ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి
ప్రణయ్ 1985, మార్చి 25 న యాదాద్రి జిల్లా, మోత్కూర్ లో చేనేత కార్మికులైన వంగరి జానయ్య, కళమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.
వయ్య రాజారాం
వయ్య రాజారాం తెలంగాణ దళిత కవి. అతను నెహ్రూ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో జరిగిన పోలీసు చర్యనూ విమర్శిస్తూ గళమెత్తాడు. 'రంగు రంగుల మారి నెవురయ్యా - నీ రంగు బైరంగమాయె నెవురయ్యా - కుడిన టాటాగాళ్ళు ఎడమ బిర్లాగాళ్ళు - నడినెత్తిన ట్రామసయ్య నెక్కించుక - సోషలిజమంటావు నెవురయ్యా - నీ వేషమంత దెలిసింది నెవురయ్యా' అని నిలదీశాడు. ఇతని తమ్ముడు వయ్యా సామేలు కూడా రచయితగా, తెలంగాణ సాయుధ పోరాట యోధునిగా తన సేవలనందించాడు.
వయ్య రాజారాం వరంగల్ జిల్లా దేవరుప్పల గ్రామంలో జన్మించాడు. బాల్యంలో తల్లిదండ్రుల చెంత పెరిగినా కౌమర దశలో ఉద్యమ బాట పట్టాడు. 14 సంవత్సరాలకే ఆంధ్ర మహాసభలకి మారుపేరైన "సంగం" లొ సభ్యునిగా చేరాడు. ఆ సభ్యత్వంకోసం అణా పైసలు సంపాదించడానికి కొన్ని రోజులు కూలీగా పనిచేశాడు. అప్పటికే అతని తండ్రి వయ్య ముత్తయ్య కూడా సంగం సభ్యునిగా ఉండేవాడు. ఐతే ఇద్దరి దారులు వేరువేరు. ఒకరు బాలసంఘం సభ్యులు. మరొకరు పార్టీ సభ్యులు. ఐనా రాజారాం పిల్లవాడిగా ఉంటూనే పెద్దలతోపాటుగా పనులు చేశాడు. ఆ ప్రాంతంలో విసునూరి దొరవారి ఆగడాలు మితిమీరిపోయాయి. దొరవారి కొడుకు బాబు దొర బయటికి వచ్చాడంటే క్రూరంగా ప్రవర్తించేవాడు. కనుపించిన ప్రతీవారి శరీరంపై బెత్తం దెబ్బలు, అతనికి వంగి దండం పెట్టకుంటే వాడిపై రాతి బరువులు వేసి శిక్షించడం, సంగంలో చేరిన వారిపై వీపు దెబ్బలు వంటి అకృత్యాలకు పాల్పడేవాడు. ఈ కారణంగా రాజారాం ఊరు విడిచిపెట్టి కొంతకాలం రహస్య జీవితం గడపాల్సి వచ్చింది. ప్రజల బాధలు చూసి విపరీతంగా చలించిపోయి వారికి ఏదైనా చేయడానికి సిద్ధపడ్డాడు. తెగింపు లేకుండా ప్రజలను కాపాడలేమని భావించాడు. శ్రమజీవి వర్గాలపైన దొరల ఆగడాలు పెరిగిపోయాయి. మంగలివాడైన దొడ్డి కొమురయ్య విసునూరి దొర తల్లి జానకమ్మ పెట్టే బాధలు తాళలేకపోయాడు. ఆమె బంట్లుఅయిన కృష్ణారెడ్డి, మసికినలి ప్రజలతో వెట్టి చాకిరి చేయించారు. అదనపు శిస్తులు వేసి డబ్బులు కట్టాలని వేధించారు. గత్యంతరం లేక అందుకు ఉద్యమించిన వారిపై కాల్పులు జరిపారు. కళ్లతో ఆ దృశ్యాల్ని చూసిన రాజారాం పళ్లు కొరికాడు. ప్రజలను పీడించే దొరల భరతం పట్టాలని పిడికిళ్లు బిగించాడు.