రాజమండ్రి
రాజమహేంద్రవరం (మార్పుకు మందు‌‌:రాజమండ్రి) తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో గోదావరి నది ఒడ్డున ఉన్న ఒక నగరం. రాజమహేంద్రవరానికి విశిష్ట ప్రాముఖ్యత ఉంది. రాజమహేంద్రవరం ఆర్థిక, సాంఘిక, చారిత్రక మరియు రాజకీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన నగరం. అందువలన ఈ నగరాన్ని "ఆంధ్రప్రదేశ్ యొక్క సాంస్కృతిక రాజధాని" అని కూడా అంటారు. రాజమహేంద్రవరం గతంలో రాజమండ్రి, రాజమహేంద్రి అని కూడా పిలువబడేది. గోదావరి నది పాపి కొండలు దాటిన తరువాత పోలవరం వద్ద మైదాన ప్రాంతంలో ప్రవేశించి, విస్తరించి, ఇక్కడికి కొద్ది మైళ్ళ దిగువన ఉన్న ధవళేశ్వరం దగ్గర రెండు ప్రధాన పాయలుగా చీలి డెల్టాను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ పుణ్యస్థలిలో పన్నెండేళ్ళకొకసారి పవిత్ర గోదావరి నది పుష్కరాలు ఘనంగా జరుగుతాయి. ఈ నగరం తూర్పుచాళుక్య రాజైన రాజరాజనరేంద్రుడు పరిపాలించిన చారిత్రక స్థలం మరియు ఆ రాజ్యపు రాజధాని. పూర్వం రాజమహేంద్రవరం, రాజమహేంద్రిగా ఉన్న ఈ నగరి పేరు బ్రిటిష్ వారి హయాంలో రాజమండ్రిగా రూపాంతరం చెందింది. 10.10.2015 నాడు జరిగిన ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వ మంత్రి మండలి సమావేశంలో రాజమండ్రి పేరును రాజమహేంద్రవరముగా మార్చడమైనది.
కాండ్రేగుల జోగిపంతులు
జోగిపంతులుగారు దుభాషీగా చాలా పలుకుబడి వుండటం వల్ల వారికి ధనసంపాదనతో పాటు అంహంకారంకూడా తెచ్చియుండొచ్చు. "జగపతిరాజు" అను బిరుదే నామధేయముగా ప్రసిధ్దిఅయి రాజమహేంద్రవరానికి తూర్పూగా 24 మైళ్ల దారుములోనున్న పెద్దాపుర సంస్ధానమును 1571 నుండి పరిపాలించుచున్న వత్సవాయి రాజవంశమువారిలో క్రీ.శ 1649 నుండి 1688 దాకా పరిపాలించిన సార్వభౌమ వత్సవాయి తిమ్మజగపతిరాజుగారు మన జోగిపంతులు గారి సమకాలీకులు. విద్యాపోషకులైన విద్వత్ తిమ్మజగపతిరాజుగారు కృష్ణాజిల్లాలోని మచిలీపట్టణంకు అప్పడప్పుడక్కడికి వచ్చి వుండేవారు. అందుకని మచిలీపట్టణంలో రాజుపేట అని ఒక పేట ప్రసిధ్ధి గాంచింది. ఒకసారి ఆ జగపతిరాజుగారు జోగిపంతులుగారిని కలుసుకోటానికి వారింటికి వెళ్ళినప్పుడు జోగిపంతులు గారు లోపల ఉన్నందున జగపతిరాజుగారు వారి కచ్చేరీలో తన స్థానంలో కూర్చునియుండిటం చూసిన జోగిపంతులు గారు వుగృడై పలుష వాక్కులు పలికి జగపతిరాజుగారినవమానిచటం జరింగింది. తత్ఫలితముగా పెద్దాపురం క్షత్రియవంశ రాజులే కాక అచ్చటి వెలమ రాజులు గూడా కలసి అప్పటి ఆంగ్ల పరిపాలకుడైన జాన్ పైబస్ గారి అనుమతితో ఆంగ్లము, హిందుస్తానీ చదువుకున్నవారైన తిమ్మజగపతిరాజుగారినే దుభాషిీగా చేశారు. జమీందారీ వ్యవహారాలన్నీ వీరే చేస్తూ మచిలీపట్టణంలోనే వుండూవుండేవారు. దాంతో జోగిపంతులు గారి దుభాషీ ఏకఛత్రాధిపత్యం అంతరించటమే గాక జమీందార్ల వ్యావహారలేమీ ఆయనదగ్గరకు వచ్చేవిగావు. ఆవిధంగా జోగిపంతులుగారి అహంకార పతనం జరిగింది. అక్కడితో పోక, జగపతిరాజు గారికీ వీరికీ తీరని వైషమ్యం ఏర్పడి ఒకరినొకరు హతమార్చే మంత్ర-తాంత్రికచర్యలుజరిగినవి.