వినుకొండ వల్లభరాయుడు
వినుకొండ వల్లభరాయడు తెలుగు సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధి పొందిన వీధినాటకం క్రీడాభిరామం గ్రంథకర్త. కాకతీయుల కాలంనాటి తెలుగు ఆచార వ్యవహారాలను, పండుగలను, దైవీరూపాలను మొదలుకొని ఎన్నెన్నో విశేషాలతో కూర్చిన గ్రంథం క్రీడాభిరామం. తెలుగు సాహిత్యంలోనే కాక ఆంధ్రుల సంస్కృతి, చరిత్రలను రచించే చారిత్రికులకు కూడా క్రీడాభిరామం ప్రాధాన్యత కలిగిన రచన. అయితే ఈ గ్రంథాన్ని వినుకొండ వల్లభరాయుడు కాక శ్రీనాథుడు రచించాడనే వాదనలు కూడా ఉన్నాయి.
వినుకొండ వల్లభరాయల పూర్వులు గుంటూరు సీమలోని వినుకొండ వాస్తవ్యులు. విజయనగర సామ్రాట్టు రెండవ హరిహరరాయల ఏలుబడిలో వల్లభరాయుడి తండ్రి భాండాగార రక్షకునిగా, వినుకొండకు మహాప్రధానిగా పనిచేశారు. వల్లభరాయుడు భైరవస్వామి భక్తుడు. వల్లభరాయుడు కడప ప్రాంతంలోని (నేటి వై.ఎస్.ఆర్.జిల్లా) లోని మోపూరు గ్రామాధిపతి. మోపూరు గ్రామంలోనే ఆయన ఇష్టదైవం భైరవస్వామి కొలువై ఉన్నాడు. వల్లభరాయుడు 15వ శతాబ్ది ప్రథమార్థం (క్రీ.శ.1400-1450) లో జీవించినట్టుగా చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు.
క్రీడాభిరామం అవతారికలో వల్లభరాయని వంశ వర్ణన గలదు.
వాసిరెడ్డి భాస్కరరావు
వాసిరెడ్ది భాస్కరరావు అభ్యుదయ, ప్రగతిశీల భావాలను కలిగి, విప్లవ దృక్పథంగల నాటకాలను రచించిన రచయిత. ఈయన సుంకర సత్యనారాయణతో కలసి "ముందడుగు", "మాభూమి", అపనింద" వంటి అభ్యుదయ నాటకాలను రచించి ప్రదర్శించారు.
వాసిరెడ్ది భాస్కరరావు ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో పుట్టాడు. తండ్రి వీరయ్య, తల్లి భ్రమరంబ.భాస్కరరావు 1914 వ సంవత్సరం సెప్టెంబరు రెండో తారీఖున కృష్ణా జిల్లా లోని వీరులపాడులో జన్మించాడు.చిన్నతనంలోనే తల్లి గతించడంతో నల్గొండ జిల్లాలోని పెంచికలదిన్నెలో నివాసమున్న పినతల్లి దుర్గమ్మ వద్ద పెరిగాడు. భాస్కరరావు అసలు పేరు ఛాయా భాస్కరం. ఆయన తాతా ఛాయన్నపేరును కలిసి వచ్చేటట్లుగా పెట్టారు.అయితే భాస్కరరావుగానే అందరకు పరిచయం. భాస్కరరావు ప్రాథమిక విద్య వీరులపాడులోనే జరిగింది. అష్టావధాని జంగా హనుమయ్య చౌదరి వద్ద సంస్కృతాంధ్రాలు నేర్చుకున్నాడు. తెలుగు సాహిత్యపాథాలు చదవి తెలుగు భాషలో ప్రావీణ్యం పొందాడు.ఈ ప్రావీణ్యంతో రెండు సంవత్సరాలపాటు వీధిబడిని నిర్వహించాడు. ఇదే సమయంలో వూరిలో ఏర్పాటు చేసిన హిందీఠశాలలో చేరి, హిందీలో రాష్ట్రభాష విశారద చదివాడు. కాని విశారద చదువుకు విరామం వచ్చింది. జాతీయోద్యమంలో పాల్గొంటున్నావని అభియోగం పాఠశాల వారు మోపటంతో అక్కడ చదువు మానేసి విజయవాడవెళ్ళి ఆయుర్వేదవిద్యను అభ్యసించుటకు ప్రయత్నించెను.కని ఆవిద్య భాస్కరరావుకు వంటబట్టలేదు.తిరిగి హిందీ విద్యాలయంలో చేరి "రాష్ట్ర భాషా విశారద"పట్టాను, మరియు తరువాత క్రమంలో "హిందీ ప్రచారక్" శిక్షణ పొందాడు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి "హిందీ విద్వాన్"పట్టా పొందాడు. భాస్కరరావు గ్రామంలో హిందీలో తొలి పట్టభద్రుడు.