కొండపల్లి
ముసునూరి కమ్మరాజుల కాలంలో ఈ కోట నిర్మితమైనది. ఢిల్లీ సుల్తానులను పారద్రోలి ఈ దేశాన్ని పరాయిపాలన నుంచి విముక్తి చేసిన తెలుఁగు వీరుడు ముసునూరి ప్రోలయ రాజ్యాన్ని సుభక్షింగా మరియు శత్రు దుర్బేధ్యంగా మలచే ప్రయత్నంలో ఈ త్రిలింగ దేశంలో అనేక కోటల నిర్మాణాలు చేపట్టాడు. అందులో భాగంగా కొండపల్లి కోట నిర్మాణానికి పూనుకున్నాడు. ఈ కోట నిర్మాణం ప్రోలయ వారసుడైన కాపయ కాలంలో పూర్తి అయింది. కాపయ ఈ కోట నిర్మాణం దిగ్విజయంగా పూర్తి చేసి గుంటూరు జిల్లా కొల్లూరులో శాసనం వేయించాడు. అడపా, దాసరి, అట్లూరి అనే గృహనామాలు కలిగిన కమ్మరాజులు సుమారు 100 ఏళ్లు ఈ కోటని గజపతుల సామంతులుగా పాలించారు. ముసునూరి కమ్మ రాజులని కొండపల్లి కమ్మరాజులు అని వ్యవహరిస్తారు. దీనిలో మూడంతస్తుల రాతి బురుజు ఉంది. ఇక్కడ విరూపాక్ష దేవాలయం ఉంది.
నల్గొండ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు
కొండ మడుగు గ్రామమునకు రెండు కిలో మీటర్ల దూరంలో ఈ గ్రామము వెలుపల బృహద్దేవాలయములున్నవి. ఆలయ శిఖరములు ఇటుక సున్నంతో నిర్మించ బడినవి. ఆలయమునకు గర్భ గుడి, అంతరాళము, ముఖ మంటపము, ముఖమండపంలోనె రంగ మండపము నిర్మించ బడినవి. ఆంత రాళ మంటపమున ఆంజనేయ స్వామి విగ్రహం ఉంది. ఈ ఆలయానికి అతి సమీపంలోనె మరో శిథిల ఆంజనేయ స్వామి ఆలయము ఉంది. వీటిని అక్కన్న మాదన్న దేవాలయములని స్థానికులు పిలుస్తారు.
పూర్వం ఇది ఇంద్ర పురిగా పిలువ బడింది. ఇంద్ర పురిని రాజదానిగా చేసుకొని విష్ణు కుందినులు పాలన సాగించారు. ఇంద్ర పురి దుర్గము ఒక విశాలమైన కొండ పై నిర్మించ బడింది. ఇచట అమరేశ్వారాలయమున్నది. అక్కడక్కడా శిథిలాలయాలు కనబడు చున్నవి. ఇచట రాష్ట్ర కూటులకు చెందిన శాసనములు ఉన్నాయి.
ఇది రామన్న పేటకు 13 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది పూర్వం ఇంద్ర పురిలో భాగమె. ఇచట అష్ట దిక్కులందు ఆంజనేయ స్వామి ఆలయములు ఉన్నాయి. శిథిలమైన పురాతనమైన కోట, కొండ పై శివాలయమున్నది. ఇచట క్రీ.పూ.2500 నాటి సమాధులున్నవి. నదిలో ఒకచోట ఒక బండపై 101 శివలింగములు చెక్కబడినవి. అచటనే గంగా దేవి విగ్రహం ఉంది. కాకతీయుల నాటి శాసనములు కూడా ఉన్నాయి.