సాలమండర్
సాలమండర్ (Salamander) అనేది ఉభయ చరాలకు చెందినటువంటి దాదాపు 500 జాతులు యొక్క సాధారణ నామధేయం. సన్నని శరీరాలు, పొట్టి ముక్కులు మరియు పొడుగాటి తోకలు వాటి ప్రత్యేకతలు. ఒక్కోసారి అంతరించిపోయిన జాతులను ఒక దగ్గరగా చేర్చి యూరోడేలా అనే పేరుతో పిలిచినప్పటికి మనకు తెలిసిన అన్ని శిలాజాలు, అంతరించిపోయిన జాతులు కాడేట అనే ఒక ఆర్డర్ కు చెందుతాయి. సాలమండర్లలో అనేక జీవులు ముందరి కాళ్ళకి నాలుగు వేళ్ళు, వెనుక కాళ్ళకి ఐదు వేళ్ళు కలిగి ఉంటాయి. వాటి తడి చర్మం వాటిని సాధారణంగా నీటిలో లేక నీటి చుట్టు ప్రక్కల నివాస స్థలాలలో లేదా తరచుగా తడి భూమిలో ఉన్న ఏదైనా సురక్షిత స్థానం (ఉదా.,తడి మట్టి) పై ఆధారపడేలా చేస్తుంది. సాలమండర్లకు చెందిన కొన్ని జాతులు ఆజన్మాంతం పూర్తిగా జలచరాలుగానే ఉంటాయి, కొన్ని అప్పుడప్పుడూ నీటిలోకి వెళ్ళడం చేస్తాయి, యుక్త వయస్సుకు చేరుకున్నవి పూర్తిగా భూమి పైనే నివసిస్తాయి. కోల్పోయిన తమ కాళ్ళు, ఇతర శరీర భాగాలను పునరుత్పత్తి చేసుకోగలిగిన సామర్థ్యం కారణంగా ఇవి వెన్నెముక గల జంతువులలోవిలక్షణమైనవి.
లినొలిక్ ఆమ్లం
ఒకేరకమమైన అణుసంకేతము/అణుసూత్రం (molecular formula) కలిగివుండి, బణువు (molecule) లోని అణువు (atom) ల అమరికలో వైవిధ్యం, భిన్నత్వం వున్నచో అట్టి సమ్మేళనాలను సమాంగములు లేదా ఐసొమరులు అంటారు. ఈ విధానాన్ని, లేదా రీతిని సమాంగతము (isomerism) అంటారు. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క ఐసొమరులు ఉన్నాయి. లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క 28 సమాంగములు లేదా ఐసొమరులను గుర్తించారు.ఇవన్నియు లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క అనుబద్దిత సమాంగములు (conjugated isomers).
లినొలిక్ ఆమ్లంలో ద్విబంధాలు 9,12 కార్బనుల వద్దవుండి, ద్విబంధ కార్బనుల వద్ద మెలిక ఒకటి సిస్, మరొకటి ట్రాన్సు అయిన దానిని లినొలిక్ ఆమ్లం యొక్క సమాంగం/ఐసోమరుగా భావించాలి.ఈ ఐసోమరు రెండు రకాలుగా ఏర్పడు అవకాశమున్నది.
పైన పేర్కొన్న సమాంగ నిర్మాణలున్న కొవ్వు ఆమ్లాలు, ఈ అమ్లాన్ని కలిగివున్న ట్రైగ్లిజరాయిడులను ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎక్కువ కాలం పదేపదే/పలుమార్లు వేడి చెయ్యడం వలనను, లేదా లినొలెనిక్ (Linolenic acid) ఆమ్లాన్ని పాక్షిక ఉదజనీకరణ చెయ్యునప్పుడు ఏర్పడును.
లినొలిక్ అనుపదం గ్రీకు పదమైన లినొన్ (linon) నుండి పుట్టినది. లినొన్ అనగా జనుము మరియు ఒలిక్ . అనగా నూనెలకుకు సంబంధించిన లేదా వాటినుండి ఏర్పడినదని అర్థం. లినొలిక్ ఆమ్లాన్ని 1923 లో ఆవశ్యక మైన పోషక పదార్థంగా గురించి, దానిని విటమిన్ 'ఎఫ్'గా వర్గీకరించారు. తిరిగి 1930 లో దీనిని నూనెలు, కొవ్వుఆమ్లాలలో చేర్చి ముఖ్యమైన మూడు ఆవశ్యక కొవ్వుఆమ్లాలలో ఒకటిగా గుర్తించారు. మిగిలిన రెండు లినొలెనిక్ (Linolenic acid) అమ్లం మరియు అరచిడిక్ ఆమ్లం (Arachidic acid). లినొలెనిక్ కొవ్వుఆమ్లాన్ని ఒమేగా-3 కొవ్వుఆమ్లమని కూడా పిలుస్తారు.
లినొలిక్ ఆమ్లం సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవ రూపంలో వుండును. సాధారణంగా వర్ణరహితం (రంగు లేమి) గా లేదా నసు పసుపు రంగులో వుండును. జిడ్డుగా వుండును. దహించిన మండుతుంది. కళ్ళలో పడిన మండుతుంది. బలమైన ఆక్సీకరణ పదార్థములతో సులభంగా ఆక్సీకరణ చెందుతుంది. లినొలిక్ ఆమ్లం, సాధారణ వాతావరణం (760మి.మీ./పాదరస మట్ట పీడనం) లో 407-408 °C వద్ద బాష్పీభవనం చెందుతుంది. ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత -12 °C. లినొలిక్ ఆమ్లం నీటిలో కరగదు. హైడ్రోకార్బను ద్రావణులలో కరుగుతుంది. ముఖ్యంగా హెక్సేను (hexane), క్లొరోఫారం (chloroform) ఇథైల్ ఈథరు (ethyl ether) లలో త్వరగా కరుగుతుంది. ఇథనాల్/ఎథనొల్ (ethanol) (ఇథైల్ ఆల్కహాల్) కరుగుతుంది, కాని ఉత్ప్రేరకం (catalyst) సమక్షంలో ఇథనాల్ మరియు మిథనాల్/మెథనోల్/మిథనల్ (methanol) లతో రసాయనిక చర్య జరుపుతుంది.