త్యాగరాజు
త్యాగరాజు (మే 4, 1767 - జనవరి 6, 1847) కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. త్యాగయ్య, త్యాగబ్రహ్మ అనే పేర్లతో కూడా ప్రసిద్ధుడు. నాదోపాసన ద్వారా భగవంతుని తెలుసుకోవచ్చని నిరూపించిన గొప్ప వాగ్గేయకారుడు. ఆయన కీర్తనలు శ్రీరాముని పై ఆయనకుగల విశేష భక్తిని, వేదాలపై, ఉపనిషత్తులపై ఆయనకున్న జ్ఞానాన్ని తెలియపరుస్తాయి. ఉపనయనం తరువాత తండ్రిగారి బోధలు, 18వ ఏట రామకృష్ణానంద పరబ్రహ్మం ఉపదేశం చేసిన రామ షడక్షరీ మంత్ర ప్రభావం, తల్లి అలవర్చిన భక్తి సంగీతాలు బాల్యంలోనే బీజాంకురాలై త్యాగ రాజస్వామి వారిలో మూర్తీభవించాయి.
తురగా కృష్ణమూర్తి
కృష్ణమూర్తి పలు చారిత్రకాంశాలపై మౌలిక పరిశోధన చేసి ఆంధ్రప్రదేశ్, కొంతవరకూ భారతీయ చరిత్రలోని కొన్ని కొత్త ప్రతిపాదనలు చేశారు. చరిత్ర రచన విషయంలో భావరాజు వెంకట కృష్ణారావును తొలి గురువుగా భావించారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మకు తాను ఏకలవ్య శిష్యుణ్ణని చెప్పుకునేవారు. కొల్లూరు హర్షవర్ధనశర్మ, హెచ్.కె.నరసింహస్వామి వంటి చారిత్రికులతో సాహచర్యం తన భాగ్యంగా వ్రాసుకున్నారు.
ద్రాక్షారామంలోని ప్రాచీన భీమేశ్వరస్వామి ఆలయంలో లభించిన 400 శాసనాలపై విశేష కృషిచేసి దాదాపు వంద శాసనాలను చారిత్రక వ్యాఖ్యానాలతో సహా సంకలనం చేసి ప్రచురించారు. రెడ్డి రాజుల యుగంలో తెలుగు, సంస్కృత భాషా సాహిత్యాల అభివృద్ధి, మున్నూరు కాపులు, దేవదాసీలు వంటి కులాల చరిత్ర, కులబ్రాహ్మణ పదనిర్వచనం వంటి అంశాలపై చారిత్రక అధ్యయనం చేసి గ్రంథ ప్రచురణలు చేశారు.
కార్తవీర్యార్జునుని సంతతిగా చెప్పే హైహయ రాజవంశాన్ని గురించి పెద్ద పరిశోధన చేశారు. వీరే ఉత్తర భారతదేశంలో కాలచుర్యులనే పేరుతో ఉన్నారని నిరూపించడమే కాక దక్షిణ భారతమున హైహయ వంశ దర్శనము పేరిట ఆ రాజవంశ చరిత్రను గ్రంథంగా రాశారు. ప్రోలనాడు ప్రాంతాన్ని గురించిన నిర్ణయాన్ని చేశారు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలోని భీమవరం, తణుకు, నిడదవోలు, నరసాపురం ప్రాంతాలను విస్తరించే ప్రాచీనమైన పానార సీమ