కన్నెగంటి హనుమంతు
కన్నెగంటి హనుమంతు (1870 - ఫిబ్రవరి 22, 1920) ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. అడవి పుల్లరి శాసనాన్ని దిక్కరించి అమరుడైన వీరుడు. ఈయన మరణ కాలం 1920. కన్నెగంటి హనుమంతు గుంటూరు జిల్లా పల్నాడు ప్రాంతములోని దుర్గి మండలము, మించాలపాడులో సామాన్య తెలగ కుటుంబములో వెంకటయ్య, అచ్చమ్మ దంపతులకు ద్వితీయ సంతానముగా జన్మించాడు. పుల్లరి కట్టేందుకు నిరాకరించి, పలనాటి ప్రజలు కన్నెగంటి హనుమంతు నాయకత్వాన బ్రిటిషు ప్రభుత్వాన్ని ఎదిరించారు. అదే పుల్లరి సత్యాగ్రహంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. బ్రిటీషువారు అప్పటి గుంటూరు జిల్లా కలెక్టరు రూథర్‌ఫర్డు నాయకత్వంలో ఆ సత్యాగ్రహాన్ని క్రూరంగా అణచివేసారు. చివరికి కన్నెగంటి హనుమంతు వీరమరణంతో ఆ సత్యాగ్రహం ముగిసింది.2006లో కన్నెగంటి హనుమంతు జీవితం ఆధారంగా హనుమంతు అనే ఒక తెలుగు చిత్రము విడుదలైంది. ఇందులో హనుమంతును పాత్రను నటుడు శ్రీహరి పోషించాడు.
కన్నెగంటి హనుమంతు జాతి జనుల విముక్తి కోసం తన లేలేత గుండె నెత్తుటిని తల్లి భారతి పాదాలకు పారాణిగా పూసిన నిష్కళంక దేశభక్తుడు, త్యాగధనుడు. రవి అస్తమించని బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం పై పిడికిలి బిగించిన తొలితరం వీర విప్లవ సేనాని కన్నెగంటి హనుమంతు .తన దేశ ప్రజలకు స్వేచ్ఛ స్వాతంత్ర్యాలు సాధించడం కోసం మృత్యువుకు కేవలం వెంట్రుక వాసిలో సంచరించిన సాహసి. తెలుగువారి ప్రతః స్మరణీయుడు కన్నెగంటి హనుమంతు. పల్నాడు సీమలో అరుణారుణ కాంతులతో ప్రభవించిన ప్రభాత సూర్యుడు కన్నెగంటి హనుమంతు .
ముద్దంశెట్టి హనుమంతరావు
ఇతడు 1928 డిసెంబరు నెలలో శ్రీకాకుళం జిల్లా, కలివరం గ్రామంలో జన్మించాడు. రంగులరాజు, ప్రముఖ చిత్రకారుడు వడ్డాది పాపయ్య వద్ద చిత్రలేఖనాన్ని అభ్యసించి ఎన్నో చిత్రాలు వేశాడు. ఉద్యోగరీత్యా ఖరగ్‌పూర్ రైల్వే శాఖలో పనిచేసి పదవీ విరమణ అనంతరం విశాఖపట్నంలో స్థిరపడ్డాడు. ఎస్.ఎస్‌.ఎల్‌.సి. చదువుతుండగానే నాటకాలయందు ఆసక్తి చూపి శ్రీకృష్ణ తులాభారంలో కృష్ణుడి పాత్ర ధరించి మెప్పించాడు. రైల్వే ఉద్యోగిగా విధులు నిర్వర్తిస్తూనే సమాజపు పోకడలపై స్పందిస్తూ విచిత్రజీవులు, శ్రీకారం, కథ కంచికి, అంతా మోసం, దెయ్యం మొదలైన నాటికలు, నాటకాల్లో పాత్రలు ధరించడంతో పాటు కొన్నింటికి దర్శకత్వం కూడా వహించాడు. ప్రవాసాంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు, ఆంధ్ర విజ్ఞాన సమితి స్థాపించి కోల్‌కతా, భిలాస్‌పూర్, భిలాయ్, జంషెడ్‌పూర్, గెద్దనాపల్లి, రాయగడ, శ్రీకాకుళం, బరంపురం, గరివిడి తదితర ప్రాంతాల్లో పర్యటించి నాటక ప్రదర్శనలు ఇస్తూ న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరిస్తూ నాటక రంగాన ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొంది గురుతర బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. ఇతని ఆత్మీయత కథ హిందీలోకి అనువదించబడింది. కొత్తబట్ట కథ ఆంగ్లంలో వచ్చింది. సమకాలీన భారతీయ సాహిత్యం అనే సంస్థ 1992లో ఆత్మీయత కథను అపనాపన్ పేరుతో ప్రచురించింది. 1994లో ప్రశాంత్‌కుమార్ మహంతి ఇదే కథను ఒరియాలోకి అనువదించారు. ఆ తరువాత బెంగాలీలోకి కూడా తర్జుమా చేయబడింది. శిక్ష అనే నవల ఒరియా భాషలో వచ్చింది. తన సాహితీ జీవితంలో లెక్కకు మించిన అవార్డులు, రివార్డులు స్వీకరించాడు. మార్చి 14, 1990లో మద్రాసు తెలుగు అకాడమీ అవార్డు, 27 ఆగస్టు 2000లో ఢిల్లీ తెలుగు అకాడమీ, కూరెళ్ల ట్రస్టు పురస్కారం, బొబ్బిలి వారి విజ్ఞాన వర్ధని పురస్కారం ఇతని కీర్తికిరీటంలో కలికితురాయిల్లా నిలిచాయి.
రావూజీ నేతృత్వంలోని అమ్మ సంస్కృతి సంస్థాన్ ప్రదర్శించిన 93 నిరంతర నాటక ప్రదర్శనలకు ముద్దంశెట్టి ప్రత్యేక ఆహ్వానితుడు. విశాఖ సాహితి ఉపాధ్యక్షుడిగా సేవలందించాడు. ఇతడు తన డెబ్భై తొమ్మిదవ ఏట 12 మే 2005 న మరణించాడు. ముద్దంశెట్టి హనుమంతరావు నవలలు, పూర్తి సాహిత్యంపై ఏప్రిల్ 2001లో కె.పరిపూర్ణ అనే పరిశోధకురాలు పరిశోధన చేసి డాక్టరేట్ పొందింది.