సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750) ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికతగా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.
మెసొపొటేమియా నాగరికత
ఈ మొత్తం చారిత్రాత్మక తీరు కొరకు సాంస్కృతిక కొనసాగింపు మరియు క్షేత్రీయ సజాతీయతను, ఊహ సమస్యాత్మకం అయినప్పటికీ ప్రముఖంగా ("గొప్ప సంప్రదాయం") ఊహించుకున్నారు, మెసొపొటేమియా సాంఘిక సంక్లిష్టత అధికంగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచంలోని కొన్ని అతి ప్రాచీన రాష్ట్రాలను కలిగి ఉంది. నాలుగు నదీ నాగరికతలలో ఒకటిని కలిగి ఉండి ఈ ప్రాంతం ప్రముఖమైనది, ఇక్కడనే లిపిని, అలానే ఈజిప్ట్ లోని నైల్ లోయ, భారతీయ ఉపఖండం లోని సింధు లోయ మరియు చైనా లోని ఎల్లో నదీలోయను మొదటిసారి కనుగొన్నారు (అయిననూ లిపి స్వతంత్రంగా మెసోఅమెరికాలో ఉద్భవించినట్లు పేరొందింది).