దేశిని చిన్నమల్లయ్య
చినమల్లయ్య కరీంనగర్‌ జిల్లా చిగురుమామిడి మండలం బొమ్మనపల్లిలో దేశిని లచ్చయ్య, బుచ్చవ్వలకు 1932లో జన్మించాడు. అతని తండ్రి తాటిచెట్టు నుంచి పడి అకాల మరణం పొందడంతో మల్లయ్య కుటుంబ బాధ్యతలు భూజాన ఎత్తుకున్నాడు. పేద గీత కార్మికుడి కుటుంబంలో పుట్టిన అతను పిన్న వయస్సులోనే కుల వృత్తిని చేపట్టాడు. ఆరో తరగతి వరకు ఉర్దూ మీడియంలో చదివిన ఆయన 1947 నుంచి ఆయన రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమైంది. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాట దళాలకు కొరియర్‌గా పని చేశారు. వెట్టి చాకిరి బానిసత్వ వ్యతిరేక భూ అక్రమణ ఉద్యమాలను చేపట్టి ప్రజలను చైతన్య పరిచారు. 1951లో అతను రాజేశ్వరమ్మను వివాహం చేసుకున్నాడు. తెలంగాణ సాయుధ రైతాంగ పోరాటంలోనూ తనవంతు పాత్ర పోషించాడు. 1953లో సీపీఐ సభ్యత్వం తీసుకొని వ్యవసాయ కార్మిక సంఘాల నిర్మాణ బాధ్యతలు, కల్లు గీత కార్మికుల సమస్యల పరిష్కారానికి పోరాటాలు చేపట్టాడు. 1953లో జనరల్‌ ఎన్నికల్లో పీడీఎఫ్‌ అభ్యర్థి గెలుపునకు కృషి చేశాడు. అదే సంవత్సరం సీపీఐలో చేరి వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం, భూపోరాటాల్లో పాల్గొన్నాడు. భూస్వాములు, ముస్తాజర్‌లకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించాడు. 1957లో స్వగ్రామం బొమ్మనపల్లి సర్పంచ్‌గా అక్కడి పటేల్‌, పట్వారీల ఆగడాలను ఎదిరించి ఎన్నికయ్యాడు. రెండుమార్లు సర్పంచ్‌గా పని చేశాడు. మరో రెండుమార్లు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికై 1978 వరకూ 21ఏండ్లు సర్పంచ్‌గా, సమితి వైస్‌ ప్రెసిడెంట్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 1978 జనరల్‌ ఎన్నికలలో అప్పటి ఇందుర్తి నియోజకవర్గం (హుస్నాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం) నుంచి సీపీఐ శాసన సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. మరో మూడుమార్లు 1984 ,1989, 1994 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో వరుసగా గెలుపొందాడు. సీపీఐలో కార్యకర్త స్థాయి నుంచి రాష్ట్ర నాయకుడిగా ఎదిగాడు. దాదాపు 51 సంవత్సరాలు కమ్యూనిస్టు పార్టీలో కార్య కర్త నుంచి రాష్ట్ర స్థాయి వరకు వివిధ పదవులు అలం కరించిన దేశిని మల్లయ్య ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర వాదనను వ్యతిరేకించినందున 2001లో సీపీఐకి రాజీనామా చేశాడు.
దేవీలాల్
1914 సెప్టెంబర్‌ 25 వ తేదీన హర్యానా లోని సిర్సాలా జిల్లా తేజఖేరాలో జన్మించిన చౌదరీ దేవీలాల్ (Chaudhari Devi Lal) (Hindi: चौधरी देवी लाल)భారత దేశపు ప్రముఖ రాజకీయవేత్త. స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో కూడా ప్రముఖ పాత్ర వహించాడు. తావుగా ఉత్తర భారతీయులందరికీ చిరపరిచితుడైన దేవీలాల్హర్యానా రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి గా, విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్, చంద్రశేఖర్‌ మంత్రివర్గాల్లో ఉప ప్రధానమంత్రిగా పదవులు నిర్వహించాడు.. దేశ రాజకీయాలలో కురువృద్ధుడిగా పేరు సంపాదించిందిన దేవీలాల్ 86 ఏళ్ళ వయస్స్సులో రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉంటూ 2001 ఏప్రిల్ 6 న మరణించాడు. అతని కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా ప్రస్తుతం హర్యానా ముఖ్యమంత్రి.
దేవీలాల్ మహాత్మా గాంధీ అనుచరుడిగా స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో బ్రిటీష్ వారికి వ్యతిరేకంగా చురుగ్గా పాలుపంచుకున్నాడు. 1938లో ఆలిండియా కాంగ్రెస్ కమిటీ డెలిగేట్స్ గా ఎన్నికయ్యాడు. 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం చే అరెస్ట్ అక్టోబర్ 5, 1942 న అయి దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు జైలు జీవితం గడిపాడు.
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించిన తర్వాత దేవీలాల్ వ్యవసాయ రంగానికి మంచి చేయూతనిచ్చాడు.హర్యానా రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు కృషి చేశాడు. 1958లో ఇతడు హర్యానా లోని సిర్సా నియోజక వర్గం నుంచి శాసన సభ్యుడిగా ఎన్నికైనాడు. అంతకు పూర్వమే 1952లో పంజాబ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యడు. 1971లో కాంగ్రెస్ పార్టీని వదలిపెట్టి, 1974లో రోరి నియోజకవర్గం నుంచి కాంగ్రెస్పై పోటీ చేసి గెల్చాడు. 1975లో ఇందిరా గాంధీ విధించిన అత్యవసర పరిస్థితి ఫలితంగా అనేక ప్రతిపక్ష నేతలతో పాటు దేవీలాల్ కూడా దాదాపు 19 మాసాలు జైల్లో గడిపాడు. 1977లో ఎమర్జెన్సీ ఎత్తివేసి ఎన్నికలు జర్పినప్పుడు ఇతను జనతా పార్టీ టెకెట్టు పై గెల్చి హర్యానా ముఖ్యమంత్రి పీఠాన్ని అధిరోహించాడు. అంతేకాకుండా ఇతడు షేర్-ఇ-హర్యానా (హర్యానా సింహం) గా ప్రసిద్ధి చెందినాడు. 1980 నుంచి 1982 వరకు పార్లమెంటు సభ్యుడిగాను, 1982 నుంచి 1987 వరకు రాష్ట్ర శాసన సభ్యుడిగాను వ్యవహరించాడు. 1987 శాసన సభ ఎన్నికలలో కొత్తగా స్థాపించిన లోక్‌దళ్ మంచి ఫలితాలను సాధించింది. 90 కి గాను 85 స్థానాలు సాధించి కామ్గ్రెస్ ను 5 స్థానాలకే పరిమితం చేసి రికార్డు సృష్టించాడు. దాంతో రెండో సారి ముఖ్యమంత్రి పీఠం అధిష్టించాడు. 1989 పార్లమెంటరీ ఎన్నికలలో రాజస్థాన్ లోనిసికార్ లోనూ, హర్యానా లోని రోటక్ లోనూ పోటీ చేసి రెండు చోట్లా విజయం సాధించాడు. కేంద్రంలో రెండు ప్రభుత్వాలలో ఉప ప్రధానమంత్రిగా వ్యవహరించాడు. 1998లో చివరి సారిగా రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యాడు.