ఛత్రపతి శివాజీ
చత్రపతి శివాజీగా ఖ్యాతి పొందిన శివాజీ రాజే భోంస్లే (ఫిబ్రవరి 19, 1627 - ఏప్రిల్ 3, 1680) పశ్చిమ భారతదేశాన మరాఠా సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పి మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని ఎదిరించాడు.
శివాజీ తండ్రి అయిన షాహాజీ నిజాంషాహీల ప్రతినిధిగా ఉంటూ మొఘల్ రాజులను వ్యతిరేకిస్తూ యుద్ధాల్లో పాల్గొనేవాడు. నిజాంషాహీలపైన షాజహాన్ దండయాత్ర చేసినపుడు షాహాజి సైనికులను బలోపేతం చేయడంలో కీలక పాత్ర వహించాడు. తన ఆదేశాలను ధిక్కరించినందుకు లఖూజీ జాదవ్‌రావ్ అనే మరాఠా యోధుణ్ణి నిజాంషాహీ ప్రభువు హత్య చేయించాడు. ఇది నచ్చని షాహాజీ నిజాంషాహీ ప్రభువు పైన తిరుగుబాటు బావుటా ఎగురవేసి స్వతంత్ర మరాఠా సామ్రాజ్యానికి నాంది పలికాడు.
మరాఠా సామ్రాజ్యం
ఈ సామ్రాజ్య భూభాగంలో పెద్ద భాగం తీర ప్రాంతంగా ఉండడమే కాకుండా, కన్హోజీ అంగ్రే లాంటి వారి నిర్థేశకత్వంలో శక్తివంతమైన కమాండర్ల ద్వారా ఈ ప్రాంతం రక్షింపబడేది. విదేశీ నౌకాదళ నౌకలను ప్రత్యేకించి పోర్చుగీస్ మరియు బ్రిటిష్ వారి నౌకలను సముద్రం దాటి రానీయకుండా చూడడంలో వారు అత్యంత విజయం సాధించారు. తీర ప్రాంతాల రక్షణ మరియు భూ-ఆధారిత దుర్గాలను నిర్మించడమన్నది మరాఠాల రక్షణ వ్యూహం మరియు ప్రాంతీయ సైనిక చరిత్రకు చాలా కీలకమైన అంశాలుగా పరిణమించాయి.
బిజాపూర్‌కు చెందిన అదిల్‌షా మరియు మొఘల్ రాజు ఔరంగజేబులతో జీవితకాలం పాటు గొరిల్లా యుద్ధం సాగించిన తర్వాత రాయ్‌గఢ్ రాజధానిగా 1674లో శివాజీ ది గ్రేట్ ఒక స్వతంత్ర మరాఠా (హిందూ) సామ్రాజ్యాన్ని స్ధాపించాడు. 1680లో శివాజీ మరణించే నాటికి అది ఒక పెద్ద సామ్రాజ్యంగా ఉన్నప్పటికీ, రక్షణ విషయంలో దుర్లభంగా మారిన ఆ సామ్రాజ్యం దాడికి అనువైనదిగా మారింది. 1681 నుంచి 1707 వరకు జరిగిన విజయవంతం కాని 27 సంవత్సరాల యుద్ధం కారణంగా మొఘలులు ఈ సామ్రాజ్యాన్ని ఆక్రమించ లెక పొయరు. శివాజీ మనుమడైన షాహు 1749 వరకు చక్రవర్తిగా పాలన సాగించాడు. షాహూ తన పరిపాలన కాలంలో, కొన్ని నిర్థిష్టమైన షరతులతో ప్రభుత్వాధిపతిగా మొదటిసారిగా పేష్వాను నియమించడం జరిగింది. షామరణం తర్వాత, శివాజీ వారసులు వారి ప్రధాన కేంద్రమైన సతారా నుంచి నామమాత్రపు పాలన సాగించినప్పటికీ, 1749 నుండి 1761 వరకు ఈ సామ్రాజ్య విషయంలో పేష్వాలే "వాస్తవ" నాయకులుగా మారారు. పేష్వాలకు మరియు వారి సర్దార్‌ల (సైనిక కమాండర్లు) కు మధ్య అంతర్గత సంబంధాలు క్షీణించనంత వరకు భారత ఉపఖండంలోని ఒక పెద్ద భూభాగాన్ని కలిగిన మరాఠా సామ్రాజ్యం, 18వ శతాబ్దం వరకు బ్రిటిష్ దళాలను సముద్రం దాటి రానీయకుండా నిరోధించగలిగింది, అయితే అటుతర్వాత వీరి మధ్య ఏర్పడిన గొడవల కారణంగా కమాండర్ల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గిపోవడమన్నది సామ్రాజ్య పతనానికి దారితీసింది.