ఆర్ జె హాంస్-గిల్
ఆర్ జె హాంస్-గిల్ 1943 పంజాబు రాష్ట్రంలోని మోహీ (లూధియానా) లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి గర్షర్ సింఘ్ హాంస్. ఆమె తండ్రి గ్రమీణ ప్రాంతాలలో పనిచేయడానికి నియమించబడిన డాక్టర్. అందువలన ఆమె లూధియానా జిల్లాలోని గ్రామీణ ప్రాంతాలలో బాల్యాన్ని గడిపింది. ఆమె తల్లి గురుదీప్ కౌర్ గృహిణి. ఆమె వివాహం కరస్పాండెంస్ ద్వారా తరువాత చదువును కొనసాగించింది. ఆమె తండ్రికి తరచుగా బదిలీ కావడం స్థిరంగా ఒక ప్రదేశంలో ఉండలేకపోవడం ఆమెకు కొంత అసౌకర్యం కలిగిస్తూ ఉండేది. అయినప్పటికీ వారు తరచుగా మంచిమంచి ప్రదేశాలకే తరలివెళుతూ ఉండేవారు. 
సాధారణంగా గ్రామాలలో ఆడపిల్లలకు విద్యావసతులు తక్కువగానే ఉండేవి. గ్రామాలలో ఆడపిల్లలకు ప్రత్యేక పాఠశాలలు ఉండేవి కాదు. అలాగే మగపిల్లలు చదువుకునే పాఠశాలలలో ఆదపిల్లలు చదవడానికి అనుమతి లభించేది కాదు. అందువలన ఆమె ఆరంభవిద్య ఇంటివద్దనే సాగింది. ఆమె తల్లితండ్రులు చదువుకొనడానికి ప్రోత్సాహం చదవడానికి సహకరిస్తూ ఉండేవారు. తరువాత ఆమె తండ్రికి హెడ్‌మాస్టరుతో ఉన్న పరిచయం కారణంగా ఆమెకు పాఠశాలలో చదువుకోవడానికి అవకాశం లభించింది. ఆమె ఆకాలంలో సమాజంలో స్త్రీలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు చూసి ఆశ్చర్యపడింది. హాస్పిటల్ సిబ్బంది ఆమె తండ్రితో ఈ విషయమై చర్చించే సమయంలో విని ఈ విషయాలు ఆకళింపు చేసుకుంది. స్త్రీలకు చదువు అందుబాటులో ఎందుకు లేదు ? స్త్రీలకు ఉద్యోగాలు ఎందుకు లేవు ? స్త్రీలు జీవితమంతా పక్షపాతదృష్టితో ఎందుకు చూడబడుతున్నారు ? అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతుకుతూ గంటల 
సమయం వెచ్చిస్తూ నూతన ప్రపంచం కొరకు కలలు కంటూ ఉండేది. ఆమె కలల ప్రపంచంలో స్త్రీపురుష సమాసమాజం విస్తరించి కనిపించేది. ఆమె చిన్నవయసులోనే తన తండ్రిలా డాక్టర్ కావాలని అనుకునేది.
భారత స్వాతంత్య్ర సమరోజ్వల చరిత్రలో ముస్లిం మహిళలు
తెలుగింటి ఆడపడుచులు ఈ కోవకు చెందిన వారిలో తెలుగింటి ఆడపడుచులూ ఉన్నారు. అటువంటివారిలో మహమ్మద్‌ గౌస్‌ ఖాతూన్‌, హజఁరా బీబీ ఇస్మాయిల్‌, నఫీస్‌ ఆయేషా బేగం, రబియాబీ, ఫక్రుల్‌ హాజియా తదితరులను పేర్కోనవచ్చు. చీరాల-పేరాల ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ప్రముఖ స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు గౌస్‌ మెహిద్దీన్‌ భార్య ఖాతూన్‌, భర్తతోపాటుగా జైలుకు వెళ్ళకపోయినా, ఉద్యమకారులకు ఆశ్రయం కల్పిస్తూ, ఆతిథ్యమిస్తూ, తన కుటుంబానికి చెందిన సర్వం ఉద్యమం కోసం వ్యయం చేసిన త్యాగశీలి. గాంధీజీ అనుచరుడుగా రాష్ట్రంలో ప్రఖ్యాతి గాంచిన ఖద్దర్‌ ఇస్మాయిల్‌ భార్య హాజఁరా బీబి గాంధీజీ బాటన నడిచినందుకు ఆమె కుటుంబాన్ని వెలివేసినా వెరవని ధీమంతురాలు. భారత జాతీయ సైన్యంలో చేరి నేతాజి వెంట నడిచిన అబిద్‌ హసన్‌ సఫ్రాని, నిజాం సంస్థానంలో తొలుతగా ఖద్దరు ప్రచారం ఆరంభించిన బద్రుల్‌ హసన్‌ లాంటి బిడ్డలను కన్న ఫక్రుల్‌ హాజియా విదేశీ వస్త్రాలను నిజాం గడ్డ విూద తగులబెట్టి అందరికి ఆదర్శమయ్యారు. పలు భాషలను నేర్చుకుని ప్రజల పక్షంగా జాతీయోద్యమంలో ఆమె బహుముఖ పాత్ర నిర్వహించారు. 
నైజాం విలీనోద్యమంలో స్వాతంత్య్రం సాధించాక, ఇండియన్‌ యూనియన్‌లో నైజాం విలీనమవ్వాలన్న డిమాండ్‌తో సాగిన పోరులో కూడా రాష్ట్రానికి చెందిన పలువురు ముస్లిం మహిళలు పాల్గొన్న దాఖలాలున్నాయి. ముస్లిం మహిళలకు ఉన్న మత, సామాజిక బంధనాల మూలంగా పెద్ద సంఖ్యలో ఉద్యమ బాటన నడవలేకపోయినప్పటికీ, ఉద్యమకారులైన తమ బిడ్డలను, భర్తలను ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు. పరోక్షంగా సహకరించారు. ఈ విధంగా పరోక్ష సహాయం అందచేసిన వారెందరో ఉన్నప్పటికీ అందరి వివరాలు తెలియరాలేదు.