రసాయన సూత్రం
రసాయన సూత్రం లేదా కెమికల్ ఫార్ములా అనేది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు అణు సమదాయాన్నిను వర్ణించే ఒక మార్గం. ఈ ఫార్ములా అణువు గురించి ఆ అణువు ఏమిటి, పరమాణువులో ఏ రకం ఎన్ని ఉన్నాయి అని తెలియజెప్పుతుంది. కొన్నిసార్లు ఈ సూత్రం అణువులు ఎలా ముడిపడి ఉంటాయో చూపిస్తుంది, మరియు కొన్నిసార్లు ఈ సూత్రం అణువులు స్పేస్‌లో ఎలా అమరి ఉంటాయో చూపిస్తుంది. ఫార్ములాలోని అక్షరం ప్రతి అణువు ఏమి రసాయనిక మూలకం అని చూపిస్తుంది. ఈ ఫార్ములాలోని ఉపలిపి అణువు యొక్క ప్రతి రకం యొక్క సంఖ్యను చూపిస్తుంది. ఉదాహరణకు, హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ఫార్ములా HO. మీథేన్ ఒక కార్బన్ (C) అణువు మరియు నాలుగు ఉదజని అణువులను కలిగి ఉంటుంది; దీని రసాయన ఫార్ములా CH. చక్కెర అణువు గ్లూకోజ్ ఆరు కార్బన్ అణువులు, పన్నెండు హైడ్రోజన్ అణువులు మరియు ఆరు ఆక్సిజన్ అణువులు కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి దాని రసాయన ఫార్ములా CHO. రసాయనిక సూత్రాలు రసాయనిక చర్యలను వివరించడానికి రసాయన సమీకరణాలలో ఉపయోగిస్తారు. 19వ శతాబ్దపు స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జాన్స్ జాకబ్ బెర్జిలియస్ రసాయనిక సూత్రాలు రాయడం కోసం ఈ వ్యవస్థా పనిని చేపట్టాడు.
క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్
వాతావరణంలోని స్ట్రాటోస్పియర్ (stratosphere) ప్రాంతంలో క్లోరిన్ పరమాణువులు ఓజోన్ తో రసాయనచర్య జరపడం వలన క్లోరిన్ మొనాక్సైడు మరియు ఆక్సిజన్ ఏర్పడును.
పై చర్యవలన వాతావరణం పైపొరలోని ఓజోను శాతం/గాఢత గణనీయంగా తగ్గి పోతుంది.ఈ రసాయనికప్రక్రియ నిరంతరం కొనసాగుతోంది. ClO• రాడికల్ తిరిగి ఆక్సిజన్‌తో చర్య వలన క్లోరిన్ రాడికల్ ఏర్పడి అది మరల క్లోరిన్ రాడికల్ గా ఏర్పడుతుంది.
క్లోరిన్ రాడికల్ పునఃఉత్పత్తి కావడం వలన ఓజోన్ పొర వియోగం/క్షీణత క్లోరిన్‌రాడికల్ వలన వేగవంతం చెయ్యబడుతున్నది.ఈ ప్రక్రియలో క్లోరిన్ యొక్క ఉనికి/నిష్పత్తి ఎటువంటి వంటిమార్పు ఉండదు.మొత్తం మీద చర్యాఫలితం దిగువన పేర్కొన్న విధంగా కొనసాగును.
ఈ కారణంగానే వాతావరణంలోకి విడుదలఅగు CFC (క్లోరో ఫ్లోరోకార్బనులు) వాతావరణంలోని స్ట్రాటోస్పియర్ ప్రాంతంలో చేరు వలన వాతావరణకు ప్రమాదం పొంచిఉన్నది.క్లోరో ఫ్లోరోకార్బనులు (CFC) చర్యారహితమైనవి స్వభావ కారణంగా వాతావరణం లోని స్ట్రాటోస్పియర్ లోకి ప్రవేశించును. ఇక్కడ ఇవి కాంతి ప్రభావ వియోగం (photo-dissociation) వలన క్లోరిన్ రాడికల్ లను ఉత్పత్తి చేయ్యును.ఏర్పడిన ఈక్లోరిన్ రాడికల్ లు క్లోరిన్ మొనాక్సైడులుగా మార్పుచెందును, రెండు రాడికల్‌లు చర్య జరిపి డై క్లోరిన్ డయాక్సైడ్ ఏర్పడు వరకు క్లోరిన్ మొనాక్సైడుఏర్పడు పై చక్రీయచర్య కొనసాగుతూనే ఉండును. భూవాతావరణంలో CFC తక్కువ నిష్పత్తిలో/సాంద్రతలో ఉండటం వలన ఈ చక్రీయచర్యను నిలుపు/ఆపు అవకాశం బాగా తక్కువ, అనగా ప్రతి రాడికల్ వేల ఓజోను అణువులను విచ్చేదం చెయ్యును.