మొదటి ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమము
తెలంగాణా ఉద్యమం తెలంగాణా హక్కుల పరిరక్షణ ఉద్యమం గా మొదలైంది. తెలంగాణా రక్షణలను అమలు చెయ్యాలని కోరుతూ 1969, జనవరి 9 న ఖమ్మం పట్టణంలో బి.ఎ. స్టూడెంట్‌, నేషనల్‌ స్టూడెంట్స్‌ యూనియన్‌ నాయకుడైన రవీంధ్రనాథ్‌ గాంధీచౌక్‌ దగ్గర నిరవధిక దీక్ష ప్రారంభించాడు. ఆరోజు జరిగిన ఊరేగింపులో హింసాత్మక ఘటనలు జరిగాయి. మరుసటి రోజు ఉద్యమం నిజామాబాదుకు పాకింది. జనవరి 10 న హైదరాబాదులోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన విద్యార్థుల సమావేశంలో - తెలంగాణా రక్షణల అమలుకై జనవరి 15 నుండి సమ్మె చెయ్యాలని ప్రతిపాదించారు.
ద్రోణవల్లి అనసూయమ్మ
ద్రోణవల్లి అనసూయమ్మ తొలితరం తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకురాలు, స్నేహశీలి, మానవతావాది. 
ఆమె కృష్ణాజిల్లా మోటూరులో 1930 లో జన్మించారు. ఆమె బాబాయి యలమంచిలి వెంకటకృష్ణయ్య ప్రభావంతో జాతీయోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. తన గ్రామంలోని గ్రంథాలయంలో రష్యన్‌ సాహిత్యాన్ని చదివి కమ్యూనిస్టు రాజకీయాలవైపు అడుగులు వేశారు. 1946లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యురాలయ్యారు. కమ్యూనిస్ట్‌ కార్యకర్త సత్యప్రసాద్‌ను ఆదర్శ వివాహం చేసుకున్నారు. 1946 నుంచి భర్తతో కలిసి నాలుగేళ్లపాటు తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. 1950లో ఆమె భర్తను పోలీసులు కాల్చి చంపారు. అయినా, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాన్ని అంటిపెట్టుకొన్న అనసూయమ్మ. 1964 చీలికలో సీపీఎం వైపు, 1967 విభజనలో చారు మజుందార్‌, కొండపల్లి సీతారామయ్యల నాయకత్వంలోని నక్సలైట్‌ ఉద్యమం వైపు మొగ్గారు. కృష్ణాజిల్లా ఐలూరు, గురివిందపల్లె, పెదవేగిలలో 1980లో జరిగిన భూపోరాటాలలో చురుగ్గా పాల్గొని.. దళితులకు భూములు దక్కేలా చేశారు.