కాపర్(II) ఆక్సైడ్
కాపర్(II)ఆక్సైడ్ లేదా కుప్రిక్ ఆక్సైడ్ అనునది ఒక రసాయన సమ్మేళనపదార్థం. ఇది ఒక అకర్బన సంయోగపదార్థం.రాగిమరియు ఆక్సిజన్ మూలకపరమాణువుల సంయోగం వలన ఈ సంయోగపదార్థ ఏర్పడినది. ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క రసాయనికసంకేత పదం CuO.కాపర్(II)ఆక్సైడ్ రెండు స్థిరత్వముఉన్న రూపాలలో లభించును., ఒకటి నల్లటి ఘనపదార్థం కాగా రెండవది CuO.టేనోరైట్ మరియు పారామేలకోనైట్ అనునవి ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క ఖనిజాలు.ఈ సంయోగపదార్థం రాగి లోహాఖనిజాల త్రవ్వకంలో ఉత్పత్తిగా లభిస్తుంది. కాపర్(II)ఆక్సైడ్ పలు రాగిని కలిగిన ఉత్పత్తులకు మరియు చాలా రసాయన సంయోగపదార్థాల ఉత్పత్తికి పుర్వగామి(precursor)గా పనిచేయును.
రాగి ముడిఖనిజం నుండి పెద్దమొత్తంగా రాగిని సంగ్రహించు పైరోమెటాలార్జి పద్ధతిలోనే కాపర్(II)ఆక్సైడును సంగ్రహించెదరు.ముడి ఖనిజాన్నిమొదట సజలఅమ్మోనియం కార్బొనేట్,అమ్మోనియా మరియు ఆక్సిజన్ మిశ్రమంతో ఘన రాగి(I),రాగి(II)అమ్మైన్ సంక్లిష్టాలను సంగ్రహించెదరు. ఈ సంక్లిష్ట పదార్థాలను నీటిఆవిరితో వియోగం చెందేలా చేసి కాపర్ ఆక్సైడును ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. రాగిలోహాన్ని 300-800 °C వరకు గాలిలో వేడి చెయ్యడం వలన కూడా కాపర్ ఆక్సైడును ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
పరిశోధన ,ప్రయోగశాలలో ఉపయోగార్థమైనఅవసరమైన కాపర్(II)ఆక్సైడును కాపర్(II)నైట్రేట్,కాపర్(II)హైడ్రాక్సైడ్ లేదా కాపర్(II)కార్బొనేట్‌లను వేడిచెయ్యడం ద్వారా ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
ఆవశ్యక నూనెల ఉత్పత్తి- సూపరు క్రిటికల్ ఎక్సుట్రాక్షను
ఆవశ్యక నూనెలను కలిగిన మొక్కలనుండి నూనెలను 1.శోషణ విధానం,2. హైడ్రొ డిస్టిలెసను పద్ధతి,3. సాల్వెంట్ ఎక్సుట్రాక్క్షను పద్ధతులలోనే కాకుండగా సూపర్ క్రిటికల్ ఎక్సుట్రాక్షను పద్ధతిలో కూడా ఆవశ్యక నూనెలను ఉత్పత్తి చెయ్యడం జరుగుచున్నది. ఈ విధానం మిగతా విధానాలకన్న కాస్త భిన్నమైనది, వైవిధ్యమున్నది. సూపరు క్రిటికల్ ఎక్సుట్రాక్క్షన్ విధానం ఎక్కువ వత్తిడిలో చేయుదురు. అందుచే ఈపద్ధతిలో వినియోగించు పరికరాలు/పాత్రలు (vessels) అన్నియు ఎక్కువవత్తిడిని (pressure) తట్టుకొనే విధంగా నిర్మించవలసి ఉంది.కనీసం 100 కే.జిలు/సెం.మీ. వత్తిడిని తట్టుకొనేలా వుండాలి.సూపరు క్రిటికల్ ఎక్సుట్రాక్షన్‍లో కార్బనుడయాక్సైడును సాల్వెంట్‍గా ఉపయోగించెదరు. కార్బనుడయాక్సైడు మాములు వాతావరణంలో వాయువు రూపంలో వుండును. వాయువురూపంలో వున్న కార్బనుడయాక్సైడునుపయోగించి ఆవశ్యక నూనెలను ఉత్పత్తిచెయ్యడం వీలుకాదు. వాయురూపంలోని కార్బనుడయాక్సైడును ద్రవంవంటి రూపానికి (thick fog, like liquid) మార్చినచో, ఈద్రవంవంటి రూపంలోని కార్బన్‍డయాక్సైడ్కు ద్రావణి (solvent) లక్షణాలు వచ్చును. కార్బన్‍డయాక్సైడును ఎక్కువవత్తిడిని ప్రయోగించి సంకోచింపచేసిన (compress), అది ద్రవరూపానికి మారును. ఆధికవత్తిడిలో వున్నంతవరకు కార్బన్‍డయాక్సైడ్ ద్రవరూపంలో వుండును. వత్తిడిని తొలగించిన తిరిగి కార్బన్‍డయాక్సైడ్ వాయురూపంలోనికి రూపాంతరం చెందును. ఇళ్ళలో వంటకై ఉపయోగించు పెట్రొలియం గ్యాస్‍ను కూడా వత్తిడిలో సంకోచింపచేసి ద్రవంగామార్చి సిలెండరులలో నింపెదరు.LPG ఆనగా liquified Petroleum Gas అని అర్ధము.
సూపరు క్రిటికల్ ఎక్సుట్రాక్షన్ విధానంలో ఉత్పత్తి తయారుచేయు ఆవశ్యకనూనెల క్వాలిటి మిగతాపద్ధతులలో తయారుచేసిన నూనెలకన్న కాస్తమెరుగుగా వుండును. రంగు తక్కువగా వుండును.