భారతీయ ఒక రూపాయి నోటు
భారతదేశంలో అధికారక మారక ద్రవ్యంగా ఉపయోగించే వివిధ ద్రవ్య నోట్లలో ఒక రూపాయి నోటుకి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. భారతదేశంలో ఉపయోగించే ఒక రూపాయి నోటు మీద తప్పక మిగతా అన్ని ద్రవ్య మారక నోట్లపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా అని ముద్రించబడి ఉంటే ఒక రూపాయి నోటుపై మాత్రం గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా అని ముద్రించబడి ఉంటుంది. అలాగే రూపాయి నోటు మీద తప్పక మిగతా నోట్లపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్ సంతకం ఉంటే ఒక రూపాయి నోటు పై సెక్రటరీ, మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఫైనాన్స్ సంతకం ఉంటుంది. రెండు రూపాయలు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ విలువగల కరెన్సీ నోట్లు భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆధీనంలోకి రాగా ఒక రూపాయి నోట్లు భారత ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ఆధీనంలో ఉంటాయి.
ద్రవ్య మార్పిడి
2008వ సంవత్సరంలో వచ్చిన ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం సమయంలో, ద్రవ్య మార్పిడి వ్యవహార నిర్మాణం అమెరికా సమాఖ్య సంక్షేమ నిధి వ్యవస్థచే కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడి లావాదేవీ నిర్మాణం ఉపయోగించబడింది. ఇందులో అభివృద్ధి లేక నిశ్చిత నిర్గమన ఆర్థిక వ్యవస్థ కలిగిన సమాఖ్య సంక్షేమ నిధి మరియు కేంద్ర బ్యాంకు ప్రస్తుత మార్కెట్ మార్పిడి రేటుతో దేశీయ ద్రవ్య మార్పిడి చేయడానికి ఒప్పుకుంది. అంతేకాక భవిష్యత్తులో ఒక నిశ్చిత తరీఖులో అదే మార్పిడి రేటుతో అపసవ్య క్రమంలో ద్రవ్య మార్పిడి చేయడానికి కూడా ఒప్పుకుంది. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడి లక్ష్యం విదేశీ మార్కెట్ కు అమెరికన్ డాలర్లలో ద్రవ్యాన్ని అందచేయడం. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య మార్పిడులు మరియు సులభంగా ద్రవ్య రూపం పొందగల మార్పిడులు రెండూ నిర్మాణాత్మకంగా ఒకలాంటివే. ద్రవ్య మార్పిడులు ఉపయోగం కోసం చేసే వ్యాపార లావాదేవీలు. కేంద్ర బ్యాంకు ద్రవ్య రూపంలోకి మరే మార్పిడులు అమెరికా డాలర్లలో విదేశీ మార్కెట్ల యొక్క అత్యవసర రుణాలు. వారు దళారకు కానీ, అమెరికాకు కానీ ఎంతవరకు లబ్ధిదారులు అవుతారో చెప్పడం కష్టం.