పెద్దమనుషుల ఒప్పందం
1956లో తెలుగు మాట్లాడే ప్రాంతాలన్నీ ఏకమై ఒకే రాష్ట్రంగా ఏర్పడటానికి - కోస్తా, రాయలసీమ, తెలంగాణా - అన్ని ప్రాంతాల నాయకులూ ఇష్టపడ్డారు. అయితే తెలంగాణా నాయకులకు తమ ప్రాంత అభివృద్ధిపై కొన్ని సందేహాలు ఉన్నాయి. అధిక రెవిన్యూ ఆదాయం గల తమ ప్రాంతం, అదే నిష్పత్తిలో అభివృద్ధికి నోచుకోదేమోనన్న భయం వారికి కలిగింది. ఇటువంటి ఇతర సందేహాల నివృత్తికై అన్ని ప్రాంతాల కాంగ్రెసు నాయకులు కలిసి 1956 జూలై 19 న ఒక ఒప్పందానికి వచ్చారు. దీనినే పెద్దమనుషుల ఒప్పందం అన్నారు. న్యూ ఢిల్లీలో పెద్దమనుషుల ఒప్పందం సంతకాలు చేసిన రోజు 1956 ఫిబ్రవరి 20 అని కె.వి.రంగారడ్డి స్వీయచరిత్రలో రాసారు. సంతకాలు చేసిన వారు తెలంగాణా తరపున, బూర్గుల రామకృష్ణారావు, కె.వి.రంగారెడ్డి, మర్రి చెన్నారెడ్డి, జె.వి. నరసింగరావు, ఆంధ్ర తరపున నీలం సంజీవరెడ్డి, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, అల్లూరి సత్యనారయణ రాజు, గౌతు లచ్చన్న. ఈ ఒప్పందంలోని ముఖ్యాంశాలు ఇవి:ఈ ఒప్పందం తరువాత తెలంగాణా నాయకులలో ఉన్న సందేహాలు తొలగి, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ఏర్పాటుకు మార్గం సుగమమైంది.
శ్రీకాకుళం (ఉద్యమ కథా కావ్యం)
1967 అక్టోబరు31 న మొండిఖల్లులో జరుప తలపెట్టిన గిరిజన మహా సభను భ్యగ్నం చేసే కుట్రలో భాగంగా భూస్వాములు జరిపిన హింసాకాండ, కోరన్న మంగన్నలను భూస్వామ్య తూటాలతో హతమార్చడం ద్వారా దోపిడీ వర్గం అడవి ప్రజల గుండెల్లోని అగ్గిని రాజేసింది, అడావిపై హక్కు గిరిజనుడిదే. ఈ హక్కు కోసం చరిత్రలో జరిగిన తిరుగుబాటుల ఫలితంగా వచ్చింది 1917 గిరిజన చట్టం. ఈ చట్టాన్ని ప్రభుత్వాలు దశాబ్దాల కాలం అమలు చేయలేదు. ఏజన్సీ గిరిజన సంఘం ఆ చట్టాన్ని సంఘ శక్తితో అమలు జరుపబూనుకొంది. శ్రమకు తాగిన కూలీ, జీతాలు సాధించడం మాత్రమే కాక భూబదలాయింపులను, కౌలు పేరుతో భూములను గుంజుకోవడాలను, అప్పుకు వడ్డీలను సంఘం నియంత్రించింది. దౌర్జన్యాలు, దాష్టీకాలతో దోపిడీ వర్గం కాజేసిన భూములను ఇరిగితమ స్వంతం చేసుకోవడానికి గిరిజనులు పూనుకున్నారు. సంప్రదాయాలు, మూఢనమ్మకాల పట్ల సంఘం గిరిజనుల్లో నూతన చైతన్యం పెంపొందించింది. చదవటాం వ్రాయడం నేర్చుకొని పార్టీ పాటలు,పార్టీ రాజకీయాలను నేర్చుకున్నారు రిగిజనులు. ఉత్పత్తిని జాగ్రత్త పర్చుకోవడమన్న తమ సంస్కృతిని సంఘ నాయకత్వం గుర్తు చేసింది. తన అవసరాలు తీరకుఖ్ండా తమ ఉత్పత్తులు సంతలకు పోరాదని నిర్ణయం తీసుకొంది. అమలు జరిపింది. సంఘం నిర్ణయం ఆజ్ఞలాగ పరిగణించబడింది. పొలిటికల్ కమాండ్ తిరుగులేని విధంగా నెలకొల్పబడింది. ఈ గాఢనే కవి యిలా గానం చేయ మొదలెట్టాడు.ఆకు మాటున నిశ్శబ్దం, ఈనెల నుండి ఈటెలు
ఆకు అనే అద్దంలో రేపటి యుద్ధ ప్రతిబింబం
ఆకు యుద్దరేఖలా ఉంది. ఆకు మాటున మీటింగు ఉంది.
ఆకు గమ్యానికి మార్గదర్శిలా ఉంది.ప్రకృతి అలముకొని ప్రకృతి లో జీవించిన గిరిజనుల గాథను ప్రకృతి అందచందాలనే ఉపమానంగా తీసుకొని గిరిజన పోరాట గాథను అవాహన చేశాడు కవి. గిరిజన స్వయం పరిపాలనా డిమాండ్ - చట్టబద్ద డిమాండ్ ని ప్రచార నినాదంగా వుంచుతూనే స్రమ దోపిడీకి, సాంఘిక అణచిపవేతకు వ్యతిరేకంగా పీడియ వర్గ సమర చైతన్యాన్ని కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వాన గిరిజన సంఘ కార్యకర్తలు ప్రజలలో కలిగించారు. రాజకీయ ఉద్యమ అవగాహనను అందుకుంటూ ఉన్న దశలో ఆ రాజకీయాలు ఆచరణ రూపం దాల్చిన తీరు, అది కలిగించిన కంపన ప్రకంపనలు కవిని ఉద్వేగపరిచాయి.
ఛాయరాజ్ కేవలం భావుకుడు కాదు. తాను స్వీకరించిన మార్గదర్శక సిద్ధాంతానికి, గిరిజనోద్యమంలోని వర్గ పోరాటతత్వానికి ఉన్న గాఢమైన సంబంధాన్ని, దాని లోతుపాతులను అర్థం చేసుకొన్న కవి. తాడు మీద నడకలా కావ్యం నడిచింది. ఉద్వేగ ఉధృతి కావ్యం పొడవునా కొనసాగింది. కవిత్వం ప్రవహించింది.