జీవ శాస్త్రము
జీవుల అధ్యయనము జీవ శాస్త్రము (ఆంగ్లం biology). జీవుల ఉద్భావన, లక్షణాలు, వర్గీకరణ, జీవకోటిలో జాతులు, పర్యావరణ చట్రంలో వాటి మనుగడ, ఇలా ఎన్నో కోణాల నుండి జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యవచ్చు. కనుక జీవ శాస్త్రము యొక్క పరిధి చాలా విస్త్రుతమైనది. వృక్షశాస్త్రం, జంతుశాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రం మొదలైన వర్గాలు చాలరోజులబట్టీ వున్నవే. ఈ రోజులలో ఈ వర్గీకరణ కూడ బాగా వ్యాప్తి చెందింది. జీవి లక్షణాలని అణు (atomic), పరమాణు (molecular) ప్రమాణాలలో అధ్యయనం చేస్తే దానిని అణుజీవశాస్త్రం (మాలిక్యులార్ బయాలజీ) అనీ, జీవరసాయనశాస్త్రం (బయోకెమిస్ట్రీ) అనీ, జీవసాంకేతిక శాస్త్రం (బయోటెక్నాలజీ) అనీ, అణుజన్యుశాస్త్రం (మాలిక్యులార్ జెనెటిక్స్) అనీ అంటున్నారు. జీవి లక్షణాలని జీవకణం స్థాయిలో చదివితే దానిని కణజీవశాస్త్రం (సెల్ బయాలజీ) అనీ, అంగము (organ) స్థాయిలో పరిశీలిస్తే దానిని శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము (అనాటమీ) అనీ, జన్యువు నిర్మాణాన్ని, అనువంశికతను జన్యుశాస్త్రం (Genetics), ఇలా రకరకాల కోణాలలో జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చెయ్యవచ్చు.
ఇంద్రియజ్ఞాన తత్వ శాస్త్రం
ఇంద్రియజ్ఞానం గురించిన అత్యంత సాధారణ విశ్వాసం, బహుశా బాల్యంలో సార్వజనీనం కావచ్చు, సరళ యథార్థవాదం, దీంట్లో తమ ఎరుకలోకి వస్తున్న అంశాలు తమలోని విషయాలే అని ప్రజలు నమ్ముతారు. జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయని అనేకమంది ప్రజలు ఈ నమ్మకాన్ని పరిణిత వయసులో కూడా కొనసాగిస్తుంటారు. ఈ రూపంలో, సరళ యథార్థవాదం కచ్చితమైన అర్థంలో సిద్ధాంతంగా ఉండదు కాని మొత్తం ఆలోచన మరియు భాష వాడుక ప్రాతిపదికన ప్రత్యక్ష ప్రమాణంగా ఉంటుంది. ఒక అర్థంలో ఇది పారదర్శకంగా సత్యం. నేను కుర్చీని చూసినట్లయితే అది నేను చూసిన కుర్చీయే అవుతుంది. జీవశాస్త్రజ్ఞులు దీన్ని తప్పు అని చెప్పినప్పుడు చూడు (లేదా ఇంద్రియజ్ఞానం) అనే పదం అర్థంలో నిగూఢమైన మార్పు ఉంటుంది, మెదడు ఎలా పనిచేస్తుంది అనే శాస్త్రీయ వివరణకు ఇది అవసరమే కాని దురదృష్టవశాత్తూ ఇది కొత్త పదజాలం ద్వారా స్పష్టీకరించబడదు. భిన్న ప్రయోజనంతో కూడిన వాదనలు ఫలితాలనిస్తాయి. అట్టి బాహ్యపు సరళ యథార్థ వాదం నిస్సందేహంగా ఒక అంతర్గత సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ఒక నమ్మకం, దాని అసంగతాలన్ని నిరూపించే ఇంద్రియ జ్ఞానంపై ప్రయోగ ఫలితాలు లేకుండా కూడా ఒక వ్యక్తి స్థితి స్వీయ వైవిధ్యంగా ఉంటుందని అంగీకరించాల్సిందిగా కేవలం బలవంతం చేయబడు తొలి ఏడాది జీవశాస్త్ర విద్యార్థి వలె దాని ప్రామాణికతని తర్కించు సామాన్య అణకువ గల అనుభవం చేత చూపించబడుతుంది. ఇంద్రియ జ్ఞానం యొక్క జీవశాస్త్ర అధ్యయనపు పరిధిలో సరళ యథార్థ వాదం ఉపయోగించలేనట్టిది. ఏదేమైనా, జీవశాస్త్రపు వెలుపల, సరళ యథార్థ వాదం యొక్క మెరుగు పరచిన రూపాలు కాపాడబడుచున్నవి. పద్దెనిమిదో శతాబ్దంలో థామస్ రెయిడ్ బదలాయించబడిన ఒక దత్తాంశపు సమితి యొక్క కల్పనే ఉద్వేగమని గుర్తించాడు. అయితే ఇవన్నీ కొంత మేరకు పారదర్శకతగా ఉంటాయి కాబట్టి ఇంద్రియ జ్ఞానానికీ మరియు ప్రపంచానికీ ఒక ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉందనీ ప్రకటించాడు. ఈ ఆలోచన ప్రత్యక్ష యథార్థ వాదంగా వివరించబడింది మరియు ఆధునికానంతరవాదం యొక్క వృద్ధితో ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రత్యక్ష యథార్థ వాదం ఇంద్రియ జ్ఞానంలో ఒక వస్తువైన ప్రపంచపు స్వల్పాంశపు లక్షణాన్ని ప్రత్యేకించి వస్తువు ఛాయా చిత్రం వంటిదేదైనా అయిన సందర్భాలలో స్పష్టంగా గుర్తించటం లేదు.