باشگاه فرهنگی ورزشی مس کرمان در چه سالی آغاز با کار کرد؟
باشگاه فوتبال مس سرچشمه
در سال ۱۳۵۴ همراه با ساخت کارخانجات مجتمع مس سرچشمه باشگاه ورزشی مس سرچشمه در محل شهر مس با ایجاد فضاهای ورزشی جهت انجام تمرینات رشته‌های ورزشی فوتبال، کریکت، تنیس، گلف، والیبال، شنا و پینگ پنگ شروع به فعالیت نمود و پس از پیروزی انقلاب رشته‌های باستانی و کشتی نیز به آن اضافه شد.
باشگاه فوتبال منچستر سیتی
آنا کانل، دختر رکتور آرتور کانل و دیگر اعضای کلیسای سنت مارک انگلیس، وست گورتون، منچستر، باشگاه فوتبالی که به منچستر سیتی معروف است، برای اهداف عمدتاً بشردوستانه تأسیس کردند. آنا و دو نگهبان کلیسا با ایجاد فعالیت‌های جدید برای مردان محلی سعی در جلوگیری از خشونت باندهای محلی و اعتیاد به الکل داشتند، نرخ بیکاری بالا گریبان گیر شرق منچستر، به ویژه گورتون بود. فارغ از اینکه مردان چه مذهبی داشتند، از همه آن‌ها برای پیوستن به تیم استقبال شد. یک باشگاه کریکت کلیسا در سال ۱۸۷۵ تشکیل شده بود، اما در مقابل این باشگاه در ماه‌های زمستان وجود فعالیت نمی‌کرد، برای اصلاح این، و به عنوان بخشی از فشار عمومی رئیس آرتور کانل برای مداخله در آسیب‌های اجتماعی، آنا کانل و نگهبانان کلیسا ویلیام بیستو و توماس گودبهر، که بعنوان مقام‌های ارشد در اتحادیه آهن کار می‌کردند یک تیم فوتبال کلیسایی به نام سنت مارک در زمستان ۱۸۸۰ تأسیس کردند. اولین مسابقه ثبت شده این تیم در ۱۳ نوامبر ۱۸۸۰، مقابل یک تیم کلیسایی از مککلسفیلد انجام شد. سنت مارک در این بازی ۲–۱ شکست خورد و در فصل افتتاحیه ۱۸۸۰–۸۱ خود، توانست فقط یک پیروزی کسب کند، سنت مارک این پیروزی را برابر استالیبریج کلارنس در مارس ۱۸۸۱ بدست آورد. در سال‌های اولیه تأسیس سنت مارک، چندین بازیکن این تیم درحالی که با این باشگاه قرارداد بسته بودند و به عضویت سنت مارک درآمده بودند در تیم‌های دیگر بازی کردند، در میان این بازیکنان والتر چو (Walter Chew) هم بود مردی که تا پایان عمر خود با باشگاه در ارتباط بود، والتر در سال ۱۸۸۴ زمانی که کاپیتان سنت مارک بود برای باشگاه Belle Vue (باشگاهی در شهر منچستر واقع در محله گورتون شمالی) بازی کرد. هنگامی که سنت مارک در پایان فصل۸۴–۱۸۸۳ زمین خود را از دست داد، روابط بین دو تیم سنت مارک و Belle Vue، به علاوه نزدیکی آن‌ها با یکدیگر، منجر به ادغام با یکدیگر شد. اما اختلافاتی زیادی بین بازیکنان دو تیم به وجود آمد و اتحاد این دو تیم دوام زیادی نداشت، نمایندگان سنت مارک خود را Gorton Association F.C نامیدند و نمایندگان Belle Vue نام West Gorton Athletic برای خود انتخاب کردند. با این تغییر نام، این تیم ارتباطات مذهبی خود را به تدریج از دست داد و نام سنت مارک به آرامی کمرنگ شد، باشگاه اغلب سنت مارک را درون پرانتز قرار می‌داد. گذشته از اینکه اولین فصل فوتبال با نام جدید Gorton Association بود، اما در فصل ۱۸۸۴–۸۵ چندین مورد مشاهده شد که این تیم از نام سنت مارک استفاده کرده‌است. در اوایل فصل این تیم به اتحادیه فوتبال منچستر و منطقه پیوستند و بعداً اولین بازی خود را در مسابقات جام بزرگسالان منچستر با نام سابق رقابت‌های جام چالش منچستر و منطقه برگزار کردند، در پایان این مسابقه گورتون با نتیجه ۱ بر ۰ مقابل تیم دانشگاه دالتون هال شکست خورد. این همچنین اولین فصلی بود که طراحی پیراهن‌های پوشیده بازیکنان در مسابقات به‌طور مشخص شناخته می‌شود. یک عکس از تیم گورتون وجود دارد که نشان می‌دهد پیراهن‌های این تیم سیاه است و یک صلیب سفید رنگ بر روی آن وجود دارد که برای بسیاری از طرفداران نمادین است و محبوبیت زیادی در بین آن‌ها دارد. اطلاعات و سوابق موجود نشان می‌دهد که این باشگاه در طول سالهای ادغام خود با باشگاه Belle Vue (وست گورتون اتلتیکو) با کیت‌های قرمز و سیاه بازی کرده‌است. اگرچه باشگاه گورتون چندین سال در آن زمان از جهاتی با سایر باشگاه‌های محلی برابر بوده‌است، مانند وست منچستر، هیوود مرکزی و…. دو فصل گذشته این باشگاه‌ها از گورتونی‌ها پیشی گرفته بودند و قبل از صعود به سطح رقابت‌های جام ملت‌های در حال رشد (جام حذفی)، در جام بزرگسالان منچستر نامی برای خود ساخته بودند، گورتون با این وجود در مسابقات جام بزرگسالان منچستر به مبارزه ادامه داد و سرانجام اولین پیروزی خود در جام را با نتیجه ۵–۱ مقابل شرکای سابق خود وست گورتون اتلتیک (Belle Vue) در اواخر سال ۱۸۸۶ بدست آورد. تابستان ۱۸۸۷، سه تغییر در باشگاه اتفاق افتاد که باعث تحولات بزرگی شد. اولین تغییر این بود که این باشگاه بار دیگر از محل بازی و ورزشگاه خانگی خود خارج شد و به یک منطقه و استادیوم جدید احتیاج داشت. پس از مدتی جستجو، سرانجام یکی استادیوم و منطقه در نزدیکی یک راه‌آهن در آردویک شناسایی شد. در حالی که این زمین در ابتدا غیرقابل استفاده و ناهموار بود، بالاخره بخاطر ضرورت داشتن یک استادیوم خانگی این باشگاه به ناچار این زمین را با نرخ ۱۰ پوند اجاره کرد. زمین جدید در نزدیکی هتل هاید رود قرار داشت و این باشگاه رابطه خوبی با صاحب هتل، استفان چستر-تامپسون ایجاد کرد، که به باشگاه اجازه داد که در ازای استفاده از امکانات هتل خود از زمین استفاده کنند و بعداً به باشگاه اجازه نصب جایگاه‌های تماشاگران را داد. این قرار بود آغاز ارتباط طولانی بین صاحب زمین و باشگاه باشد، یکی دیگر از شاخه‌های پیوند باشگاه با هتل هاید رود این بود که این باشگاه اولین نام مستعار خود را بدست آورد، آن‌ها مدتی به عنوان ابجوسازان (Brewerymen) شناخته می‌شدند. اولین مسابقه باشگاه در استادیوم کاملاً جدید هاید رود قرار بود در مقابل سالفورد برگزار شود. در ۱۰ سپتامبر ۱۸۸۷ این استادیوم افتتاح شد اما این یک رویداد غیرقانونی بود چون سالفورد موفق به حضور در این مسابقه نشد! دومین تغییر در این باشگاه مربوط به نام آن‌ها بود. این باشگاه دیگر در محدوده گورتون نبود، و مسئولین این باشگاه تصمیم گرفتند نام فعلی باشگاه با توجه به حضور آن‌ها در منطقه اردویک اشتباه هست و نام باشگاه را از گورتون به اردویک تغییر دادند. تغییر سوم و نهایی مربوط به ساختار پرداخت باشگاه بود. در حالی که این باشگاه از زمان تأسیس به‌طور رسمی آماتور بوده‌است و هیچ گونه پرداختی به بازیکنان خود نداشته‌است، برای اولین بار در سال ۱۸۸۷ تصمیم گرفته شد که به یک بازیکن حقوق هفتگی ۵ شیلینگ داده شود، با این کار باشگاه به یک باشگاه حرفه ای تبدیل شد. در سال ۱۸۸۹ انفجار در معدن ذغال سنگ در نزدیکی هاید رود منجر به مرگ ۲۳ معدنچی شد که در آردویک و نیوتن هیث زندگی می‌کردند. دو باشگاه اردویک و نیوتن هیث به دلیل کمک به صندوق کمک به بازماندگان این فاجعه یک بازی دوستانه انجام دادند. تصمیم‌گیری برای ساخت یک تیم برنده و مدعی قهرمانی در جام‌ها باعث شد تا مربی لارنس فورنیس و جان آلیسون یک سفر به اسکاتلند انجام بدهند تا بازیکنان بهتر و سطح بالاتری را پیدا کنند و به تیم اضاف کنند. این سفر موفقیت‌آمیز بود و آن‌ها چندین بازیکن را به خدمت گرفتند که این بازیکنان در چند سال آینده به بازیکنان اصلی باشگاه تبدیل شدند، از جمله این بازیکنان دروازه‌بان ویلیام داگلاس، دیوید رابسون و دیوید ویر بازیکن ملی پوش انگلیس. در سال ۱۸۹۱ اردویک توانست اولین جام تاریخ باشگاه را کسب کند، این باشگاه توانست در فینال جام منچستر ۱ بر ۰ نیوتن هیث را شکست بدهد و قهرمان جام منچستر شد و به شهرت گسترده‌ای دست یافت.