రుద్రమ దేవి
రాణీ రుద్రమ దేవి గురించి మనకు తెలిసినదానికన్నా తెలియనిదే ఎక్కువ. ఆమె జన్మ సంవత్సరం తెలియదు. ఉజ్జాయింపుగా ఊహించడానికి వీలుంది అని కాకతీయ యుగము గ్రంథంలో లక్ష్మీరంజనం రాశారు. నిజమే! రుద్రమదేవి గురించి చరిత్రకారులకూ తెలియని విషయాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.
ఆమె తన శక్తిసామర్థ్యాలతో ప్రతి ఒక్కరినీ మెప్పించి దిగ్విజయంగా పాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహించారు. ప్రఖ్యాత కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రమదేవి ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్లు) రాజధానిగా పరిపాలించారు. క్రీ.శ.1262 నుంచి 1289 వరకు సుమారు 27 సంవత్సరాల పాటు చక్కటి పరిపాలన చేశారు. మనదేశంలో మహిళాపాలకులు చాలా అరుదు. రాణీ రుద్రమదేవికి కొద్దికాలంముందే సుదూరంలో ఉన్న ఢిల్లీని రజియా సుల్తానా అనే మహిళ పరిపాలించారు.ప్రభువర్గాలకు చెందిన వారు స్త్రీపరిపాలన ఇష్టం లేక ఆమెను పాలకురాలిగా అంగీకరించక తుదముట్టించారు. ప్రముఖ ఇటాలియన్ యాత్రికుడైన మార్కోపోలో రుద్రమదేవి రాజ్యాన్ని సందర్శించి, ఆమె పరిపాలన, ధైర్యసాహసాలను కొనియాడాడు. ఆమె పురుషుల దుస్తులు ధరించి నిర్భయంగా, సునాయాసంగా గుర్రాల స్వారీ చేసేవారని పేర్కొన్నాడు. నాటి శాసనాలలో రుద్రమదేవి రుద్రదేవ మహారాజుగా కీర్తించబడింది. రజియా సుల్తానా లాగా రుద్రమదేవి కూడా తన తండ్రి పాలనా కాలంలోని ముఖ్యమైన నాయకుల వ్యతిరేకతను విజయవంతంగా అణిచివేసింది. రుద్రమదేవి, ఆమె మనుమడైన ప్రతాపరుద్రుడి పాలనలో చెలరేగిన అనేక సామంత తిరుగుబాట్లను నియంత్రించడానికి పలు చర్యలు తీసుకున్నారు.
పన్నా దాయి
16వ శతాబ్దాంలోని రెండు, మూడు దశాబ్దాలు మేవాడ్ రాజ్యంలో అతి కష్టంగా గడిచాయని చెప్పుకోవచ్చు. ఎన్నో సంఘటనలు అతి వేగంగా జరిగిపోయాయి ఈ కాలంలో. 1527లో మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ తో  జరిగిన ఖన్వా యుద్ధంలో మహారాణా సంగ్రాం సింగ్ గాయాల పాలయ్యారు. ఆ గాయల వల్లనే మరణించారు. సంగ్రాం సింగ్ పెద్ద కుమారుడు భోజ రాజ్ 1521లో జరిగిన ఒక యుద్ధంలో మరణించారు. సంగ్రాం  సింగ్ బతికి ఉన్న రోజుల్లోనే అతని ముగ్గురు కొడుకులూ మరణించారు. సంగ్రాంగ్ సింగ్ తరువాత అతని కొడుకు మహారాణా రతన్ సింగ్  II  అధికారంలోకి వచ్చారు. అతను 1527 నుంచి 1531 వరకు  నాలుగేళ్ళు పరిపాలించి, చనిపోయారు. ఆ తరువాత అతని తమ్ముడు విక్రమాదిత్య సింగ్ 14 ఏళ్ళ వయసులో పట్టాభిషిక్తుడయ్యారు.  విక్రమాదిత్యకు పెంకితనం, అహంకారం బాగా ఎక్కువ. అతని  ఆస్థానంలోని కొందరు ప్రముఖులు అతని ప్రవర్తన నచ్చక రాజ్యాన్ని  విడిచి వెళ్ళిపోయారు. విక్రమాదిత్య అధికారంలో ఉండగా ఆ దేశంలోకి  రామని ప్రతిజ్ఞలు చేసినవారూ ఉన్నారు.