మూడు ముద్రణలు పొందింది. దీనిని ఆధారం చేసుకుని పలువురు సాహిత్యవేత్తలు అభిజ్ఞాన శాకుంతలం గురించి మరిన్ని లోతైన వ్యాఖ్యలు, విమర్శలు చేశారు.