Bipolar Disorder
Tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia, awali lilikuwa likijulikana kama kufurahi na kuhuzunika kupita kiasi, ni tatizo la kiakiliambalo husababisha misimu ya huzuni na misimu ya furaha kuuzisizo za kawaida. Hisia zilizoongezeka ni muhimu na zinajulikana kama wazimu au wazimu kali, kwa kutegemea ukali wake, au iwapo dalili za wendawazimu zinaonekana. Wakati wa wazimu, tabia ya mtu hufanya au huhisi yenye nguvu, furaha au hasira isiyo ya kawaida. watu binafsi mara nyingi hufanya maamuzi bila kufikiria vizuri na bila kujali sana matokeo Haja ya kulala huwa imepungua wakati wa hatua za wazimu. Wakati wa vipindi vya huzuni, kunaweza kuwa na kulia, mtazamo hasi kuhusu maisha, na kutoangalia wengine kwa macho. Hatari ya kujitia kitanzi miongoni mwa walio na ugonjwa huu ipo juu zaidi ya asilimia 6 kwa zaidi ya miaka 20, huku kujiumiza hutokea kwa asilimia 30 na 40. Masuala mengine ya afya ya kiakili kama vile matatizo ya kuwa na wasiwasi na tatizo la kiakili lenye kuleta matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu mara nyingi huhusishwa na tatizo la kubadilika kwa hisia.
Vyanzo havifahamiki vyema, lakini vipengele vya kimazingira najenetiki huchangia. Jeni nyingi za athari kidogo huchangia hatari. Vipengele vya hatari ya kimazingira inajumuisha historia ya unyanyasaji wakati wa utotoni na mawazo ya mawazo ya (kisaokolojia). Karibu 85% ya hatari ni inahusishwa na jenetiki. Hali hiyo inaainishwa kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia I iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu, na au bila visa vya huzuni, na kama tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia II iwapo kumekuwa na angalau kisa kimoja cha wazimu kali (lakini bila visa vya wazimu) na kisa kimoja kikuu cha huzuni. Kwa wale walio na dalili zisizokali sana kwa muda mrefu, hali hiyotatizo la huzuni na furaha kupita kiasi linaweza kupatikana. Iwapo dalili ni kwa sababu ya dawa au shida za matibabu, inaoanishwa tofauti. Hali nyingine ambazo zinaweza kujitokeza sawa ni pamoja na tatizo la upungufu na uharibifu wa umakini, matatizo ya kiakili yaletayo mawazo na matendo imara, matatizo ya kiakili yenye kuleta mtazamo, fikra, tabia na mhemko usio wa kawaida (skizofrenia) na tatizo la kiakili lenye kuleta matumizi mabaya ya vifaa au dawa ili kuathiri hisia za mtu sawa na idadi kubwa ya hali ya matibabu. Kupimwa kwa ajili ya matibabuhaihitajiki kwa utambuzi, ingawa vipimo vya damuau picha za matibabu zinaweza kufanywa ili kuondoa matatizo mengine.
Matibabu kikawaida hujumuisha matibabu ya kisaikolojia sawa na dawa kama vile vidhibiti hisia na dawa ya kuzuia magonjwa ya kiakili. Mifano ya vidhibiti hisia ambazo hutumika kikawaida inajumuisha lithiamu na dawa ya kuzuia ugonjwa wa msukomsuko mbalimbali. Kutibiwa bila kujua katika hospitali kunaweza kutakikana ikiwa mtu ni hatari kwao wenyewe au kwa watu wengine japo anakataa matibabu. Shida hatari za kitabia, kama vile uchochezi na ugomvi, zinaweza kudhibitiwa kwa dawa za kuzuia magonjwa ya kiakili kwa muda mfupi au dawa za kutibu wasiwasi (benzodiazepini). Wakati wa vipindi vya wazimu, inapendekezwa kuwa dawa za kumaliza huzuni zisitishwe. Ikiwa dawa za kumaliza huzuni zitatumika kwa vipindi vya huzuni, zinafaa kutumika pamoja na dawa za kudhibiti hisia. Tiba ya msukomsuko kielektroniki (ECT), japo haijasomwa sana, inaweza kujaribiwa kwa wale ambao hawaathiriki na matibabu mengine. Ikiwa matibabu yatasitishwa, inapendekezwa kuwa hii ifanywe pole pole. Watu wengi wana shida za kifedha, kijamii au za kikazi kwa sababu ya ugonjwa huu. Matatizo haya hutokea kwa robo au thuluthi moja ya wakati, kwa wastani. Kwa sababu ya chaguo mbaya ya maisha na athari mbaya za dawa, hatari ya kifo kutoka kwa vyanzo vya kiasili kama vile ugonjwa wa moyo ni mara mbili ya hatari ya idadi ya kawaida ya watu.
Tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia huathiri takriban 1% ya idadi ya watu ulimwenguni. Katika Marekani, karibu 3% wanakadiriwa kuathiriwa kwa wakati fulani maishani mwao; viwango vinaonekana kuwa sawa kwa jinsia ya kike na ya kiume. Umri wa kawaida zaidi ambao dalili huanza ni umri wa miaka 25. Gharama ya kiuchumi ya tatizo hili inakadiriwa kuwa bilioni $45 kwa Marekani mwaka wa 1991. Sehemu kubwa ya hii ilihusiana na idadi ya juu ya siku ambazo watu walikosa kwenda kazini, inakadiriwa kuwa 50 kwa kila mwaka. Watu walio na tatizo linalosababisha kubadilika kwa hisia mara nyingi hukumbana na shida za unyanyapaa wa kijamii.
Posttraumatic Stress Disorder
Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe (PTSD) ni tatizo la kiakili linaloweza kukua baada ya mtu kuwekwa wazi kwa tukio la kiwewe, kama vile unyanyasaji kijinsia, vita, ajali barabarani, au tishio jingine kwa maisha ya mtu. Dalili zinaweza kuwa mawazo ya wasiwasi, hisia, au ndoto zinazohusiana na matukio hayo, huzuni (dawa) wa huzuni waishara zinazohusiana nakiwewe, jaribio la kuhepa ishara zinazohusiana na kiwewe, mabadiliko ya jinsi mtu hufikiria na huhisi, na kuongezeka kwa kupamba na-au-kutoroka majibu. Dalili hizi hukaa kwa zaidi ya mwezi baada ya tukio. Watoto wadogo wana uwezekano wa chini wa kuonyesha huzuni, lakini badala yake wanaweza kuonyesha kumbukumbu zao kupitia kwa mchezo. Mtu aliye na tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe yupo kwenye hatari ya juu ya kujiia kitanzi kujiumiza kwa makusudi.
Watu wengi ambao wamepitia tukio la kiwewe hawatakuwa na tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe. Watu ambao hupitia kiwewe cha kibinafsi (kwa mfano ubakaji au unyanyasaji wa mtoto) wana uwezekano mkubwa wa kuwa na Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe, ikilinganishwa na watu ambao hupitia kiwewe kisicho chaunyanyasaji, kama vile ajali na majanga ya kiasili. Karibu nusu ya watu huwa na Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe baada ya ubakaji. Watoto wana uwezekano wa chini wa kuwa na Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe baada ya kiwewe, hasa wakiwa na umri wa chini ya miaka 10. Utambuzi unategemea uwepo wa dalili mahususi baada ya tukio la kiwewe.
Kinga inawezekana iwapo tiba inawalenga walio na dalili za mapema lakini si faafu ikitolewa kwa watu wote iwapo dalili zipo au hazipo. Matibabu makuu ya watu walio na Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe ni ushauri na dawa. Baadhi ya aina tofauti za tiba zinaweza kusaidia. Hii inaweza kutokeamoja-kwa-moja au kaika kikundi. Dawa za kumaliza huzuni za aina ya Kuchagua kizuizi cha ufyonyaji upya wa serotonini ndizo dawa za kwanza kwa Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe na huwa na manufaa kwa karibu nusu ya watu. Manufaa haya ni chini kwa walioonekana na tiba. Si wazi iwapo kutumia dawa na tiba pamoja kuna manufaa makubwa. Dawa nyingine hazina ushahidi wa kutosha ili kuunga matumizi yao, na kwa upande wa benzodiazepini, inaweza kuleta matokeo mabaya zaidi.
Karibu 3.5% ya watu wazima Marekani wana Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe kwa mwaka fulani, na 9% ya watu huwa na tatizo hilo kwa wakati fulani maishani mwao. Katika sehemu kubwa ya dunia, viwango kwa wakati fulani kwa mwaka ni kati ya 0.5% na 1%. Viwango vya juu vinaweza kutokea kwa sehemu za vita vya silaha. Hutokea sana kwa wanawake ikilinganishwa na kwa wanaume. Dalili za matatizo ya kiakili yanayohusiana na kiwewe zimewekwa kwenye kumbukumbu kuanzia angalau enzi za Wayunani. Wakati wa Vita vya Dunia hali hii ilikuwa inajulikana kwa istilahi mbalimbali zikiwemo "usumbufu wa kisaikolojia kwa sababu ya vita (shell shock)" na "usumbufu wa kiakili kwa sababu ya kupigana (combat neurosis)". Istilahi "posttraumatic stress disorder (Tatizo la kiakili linalosababisha mawazo baada ya kiwewe)" ilianza kutumika katika miaka ya sabini katika sehemu kubwa kwa sababu ya utambuzi wa wanajeshi wakongwe wa Marekani wa Vita vya Vietnam. Ilitambuliwa rasmi na Muungano wa Madaktari wa Ugonjwa wa kiakili Marekan mwaka wa 1980 katika toleo la tatu la "Mwongozo wa Utambuzi na Takwimu za Matatizo ya Kiakili" (DSM-III).