గౌతమ బుద్ధుడు
సిద్ధార్ధుడు కపిలవస్తు దేశానికీ చెందిన లుంబిని పట్టణంలో జన్మించాడు. భౌగొళికంగా ఈ ప్రాంతం ప్రస్తుత నేపాల్ దేశంలో ఉంది. కానీ చారిత్రకంగా ఈ ప్రాంతం ప్రాచీన భారతదేశంలోకి వస్తుంది. గౌతమ అనునది సిద్ధార్ధుని ఇంటి పేరు కాదు సిద్ధార్ధుని పెంచిన తల్లి గౌతమి. అందుకు గాను అతనికి ఆ పేరు వచ్చింది. తండ్రి శుద్ధోధనుడు, తల్లిమహామాయ (మాయాదేవి, కోళియన్ దేశపు రాకుమారి). సిద్దార్డుడు గర్భమందున్నప్పుడు, మాయాదేవి, ఒక ఆరు దంతముల ఏనుగు తన గర్భములోకి కుడి వైపు నుండి ప్రవేశించినట్లుగా ఒక స్వప్నమందు దర్శించింది. అది జరిగిన పది చంద్ర మాసముల తర్వాత సిద్ధార్డుడు జన్మించెను. శాక్యవంశాచారము ప్రకారం, గర్భావతిగానున్న మాయాదేవి, ప్రసవానికి తన తండ్రిగారింటికి బయలుదేరింది. కానీ మార్గమధ్యంలో, లుంబిని అనే ప్రాంతంలో ఒక సాలవృక్షం క్రింద ఒక మగ బిడ్డను ప్రసవించింది.
కత్తి పద్మారావు
ఇకపోతే తెలుగు జాతి ప్రస్తావన క్రీస్తు పూర్వం 6వ శతాబ్ది నాటి ఐతరేయ బ్రాహ్మణంలో మనకు కనిపిస్తుంది. గౌతముని పుట్టుక కూడా క్రీస్తుపూర్వం 6వశతాబ్దమే.బుద్ధ్ధుడు జీవించిన కాలంలోనే తెలుగు దేశానికి ఆయన సందేశం వచ్చిందనేది చరిత్ర. అయితే తెలుగు లిఖిత సాహిత్యం వైదిక సాహిత్య అనువాదంతో ప్రారంభమైంది. క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దిలో నన్నయ్య ఈ ప్రయత్నం చేశాడు. బుద్ధుడు క్రీస్తు పూర్వం 543వ సంవత్సరంలో మహా పరినిర్వాణం చెందాడు. గుంటూరు జిల్లాలోని భట్టిప్రోలులో దొరికిన క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నాటి శాసనాలను బట్టి ఆ ప్రాంతంలో ఆనాడు బౌద్ధం వేళ్ళు పాతుకొని ఉన్నదని తెలుస్తుంది. కర్నూలులోని జొన్నగురి, రాయచూర్‌ జిల్లాలోని కనిగిరి ఆకాలంలో సువర్ణ గిరులుగా ప్రసిద్ధి చెందిన బౌద్ధ ప్రాంతాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి. బుద్ధుని తరువాత ప్రసిద్ది చెందిన నాగార్జునుడు క్రీ.శ. 1, 2శతాబ్దాల్లోనివాడు. ఈయన తెలుగువాడు. అయినప్పటికీ తెలుగులో బౌద్ధ గ్రంథాలు దొరకడం లేదు. తెలుగులో ఆనాటికి మౌఖికంగా బౌద్ధంతో ఎంతో సాహిత్యం ఉండి వుండవచ్చు. లిఖిత రూపంలో వచ్చినవి కూడా తరువాత ధ్వంసం అయి వుండవచ్చు. బౌద్ధ సత్యా లు తెలుగు నేలలో మౌఖికంగానే ప్రచారమయ్యా యి. నిజానికి బుద్ధుడు సత్యాన్వేషణ కోసం ఎంతగా శ్రమించాడో అంతగా తర్కవితర్కాలకు గురైన తర్వాత, అనేక పరీక్షలకు గురైన తర్వాతనే బౌద్ధాన్ని ఆమోదించి ఆయన శిష్యులుగా మారారని అర్థం అవుతుంది. బుద్ధుడి జ్ఞానం ఏదో అభూతం నుంచి పుట్టిందికాదు. అది ఒక తాత్వికమైన మధనం నుంచి ఆవిర్భవించింది. బుద్ధుడికి ముందున్న 62 అది భౌతికవాదాలలో ఉన్న వాస్తవాంశాలను గ్రహించే బౌద్ధం రూపొందించబడినట్లు దిఘనకాయనుడు చెప్పారు. బౌద్ధం ఒక కుల నిర్మూలనా దర్శనం. అందుకే బౌద్ధ దర్శనం కులం పునాదుల్ని పెకలించడానికి ప్రయత్నం చేసింది. హిందూ ప్రత్యామ్నాయం సృష్టించడమంటే కులానికి ప్రత్యామ్నాయాన్ని సృష్టించడమే. తథాగతుని దృష్టిలో ఎక్కువ తక్కువ భేదాలు లేవు. పండిత పామర భేదాలు, మంచివారు, చెడ్డవారు అనే భేదాలు ఆయ నకు లేవు. కుల నిర్మూలనా భావన, అస్పృశ్యతా నిర్మూలనా చర్యలే బౌద్ధానికి ఊపిరి. నిజానికి ఆంధ్ర దేశంలో బౌద్ధం ఒక ప్రజా ఉద్యమంగా విస్తరిల్లింది. నాటి శాసనాల వల్ల వర్తకులు, పాటకజనం, సీ్త్ర జనం బౌద్ధాన్నే పోషించినట్లు, స్తూప చైత్య విహారాదులు నిర్మించినట్లు తెలుస్తుంది. వాణిజ్య పారిశ్రామిక కేంద్రాలైన పట్టణ, నగరాల సమీపంలోనూ, రహదారుల మీద బౌద్ధ క్షేత్రాలుండడం గమనించదగింది. చర్మకారులతో సహా సామాన్య ప్రజానీకం బౌద్ధం పట్ల శ్రద్ధ వహించారు. ధాన్యకటకం మొదటి నుంచి మహా సాంఘిక కేంద్రమైంది. అమరావతీ శాసనాల్లో చైత్యకుల ప్రస్తావన ఎక్కువ. అందువలన మహా సాంఘికులకే చైత్యకులని స్థానిక నామమైంది. బుద్ధునికి మొదటిగా ‘లోకోత్తర’ గుణాలను ఆపాదించిన వారు చైత్యకులే. తెలుగు నేలలోని నాగార్జుని బోధనలు ఇతర దేశాలకు ప్రయాణించి తెలుగు వారి కీర్తిని ఇనుమడింపజేశాయి. ఆ తరువాత డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ బౌద్ధ సూత్రాలు రాజ్యాంగంలో పొందుపరిచారు. అంబేద్కర్‌ బౌద్ధ సూత్రాలను భారత రాజ్యాంగంలోకి తీసుకువచ్చారు.