مزار شریف
مولانا جلال الدین محمد بلخی مشهور به رومی در مزار شریف‌زاده شد. پدرش بهاءولد، از نسل خلیفه اسلام ابوبکر بوده و تحت تأثیر عقاید امام غزالی فیلسوف مشهور دنیای اسلام بود. موعظه‌های بهاءولد هنوز هم موجود است و از با ارزش‌ترین آثار علوم اسلامی بشمار می‌رود. مولانا رومی شش جلد اثر مشهور خود، مثنوی معنوی را تا زمان مرگ خود در ۱۲۷۳ تکمیل نمود.
فضایل بلخ
فضایل بلخ اثر "شیخ‌الاسلام ابوبکر عبدالله بن عمر بن محمد بن داود واعظ" به سال ۶۱۰ هجری (۱۲۱۴ میلادی) که قدیمی‌ترین کتاب تاریخ بازمانده از ولایت بلخ محسوب می‌شود. زبان اصلی کتاب به عربی بوده اما اثری از آن باقی نمانده و تنها به واسطهٔ ترجمهٔ فارسی آن که ۶۶ سال بعد، یعنی در سال ۶۷۶ هجری (۱۲۷۸ میلادی)، به قلم عبدالله حسینی صورت گرفته به دست ما رسیده‌است.