మైసూరు
మైసూరు (కన్నడ: ಮೈಸೂರು) కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ముడొవ అతిపెద్ద నగరం. మైసూరు జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయాలు ఇక్కడే ఉంటాయి. మైసూరు డివిజన్ కర్ణాటక రాజధానియైన బెంగళూరుకు నైరుతి దిశగా 146 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. మైసూరు అనే పదం "మహిషూరు" అనే పదం నుంచి ఉద్భవించింది. మహిషుడు అంటే హిందూ పురాణాల్లో పేర్కొన్న ఒక రాక్షసుడు. దీని వైశాల్యం సుమారు 42 చ.కి.మీ. ఉంటుంది. చాముండి హిల్స్ పర్వత పాదాలను ఆనుకుని ఉంది.
మైసూరు సామ్రాజ్యం
టిప్పు పతనం తరువాత, మైసూర్ రాజ్యంలో ఒక భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మరియు నిజాం మధ్య పంచారు. నిజాంకు నేటి కడప, కర్నూలు జిల్లాలను పంచినట్టే పంచి క్రీ.శ.1800లో సైన్యఖర్చుల బాకీల కింద తిరిగి ఈస్టిండియావారే మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలోకి జమకట్టుకున్నారు. దీని ప్రకారం మిగిలిన భూభాగాన్ని ఒక రాచరిక రాష్ట్రం (ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్) గా మార్చారు; వడయార్ కుటుంబంలోని ఐదేళ్ల వారసుడు కృష్ణరాజ IIIను సింహాసనాన్ని అధిష్టించే రాజుగా ఎంపిక చేశారు, గతంలో టిప్పు కింద పనిచేసిన పూర్ణయ్యను ముఖ్యమంత్రి ("దివాన్" ) గా నియమించారు, రెజెంట్ మరియు లెప్టినెంట్ కల్నల్ బ్యారీ క్లోజ్ బ్రిటీష్ పాలకుడిగా పాలనా పగ్గాలు చేపట్టారు. మైసూర్ రాజ్యం యొక్క విదేశాంగ విధానం బ్రిటీష్‌వారి చేతుల్లోకి వెళ్లడంతోపాటు, మైసూర్‌లో ఒక బ్రిటీష్ దళాన్ని నిర్వహించేందుకు ఒక వార్షిక కప్పాన్ని మరియు సబ్సిడీని పొందారు. బాల రాజు 16వ పుట్టినరోజు తరువాత 1811లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు దివాన్‌గా పూర్ణయ్య (తరువాత కొంతకాలానికే ఆయన మరణించారు) పురోగమన మరియు వినూత్న పరిపాలనతో మంచి పేరు గడించారు.
తరువాతి సంవత్సరాల్లో బ్రిటీష్‌వారు మరియు మైసూర్ పాలకుల మధ్య మంచి మైత్రీ బంధం ఏర్పడింది, 1820వ దశకంలో మరోసారి ఈ సంబంధాలు దెబ్బతినడం మొదలైంది. మైసూర్‌లో బ్రిటీష్‌వారి ప్రతినిధి ఏ.హెచ్. కోల్ ఆరోపించినట్లుగా ఎటువంటి ఆర్థికపరమైన అవకతవకలు జరగలేదని మద్రాస్ గవర్నర్ థామస్ మన్రో 1825లో జరిపిన ఒక వ్యక్తిగత దర్యాప్తులో గుర్తించినప్పటికీ, దశాబ్దం చివరి సమయానికి పెల్లుబికిన పౌర తిరుగుబాటు పరిస్థితులను గణనీయంగా మార్చివేసింది. 1831లో తిరుగుబాటు తీవ్రస్థాయికి చేరుకునే దశలో తప్పుడు పరిపాలన నెపంతో బ్రిటీష్‌వారు ఈ రాచరిక రాష్ట్రాన్ని తమ ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి తీసుకున్నారు. తరువాతి యాభై సంవత్సరాలపాటు, మైసూర్ బ్రిటీష్ కమిషనర్‌ల పాలనలో ఉంది; మంచి పాలకుడిగా పేరొందిన సర్ మార్క్ కుబ్బాన్ 1834 నుంచి 1861 వరకు పాలించారు, మైసూర్‌ను బాగా అభివృద్ధి చెందిన రాష్ట్రంగా తీర్చిదిద్దిన సమర్థవంతమైన మరియు విజయవంతమైన పాలనా యంత్రాంగాన్ని ఆయన ఏర్పాటు చేశారు. ఇదిలా ఉంటే, 1876-77లో, బ్రిటీష్ ప్రత్యక్ష పాలన ముగింపు సమయానికి మైసూర్ తీవ్రమైన కరువు కోరల్లో చిక్కుకుంది, ఈ కరువు కారణంగా సుమారుగా 700,000-1,100,000 లేదా జనాభాలో ఐదో వంతు మంది ప్రాణాలు కోల్పోయినట్లు అంచనాలు ఉన్నాయియ ఆ తరువాత కొద్దికాలానికే, బ్రిటీష్ వ్యవస్థలో విద్యావంతుడైన మహారాజా చామరాజా IX 1881లో మైసూర్ పాలనను చేపట్టారు, వడయార్ కుటుంబం నేతృత్వంలో ఏర్పాటు చేసిన చర్చా బృందం విజయవంతంగా పాలన అప్పగింతకు బ్రిటీష్‌వారిని ఒప్పించింది. దీని ప్రకారం ఒక బ్రిటీష్ అధికారి మైసూర్ కోర్టులో నియమించబడతారు, దివాన్ పాలనా కార్యకలాపాలు చూస్తారు. ఆ తరువాత నుంచి 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు, బ్రిటీష్ రాజ్‌లో ఒక రాచరిక రాష్ట్రంగా నిలిచిపోయింది, వడయార్‌‍ల కుటుంబం అప్పటివరకు దానిని పాలించింది.