సామాజిక శాస్త్రం
మొదట సామాజిక తర్కం (సోషియోలాజికల్ రీజనింగ్) అనే పదం వాడుకలో ఉండేది, సామాజిక శాస్త్రానికి (సోషియాలజీ) ఇదే మూలపదం. పశ్చిమ పరిజ్ఞానం మరియు తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉమ్మడి గ్రంథాల్లో సామాజిక విశ్లేషణకు మూలాలు ఉన్నాయి, ప్లేటో సమయం నుంచి ఇది కొనసాగుతోంది. ఉత్తర ఆఫ్రికాకు చెందిన 14వ శతాబ్దపు అరబ్ పండితుడు బిన్ ఖాల్డూన్ మొదటి సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుడుగా చెప్పబడుతున్నాడు, సమాజ సంబంధం మరియు సమాజ సంఘర్షణల యొక్క సామాజిక-శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలు పురోగమించడానికి జరిగిన తొలి ప్రయత్నంగా అతని యొక్క "ముఖాడిమా"ను పరిగణిస్తున్నారు.
మనస్తత్వ శాస్త్రము
నొం చోమ్స్కీ "ఉత్తేజితాలు", "స్పందన", మరియు "బలపరచటం" వంటి వాటి గురించి ప్రవర్తన అధ్యయనకారుల యొక్క అభిప్రాయాలను విమర్శిస్తున్నప్పుడు---అలాంటి ఆలోచనలను స్కిన్నార్ ప్రయోగశాలలో జంతువుల పై చేసిన ప్రయోగాల నుండి రుణంగా తీసుకున్నాడని--అవి సంక్లిష్ట మానవ ప్రవర్తన అయిన కేవలం ఒక అనిశ్చయమైన మరియు పైపై విధంగా భాష నేర్చుకోవటం వంటి వాటికి వినియోగించవచ్చు అని వాదించటం ద్వారా మనస్తత్వశాస్త్రంలో ఒక "జ్ఞానపరమైన విప్లవం" మొదలుకి సహాయపడ్డాడు. చోమ్స్కీ ఒత్తిపలికిన ప్రకారం, అలాంటి ప్రవర్తనకు చిన్నారి యొక్క ప్రాథమిక సేవను పరిశోధన మరియు విశ్లేషణలు పట్టించుకోకుండా ఉండకూడదు, అయితే సాంఘిక అభ్యాసన సిద్దాంతవేత్తలు అయిన ఆల్బర్ట్ బందుర వంటి వారు మాత్రం గమనిస్తిన్న వ్యక్తి యొక్క ప్రవర్తనకి చిన్నారి యొక్క పరిసరాలు తమ సొంత సేవలను అందించగలవు అని వాదించారు. కేవలం అంతర్గత పరికరం యొక్క పనితనం ద్వారా మాత్రమే ప్రవర్తనను అవక్షేపం చెయ్యవచ్చు లేదా బాహ్య పరిసరాల యొక్క వివరాలు తెలుసుకోవటం అనే తలంపు ప్రవర్నాను అధ్యయనం చెయ్యు వ్యక్తి స్థానంనకు, ప్రవర్తన అనేది వ్యక్తులు ఇంతకు ముందు ప్రవర్తనా పరమైన స్పందనలు మరియు ఆహ్లాదకరమైన లేదా బాధాకరమైన ప్రకంపనలు మధ్య నెలకొల్పిన సంబంధాలు పై ఆధారపడుతుంది అనే సవాలును ఇస్తుంది.