గోగు
దీని శాస్త్రీయ నామం "Hibiscus sabdariffa".
ఇప్పనూనె
ఇప్పచెట్టు "సపోటేసి" కుటుంబానికి చెందినచెట్టు. వృక్షశాస్త్రనామం మధుక లాంగిపొలియా మరియు, మ.ఇండిక . ఇది ఎక్కువగా ఉష్ణమండల అడవులు, బయలు, మైదాన భాగల్లో పెరుగును. భారతదేశంలో జార్ఖండ్, బీహరు, ఉత్తర ప్రదేశ్ , మధ్యప్రదేశ్‌, కేరళ, గుజరాత్‌, ఒడిస్సా అడవులలో విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఎడాదికి ఒకచెట్టు నుండి 60-80 కే.జి.ల విత్తనాలు దిగుబడి వచ్చును. పూలయినచో 100-150 కే.జి.లు లభించును. పూలనుండి ఇప్పసారా తయారు చేయుదురు. గింజలనుండి ఇప్పనూనె (Mahua oil) తీయుదురు. గింజలలో పిక్కలు 70% వుండును. గింజ నుండి అయినచో 50%, పిక్కల నుండి ఆయినచో 45-50% వరకు నూనె వుండును. ఒక గింజలో రెండుపిక్కలు వుండును. ఇప్పగింజ 3-4 సెం.మీ. పరిమాణంలో వుండును. గింజ అండాకారం గావుండి ఒక వైపు చదునుగా వుండి, రెండోవైపు ఉబ్బెత్తుగా వుండును. పిక్కసైజు 25X17.5 మి.మీ.వుండును. గింజనుండి నూనెను రోటరిమిల్‌, ఆయిల్‌ మిల్ (ఎక్సుపెల్లరు), సాల్వెంట్‌ ప్లాంట్‌ ద్వారా సంగ్ర హించెదరు. సాధారణంగా గింజల ద్వారా రోటరిమిల్‌ ఎక్సుపెల్లరుల ద్వారా నూనెను తీసిన తరువాత ఇప్పకేకు నుండి సాల్వెంట్‌ ప్లాంట్‌ద్వారా నూనెను తీయుదురు. ఇప్పనూనెను వంటనూనెగా వాడటం అరుదు. గిరిజనులు కొద్దిమొత్తంలో ఇప్పనూనెను తీసి వాడుకుంటారు . తాజా గింజల నుండి తీసిన నూనెలో ఫ్రీఫ్యాటిఆమ్లాల శాతం 1.0-2.0% వరకు వుండి పసుపు రంగులో వుండును. కాని ఎక్కువగా కాలం నిల్వవుంచిన, ఫంగసు సోకిన, పాడైపోయిన విత్తనాల నుండి తీసిన నూనెలో ఫ్రీఫ్యాటి ఆమ్లాల శాతం 20-35% వరకు వుండి ఆకుపచ్చలేదా నీలపు ఛాయవున్న పసుపు రంగులో వుండును. ఇప్పనూనెలో సంతృప్త కొవ్వు ఆమ్లాలు 50% మించి వున్నందున సాధారణ, వాతావరణ ఉష్ణోగ్రతలో కూడా ఘనీభవించును.