జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ
జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ బ్రిటీష్ ఇండియాలోని యునైటెడ్ ప్రావిన్సులోని అలహాబాదు (ప్రస్తుతం ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగం) నగరంలో 1889 నవంబరు 14న రాత్రి 11.30 గంటలకు కాశ్మీరీ పండిట్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి మోతీలాల్ నెహ్రూ సంపన్నుడైన బారిస్టర్, తర్వాతి కాలంలో జాతీయోద్యమంలో పాల్గొని రెండు మార్లు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు అధ్యక్షునిగా పనిచేశాడు. తల్లి స్వరూపరాణి తుస్సు లాహోర్‌లో స్థిరపడ్డ కాశ్మీరీ పండిట్‌ కుటుంబానికి చెందినది. మోతీలాల్ మొదటి భార్య బిడ్డను ప్రసవిస్తూ, బిడ్డతో సహా చనిపోగా స్వరూపరాణిని రెండో పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. మోతీలాల్ నెహ్రూ, స్వరూపరాణి దంపతులకు జవాహర్‌లాల్ తొలి సంతానం.
జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ పూర్వీకులు కాశ్మీర్‌కు చెందినవారైనా తరాల క్రితం రాజ్‌కౌల్ అన్న పూర్వీకుడు ఢిల్లీకి వచ్చి స్థిరపడ్డాడు. నెహ్రూ వంశస్థులు ఢిల్లీలో మొఘల్ పాలకుల ఆదరాభిమానాలకు పాత్రులై ఉన్నతస్థితి, ఆర్థికాభివృద్ధి పొందారు. కౌల్ అన్న అసలు వంశం పేరుకు తోడు నెహ్రూ అన్న మరొక వంశనామం కూడా చేర్చి కౌల్-నెహ్రూగా పెట్టుకునేవారు. క్రమేపీ కౌల్ అన్నది పోయి నెహ్రూ స్థిరపడింది. మోతీలాల్ నెహ్రూ తండ్రి అతను జన్మించడానికి కొద్ది నెలల ముందే మరణించినా, అప్పటికే భారతీయ సంస్థానాల్లో ఉన్నతోద్యోగులైన అన్నలు అతన్ని చదివించారు. మోతీలాల్ నెహ్రూ న్యాయవాదిగా మంచి పేరు సంపాదించి, బాగా సంపద ఆర్జించాడు. జవాహర్‌లాల్ జన్మించడానికి మూడేళ్ళ ముందే మోతీలాల్ వృత్తి రీత్యా కుటుంబం కాన్పూర్ నుంచి అలహాబాద్ చేరుకుని స్థిరపడింది.
జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ రాజకీయ జీవితం, 1945-1947
భారతదేశంలోని మూడవ వంతు భూభాగంలో బ్రిటీష్ సార్వభౌమత్వం కింద నామమాత్ర అధికారం నుంచి కరెన్సీ ముద్రణ, రైల్వేల నిర్వహణపై అదుపు వరకూ వివిధ స్థాయిల్లో అధికారం కలిగిన ఐదు వందల పైచిలుకు సంస్థానాలు ఉండేవి. ఉదారమైన విలువలు వ్యక్తిగతంగా కలిగిన పరిపాలకులు ఉన్న కొన్ని సంస్థానాలు మినహాయిస్తే చాలా సంస్థానాల్లో సంస్థానాల ప్రజలకు కనీస పౌరహక్కులు కూడా లేకుండా అణచివేత జరిగేది. ఈ సంస్థానాల్లోని ప్రజా ఉద్యమాలతో ప్రమేయం పెట్టుకోవడం, దానిని జాతీయ స్థాయిలో కాంగ్రెస్ చేస్తున్న ఉద్యమాలతో ముడివేయడం అన్నది మొదటి నుంచీ నెహ్రూకి చాలా ఆసక్తిదాయకమైన కార్యరంగం. పైగా 1945-46లో అఖిల భారత దేశీయ సంస్థానాల ప్రజల మహాసభకు జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. అంతవరకూ విస్తృతంగా సంస్థానాల్లో ప్రజలపై చేస్తున్న అణచివేత బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యవాద విధానాల్లో ఒక భాగంగా ఎంచిన నెహ్రూ అసలు బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యమే భారతదేశంలో అధికారాన్ని బదలీ చేయడానికి సిద్ధపడుతున్న తరుణంలో సంస్థానాల్లోనూ ప్రశాంతంగానే ప్రజల ఆకాంక్షలకు తగ్గ రాజకీయ మార్పులు సాధ్యమని విశ్వసించాడు. సంస్థానాల సమస్య పట్ల నెహ్రూ ఆలోచనలు 1945 డిసెంబరు నాటికి ఇలా ఉండేవి: మరీ చిన్నవిగా ఉన్న సంస్థానాలు అవి సరిహద్దులు పంచుకుంటున్న ప్రావిన్సుల్లో వాటికి తగ్గవాటిలో కలిపేయాలి. ఇక మిగిలే 20 పెద్ద సంస్థానాలను అప్పటికి సంప్రదింపుల్లో ప్రస్తావనకు వస్తున్న భారతదేశ సమాఖ్యలో స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగిన పరిపాలనా విభాగాలుగా ఉంటాయి. ఆ పరిపాలనా విభాగాలపై బ్రిటీష్ చక్రవర్తి తరహాలో లాంఛనమైన స్థానం కలిగిన మహారాజులు, ప్రజాస్వామికంగా ఎన్నికయ్యే ప్రభుత్వాలు ఉంటాయి. ఈ పరిణామం స్నేహపూర్వకమైన వాతావరణంలో జరిగిపోవచ్చని అతను ఆశించాడు. మరోవైపు సంస్థానాధీశులు మాత్రం తమ అధికారాన్ని అంత తేలికగా వదులుకునేందుకు సిద్ధపడలేదు. ఈ విజ్ఞప్తులు, ప్రజాందోళనలు వారికి రుచించలేదు. పలు సంస్థానాల్లో ప్రజా ఆందోళనలకు కాల్పులు, అరెస్టులు, రాజకీయ ఖైదీలపై దమనకాండ, ప్రజా సంస్థల నిషేధం వంటి చర్యలతో సమాధానమిచ్చారు. ఫరీద్‌కోట్ సంస్థానంలో నెహ్రూ ప్రవేశంపై విధించిన నిషేధాన్ని ధిక్కరించేసరికి అధికారులు పరిష్కారానికి ముందుకువచ్చారు.