مولوی
جلال‌الدین محمد بلخی در ۶ ربیع‌الاول (برابر با ۱۵ مهرماه) سال ۶۰۴ هجری قمری در بلخ یا وخش زاده شد. پدر او "مولانا محمد بن حسین خطیبی" معروف به بهاءالدین ولد و "سلطان‌العلما"، از بزرگان صوفیه و مردی عارف بود و نسبت خرقهٔ او به احمد غزالی می‌پیوست. وی در عرفان و سلوک سابقه‌ای دیرین داشت و چون اهل بحث و جدال نبود و دانش و معرفت حقیقی را در سلوک باطنی می‌دانست نه در مباحثات و مناقشات کلامی و لفظی؛ پرچم‌داران کلام و جدال با او مخالفت کردند. از جمله فخرالدین رازی که استاد سلطان محمد خوارزمشاه بود و بیش از دیگران شاه را علیه او برانگیخت. سلطان‌العلما احتمالاً در سال ۶۱۰ قمری، هم‌زمان با هجوم چنگیزخان از بلخ کوچ کرد و سوگند یاد کرد که تا محمد خوارزمشاه بر تخت نشسته، به شهر خویش بازنگردد. روایت شده‌است که در مسیر سفر با فریدالدین عطار نیشابوری نیز ملاقات داشت و عطار، مولانا را ستود و کتاب اسرارنامه خود را به او هدیه داد. فرانکلین لوئیس این حکایت را رد می‌کند و غیرواقعی می‌داند. وی به قصد حج، به بغداد و سپس مکه و پس از انجام مناسک حج به شام رفت. سپس با دعوت علاءالدین کیقباد سلجوقی به قونیه رهسپار شد و تا اواخر عمر همان‌جا ماندگار شد. مولانا در نوزده سالگی با گوهر خاتون ازدواج کرد. سلطان‌العلما در حدود سال ۶۲۸ قمری جان سپرد و در همان قونیه به خاک سپرده شد. در آن هنگام مولانا جلال‌الدین ۲۴ سال داشت که مریدان از او خواستند که جای پدرش را پر کند.
شمسای گیلانی
شمس‌الدین محمد بن نعمت‌الله گیلانی مشهور به شمسای گیلانی (۹۸۲ هـ. ق.، گیلان - ۱۰۶۴ هـ.ق.، احتمالاً خراسان)، شاعر و فیلسوف متألّه قرن‌های دهم و یازدهم هجری قمری است. اگرچه محل و زمان تولد دقیق او مشخص نیست اما با توجه به مکتوباتی که از به جای مانده، بدون تردید در بین سال‌های ۹۸۲ هـ.ق. تا ۱۰۶۴ هـ. ق در قید حیات بوده است. شمسای گیلانی از بنام‌ترین و منشأ اثرترین شاگردان ملاصدرای شیرازی و میرداماد در مکتب فلسفی اصفهان است. او بخشی از عمر خود را به عنوان هم‌درس ملاصدرا در مدرسه شیخ لطف‌الله اصفهان گذرانده است. ۳۷ کتاب از او به یادگار مانده است که سرآمد آنها «الحکمةالمتعالیه» به زبان عربی و «حدوث‌العالم» است. آثار گیلانی در فلسفه‌های مشایی و اشراقی و در علوم کلامی معتزلی، اشعری و شیعی هستند. آرای فلسفی شمسا مبتنی بر واجب‌الوجود، حرکت جوهری، وجودشناسی، حدوث دهری، شرور و ترکیب رهیافت‌های فلسفی مشایی و باورهای اسلام شیعی است.اگرچه از گیلانی به‌عنوان یکی از ارادتمندان ملاصدرا نام برده شده است، اما نظرات وی در وجود واجب، حدوث عالم، مثل افلاطونی، تجرد نفس و علم الهی متضاد با ملاصدرا است.