తుంగభద్ర
తుంగభద్ర నది కృష్ణా నదికి ముఖ్యమైన ఉపనది. రామాయణ కాలంలో పంపానదిగా పిలువబడిన తుంగభద్ర నది కర్ణాటకలో పడమటి కనుమలలో జన్మించిన తుంగ, భద్ర అను రెండు నదుల కలయిక వలన ఏర్పడినది. భౌగోళికంగానే కాకుండా చారిత్రకంగానూ ఈ నదికి ప్రాధాన్యత ఉంది. దక్షిణ భారతదేశ మధ్యయుగ చరిత్రలో వెలిసిన విజయనగర సామ్రాజ్యం ఈ నది ఒడ్డునే వెలిసింది. హంపి, మంత్రాలయం లాంటి పుణ్యక్షేత్రాలు ఈ నది ఒడ్డున వెలిశాయి.
సంగమేశ్వరం
యాత్రాచరిత్రకారుడు ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య ఈ గ్రామంలో 1830 జూన్ 20వ తేదీన తన కాశీయాత్రా మార్గమధ్యంలో మజిలీ చేశారు. ఆ సందర్భంగా తాను చూసిన పలు విశేషాలను రికార్డు చేశారు. ఆయన ఈ గ్రామాన్ని గురించి 1830 నాటి గ్రామ స్థితిగతుల గురించి ఇలా వ్రాశారు: "అది కృష్ణాతీరం. ఆ కృష్ణలో తుంగభద్రతో సహా ఐదు నదులు కృష్ణలో కలుస్తున్నాయి. అందువల్ల అక్కడ నది లోతుగా, వేగంగా ప్రవహిస్తోంది. ఇది నివాసానికి అనువైన ప్రదేశం. ఏటి వొడ్డున ధర్మరాజు ప్రతిష్టితమైన శివాలయం ఒకటి వుంది. గురుడు కన్యారాశిలోకి ప్రవేశించినపుడు అక్కడ చాలామంది ప్రజలు వచ్చి కృష్ణా పుష్కరాల యాత్ర చేసుకుని వెళ్తున్నారు. సకల పాపాలను నివృత్తి చేసే ప్రదేశం కనుక ఈ త్రివేణి సంగమానికి నివృత్తి సంగమం (సంగెం) అనే పేరు వచ్చింది. ఇక్కడ 20 బ్రాహ్మణుల ఇళ్లున్నాయి. కావలసిన వస్తువులన్నీ లభిస్తాయి గాని ధరలు అధికంగా వున్నాయి. ఊరు నదికి ఎత్తయిన ప్రదేశంలో వుంది. అక్కడ కృష్ణానది ఉత్తర వైపుకు ప్రవహిస్తోంది. మేము వచ్చిన తోవ బాగుంది. అడవి ఎక్కడా కనపడలేదు. దారిలో అడుగడుగునా గ్రామాలున్నాయి. నీటి వసతి బాగుంది. ప్రతి దారిలో శిథిలమైన కోటలున్నాయి. అవి పాండవులు తమ అరణ్యవాస కాలంలో నిర్మించుకున్నారని స్థానికులు చెప్పారు. అక్కడి గుళ్లలో తంబళివాళ్లు అర్చకులుగా వున్నారు."