పక్షము
పక్షము;-అనగా 15 [రోజులకు](లేదా కచ్చితంగా 14 రాత్రులకు) సమానమైన ఒక కాలమానము. ప్రతి నెలలో రెండు పక్షాలుంటాయి:
1.'శుక్ల పక్షం' (అమావాస్య నుంచి పున్నమి వరకు)రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో బాటే వెన్నెల పెరిగి రాత్రుళ్ళు తెల్లగా, కాంతివంతంగా అవుతాయి. (శుక్ల అంటే తెలుపు అని అర్థం)
2.'కృష్ణ పక్షం (పున్నమి నుంచి అమావాస్య వరకు) : రోజు రోజుకూ చంద్రుడితో బాటే వెన్నెల తరిగి రాత్రుళ్ళు నల్లగా చీకటితో నిండుతాయి. (కృష్ణ అంటే నలుపు అని అర్థం).
ధర్మపక్షులు
భారతయుద్ధము జరుగుచు ఉండఁగా అచ్చట మెలఁగుచు ఉండిన ఒక పక్షియొక్క గర్భము అర్జునుఁడు శత్రులమీఁద ప్రయోగించిన బాణము తగిలి భేదిల్లఁగా అందలి గ్రుడ్లు నాలుగు ఆ యుద్ధరంగము నందు ఒక ఏనుఁగు మెడనుండు ఘంటక్రింద అడఁగి కొన్నాళ్లకు పిల్లలై కిచకిచలాడుచుండ శమీకుఁడు అను ఋషిచూచి తన ఆశ్రమమునకు కొనిపోయిపెంచెను. అవియ ఈ ధర్మపక్షులు. ఆ పులుఁగులు ఆవల వింధ్య పర్వతము చేరెను.