శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు
శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు (పా.1509-1529) అత్యంత ప్రసిద్ధ విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి. సాళువ నరసనాయకుడి వద్ద మహాదండనాయకుడుగా పనిచేసిన తుళువ నరసనాయకుని మూడవ కుమారుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. నరసనాయకుడు పెనుకొండలో ఉండగా, రెండవ భార్య నాగలాంబకు జన్మించాడు కృష్ణదేవరాయలు. ఈయన పాలనలో విజయనగర సామ్రాజ్యము అత్యున్నతస్థితికి చేరుకున్నది. కృష్ణరాయలను తెలుగు మరియు కన్నడ ప్రజలు భారతదేశాన్ని పాలించిన గొప్ప చక్రవర్తులలో ఒకడిగా అభిమానిస్తారు. సాహిత్యములో ఈయన ఆంధ్ర భోజుడుగా మరియు కన్నడ రాజ్య రమారమణగా కీర్తించబడినాడు. ఈయన పాలనను గురించిన సమాచారము పోర్చుగీసు సందర్శకులు డొమింగో పేస్ మరియు న్యూనిజ్‌ ల రచనల వలన తెలియుచున్నది. రాయలకు ప్రధాన మంత్రి తిమ్మరుసు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సింహాసనం అధిష్ఠించడానికి తిమ్మరుసు చాలా దోహదపదడినాడు. కృష్ణరాయలు తిమ్మరుసును పితృసమానునిగా గౌరవించి "అప్పాజీ" (తండ్రిగారు) అని పిలిచేవాడు.రాయలు, తుళువ నరస నాయకుని రెండవ భార్య అయిన నాగలాంబ (తెలుగు ఆడపడుచు) కుమారుడు. ఇతను ఇరవై సంవత్సరాల వయసులో ఫిబ్రవరి 4, 1509న విజయనగర రత్నసింహాసనాన్ని అధిష్ఠించాడు. ఇతని పట్టాభిషేకానికి అడ్డురానున్న అచ్యుత రాయలు నూ, వీర నరసింహ రాయలు నూ, అనుచరులనూ తిమ్మరుసు సుదూరంలో ఉన్న దుర్గములలో బంధించాడు. రాయలు తల్లి నాగలాంబ గండికోటను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు ఆడపడచు. 240 కోట్ల వార్షికాదాయము ఉంది. రాయలు విజయనగరాధీశులందరిలోకీ చాలా గొప్పవాడు, గొప్ప రాజనీతిజ్ఞుడు, సైనికాధికారి, భుజబల సంపన్నుడు, ఆర్థిక వేత్త, మత సహనము కలవాడు, వ్యూహ నిపుణుడు, పట్టిన పట్టు విడువని వాడు, కవి పోషకుడు, రాజ్య నిర్మాత మొదలగు సుగుణాలు కలవాడు. ఇతను దక్షిణ భారతదేశం మొత్తం ఆక్రమించాడు.
అయ్యదేవర పురుషోత్తమరావు
అయ్యదేవర తొలిసారిగా 1943లో అభిమన్యుడిగా ముఖానికి రంగు వేసుకున్నాడు. ఆ తర్వాత చదువు మీద దృష్టిసారించాడు. మళ్లీ 1959లోనే నటనవైపు మొగ్గాడు . హైదరాబాదులో శ్రీరామనవమినాడు అర్జునుడి పాత్ర ధరించాడు. ఇక అప్పట్నించీ సాంఘికాల్లో ఎన్నో పాత్రలు ధరించినా పౌరాణికాల్లో మాత్రం రాముడు, శ్రీకృష్ణుడి వేషాలే వేశాడు. అయ్యదేవర పురుషోత్తమరావు హైదరాబాదు భారతీయ బ్యాంకులో ఉద్యోగి కాబట్టి ఈయనని అందరూ బ్యాంకు కృష్ణుడు అనేవారు. ఇతడు ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణం, గయోపాఖ్యానం, నర్తనశాల, పాండవోద్యోగం, వీరాభీమన్యు, మహారధికర్ణ, పాండవవిజయం, పాదుకాపట్టాభిషేకం, భక్తరామదాసు, తులాభారం, చింతామణి, తుకారాం, వెంకటేశ్వర మహాత్మ్యం వంటి నాటకాల్లో ప్రధాన పాత్రలైన రాముడు, కృష్ణుడు, హరిశ్చంద్రుడు, శ్రీనివాసుడు, విశ్వామిత్రుడు, తుకారాం, కృష్ణదేవరాయలు, రాజరాజనరేంద్రుడు, బిల్వమంగళుడు వంటి పాత్రల్ని పోషించాడు. దివాకర్ల వెంకటావధాని రూపొందించిన అనేక సాహిత్య రూపకాల్లో కూడా నటించి పేరుపొందాడు. ‘భువనవిజయం’లో శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు, ‘కనకాభిషేకం’లో ప్రౌఢదేవరాయలు, ‘‘ఆంధ్రభారతావతరణం’లో రాజరాజనరేంద్రుడిగా ఆ రూపకాలను రాష్ట్రంలోనేకాక, రాష్ట్రేతర ప్రాంతాల్లో కూడా అనేక చోట్ల ప్రదర్శించడం విశేషం.