జీవ శాస్త్రము
జీవుల అధ్యయనము జీవ శాస్త్రము (ఆంగ్లం biology). జీవుల ఉద్భావన, లక్షణాలు, వర్గీకరణ, జీవకోటిలో జాతులు, పర్యావరణ చట్రంలో వాటి మనుగడ, ఇలా ఎన్నో కోణాల నుండి జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యవచ్చు. కనుక జీవ శాస్త్రము యొక్క పరిధి చాలా విస్త్రుతమైనది. వృక్షశాస్త్రం, జంతుశాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రం మొదలైన వర్గాలు చాలరోజులబట్టీ వున్నవే. ఈ రోజులలో ఈ వర్గీకరణ కూడ బాగా వ్యాప్తి చెందింది. జీవి లక్షణాలని అణు (atomic), పరమాణు (molecular) ప్రమాణాలలో అధ్యయనం చేస్తే దానిని అణుజీవశాస్త్రం (మాలిక్యులార్ బయాలజీ) అనీ, జీవరసాయనశాస్త్రం (బయోకెమిస్ట్రీ) అనీ, జీవసాంకేతిక శాస్త్రం (బయోటెక్నాలజీ) అనీ, అణుజన్యుశాస్త్రం (మాలిక్యులార్ జెనెటిక్స్) అనీ అంటున్నారు. జీవి లక్షణాలని జీవకణం స్థాయిలో చదివితే దానిని కణజీవశాస్త్రం (సెల్ బయాలజీ) అనీ, అంగము (organ) స్థాయిలో పరిశీలిస్తే దానిని శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము (అనాటమీ) అనీ, జన్యువు నిర్మాణాన్ని, అనువంశికతను జన్యుశాస్త్రం (Genetics), ఇలా రకరకాల కోణాలలో జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యవచ్చు.
సూక్ష్మ జీవశాస్త్రం
సూక్ష్మక్రిముల శాస్త్రం (తర్వాత సూక్ష్మజీవశాస్త్రంలో ఒక ఉపవిధానం) సాధారణంగా ఫెర్డినాండ్ కోహ్న్ చే స్థాపింపబడిందని (1828–1898) భావించపడుతుంది, ఈ వృక్షశాస్త్రవేత్త శైవలాలు మరియు కిరణజన్య సంయోగక్రియలోని క్రిములపై చేసిన అధ్యయనాల ద్వారా అనేక క్రిములను వర్ణించాడు, వీటిలో "బాసిలుస్" ఇంకా"బెగ్గియటోవ" కూడా ఉన్నాయి. క్రిముల యొక్క విజ్ఞానశాస్త్ర శాఖ యొక్క వర్గీకరణ పధకాన్ని కోహ్న్ మొదటిసారిగా స్పష్టంగా నిర్వచించాడు. లూయిస్ పాశ్చర్ (1822–1895) మరియు రాబర్ట్ కోచ్లు (1843–1910) కోహ్న్ యొక్క సమకాలీకులు మరియు తరచుగా వారు వైద్య సూక్ష్మజీవశాస్త్రం యొక్క స్థాపకులుగా భావించబడతారు. ఆకాలంలో బాగా ప్రాచుర్యంపొందిన నిరంతరంసాగే ఉత్పత్తి సిద్దాంతం యదార్ధం కాదని నిరూపించటానికి పాశ్చర్ చేసిన వరుస ప్రయోగాలు అతనిని ప్రముఖ వ్యక్తిని చేశాయి, దానివల్ల సూక్ష్మజీవశాస్త్రం యొక్క గుర్తింపును ఒక జీవశాస్త్రంగా పటిష్ఠం చేశారు. పాశ్చర్ ఆహారనిల్వకోసం పద్ధతులను (పాశ్చరైజేషన్) మరియు అనేకవ్యాధులు ఆంత్రాక్స్, ఫౌల్ కలరా మరియు రేబీస్ ఎదుర్కొనటానికి టీకాలమందులు కూడా రూపొందించారు. కోచ్ వ్యాధులక్రిమి సిద్దాంతంకు అతని తోడ్పాటులవల్ల పేరొందాడు, అసాధారణమైన వ్యాధులు అసాధారణ రోగకారక సూక్ష్మజీవులచే సంక్రమిస్తాయని నిరూపించడానికి అతని సహాయాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఇతను ఒక వరుసక్రమమైన నిభంధనలను అభివృద్ధిచేశాడు, అవి కోచ్ యొక్క సిద్దాంతాలు అని పేరొందింది. పూర్తి సూక్ష్మజీవుల పెంపకంలో విడిగా ఉన్న క్రిములమీద మొదట దృష్టినిపెట్టినవారిలో కోచ్ ఒకరు, దీనిఫలితంగా అతని వర్ణనలలో అనేక వినూత్న క్రిములు ఉన్నాయి, దీనిలో "మైకోబాక్టీరియం క్షయ" ఉంది, ఇది క్షయ కలగటానికి ముఖ్యహేతువు.