శ్రీశైలం
శ్రీశైలం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో రెండవది,అష్టాదశ శక్తి పీఠములలో ఆరవది, మరియు దశ భాస్కర క్షేత్రములలో శ్రీశైలం ఆరవది.
శ్రీశైలం చరిత్రకు ఆధారాలుగా ఉన్న శాసనాల్లో మొదటిది క్రీ.శ.6వ శతాబ్ది నాటిది. ఆరవ శతాబ్ది నాటి మైసూరులోని కదంబరాజుల తాల్గుండి శాసనంలో మొదటిసారి శ్రీశైలం పేరు కనిపిస్తోంది.
తెలుగు, తమిళ, కన్నడ గ్రంథాల్లో దీని ప్రశంస విస్తారంగా కనిపిస్తోంది. క్రీ.శ.6, 7 శాతాబ్దాల నాటి తమిళ శైవ గ్రంతం తేవరంలో అస్పర్, సుందర్, నమ్మందర్ అనే పేర్లున్న భక్తకవులు శ్రీశైలాన్ని గురించి గానం చేశారు. తిరుప్పాపురం (శ్రీపర్వతం) అని పేర్కొన్నారు. క్రీ.శ.14వ శతాబ్దం నాటి శైవకవియైన పాల్కురికి సోమనాథుడు తన పండితారాధ్య చరిత్రములో "కరమొప్పు దక్షిణ కైలాసము" అంటూ శ్రీశైలాన్ని కీర్తించారు. తెలుగు సాహిత్యంలో తొలి యాత్రాచరిత్రగా పేరొందిన కాశీయాత్ర చరిత్రలో శ్రీశైలం 1830ల నాడు ఎలా ఉందన్న వివరాలు దొరుకుతున్నాయి. 1830లో చెన్నపట్టణం నుంచి కాశీకి యాత్రగా వెళ్ళిన గ్రంథకర్త ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య ఆ ఏడాది జూన్ 16 నాటికి శ్రీశైలం చేరుకున్నారు. ఆయన వ్రాసిన దాని ప్రకారం 1830ల్లో ఈ ప్రాంతం కందనూరు నవాబు అధీనంలో ఉండేది. శ్రీశైలం కొండమీద వాసయోగ్యమైన పరిస్థితులు లేకపోవడమూ, క్రూరమృగాల భీతి ఉండడంతో ఈ ఆలయాల అర్చకులు, కందనూరు నవాబు తరఫున యాత్రికుల నుంచి హాశ్శీలు తీసుకునే ముసద్దీలు ఆత్మకూరు పట్టణంలో కాపురం ఉండేవారు. ఉత్సవాలకు వచ్చే సాధారణ భక్తులకు ఒక్కొక్కరికీ రూ.7, గుర్రానికి రూ.5, అభిషేకానికి రూ.3, వాహనోత్సవం చేయిస్తే ఉత్సవపు సెలవులు కాక రూ.43, దర్పణసేవోత్సవానికి రూ.3 ప్రకారం నవాబుకు చెల్లించాల్సివచ్చేది. శ్రీశైలానికి వెళ్ళే నాలుగు బాటల్లో ఆత్మకూరు బాట తప్ప మిగిలిన దారులు ఉత్సవాలు కాని సామాన్యమైన రోజుల్లో వెళ్లేందుకు వీలే లేని స్థితిలో ఉండేవి. చెంచువాళ్ళ భయం, అడవి జంతువుల భయం విస్తరించివుండేది. చెంచువాళ్ళు ఆటవికులైనా అప్పట్లో చాలామంది దారినపోయే యాత్రికులను యాచించి తినే అలవాటు పడ్డారని వ్రాసుకున్నారు. ప్రతిరోజూ పల్లకీసేవ జరిగేది. చైత్రమాసంలో భ్రమరాంబ అమ్మవారికి తామసపూజలు జరిగేవి. అర్చకులు ఒకరొకరు మార్చి మార్చి డ్యూటీలు చేసుకునేవారని ఉంది.
తమిళ సంగం సభలు
తమిళ సంగం సభలు తమిళ పండితులూ, మరియు కవుల సమ్మేళనం. తమిళుల ప్రకారం లెక్కకు రాని కాలం నుండి ఇవి నిర్వహించబడుతున్నాయి. నేటి పండితుల ప్రకారం వీటిని కూటల్ లేదా గోష్ఠి అనేవారు, ఇదే పేరు మదురైకు కూడా ఉంది. మూడు సంగం సభలు మాత్రమే వివరించబడి ఉన్నాయి. మొదటి రెండు సభలు నిర్వహించిన ప్రదేశం సముద్రంలో కలిసిపోయింది అని, మూడవ సభలు క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో జరిగిన ప్రదేశం ప్రస్తుత మదురై నగరమనీ నమ్మిక. కొన్ని తమిళ గ్రంథాలైన తేవరం, తిరువిలయ్యాటల్ పురాణం, పెరియపురాణం ఇంకా ఇరయనాల్ ఆహపొరుల్ లలో సంగం అనే పదం పరిషత్తు అనే అర్ధంలో ఇవ్వబడింది. మరో నమ్మకం ప్రకారం నమ్మాళ్వార్ రచించిన తిరువాయిమొఴి 300 కవులతో ఏర్పరిచిన సభలో ఆమోదించబడింది.
సంగం కాలము దాదాపుగా క్రీ.పూ.3000 నుండి క్రీ.శ.300 వరకూ ఉందవచ్చు. ఇదే కాలంలో మొదటి తమిళ సాహిత్యం రూపుదిద్దుకుని ఉండవచ్చు. కానీ, సంగం సభలు, సంబంధిత కథనాలు చాలా కాలం తరువాత చలామణిలోకి వచ్చి ఉండవచ్చు. మొదటి రెండు సంగం సభలు అచారిత్రకమనీ, అవస్తవమనీ కొట్టి పారేసే వారున్నప్పటికీ, కమిల్ ఴ్వెలెబిల్ లాంటి కొందరు ఆధునిక పండితులు ఆ మొదటి రెండు సభల్లో కనీసం ఒకటి కచ్చితంగా జరిగి ఉండవచ్చు అని నమ్ముతారు. ఏది ఏమైనా, సంగం సభల కథనాలే తమిళనాడుని రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఇంకా సాహిత్య పరంగా ప్రభావితం చేస్తూ వచ్చాయి, ముఖ్యంగా 20వ శతాబ్దంలో.
పల్లవ సామ్రాజ్యానికి ముందు ఉన్న సాహిత్యంలో ఎక్కడా సంగం పరిషత్తుల గురించి ప్రస్తావన రాలేదు. ఏడవ శతాబ్దానికి చెందిన అప్పర్ మరియు సంబంధర్ అనే శైవ కవుల ద్వారా మొదటి సారి సాహిత్యంలో సంగం సభల ప్రస్తావన చూచాయగా దొరుకుతుంది. ఇవి మదురైలో జరిగిన మూడవ సంగం సభలకు సంబద్ణించి ఉండవచ్చని అనుకోలు. పూర్తి స్థాయిలో సంగం సభల గురించి నక్కీరర్ రాసిన ఇరయనర్ ఆహప్పొరుల్ వ్యాఖ్యానంలో కనిపిస్తుంది. నక్కీరర్ ప్రకారం సంగం (చంకం) సభలు వేల ఏళ్ళ నుండి నిర్వహించబడ్డాయి. మొదటి సంగం (ముతర్ చంకం) సముద్రంలో మునిగిపోయిన మదురై నగరంలో జరిగాయని, ఇవి మొత్తం 4400 సంవత్సరాల పాటూ, 549 సభ్యులతో శివుడు, కుబేరుడు, కుమారస్వామి వంటి దేవుళ్ళ సమక్షంలో జరిగాయని చెప్పాడు. ఈ సంగం ద్వారా 4449 కవుల సాహిత్యం ప్రచురితమయిందని చెప్పబడింది. కాయ్సిన వలుది మొదలు కడుంగొన్ వరకూ 89 పాండ్య రాజుల పాలనలో ఈ సంగం నిర్వహించబడింది. మొదటి సంగంలో అగత్తియం అనే వ్యాకరణం వాడారు. రూపొందించిన కవితలు పరిపాడల్, ముదునరై, ముదుకురుగు, కలరియవిరై. ఒకవేళ ఇరయనర్ ఆహప్పొరుల్ ను అనుసరిస్తే, మొదటి సంగం మొదలయింది క్రీ.పూ.9000లో.
రెండవ సంగం (ఇతైచంకం) కపటపురంలో నిర్వహించబడింది. ఇది 3700 సంవత్సరాలపాటూ, 59 సభ్యులతో, 3700 కవులతో నిర్వహించబడింది. వెందెర్చ్చెలియన్ నుండి ముదత్తిరుమారన్ వరకు 59గురు పాండ్య రాజులు ఈ కాలంలో పాలించారు. ఈ నగరం కూడా సముద్రంలో మునిగిపోయిందని నమ్మిక. వ్యాకరణం బుదపురాణం, అగత్తియం, తొల్కాప్పియం, మపురాణం మరియు ఇసైనునుక్కాన్ని అనుసరించి ఉంది. 
మూడవ సంగం (కటైచంకం/కడైచంగం) ప్రస్తుత మదురైలో 1850 సంవత్సరాల పాటు నిర్వహించబడింది. ముదత్తిమారన్ (ఇతడే సముద్రంలో మునిగిన కవటపురం నుండి మదురైకి వచ్చాడు) నుండి ఉక్కిరప్పెరు వలుది వరకు 49 పాండ్య రాజులు ఈ కాలంలో రాజ్యాన్ని పాలించారు. ఈ సంగం సభలో 49 సభ్యులు, 449 కవులు పాల్గొన్నారు. అగత్తియం ఇంకా తొల్కాప్పియం వ్యాకరణాలు వాడారు. కుఱుంతొగై, నేతుంతొగై, కురుంతొగై నానూరు, నఱ్ఱినై నానూరు, పురనానూరు, ఐంగురునూరు, పడిఱ్ఱుపాటు, కలి, పారిపాడల్, కుట్టు, వారి, సిఱ్ఱిసై, మరియు పెఱిసై ఈ సంగంలో రచించబడిన కవితలు.
తరువాత వచ్చిన కథనాల ప్రకారం మూడవ సంగం మదురై మీనాక్షి అమ్మవారి గుడిలోని స్వర్ణకమలాల కొలను తీరంలో జరిగాయి. వివిధ శైవ, వైష్ణవ సాహిత్యాల్లో ఎన్నో ఇలాంటి సభలు హరిగినట్టు తెలుస్తోంది. 
ఈ సంగం సభల పరిషత్తు యొక్క ప్రస్తావన పెరుంపఱ్ఱపులియూర్ నంబి రచన తిరువిలయ్యాడల్ పురాణంలో కనిపిస్తుంది. నంబి ప్రకారం 49 మంది ఉన్న మూడవ సంగంలో 63 శైవ నాయనార్లలో వారయిన కపిలర్, పరణర్ మరియు నక్కీరర్ ముందుండి నడిపించారు. ఇంకో కథనం ప్రకారం నక్కీరర్ శివుడినే ఎదురించి వాదిస్తాడు. 
పరంజోతి మునివర్ రాసిన తిరువిలయ్యాటల్ పురాణంలో కూడా సంగం సభా పరిషత్ గురించి ఉంది. 
ఇప్పటి కథనాల ప్రకారం మొదటి రెండు సంగమ సభలు జరిగిన ప్రదేశాలు కుమారి కండం అనే కథలలో చెప్పే ఊహాజనిత మహాద్వీపంలో జరిగినట్టు, అది భారత భూభాగానికి దక్షిణాన ఉన్నట్టు చెప్పబడుతోంది. కుమారి కండాన్ని తమిళ సాహిత్యానికి పునాది గా, స్వర్గంగా పరిగణిస్తారు. కుమారికండం ప్రస్తుత కన్యాకుమారి జిల్లాకు దక్షిణంగా ఉండేదనీ, నిత్యం వచ్చే వరదలకు అది సముద్రంలో కలిసిపోయిందని నమ్మిక.