వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వినుకొండ వల్లభరాయడు తెలుగు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన వీధినాటకం క్రీడాభిరామం గ్రంథకర్త. కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగు ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, దైవీరూపాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో విశేషాలతో కూర్చిన గ్రంథం క్రీడాభిరామం. తెలుగు సాహిత్యంలోనే కాక ఆంధ్రుల సంస్కృతి, చరిత్రలను రచించే చారిత్రికులకు కూడా క్రీడాభిరామం ప్రాధాన్యత కలిగిన రచన. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని వినుకొండ వల్లభరాయుడు కాక శ్రీనాథుడు రచించాడనే వాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
వినుకొండ వల్లభరాయల పూర్వులు గుంటూరు సీమలోని వినుకొండ వాస్తవ్యులు. విజయనగర సామ్రాట్టు రెండవ హరిహరరాయల ఏలుబడిలో వల్లభరాయుడి తండ్రి భాండాగార రక్షకునిగా, వినుకొండకు మహాప్రధానిగా పనిచేశారు. వల్లభరాయుడు భైరవస్వామి భక్తుడు. వల్లభరాయుడు కడప ప్రాంతంలోని (నేటి వై.ఎస్.ఆర్.జిల్లా) లోని మోపూరు గ్రామాధిపతి. మోపూరు గ్రామంలోనే ఆయన ఇష్టదైవం భైరవస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్ది ప్రథమార్థం (క్రీ.శ.1400-1450) లో జీవించినట్టుగా చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.
క్రీడాభిరామం అవతారికలో వల్లభరాయని వంశ వర్ణన గలదు.
వడ్డెపాటి నిరంజనశాస్త్రి
వడ్డెపాటి నిరంజనశాస్త్రి 1877, అక్టోబరు 14వ తేదీకి సరియైన ఈశ్వర నామ సంవత్సర ఆశ్వయుజ శుద్ధ అష్టమి, ఆదివారం నాడు గుంటూరు జిల్లా, దుగ్గిరాల గ్రామంలో ఒక విశ్వబ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తల్లి భద్రమ్మ, తండ్రి కోటయ్య. చిన్నతనంలో తండ్రి వద్ద విద్యను అభ్యసించాడు. ఇతడు గురుముఖంగా కావ్యాలు, నాటకాలు పఠించాడు. అలంకార, వ్యాకరణ శాస్త్రాలను అభ్యసించాడు. శిల్పశాస్త్రము, వాస్తుశాస్త్రము, జ్యోతిష శాస్త్రములలో మంచి ప్రావీణ్యాన్ని సంపాదించాడు. బందరులో పర్వతము నరసింహశాస్త్రి వద్ద అవధాన పంచకము, శ్రౌత, గృహ్య, ధర్మసూత్రాలు, వైదిక క్రియా విధానము నేర్చుకున్నాడు. ఇతడు 15 సంవత్సరాలు దుగ్గిరాలలోని ఉన్నతపాఠశాలలో ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. ఇతని జీవితచరిత్రను కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు నిరంజన విజయము అనేపేరుతో వ్రాశాడు.
ఇతడు కొండపర్తి వీరభద్రాచార్యులు (తత్వానందస్వామి)తో కలిసి 1908లో కృష్ణా-గుంటూరు మండల విశ్వబ్రాహ్మణ సంఘాన్ని నెలకొల్పి దాని ద్వారా విశ్వబ్రాహ్మణులకు అపారమైన సేవచేశాడు. 1907లో ప్రబోధిని అనే కుల పత్రికను స్థాపించి దాని ద్వారా నీతి, మత, భాషా, శిల్ప, సాంఘిక రంగాలలో విశ్వబ్రాహ్మణుల పురోగతికి పాటుపడ్డాడు. గుంటూరు జిల్లాలో ప్రారంభమైన మొదటి పత్రిక ఇదే.