భారతదేశంలో కంపెనీ పాలన
ఇంగ్లీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ ("కుంఫిణీ" అని తెలుగులో వ్యవహారం) "ద కంపెనీ ఆఫ్ మర్చంట్స్ ఆఫ్ లండన్ ట్రేడింగ్ ఇన్ టు ద ఈస్టిండీస్" అన్న పేరుతో 1600లో స్థాపించారు. భారతదేశంలో వారు 1611లో మొట్టమొదట భారతదేశపు తూర్పుతీరంలో మచిలీపట్నంలో ఫ్యాక్టరీ స్థాపించడంతో కాలు మోపారు. మొఘల్ పాదుషా జహంగీర్ నుంచి 1612లో సూరత్లో అటువంటి ఫ్యాక్టరీనే నెలకొల్పేందుకు అనుమతి సంపాదించారు. 1640లో విజయనగర పాలకుడు వేంకటపతి రాయల నుంచి ఆయన సామంతుడు దామెర్ల చెన్నప్ప నాయకుడి సహకారంతో అనుమతి పొంది మద్రాసులో మరో ఫ్యాక్టరీ కట్టుకున్నారు. సూరత్ కు సమీపంలోనే ఉన్న బొంబాయి ద్వీపం పోర్చుగీసు అవుట్ పోస్టుగా ఉండేది. పోర్చుగీసు రాజవంశీకురాలైన బ్రాగంజా కేథరీన్ ని  ఇంగ్లాండు రాకుమారుడు రెండవ చార్లెస్ కి ఇచ్చి వివాహం చేస్తున్నప్పుడు బొంబాయి ద్వీపాన్ని కట్నంగా బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యానికి ఇచ్చారు, బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం నుంచి ద్వీపాన్ని కుంఫిణీ 1668లో లీజుకు తీసుకుంది. రెండు దశాబ్దాల అనంతరం గంగా నదీ డెల్టాలో కలకత్తాలో ఫ్యాక్టరీ నిర్మించారు. ఈ కాలంలోనే పోర్చుగీసు, డచ్చి, ఫ్రెంచి, డానిష్ వారు ఏర్పరిచిన వివిధ కంపెనీలు ఇలానే విస్తరిస్తూ ఉన్నాయి, పెద్ద ప్రాముఖ్యం లేకుండా భారత తీరంలో కంపెనీ కార్యకలాపాలను బట్టి భారత ఉపఖండంలో తర్వాత సుదీర్ఘ కాలం కుంఫిణీ పరిపాలిస్తుందని ఎవరూ ఊహించలేదు.
బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెని చట్టము 1813
(1) భారతదేశములో రాజ్యధికారములతో పరిపాలించు కంపెని పై బ్రిటిష ప్రభుత్వముయొక్క రాజ్యాధికారము స్పష్టీకరించబడింది. (2) కంపెనికి మరొక 20 సంవత్సరములపాటు యధావిధిగా భారతరాజ్యభాగములలో వసూలుచేసుకునుచున్న దేశాదాయము వారే అనుభవించుట ఆమోదించబడింది. కానీ పరిపాలన చేయుటకగు లెఖ్కలు, వ్యాపారముచేయుటకగు లెఖ్కలు వేరు వేరుగా చూపవలయునని నిర్దేసించబడింది. అట్టి లెఖ్కల ఖాతాలును ‘బోర్డు ఆఫ్ కంట్రోలు’ (Board of Control) వారి తనిఖీక్రిందనుంచబడినవి. (3) 1794 నుండి 20 సంవత్సరములు బ్రిటిష్ ఈస్టు ఇండియా కంపెనికి భారతదేశములో వ్యాపారముచేసుకొను విసిష్టాధికార హక్కును (trade monopoly) ఈ 1813 చట్టముతో అంతరించింది. ఒక్క తేనీటి ఆకు (tea) వ్యాపారములో తప్ప మిగత అన్ని సరకుల వ్యాపారములలో ఇతర బ్రిటిష్ కంపెనీలు వ్యాపారము భారతదేశములో కొనసాగించుకునవచ్చును (4) బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమువారు కంపెనీకిచ్చు రెండు లక్షల సైనికదళము కగు ఖర్చులు కంపెనియే భరించవలయును. (5) కంపెని వారు గణించు లాభము నూటికి 10.5 (శాతము) కన్నా మించరాదని నిర్దేశించ బడింది. (6) కంపెని ఉద్యోగస్తుల నియమించు అధికారము యధావిదిగా కంపెని డైరెక్టర్లకే యియ్యబడింది. (7) ఆంగ్లేయ క్రైస్తవ మతసంస్థలు భారతదేశములో విద్యబోధన చేయుట అనుమతించ బడింది. (8) సాలునా లక్షరూపాయలు భారతదేశములో విద్యాభివృద్దికి వినియోగించవలసియున్నది (9) ధేశములోని ఫ్రాంతీయ న్యాయస్తానములు భారతదేశములోనుండిన యూరోప్ దేశ ప్రజలను న్యాయవిచారణ చేసే వ్యవస్థ పటిష్ఠము చేయబడింది. (10) కంపెనీ ప్రభుత్వము వారు ప్రజలపై వ్యక్తిగత సిస్తు వేసి సిస్తు వసూలు చేసే అధికారము ఇయ్యబడింది.