కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ
కమలాదేవి మంగళూరుకు చెందిన సంపన్న సారస్వత్‌ బ్రాహ్మణ విద్వాంసుల కుటుంబంలో, అనంతయ్య ధారేశ్వర్‌, గిరిజాబాయి దంపతుల నాల్గవ కుమార్తెగా ఏప్రిల్ 3, 1903 న జన్మించింది. తండ్రి మంగళూరు జిల్లా కలెక్టరుగా వుండేవారు. తల్లి కర్నాటకలోని ఉన్నత కుటుంబానికి చెందినది. కమలాదేవికి ఏడేళ్ల వయలోనే 1910లో అకస్మాత్తుగా తండ్రి వీలూనామా కూడా వ్రాయకుండా మరణించడంతో, ఆస్తి మొత్తం సవతి సోదరుని పరమై, కుటుంబం కష్టాల పాలయ్యింది. గిరిజాబాయికి ఆస్తి దక్కలేదు. తన బాధ్యతలను వీలైనంత త్వరగా తీర్చుకోవటానికి విధవరాలైన తల్లి కమలాదేవికి 14వ ఏట, 1917లో కృష్ణారావుతో వివాహం జరిపించింది. రెండేళ్లలోనే 1919 లో భర్త మరణించడంతో తనూ విధవరాలైంది. ప్రతిభాశాలి అయిన కమలాదేవి, వితంతువుకు చదువు అనవసరమని అడ్డుకున్నా, నిర్భీకతతో వారిని ధిక్కరించి చెన్నైలోని సెంట్‌ మేరి పాఠశాలలో చేరి ఉన్నత పాఠశాల చదువు పూర్తిచేసింది. అక్కడున్నపుడే హరీంద్రనాథ్ ఛటోపాధ్యాయను పెళ్ళాడి, వితంతు వివాహం చెల్లదన్న వాదాన్ని తిప్పికొట్టింది. హరీన్‌, కమల దంపతులకు రామకృష్ణ ఛటోపాధ్యాయ అనే కొడుకు పుట్టాడు. వివాహం తర్వాత దంపతులు లండన్ చేరారు. కమలా దేవి బెడ్‌షోర్‌ కళాశాలలో చదివి, సోషియాలజీలో డిప్లొమా అందుకొన్నది. హరీన్‌తో ఎక్కువకాలం మనలేదు. కమలాదేవి దిక్కులేని ఒక మహిళను చేరదీసి కొడుకును చూసుకునే పనికి నియమించగా, హరీన్ ఆమెతో వైవాహికేతర సంబంధం ఏర్పరచుకున్నాడు. అది తెలుసుకొన్న కమలాదేవి వివాహబంధాన్ని తెంపేసింది. వీరిద్దరి విడాకులు భారతదేశంలో చట్టపరంగా విడాకులు మంజూరు చేయబడిన తొలి సంఘటనల్లో ఒకటిగా నమోదయ్యింది.
నెల్లుట్ల కోదండరామారావు
కోదండ రామారావుకు భార్య, ఇద్దరు కుమార్తెలు, కుమారుడు ఉన్నారు. ఎన్ కె తండ్రి నెల్లుట్ల రామకృష్ణామాత్ర 1940ల్లో కవిత్వం రాశారు. తిరుపతి వెంకటకవులకు, మానవల్లి రామకృష్ణ కవికి వచ్చిన వివాదంలో తిరుపతి వెంకట కవులను ఎదిరించి పద్యాలు రాశాడు. "ఎవడురా మమ్మీసడించి కలము నడిపెడు మొనగాడు తెలుగు నేల" వంటి గొప్ప పద్యాలు రాశారు. ఎన్ కెకు రెండు సంవత్సరాలు కూడా నిండక ముందే -- 1950-51 ప్రాంతంలో ఆయన ఇంట్లోంచి వెళ్లిపోయాడు. ఏమయ్యారో తెలియదు. ఎన్ కె తల్లి కేసమ్మగారు దేవులపల్లి రామానుజరావు గారి చెల్లెలు. రామానుజం గారే వీరి పోషణ బాధ్యతలను తీసుకున్నారు. ఇక ఎన్‌కే అన్నయ్య నెల్లుట్ల జగన్మోహన్‌రావు 1969నాటి తెలంగాణ ఉద్యమంలో ఎన్‌జీవోల సంఘం నాయకుడిగా ప్రసిద్ధులు.వరంగల్ లోనూ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగానూ సంఘపరివార్ శక్తులు, ముఖ్యంగా ఎబివిపి 1970ల చివరా, 1980ల మొదట్లో రాడికల్ విద్యార్థి సంఘానికి, విప్లవ రాజకీయాలకు వ్యతిరేకంగా 'లాల్ గులామీ చోడ్ కర్ బోలో వందే మాతరం' అనే నినాదంతో విష ప్రచారం సాగిస్తున్నప్పుడు ఎన్ కె ఆ నినాదాన్ని తిరగేసి 'లాల్ బనో గులామీ చోడో, బోలో వందే మాతరం' అనే అద్భుతమైన సుదీర్ఘ కవిత రాశారు. 
అది మొదట సృజన ఆగస్టు 1982 సంచికలో అచ్చయింది. 
ఆ తర్వాత 1983 లోనూ, 1985 లోనూ రాడికల్ విద్యార్థి సంఘం ప్రచురణగా పుస్తకంగా వచ్చింది. పుస్తకంగా వచ్చినప్పుడు దానికి కె బాలగోపాల్ 'దేశభక్తి' అని సుదీర్ఘమైన ముందుమాట రాశారు. ఆ పుస్తకాన్ని నల్లగొండలో ఎబివిపి గుండాలు హత్య చేసిన రాడికల్ విద్యార్థి సంఘ నాయకుడు శేషయ్యకు అంకితం చేశారు. 1983 నుంచి 1990ల మధ్య దాకా సభల్లో, సమావేశాల్లో కనీసం వంద చోట్ల విద్యార్థులు ఆ కవితను అడిగి మరీ వినిపించుకునేవాళ్లు. 
ఆ సుదీర్ఘ కవితను ఎన్ కె చాల అద్భుతంగా, భావస్ఫోరకంగా, ఉద్వేగపూరితంగా, ఉత్తేజకరంగా చదివేవారు.