రుద్రమ దేవి
రుద్రమదేవి పాలన ప్రజారంజకమై భాసిల్లింది. శాంతి సుస్థిరతలతో విరాజిల్లింది.
క్రీ. శ. 1000 నుంచి 1323 వరకు దాదాపు మూడు శతాబ్దాల పాటు తెలుగు నేల నేలింది కాకతీయ వంశం. వీరికాలంలోనే త్రిలింగ, ఆంధ్ర పదాలకు అర్థం, పరమార్థం ఏర్పడ్డాయి. కాకతీయ వంశంలో సప్తమ చక్రవర్తి అయిన గణపతి దేవుడు అత్యంత పరాక్రమవంతుడు, రాజనీతి కోవిదుడు. ఈయనకు ఇద్దరు కూతుళ్లు. మహిళలు రాజ్యాధికారానికి అనర్హులన్న అప్పటి కాలపరిస్థితులకు తలొగ్గిన ఆయన తన కూతురు రుద్రమదేవిని కుమారుడిగా పెంచాడు. అన్ని విద్యలూ నేర్పించాడు. గణపతి దేవుడు రుద్రమను రాజప్రతినిధిగా ప్రకటించినప్పుడు ఆమె వయసు పద్నాలుగేళ్లే. అప్పటి నుంచి ఆమె తండ్రి చాటుబిడ్డగా పాలన సాగించింది. రుద్రమదేవి 1261 ప్రాంతం నుంచీ స్వతంత్రంగా పరిపాలించినట్లు కనబడుతుంది. కొన్ని శాసనాల్లో 1279 వరకు పట్టాభిషక్తురాలు కాలేదేమో అనే భావం కలిగించే రాతలున్నాయి
జాతక కథలు
అప్పుడు రామ పండితుడు తండ్రి మాట ప్రకారం లక్ష్మణ కుమారుని తోను, సీత తోను హిమాలయాలకు వెళ్లతాడు. ఇలా కొంత కాలం జరుగు తుంది. ఇంత లో దశరధుడు మరణిస్తాడు. భరత కుమారునికి భరతుని రాజ్యాభిషేకానికి అమాత్యులు అడ్డు పడతారు. ఆ మాటలకు భరత కుమారుడు రామ పండితుణ్ని వన వాసం నుండి తీసుక వచ్చి రాజ్యాభిషేకం చేయిస్తానని అరణ్యానికి బయలు దేరుతాడు. రామ పండితుని కలిసి విషయం చెప్పి తనతో రావలసినదిగా వేడు కుంటాడు. దానికి రామ పండితుడు తన తండ్రి అదేశాను సారం పన్నెండు సంవత్సరాలు వన వాసం చేయాలి., ఇప్పటికి తొమ్మిది సంవత్సరాలు అయినది ఇక మూడు సంవత్సరాలు తర్వాత వస్తానని దృడంగా చెపుతాడు. భరతుడు బలవంతం చేయగా రామ పండితుడు తన పాదులను ఇస్తాడు. భరతుడు ఆ మూడు సంవత్సరాలు పాదుకలను రామ ప్రతినిధిగా వుంచి రాజ్యం చేస్తాడు. అమాత్యులు పాదుకలను సింహాసనం పై పెట్టి అభియోగాలకు తీర్పు చెప్పె వారు. తీర్పు సరిగా లేక పోతె పాదులకు పరస్పరం కొట్టు కుంటాయి. సరిగా వుంటే అవి ప్రశాంతంగా వుంటాయి. రామ పండితుడు మిగిలిన ఆ మూడు సంవత్సరాలు వనవాసం చేసి వారణాసికి తిరిగి వస్తాడు. భరత కుమారుడు ఎదురేగి స్వాగతం చెప్పి రాజ్యం అప్పగిస్తాడు. రామ పండితుడు పట్టభిషిక్తుడై సీతను పట్టపు రాణిని చేసి పదహారు వేల సంవత్సరాలు ధర్మాను సారంగా రాజ్యం చేస్తాడు.