వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వినుకొండ వల్లభరాయడు తెలుగు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన వీధినాటకం క్రీడాభిరామం గ్రంథకర్త. కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగు ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, దైవీరూపాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో విశేషాలతో కూర్చిన గ్రంథం క్రీడాభిరామం. తెలుగు సాహిత్యంలోనే కాక ఆంధ్రుల సంస్కృతి, చరిత్రలను రచించే చారిత్రికులకు కూడా క్రీడాభిరామం ప్రాధాన్యత కలిగిన రచన. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని వినుకొండ వల్లభరాయుడు కాక శ్రీనాథుడు రచించాడనే వాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
వినుకొండ వల్లభరాయల పూర్వులు గుంటూరు సీమలోని వినుకొండ వాస్తవ్యులు. విజయనగర సామ్రాట్టు రెండవ హరిహరరాయల ఏలుబడిలో వల్లభరాయుడి తండ్రి భాండాగార రక్షకునిగా, వినుకొండకు మహాప్రధానిగా పనిచేశారు. వల్లభరాయుడు భైరవస్వామి భక్తుడు. వల్లభరాయుడు కడప ప్రాంతంలోని (నేటి వై.ఎస్.ఆర్.జిల్లా) లోని మోపూరు గ్రామాధిపతి. మోపూరు గ్రామంలోనే ఆయన ఇష్టదైవం భైరవస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్ది ప్రథమార్థం (క్రీ.శ.1400-1450) లో జీవించినట్టుగా చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.
క్రీడాభిరామం అవతారికలో వల్లభరాయని వంశ వర్ణన గలదు.
వినుకొండ
1952లో వినుకొండ శాసనసభ్యులుగా గెలుపొందిన శ్రీ పులుపుల వెంకటశివయ్య , 1953లో వినుకొండ పంచాయతీ సర్పంచిగా ఎన్నికైనారు. రెండు పదవులలో 1955 దాకా ఉన్నారు. సర్పంచిగా 1964 వరకూ పనిచేశారు. 1962లో మూడోసారి జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో గెలుపొంది శాసనసభ్యులుగా 8 ఏళ్ళు పనిచేశారు. సర్పంచిగా 11 ఏళ్ళు పనిచేశారు. నిరాడంబరుడైన ఈయన స్మృతి చిహ్నంగా పట్టణం నడిబొడ్డున ఈయన స్మారకస్థూపం ఏర్పాటుచేశారు. [1]కొండమీద వేంచేసియున్న శ్రీ ప్రసన్న రామలింగేశ్వరస్వామివారి ఆలయం.
వినుకొండకు ఏడు కి.మీ.దూరంలో, గుండ్లకమ్మ నదీ తీరాన కొలువైయున్న ఈ స్వామివారిని భక్తులు మహిమాన్వితుడిగా కొలుస్తున్నారు. ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర బహుళ పంచమినాడు, స్వామివారి తిరునాళ్ళను వైభవంగా నిర్వహించుచున్నారు. ఈ తిరునాళ్ళకు భక్తులు వేలాదిగా తరలి వచ్చెదరు. ఈ తిరునాళ్ళ సందర్భంగా ఎడ్ల బలప్రదర్శన పోటీలు నిర్వహించి, గెలుపొందిన ఎడ్ల యజమానులకు బహుమతులు అందజేసెదరు. ఈ తిరునాళ్ళకు ఆర్.టి.సి. వారు ప్రత్యేక బస్సులను నడిపెదరు. [3]