రుద్రమ దేవి
రాణీ రుద్రమ దేవి గురించి మనకు తెలిసినదానికన్నా తెలియనిదే ఎక్కువ. ఆమె జన్మ సంవత్సరం తెలియదు. ఉజ్జాయింపుగా ఊహించడానికి వీలుంది అని కాకతీయ యుగము గ్రంథంలో లక్ష్మీరంజనం రాశారు. నిజమే! రుద్రమదేవి గురించి చరిత్రకారులకూ తెలియని విషయాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.
ఆమె తన శక్తిసామర్థ్యాలతో ప్రతి ఒక్కరినీ మెప్పించి దిగ్విజయంగా పాలనా వ్యవహారాలను నిర్వహించారు. ప్రఖ్యాత కాకతీయ వంశానికి చెందిన రుద్రమదేవి ఓరుగల్లు (నేటి వరంగల్లు) రాజధానిగా పరిపాలించారు. క్రీ.శ.1262 నుంచి 1289 వరకు సుమారు 27 సంవత్సరాల పాటు చక్కటి పరిపాలన చేశారు. మనదేశంలో మహిళాపాలకులు చాలా అరుదు. రాణీ రుద్రమదేవికి కొద్దికాలంముందే సుదూరంలో ఉన్న ఢిల్లీని రజియా సుల్తానా అనే మహిళ పరిపాలించారు.ప్రభువర్గాలకు చెందిన వారు స్త్రీపరిపాలన ఇష్టం లేక ఆమెను పాలకురాలిగా అంగీకరించక తుదముట్టించారు. ప్రముఖ ఇటాలియన్ యాత్రికుడైన మార్కోపోలో రుద్రమదేవి రాజ్యాన్ని సందర్శించి, ఆమె పరిపాలన, ధైర్యసాహసాలను కొనియాడాడు. ఆమె పురుషుల దుస్తులు ధరించి నిర్భయంగా, సునాయాసంగా గుర్రాల స్వారీ చేసేవారని పేర్కొన్నాడు. నాటి శాసనాలలో రుద్రమదేవి రుద్రదేవ మహారాజుగా కీర్తించబడింది. రజియా సుల్తానా లాగా రుద్రమదేవి కూడా తన తండ్రి పాలనా కాలంలోని ముఖ్యమైన నాయకుల వ్యతిరేకతను విజయవంతంగా అణిచివేసింది. రుద్రమదేవి, ఆమె మనుమడైన ప్రతాపరుద్రుడి పాలనలో చెలరేగిన అనేక సామంత తిరుగుబాట్లను నియంత్రించడానికి పలు చర్యలు తీసుకున్నారు.
రేచర్ల పద్మనాయకులు
రుద్రమదేవి కూతురు కొడుకు ప్ర‌తాప‌రుద్రుడు. ఇతనిని వారసునిగా చేసుకోవటానికి రుద్ర‌మదేవి దత్తత తీసుకొంది. క్రీ. శ. 1289లో కాయస్థ సేనాని అంబదేవుని తిరుగుబాటును అణిచి వేసే ప్రయత్నంలో రుద్రమదేవి మరణించింది. త‌ద‌నంత‌రం ప్రతాపరుద్రుడు సింహాసనం అధిష్ఠించాడు. అంబదేవునితో పాటు.. నెల్లూరులో మనుమగండుని, కర్ణాటక‌ రాజులను జయించిన పోరాట యోధుడు ప్ర‌తాప‌రుద్రుడు. క్రీ.శ. 1303,1309, 1318, 1320 లో ఢిల్లీ సుల్తాను అలా ఉద్దీన్ ఖిల్జీ వ‌రుస‌గా కాక‌తీయ సామ్రాజ్యంపై దాడులు చేసి విఫలమయ్యాడు. చివ‌ర‌కు అప్ప‌టివ‌ర‌కు కాక‌తీయ సామ్రాజ్యంలో చ‌క్రం తిప్పిన కొంత మంది స‌హాయ నిరాక‌ర‌ణ‌తో క్రీ. శ. 1323 లో జరిగిన‌ యుద్ధములో ప్రతాపరుద్రునికి అపజయము ఎదురైంది. ఎంతో ఘ‌న చ‌రిత్ర క‌లిగిన కాక‌తీయ సామ్రాజ్యం అంత‌మైంది.