చదువు (నవల)
ఒక రచనలో రచయిత జీవితం వర్ణితమవుతుందా? రచయిత ఆలోచన తెలుస్తుందా? ఆనాటి సమాజం తెలుస్తుందా? వంటి అనేక ప్రశ్నలు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రాసిన ‘చదువు’ నవల చదివినప్పుడు పాఠకులకు కలుగుతాయి. కె.వి.రమణారెడ్డి ఈ నవలను సంఘ చరిత్రాత్మక నవలగా, ఆత్మ చరిత్ర నవలగా వ్యాఖ్యానించారు. రచయిత ఆత్మకథ గల నవలగా నవీన్‌ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇదే నవలను కాత్యాయని విద్మహే ప్రాతినిథ్య నవల అని పేర్కొన్నారు. టి.జి.ఆర్‌ ప్రసాద్‌ తన పరిశోధనలో రచయిత స్వీయ అభిప్రాయాలు ఉన్నాయన్నారు ఇదొక చారిత్రక వాస్తవికత ఉన్న నవలగా కేతు విశ్వనాథరెడ్డి అభిప్రాయ పడ్డారు. ఒక నవలను ఆ రచయిత జీవిత కోణాన్నుండి అవగాహన చేసుకోవటం అవసరమా అనే అనుమానం చదువు నవలను, ఆ నవలపై వచ్చిన విమర్శలను చదివిన వారికి కలుగుతుంది. మరి రచయిత ఈ నవల గురించి ఎక్కడైనా, ఏమైనా అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తీకరించారా? అయితే ఆ అభిప్రాయాల్ని విమర్శకుల అభిప్రాయాల్ని తులనాత్మకంగా పరిశీలించటం అవసరం అనిపిస్తుంది.
పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా
పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందిన తొలి తెలుగు నవల. దీని రచయిత త్రిపురనేని గోపీచంద్.
కథానాయకుడు కేశవ మూర్తి అభ్యుదయ భావాలు గల రచయిత. ఆయన భార్య సుజాత. వారిది అన్యోన్య దాంపత్యం. విలువలు కలిగిన జీవితం గడుపుతూ ఉంటారు. సుజాత పసిపిల్లగా ఉన్నప్పుడు ఎవరో ఆమెను ఒక పాఠశాలలో వదిలేసి వెళతారు. ఆ బడిలో పనిచేసే నరసయ్య తీసుకుని వెళ్ళి కొద్ది రోజులు పెంచుతాడు. ఆ తరువాత పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి పాఠశాలలో జరిగిన కార్యక్రమంలో ఆమెను చూసి పెంచుకుంటానంటాడు. అప్పటి నుంచీ ఆమె పరమేశ్వర శాస్త్రి దగ్గరే పెరుగుతుంది. ఆయన పెంపకంలో రకరకాల సాహిత్యం అభ్యసిస్తుంది. ఆమె కోరిక మేరకు పాఠశాలకు పంపించి ఆంగ్ల విద్య కూడా నేర్పిస్తాడు. ఒకానొక సందర్భంలో కేశవమూర్తి ఆమెను చూసి ప్రేమిస్తాడు. అది పరమేశ్వర శాస్త్రికి నచ్చదు. ఆమె ఆ ఇంట్లోంచి బయటకు వచ్చి కేశవ మూర్తిని పెళ్ళి చేసుకుంటుంది. కేశవ మూర్తి ఒక పాఠశాలలో పనిచేస్తూ రచనా వ్యాసంగాన్ని కొనసాగిస్తుంటాడు.