శ్రీరామగిరి
దండకారణ్యంలో విహరిస్తూ సీతారామలక్ష్మణులు పర్ణశాల నిర్మించుకొని వనవాసం చేస్తుండగా మాయా రావణుడు సీతమ్మవారిని ఎత్తుకుపోవడంతో కలతచెందిన శ్రీరాముడు తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి అడవిలో వెతుకుతూ ఉండగా హనుమంతుడు కలుస్తాడు. హనుమంతుడు సీతాపహరణం విషయం తెలుసుకొని, ఎంతో చింతించి, వానర రాజైన సుగ్రీవుని సహాయంతో సీతను వెతకవచ్చని చెప్పి మాతంగ ముని ఆశ్రమంలో తలదాచుకున్న సుగ్రీవుని రామునికి పరిచయం చేస్తాడు. వానర రాజు సుగ్రీవుడు, మహా బలవంతుడైన తన అన్న వాలి తన రాజ్యాన్నీ, భార్య తారనూ అపహరించుకుపోవడంతో భయపడి మాతంగ ముని ఆశ్రమంలో తలదాచుకున్న విషయాన్నితెలుసుకున్న శ్రీరాముడు వాలిని సంహరించి వాలి అధీనంలో ఉన్న సుగ్రీవుని రాజ్యాన్నీ,అతని భార్యనూ సుగ్రీవునికి అప్పగిస్తాడు. కృతజ్ఙతతో సుగ్రీవుడు సీతను వెతకడంలో తన సహాయాన్ని అందిస్తానని వాగ్దానం చేస్తాడు. ఐతే అది వర్షాకాలం కావడంతో వర్షాలు తగ్గే వరకూ మాతంగ ముని ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకోమని సుగ్రీవుడు శ్రీరాముడిని కోరతాడు. ఆ సమయంలో శ్రీరాముడు మాతంగ ముని ఆశ్రమంలో దక్షిణాభిముఖుడై ధ్యానం చేస్తాడు. అందుకే ఈ క్షేత్రంలో శ్రీరాముడు దక్షిణాభిముఖుడై వెలిశాడని చెబుతారు. ఆ ధ్యానం వల్ల శ్రీరాముని ముఖంలో తేజస్సు వెలువడి ఎంతో సుందరంగా కనిపించిందట. అందుకే ఇక్కడ వెలిశిన శ్రీరాముడిని సుందర రాముడు అని పిలుస్తారు. శ్రీరాముడు బస చేసిన గిరి (కొండ) కాబట్టి శ్రీరామగిరి అని ఈ ఊరికి పేరు వచ్చినట్లు చెబుతారు. ప్రతి ఏటా శ్రీరామనవమికి ఇక్కడ ఘనంగా ఉత్సవాలు చేస్తారు. భద్రాచలం నుండి 60 కి.మీ. దూరంలోగల ఈ ఊరికి భద్రాచలం నుండి బస్సు సౌకర్యం ఉంది.
టింగ్ రంగా
టింగూ బంగారూ కలిసి రంగును వెదుకుకుంటూవచ్చి ఈ శ్యామల పట్నంలోనే గారడీచేస్తారు. కోణంగి వారి నాశ్రయించి, శ్యామలాదేవిని తమ మంత్రప్రభావంచేత తనవశం చేయించమని కోర్తాడు. అదే సమయంలో యతిశిష్యుడు వేషంలో ఉన్న రంగు, వీరినందరిని చూచి, గురుస్వాముల దగ్గరకు తీసుకుపోతాడు. కోణంగి భార్య హేమ, శ్యామలకు చెలికత్తె. ఆమెద్వారా యతీశ్వరుని గురించి విని, రాజు సకుటుంబంగా వారిని దర్శించడానికి శబరిగిరికి వెళ్తారు. వివాహం చేయకుండా కూతురుని ఇంటిలో నుంచిన పాపం ఉన్నందువల్ల రాజును యతీశ్వరులు చూడరనీ, హారం త్వరగానే వారికి దొరుకుతుందని చెప్పి పంపించివేస్తారు. ఇందులో ఏమి తప్పందో తెలుసుకోవాలని శ్యామలా హేమా బాలసాధుల వేషంలో యతిదగ్గరకు వెళ్తారు. శ్యామలకు మనోహర్‌కు మనసులు కలుస్తాయి. చాలా సంతోషంగా శ్యామల కోటకు వస్తుంది. యతినే తాను పెళ్ళి చేసుకుంటానని శ్యామల హేమ ద్వారా వార్తపంపుతుంది. ఇంతలో వీణావతిని రాజభటులు తీసుకొస్తారు. ఆమెవల్ల ఆ హారం శత్రురాజు కొడుకు స్వాధీనంలో ఉందని రాజు తెలుసుకుంటాడు. ఆతడికి పిల్లనివ్వవలసివస్తుంది కదా అని రాజు భయపడి, యతీశ్వరుడికిచ్చి పెళ్ళిచేయడానికే నిశ్చయిస్తాడు. వీణావతి పట్టుపడ్డదన్నమాట విని తమసంగతి బైటపడుతుందన్న భయంతో యతీ రంగూ వేషాలుతీసివేసి తమ నగరానికి బయలుదేరుతారు. టింగూ బంగారు ఇక్కడుంటారు. పెళ్ళిసంగతి ముందుగా స్వామిగారికి తెలియజేయడానికి పోయి కోణంగి అక్కడ పడిఉన్న వేషాలు చూచి, శ్యామల దక్కుతుందన్న ఆశతో, తానే ఆ వేషంలో యతిలాగ కూర్చుంటాడు. భటులు కోణంగిని కోటకు తీసుకుపోతారు. ఈ సంగతి తెలిసి, బంగారు నిక్కడుంచి, టింగు తనరాజుతో చెప్పడానికి పోతాడు. బంగారుద్వారా ఇతడు దొంగయతి అని తెలుసుకొని శ్యామల దుఃఖిస్తుంది. వివాహప్రయత్నాలు సాగుతున్నాయి. మనోహరుని మనోవాంఛ ఈడేరుతుందా? లేక దొంగయతికి శ్యామలకు వివాహం జరుగుతుందా? అనేది తరువాతి కథ.