مزار شریف
مولانا جلال الدین محمد بلخی مشهور به رومی در مزار شریف‌زاده شد. پدرش بهاءولد، از نسل خلیفه اسلام ابوبکر بوده و تحت تأثیر عقاید امام غزالی فیلسوف مشهور دنیای اسلام بود. موعظه‌های بهاءولد هنوز هم موجود است و از با ارزش‌ترین آثار علوم اسلامی بشمار می‌رود. مولانا رومی شش جلد اثر مشهور خود، مثنوی معنوی را تا زمان مرگ خود در ۱۲۷۳ تکمیل نمود.
ادبیات گیلکی
قدیمی‌ترین اشعار گیلکی که به صورت مکتوب به دست ما رسیده سروده‌های سید شرفشاه گیلانی (تالشی دولابی) است. وی را نباید با شرفشاه تبریزی اشتباه کرد. وی، بنا به تحقیق رضا مدنی، ظاهراً در قرن هشتم، مقارن دوران فرمانروایی امیر ساسان گسکری (آغاز فرمانروایی:۷۸۹ هـ) می‌زیسته‌است. مزارش در گیل‌دولاب (در مرز گسکر)، در محلّی به نام گیل‌چالان (توابع شهرستان رضوانشهر) است. نسخهٔ خطی دیوان او (تاریخ کتابت به احتمال قوی: ۸۹۸ هـ)در آکادمی بخارست محفوظ است. دیوان شرفشاه از منابع بسیار پُرارزش برای تحقیق در زبان گیلکی و تحول آن است. گویش مردم گیل‌دولاب پلی میان گویش‌های تالشی و گیلکی شمرده‌شده هم‌چنان که گویش تنکابن را واسط میان گیلکی و مازندرانی می‌توان دانست. با نشر برگزیده ادبیات گیلکی، به گردآوری ابراهیم فخرایی، در سال ۱۳۵۸ شمسی، یک دوبیتی دیگر به این اشعار افزوده شد که «منقول از یادداشت‌ها و جنگ‌ها و ادبیات شفاهی» معرفی شده‌بود. یک تک‌بیت منقول در کتاب گیلان توسط کریم کشاورز و یک دوبیتی، که یک بیت از آن در جایی دیگر ضبط نشده‌است، مندرج در مجموعهٔ ترانه‌های گیلکی به گردآوری ملکونف و ۲ دوبیتی نقل‌شده توسط رضا مدنی را باید بر آن‌ها افزود که جمعا به ۳۸ دوبیتی و ۴ تک‌بیت می‌رسد. از این اشعار، آنچه در دیوان بازیافته هم آمده‌باشد انگشت‌شمار است. رضا مدنی مقاله‌ای در یادگارنامهٔ فخرایی (نشر نو، تهران، ۱۳۶۳) با عنوان «پیر شرفشاه و نگاهی به دیوان بازیافته‌اش» نوشته که دربردارندۀ این اطلاعات است.