సింధు లోయ నాగరికత
సింధు లోయ నాగరికత (క్రీ.పూ6000 - క్రీ.పూ.1750) ప్రస్తుత భారత దేశం మరియు పాకిస్తాన్ లోగల గగ్గర్ హక్రా మరియు సింధు నదుల పరీవాహక ప్రాంతంలో విలసిల్లిన అతి ప్రాచీన నాగరికత. ఇది ప్రాథమికంగా పాకిస్థాన్‌లో గల సింధ్ మరియు పంజాబ్ ప్రావిన్సులలో, పశ్చిమం వైపు బెలూచిస్తాన్ ప్రావిన్సు వైపుకు కేంద్రీకృతమైనట్లు తెలుస్తుంది. ఇంకా ఆఫ్ఘనిస్తాన్, తుర్కమేనిస్తాన్, ఇరాన్ దేశాలలో కూడా ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన శిథిలాలను వెలికి తీయడం జరిగింది. ఈ నాగరికతకు చెందిన హరప్పా నగరము మొదటగా వెలికి తీయుటచే ఇది సింధు లోయ హరప్పా నాగరికత అని పిలువబడుతున్నది. సింధు నాగరికత మెసొపొటేమియా మరియు ప్రాచీన ఈజిప్టు కంచు యుగాలకు సమకాలికమైన అతి ప్రాచీన నాగరికతల్లో ఒకటి. అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దశగా గుర్తించబడిన నాగరికతను హరప్పా నాగరికతగా పేర్కొంటారు. ఈ నాగరికతకు సంబంధించిన తవ్వకాలు 1920వ సంవత్సరం నుండి జరుగుతున్నా అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగిన వివరాలు మాత్రం 1999లోనే వెలువడ్డాయి.
చక్రం
అసలు చక్రం అనే భావన ఎలా కలిగింది? తొలి నమూనా బండిని ఉపయోగించినప్పుడు దొర్లుడు దిమ్మ క్రమంగా అరిగిపోయి రెండు ప్రక్కలా ఏర్పడిన గుండ్రని పలకలను చూసినప్పుడో, కొయ్యదిమ్మలో ఏదైనా కర్ర అతుక్కుని ఇరుసులాగ ఏర్పడినప్పుడో, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం కల ఎవడో మేధావి చేసిన ప్రయోగాల ఫలితంగానో, ఎలాగైతేనేం చక్రం ఆవిర్భవించింది. ప్రపంచ నాగరికతలో కీలక పాత్ర వహిస్తోంది. చాలాకాలం వరకు ఇదొక మొరటు వ్యవహారంగానే ఉండేది. ఒక చెట్టు దూలం నుంచి ఒక గుండ్రని పలకను తయారుచేయటం, ఇరుసు కోసం పలక మధ్యలో రంధ్రాన్ని తొలచటం- బహుశా ఇదీ తొలి చక్రం నమూనా. కానీ రంపం, రంధ్రాలు తొలిచే పరికరం, చాకు మొదలైనవి లేనిదే దీన్ని చేయటం అసాధ్యం. ఈ పనిని రాతి పనిముట్లు చేయలేవు. కనుక గనుల్లో ఖనిజాలను తవ్వడం, వాటిని పరిశుద్ధం చేసి లోహాలను వేరు చేయటం కనుగొన్న తరువాతనే చక్రం నిర్మించబడి ఉండాలి. స్విట్జర్లాండు, జర్మనీ దేశాల్లో ఆల్ఫ్స్ పర్వత ప్రాంతాల్లో 20 వేల సంవత్సరాల క్రితమే చక్రాలు పూన్చిన వాహనాలు ఉండేవని కొందరు పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు. కానీ క్రీ.పూ. 4000 - 3500 కాలంలో మొట్టమొదటి చక్రాల బండ్లు సిరియా, సుమేరియా దేశాల్లో ఉండే వనటానికి విశ్వసనీయమైన సాక్ష్యాధారాలున్నాయి. చక్రం పురాతన సుమర్ (ఈ నాటి ఇరాక్) లో దాదాపు క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దంలో కుమ్మరి పనికై, కుండలు తయారు చేయడానికి మొదటగా వాడబడినదని అనుకుంటారు. ఇవి క్రీ.పూ 3000 నాటికి మెసపుటేమియాలో బహుళ ప్రచారంలో ఉంటూ, క్రీ.పూ 2500 నాటికి సింధు ప్రాంతాన్ని చేరాయి. క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో వెల్లివిరిసిన సింధులోయ నాగరికతతో చక్రం వాడుక భారతదేశంలో ఆరంభమైనది . కాకేసస్‌కు ఉత్తరభాగంలో బయట పడిన సమాధుల ఆధారంగా క్రీ.పూ. 3700 సంవత్సరాలలో వాగన్లు (నాలుగు చక్రాలు) మరియు బండ్ల (రెండు చక్రాలు) తో సహా మనుషులను సమాధి చేసే వారని తెలుస్తుంది. ఇప్పటి పోలండు లో లభించిన సుమారుగా క్రీ.పూ. 3500 సంవత్సరాల క్రితంనాటి చిత్రాలను బట్టి వాగన్లను చిత్రించిన అతి పురాతనమైన చిత్రంగా బ్రోనోసైస్ పాట్‌ను పేర్కొంటారు.