ముష్టి లక్ష్మీనారాయణ
ముష్టి లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా భీమవరం పట్టణానికి చెందిన లక్ష్మీనారాయణ న్యాయవాద వృత్తిని వదిలి స్వాతంత్య్రోద్యమంలోకి దిగారు. నిరుపేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన వృత్తి వదలి స్వాతంత్ర్య సమరంలోకి వచ్చినప్పుడు ఎన్నో ఆర్థిక ఇబ్బందులు తలెత్తినా స్వాతంత్ర్య సమరం కొనసాగించారు. జూన్ 20, 1891న భీమవరంలో రామకృష్ణయ్య, విశాలాక్షి దంపతులకు పుట్టారు ఆయన. కాకినాడలో బి.ఎ చదివి, భీమవరంలో న్యాయవాదిగా పనిచేశారు లక్ష్మీనారాయణ.
జూన్ 20 1891న భీమవరంలో పేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో ముష్టి రామకృష్ణయ్య, విశాలాక్షి దంపతులకు జన్మించారు ఆయన. భీమవరంలో ప్రాథమిక విద్య అభ్యసించిన లక్ష్మీనారాయణ, ఉన్నత విద్య నరసాపురంలోని టేలర్స్ పాఠశాలలో చదివారు. కాకినాడలోని పి.ఆర్ కళాశాలలో బి.ఎ చదివి, ప్లీడరు పరీక్ష పాసయ్యారు ఆయన. ఆ తరువాత భీమవరంలో మొదటి గ్రేడు ప్లీడరుగా పేరు తెచ్చుకున్నారు లక్ష్మీనారాయణ. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కోసం బాగా నడుస్తున్న ప్లీడరుగిరీ వదిలిపెట్టేసిన ఆయన ఎన్నో ఆర్థిక కష్టాలకు గురయ్యారు. ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు వ్యతిరేకంగా ఊరూరా తిరిగి చందాలు పోగుచేసి, 6 ఫిబ్రవరి 1921న స్నేహితులతో కలసి భీమవరంలో జాతీయ పాఠశాలను స్థాపించారు లక్ష్మీనారాయణ. ఎందరో విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వదిలి, ఈ పాఠశాలలో చేరారు.
కోతి కొమ్మచ్చి (పుస్తకం)
కోతి కొమ్మచ్చి ప్రముఖ రచయిత, సినీ నిర్మాత ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ రాసిన ఆత్మకథలో మొదటిభాగం. కోతికొమ్మచ్చిలో ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ తన చిన్నతనం నుంచి ఆంధ్రపత్రికలో ఉపసంపాదకునిగా ఉద్యోగాన్ని వదిలివేయడం వరకూ రచనచేశారు. రచయిత తన జీవితంలో అనుభవించిన దారిద్ర్యాన్ని, విషాదాన్ని హాస్యంగా చెప్పడమనే విశిష్టమైన కృషిచేశారు.
ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ ఆయన ఆత్మకథని రచించి స్వాతి వారపత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురించారు. రమణ తన ఆప్తమిత్రుడు బాపుతో కలిసి పెనవేసుకున్న జీవితాన్ని గురించి పేర్కొంటూ ఇది బాపు-రమణల ఆత్మకథ అని పేర్కొన్నారు. ఆత్మకథలో అనువైన చోట్ల బాపు బొమ్మలు కలిపి ప్రచురణ చేశారు. హాసం ప్రచురణలు సంస్థ ప్రచురణకర్తగా కోతి కొమ్మచ్చి ముద్రితమైంది.
కోతి కొమ్మచ్చి పుస్తకంలో ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ తన జీవితంలోని తొలిరోజులను అక్షరబద్ధం చేశారు. ధవళేశ్వరంలో జన్మించిన ముళ్ళపూడి వెంకట్రావు (రమణ అసలుపేరు) చిన్నతనంలో వైభవంగా జీవించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు ఆధ్యాత్మికత, బంధుప్రీతి కలవారు కావడంతో రమణ ఇంట్లో ఎప్పుడూ దగ్గర బంధువులు, దూరపు బంధువులు, బాబాలు, స్వాములు, తెలిసినవారు, తెలియనివారితో కళకళలాడేది. ఆస్తి అంతా అటువంటివారిని పోషించడంతో కరిగిపోవడం, రమణ తండ్రి హఠాన్మరణం చెందడం వంటివాటితో కుంగిపోయిన కుటుంబం మద్రాసు తరలిపోయింది. పేదరికం వల్ల రమణ, ఆయన తల్లి, తమ్ముడు, అమ్మమ్మ ఓ ఇరుకు ఇంటిలో సర్దుకోవాల్సి రావడం మొదలుకొని ఎన్నో ఆర్థిక కష్టాలు అనుభవించారు. రమణ తల్లి హిందీ ప్రచార సభలో టీచరుగా పనిచేయడమే కాక, రెండో ప్రపంచయుద్ధ కాలంలో సైనిక దుస్తులకు కాజాలు కుట్టడం, కుట్టుడాకులు కుట్టి అమ్మడం, కాగితం తయారీ కుటీరపరిశ్రమ పెట్టడం వంటి ఎన్నో పనులు చేశారు. రమణ చదువులో రాణిస్తూనే తల్లికి ఈ పనులన్నిటిలో సాయం చేసేవారు. ఈ స్థితి నుంచి మొదలుకొని ఆయనను విశాఖపట్నం హార్బరులో పనిచేయించడం, అక్కడ నుంచి పారిపోయి ఏలూరు మీదుగా మద్రాసు చేరుకోవడం, అక్కడ ఆంధ్రపత్రికలో చేరడం వంటివీ, మరోవైపు బాపు, అజంతా వంటివారితో స్నేహం ఏర్పడడం వంటివన్నీ ప్రస్తావనకు వస్తాయి. ఇలా సాగుతున్న జీవితంలో రమణ ఆత్మగౌరవానికి భంగం కలగడంతో ఆంధ్రపత్రికలో సబ్ ఎడిటరుగా స్థిరమైన వృత్తిని మానుకోవడంతో ఈ పుస్తకం ముగుస్తుంది. కాలక్రమాన్ని ఒక పక్క అనుసరిస్తూనే ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు వేర్వేరు సందర్భాల్లో జరిగిన సంగతులు కూడా ఎన్నిటినో ప్రస్తావించారు రమణ.