ఖమ్మం
తెలంగాణలో ఖమ్మం జిల్లా తూర్పు ప్రాంతంగా ఉంటుంది. ఖమ్మం తూర్పు రేఖాంశం 79.47 కు 80.47 మధ్య గాను ఉత్తర అక్షాంశం 16.45’కు 18.35’ మధ్యగాను ఉండి 15, 921 చ. కిలోమీటర్ల విస్టీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తరమున చత్తీస్ ఘఢ్, ఒడిశా రాష్ట్రాలు, తూర్పున తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలు, పడమర నల్గొండ, వరంగల్ జిల్లాలు, దక్షిణాన కృష్ణా జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.
ఖమ్మం జిల్లా 1953లో పరిపాలనా సౌలభ్యము కొరకు ఏర్పరచబడింది. అప్పటి వరకు వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న ఖమ్మం, మధిర, ఇల్లెందు, బూర్గంపాడు, పాల్వంచ రెవెన్యూ డివిజన్ లను విడదీసి ఖమ్మం కేంద్రంగా జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు. 1959 లో అప్పటి వరకు తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉన్న భద్ర్రాచలం, వెంకటాపురం రెవెన్యూ డివిజన్ లను విడదీసి ఖమ్మం జిల్లాలో కలిపారు. తొలి రోజులలో ఖమ్మం మొత్తం ఒకటిగా లేదు ఈ జిల్లా భుభాగం అంతా వేరువేరు రాజ వంశాల (శాతవాహనులు, తూర్పు చాళిక్యులు, రాష్ట్ర కూటులు, పశ్చిమ కల్యాణి చాళుక్యులు, కాకతీయులు, రాచర్ల దొరలూ, బహామనీయులు, కుతుబషాహీలు, మొగల్, అసఫ్జాహీ ) కాలాల్లో వేరుగా ఉన్నది 1905 దాకా వంరంగల్ జిల్లలో భాగంగా ఉండేది, ఖమ్మం ఊరి మధ్యలో స్తంభాద్రి నుంచే మండపాలకు, స్థంబాలకు కావలసిన రాళ్ళు తరలిస్తూ ఉండేవారు, అందుకే దీనికి స్తంభాద్రి అనే ప్రాచీన నామం ఉన్నది . చరిత్రకారుల కథన౦ ప్రకార౦ ఖమ్మ౦ అనే పేరు అదే పట్టణమ౦దు కల నృసి౦హాద్రి అని పిలువబడే నారసి౦హాలయమును౦డి వచ్చినట్టుగా, కాలక్రమేనా అది స్థ౦భ శిఖరిగాను ఆపై స్థ౦బాధ్రిగా పిలువబడినట్టు చెప్పబడుతున్నది. ఉర్దూ భాషలో క౦బ అనగా రాతి స్థ౦భము కావున ఖమ్మ౦ అను పేరు ఆ ఫట్టణము న౦దు కల రాతి శిఖరము ను౦డి వచ్చినట్టుగా మరొక వాదన. 
నిజాం స్టేటు 1870 రైల్వే మ్యాపు ప్రకారం ఈ పట్టణం ఖమ్మంమెట్ట్ Khammamett గా పేర్కొనబడినది .
బిర్బం
జిల్లా 23° 32' 30" మరియు 24° 35' 0" డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 87° 5' 25" మరియు 88° 1' 40" డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం వద్ద ఉంది. దాదాపు త్రిభుజాకారంలో జిల్లా వైశాల్యం 45చ.కి.మీ. జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న అజయ్ నది బిర్బం మరియు బర్ధామన్ జిల్లా సరిహద్దులను నిర్ణయిస్తుంది. జిల్లా ఉత్తర మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులో జార్ఖండ్ రాష్ట్రం మరియు తూర్పు సరిహద్దులో ముర్షిదాబాద్ జిల్లా ఉంది. భౌగోళికంగా జిల్లా చోటానాగ్పూర్ మైదానానికి ఈశాన్యంలో ఉంది. అక్కడ నుండి దుగువలో ఉన్న సారవంతమైన గంగామైదానం వరకు విస్తరించి ఉంది. జిల్లా పశ్చిమ భూభాగాన్ని విజయభూమి లేక బీరభూమి అని పిలుస్తుంటారు. సారవంతమైన తూర్పు భూభాగంతో పోల్చినట్లైతే ఎత్తుపాల్లాలతో కూడిన జిల్లాలోని ఉత్తర భూమి దాదాపు ఖాళీగా ఉంటుంది. ఈశాన్యంలో ఉన్న రార్ భూమి (విజయభూమి ఇందులోని భాగమే) తిన్నగా గంగామైదానంలో కలుస్తుంది. విజయభూమి కాక మిగిలిన రార్ భూభాగాన్ని సుంహా అంటారు.