పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
బ్రిటిష్‌ వారి కాలంలో ఈ ప్రాంతం పాలన మచిలీపట్నం కేంద్రంగా సాగింది. 1794లో కాకినాడ, రాజమండ్రిల వద్ద వేరే కలక్టరులు నియమితులయ్యారు. 1859లో కృష్ణా, గోదావరి జిల్లాలను వేరు చేశారు. తరువాత చేపట్టిన పెద్ద నీటిపారుదల పథకాల కారణంగా జిల్లాలను పునర్విభజింపవలసి వచ్చింది. 1904లో యర్నగూడెం, ఏలూరు, తణుకు, భీమవరం, నరసాపురం ప్రాంతాలను గోదావరి నుండి కృష్ణా జిల్లాకు మార్చారు. 1925 ఏప్రిల్ 15న కృష్ణా జిల్లాను విభజించి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాను ఏర్పరచారు. (గోదావరి జిల్లా పేరు తూర్పు గోదావరిగా మారింది). తరువాత 1942లో పోలవరం తాలూకాను తూర్పు గోదావరి నుండి పశ్చిమ గోదావరికి మార్చారు.
ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట
తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోని రాజమండ్రికి సమీపమున ఉన్న ధవళేశ్వరము, మరియు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా లోని విజ్జేశ్వరములను కలుపుచూ గోదావరి నదికి అడ్డంగా నిర్మించిన ఆనకట్టయే 'ధవళేశ్వరం-విజ్జేశ్వరమ ఆనకట్ట. ఈ ఆనకట్ట సర్ ఆర్థర్ కాటన్ అనే బ్రిటిషు ఇంజనీరు ఆధ్వర్యంలో 1847లో ప్రారంభించి, 1852నాటికి పూర్తిచెయ్యబడింది.
= గోదావరి నది=
ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ప్రవహిస్తున్న జీవనదులలో గోదావరి ఒకటి. దీని పుట్టుక స్ధానము మహారాష్ట్ర లోని నాసిక్ నకు దగ్గరగానున్న త్రయంబకం/త్రయంబకేశ్వర్. ఇది అరేబియా సముద్రము నకు 80కి.మీ.ల దూరం లో, ముంబాయి నుండి 110 కి.మీ దూరంలో, సముద్రమట్టం నుండి 1067 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. త్రయంబకము కొండలో చిన్నకొనేరుగా పుట్టి, అక్కడి గోముఖము ఆకారములో ఉన్న విగ్రహం నోటి నుండి సన్నని ధారగా బయటకు ప్రవహించి, 500 మి.మీ. వర్షపాతము నకు సమానమైన నీటిమట్టంగా తయారై, షిర్దిబాబా ఆలయం, నాందేడ్ కొండలు, అడవుల గుండా 770 కి.మీ ప్రయాణించి, ప్రవహించి, బాసర లోని సరస్వతి ఆలయము వద్ద ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ప్రవేశించి బాసర, పోచంపాడు, మంచిర్యాల ల మీదుగా, పేరూరు, చర్ల, దుమ్ముగూడెం, భద్రాచలం, కూనవరం, పాపికొండలు దాటి, మంజీర, మానేరు, ప్రాణహిత, ఇంద్రావతి, శబరి లను ఉపనదులుగా తనలో కలుపుకొని, పొలవరం, పట్టిసీమ లను దాటుకొని, రాజమండ్రి వద్ద వెడల్పాటి నదిగా మారి, రాజమండ్రికి దిగువున ఉన్న ధవళేశ్వరము తరువాత తూర్పుగా, పశ్చిమముగా రెండు పాయలుగాచీలి, గోదావరి డెల్టాను మూడు భాగాలుగా చేసి, బంగాళా ఖాతములో సంగమిస్తుంది. గోదావరి మొత్తం పొడవు 1465 కి.మీ. ధవళేశ్వరం వద్ద రెండుగా చీలిన గోదావరి తూర్పు పాయను గౌతమి అంటారు. ఇది 70 కి.మీ. ప్రవహించి, వృద్ధగౌతమి, కోరంగి అను రెండు భాగాలుగా చీలి సముద్రంలో కలుస్తుంది. అలాగే పశ్చిమ పాయను వశిష్ట అంటారు. ఇది దక్షిణంగా 40 కి.మీ. ప్రయాణించి, వైనతేయగా అటు అంతర్వేది, ఇటు యానాం తరువాత సముద్రంలో కలుస్తుంది. డెల్టా అనునది గ్రీకు అక్షరము. ఇది త్రిభుజాకరంలో, Δ రూపంలో, ఉంటుంది. పాయాలుగా చీలిన గోదావరి పరీవాహకప్రాంతము డెల్టా (Δ) ఆకారంలో ఉన్నందున, ఈ ప్రాంతానికి గోదావరి డెల్టా యని పేరు ఏర్పడినది.
గోదావరి నది పై ధవళేశ్వరము వద్ద ఆనకట్ట నిర్మించకముందు, గోదావరి డెల్టా లోని రెండు జిల్లాలు అతివృష్టి వలన, తుఫానుల వలన ముంపునకు గురై, అనావృష్టి వలన కరువుకాటకాలకు లోనై, ప్రజలు అష్టకష్టాలు పడుచు, దుర్భర దారిద్ర్యానికి లోనయి జీవించేవారు. వరుసగా దాదాపు 20 సంవత్సరములు క్షామం నీడలో రెండు జిల్లాల జనం అల్లాడిపోయారు.1831-32 లో అతివృష్టి మరియు తుఫానుల కారణంగా పలు గ్రామాలు ముంపుకు గురైనాయి. 1833 లో, నందన సంవత్సరంలో, అనావృష్టి వలన దుర్భరమైన క్షామం, కరువు వచ్చి, వేలసంఖ్యలో ఆకలి చావులు సంభవించాయి. దీనినే నందన క్షామము అన్నారు. దాదాపు రెండు లక్షలమంది కరువు బారిన పడ్డారు. ఊరు విడిచి వెళ్లలేని వారు కడకు తమ ప్రేగు తెంచుకుని పుట్టిన బిడ్డలను సంతలో వస్తువులను అమ్మినట్లు అమ్ముటకు కూడా సిద్ధమయ్యారంటే, నాటి క్షామం ఎంత తీవ్రమైనదో ఊహించవచ్చును. తిరిగి 1839 లో తీవ్రమైన తుఫానులు, ఉప్పెన కారణంగా పొలాలు, గ్రామాలు ముంపునకు గురై, క్షామ పరిస్థితులేర్పడి, వేలాది జనం కాందిశీకులుగా ప్రక్క జిల్లాలకు, ప్రక్క రాష్ట్రాలకు వలస వెళ్ళవలసివచ్చింది.