బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ
ఈస్టిండియా కంపెనీ (East India Company) 1600 సంవత్సరంలో స్థాపించబడిన సంస్థ. బ్రిటీష్ వాళ్ళు ఈ సంస్థ ద్వారా భారతదేశంలో వర్తక వాణిజ్యములను నెరపడానికి వచ్చి మన దేశాన్ని ఆక్రమించారు.
క్రీ.శ.1700 సంవత్సరం సమయానికి భారతదేశంలో ఈస్టిండియా కంపెనీలో దక్షిణభారతదేశానికి రాజధానిగా చెన్నపట్టణం ఉండేది. ఐతే పరిపాలించేదుకు రాజ్యాలు మాత్రం ఏమీ ఉండేవి కాదు. చెన్నపట్టణం కోటలోనూ, తూర్పు సముద్ర తీరాన్ని వర్తక స్థానాలుండేవి. మొగలాయి చక్రవర్తిని, నవాబులను ఆశ్రయించి పట్టాలుగా పొందిన కొన్ని గ్రామాలు మాత్రం ఉండేవి. చెన్నపట్టణంలో కోట ఉండేది, దానికి ఆనుకుని జార్జి టౌన్ ఉన్నచోట నల్లవారి బస్తీ అన్న పేట ఉండేది. 1693లో తండయారుపేట, పొరశవాకం, ఎగ్మూరు, తిరువళిక్కేణి అనే గ్రామాలు పొందారు. విశాఖపట్టణం, వీరవాసరం, పులికాట్, ఆర్మగాను, కడలూరు మొదలైన గ్రామాలు, పట్టణాల్లో వివిధ వర్తకస్థానాలు ఉండేవి. 1701నాటికి వీరి స్థితి దక్షిణ భారతదేశంలోని నవాబులు, రాజుల దయాదాక్షిణ్యాలపైన కూడా ఆధారపడివుండేది. సేనానాయకునిగా, నవాబు ప్రతినిధిగా అంచెలంచెలుగా ఎదుగుతూ క్రీ.శ.1700 నాటికి కర్ణాటక నవాబు అయిన దావూద్ ఖాన్ హోదా స్వీకరించగానే చెన్నపట్టణం ఈస్టిండియా వర్తకసంఘం గవర్నర్‌గా ఉన్న కెప్టెన్ థామస్ పిట్ పెద్ద, చిన్న తుపాకులు, ముఖం చూసుకునేందుకు అద్దాలు, విదేశీ మద్యం, ఇతర విలువైన వస్తువులు కానుకగా పంపారు. ఇంతటి కానుకలు కూడా దావూద్ ఖాన్ కు మన్నించకపోగా అతను వచ్చిన రాయబారిని అగౌరవపరిచారు. ఆపై సంవత్సరం 1701 జూలైలో దావూద్ ఖాన్ 10వేల ఆశ్వికులు, కాల్బలం తీసుకుని వచ్చి చెన్నపట్టణం దగ్గర్లో శిబిరం వేసుకున్నాడు. దీనికి భయపడ్డ పిట్ మరిన్ని బహుమానాలు పంపగా నవాబు స్వీకరించలేదు, ఈ స్థితిగతులు ప్రమాదభరితంగా ఉండడంతో అతను నౌకాదళాన్ని రేవులోకి దింపి నగరంలో సిద్ధంగా ఉంచారు. ఆపైన మాత్రం బహుమానాలు తీసుకుని కొంత ఉపశమించి, గవర్నరుతో విందారగించి, మద్యం స్వీకరించాడు. తన ఏనుగులు, అశ్వదళాలతో చెన్నపట్టణంలో ఊరేగుతానని నవాబు భయపెట్టగా అతనికి మరికొంత మద్యాన్ని పోయించి మత్తెక్కించారు. ఆపైన సంవత్సరం కూడా నగరాన్ని దిగ్బంధించడంతో ఇదంతా సొమ్ము కోసం చేస్తున్న పనిగా అవగాహన చేసుకున్న పిట్ కర్ణాటక నవాబుకు రూ.25వేలు లంచంగా ఇచ్చి తృప్తి పరిచారు. 1707లో శక్తివంతులైన మొఘల్ చక్రవర్తుల్లో ఆఖరివాడైన ఔరంగజేబు చక్రవర్తి మరణించాకా పరిపాలనకు వచ్చిన షాఅలం చక్రవర్తి అయ్యాడు. అతని పాలన అంతా నజీరు మూలంగా జరుగుతూండగా మంత్రి జూడీఖాన్‌ను ప్రశంసల్లో ముంచెత్తి తిరువత్తియ్యూరు, కత్తివాగము, నుంగంబాకం, వ్యాసార్పాడి, సత్తెనగాడులనే గ్రామాలను కంపెనీ కౌలుతీసుకుంది.
రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773
1773 నాటి రెగ్యులేటింగ్ చట్టం గ్రేట్ బ్రిటన్ పార్లమెంట్ ద్వారా ఆమోదం పొందిన చట్టం. ఇది భారత భూభాగంలో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కార్యకలాపాలను నియంత్రించేందుకు రూపొందించిన చట్టం. ఈ చట్టం పూర్తి స్థాయిలో భారత భూభాగంలో కంపెనీ కార్యకలాపాలకు ఎదురవుతున్న సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం ఇవ్వలేకపోయింది. అందువలన 1784లో పిట్స్ ఇండియా చట్టం ద్వారా మరింత ప్రభావవంతమైన మార్పులను కంపెనీ కార్యకలాపాలకు అనుగుణంగా రూపొందించి అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశంపై అమలు చేసింది.
1773 నాటికి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పూర్తి నష్టాలలోకి కూరుకుపోయింది. కాగా కంపెనీ భారత భూభాగంలో వర్తకం చేస్తున్న ఏకైక కంపెనీ, అలానే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సంబంధించిన ప్రముఖ వ్యక్తులకు కంపెనీలో వాటాలు ఉన్నాయి. అందువలన కంపెనీ అస్తిత్వం అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి చాలా అవసరం. కంపెనీ భారతభూభాగంలో ఏకాధిపత్యం తో వర్తకం చేస్తున్నందుకు గానూ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి సాలీనా 4 లక్షల పౌండ్లు (ఇప్పటి లెక్కల్లో చెప్పాలంటే సుమారు 42 కోట్ల రూపాయలు లేదా 4 కోట్ల 61 లక్షల పౌండ్లు) రుసుముగా చెల్లించేది. ఐతే కంపెనీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఆశయాలకు నిలవలేక పోయింది. అమెరికాలో తేయాకు అమ్మకాలలో వచ్చిన నష్టం వలన 1768 నుండి కంపెనీ ప్రభుత్వానికి జవాబుదారీగా లేదు. అమెరికాలో అమ్మబడే తేయాకులో సుమారు 85% తేయాకు డచ్ వారి నుండి దొంగిలించబడినది. అందువలన కంపెనీ అటు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి, ఇటు బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ కు అప్పు పడిపోయింది. తేయాకు భారత భూభాగం నుండి సరఫరా అయి వచ్చి బ్రిటిష్ గిడ్డంగులలో కుళ్ళిపోయేది. ఆ విధంగా ఈ రెగ్యులేటింగ్ చట్టం, 1773 తో పాటుగా 1773 నాటి తేయాకు చట్టం కూడా అమలులోకి వచ్చి కంపెనీ ఆధీనంలో ఉన్న తేయాకు నిల్వలను లాభదాయకంగా అమ్మేలా నియంత్రిస్తూ రూపొందించబడింది.
ఈ చట్టానికి రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఈ చట్టం ద్వారా ముఖ్యంగా రెండు విషయాలు జరిగాయి. మొదటిది ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వ్యవహారాలను క్రమబద్ధం చేసి కంపెనీ నియంత్రణను మొదలుపెట్టడం, రెండవది కంపెనీ రాజకీయ, పరిపాలనా విధులను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గుర్తించింది.