జిల్లా
జిల్లా భారతదేశంలో ఒక రాష్ట్రస్థాయి పాలనా విభాగం. ప్రతి రాష్ట్రాన్ని పరిపాలనా సౌలభ్యం కొరకు కొన్ని జిల్లాలుగా విభజించారు.ప్రతి జిల్లాకు ఒక ఐ.ఏ.యస్. అధికారి కలెక్టర్ గా ఉంటాడు. దేశంలో 545 లోక్ సభ సభ్యులున్నారు. అంటే కొన్ని రాష్ట్రాల్లో పార్లమెంటు నియోజకవర్గాల కన్నా జిల్లాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉందన్నమాట. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మాత్రం పార్లమెంటు నియోజకవర్గాల (42) కంటే జిల్లాలు (23) తక్కువగా ఉన్నాయి.1983 లో దేశం లోని జిల్లాల సంఖ్య 418.2015 లో 678.2016 అక్టోబరులో తెలంగాణాలో ఒక్కసారే 21 కొత్తజిల్లాలు ఏర్పాటయ్యాయి.జిల్లా కేంద్రం అంటే జిల్లా అభివృద్ధికి కేంద్రం. సాధారణంగా రాజధాని చుట్టూ అభివృద్ధి కేంద్రీకృతం అవుతుంది.జిల్లా కేంద్రం చూట్టూ అభివృద్ధి కేంద్రీకృతం అవుతుంది. 111 ఏళ్ల తరువాత తెలంగాణాలో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది. సరిగ్గా 111 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కాలంలో జిల్లాలను పునర్వ్యవస్థీకరించాలనే ఆలోచనే పాలకులకు రాలేదు. 1905లో ఆరవ నిజాం మీర్ మహబూబ్ అలీఖాన్ కాలంలో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది. 1953లో ఏర్పడిన ఖమ్మం జిల్లా 1978లో ఏర్పడిన రంగారెడ్డి జిల్లా మినహాయిస్తే, మిగిలిన తెలంగాణలోని జిల్లాలన్నీ 111 సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడినవే.
తెలంగాణలో కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటు ప్రభావం ఆంధ్రపై కూడా పడుతుంది. సంఖ్య పరంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ఇప్పుడు దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల కన్నా కింది నుంచి మూడవ స్థానంలో ఉత్తరాఖండ్ సరసన ఉంటుంది. ఆంధ్రలో ఉభయ గోదావరి జిల్లాలకు జిల్లా కేంద్రాలు ఒక మూలన ఉంటాయి. బ్రిటీష్ కాలంలో నౌకాశ్రయాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని జిల్లా కేంద్రాలను నిర్ణయించారు. ఆంధ్ర రాష్ట్ర పాలన విజయవాడ నుంచి సాగుతోంది. విజయవాడ జిల్లా కేంద్రం కూడా కాదు. ఓడరేవు వల్ల బందరును జిల్లా కేంద్రం చేశారు. బ్రిటీష్ కాలం నాటి జిల్లాల స్వరూపం అదే విధంగా కొనసాగుతోంది. జిల్లాల సంఖ్య పెరిగితే అధికార వికేంద్రీకరణ జరుగుతుంది. తిరుపతి జిల్లా కేంద్రం కాదు. రాజమండ్రి జిల్లా కేంద్రం కాదు. జిల్లా కేంద్రం కాకముందే వాటికి చారిత్రక ప్రాధాన్యత ఉంది.కొత్త జిల్లాల కోసం కొన్ని దశాబ్దాల నుంచి ప్రజల ఏదో ఒక రూపంలో ఆందోళన చేస్తూనే ఉన్నారు.ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 23 జిల్లాలు ఉంటే తెలంగాణ కన్నా చిన్నదైన అస్సాంలో 35 జిల్లాలు ఉన్నాయి.తెలంగాణాలో పాలనా వ్యవస్థలో భారీ అధికార వికేంద్రీకరణ జరిగింది.38 ఏళ్ల తర్వాత 21 కొత్త జిల్లాలతో రాష్ట్రంలో జిల్లాల సంఖ్య 31కి చేరింది. 21 జిల్లాలు, 25 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 125 మండలాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో మొత్తం జిల్లాల సంఖ్య 31కి, రెవెన్యూ డివిజన్లు 68కి, మండలాలు 584కి పెరిగాయి.ఈ జిల్లాల పునర్విభజనను చాలా మంది 1980లలో ఎన్టీఆర్‌ మండల వ్యవస్థతో పోలుస్తున్నారు.జిల్లాల పరమార్థం అభివృద్ధి వికేంద్రీకరణే.జిల్లా యూనిట్‌గా కేంద్రంనుంచి రావాల్సిన నిధులు పెరిగి, అవి నూతన అభివృద్ధి కేంద్రాలుగా రాణిస్తాయి.కొత్త జిల్లాలతో ప్రజలకు దూరాభారాలు, వ్యయప్రయాసలు తగ్గి త్వరితంగా పనులు పూర్తి చేసుకోగలుగుతారు. ప్రజలకు ప్రయాణ చార్జీలు తగ్గుతాయి. జిల్లాల సంఖ్య పెరుగుదలతో ఉద్యోగుల సంఖ్య పెంచవల్సి వస్తుంది.అది ఉపాధి అవకాశాలు పెంచుతుంది.
శ్రీ కృష్ణ కమిటీ నివేదిక
ఈ తరహా కాలేజీలు కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ కన్నా తెలంగాణలో ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అయితే అవి ఎక్కువ భాగం హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాల్లో కేంద్రీకృతం అయ్యాయి. అందుకు కారణం మార్కెట్ శక్తులు. ఈ కాలేజీలలో అధికశాతం ప్రైవేట్‌ యాజమాన్యాల నిర్వహణలో ఉన్నవే. ఇటువంటి కాలేజీల నిర్వహణలో లాభాలు ఉన్నాయి కాబట్టి అవి హైదరాబాద్, రంగారెడ్డిలోనే ఎక్కువగా నెలకొల్పారు. మళ్లీ ఈ రెండు జిల్లాలను మినహాయిస్తే తక్కిన తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఈ కాలేజీలు కోస్తా కన్నా తక్కువ. రాయలసీమ మాత్రం తెలంగాణ కన్నా వెనుకబడి ఉంది. ఈ పరిస్థితుల దృష్ట్యా ప్రభుత్వ కాలేజీలను భవిష్యత్తులో వెనుకబడిన ప్రాంతాలలో నెలకొల్పడం అవసరమని శ్రీకృష్ణ కమిటీ సూచించింది. ఇక- విద్యాసంస్థలు పెద్ద సంఖ్యలో కేంద్రీకరించి ఉండటంతో హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాలను విడిగా పరిగణించాలి. ఈ పరిస్థితిలో ఈ రెండు జిల్లాలలో విద్యావకాశాలు అందుబాటులో ఉండటం సీమాంధ్ర, తెలంగాణ వారికి ఈ ప్రాంతం కీలకంగా మారింది. ఇది ఉద్యోగాలకు కూడా అవసరమని మూడు ప్రాంతాల విద్యార్థులు బలంగా అభిప్రాయపడుతున్నారు. అనేకమంది తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలను నాలుగేళ్ల పాఠశాల చదువు కోసం ఇక్కడకు పంపుతుంటారు. అందువల్ల, 6వ జోన్‌లోకి వచ్చే హైదరాబాద్‌లో ఉన్నత విద్యకు వారికి అవకాశం లభిస్తుంది. హైదరాబాద్‌లో అక్షరాస్యత శాతం 79. అక్కడ IT రంగంలో ఉద్యోగాలు ఎక్కువ. సాఫ్ట్‌వేర్ రంగానికి దేశంలోనే అదోక ముఖ్యకేంద్రం. హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీ, నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, ఇంటర్నేషనల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్, నల్సార్ లా యూనివర్సిటీ వంటి ప్రముఖ సంస్థలు హైదరాబాద్‌, రంగారెడ్డి జిల్లాలోనే ఉన్నాయి. అయితే తెలంగాణ జిల్లాలలో ఏర్పాటు చేయాల్సిన సంస్థలను హైదరాబాద్ తరలిస్తున్నారని, దాంతో ఇతర ప్రాంతాల వారు కూడా వాటిలో ప్రవేశం పొంది, తమ అవకాశాలు దెబ్బతీస్తున్నారన్నది తెలంగాణవాదుల ఫిర్యాదు. నిజానికి హైదరాబాద్ కన్నా రంగారెడ్డి జిల్లాలోనే ఉన్నత విద్యాసంస్థలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. హైదరాబాద్‌లో ప్రభుత్వ స్కూళ్లు చాలా తక్కువ. మధ్యతరగతి, ఉన్నత తరగతుల వారి కోసం ఏర్పాటు చేసిన ప్రైవేట్ స్కూళ్లే అత్యధికంగా ఉన్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో అత్యున్నత శ్రేణివర్గాల కోసం గ్లోబల్ స్కూళ్లు ఏర్పాటవుతున్నాయి. ముస్లింలు ఎక్కువగా నివసించే పాతబస్తీలో స్కూళ్లకు కావలసిన సదుపాయాలు అంతంత మాత్రంగా ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడినప్రపటి నుంచి ఉర్దూ భాష, ఉర్దూలో బోధన కూడా దెబ్బతింటున్నాయి. ఈ పరిస్థితి మారాలని శ్రీకృష్ణ కమిటీ అభిప్రాయపడింది.