రుద్రమ దేవి
రుద్రమదేవి పాలన ప్రజారంజకమై భాసిల్లింది. శాంతి సుస్థిరతలతో విరాజిల్లింది.
క్రీ. శ. 1000 నుంచి 1323 వరకు దాదాపు మూడు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు నేల నేలింది కాకతీయ వంశం. వీరికాలంలోనే త్రిలింగ, ఆంధ్ర పదాలకు అర్థం, పరమార్థం ఏర్పడ్డాయి. కాకతీయ వంశంలో సప్తమ చక్రవర్తి అయిన గణపతి దేవుడు అత్యంత పరాక్రమవంతుడు, రాజనీతి కోవిదుడు. ఈయనకు ఇద్దరు కూతుళ్లు. మహిళలు రాజ్యాధికారానికి అనర్హులన్న అప్పటి కాలపరిస్థితులకు తలొగ్గిన ఆయన తన కూతురు రుద్రమదేవిని కుమారుడిగా పెంచాడు. అన్ని విద్యలూ నేర్పించాడు. గణపతి దేవుడు రుద్రమను రాజప్రతినిధిగా ప్రకటించినప్పుడు ఆమె వయసు పద్నాలుగేళ్లే. అప్పటి నుంచి ఆమె తండ్రి చాటుబిడ్డగా పాలన సాగించింది. రుద్రమదేవి 1261 ప్రాంతం నుంచీ స్వతంత్రంగా పరిపాలించినట్లు కనబడుతుంది. కొన్ని శాసనాల్లో 1279 వరకు పట్టాభిషక్తురాలు కాలేదేమో అనే భావం కలిగించే రాతలున్నాయి
తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర
కాకతీయ రాజైన రెండవ ప్రోలయ, కళ్యాణి చాళుక్యుల ప్రాబల్యాన్ని ఛేధించి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నాడు. అతని కాలంలో కోనకు చెందిన హైహయులు అతనిని ఎదిరించారు. అతని తరువాత రాజైన కొడుకు రుద్ర (1150-1195), చాళుక్య చోళ చక్రవర్తి రెండవ రాజరాజు నుండి గోదావరి డెల్టా ప్రాంతాన్ని పొందాడు. తన తండ్రిని ఓడించిన హైహయులపై ప్రతీకారం తీర్చుకోడానికి ప్రయత్నించాడు. ద్రాక్షారామం లోని 1158 నాటి శాసనం దీనికి ఆధారం. గోదావరి డెల్టా పై రుద్రుని ఆధిపత్యాన్ని వెలనాటి చోళులు సవాలు చేసారు. వెలనాటి ప్రభువైన రెండవ కుళోత్తుంగ రాజేంద్ర చోళుడు రుద్రునిపైకి తన సైన్యాన్ని పంపాడు. రెండవ కుళోత్తుంగ రాజేంద్ర చోళుని మంత్రి దేవన్న ప్రెగ్గడ ముందు 1163లో ద్రాక్షారామంలో అధికారాన్ని స్థిరపరచుకొని తరువాత హైహయులను ఓడించి తమ సార్వభౌమత్వాన్ని వారిచే అంగీకరింపజేసాడు. అయితే, ఈ ప్రాంతంలో రుద్రుడు వారిని ప్రశాంతంగా ఉండనిచ్చినట్లు లేదు.