జీర్ణ వ్యవస్థ
ముక్కు ద్వారా శ్వాస తీసుకునే జీవులు, ఆహారాన్ని నోటి ద్వారా తీసుకుని, దానిని పళ్లతో నములుతాయి. ఇక్కడ రసాయన ప్రక్రియ ప్రారంభమవుతుంది. లాలాజల గ్రంధుల సాయంతో లాలాజలంలో రసాయనాలు ఉత్పత్తి అవుతాయి. దీనిని మాస్టికేషన్‌ అంటారు. తర్వాత ఇది పోట్టలోని ఈసోపేగస్ ‌లోకి వెళతాయి. అక్కడ హైడ్రాలిక్‌ యాసిడ్‌ సూక్ష్మక్రిములను చంపేసి, కొంత ఆహారాన్ని యాంత్రికంగా ముక్కలు‌ చేస్తుంది. (ఉదాహరణకు ప్రొటీన్ల యొక్క డీన్యూట్రిషన్‌) కొంత భాగాన్ని రసాయన మార్పులు చేస్తాయి. హైడ్రోక్లోరిక్‌ యాసిడ్‌ అనేది తక్కువ స్థాయిలో పిహెచ్‌ను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఎంజైమ్‌లకు చాలా ఉపయోగకరం. కొంత సమయం తర్వాత (మానవుల్లో గంట లేదా రెండు గంటలు, కుక్కల్లో 4 నుంచి ఆరు గంటలు, పిల్లుల్లో మరికొంత తక్కువ సమయం...) కైమ్‌ అనే ద్రవం ఏర్పడుతుంది. ఈ కైమ్‌ అనేది చిన్న ప్రేగుల‌ ద్వారా వెళ్లి, అక్కడ 95 శాతం పోషక విలువలను తీసుకుంటుంది. అక్కడి నుండి పెద్ద ప్రేగుల ‌ ద్వారా వెళ్లి మరియు మల విసర్జన‌ ద్వారా విసర్జించబడుతుంది.
ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్
జీర్ణవ్యవస్థను ఒకసారి పరిశీలిస్తే...మనం తీసుకునే ఆహారం పేగుల్లో జరిగే సంకోచ వ్యాకోచాల (పెరిస్టాల్‌టిస్)ద్వారా జీర్ణమవుతుంది. అయితే కొందరిలో ఈ సంకోచ వ్యాకోచ ప్రక్రియ అతిగా సాగుతుంది. దీనివల్ల ఆహారం బలవంతంగా లోనికి వె ళుతుంది. ఆహారం ఇలా హఠాత్తుగా వెళ్లడం వల్లే కడుపు ఉబ్బరంతో పాటు ఇతర జీర్ణాశయ సమస్యలన్నీ మొదలవుతాయి. అయితే సంకోచ వ్యాకోచాలు కొన్నిసార్లు అతివేగంగా సాగినా, మరికొన్నిసార్లు అతి తక్కువ వేగంతోనూ జరుగుతాయి. అయితే, వేగంగా జరిగినప్పుడు విరేచనాలు, మంద్రంంగా సాగినప్పుడు మలబద్దకం మొదలవుతాయి. ఈ సమస్యనే ఐబిఎస్ (ఇరిటెబుల్ బావెల్ సిండ్రోమ్) అంటారు. దీనికి మానసిక ఒత్తిళ్లు కూడా తోడైనప్పుడు, పేగుల్లో మిలియన్ల కొద్దీ ఉండే న్యూరాన్లు ఇలా ప్రేరేపితమైనప్పుడు సమస్య మరింత తీవ్రమవుతుంది. అంతే తప్ప, ఇది కేవలం మానసిక కారణాలతోనే వచ్చేదేమీ కాదు.
జీర్ణాశయంలో గ్రహణి ఒక సూక్ష్మ వ్యవస్థ ఉంటుంది. ఆహారాన్ని జీర్ణింపచేయడం, ఆ తరువాత ఆహారంలోని రసాలను, వ్యర్థాలను వేరుచేయడం, చివరికి వ్యర్థాలన్నిటినీ బయటికి పంపడం ఈ గ్రహణి మౌలిక విధులు. అయితే, పేగుల్లో జరగాల్సిన సంకోచ వ్యాకోచ ప్రక్రియ కుంటుపడినప్పుడు ఈ ఐబిఎస్ సమస్య మొదలవుతుంది. ఈ స్థితిలో గ్రహణిని తిరిగి దాన్ని సహజస్థితికి తేవడం ఒక తక్షణ కర్తవ్యమవుతుంది.అలా ఆవ్యవస్థను సహజమైన, సాధారణ స్థితికి తేగ లిగే సమర్థవంత మైన వైద్యచికిత్సలు ఆయుర్వేదంలో అనేకం ఉన్నాయి.