సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750) ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికతగా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.
సహ్రాన్‌‌పూర్
సహ్రాంపూర్ జిల్లా మొత్తం గంగా- యమునా మైదానంలో ఉంది. జిల్లా భౌగోళికంకా మానవనివాసానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. పురాతత్వ పరిశోధనలు పురాతనకాలం నుండి ఇక్కడ మానవనివాసాలు ఉన్నట్లు ఆధారాలతో తెలియజేస్తున్నాయి. జిల్లాలో పలు ప్రాంతాలలో (అంబఖేరి, బార్గావ్, హులాస్ మరియు నశీర్పూర్) త్రవ్వకాలు కొనసాగుతున్నాయి. అలాగే హరిద్వార్ జిల్లాలోని బహద్రాబాద్ వద్ద కూడా త్రవ్వకాలు కొనసాగుతున్నాయి. త్రవ్వకాలలో లభించిన కళాఖండాలు క్రీ.పూ 2000 సంవత్సరాల క్రితమే ఇక్కడ మానవులు నివసించినట్లు ౠజువుచేస్తున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో సింధూలోయ నాగరికత మరియు ఆరంభకాల సంస్కృతి విలసిల్లినట్లు భావిస్తున్నారు. పురాతత్వ పరిశోధనలు అంబాఖేరి, బర్గావ్, నసీర్పూర్ మరియు హులాస్ హరప్పన్ నాగరికతకు కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. ప్రస్తుత ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా ప్రాతంతో ఈ జిల్లా ప్రాంతం కూడా మహాభారత యుద్ధానికి సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి. రెండూ ప్రాంతాలు కురు, మహాజనపదంలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఉసినర మరియు పాంచాల జనపదాలు వాటికి తూర్పు ప్రాంత జనపదాలుగా ఉన్నాయి. కనుక ఈ ప్రాంతపు చరిత్ర వేదకాలం నాటిదని తెలుస్తుంది. 
అదనపు పరిశోధనల ద్వారా ఈ ప్రాంతపు ప్రజల సంస్కృతి సంప్రదాయాలు మరియు జీవనసరళి, అలాగే ఈ ప్రాంతపు రాజుల కచ్చితమైన పాలనా విధానం తెలుసుకోవడానికి అవకాశం లభిస్తుంది.