تاریخ همدان
در آثار تاریخی برای شهر همدان نام‌های بسیاری ارائه شده‌است، در زیر به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود. اَمَدانه یا آمادی نخستین نام این شهر است که در کتیبه‌های آشوری پیلسر آمده‌است؛ بنابراین تاریخ بنای شهر همدان بیش از سه هزار سال است. هگمتانه یا هنگمتانه که به معنی محل تجمع می‌باشد ترکیبی است از دو واژهٔ هن دیس دیگر پیشوند "هم" (که در واژگان هندسه، اندازه، اندوختن و … نیز به همین شکل بازمانده است) و گاماتا دیس کهن واژه "آمدن"، که رو هم رفته به معنی هم-آیی و تجمع است. در یونانی اکباتان در پارس هگمتانه است. اپیفانیادر زمان سلوکیان و به افتخار آنتیوخوس چهارم، این شهر اپیفالیا نامیده‌شد؛ زیرا نام این شاه سلوکی، "آنتیخوس اپیفانس" بوده‌است. اخمثا نام شهر همدان در تورات اخمثا نوشته‌شده‌است. اخمثار را به شهر دوستی و مکان دوستی ترجمه کرده‌اند زیرا شاهان ایران در تابستان دوستان خود را به این شهر دعوت می‌کردند. آکسایا بعضی از نویسندگان بر این باورند که نام این شهر پیش از مادها آکسایا بوده که در فرهنگ آشوری کار-کاسی به معنی شهر کاسیان است. همدان واژهٔ همدان گرفته شده از ham= han= ha (از ریشهٔ gam) و به معنی جای یا شهر و اجتماعات آمده‌است. اعتماد السلطنه بر این باور بود که نام این شهر «همدان» بوده‌است زیرا هم به معنی اتفاق و دان به معنی ظرفیت است، یعنی مجمع متفقین.
بخش سامن
شهر سامن مرکز بخش سامن و از شهرهای شهرستان ملایر در استان همدان است. زبان مردم این بخش لری است. بخش سامن در سال ۱۳۳۸ خورشیدی از بخش مرکزی شهرستان ملایر جدا شد و شهرداری این شهر در سال ۱۳۳۹ خورشیدی و پیش از انقلاب اسلامی ایران تأسیس شد.[۳] شهر سامن از شهرهای کهن ایران محسوب می‌شود و همچنین شهر زیر زمینی سامن که قدمتش به دوران اشکانیان بازمی‌گردد، در این شهر قرار دارد. شهر سامن متشکل است از محله‌های سرکمر، محله نو، سراستخر، محله گوشه، علی‌آباد ، پشت باغات ، داله و شهرک قائم می‌باشد؛ که در سال‌های اخیر محله‌های جدید گسترش بیشتری داشته‌اند. جمعیت شهر سامن بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۰، جمعیت آن ۴٬۴۲۶ نفر (۱٬۲۶۹ خانوار) بوده‌است.[۴]همچنین شایان ذکر است که شهر سامن در موقعیت مرکز بخش سامن قرار دارد و جمعیت بخش سامن ۳۱۰۶۰ نفر است.[۵] قابل ذکر است که سامن یکی از شهرهای قدیمی استان همدان است و قدمت شهرداری این شهر به دهه ۳۰ بازمی‌گردد، اما به دلیل نبود امکانات کافی و با توجه به اینکه اهالی سامن از لحاظ تحصیلات علمی در سطوح بالایی هستند این شهر در سال‌های اخیر دچار نوعی از مهاجرت افراطی شده‌است به گونه ای که به روند مهاجرت از این شهر به خصوص به شهرهای نظیر تهران، همدان، بروجرد، ملایر و … بسیار بالا بوده‌است. مهاجرت سامنی‌ها به تهران آنچنان در این سال‌ها بالا بوده‌است که در محله نارمک تهران حسینیه ای با عنوان سامنی‌های مقیم تهران راه اندازی شده و سامنی‌هایی که در تهران اقامت دارند مراسم مذهبی خود را در این حسینیه برگزار می‌کنند. این موج مهاجرت منفی از شهر سامن سبب شده‌است تا رونق اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی شهر کاهش یابد.