قوم ماد
مطابق منابع کهن آشوری و یونانی و ایرانی در مجموع معلوم می‌گردد که شش طایفهٔ تشکیل‌دهندهٔ اتحاد مادها عبارت بودند از بوسیان، ستروخاتیان، بودیان آریزانتیان و مغ‌ها و سرانجام پارتاکانیان. به گزارش هرودوت (کتاب اول بند ۹۶) مادها پانصد سال (۱۲۷۴ ق.م تا ۷۵۴ ق.م) تابع آشوریان بودند. برس مورخ کلدانی به این عقیده بود که مادی‌ها ۲۵۰۰ سال ق.م بابل را تسخیر کردند و ۲۲۴ سال بر بابل حکومت کردند ولی محققین تصور می‌کنند که مردمی از فلات ایران مانند کاسی‌ها بابل را گرفته اند و به مناسبت اینکه از طرف غربی فلات ایران به بابل رفته بودند برس این مردم را مادی دانسته است. آنچه از متون آشوری برمی‌آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پیش از میلاد نتوانسته بودند چنان پیشرفتی بیابند که سبب هم‌گرایی و اتحاد و سازمان‌یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمان‌روای برتر و واحد که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین‌های مادنشین نامید شده‌باشند. پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی‌های پرشمار خود به قلمرو سکونت مادها، همواره با شمار فراوانی از «شاهان محلی» روبه‌رو بوده‌اند و نه یک پادشاه واحد حاکم بر کل سرزمین‌های مادنشین. بعدها، در سده‌های نهم و هشتم پیش از میلاد، قدرت مادها تا حدی زیادی افزایش یافت و نقش آن‌ها برجسته شد و سرانجام در سدهٔ هفتم پیش از میلاد، سرتاسر غرب ایران و برخی از مناطق نزدیک آن به مادها تعلق یافت؛ بنابراین، مرزهای ماد در طول چند صد سال، به‌تدریج و رفته‌رفته تغییر کرد؛ با این حال، گسترهٔ جغرافیایی دقیق ماد ناشناخته باقی مانده‌است.
شمشی-ادد پنجم
در محیط همسایگان غربی مادی‌ها اختلاف و سیاست سودجویانه و کوته‌نظرانهٔ برخی شاهکان حکمفرما بود و حال آنکه تودهٔ مردم در لزوم کوشش برای دفع دشمن متحد بودند. بر عکس، خود مادی‌ها، ظاهراً تحت رهبری پیشوای واحد اتحادیه قبایل ماد قرار داشتند. این شخص هاناسیروکا نام داشت و مقّر وی دژ ساگ بیتو بود. وی خواست در کوه‌های پر برف البرز پنهان شود، ولی شمشی-ادد پنجم مادی‌ها را مجبور به پیکار کرد. به روایت لوح آشوری، متجاوزان تلفات فراوان به مادی‌ها وارد آوردند. ۲۳۰۰ کشته و ۱۲۰۰ نقطهّ مسکونی و از آن جمله دژ ساگ بیتو را ویران ساختند و ۱۴۰ سوار به اسیری گرفتند. ولی پایداری مادی‌ها درهم شکسته نشد و مون سو آرتا فرمانفرمای آرازیاش راه را بر ایشان سد کرد. ولی به این دسته از مادی‌ها ضربهٔ سختی وارد آمد عدّهٔ کثیری را آشوریان به بردگی بردند و تعدادی دام به رسم هدیه اخذ کردند.