అసంగుడు
అసంగుడు పెషావర్ లో ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టాడు. ఆ కాలంలో పెషావర్ లేదా పురుషపురం ప్రాచీన గాంధార రాజ్యంలో ఒక భాగంగా ఉంది. నేడు పెషావర్ పాకిస్తాన్ లో ఉంది. ఇతను బ్రాహ్మణ తల్లికి, క్షత్రియ తండ్రికి జన్మించాడు. అసంగుని తమ్ముడు వసుబంధువు. అన్నదమ్ములిరువురూ చిన్నతనంలోనే సకల శాస్త్రాలలోను నిష్ణాతులైనారు. వీరిని బౌద్ధధర్మం అమితంగా ఆకర్షించింది. ఇరువురూ హీనయాన బౌద్ధం స్వీకరించారు.
అసంగుడు
అసంగుడు విశ్వం యొక్క మూల ఉపాదాన తత్వం విజ్ఞానమే అని భావించాడు. అయితే ఆ విజ్ఞానం కూడా క్షణక్షణం మార్పు చెందేది. అనిత్యమైనది. అసంగుడు అనిత్యత గురించి ఇలా అన్నాడు - "ఇతరులెవ్వరూ దీన్ని జన్మింపచేయరు. ఇది స్వయంగాను జన్మించదు. ప్రత్యయం (హేతువు) వున్నప్పుడు భావాలు (వస్తువులు) పాతవిగా జన్మించవు. సరికోత్తవిగా జన్మిస్తాయి... ప్రత్యయం (హేతువు) వున్నప్పుడు భావాలు (వస్తువులు) ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఉత్పత్తి చెంది స్వతహాగానే క్షణభంగురాలుగా వుంటాయి."
క్షణభంగురత లేక క్షణికతనే ‘ ప్రతీత్య సముత్పాదం ’ అంటారు. ప్రతీత్యం గడిచిపోయిన (నశించిపోయిన) తరువాతి ఉత్పాదనం లేక ఉత్పత్తి ప్రతీత్య సముత్పాదం. దీన్ని వివరిస్తూ అసంగుడు ఇలా అన్నాడు – "అనిత్యము, దుఃఖము, శూన్యము, ఆత్మా రాహిత్యము (నిజమైన ఆత్మా అస్తిత్వాన్ని నిరాకరించడం) అనే అర్ధాలున్నందువల్ల బుద్ధ భగవానుడు ప్రతీత్య సముత్పాదాన్ని గురించి చెప్తూ ప్రతీత్య సముత్పాదంచాలా గంభీరమైనది అని అన్నాడు. వస్తువులు క్షణ-క్షణం కొత్త-కొత్త రూపాలలో జీవనయాత్ర (ప్రవృత్తి) సాగిస్తాయి."