ఆంధ్ర ప్రదేశ్
1953 అక్టోబరు 1న మద్రాస్ రాష్ట్రంలోని తెలుగు భాషీయులు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలను, రాయలసీమ దత్త జిల్లాలను కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది. రాష్ట్రాల పునర్విభజన బిల్లు ఆమోదం పొందాక భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాలు వచ్చాయి. హైదరాబాదు రాజ్యంలోని మరాఠీ జిల్లాలు మహారాష్ట్రకూ, కన్నడ భాషీయ జిల్లాలు కర్ణాటకకూ పోగా, మిగిలిన హైదరాబాదుతో కూడుకుని ఉన్న తెలుగు మాట్లాడే నిజాం రాజ్యాధీన ప్రాంతం ఆంధ్రరాష్ట్రంలో కలిసింది. అలా 1956, నవంబరు 1న అప్పటి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని మరియు మద్రాస్ నుండి వేరుపడ్డ ఆంధ్ర రాష్ట్రాన్ని కలిపి హైదరాబాద్ రాజధానిగా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఏర్పడింది. అడపా దడపా సాగిన వేర్పాటు ఉద్యమాల ఫలితంగా దాదాపు 58 సంవత్సరాల తరువాత 2014 జూన్ 2 న పునర్విభజింపబడింది . నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణలు 2 తెలుగు రాష్ట్రాలుగా 2014 జూన్ 2 నుంచి అమలులోకి వచ్చాయి.
హైదరాబాదు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణాల ఉమ్మడి రాష్ట్ర రాజధానిగా పది సంవత్సరాల వరకు కొనసాగే అవకాశముంది. అమరావతిలో కొత్త రాజధానికి 2015 అక్టోబరు 23 న శంకు స్థాపన జరిగింది.. 2017 మార్చి 2న శాసనసభ ప్రారంభించబడి పరిపాలన మొదలైంది. దేశంలోనే 2వ అతి పెద్ద కోస్తా తీరం ఈ రాష్ట్రంలో ఉంది.
శ్రీ కృష్ణ కమిటీ నివేదిక
అదే సమయంలో మాజీ ఉపముఖ్యమంత్రి కె.వి.రంగారెడ్డి, తెలంగాణ సమస్యలకు ప్రత్యేక రాష్ట్రమే పరిష్కారమంటూ విద్యార్థులతో గొంతు కలిపారు. ముల్కీ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేయడంతో తెలంగాణ ఉద్యమం మళ్లీ తీవ్రమైంది. పరిస్థితిని చక్కదిద్దేందుకు ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ అష్ట సూత్ర పథకాన్ని ప్రకటించారు. మర్రి చెన్నారెడ్డి నాయకత్వాన ఉన్న తెలంగాణ ప్రజా సమితి కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైంది. సమితి చీలిపోయింది. తెలంగాణ ఉద్యమం క్రమంగా తగ్గిపోయిది. అయితే ఈ ఉద్యమం ఫలితంగా తెలంగాణకు అనుకూలమైన కొన్ని చర్యలు ప్రభుత్వం తీసుకుంది. ప్రాంతీయ కమిటీని శక్తివంతం చేయటం, మరిన్ని విద్యాసంస్థల ఏర్పాటు, తెలంగాణ నిధులను సరిగా లెక్కవేయటం, పరిశ్రమలకు ప్రత్యేక సబ్సిడీల వంటివి అందులో ఉన్నాయి. ఈ క్రమంలోనే తెలంగాణకు చెందిన పీవీ నర్సింహారావు ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ఏడాది అంటే 1972 అక్టోబరులో ముల్కీ నిబంధనలను చెల్లుబాటు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇవ్వడంతో జై ఆంధ్రా ఉద్యమం మొదలైంది. కోర్టు తీర్పు ప్రకారం ముల్కీ నిబంధనలను అమలుపరుస్తామని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కూడా స్పష్టమైన ప్రకటన చేసింది. కానీ ఈ పరిస్థితి తీవ్రతను గుర్తించిన కేంద్రం... ఆ నిబంధనలు హైదరాబాద్‌లో 1977 వరకు, తెలంగాణ జిల్లాల్లో 1980 చివరి వరకు అమలులో ఉంటాయని చెప్పింది.