తీహార్ జైలు
భారత రాజధాని ఢిల్లీ పరిసరాలలో ఉన్న చాణక్యపురి నుంచి 7కిలో మీటర్ల దూరంలో తీహార్‌ గ్రామంలో ఈ జైలు ఉంది . అందుకే ఎక్కువగా తీహార్‌ జైలు అని అంటుంటారు తీహార్ జైలు, దక్షిణ ఆసియా లోనే అతి పెద్ద కారాగార ప్రాంగణము. ఢిల్లీ లోని చాణక్యపురి నుండి 7 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న ఈ చెఱసాల అనేక మంది ప్రముఖులకు తన సుదీర్ఘ చరిత్రలో ఆశ్రయమిచ్చింది. కిరణ్ బేడీ ఆధ్వర్యంలో అనేక సంస్కరణలు జరిగి తీహార్ ఆశ్రమం అని కూడ పేరు పొందింది.
గదర్‌ కుట్ర
ఈ కుట్ర భారత్‌లో పలు విచారణలకు దారితీసింది. వీటిలో లాహోర్‌ కుట్ర కేసు విచారణ అతి ప్రముఖమైనది. 'ఫిబ్రవరి విఫల తిరుగుబాటు' తర్వాత 1915లో లాహోర్‌లో ఇది మొదలైంది. బెనారస్‌, సిమ్లా, ఢిల్లీ, ఫిరోజ్‌పూర్‌ కుట్ర కేసుల్లోని విచారణలు పూర్తయ్యాయి. వారితో పాటు బడ్జ్‌బడ్జ్‌ కేసులో అరెస్టయిన వారిపై విచారణలు కూడా. లాహోర్‌లో భారత రక్షణ చట్టం 1915 ప్రకారం ఒక ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్‌ కూడా ఏర్పాటైంది. మొత్తం 291 మందిని విచారణ జరిపారు. వీరిలో 42 మందికి మరణ శిక్ష విధించారు. 114 మందికి జీవిత కాలానికి ప్రవాసపు ఖైదు, 93 మందికి పలు శిక్షలు విధించారు. వీరిలో చాలమందిని అండమాన్‌లోని సెల్యులార్‌ జైలుకు పంపారు. మరో 42 మందిని నిర్దోషులుగా విడుదల చేశారు.
ఫిబ్రవరి తిరుగుబాటుకు క్రుటకు అమెరికాతో ప్రత్యక్ష సంబంధాలున్నాయని లాహోర్‌ విచారణ పేర్కొంది. విచారణ ముగియగానే అమెరికాలో భారత తిరుగుబాటు ఉద్యమాన్ని నాశనం చేసేందుకు, అక్కడి సభ్యులను విచారణకు తీసుకొచ్చేందుకు ప్రయత్నాలు ముమ్మరమయ్యాయి.