మొఘల్ సామ్రాజ్యం
మొఘలాయిలు కీ.శ. 1526 నుండి 1707 వరకు భారత ఉపఖండాన్ని (ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారత్) పరిపాలించిన రాజవంశీయులు. 1526లో తైమూరు వంశానికి చెందిన బాబరు ఒకటవ పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రాహీమ్ లోడీను ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. ముఘల్ అంటే "మంగోల్" అనే పదానికి పెర్షియా భాషలో సమానమైన పదం. "మంగోల్" అంటే మధ్య ఆసియాలోని చెంఘీజ్ ఖాన్ వంశీయులైన సంచార యుద్దవీరులు అని అర్థం. మొఘల్ వంశీయులంతా ఇస్లాం మతాన్ని కచ్చితంగా పాటించారు. బాబరు తరువాత పరిపాలనా బాధ్యతల్ని చేపట్టిన హుమాయూన్ను పఠాన్ వీరుడైన షేర్ షా సూరి జయించి సుర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. పదహారేళ్ళ తరువాత పోగట్టుకున్న కోటలన్నింటినీ హుమాయూన్ మళ్ళీ జయించాడు. హుమాయూన్ తరువాత అతని కుమారుడైన అక్బర్ మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించి 1556 నుండి 1605 వరకు పాలించాడు. అక్బర్ తరువాత విశాలమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యం అతని కుమారుడైన జహాంగీర్కు సంక్రమించింది. జహాంగీర్ తర్వాత ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన షాజహాన్ కాలంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రపంచంలోనే అతి గొప్ప రాజ్యంగా కీర్తింపబడింది. ఇతను పరిపాలించిన కాలాన్నే చరిత్రకారులు మొఘల్ సామ్రాజ్య స్వర్ణ యుగంగా వర్ణిస్తారు.
కర్నూలు నవాబులు
19వ శతాబ్ది తొలి అర్థభాగంలో కర్నూలును కేంద్రంగా చేసుకుని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను పరిపాలించిన అర్థస్వతంత్రుడైన పరిపాలకులు కర్నూలు నవాబులు. నైజాం నవాబు ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రిటీష్ వారికి దత్తపరచిన కాలంలో వీరి పాలన కొన్నాళ్ళు సాగింది. 1839లో నవాబు వారసుడిని రాజద్రోహ నేరానికి గాను బ్రిటీషర్లు పదవీచ్యుతుని చేశారు. 1733 నుంచి 1839 వరకు వందేళ్ళకు పైగా కర్నూలు ప్రాంతాన్ని పరిపాలించినా కర్నూలు నవాబులు యుద్ధనిపుణులు కాకపోవడంతో ఎదురైన ప్రతి యుద్ధంలోనూ ఓటమి పాలయ్యారు. స్వతంతంగా సైన్యశక్తి, యుద్ధనిపుణత లేకపోవడంతో వీరు 1740లో మరాఠాల చేతిలోనూ, 1750-52లో ఫ్రెంచి వారి చేతిలో, 1755లో మైసూర్ నైనికనేతగా ఉన్న హైదర్ అలీచే ఘోరపరాజయాలు చవిచూశారు. మొఘలులు, మరాఠాలు, మైసూర్ రాజ్యం, నిజాం నవాబు, ఈస్టిండియా కంపెనీలకు వివిధ కాలాల్లో సామంతులుగా ఉంటూ, అర్థస్వతంత్రతతోనే రాజ్యాన్ని నిలుపుకుంటూవచ్చారు. తుదకు బ్రిటీష్ వారిపై ఓ గొప్ప సైనిక కుట్రను చేపట్టడంతో నడిపించలేక రాజద్రోహనేరానికి రాజ్యాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయారు. వీరి అస్వతంత్రత కారణంగా తాము సామంతులమైన రాజ్యాలకు కట్టాల్సిన కప్పం, వారి యుద్ధాలకు చేయాల్సిన సహకారంతో ఆర్థికంగా ఇక్కట్లు ఎదుర్కొన్నారు. వీరి పరిపాలనలో ప్రజలు ఆర్థికంగా, సైనికపరంగా కూడా తీవ్రమైన పీడనలకు గురికావాల్సి వచ్చింది.