విజయనగర సామ్రాజ్యము
విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని హరిహర (హక్క) మరియు బుక్క అనే అన్నదమ్ములు 1336 లో స్ధాపించారు. వారి రాజధాని మొదట ఆనెగొంది. ఆనెగొంది ప్రస్తుతము తుంగభద్ర ఉత్తర తీరమున ఒక చిన్న పల్లె. సామ్రాజ్యము బుక్కరాయని పరిపాలనలో అభివృద్ధి చెందిన తరువాత రాజధానిని తుంగభద్ర దక్షిణ తీరమున గల విజయనగరము నకు తరలించారు. ఈ సామ్రాజ్యం 1336 నుండి 1660 వరకు వర్ధిల్లింది. చివరి శతాబ్దాన్ని దీనికి క్షీణదశగా చెప్పుకోవచ్చు. సుల్తానుల సమాఖ్య వీరిని తళ్ళికోట యుద్ధంలో దారుణంగా ఓడించింది. సుల్తానుల సైన్యం రాజధానిని ఆరునెలల పాటు కొల్లగొట్టి, నేలమట్టం చేసింది. ఈ సామ్రాజ్యపు స్థాపన వివరాలూ, దాని చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం అస్పష్టంగా ఉన్నాయి; కానీ దాని శక్తీ, అర్ధిక పుష్టి లను పోర్చుగీసు యాత్రికులైన డోమింగో పేస్‌, నూనిజ్‌ వంటి వారే కాక మరి కొందరు కూడా నిర్ధారించారు.
మొదటి ప్రవరసేన
మొదటి ప్రవరసేన (క్రీ.పూ. 270 - క్రీస్తుపూర్వం క్రీ.పూ. 330), వాకాటక రాజవంశం యొక్క స్థాపకుడు వింధ్యాశక్తి యొక్క వారసుడు. వింధ్యాశక్తి మొదటి సామ్రాజ్యాధిపతి, అతను సామ్రాట్ (సార్వత్రిక పాలకుడు) అని పిలిచారు మరియు నాగ రాజులతో యుద్ధాలను నిర్వహించాడు. ఇతను తన సొంత హక్కులతో స్వంతంత్ర్యంగా ఒక చక్రవర్తి అయ్యాడు, బహుశా రాజవంశంలోని ఏకైక చక్రవర్తి, అతని రాజ్యం ఉత్తర భారతదేశం యొక్క అధిక భాగాన్ని మరియు డెక్కన్ మొత్తాన్ని ఆక్రమణ చేసుకున్నాడు. అతను తన స్వహస్తాలతో ఉత్తరాన ఉన్న నర్మదానికి వెళ్ళి రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు మరియు సిసుకా అనే రాజు పాలించిన పూరిక రాజ్యం స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఏదేమైనా, అతను ఖచ్చితంగా ఉత్తరాన బుందేల్ఖండ్ నుండి పాలించాడు (దక్షిణాన ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నుండి నర్మదాకు దాటినట్లు డాక్టర్ మిరాషి అంగీకరించలేదు). పురాణాలు అతనిని 60 సంవత్సరాల పాలనను మాత్రం తెలియజేస్తాయి.