హంపి
14వ శతాబ్దం నగర అవశేషాలు 26 చదరపు కి.మి విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంటాయి. ఉత్తరం వైపు తుంగ భద్ర నది మిగతా మూడు వైపుల పెద్ద పెద్ద గ్రానైటు శిలలతో అప్పటి విజయనగర వీధుల వైభవాన్ని తెలుపుతూ ఉంటుంది. ఈ పట్టణంలోకి ప్రవేశిస్తుంటే కనిపించే విశాలమైన భవంతులు, పెద్ద పెద్ద ప్రాకారాలు అప్పటి నగర నిర్మాణ చాతుర్యాన్ని, సుల్తానుల అవివేక వినాశన వైఖరిని వెల్ల బుచ్చుతాయి.
హంపి వద్ద నిర్మాణ సమూహాలు
శశివ కల్లు గణపతి మండపం ముందు నుండి తారు రోడ్డు కొంత ఎగువకు ఉంటుంది. మిట్ట కొచ్చాక ఎదురుగా రెండు కట్టడాలు కనబడతాయి. అందులో ఒకటి విశ్రాంతి మందిరం. రెండోది కదలై కల్లు గణపతి ఆలయం. విశ్రాంతి మందిరానికి ఎదురుగా రోడ్డునకు అవతల ఉన్న శిధిల కట్టడం గతంలో హంపికి రెండో ప్రవేశ ద్వారం. అక్కడి నుండే యాత్రికులు హంపికి వచ్చే వారు. ఆ దారి ఈ విశ్రాంతి మందిరం మధ్యలో నుండి వెళుతుంది. ఇప్పటికి కూడా మెట్ల దారి ఉన్నది. యాత్రికులకు ఇది విశ్రాంతి మందిరంగా ఉపయోగ పడేది. ఈ విశ్రాంతి మందిరం మధ్యలో దారి ఉండి, అటు ఇటు ఎత్తైన వేదికలు కలిగి పొడవాటి స్తంభాలతో పైన ఒకే కప్పు కలిగి ఉన్నది. మధ్యలో ఒక అందమైన పెద్ద శిలా ఫలకం పై పెద్ద శాసనం చెక్కి ఉన్నది. ఆ ప్రక్కన ఉన్నదే "కదలై కల్లు గణపతి" ఆలయం. ఇది ఎత్తైన వేదికపై ఉండి , పొడవాటి స్తంభాలు కలిగిన మండపం, దాని వెనక గర్భ గుడి. అందులో భారీ గణపతి విగ్రహం ఉన్నది. ఈ ఆలయం వెనుక ఉన్నది హేమ కూటమనే కొండ. ఆ ప్రక్కన కనిపించేదే విరూపాక్ష ఆలయ ప్రధాన రాజ గోపురం. దాని ముందున్నది హంపి బజారు. తారు రోడ్డు వెంబడి వెడితే, హంపి బజారు మధ్యలోకి వెళతారు.