వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వినుకొండ వల్లభరాయడు తెలుగు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన వీధినాటకం క్రీడాభిరామం గ్రంథకర్త. కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగు ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, దైవీరూపాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో విశేషాలతో కూర్చిన గ్రంథం క్రీడాభిరామం. తెలుగు సాహిత్యంలోనే కాక ఆంధ్రుల సంస్కృతి, చరిత్రలను రచించే చారిత్రికులకు కూడా క్రీడాభిరామం ప్రాధాన్యత కలిగిన రచన. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని వినుకొండ వల్లభరాయుడు కాక శ్రీనాథుడు రచించాడనే వాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
వినుకొండ వల్లభరాయల పూర్వులు గుంటూరు సీమలోని వినుకొండ వాస్తవ్యులు. విజయనగర సామ్రాట్టు రెండవ హరిహరరాయల ఏలుబడిలో వల్లభరాయుడి తండ్రి భాండాగార రక్షకునిగా, వినుకొండకు మహాప్రధానిగా పనిచేశారు. వల్లభరాయుడు భైరవస్వామి భక్తుడు. వల్లభరాయుడు కడప ప్రాంతంలోని (నేటి వై.ఎస్.ఆర్.జిల్లా) లోని మోపూరు గ్రామాధిపతి. మోపూరు గ్రామంలోనే ఆయన ఇష్టదైవం భైరవస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్ది ప్రథమార్థం (క్రీ.శ.1400-1450) లో జీవించినట్టుగా చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.
క్రీడాభిరామం అవతారికలో వల్లభరాయని వంశ వర్ణన గలదు.
మాణిక్యవాచకర్
మాణిక్యవాచకర్ లేక మాణిక్కవాసగర్ శివుడిని కీర్తిస్తూ "తిరువాసకం" అన్న గ్రంథం రాసిన 9వ శతాబ్దికి చెందిన తమిళ కవి. ఆయన రచనలు తమిళంలోని శైవ సిద్ధాంతానికి కీలకమైన తిరుమురై అన్న గ్రంథంలో మాణిక్యవాచకర్ రచనలు ఒక భాగం. శైవ తిరుమురై రచయితల్లో మాణిక్యవాచకర్ ఒకరు. అరిమర్దన పాండ్యన్ అన్న బిరుదు పొందిన పాండ్య రాజు వరగుణవర్మన్ (క్రీ.శ.862 - 885) మంత్రుల్లో ఒకరిగా మాణిక్యవాచకర్ మదురై నగరంలో జీవించారు. భగవంతుని సాన్నిధ్యం వల్ల కలిగే సంతోషం, భగవంతునితో ఎడబాటు వల్ల కలిగే దు:ఖం ఆయన కవిత్వం వ్యక్తపరిచింది. దక్షిణ భారతదేశంలో శైవ సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రధానమైన యోగుల్లో, కవుల్లో ఆయన ఒకరైనా అరవై ముగ్గురు నాయనార్లలో ఆయనను చేర్చలేదు.