زبان چندکانونی
تا اوایل قرن بیستم، زبان فرانسوی در مناطق مختلف فرانسه در تلفظ و واژگان بسیار متغیر بود و در هر جا لهجه‌ها و گویش‌های اوییل با درجات متفاوت فهم متقابل وجود داشت. با این حال، سیاست‌های دولت باعث شد تا گویش پاریسی روش آموزش در مدارس باشد و سایر گویش‌ها، مانند نورمان، که از زبان‌های اسکاندیناوی تأثیر پذیرفته بود، نادیده گرفته شوند. هنوز اختلاف نظرهایی در مورد این واقعیت وجود دارد؛ مثلاً دولت آن‌ها را به عنوان زبان‌های فرانسه به رسمیت می‌شناسد، اما هیچ حمایت پولی از آن‌ها نمی‌کند و همچنین شورای قانون اساسی منشور اروپایی زبان‌های محلی یا اقلیت را تصویب نکرده‌است.
سرود سنت اولالی
سرود سنت اولالی نخستین متن ادبی است که به زبان گالی رومی نوشته شده است، یعنی فرمی از زبان لاتین گفتاری که در ابتدای سده‌های میانه در سرزمین گال مرسوم شده بود. این زبان ریشهٔ اصلی زبان فرانسه است. این متن نسبت به سوگندهای استراسبورگ خیلی به زبان مردم نزدیک تر است و به همین دلیل می‌توان آن را نخستین متن ادبی به زبان فرانسوی دانست. این سرود داستان کشته شدن قدیسه‌ای به نام اولالی (Eulalie) از اهالی مریدا است که دعایی در آخر آن نوشته شده است. این شعر به سبک کارهای لاتین پرودانس (Prudence) شاعر در کتاب لیبر پری استفانون (Liber Peristephanon) نزدیک است و ۲۹ سطر ده هجایی دارد و به جای قافیه آسونانس دارد یعنی واکه تلفظ شده هجای آخر (و نه چند واژ) هر سطر شبیه دیگری است. مثلاً به این ترتیب inimi با seruir آسونانس دارد چون واکه تلفظ شده در هجای آخر هر دو کلمه یکی (i) است.