మలేరియా
మలేరియా వ్యాప్తి సాధారణంగా దోమకాటు వలన జరుగుతుంది. తన జీవిత చక్రాన్ని పూర్తి చేసుకోవడం కోసం మలేరియా పరాన్నజీవికి మనుషులు అవసరం. మనిషిని కుట్టినప్పుడు లాలాజలాన్ని వదులుతుంది. ఆ లాలాజలములో స్పోరోజాయిట్స్ ఉంటాయి. అవి మనిషి శరీరములోకి ప్రవేశిస్తాయి, అక్కడ నుండి అవి మీరోజాయిట్స్ గా కాలేయము, ఎర్ర రక్త కణాలలో పరిణతి చెందుతాయి. ఇలా పరిణతి చెందిన మీరోజాయిట్స్ వల్ల వ్యాధి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే అన్ని దోమలూ మలేరియాను వ్యాప్తి చేయవు. కేవలం అనోఫిలస్ (anopheles) అనే జాతిలోని ఆడ దోమల వల్ల మాత్రమే మనుషులకు వ్యాధి సోకుతుంది.
మాత్ర
కొన్ని మందులు నోటి ద్వారా ఉపయోగించేందుకు అసౌకర్యంగా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, ఇన్యూలిన్ వంటి ప్రోటీన్ మందులు ఉదర ఆమ్లాలతో సహజ గుణాన్ని కోల్పోవచ్చు. ఇటువంటి మందులను మాత్రల రూపంలోకి మార్చడం సాధ్యం కాదు. కొన్ని మందులు కాలేయ ప్రధాన ద్వారా సిర ("మొట్టమొదటి ప్రసార ప్రభావం") ద్వారా గ్యాస్ట్రోయింటెస్టినాల్ ట్రాక్ట్ నుండి పోతున్న సమయంలో కాలేయం కారణంగా నిష్క్రియమవుతాయి, దీని వలన వీటిని నోటి ద్వారా ఉపయోగించరాదు. నాలుక కింది ఉంచి తీసుకునే మందులు నోటి ముకోసీ ద్వారా శోషించబడతాయి, కనుక అవి కాలేయాన్ని దాటి వెళ్లగలవు మరియు మొట్టమొదటి ప్రసార ప్రభావానికి గురయ్యే అవకాశం తక్కువగా ఉంటుంది. నోటి ద్వారా తీసుకునే కొన్ని మందుల ప్రభావం గ్యాస్ట్రోయింటెస్టినాల్ ట్రాక్ట్ తక్కువగా శోషించడం వలన తక్కువగా ఉండవచ్చు. ఇటువంటి మందులను అధిక మోతాదులో లేదా ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇవ్వాలి. త్వరిత ప్రభావం లేదా ఇతర తీవ్ర ప్రభావాలు గల మందులను నోటి ద్వారా మింగరాదు. ఉదాహరణకు, ఫుఫుస వ్యవస్థలో సమస్యలకు చికిత్స కోసం ఉపయోగించే సాల్బుటామోల్‌ను నోటి ద్వారా తీసుకున్నట్లయితే, గుండె మరియు ప్రసరణపై ప్రభావాలు చూపవచ్చు; ఈ ప్రభావాలను నేరుగా అవసరమైన ప్రాంతాల్లో కొద్ది మోతాదులో తీసుకోవడం ద్వారా ప్రభావవంతంగా తగ్గించవచ్చు.