چه کسانی از ولایت حضرت علی پیروی میکنند؟
علی بن ابی‌طالب
شیعیان تندرو از غالیان، اعتقاد داشتند که علی دسترسی به ارادهٔ خدا داشته‌است؛ از این میان نصیریه اعتقاد داشتند که خداوند در علی حلول کرده‌است و خطابیه مقام علی را بالاتر از محمد می‌دانستند. در زمان فعلی، شیعیان و سنیان به علویان و بکتاشیه با دید شک‌آلود به قائل شدن الوهیت برای علی نگاه می‌کنند. کردهای اهل حق نیز اعتقادات مشابهی آمیخته با تناسخ در مورد علی دارند. برای تبیین امامت علی، تاکید زیادی بر آیهٔ ولایت می شود: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ»  بنا بر روایتی از محمد باقر، پیامبر اسلام از توضیح و تبیینِ این آیه برای مردم اکراه داشته است؛ اما مردم همان‌طور که انتظار داشتند پیامبر احکامی چون نماز و زکات و حج را — که در قرآن به آن اشاره شده است — برای مردم تبیین کند، در این مورد هم انتظارِ توضیح داشتند. ولی پیامبر از بیمِ اینکه مبادا مردم مُرتَدّ شوند، زیر بارِ توضیح نرفت. به‌اعتقاد شیعه، در همین هنگام بود که آیهٔ ۶۷ سورهٔ مائده نازل شد: «ای پیامبر آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده است [به مردم] برسان. اگر چنین نکنی، رسالتِ او را به‌جا نیاوردی؛ خدا تو را از مردم حفظ می‌کند...» پیامبر در غدیرِ خُم این فرمانِ خداوند را به‌جا آورد. بنا بر این دیدگاه، در روز غدیر خم و بعد از انتصابِ علی بن ابی‌طالب به امامت بود که آیهٔ سوم سورهٔ مائده نازل شد:«امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.» آیهٔ دیگری که در تبیینِ امامت علی به آن استناد می شود آیهٔ اولوالامر است: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از خدا اطاعت کنید و از رسول و اُولُوالْاَمرِ خود فرمان بَرید.» در این آیه اطاعت از «اُولُوالْاَمر» که همان اهل بیت می باشند، در کنار اطاعت از خدا و رسولش واجب شده است.
امامت
با استناد به نصوص متعدد نزول این آیه درباره علی بن ابی‌طالب گزارش شده‌است و پیامبر اسلام «عبارت الذین آمنوا» را بر او تطبیق کرده‌است. از منابع اهل سنت که این مطلب را گزارش کرده‌اند غایت المرام، شواهد التنزیل، تفسیر طبری و تفسیر فخر رازی از منابع اهل سنت هستند که این مطلب را گزارش کرده‌اند. از منابع شیعه نیز در کتاب‌های الغدیر، بحار الانوار و المیزان مورد بررسی قرار گرفته‌است. در این آیه ولایتی که از آنِ خداست _ یعنی وجوب اطاعت و حرمت مخالفت _ برای پیامبر و گروهی از مؤمنان که دارای ویژگی‌های شمرده شده در آیه هستند؛ استوار شده‌است. البته اعتقاد شیعیان امامیه بر این است که ولایت تامه تکوینی و تشریعی تنها از آنِ خداست و عقیده به صحت چنین ولایتی برای پیامبر اسلام و اولی الامر تنها و تنها به جعل و امر الهی امکان‌پذیر است. همچنین دربارهٔ مبانی قرآنیِ امامت از نظر شیعه امامیه با مراجعه به نظر محمد باقر، امام پنجم شیعیان، از منابع شیعی این‌طور برمی‌آید که تأکید زیادی بر آیهٔ ولایت (آیه ۵۵ سورهٔ مائِده) وجود داشته است. این آیه بسته به اینکه واو در شروع عبارتِ «وَ هُمْ رَاکِعُونَ» واو حالیه باشد یا واوِ عطف، به دو گونهٔ مختلف ترجمه می‌شود. در ترجمهٔ دوم، همهٔ مؤمنان شایستگی دارند «ولیّ» باشند ولی در ترجمهٔ اول، فقط کسانی ولی هستند که درحال رکوع زکات می‌دهند؛ که به‌اعتقاد باقر اشاره به علی بن ابی‌طالب دارد.