రూపాయి
దేశవిభజన తరువాత మొదట్లో పాకిస్తాను భారత రూపాయినే వాడేది; దానిపై పాకిస్తాను ముద్ర వేసుకునేవారు. గతంలో కువైట్, బహ్రెయిన్, కతర్, యు.ఎ.ఇ, మలేసియా లలో కూడా భారత రూపాయినే అధికారిక ద్రవ్యంగా వాడేవారు. దేశం బయట చెలామణీ కోసమై, ప్రత్యేకంగా గల్ఫ్ రూపీని 1959 మే 1 నాటి చట్టసవరణ ద్వారా భారత ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. బంగారం దొంగరవాణా ద్వారా దేశ విదేశీ మారక ద్రవ్యంపై వస్తున్న వత్తిడిని తగ్గించందుకు గాను ఈ చర్య తీసుకున్నారు. 1966 జూన్ 6 న భారత్ తన ద్రవ్య విలువను తగ్గించినపుడు అప్పుడు గల్ఫ్ రూపీని వాడుతున్న ఒమన్, కతర్, ఇప్పటి యు.ఎ.ఇ లోని దేశాలు గల్ఫ్ రూపీ స్థానంలో తమ తమ ద్రవ్యాలను ప్రవేశపెట్టాయి. కువైట్ 1961 లోను, బహ్రెయిన్ 1965 లోను ఆ పని చేసేసాయి.
ద్రవ్య మార్పిడి
2008వ సంవత్సరంలో వచ్చిన ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం సమయంలో, ద్రవ్య మార్పిడి వ్యవహార నిర్మాణం అమెరికా సమాఖ్య సంక్షేమ నిధి వ్యవస్థచే కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడి లావాదేవీ నిర్మాణం ఉపయోగించబడింది. ఇందులో అభివృద్ధి లేక నిశ్చిత నిర్గమన ఆర్థిక వ్యవస్థ కలిగిన సమాఖ్య సంక్షేమ నిధి మరియు కేంద్ర బ్యాంకు ప్రస్తుత మార్కెట్ మార్పిడి రేటుతో దేశీయ ద్రవ్య మార్పిడి చేయడానికి ఒప్పుకుంది. అంతేకాక భవిష్యత్తులో ఒక నిశ్చిత తరీఖులో అదే మార్పిడి రేటుతో అపసవ్య క్రమంలో ద్రవ్య మార్పిడి చేయడానికి కూడా ఒప్పుకుంది. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడి లక్ష్యం విదేశీ మార్కెట్ కు అమెరికన్ డాలర్లలో ద్రవ్యాన్ని అందచేయడం. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడులు మరియు సులభంగా ద్రవ్య రూపం పొందగల మార్పిడులు రెండూ నిర్మాణాత్మకంగా ఒకలాంటివే. ద్రవ్య మార్పిడులు ఉపయోగం కోసం చేసే వ్యాపార లావాదేవీలు. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య రూపంలోకి మరే మార్పిడులు అమెరికా డాలర్లలో విదేశీ మార్కెట్ల యొక్క అత్యవసర రుణాలు. వారు దళారకు కానీ, అమెరికాకు కానీ ఎంతవరకు లబ్ధిదారులు అవుతారో చెప్పడం కష్టం.