కటకము (వస్తువు)
కటకాలు వాటికి గల రెండు ఉపరితలాల యొక్క వక్రతలాల ఆధారంగా వర్గీరరించారు. ఒక కటకానికి రెండు తలాలూ కుంభాకార ఆకారంలో ఉంటే ఆ కటకాన్ని ద్వికుంభాకార కటకం అంటారు. ఒకవేళ రెండు తలాలు ఒకే వక్రతా వ్యాసార్థాన్ని కలిగియున్నచో దానిని "సమకుంభాకార కటకం" (ఈక్వి కాన్వెక్స్ లెన్స్) అంటారు. ఒక కటకం రెండు పుటాకార తలములను కలిగియున్నచో అది "ద్విపుటాకార కటకం" అవుతుంది. ఒక కటకంలోఒకతలం సమతలంగా ఉంటే అది దాని రెండవ తలం యొక్క ఆకారం ఆధారంగా "సమతల పుటాకార కటకం" లేదా "సమతల కుంభాకార కటకం" అవుతుంది. ఒక కటకంలో ఒక తలం కుంభాకారంగాను, రెండవది పుటాకారం గాను ఉంటే ఆ కటకం "కుంభకార-పుటాకార కటకం" అవుతుంది. ఈ కటకం సాధారణంగా దృష్టి దోషాలు సరిచేయడానికి ఉపయోగించే "కరెక్టివ్ కటకాలు"గా ఉపయోగిస్తారు.
ప్రకాండము
గింజ అంకురింపగనే వేరు భూమిలోనికి పోవునట్లే ప్రకాండము కొమ్మ స్వతస్సిద్ధముగా పైకి పెరుగుచున్నది. వేరు నందుకాక దీని మీద ఆకులు, పువ్వులు పుట్టుచున్నవి. ప్రకాండమును ఆకును కలిసికొనుటచే నేర్పడు కోణమును కణుపు అంటారు. రెండు కణుపుల మధ్యనున్న భాగమును స్కంధము లేదా గెణుపు అంటారు. కణుపు సందులందుండియే మొగ్గలు, కొమ్మలు పుట్టును. అన్ని మొక్కల ప్రకాండములు ఒక తీరునలేవు. చింత, పనస, మామిడి మొదలగు వానివి చాలా ఎత్తుగా, లావుగా పెరుగుచున్నవి. జామ, దానిమ్మ, మొదలగు వానియందు, అంత ఎత్తుగా, లావుగా పెరుగుట లేదు. మరియు వీనికి కొమ్మలు మిక్కిలి క్రిందుగా పుట్టి అన్నియు కొంచమించుమించు గుబురుగా పెరుగుచున్నవి. తోటకూర, పసుపు, మెట్టతామర, కుంకపు పువ్వు మొక్క మొదలగు వాని యందు ఎత్తుగగాని లావుగా గాని లేదు, అదిగాక ఇవి తక్కినవానివలె కొయ్యబారి గట్టిగా లేవు. ఈ భేదములెన్నుటకు, చింత మొదలగు వానిని, వృక్షములు (పెద్దచెట్లు) అనియు, దానిమ్మ మొదలగు వానిని గుబురు మొక్కలనియు, మొట్టతామర మొదలగు వానిని గుల్మము లని అంటారు. కొన్ని ప్రకాండములు వాని కొమ్మలును పై కెదుగనే ఎదుగక పల్లేరు మొక్క ఉన్నట్టు, నేల మీదనే పడి ఉండును. అట్లున్న కొన్ని కొమ్మల నుండి వేరులు కూడా పుట్టును. మరికొన్ని కొమ్మలు భూమిలోనికే పోయి అడ్డముగా పెరుగుచూ తల్లి మొక్క నుండి కొంచెము దూర మేగిన తరువాత పైకి వచ్చును. ఇట్లు భూమిలో వ్యాపించి పైకి వచ్చువానిని గామినులంటారు. కొన్నిటి ప్రకాండములు భూమిలోపలికి పోయి, మార్పు చెంది వేరొక పనిని చేయుచున్నవి. బంగాళాదుంప ఇట్టిదే. ఈ దుంప మార్పు చెందిన కొమ్మ. ఈ రీతిని కొమ్మలు భూమిలోనికి పోయి, లావెక్కిన వానిని గడ్డలందుము. అల్లము, పసుపు, అరటి, కంద దుంపలు కూడా ప్రకాండములే.