قوم ماد
مطابق منابع کهن آشوری و یونانی و ایرانی در مجموع معلوم می‌گردد که شش طایفهٔ تشکیل‌دهندهٔ اتحاد مادها عبارت بودند از بوسیان، ستروخاتیان، بودیان آریزانتیان و مغ‌ها و سرانجام پارتاکانیان. به گزارش هرودوت (کتاب اول بند ۹۶) مادها پانصد سال (۱۲۷۴ ق.م تا ۷۵۴ ق.م) تابع آشوریان بودند. برس مورخ کلدانی به این عقیده بود که مادی‌ها ۲۵۰۰ سال ق.م بابل را تسخیر کردند و ۲۲۴ سال بر بابل حکومت کردند ولی محققین تصور می‌کنند که مردمی از فلات ایران مانند کاسی‌ها بابل را گرفته اند و به مناسبت اینکه از طرف غربی فلات ایران به بابل رفته بودند برس این مردم را مادی دانسته است. آنچه از متون آشوری برمی‌آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پیش از میلاد نتوانسته بودند چنان پیشرفتی بیابند که سبب هم‌گرایی و اتحاد و سازمان‌یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمان‌روای برتر و واحد که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین‌های مادنشین نامید شده‌باشند. پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی‌های پرشمار خود به قلمرو سکونت مادها، همواره با شمار فراوانی از «شاهان محلی» روبه‌رو بوده‌اند و نه یک پادشاه واحد حاکم بر کل سرزمین‌های مادنشین. بعدها، در سده‌های نهم و هشتم پیش از میلاد، قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن‌ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پیش از میلاد، سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در طول چند صد سال، به‌تدریج و رفته‌رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد ناشناخته باقی مانده‌است.
آرازیاش
آنها تحت رهبری یک پیشوا به نام ناسیروکا بودند که مقر او واقع در ساک بی تو بود. وی قصد داشت برای پناه گرفتن به داخل کوهای البرز برود اما ظاهراً مشی آداد آنها را به جنگ با آشوری‌ها به پا خواسته‌است. طبق روایتی که در لوح‌های آشوری بیان شده‌است نشان داده که تلفات زیادی بر سر مادها وارد کرده‌اند و طبق آمار ۲۳۰۰کشته و ۱۲۰۰منطقه مسکونی ودژ ساک بی تو را نابود کرده‌اند و حدود ۱۴۰ سوار را اسیر کرده‌اند و طبق الواح باقیمانده از فرمانده آشوری به نام تیگلت‌پیلسر سوم نشان داده شده که فرمانروای آرازیاش راماتئا فرار کرده‌است و ضمناً بیان شده که در دهکده‌های این منطقه علاوه بر اسب‌ها و دامهای شاخدار سنگ لاجورد باختر نیز به دست آشوریان افتاده و ظاهراً آخرین منطقه ای به آن حمله‌ور شده‌اند زاکروتی بوده و و در آخر اثبات شده که آرازیاش جزو اتحادیه‌های ماد نبوده‌است.