మొదటి ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమము
తెలంగాణా ఉద్యమం తెలంగాణా హక్కుల పరిరక్షణ ఉద్యమం గా మొదలైంది. తెలంగాణా రక్షణలను అమలు చెయ్యాలని కోరుతూ 1969, జనవరి 9 న ఖమ్మం పట్టణంలో బి.ఎ. స్టూడెంట్‌, నేషనల్‌ స్టూడెంట్స్‌ యూనియన్‌ నాయకుడైన రవీంధ్రనాథ్‌ గాంధీచౌక్‌ దగ్గర నిరవధిక దీక్ష ప్రారంభించాడు. ఆరోజు జరిగిన ఊరేగింపులో హింసాత్మక ఘటనలు జరిగాయి. మరుసటి రోజు ఉద్యమం నిజామాబాదుకు పాకింది. జనవరి 10 న హైదరాబాదులోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన విద్యార్థుల సమావేశంలో - తెలంగాణా రక్షణల అమలుకై జనవరి 15 నుండి సమ్మె చెయ్యాలని ప్రతిపాదించారు.
ఆంధ్రోద్యమం
తెలుగు వారికి రాజకీయంగా, ఉద్యోగాలపరంగా, సాంస్కృతికంగా ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో అన్యాయాలు జరుగుతున్నాయని, భాష ప్రాతిపదికన తెలుగు రాష్ట్రం ఏర్పాటు కావాలంటూ చేసిన ఉద్యమం ఆంధ్రోద్యమం. 20వ 1911లో ఈ ఉద్యమం ప్రారంభం కాగా, 1953 నాటికి ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటు, ఆపైన ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుతో ఫలించింది. గుంటూరులో ఓ తమిళ జడ్జి డఫేదారు ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు చేసుకున్న పలువురు స్థానికులు, అర్హులను కాదని కుంభకోణం నుంచి సాటి తమిళుణ్ణి తీసుకువచ్చి నియమించారు. పలువురు తెలుగు నాయకులకు తమిళులకు భాషా పరంగా ఉన్న వివక్ష, తద్వారా ఉద్యోగ రంగంలో తాము అనుభవిస్తున్న అణచివేత తెలిసినా, ఈ సంఘటన వేడిపుట్టించి కదిలించడంతో ఆంధ్రోద్యమం ప్రారంభమైంది. 1912లో ఆంధ్రమహాసభ ప్రారంభమై మద్రాసు నుంచి ఆంధ్రను విడదీసి వేరే ప్రావిన్సు చేయాలన్న డిమాండ్ చేశారు.