వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వినుకొండ వల్లభరాయడు తెలుగు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన వీధినాటకం క్రీడాభిరామం గ్రంథకర్త. కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగు ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, దైవీరూపాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో విశేషాలతో కూర్చిన గ్రంథం క్రీడాభిరామం. తెలుగు సాహిత్యంలోనే కాక ఆంధ్రుల సంస్కృతి, చరిత్రలను రచించే చారిత్రికులకు కూడా క్రీడాభిరామం ప్రాధాన్యత కలిగిన రచన. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని వినుకొండ వల్లభరాయుడు కాక శ్రీనాథుడు రచించాడనే వాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
వినుకొండ వల్లభరాయల పూర్వులు గుంటూరు సీమలోని వినుకొండ వాస్తవ్యులు. విజయనగర సామ్రాట్టు రెండవ హరిహరరాయల ఏలుబడిలో వల్లభరాయుడి తండ్రి భాండాగార రక్షకునిగా, వినుకొండకు మహాప్రధానిగా పనిచేశారు. వల్లభరాయుడు భైరవస్వామి భక్తుడు. వల్లభరాయుడు కడప ప్రాంతంలోని (నేటి వై.ఎస్.ఆర్.జిల్లా) లోని మోపూరు గ్రామాధిపతి. మోపూరు గ్రామంలోనే ఆయన ఇష్టదైవం భైరవస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్ది ప్రథమార్థం (క్రీ.శ.1400-1450) లో జీవించినట్టుగా చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.
క్రీడాభిరామం అవతారికలో వల్లభరాయని వంశ వర్ణన గలదు.
జినవల్లభుడు
జినవల్లభుడు తెలుగు భాషకు ప్రాచీన భాష హోదా కట్టబెట్టిన తొలి కందపద్యాలు రాసిన కవి. వేములవాడ చాళుక్యులు క్రీ.శ. 750 నుంచి క్రీ.శ. 973 వరకు.. అంటే సుమారు రెండు శతాబ్దాల పాటు మొదట బోధన్‌ను, తర్వాత వేములవాడను రాజధానిగా చేసుకొని ‘సపాదలక్ష’ రాజ్యాన్ని (నేటి నిజామాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాల ప్రాంతాన్ని) పరిపాలించారు. వీరు రాష్ట్రకూటుల సామంతులు. వీరిలో రాజనీతిజ్ఞుడు, విద్యావిశారదుడు, కవిపండిత పోషకుడిగా గుర్తింపు పొందిన రెండో అరికేసరి, క్రీ.శ.930 నుంచి క్రీ.శ.955 వరకు వేములవాడ రాజధానిగా పాలించాడు. ఈయన ఆస్థానంలోని పంప మహాకవి, కన్నడ కవిత్రయంలో ఒకడు. రెండో అరికేసరిని అర్జునుడితో పోలుస్తూ.. ఆయన రచించిన ‘విక్రమార్జున విజయం’.. ‘పంప మహాభారతం ’గా ప్రసిద్ధిగాంచింది. ఆ పంప మహాకవి తమ్ముడే జినవల్లభుడు . జైనమతాభివృద్ధి కోసం విశేష కృషి చేసిన ఈ జినవల్లభుడే తెలంగాణ కవులను,ఆంధ్ర నన్నయకు అన్నయ్యలను చేశాడు.ఆదికవి నన్నయకు అన్నయ్యలాంటి కవి జినవల్లభుడే. 
కరీంనగర్ జిల్లాలోని గంగాధర మండలం కురిక్యాల గ్రామంలోని వృషభగిరి అనే బొమ్మలమ్మ గుట్ట పై చెక్కబడి ఉన్నాయి.