వృత్తము
ఒక సమతలంలోని ఇవ్వబడిన ఒక బిందువు నుండి సమాన దూరంలో ఉన్న బిందువుల సమితిని వృత్తము అంటారు.అనగా ఒక స్థిర బిందువు నుండి సమాన దూరంలో గల బిందు పథం.ఒక వృత్తం అది ఉండేసమ తలాన్ని మూడు బిందు సమితులుగా విభజిస్తుంది.
రెండు వృత్తాల వ్యాసార్థాలు సమానమైతే ఆ వృత్తాలను సర్వసమాన వృత్తాలు అంటారు.
వృత్తము అనునది అనంతమైన బిందువుల సముదాయం. అన్ని బిందువులు ఒక స్థిర బిందువు నుండి సమాన దూరంలో ఉంటాయి. ఆ స్థిర బిందువును వృత్త కేంద్రము అంటారు.
వృత్తము పై గల ఏదేని బిందువునుండి వృత్త కేంద్రమునకు గల దూరాన్ని వృత్త వ్యాసార్థం అంటారు. దీనిని ఆంగ్లంలో "radius" అంటారు.వృత్త కేంద్రాన్ని వృత్తం పైని ఏదేని బిందువుతో కలిపే రేఖా ఖండాన్ని ఆ వృత్త వ్యాసార్థం అంటారు.ఒక వృత్తానికి లెక్కలేనన్ని వ్యాసార్థాలు ఉంటాయి.
వృత్తముపై గల ఏవైనా రెండు బిందువులను కలిపే రేఖాఖండమును వృత్త జ్యా అంటారు. ఇది వృత్తాన్ని రెండు వృత్తఖండాలుగా విభజిస్తుంది.వృత్తమునకు గల జ్యాలలో అతి పెద్దదైనది వృత్త వ్యాసము అవుతుంది.వృత్తమునకు జ్యాలు అనేకం ఉంటాయి.
ఒక వృత్తంలో కేంద్రంగుండా పోవు జ్యాను వ్యాసము అంటారు. వృత్తము అనగా ఒక సమతలంలో ఒక స్థిర బిందువు నుండి సమాన దూరంలో గల బిందువుల సమితి. వృత్తం పై గల బిందువుల నుండి సమాన దూరంలో గల స్థిర బిందువును కేంద్రము అంటారు. వృత్తం పై ఏవేని రెండు బిందువులను కలిపిన రేఖాఖండమును వృత్త జ్యా(Chord) అంటారు. వృత్తమునకు అనేకజ్యాలు గీయవచ్చు. అన్ని జ్యా లలో కేంద్రం గుండ పోవు జ్యా అతి పెద్ద జ్యా అవుతుంది. దీనిని వ్యాసము అంటారు. వృత్తమున అనంతమైన వ్యాసములు గీయవచ్చు. అన్ని వ్యాసముల కొలతలు సమానంగా ఉంటాయి. వ్యాసమును ఆంగ్లంలో "డయామీటర్"(Diameter) అంటారు. దీన్ని "d"తో సూచిస్తారు.
వృత్తం ఏవెని రెండు బిందువులను కలుపు రేఖా ఖండం కేంద్రం గుండా పోతే దానిని వ్యాసం అందురు. వ్యాసంలో సగ భాగమును వ్యాసార్థం లేక అర్థ వ్యాసము అందురు. దీనిని "radius" అంటారు. దీనిని "r"తో సూచిస్తారు.
కేంద్రీయ ప్రవృత్తి మాపనాలు
ఒక వస్తు వర్ణన చేయవలసి వచ్చినప్పుడు దాని స్వభావాన్ని, ఉద్దేశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని వర్ణన చేస్తాం. ఇదే విధమైన దృష్టితో దత్తాంశ వర్ణన చేయవలసి ఉంటుంది. లక్క్ష్యనిర్దేశం ఆధారంగా దత్తాంశ సేకరణ పద్థతిని అనుసరించి ఏ విధమైన సాంఖ్యక పద్థతులను వాడాలో నిర్ణయిస్తాం.
దత్తాంశ కేంద్రస్థాన విలువ చుట్టూ ఉండే దత్తాంశ విస్తరణ ధోరణిని కేంద్ర ధోరణిగా చెప్పవచ్చు.ఏ కేంద్రం విలువ చుట్టూ దత్తాంశ విస్తరణ జరిగిందో తెలుసుకోవడానికి కేంద్రీయ ప్రవృత్తి మాపనాలను గణిస్తాం.ఈ కేంద్రీయ ప్రవృత్తి సార్వత్రికముగా సగటు అని పిలుస్తాం.
మంచి సగటు/ఆదర్శ సగటుకు ఉండవలసిన లక్షణాలు:
ఎక్కువ అంకెలు గల సంఖ్యపరమైన దత్తాంశాన్ని సంక్షిప్త పరచడం ద్వారా ఏ అంకెను అయితే పొందుతామో ఆ అంకె చుట్టూ ఎక్కువ అంకెలు కేంద్రీకృతమైతే సదరు అంకెను ఆ దత్తాంశపు సగటుగా చెప్పవచ్చు.
ఒక అవర్గీకృత దత్తాంశంలో రాశుల మొత్తాన్ని రాశుల సంఖ్యచే భాగించగా వచ్చిన సంఖ్యను అంకమధ్యమం అంటారు.
ఒక దత్తాంశంలో రాశుల విలువలు formula_1 అయినపుడు అంకమధ్యమం formula_2 ను ఈ క్రింది సూత్రంద్వారా తెలుసుకోవచ్చు.