శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
కృష్ణదేవరాయలు స్వయంగా కవిపండితుడు కూడా కావడంతో ఇతనికి "సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు" అని బిరుదు. ఈయన స్వయంగా సంస్కృతంలో "జాంబవతీ కళ్యాణము", "మదాలసాచరితము", "సత్యవధూపరిణయము", "సకలకథాసారసంగ్రహము", "జ్ఞానచింతామణి", "రసమంజరి" తదితర గ్రంథములు, తెలుగులో ఆముక్తమాల్యద లేక గోదాదేవి కథ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. "తెలుగదేల యన్న దేశంబు తెలుగేను తెలుగు రేడ నేను తెలుగొకొండ ఎల్ల జనులు వినగ ఎరుగవే బాసాడి దేశభాష లందు తెలుగు లెస్స" అన్న పలుకులు రాయలు వ్రాసినవే. రాయల ఆస్థానానికి భువన విజయము అని పేరు. భువనవిజయంలో అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మన, ధూర్జటి, మాదయ్యగారి మల్లన (కందుకూరి రుద్రకవి), అయ్యలరాజు రామభద్రుడు, పింగళి సూరన, రామరాజభూషణుడు (భట్టుమూర్తి), తెనాలి రామకృష్ణుడు అనే ఎనిమిది మంది కవులు ఉండేవారని ప్రతీతి. వీరు అష్టదిగ్గజములుగా ప్రఖ్యాతి పొందారు.
ఇక్కుర్తి
ఇక్కుర్తిలో 11 వ శతాబ్దపు కాలంనాటి దిగంబరజైన సంప్రదాయానికి చెందిన గురువు ‘నరవైద్యవర’ అగ్గలయ్య జైనబసదిలో వుండే వారని రెండు ‘సైదాపురం శాసనాల’లో చెప్పబడింది.ఆయన గురించి మెదక్ జిల్లా సిరూర్ శాసనంలో వివరించబడ్డది.అగ్గలయ్య జైన మాలవగణానికి చెందిన యూపనీయ సంఘానికి చెందినవాడు.కళ్యాణి చాళుక్యరాజు రెండో జయసింహుడు నెలవీడు పటాన్ చెరు (పొత్తలకెరె) లో వున్నపుడు క్రీ.శ.1034లో వైద్యరత్నాకర, ప్రాణాచార్య బిరుదులుగొన్న అగ్గలయ్య అడిగినందువల్ల ముచ్చనపల్లిలోని బుద్ధసేనజినాలయానికి, ఇక్కుర్తిలోని వైద్యరత్నాకర జినాలయానికి దానాలు చేసాడని తొలిసైదాపురం శాసనంలో ఉంది.సిరూరు శాసనం (క్రీ.శ.1074) లో కళ్యాణి చాళుక్యరాజు రెండో సోమేశ్వరుడు అగ్గలయ్యను తన ప్రధానఅడపం (రాజుకు ఆకులు, వక్కలు అందించే అధికారి) గాను, మహాసామంత పదవినిచ్చి ముచ్చనపల్లికి గావుండగా నియమించాడని ఉంది.దాదాపు 50యేళ్ళపాటు రాజాశ్రయంలో వున్నట్టు తెలుస్తున్నది.