టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం
టోబా విస్ఫోటనం, ప్రస్తుతం ఇండోనేషియాలోని టోబా సరస్సు ఉన్న ప్రదేశంలో 75000±900 years సంవత్సరాల కిందట జరిగింది. పొటాసియమ్ ఆర్గాన్ డేటింగు ప్రకారం దీన్ని నిర్ధారించారు. క్వాటర్నరీ పీరియడ్లో (ప్రస్తుత పీరియడ్) జరిగిన నాలుగు టోబా విస్ఫోటనాల్లో ఇది అతి పెద్దది, చివరిదీను. వోల్కానిక్ ఎక్స్ప్లోసివిటీ ఇండెక్సుపై దీని తీవ్రత 8 (భూమిపై జరిగిన అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు ఇచ్చిన రేటింగుల్లో అతిపెద్దది ఇది); ఈ విస్ఫోటనంలో లావా, బూడిదలు విరజిమ్మగా భూగర్భంలో ఏర్పడిన ఖాళీలోకి భూమి కుంగి, భూతలంపై ఒక పెద్ద గుండం ఏర్పడింది (ఈ విధంగా ఏర్పడిన గుండాలను "కాల్డెరా" అంటారు). ఈ కాల్డెరా పొడవు 100 కి.మీ., వెడల్పు 30 కి.మీ. ఉంది. ఈ కాల్డెరాను ప్రస్తుతం టోబా సరస్సు అంటారు. విస్ఫోటనంలో వెలువడ్డ బూడిద, తదితర పదార్థాల ఘనపరిమాణం 2,800 కి.మీ.3 ఉండి ఉంటుందని అంచనా.  ఇందులో 800 కి.మీ.3 బూడిద రూపంలో భూమిపై కురిసింది.
గోబీ ఎడారి
కురుక్-తాఘ్ అనేది ఒక్కప్పుడు ఎంతో గొప్ప వైశాల్యం కలిగి విస్తారంగా ఉన్న పర్వత శ్రేణులు ప్రస్తుతం చెల్లా చెదురై, తగ్గిపోవడంతో మిగిలిన కొద్ది భాగము. పశ్చిమాన బోస్టన్ సరస్సు మరియు తరీంకు మధ్య గల ప్రాంతంలో రెండు లేక మూడు ప్రధాన శ్రేణులు ప్రస్తుతం మధ్య మధ్య తెగిపోయినప్పటికీ ఒక దానికి ఒకటి సమాంతరంగా ఉండి వాటి మధ్య ఎన్నో చిన్న చిన్న శ్రేణులు కలిసి ఉంటాయి. ఈ చిన్న చిన్న శ్రేణులు మూడు ప్రధాన శ్రేణు లతో కలిసి ఈ ప్రాంతంలో పొడవాటి సన్నని లోయలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ లోయలు ఒక దానికొకటి మరియు చుట్టూ ఉన్న పర్వత శ్రేణులకు సమాంతరంగా ఉండి మెట్ల వలె కిందికి దిగుతూ ఉంటాయి. వీటికి ఒక పక్క లుక్చున్ పర్వత శ్రేణులు మరియు రెండవ వైపు లోప్ ఎడారి ఉంటాయి. చాలా సందర్భాలలో ఈ సమాంతర లోయలు ఎత్తు పల్లాలతో, ముళ్ళతో నిండి ఉండి లోయల అడుగు భాగంలో చిన్న చిన్న గుట్టలను కుడి ఉంటాయి. ఇలాంటి గుట్టలు ఎక్కడైతే ఉంటాయో అక్కడ తూర్పు వైపు చెదురుమదురుగా మిట్ట ప్రాంతాలు, పాత్ర ఆకారంలో పల్లాలు ఉంటాయి. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతాలు ఒక సరస్సు యొక్క అడుగు భాగంగా ఉండి ఇప్పుడు ఎండిన ఉప్పు బీడుగా మారినట్లు భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతం యొక్క ఉపరితలం కున్లున్ పర్వతాల మధ్యన ఉండే లోయలతో చాలా వరకు పోలిక కలిగా ఉంటుంది. ఘాషియున్-గోబీ మరియు కురుక్-తాఘ్ యొక్క హైడ్రోగ్రఫీ అనేది ఈ లోయల యొక్క అమరిక మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అనేక చిన్న చిన్న వాగులు ఈ లోయలలో తిన్నగా కిందికి ప్రవహించడం కాక వాటి నుండి అడ్డంగా ప్రవహిస్తూ అడ్డదిడ్డంగా ఉన్న ఎత్తు పల్లాలను అన్నింటినీ దాటాక పశ్చిమానికి తిరుగుతాయి. గ్రుని-గ్ర్హిమిలో అనే ఈ అధిరోహనంలో అత్యంత ఎత్తైన శ్రేణి త్యుగ్-తావు సముద్ర మట్టానికి ఎత్తులోను ఈ అధిరోహనం యొక్క శిఖరానికి ఎత్తులోను ఉంటుంది. ఈ శ్రేణి చోల్-తాఘ్కు చెందినదని ఇతను అభిప్రాయపడినప్పటికీ, స్వెన్ హేదిన్ మాత్రం ఇది కురుక్-తాఘ్ కు చెందినదని అన్నారు. ఈ చివరి శ్రేణి ఖారాటేకేన్-వూల శ్రేణిని (దీనినే కిజిల్-సంఘీర్, సినీర్ మరియు సిన్ఘర్ పర్వతాలు అని కూడా పిలుస్తారు) పూర్తిగా పోలి ఉంటుంది. ఇది బోస్టన్ సరస్సు నుండి అక-బెల్-కుం (తెల్లని ఇసుక) ఇసుక ఎడారితో వేరు చేయబడినప్పటికీ ఆ సరస్సు దక్షిణ అంచును వోరుసుకుని మొదట పశ్చిమ ఉత్తర పశ్చిమం నుండి తూర్పు దక్షిణ తూర్పుకు ఉంటూ చిన్నగా తూర్పు ఉత్తర తూర్పుకు వొంపు తిరిగి అదేసమయంలో చిన్నగా ఎత్తు కూడా తగ్గుతుంది. 91°ల తూర్పులో కురుక్-తాఘ్ వ్యవస్థలోని ప్రధాన శ్రేణి తూర్పు ఉత్తర తూర్పుకు తిరిగి దాని నాలు ఉప శ్రేణులు అకస్మాత్తుగా అంతర్ధానమవుతాయి. అక్కడ ఒక సన్నని లోయ (గతంలోని లోప్నార్ మధ్య ఆసియా సరస్సు యొక్క ఈశాన్య అఖాతంగా స్వెన్ హేదిన్ దీనిని చూస్తారు) ఉండి దానికి అభిముఖంగా పెషాన్ (బై-సాన్) పర్వత శ్రేణుల అంచులు కనిపిస్తాయి (క్రింద చూడుము). కురుక్-తాఘ్ మొత్తం మీద పల్లంగా ఉండి దాదాపు పూర్తిగా బీడు పడి ఉండి జంతు జీవనానికి అనుకూలంగా లేకుండా ఉంటుంది. అయితే అక్కడక్కడ ఉండే ఒయాసిస్ లపై ఆధారపడి కుందేళ్ళు, జింకలు, ఒంటెలు వంటివి కొన్ని జీవనం సాగిస్తుంటాయి. ఈ కొద్ది అనుకూల ప్రాంతాలలోనే సాక్సువల్ ("హలోక్జైలాన్" ), "అనాబసిస్" రీడ్ లు (కామిష్), తమరిస్క్ లు, పోప్లార్లు మరియు ఎఫేడ్రాలు వంటి కొన్ని జాతుల పొదలు పెరగడం జరుగుతుంది.