విజయనగర సామ్రాజ్యము
హరిహర రాయలనే దేవరాయలని కూడా అంటారు. అతడే విజయనగర సామ్రాజ్యానికి తొలి చక్రవర్త. దక్కను ప్రాంతంలోని ముస్లిమ్ సామంతుల తిరుగుబాట్ల వల్ల ముహమ్మద్ తుగ్లక్ పాలన అంతమవడంతో హరిహరరాయలు ఏలుబడిలోని ప్రాంతం త్వరితంగా విస్తరించింది. విజయనగర రాజధాని 1340 ప్రాంతంలో ఆనెగొందికి ఎదురుగా తుంగభద్రానదికి ఆవలి తీరాన స్థాపించబడింది. హరిహరరాయల తర్వాత 1343 లో అధికారంలోకి వచ్చిన బుక్కరాయలు 1379 వరకు పాలించాడు. అతడి పాలనా కాలం చివరకొచ్చేసరికి దక్షిణభారత దేశంలో తుంగభద్రానదికి దక్షిణాన ఉన్న ప్రాంతమంతా దాదాపుగా అతడి ఏలుబడిలోకి వచ్చింది.
మైసూరు సామ్రాజ్యం
అనేక శిలా మరియు రాగి ఫలక శాసనాలు, మైసూర్ ప్యాలస్‌కు చెందిన గ్రంథాలు మరియు కన్నడ, పర్షియన్ మరియు ఇతర భాషల్లోని సమకాలీన సాహిత్య గ్రంథాలు ఈ రాజ్యం యొక్క చరిత్రకు మూలాలుగా ఉన్నాయి. సాంప్రదాయిక మూలాలు ప్రకారం, ఆధునిక మైసూర్ నగరాన్ని కేంద్రంగా చేసుకొని ఒక చిన్న రాజ్యంగా ఈ సంస్థానం స్థాపించబడింది, దీనిని ఇద్దరు సోదరులు స్థాపించారు, వారి పేర్లు యడురాయ (విజయ అనే పేరుతో ఆయనను కూడా గుర్తిస్తారు) మరియు కృష్ణరాయ. వీరి మూలాలపై భిన్నమైన కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి, ఇప్పటికీ ఈ అంశం చర్చనీయాంశంగా ఉంది; కొందరు చరిత్రకారులు వీరు ఉత్తర భారతదేశంలోని ద్వారక ప్రాంతానికి చెందినవారని సూచిస్తున్నారు, ఇతరులు వీరు కర్ణాటకకు చెందినవారనే వాదన వినిపిస్తున్నారు. యడురాయ స్థానిక రాజకుమారి చిక్కదేవరశిని వివాహం చేసుకున్నట్లు తెలుస్తోంది, "వడయార్" ("వాచ్యంగా" "ప్రభువు") అనే భూస్వామ్య పట్టాన్ని స్వీకరించారు, తరువాతి రాజవంశం ఈ పట్టాన్ని కొనసాగించింది. వడయార్ కుటుంబం యొక్క మొదటి స్పష్టమైన ప్రస్తావన విజయనగర రాజు అచ్యుత దేవరాయ (1529-1542) హయాంలో 16వ శతాబ్దపు కన్నడ సాహిత్యంలో ఉంది; వడయార్‌లు తమ గురించి తాము ఏర్పాటు చేసిన మొట్టమొదటి శాసనాన్ని 1551 సంవత్సరానికి చెందినదిగా గుర్తించారు, దీనిని తిమ్మరాజ పాలనాకాలంలో ఏర్పాటు చేశారు.