ఖుర్రతుల్ ఐన్ హైదర్
ఆమె 1967లో ఆమె రాసిన "పత్జర్ కీ అవాజ్" (లఘు కథలు) కు గాను ఉర్దూ సాహిత్యంలో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని పోందింది. 1989 లో "ఆఖిరే షాబ్ కె హమ్‌సఫర్" రచనకు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం, సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాలను పొందింది. 1994లో సాహిత్య అకాడమీ ఫెలోషిప్ ను పొందింది. ఆమె భారతదేశ అత్యున్నత పద్మభూషణ్ పురస్కారాన్ని 2005 లో అందుకున్నది.
ఆమె 1927 జనవరి 20 న ఉత్తర ప్రదేశ్ లోని ఆలీగర్ లో జన్మించింది. ఖుర్రత్-ఉల్-ఐన్ హైదర్ ఉర్దూ కాల్పనిక రచయితలలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినది. ప్రసిద్ధ ఇరానియన్ రచయిత "ఖుర్రత్-ఉల్-అలిన్ తహీరా" పేరుతొ ఆమెకు నామకరణం చేసారు. "ఖుర్రత్ ఐన్"కు సాహిత్యం పరంగా "కళ్ళ ఓదార్పు" అని అర్థం. ఈ పదాన్ని "ప్రియము" అనే పదానికి పర్యాయపదంగా కూడా వాడుతారు. ఉర్దూ కాల్పనిక రచనలలో ఆమె ప్రత్యేక ఒరవడికి రూపుదిద్దింది. కవిత్వం రాజ్యమేలుతున్న ఉర్దూ సాహితీ ప్రపంచంలో నవలా సాహిత్యం ఇంకా కాలూనుకోని కాలంలో ఆమె నవలలు రాయడం ప్రారంభించింది. ఆమె ఉర్దూ సాహిత్యానికి "గ్రాండే డేమ్"గా విస్తృతంగా భావించబడుతుంది.
గదర్‌ కుట్ర
సంస్థ అమెరికా శాఖను మేడమ్‌ కామా మొదలు పెట్టారు. ఆమె ఆ సమయంలో కృష్ణవర్మ కార్యకలాపాలకు సన్నిహితంగా మెలిగారు. అమెరికాలో ఆమె పలు ప్రసంగాలిచ్చారు. 1908 జనవరిలో న్యూయార్క్‌లోని మన్‌హాటన్‌లో ఐర్లండ్‌ జాతికి చెందిన సంపన్నుడైన న్యాయవాది మైరన్‌ ఫెల్ఫ్స్‌గా చేసిన ఆర్థిక సాయంతో ఇండియా హౌజ్‌ను స్థాపించారు. స్వామి వివేకానంద అంటే మైరన్‌కు చాలా అభిమానం. న్యూయార్క్‌లో ఆ సమయంలో వివేకానంద స్థాపించిన "వేదాంత" సొసైటీ స్వామి అభేదానంద ఆధ్వర్యంలో నడిచేది. ఆయనను బ్రిటిషర్లు రెచ్చగొట్టే వ్యక్తిగా చూసేవారు. అమెరికాలోని స్వేచ్ఛాయుతమైన పత్రికా చట్టాలను ఆధారం చేసుకుని, "ద ఇండియన్‌ సోషియాలజిస్ట్‌", ఇంకా పలు ఇతర జాతీయవాద సాహిత్యాన్ని న్యూయార్క్‌లోని భారత విద్యార్థులు, లండన్‌ ఇండియా హౌస్‌ మాజీ నివాసులు పంపిణీ చేసేవారు. ఇలా ప్రపంచవ్యాప్త భారత ఉద్యమానికి న్యూయార్క్‌ కేంద్రంగా మారసాగింది. "ఫ్రీ హిందూస్థాన్‌" అనే రాజకీయ విప్లవాత్మక జర్నల్‌ను తారక్‌నాథ్‌ దాస్‌ ప్రచురించారు. ఇది "ద ఇండియన్‌ సోషియాలజిస్ట్‌" మాదిరిగానే ఉండేది. దీన్ని వాంకోవర్‌, సియాటిల్‌ల నుంచి న్యూయార్క్‌కు 1908లో తరలించారు. జార్డ్‌ ఫ్రీమన్‌ సాయంతో "గైలిక్‌ అమెరికన్‌"తో కూడా దాస్‌ విస్తృత భాగస్వామ్యాన్ని నెలకొల్పుకున్నారు. చివరికి 1910లో బ్రిటిష్‌ దౌత్య ఒత్తిళ్ల కారణంగా "ఫ్రీ హిందూస్థాన్‌"ను నిషేధించారు. 1910 తద్వారా అమెరికా తూర్పు తీరంలో కార్యకలాపాలు క్షీణించసాగాయి. అవి నెమ్మదిగా శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కోకు తరలాయి. దాదాపుగా ఇదే సమయంలో హరదయాళ్‌ రంగప్రవేశంతో మేధావులైన నిరసనకారులు, సంఖ్యాపరంగా అధిక సంఖ్యలో ఉన్న పంజాబీ కార్మికులు, వలసవాదుల మధ్య ఉన్న అంతరం తొలగిపోయి, గదర్‌ పార్టీకి పునాదులు బలంగా పాదుకున్నాయి.