పొటాషియం క్లోరెట్
ఈ సమ్మేళనం పోటాషియం, క్లోరిన్.ఆక్సిజన్ పరమాణువుల సంయోజనం వలన ఏర్పడినది.ఈ సమ్మేళనం యొక్క అణు ఫార్ములా KClO.శుద్ధమైన సమ్మేళనం తెల్లటి స్పటిక నిర్మాణం కలిగియుండును.
సాంద్రత:2.32గ్రాములు/లీటరుకు.మోలార్ భారం:122.55 గ్రామ/మోల్-1.ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత:356 °C.బాష్పిభావన ఉష్ణోగ్రత 400 °C.
వ్యాపారస్థాయిలో పొటాషియం క్లోరెట్ ను లీబిగ్ విధానంలో ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. వేడిగా ఉన్న కాల్షియం క్లోరైడ్ పదార్థం లోకి క్లోరిన్ వాయువును ప్రసరింపచేసి, ఆపిమ్మట పొటాషియం క్లోరైడ్ ను కలపడం వలన పొటాషియం క్లోరైట్ ఏర్పడును.
పొటాషియం క్లోరైడ్ సజల ద్రవాణాన్ని విద్యుత్‌ విశ్లేషణ చెయ్యడం ద్వారా కుడా పోటాషియం క్లోరైట్ ను ఉత్పత్తి చేయ్యుదురు. ఈ విధానంలో ఆనోడ్ వద్ద ఏర్పడిన క్లోరిన్ అయానులు, యథావిధిగా పొటాషియం హైడ్రోక్సైడ్తో ప్రతిచర్య జరపడం వలన పొటాషియం క్లోరెట్ ఏర్పడును. ఏర్పడిన పొటాషియం క్లోరైడ్ నీటిలో తక్కువ ద్రావణియత కలిగి ఉండటం వలన చర్యా మిశ్రమ ద్రావణంనుండి తనకుతానుగా అవక్షేపంగా వేరుపడును.
క్లోరిన్ వాయువును వేడి దాహకపొటాస్‌ (caustic potash) ద్రావణంలోకి పంపడం ద్వారా కుడా పొటాషియం క్లోరైట్ ను ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చును.
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఒక అకర్బన రసాయన సమ్మేళన పదార్థం.రెండు క్లోరిన్పరమాణువులు, ఒక ఆక్సిజన్ పరమాణువు రసాయన సంయోగం వలన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఏర్పడును. ఈ సంయోగ పదార్థం యొక్క రసాయన సంకేతపదం ClO.1834 లోప్రథమంగా అంటోని జరొమ్ బలర్డ్ (Antoine Jérôme Balard) సంశ్లేషణ చేసాడు.ఇతను గేలుస్సాక్‌తో కలిసి డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క పదార్థ సంఘట్టణం (composition) నిర్ణయించాడు. ప్రాచీన సాహిత్యంలో దీనిని క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్‌గా తరచుగా పేర్కొన్నారు. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఈరసాయన సంయోగపదార్థం బ్రౌన్-పసుపు రంగు వాయు రూపంలో ఉండును.డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ వాయువు నీటి లోను, సేంద్రియ ద్రావణులలో కూడా కరుగును.రసాయన సంయోగ పదార్థాలలో ఇది క్లోరిన్ ఆక్సైడ్ కుటుంబానికి చెందినది. అలాగే హైపో క్లోరస్ఆమ్లంయొక్క నిర్జల స్థితి కుడా. డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ శక్తి వంతమైన/బలమైన ఆక్సీకరణి, మరియు క్లోరినీకరణ కారకం.
గది ఉషోగ్రత వద్ద ఈ రసాయన సంయోగపదార్థం బ్రౌన్-పసుపురంగు వాయురూపంలో ఉండును.డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క అణుభారం 86.9054 గ్రాములు/మోల్.ఈ రసాయన సంయోగపదార్థం యొక్కద్రవీభవన స్థానం −120.6 °C (−185.1 °F; 152.6K). మరియు డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ యొక్క బాష్పీభవన స్థానం 2.0 °C (35.6 °F; 275.1K).నీటిలో డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ బాగా కరుగుతుంది.అలాగే కార్బన్ టెట్రా క్లోరైడ్‌లో కూడా కరుగుతుంది.అణువు యొక్క ద్విధ్రువచలనం 0.78 ± 0.08 D.
మొదట్లో మెర్క్యురీ (II) ఆక్సైడ్ను క్లోరిన్ వాయుతో చర్య జరిపించడం వలనతయారు చేసెవారు. అయితే ఈ ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ఖరిదైనది కావడం మరియు పాదరసం యొక్కవిష ప్రభావం వలన ప్రమాదకరమైన ఉత్పత్తి విధానంగా గుర్తింపబడింది.
పై ఉత్పత్తి విధానంకన్న సురక్షితమైనది, అనుకూలమైన విధానం క్లోరిన్ వాయువును, 20-30 °Cవద్ద జలయోజిత/అర్ద్ర (hydrated) సోడియం కార్బోనేట్‌తో రసాయనచర్య జరపడం.
ఈ విధానంలో నిర్జల సోడియం కార్బోనేట్‌తో కూడా ఉత్పత్తి చెయ్యవచ్చును, కాని రసాయన చర్యను 150-250°Cవద్ద కొనసాగించాలి. అయితే ఈ అధికఉష్ణోగ్రత వద్ద డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ అస్థిరమైనది కావున, చర్యా సమయంలో ఏర్పడిన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఉష్ణతాత్మక విఘటన (thermal decomposition) చెందకుండుటకై వెంట వెంటనే ఉత్పత్తి క్షేత్రం నుండి ఉత్పత్తి అయిన డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్‌ను తొలగిస్తూ ఉండాలి.
కాల్షియం క్లోరైట్, మరియు కార్బన్ డయాక్సైడుల రసాయనచర్య వలన కూడా డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ ఉత్పత్తి అగును.
డైక్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ అణుసౌష్టవం నీరు మరియు హైపోక్లోరస్ అణునిర్మాణాన్ని పోలి వంగిన అణుజ్యామితి కలిగిఉన్నది. ఆక్సిజన్ పరమాణువుతో హైడ్రోజన్ పరమాణువులు ఒంటరి జంటగా బంధం కలిగి ఉండటం వలన వంగిన అణుజ్యామితి కారణంగా C2V అణునిర్మాణం ఏర్పడినది.క్లోరిన్ పరమాణువుల మధ్య steric వికర్షణ బంధ కోణం మామూలు కన్న కాస్త ఎక్కువగా ఉంది.