تاریخ همدان
روایات موجود در باب علت پیدایش نخستین شهر مادی یعنی هگمتانه حاکی از آن است که این شهر در پی تشکیل اولین نهادهای اداری-سیاسی در کشور، و به سبب ضرورت وجود سکونت‌گاهی جهت استقرار نهادهای مذکور و کارگزاران آن، توسط دیاکو بنیان‌گذار شاهنشاهی ماد ساخته شد. از طرفی دیگر با آنکه مشهور است اکباتان یا هگمتانه در محل همدان کنونی بوده‌است اما برخی معتقدند که همدان کنونی، اکباتانی که هرودوت گفته‌است، نیست بلکه شهر همدان همان اَمَدانه یا آمادی است که نام آن در کتیبهٔ تیگلت‌پیلسر یکم آمده‌است و تاریخ احداث آن به بیش از (۱۱۰۰ سال پیش از میلاد) برمی‌گردد. پولیبیوس مورخ یونانی (۲۰۴–۱۳۲ پیش از میلاد) بدون اینکه خود شهر هگمتانه را دیده‌باشد، می‌نویسد در دامنهٔ کوه الوند شهر هگمتانه با قلعه و ارک مستحکم و عجیب و حیرت‌آور قرار گرفته، قصر شاهی درون آخرین قلعهٔ آن استوار گردیده‌است. چوب‌هایی که در کاخ به مصرف رسیده پوشیده از زر و سیم و درها و ستون‌ها و رواق‌ها با هزاران گونه کنده‌کاری‌ها و نقش و نگارها آراسته شده، یک تیر عاری از زیور و یک دیوار بی‌پیرایه در آن کاخ یافت نمی‌شود. حتی کاشی‌هایی که زینت بخش ازاره‌ها و دیوارهای درونی قصر است با پوششی از آب و نقره سیم‌اندود گشته‌است.
یهودیان همدان
برخی از منابع ورود یهودیان به ایران را در سال ۵۳۹ پیش از میلاد ذکر کرده‌اند. از تعداد یهودیانی که وارد همدان شدند آمار مشخصی در دست نیست. البته مقصد آنها فقط شهر همدان نبوده بلکه استان همدان بوده. در اسدآباد روستاهایی هستند که یهودیان کمی در آنها زندگی می‌کردند. در شمال استان همدان در تعدادی روستا اطراف قروه درجزین و خود قروه می‌زیستند. ضمناً در شهر ملایر و روستاهای بخش سامن که گفته می‌شود وجود مقبره ای تحت عنوان یوشع بن نوح البته معلوم نیست یوشع بن نون درست است یا نوح اما در حقیقت نام اصلی او هوشع بن بری از پیامبران بنی اسرائیل است نه یوشع بن نون ولیکن به دلیل تقدس زیاد که یهودیان حتی از نهاوند هم به دیدار آن می‌آمدند یهودیان در روستاهای اطراف آرامگاه زندگی می‌کردند. برخی از کلیمیان همدان خود را از سبط شیمعون (از فرزندان یعقوب) و بعضی دیگر خود را از نسل داوود می‌دانند. همدان در زمان پادشاهان پارسی و هخامنشی همواره شهر ییلاقی آن‌ها بود و به همین علت یکی از پرجمعیت‌ترین مراکز یهودی‌نشین ایران بوده‌است. شغل و حرفهٔ یهودیانی که به ایران وارد شده‌بودند، ابتدا کشاورزی و گله‌داری بوده‌است و بعدها با توجه به تغییرات اجتماعی ایران، به طرف حرفه‌های دیگر مانند پیشه‌های قماش فروشی، عطاری و در قرون بعدی به طرف شغل اداری و پزشکی و سیر مشاغلی علمی گرایش پیدا نمودند.