గౌతమిపుత్ర శాతకర్ణి
గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి (లేక శాలివాహనుడు) (క్రీ.పూ. 78-102) లేదా క్రీ.పూ 113 నుండి 139 వరకుశాతవాహన రాజులలో 23వ వాడు. అతని తండ్రి తరువాత శాతకర్ణి రాజయ్యెను.
శాతవాహన రాజులందరిలోకి గొప్పవాడిగా పేరొందాడు. అతడి తండ్రి శాతవాహనుడు అశ్వమేధ యాగం చేసి రాజ్యాన్ని విస్తరించెను. అతని తరువాత శాలివాహనుడు రాజయ్యెను. అప్పటికి రాజ్యమైతే విస్తరించబడ్డది కానీ శత్రుదేశాలనుండి ప్రత్యేకంగా శకులు, యవనుల వల్ల రాజ్యానికి ముప్పు కలిగే అవకాశం ఉండినది. శాలివాహనుడు శకులను, యవనులను, పహ్లవులను ఓడించి రాజ్యానికి పూర్వవైభవం తెచ్చాడు. శాలివాహనుడు భారత దేశాన్నంతా పరిపాలించిన తెలుగు చక్రవర్తి. . భారతీయ పంచాంగం (కాలండరు) శాలివాహనుని పేరు మీదే ఈనాటికీ చలామణీ అవుతోంది.
ఈయన నహపాణున్ని ఓడించి పెద్ద మొత్తములో లభ్యమవుతున్న జోగళ్‌తంబి నాణకశాల వర్గానికి చెందిన క్షహరత నాణేలపై తిరిగి ముద్రింపజేశాడు.
నాసిక్ ప్రశస్తి గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణిని అప్రాంత, అనూప, సౌరాష్ట్ర, కుకుర, అకార మరియు అవంతి ప్రాంతాల పాలకునిగా పేర్కొన్నది. ఈ ప్రాంతాలను ఈయన నహపాణుని నుండి హస్తగతం చేసుకొని ఉండవచ్చు. ఈయన తన పూర్వీకుల పాలనలో కోల్పోయిన మధ్య దక్కను ప్రాంతాలు కూడా తిరిగి సంపాదించాడు. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి కాలములో శాతవాహన ప్రాబల్యం దక్షిణాన కంచి వరకు వ్యాపించింది. ఈయన ఆనంద గోత్రీయుల నుండి దక్షిణ మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్ ప్రాంతాలను జయించినాడని ప్రతీతి. శాలివాహనుడు బనవాసి ప్రాంతాన్ని తన రాజ్యములో కలుపుకొని కర్ణాటకలోని కొంతభాగముపై అధికారము సాధించాడు. ఈయన తరువాత క్రీ.శ.130 ప్రాంతములో ఈయన కుమారుడు వాశిష్ఠీపుత్ర శ్రీ పులోమావి రాజ్యం చేపట్టాడు.
అనుశాసనిక పర్వము తృతీయాశ్వాసము
బ్రహ్మమానస పుత్రుడైన అత్రిమహాముని కుమారుడు దత్తాత్రేయుడు. దత్తాత్రేయుడి కుమారుడు నిమి. నిమి కుమారుడు శ్రీమంతుడు. శ్రీమంతుడు మరణించిన తరువాత అతడికి నిమి శాద్ధ కర్మలు నిర్వర్తిస్తూ తన తాత అయిన అత్రిమహామునిని తలచుకున్నాడు. అప్పుడు అత్రిమహాముని అక్కడకు వచ్చి శ్రాద్ధకర్మలు పర్యవేక్షించ సాగాడు. అప్పుడు శ్రాద్ధకర్మల గురించి తన మనుమడైన నిమికి చెప్తూ " శ్రాద్ధములో బ్రాహ్మణులుగా కూర్చొను వారు పంక్తిభోజనముకు అర్హులై ఉండాలి. బ్రాహ్మణులకు వేసిన దర్భాసనాలు కుడి వైపుకు తిరిగి ఉండాలి. శ్రాద్ధములో తిలలు సమృద్ధిగా ఉండాలి. మంచిదర్భలు సేకరించాలి. దర్భలు పెట్టే సమయంలో వాటి కొనలు దక్షిణం వైపు ఉంచాలి. శ్రాద్ధముకు చేయు వంటకములలో మునగ ఆకు, ఉల్లిపాయ, చెడి పోయిన మాంసము, మలినమైన ఉప్పు, నల్ల జిలకర, కరివేపాకు, ఇంగువ వాడరాదు. పూరి పంటధాన్యము, నేరేడు పండు కూడా శ్రాద్ధముకు పనికి రాదు. శ్రాద్ధముచేసే ప్రదేశములలో కుక్కలు, రజస్వల అయిన స్త్రీలు, వ్యభిచారము చేయు వారు, కడజాతి వారు తిరుగ కూడదు. శ్రాద్ధము జరిగేసమయంలో తుమ్మడం, ఏడవడం చేయకూడదు. శ్రాద్ధకర్మలు ప్రశాంతంగా చేయాలి. శ్రాద్ధకర్మలు ఇలా విధిగా నియమనిష్టలు పాటించాలి.