వేప
వేప (లాటిన్ Azadirachta indica, syn. Melia azadirachta L., Antelaea azadirachta (L.) Adelb.) చెట్టు మహోగని కుటుంబానికి చెందినది. అజాడిరక్తకు చెందిన రెండు సంతతులలో ఒకటైన వేపకు పుట్టిళ్ళు సమ శీతోష్ణ దేశాలయిన బంగ్లాదేశ్, భారతదేశం, మ్యాన్ మార్, మరియు పాకిస్తాన్. ఇతరదేశాల్లోని పేర్ల విషయానికొస్తే వేపను అజాద్ డిరఖ్త (పర్షియ), డొగొన్ యార్లొ (నైజీరియా), మార్గోస, నీబ్ (అరబిక్), నిమ్ వృక్షము, నింబ (సంస్కృతము), వేపు, వెంపు, బేవు (కన్నడ), వెప్పం (తమిళము), ఆర్య వెప్పు (మలయాళము), భారత లైలాక్ అని పిలుస్తున్నారు. తూర్పు ఆఫ్రికాలో దీనినే మ్వారోబైని (కిస్వాహిలి) అంటారు. దీని అర్థం 'నలభై చెట్టు'. వేప నలభై వివిధ వ్యాధులను నయం చేస్తుందని చెప్తారు. స్వరూపము వేప త్వరత్వరగా పెరిగి, 15 నుంచి 20 మీటర్లు, కొన్ని సార్లు 35 నుంచి 40 మీటర్ల వరకు కూడా పెరగ గలిగే చెట్టు. ఎప్పుడూ పచ్చదనంతో కళకళలాడే వేప తీవ్రమైన క్షామ పరిస్థితుల్లో మాత్రమే చాలవరకు ఆకులను రాల్చుతుంది. దీని కొమ్మలు బాగా విస్తరించి ఉంటాయి. దట్టంగా ఉండే దీని శీర్షం గుండ్రంగా లేదంటే కోడి గుడ్డు ఆకారంలో ఉండి బాగా స్వతంత్రంగా పెరిగిన చెట్లలో 15 నుంచి 20 మీటర్ల వ్యాసం వరకు ఉంటుంది. మొత్తం మీద చూస్తే కాండము కురచగా నిటారుగ ఉండి, 1.2 మీటర్ల వ్యాసం వరకు పెరుగుతుంది. బెరడు గట్టిగా, పగుళ్ళతో లేక పొలుసులతో ఉండి, పాలిపోయిన బూడిదరంగు లేక ఎరుపుకలసిన ఊదా రంగులో ఉంటుంది. బెరడు వెనుకనుండే చెక్క (sapwood) బూడిదరంగు కలసిన తెలుపులోను ఉంటుంది. చెట్టుకు మధ్యన ఉన్న చెక్క (heartwood) గాలి తగలక ముందు ఎర్రగా ఉండి, క్రమేపి ఎరుపు కలసిన ఊదారంగులోకి మారుతుంది. వేరు వ్యవస్థలో బలమైన తల్లివేరు, బాగా అభివృద్ధిచెందే మిగిలిన వేళ్ళూ ఉంటాయి. ఉపయోగాలు దాదాపు 200 ఏళ్లపాటు జీవించే చెట్టు వేప. వేప చెట్టులోని అన్ని భాగాలు వైద్యపరంగా ఎంతో ఉపయోగపడతాయి.
శతావరి
శతావరి (ఆంగ్లం Shatavari) ఒక విధమైన ఔషధ మొక్క. ఇది ఆస్పరాగేసి (Asparagaceae) కుటుంబంలో ఆస్పరాగస్ (Asparagus) ప్రజాతికి చెందినది. దీని శాస్త్రీయనామం ఆస్పరాగస్ రెసిమోసస్ (Asparagus racemosus). ఇవి హిమాలయాలలోను మరియు భారతదేశమంతా పెరుగుతుంది. ఇది 1-2 మీటర్ల ఎత్తు పెరుగుతుంది. దీనిని వృక్షశాస్త్రజ్ఞులు 1799 సంవత్సరంలో గుర్తించారు. శతావరి అనగా సంస్కృతంలో నూరు వ్యాధుల్ని నయం చేస్తుందని అర్ధం (శత = నూరు; వరి = నయంచేస్తుంది).ఈ మొక్కలో స్టెరాయిడల్‌ గ్లైకోసైడ్‌ శతావరిన్‌ 1-5 అనే పోలిసైక్లిక ఆల్కలా యిడ్‌, ఆస్పరాగమైన్‌-ఎ, డైహైడ్రోఫెనాం త్రీన్‌ రేసివెూసోల్‌ అనబడే రసాయనాలు పుష్కళంగా ఉంటాయి.
ఆయుర్వేదపరంగా శతావరిని ఉదరసంబంధ (అల్సర్‌, గ్యాస్టిక ట్రబుల్‌) వ్యాధులకి, నరాల బలహీనతకి, ఇతర అనేక రుగ్మతలకి ఔషధంగా వినియోగిస్తారు. అస లు శతావరి అంటేనే వంద రోగాలని నయంచేసేది అని అర్ధం. శతావరి మొక్కల్లో మనకి అత్యంత గా ఉపయోగపడే భాగం దుంపల మాదిరిగా ఉండే వేర్లు మాత్రమే. ఇవి చేదుగా ఉంటా యి. కానీ శరీరంలో వేడిని తగ్గించే గుణం ఉంది. ఈ వేర్లుతో తయారైన ఔషధులు మూత్రపిండాల వ్యాధులకి, నేత్ర సంబంధ వ్యాధులకీ, లైంగి'్స్హక ఉత్తేజ కారకాలుగా, జీర్ణశక్తిని పెంచి ఆకలి పుట్టించడానికి, విరే చనాలు అరికట్టడానికి, కీళ్ళ నొపðలకి, గొంతులో ఇన్‌ఫెక్షన్‌ నివా రించడానికి, వాడతారు. దుంపల్ని తినడం వల్ల పిల్లల్లో పౌష్టికాహార లోపం నివారిం చబడి, ఆకలి పెరుగుతుందని ఆయుర్వేద వైద్యులు చెప్తు న్నారు. స్త్రీల అన్ని రకాల ఆరోగ్య సమస్య లకీ శతావరి టానిక మంచి దివ్యౌషధము. శతావరి హార్మోన్స్‌ ఉత్పత్తి చేయడంలో ఎంతో ఉప యోగపడుతుంది. అంతేకాక బాలింత లకి పాలు వృద్ధిచెంది శిశువుకి పోషక విలువలనందిస్తుంది. స్త్రీల లో మినోపాజ్‌ వల్ల ఏర్పడే రుగ్మతల్ని తొలగి స్తుంది. దీని నుండి తయారు చేయబడు తున్న 'శతావరికల్ప' అందరికీ ఆరోగ్యదాయి నిగా ఆయుర్వేద జనరల్‌ టానికగాే వాడుతు న్నారు. శతావరి చూర్ణం, శతావరి పౌడరు, శతావరి మాత్రలు ఇలా ఎన్నో విధాలుగా మనకి ఔషధాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. కీళ్ళనొపðలకి, నరాల బలహీనతకి దీని వేరుని గంధంగా నూరి పూస్తే మంచి ఉపశ మనం కలుగుతుంది. సౌందర్య సాధనాలలో కూడా దీనిని వినియోగించడం విశేషం. నోటి వ్యాధులు కూడా దీని వల్ల నివారించ బడతాయి.