పెద్దమనుషుల ఒప్పందం
1956లో తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నీ ఏకమై ఒకే రాష్ట్రంగా ఏర్పడటానికి - కోస్తా, రాయలసీమ, తెలంగాణా - అన్ని ప్రాంతాల నాయకులూ ఇష్టపడ్డారు. అయితే తెలంగాణా నాయకులకు తమ ప్రాంత అభివృద్ధిపై కొన్ని సందేహాలు ఉన్నాయి. అధిక రెవిన్యూ ఆదాయం గల తమ ప్రాంతం, అదే నిష్పత్తిలో అభివృద్ధికి నోచుకోదేమోనన్న భయం వారికి కలిగింది. ఇటువంటి ఇతర సందేహాల నివృత్తికై అన్ని ప్రాంతాల కాంగ్రెసు నాయకులు కలిసి 1956 జూలై 19 న ఒక ఒప్పందానికి వచ్చారు. దీనినే పెద్దమనుషుల ఒప్పందం అన్నారు. న్యూ ఢిల్లీలో పెద్దమనుషుల ఒప్పందం సంతకాలు చేసిన రోజు 1956 ఫిబ్రవరి 20 అని కె.వి.రంగారడ్డి స్వీయచరిత్రలో రాసారు. సంతకాలు చేసిన వారు తెలంగాణా తరపున, బూర్గుల రామకృష్ణారావు, కె.వి.రంగారెడ్డి, మర్రి చెన్నారెడ్డి, జె.వి. నరసింగరావు, ఆంధ్ర తరపున నీలం సంజీవరెడ్డి, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, అల్లూరి సత్యనారయణ రాజు, గౌతు లచ్చన్న. ఈ ఒప్పందంలోని ముఖ్యాంశాలు ఇవి:ఈ ఒప్పందం తరువాత తెలంగాణా నాయకులలో ఉన్న సందేహాలు తొలగి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ఏర్పాటుకు మార్గం సుగమమైంది.
శ్రీ కృష్ణ కమిటీ నివేదిక
ఇక-దేశంలో వివిధ రాష్ట్రాల పునర్‌వ్యవస్థీకరణ కోసం నెహ్రూ ప్రభుత్వం అదే 1953లో జస్టిస్ ఫజల్‌అలీ కమీషన్ ‌ను నియమించింది. ఆ కమీషన్ తెలంగాణలో పర్యటించినప్పుడు శాసనసభ్యులలో భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి... ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో విలీనంపై వ్యతిరేకత వచ్చింది. చివరకు ఆ కమిషన్ తన నివేదిక ఇస్తూ, రెండు ప్రాంతాల విలీనం అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుందని తేల్చింది. అయితే ప్రజల్లో వ్యతిరేకత ఉన్నందువల్ల ఐదేళ్ల పాటు తెలంగాణను వేరుగా ఉంచాలని సూచించింది. ఆ తర్వాత శాసనసభలో మూడింట రెండు వంతుల మంది అంగీకరిస్తే విలీనం చేయడంలో ఎలాంటి అభ్యంతరాలు రావని కూడా చెప్పింది. 1955 లో ఫజల్ అలీ కమీషన్ తన నివేదికను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది ... 1955 అక్టోబరు 22న ఆంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంత ముఖ్యమంత్రుల సమావేశం జరిగింది ... ఈ రెండు ప్రాంతాలను విలీనం చేయాలని ఇద్దరు ముఖ్యమంత్రులు తీర్మానించారు ... తరువాత ఢిల్లీలోని హైదరాబాద్ హౌస్‌లో రెండు రాష్ట్రాల నాయకుల మధ్య చర్చలు జరిగాయి. దాని ఫలితంగా1956 ఫిబ్రవరి 20న పెద్ద మనుషులు ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. దాని ప్రకారం తెలంగాణకు ఆర్థిక, రాజకీయ, పరిపాలనా విషయాలలో కొన్ని రక్షణలు కల్పించాలని తీర్మానించారు. ఆ ఒప్పందంపై ఆంధ్రరాష్ట్రం పక్షాన అప్పటి ముఖ్యమంత్రి బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, ఉపముఖ్యమంత్రి నీలం సంజీవరెడ్డి, మంత్రి గౌతు లచ్చన్న, ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు అల్లూరి సత్యనారాయణరాజు, హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రం నుంచి ముఖ్యమంత్రి బూర్గుల రామకృష్ణారావు, మంత్రులు మర్రి చెన్నారెడ్డి, కె.వి.రంగారెడ్డి, తెలంగాణ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు జె.వి.నర్సింగరావు సంతకాలు చేశారు. దీన్నే పెద్ద మనుషుల ఒప్పందం అంటారు ...