కాపర్(II) ఆక్సైడ్
కాపర్(II)ఆక్సైడ్ లేదా కుప్రిక్ ఆక్సైడ్ అనునది ఒక రసాయన సమ్మేళనపదార్థం. ఇది ఒక అకర్బన సంయోగపదార్థం.రాగిమరియు ఆక్సిజన్ మూలకపరమాణువుల సంయోగం వలన ఈ సంయోగపదార్థ ఏర్పడినది. ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క రసాయనికసంకేత పదం CuO.కాపర్(II)ఆక్సైడ్ రెండు స్థిరత్వముఉన్న రూపాలలో లభించును., ఒకటి నల్లటి ఘనపదార్థం కాగా రెండవది CuO.టేనోరైట్ మరియు పారామేలకోనైట్ అనునవి ఈ సంయోగపదార్థం యొక్క ఖనిజాలు.ఈ సంయోగపదార్థం రాగి లోహాఖనిజాల త్రవ్వకంలో ఉత్పత్తిగా లభిస్తుంది. కాపర్(II)ఆక్సైడ్ పలు రాగిని కలిగిన ఉత్పత్తులకు మరియు చాలా రసాయన సంయోగపదార్థాల ఉత్పత్తికి పుర్వగామి(precursor)గా పనిచేయును.
రాగి ముడిఖనిజం నుండి పెద్దమొత్తంగా రాగిని సంగ్రహించు పైరోమెటాలార్జి పద్ధతిలోనే కాపర్(II)ఆక్సైడును సంగ్రహించెదరు.ముడి ఖనిజాన్నిమొదట సజలఅమ్మోనియం కార్బొనేట్,అమ్మోనియా మరియు ఆక్సిజన్ మిశ్రమంతో ఘన రాగి(I),రాగి(II)అమ్మైన్ సంక్లిష్టాలను సంగ్రహించెదరు. ఈ సంక్లిష్ట పదార్థాలను నీటిఆవిరితో వియోగం చెందేలా చేసి కాపర్ ఆక్సైడును ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు. రాగిలోహాన్ని 300-800 °C వరకు గాలిలో వేడి చెయ్యడం వలన కూడా కాపర్ ఆక్సైడును ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
పరిశోధన ,ప్రయోగశాలలో ఉపయోగార్థమైనఅవసరమైన కాపర్(II)ఆక్సైడును కాపర్(II)నైట్రేట్,కాపర్(II)హైడ్రాక్సైడ్ లేదా కాపర్(II)కార్బొనేట్‌లను వేడిచెయ్యడం ద్వారా ఉత్పత్తి చెయ్యుదురు.
సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లం
పామిటిక్‌ ఆమ్లం తెల్లని స్పటీకములు (crystals) గా వుండును. పామ్‌ ఆయిల్‌లో ఈకొవ్వు ఆమ్లం 45-50% వరకు వుండటంవలన ఈఆమ్లాన్ని పామిటిక్‌ ఆమ్లం అనిపిలిచెదరు. క్రీ.శ.1840లో మొదటగా ఎడ్మండ్ ఫ్రెమి (edmond fremy) ఈఆమ్లాన్ని పామ్‌ ఆయిల్‌లో గుర్తించాడు. అన్నినూనెలలో ఎంతో కొంత శాతము (5-10%) కన్పించే సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లం పామిటిక్‌ ఆమ్లం. కొబ్బరి, పామ్‌కెర్నల్‌ నూనెలలో ఉంది. లార్డ్ (lard), టాలో (tallow), మరియు కొకొబట్టరు (cocoa butter) లలో25-45% వరకు ఉంది. సముద్ర జల జీవుల (marine) కొవ్వులలో కూడా అల్పస్దాయిలో పామిటిక్ ఆమ్లాన్ని గుర్తించడం జరిగింది. వేరుశనగ (peanut) ), సోయాబీన్ (soya bean), మొక్కజొన్న (corn) తవుడు (Rice bran) పత్తిగింజల (cotton seed) నూనెలలో10-20% వరకు ఈకొవ్వు ఆమ్లం ఉంది. లిపొజెనెసిస్ (lipogenesis) అనగా కొవ్వు ఆమ్లముల ఉత్పన్నసమయములో మొదట పామిటిక్ ఆమ్లం ఏర్పడి, దానినుండి పొడవైన హైడ్రొకార్బనుగొలుసు (long chained hydrocarbons) వున్నకొవ్వు ఆమ్లాలు 'మలోనిల్్‌కొ ఎంజైమ్' (malonyl-CoA) చర్య వలన తయారగును . జీవొత్పత్తి (biosynthesis) సమయములో అసెటైల్ కొ ఎంజైమ్ ( acetyl-CoA) నుండి ఉత్పత్తి అయిన మలోనిల్ కొ ఎంజైమ్ కొవ్వు ఆమ్లముల హైడ్రొకార్బను గొలుసు (hydrocarbonchain) కు మిధైలెట్ (CH2) గ్రూపును చేర్చి కొవ్వు ఆమ్లముల ఛైన్‌పొడవును పెంచును. పామిటిక్‌ ఆమ్లాన్ని క్షయికరించిన సెటైల్‌ అల్కహల్ (cetyl alchol) ఏర్పడును. పామిటిక్‌ ఆమ్లలవణములను (salts), ఈస్టరులను పామిటెట్స్ (palmitates) అంటారు.
లిపొజెనెసిస్ చర్యలో ఎసెటైల్ కొ-ఎంజైమ్‌ A (acetyl CoA) వలన ఏర్పడు మొదటికొవ్వు ఆమ్లం పామిటిక్ ఆమ్లం. ఆతరువాత అసెటైల్ కో-ఎంజైమ్‌A రెండుకార్బను సమూహలను (carbon groups) లను చేర్చుతూ పోవడంవలన మిగతా కొవ్వుఆమ్లాలు ఏర్పడును. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) తన పరిశోధన నివేదికలో పామిటిక్‌ ఆమ్లంవున్న నూనెలను అధికంగా తీసుకోవడంవలన హృదయ సంబంధిత (cardiovascular) వ్యాదులకు త్వరగాగురై ఆవకాశమున్నదని చెప్పింది. కాని మరికొందరుచేసిన పరిశోధన సమాచారం ప్రకారం లినొలిక్ ఆమ్లంతో పాటు (పామిటిక్ ఆమ్లం% కన్న లినొలిక్‌ ఆమ్లం 4.5% ఎక్కువగా వుండాలి) తీసుకున్న ప్రమాదం అంతగాలేదని తెల్చాయి.