జైన మతము
జైన మతాన్ని జైన వృషభనాథుడు స్థాపించాడు. "జిన" (విజేత) అనే పదం నుంచి జైనం వచ్చింది. బుద్ధుని అసలు పేరు ఎలా బుద్ధుడు కాదో, క్రీస్తు అసలు పేరు ఎలా క్రీస్తు కాదో అలాగే జినుని అసలు పేరూ జినుడు కాదు. వర్థమానుడు. ఇరవై నాలుగు జినులలో (తీర్థంకరుడు) ఒకడు. ఇతడిని చివరివాడని జైనులు నమ్మారు. ఇతడు బుద్ధునికి అగ్ర సమకాలీనుడు.
బహాయి విశ్వాసము
బహాయిజం ఇరాన్‌ రాజధాని టెహరాన్‌ నగరంలో క్రీ.శ. 1863లో ప్రారంభమైన మతం. దీని వ్యవస్థాపకుడు మీర్జా హుసేన్‌ అలీ నూరి (Mirza Hoseyn Ali Nuri). ఆయన ఒక వజీరు కుమారుడు 1817లో టెహరాన్‌ (పర్షియా)లో జన్మించాడు. ఒక పెద్ద పదవిని చేపట్టవలసిన సమయంలో దానిని తృణీకరించి, దైవ ప్రేరణవల్ల కొత్త మతాన్ని స్థాపించాడు. ఆయనను బహాయుల్లా అని కూడా పిలిచేవారు. ఈ పేరు వల్లనే బహాయిజం అనే పదం వాడుకలోకి వచ్చింది. బహాయుల్లా అంటే దేవుని ప్రకాశం శోభ, తేజస్సు. ‘‘దేవుడు ఒక్కడే. సర్వ మానవాళి ఒకే కుటుంబం. స్వర్గ నరకాలనేవి ఎక్కడో ఉన్న లోకాలు కావు, అవి స్థితులు మాత్రమే. చేసిన మంచి చెడులను బట్టి మరణానంతరం ఆత్మ దేవుడికి దగ్గరగానో, దూరంగానో పయనిస్తుంది. ఎవరి పట్లా ఎవరికీ అసహనం ఉండకూడదు. సత్యాన్వేషణ ఎవరికి వారు చేసుకోవలసిందే.’’ అని ఈ మతం ప్రబోధిస్తుంది. ఇజ్రాయిల్‌లోని హైఫా ఈ మతం కేంద్ర స్థానం. ఈ మతాన్ని పాటించేవారు ఇండియాతో సహా చాలా దేశాలలో ఉన్నారు. సంఖ్య లక్షలలో ఉంటుంది. తొమ్మిది కోణాల నక్షత్రం ఈ మతం గుర్తు. బహాయుల్లా రచనలే ఈ మతానికి పవిత్ర గ్రంథాలు. వీరికి అర్చక వర్గం అంటూ ఏదీ లేదు. ఇరాన్‌లో పుట్టిన ఈ విశ్వాసానికి అక్కడి పాలకుల నుంచి వ్యతిరేకత ఉంది. అందువల్ల కేంద్ర స్థానం ఇరాన్‌ వదల వలసి వచ్చింది.