ఆక్సిజన్
ప్రాణ వాయువు (ఆంగ్లం:Oxygen) గాలిలో ఉన్న సంఘటిత వాయువులలో ఒకటి. ప్రకృతిలో అన్ని మూలకాల కంటే ఎక్కువగా లభిస్తుంది. గాలిలో మూలక రూపంలో లభిస్తుంది. ఘనపరిమాణాత్మకంగా గాలిలో ఐదవవంతు ఉంటుంది. దీనిని తెలుగులో సాంప్రదాయకంగా ఆమ్లజని అని వ్యవహరిస్తారు. దీనిని ప్రాణవాయువుగానూ వ్యవహరిస్తారు. భూమి మీద వృక్ష జంతు సంపదకి ప్రాణ వాయువు అత్యవసరం. ఇది నీటిలో కరుగుతుంది. నీటిలో గల జీవాలు ఈ ప్రాణ వాయువును గ్రహిస్తాయి. ఇది ఇసుకలో 65%, నీటిలో 89% ఉంటుంది. 
ప్రాణ వాయువు యొక్క సంకేతం "O", మరియు అణు ఫార్ములా "O". 
స్వీడన్ దేశస్తుడైన షీలే మొదటిసారిగా 1771 లో మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ ను వియోగం చెందించి ఆక్సిజన్ తయారు చేసాడు. దీనిని జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ, షీలే అనే శాస్త్రవేత్తలు 1 ఆగస్టు 1774 తేదీన కనుక్కొన్నారు. భూమి పొరల్లో అత్యధికంగా ఉండే మూలకం ఆక్సిజన్, సాధారణ పద్ధతుల్లో మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ లేదా పొటాషియం నైట్రేట్ లను వేడి చేసినపుడు ఆక్సిజన్ వాయువు వెలువడుతుంది. తరువాత లావోయిజర్ దీని ధర్మాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి 'ఆక్సిజన్ ' అని పేరు పెట్టాడు. ఆక్సిజన్ అంటే ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసేది అని అర్థం.
ఆక్సిజన్ ను పొటాషియం పెర్మాంగనేట్ (KMnO), పొటాషియం క్లోరేట్ (KClO, హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ (HO, పొటాషియం నైట్రేట్ (KNO) మరియు మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ (HgO) లను వియోగం చెందించి పొందవచ్చు.
లైకెన్
లైకెన్లు అన్ని కాలాలలో వాయు కాలుష్యాలకు ఏ విధమైన రాలిపోయే బాగాలు లేకుండా భయులపరచబడి ఉంటాయి, అవి కాలుష్యాల చేరికను తొలగించలేకుండా ఉంటాయి. పత్రరంధ్రాలు మరియు క్యుటికల్ లేనందున, ఏరోసోల్స్ మరియు వాయువులను మొత్తం థాలస్ ఉపరితలంచే గ్రహించబడుతుంది, అక్కడ నుండి అవి ఫోటోబియంట్ పొరగా విచ్ఛిన్నంఅవుతాయి. లైకెన్లు వేర్లను కలిగి లేనందున, అధిక మూలకాల యొక్క ప్రధాన మూలం గాలవ్వటం వలన, అందుచే లైకెన్లలో ప్రాథమిక స్థాయిలు తరచుగా పరిసర గాలి యొక్క సంచయన మిశ్రమాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. వాతావరణ నిక్షేపణం ఏర్పడే విధానాలలో పొగమంచు మరియు మంచు, వాయురూపంలో ఉన్న దానిని పీల్చటం మరియు శుష్క నిక్షేపణం ఉన్నాయి. ఫలితంగా, లైకెన్లతో చేసిన అనేక పర్యావరణ అధ్యయనాలు వాటి సాధ్యతను ప్రభావవంతమైన వాతావరమ నాణ్యత యొక్క బయోమానిటర్లుగా నొక్కివక్కాణించబడినాయి.