భారత పురాతత్వ సర్వే సంస్థ
ఆర్కియాలజికల్‌ సర్వే ఆఫ్‌ ఇండియాను బ్రిటిష్‌ వలసవాద సామ్రాజ్య హయాంలో 1861లో సర్‌ అలెగ్జాండర్‌ కనింగ్‌హం అప్పటి వైస్రాయ్‌ చార్లెస్‌ జాన్‌ కనింగ్‌ సహాయంతో ఏర్పాటు చేశారు. ఆ సమయంలో దాని పరిధి అఫ్గానిస్తాన్‌, బర్మాలతో కలిసిన మొత్తం భారత ఉపఖండం మీద ఉండేది. తొలినాళ్లలో చాలావరకు అన్వేషణ కార్యక్రమాల్లో సంస్థ నిమగ్నమై ఉండేది. దాని ఫలితంగా సంకిసా, శ్రావస్థి, బార్హాట్‌, కోశాంబీ వంటి చారిత్రక స్థలాలు వెలుగు చూశాయి. ఈ కార్యకలాపాలలో కనింగ్‌హం చాలా ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు. దాంతోపాటు భారతదేశ చారిత్రక పురాతత్వ పరిశోధనలకు ఆయన దారులు పరిచారు. కానింగ్‌హం హయాంలో (1867-68) ఏఎస్‌ఐకి చెందిన ఏసీఎల్‌ కార్లైల్‌ మధ్యప్రదేశ్‌లోని రేవా జిల్లాలోని సుహాగిఘాట్‌ రాతి గుహల్లో ముఖ్యమైన రాతి చిత్రలేఖనాలను కనిపెట్టారు. ఇందులోని కొన్ని చిత్రాలు పూర్వ చారిత్రక యుగానికి చెందినవని, ఐరోపాలో వాటికి సంబంధించిన ఆధారాలేవీ కూడా లేవని గుర్తించారు. మార్టిమర్ వీలర్‌ అనే నావికుడు 1944లో డైరెక్టర్‌ జనరల్‌ అయ్యాక సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సిమ్లాలోని రైల్వే బోర్డు భవనంలో ఏర్పాటు చేశారు.
ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (ఇండియా)
ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (దేవనాగరి: खुफिया ब्यूरो, "ఖుఫీయా బ్యూరో" ) అనేది భారతదేశం యొక్క అంతర్గత నిఘా సంస్థ, ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతన గూఢచర్య సంస్థగా ఇది ప్రసిద్ధిగాంచింది, దీనిని IB గా కూడా గుర్తిస్తున్నారు. 1947లో హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరోగా ఇది రూపాంతరం చెందింది. నిఘా విభాగం ఏర్పాటు చేయాలనే ఆలోచన వచ్చినప్పుడు, 1885లో మేజర్ జనరల్ సర్ ఛార్లస్ మ్యాక్‌గ్రెగోర్‌ను సిమ్లాలో బ్రిటీష్ ఇండియన్ ఆర్మీకి క్వార్టర్‌మాస్టర్ జనరల్‌గా మరియు నిఘా విభాగ అధిపతిగా నియమించారు. 19వ శతాబ్దం చివరి కాలంలో వాయువ్య భాగం నుంచి బ్రిటీష్ ఇండియాను రష్యా ఆక్రమిస్తుందనే భయాల నేపథ్యంలో, ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో రష్యా దళాల మోహరింపులపై నిఘా పెట్టడం ఈ గూఢచర్య విభాగం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంది.