శ్రీశైలం
శ్రీశైలము ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రమునందు కర్నూలు జిల్లా లోని ప్రసిద్ధ శైవ క్షేత్రము. హరహర మహదేవ శంభో శంకరా అంటూ భక్తుల గొంతులతో మారుమ్రోగుతూ నల్లమల అడవులలో కొండగుట్టలమధ్య గల శ్రీ మల్లికార్జునుని పవిత్ర క్షేత్రము. మెలికలు తిరుగుతూ, లోయలు దాటుతూ దట్టమైన అరణ్యాల మధ్య భక్తజనులను బ్రోచేందుకు వెలసిన పరమేశ్వరుని దివ్యధామం అయిన శ్రీశైలం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల లో ఒకటి.
భైరవకొన
దాదాపు 250 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్న ఎక్కడ చూసినా దేవీ దేవతల రూపాలు దర్శనం ఇస్తారు. ఈ గుహాలయంలో ఉన్న ప్రధాన దైవం భర్గేశ్వరుడు. భైరవకొన లోని శివాలయాలకు పౌరాణిక మరియు చారిత్రక ప్రాశస్థ్యం ఉంది. ఇక్కడ ఉన్న ఎనిమిది శివాలయాలలో ఏడు శివాలయాలు తూర్పు ముఖానికి ఒక్క శివాలయం పడమర ఉత్తర ముఖంగా నిర్మించబడ్డాయి. వీటన్నింటిలో గర్భాలయాలు, వరండాలు, స్తంభాలు అన్నీ కొండలోనే మలచడం మరొక విశేషం. అయితే ఈ ఆలయాలలో శివలింగాలను మాత్రం గ్రానైట్ రాయితో మలిచి ప్రతిష్ఠించారు. భర్గేశ్వరుడు ప్రధాన దైవం అయిన ఈ ఆలయాలకు క్షేత్రపాలకుడు కాల భైరవుడు కనుక భైరవకొన అని పిలబడిందని ఒక కథనం మరొక కథనం ప్రకారం ప్రాంతాన్ని ఒకప్పుడు పాలించిన కాలభైవుడి పేరు మీద ఇది భైరవ కొనగా పిలువబడుతుందని మరొక కథనం ప్రచారంలో ఉంది. శివరాత్రి లాంటి పర్వదినాలలో తప్ప మిగిలిన సమయాలలో ఇక్కడ జన సంచారం తక్కువే. కొంచంగా ఉన్న స్థానికులు తమకు తెలిసినంతలో మాత్రమే ఇచ్చే సమాచరమే యాత్రికులకు లభ్యమౌతున్నాయి కనుక నిర్ధుష్టమైన సమాచారం అంతుపట్టడం కష్టమే. ఇక్కడ ఉన్న శివలింగాలు దేశంలోని ప్రసిద్ధమైన శివలింగాలను పోలి ఉండి ఆ పేర్లతో పిలువబడుతుంటాయి. మధ్యపెరదేశ్ లోని అమరనాధ్‌లో కనిపించే శశినాగలింగం, మేరు పర్వత పంక్తిలోని రుద్రలింగం. కాశీగంగా తీరంలో ఉన్న విశ్వేశ్వర లింగం, తిరుమల గిరులలోని లోని నగరికేశవర లింగం, రామనాధపుర సముద్రతీరం లోని రామలింగేశ్వర లింగం, మందరపర్వతంలోని పక్షఘాత లింగం మరియు ఇక్కడి ప్రధాన దైవమైన భ్ర్ఘేశ్వర లింగం పేర్లతో పూజింపబడుతున్నాయి.
ఉత్తర ముఖంగా ఉన్న శివాలయం ఎదురుగా నంది ఆశీనమై ఉంటుంది. ఈ ఆలయానికి తలపాగాలు ధరించిన ద్వారపాలకులు ఉండడం ప్రధాన ఆకర్షణ. ఏడో గుహాలయం మరింత ఆకర్షణీయమైనది. ఎనిమిదో గుహాలయంలో శివుడే కాక బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు ఉండడం మరొక ప్రత్యేకత. ఈ ఆలయం త్రిమూర్తులు ఒక చోట ఉన్న ప్రత్యేక ఆలయాలలో ఒకటిగా ప్రాచుర్యం పొంది ఉంది.క్రీ శ 600 నుండి 630 సంవత్సరాలలో ఈ ఆలయ నిర్మాణం జరిగి ఉండవచ్చన్నది చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. అయిదో గుహలోని స్తంభాల మీద ఉన్న నరేంద్రుడు, త్రిభువనాదిత్యం వంటి పదాలు చూస్తుంటే ఏడో శతాబ్దం నుండి పదకొండవ శతాబ్దం వరకు ఈ గుహల నిర్మాణం జరిగి ఉండ వచ్చని ఊహిస్తున్నారు.
ఇక్కడ గుహలతో పాటు చుట్టుపక్కల గుండాలను, దోనలను చూడ వచ్చు. సోమనాధ, పాల, కళింగ దోనలు, పార్వతి, కాముని, సరస్వతి, త్రివేణి, పాచికల గుండాలు దర్శనీయ స్థలాలు. ఇవన్నీ కాలి నడకనే చూడవలసి ఉంది.