زبان چندکانونی
تا اوایل قرن بیستم، زبان فرانسوی در مناطق مختلف فرانسه در تلفظ و واژگان بسیار متغیر بود و در هر جا لهجه‌ها و گویش‌های اوییل با درجات متفاوت فهم متقابل وجود داشت. با این حال، سیاست‌های دولت باعث شد تا گویش پاریسی روش آموزش در مدارس باشد و سایر گویش‌ها، مانند نورمان، که از زبان‌های اسکاندیناوی تأثیر پذیرفته بود، نادیده گرفته شوند. هنوز اختلاف نظرهایی در مورد این واقعیت وجود دارد؛ مثلاً دولت آن‌ها را به عنوان زبان‌های فرانسه به رسمیت می‌شناسد، اما هیچ حمایت پولی از آن‌ها نمی‌کند و همچنین شورای قانون اساسی منشور اروپایی زبان‌های محلی یا اقلیت را تصویب نکرده‌است.
زبان چندکانونی
فرانسوی آمریکای شمالی نتیجه استعمارگری فرانسه در بر جدید در قرن‌های هفده و هجده میلادی است و در بسیاری از موارد، حاوی واژگان و اصطلاحات گویشی است که به دلیل تاریخی در فرانسوی معیار پاریسی یافت نمی‌شوند زیرا که بیشتر مهاجران اصلی کبک، آکادیا، لوئیزیانا و نیو انگلند از شمال و شمال غربی فرانسه آمده‌اند که در آنجا در آن زمان گویش‌های گفتاری مانند نورمان، پوتوی و آنژوین رایج بود و گویش پاریسی کمتر صحبت می‌شد. همچنین انزوا از تحولات فرانسه، به ویژه دوری از معیارسازی‌های فرهنگستان فرانسه، گویش‌های آمریکای شمالی را کاملاً متمایز می‌کند. فرانسوی آکادیایی، که در نیوبرانزویک کانادا تکلم می‌شود، حاوی واژگان بسیاری است که بسیار قدیمی‌تر از واژگان فرانسوی نوین هستند و ریشه بیشتر آن‌ها به قرن هفدهم بازمی‌گردد. کبکی، بزرگترین گویش، تلفظ متمایزی دارد که به هیچ وجه در فرانسوی اروپا یافت نمی‌شود و تفاوت‌های زیادی در تلفظ مصوت‌ها و نحو دارد. فرانسوی لوئیزیانایی دارای برخی تمایزاتی است که در کانادا یافت نمی‌شوند و این به این دلیل است که واژگان بیشتری از گویش‌های محلی بومی آمریکا و آفریقا به آن وارد شده و در آن تلفظ حرف r وجود دارد که به‌طور کامل در فرانسه ناپدید شده‌است. در قرن بیستم تلفظ‌های همخوان‌ها در این گویش با تماس بیشتر با زبان انگلیسی نسبت به سایر گویش‌های فرانسوی، با صدای سخت‌تر تغییر یافته‌است. فرانسوی لوئیزیانایی به همان اندازه برای چندین نسل یک زبان شفاهی بوده‌است و اخیراً نحو و ویژگی‌های آن با اصطلاحات کشور فرانسه مطابقت دارد.