కార్బొనైల్ క్లోరైడ్
కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ ఫాస్‌జెన్ రంగులేని వాయువు.ఉపిరి ఉక్కిరిబిక్కిరి చెయ్యు వాసన కల్గి ఉండును.ఈ సమ్మెళన పదార్థం యొక్క అణుభారం 98.92 గ్రాములు/మోల్. 15 °C కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ వాయువు సాంద్రత 4.248 గ్రాములు/లీటరు.0 °C వద్ద, ద్రవ కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ యొక్క సాంద్రత 1.432 గ్రాములు/సెం.మీ.కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ యొక్క ద్రవీభవన స్థానం −118 °C (−180 °F; 155K).ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క బాష్పీభవన స్థానం 8.3 °C (46.9 °F; 281.4K) .కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ నీటితో చర్య వలన వియోగం చెందును. బెంజీన్, టోలిన్, మరియు అసిటిక్ ఆసిడ్‌లలో కరుగుతుంది.
కార్బొనైల్ క్లోరైడ్ ఒక్క అణుసౌష్టవం VSEPR సిద్ధాంతంలో సూచింపబడ్డ ఏక సమక్షేత్రము/ ఏకతలీయముగా ఉంది.కార్బొనైల్ క్లోరైడ్ అణువులోని C=O బంధదూరం1.18 Å.మరియు అణువు లోని C—Cl బంధ దూరం1.74 Å.అలాగే కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ అణువులోని Cl—C—Cl ల బంధాల మధ్య కోణం111.8°. కార్బొనైల్ క్లోరైడ్ వాయువు కార్బోనిక్ ఆమ్లం నుండి ఏర్పడిన అతి సామాన్య, చిన్న ఆమ్ల క్లోరైడులలో, కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ వాయువు ఒకటి.
పారిశ్రామికంగా కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్ ను శుద్ధమైన కార్బన్ మొనాక్సైడ్ మరియు క్లోరిన్ వాయువుల నుండి ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. ఈ ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో సక్రియ కర్బనాన్ని (activated carbon) ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగిస్తారు. రియాక్టరులో (రసాయనికచర్య జరుపు పరికరం/పాత్ర) సఛిద్ర/ సూక్ష్మరంధ్రాలుగల, గుట్టగా ఉన్నసక్రియకర్బనం/బొగ్గు మీదుగా శుద్ధమైన కార్బన్ మొనాక్సైడ్ మరియు క్లోరిన్ వాయువులను పంపడం వలన కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్ ఉత్పత్తి అగును.
ఈ కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్ ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ఉష్ణమోచక (తాపక్షేపకవేడిని వెలిపెట్టే) చర్య, అందువలన ఏర్పడిన ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించుటకై రియాక్టరు (reactor) ను తగిన విధంగా చల్లపరచవలెను. ఈ ప్రక్రియను 50-150 °C ఉష్ణోగ్రత మధ్య జరపాలి.ప్రక్రియ/చర్యా సమయంలో ఉష్ణోగ్రత200°C దాటిన ఉత్పత్తి అయ్యిన కార్బొనైల్ డై క్లోరైడ్/ ఫాస్‌జీన్ తిరిగి కార్బన్ మొనాక్సైడ్, క్లోరిన్ గా పూర్వ స్థితిపొందును.1989 సంవత్సరంలో కార్బొనైల్ క్లోరైడ్ఉత్పత్తి 2.74 మిలియను టన్నులని అంచనావేసారు.
కార్బొనైల్ క్లోరైడ్
భద్రత దృష్ట్యా కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్ ను ఏ పరిశ్రమలో ఉత్పతి చెయ్యుదురో, ఆపరిశ్రమ ప్రాంగణంలోనే ఉపయోగించెదరు. కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జెన్ వాయువును నిలువవుంచుటకు, వాడుటకు అసామాన్యమైన కట్టు దిట్తమైన జాగ్రత్తలు తిసికొనెదరు.
ఆక్సిజన్ సమక్షంలో, అల్ట్రావయొలెట్ రెడియేసన్, రాడికల్ ప్రతి చర్య కారణంగా క్లోరోఫారం నెమ్మదిగా ఫాస్‌జీన్ వాయువుగా మారుతుంది. ఇలాంటి పోటో డిగ్రెడేషన్ (photo degradation) ను నివారంచుటకై క్లోరోఫారాన్ని బ్రౌన్‌రంగు కలిగిన సీసాలలో భద్రపరచెదరు. లోహాల నుండి నూనెను తొలగించుటకు ఉపయోగించు క్లోరినేటెడ్ సంయోగ పదార్థాలు, వాహనాల బ్రేకు క్లినరులు, ఆర్క్ వెల్డింగ్ ప్రక్రియలో వెలువడు అల్ట్రా వయొలెట్ (అతినీలలోహిత) కిరణాలవలన ఫాస్‌జీన్ వాయువుగా పరివర్తింపబడును.
కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్‌ను అధికంగా టోలిన్ డైఐసోసైనేట్ (toluene di-isocyanate), మెథిలీన్ డైఫినైల్ డైఐసోసైనేట్ (methylene diphenyl diisocyanate) వంటి ఐసోసైనేట్ సమ్మేళన పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేయుదురు. పైన పేర్కొన్న రెండు ఐసోసైనేట్‌లు, పాలి యురేతేన్స్ (polyurethanes) ల ఉత్పత్తికి పుర్వ గామిగా పనిచేయును.
కార్బొనైల్ క్లోరైడ్/ఫాస్‌జీన్‌ను బిస్ఫినోల్A తో చర్య జరపడం వలన పాలికార్బొనేట్‌లు ఏర్పడును. పాలికార్బొనేట్‌లను థెర్మోప్లాస్టిక్ నిర్మాణంలో ఉపయోగిస్తారు. డైయోల్స్ (Diols) లు ఫాస్‌జెన్ తో చర్యవలన సరళ (linear) లేదా చక్రీయ (cyclic) కార్బొనేట్‌లను (R = H, alkyl, aryl) ఏర్పరచును.