గుడిపాటి వెంకట చలం
1911లో పిఠాపురం మహారాజా కళాశాలలో చేరాడు. ఆ సమయంలో బ్రహ్మర్షి రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయుడు నాయకత్వంలో అక్కడ నడుస్తున్న బ్రహ్మసమాజం వైపు ఆకర్షితుడయ్యాడు. తరువాత బి. ఎ. చదువు కోసం మద్రాసు వెళ్ళాడు. అంతకు ముందే చిట్టి రంగనాయకమ్మతో చలం వివాహం జరిగింది. మద్రాసులో తాను డిగ్రీ చదువుతూనే తన భార్యను కాన్వెంట్‌లో చేర్చి, తాను కాలేజీకి వెళ్ళేటప్పుడు ఆమెను సైకిల్ పై స్కూల్లో దించేవాడు. దీనిని అంతా వింతగా చూసేవారట. మామగారైతే చలాన్ని తన ఇంటి గడపే తొక్కవద్దన్నాడు. అప్పటికి చలం భార్య వయసు 13 సంవత్సరాలు. చదువు అయిన తరువాత కాకినాడలో ట్యూటర్‌గా ఉద్యోగంలో చేరాడు. తిరిగి బ్రహ్మసమాజ ఉద్యమంలోనూ, 'రత్నమ్మ' తో స్నేహం-ప్రేమ లోనూ బిజీ అయ్యాడు. టీచరుగా హోస్పేటలో పనిచేసి తిరిగి రాజమండ్రిలో టీచర్ ట్రైనింగ్ కాలేజీలో ఉద్యోగంలో చేరాడు. ఆ తరువాత పాఠశాల తనిఖీ అధికారిగా పనిచేశాడు. తన ఉద్యోగం గురించి తాను రచించిన "మ్యూజింగ్స్"లో (72వ పుట, 5వ ముద్రణ 2005) ఈవిధంగా వ్యాఖ్యానం చేశాడు
చలం రచనల్లో అతను వ్యక్తపరచిన భావాలు, ప్రతిపాదించిన విషయాలు, అప్పటి సమాజం మీద ఎంతగానో ప్రభావం చూపాయి. కానీ, సమాజం అతన్ని అపార్థం చేసుకున్నది. అతను స్త్రీ స్వేచ్ఛ పేరుతో విశృంఖల జీవన విధానాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నాడని, అతని కథల్లో బూతులు ఉన్నాయని ప్రచారం జరిగింది. చలం పుస్తకాలను బహిరంగంగా చదవటానికి భయపడిన రోజులవి. ఆసక్తి గల పాఠకులు, చలం పుస్తకాలని దాచుకుని చదివేవారట. చలం తన కథలు, నవలల్లో వ్రాసిన విషయాలకు అప్పటి సమాజం తట్టుకోలేక పోయింది. అతను తన అనేక రచనల్లో వ్యక్తపరచిన భావాలు, మచ్చుకి కొన్ని, ఈ వ్యాసంలో చలం వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలుగా ఉటంకించడం జరిగింది, అక్కడ చూడవచ్చును. దీనికి తోడు, అతని వ్యక్తిగత జీవితంలో అతని ప్రవర్తన (స్త్రీ లోలత్వం) కూడా అభ్యంతరకరముగా పరిగణింపబడింది. మొత్తంమీద, అతను సంఘంలో ఒక "విపరీత వ్యక్తి"గా చెడ్డ పేరు తెచ్చుకున్నాడు. దీనివలన, అతనితో ఎవరూ మాట్లాడేవారుకాదట. అతనికి ఇల్లు అద్దెకివ్వడానికి కూడా వెనకాడేవారట. ఇంతెందుకు, చివరకు అతని దగ్గరబంధువులు కూడా అతన్ని దగ్గరకు రానిచ్చేవారు కాదు. చలం ముఖ్యంగా తన రచనల వలన మరియు కొంతవరకు తన అసాధారణ వ్యక్తిగత ప్రవర్తన వలన సంఘంనుండి వేరుపడి ఒంటరివాడయ్యాడు. అతని భార్య కూడా అతని మూలాన బంధువులకు దూరమయ్యింది. ఆతనిని సమర్థించి అతనితోనే ఉండటానికి నిర్ణయించుకోవడం మూలాన ఆమె తండ్రి, ఇతర బంధువులు కూడా ఆమెను దగ్గరకు చేరనిచ్చేవారు కాదు. కాని ఆమె, చలంను కొంతవరకు అర్ధంచేసుకుని, ఆర్యసమాజ భావాలను ప్రచారం చేయడంలో ఉత్సాహంగా అతనికి సహాయం చేసేదట. కాని, కొంతకాలానికి, ఆమె కూడా చలం ప్రవర్తనతో విసిగిపోయింది. ఇద్దరిమధ్య కీచులాటలు ప్రారంభమై ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకోని పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇద్దరి మధ్య అన్యోన్యత కరవైంది.
మనిషికో చరిత్ర
నాలుగిళ్ళ నడవాలో నాలుగు కుటుంబాలు కాపురముంటాయి. అందులో ఒక జంట (మురళీ మోహన్, సుహాసిని) చాలీచాలని సంపాదనతో సతమతమవుతుంటారు. మురళీమోహన్‌కు సంపాదన తక్కువ, ఆత్మాభిమానం ఎక్కువ. భార్యతో ఉద్యోగం చేయించడం, ఆమె పుట్టింటి నుండి సహాయం అందుకోవడం అతనికి ఇష్టం ఉండదు. ఒక చిన్నగదిలో ఉండే బడిపంతులు (హేమసుందర్?) కాపురమంతా భార్యకు ఉత్తరాలు వ్రాయడానికే పరిమితం. అతనొక చోట, అతని భార్య మరొక చోట ఉద్యోగాలు చేస్తుంటారు. ఎవరో ఒకరికి బదిలీ కావాలని అతను ఎడతెరిపి లేకుండా ప్రయత్నాలు చేస్తూనే ఉన్నాడు. మరొక జంట (చంద్ర మోహన్, ప్రభ) ఇద్దరూ ఉద్యోగాలు చేస్తుండడంతో అక్కడ వారే కాస్త స్థితిమంతులు. ఉద్యోగం మానేసి చక్కగా పిల్లలను పెంచుకొంటూ సంసారం చేయాలని ప్రభ కోరిక. భార్య తెచ్చే సంపాదన విలువ తెలిసిన చంద్రమోహన్ అందుకు ఒప్పుకోడు. ధారాళంగా వరండాలో కూర్చుని భార్య జాకెట్టుకు హుక్కులు కుట్టడం అతనికి చిన్నతనం అనిపించదు. 
ఇక నాలుగో కుటుంబం ఈ కథలో కేంద్రస్థానం ఆక్రమిస్తుంది. గెద్దముక్కు పంతులు (లేదా మరో పేరు - సరి చూడాలి)గా గొల్లపూడి మారుతీరావు, అతని భార్యగా అన్నపూర్ణ నటించారు. ఇంట్లో ఒక్కో సామాను అమ్మేస్తూ అన్నపూర్ణ సంసారం నెట్టుకొస్తుంటుంది. గొల్లపూడి మారుతీరావు పనీపాటా లేకుండా పొద్దస్తమానం వార్తా పత్రికలు తిరగేస్తూ ప్రపంచంలోని సకల వ్యవహారాలనూ పరిశిలించి చర్చిస్తుంటాడు. తన మెలిక సంభాషణలతో అందరి తలలూ తింటుంటాడు. వారి కొడుకు కూడా పనీపాటా లేకుండా తన అభిమాన హీరో ఫంక్షనుల కోసం పొద్దస్తమానం ఖాళీలేకుండా తిరుగుతుంటాడు. ఇంట్లో బిందెలమ్మేసి హీరో ఫంక్షనులకు డబ్బు సమకూర్చుకొంటుంటాడు. వారి కూతురు దుర్గ (పూర్ణిమ) షుమారు పద్ధెనిమిదేళ్ళ పిల్ల. ఇంట్లో పరిస్థితులను అర్ధం చేసుకొంటుంది.
వారికి పాలుపోసే అమ్మాయి (జయమాలిని?) తెలివైనది, మంచిది. ఆమె గేదె సినిమా పోస్టరులు తింటూ పాలిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఎన్.టి. రామారావు సినిమా పోస్టరులైతే దానికిష్టం. ఎన్టీబాబు సినిమాలు తగ్గిపోయాక దాని పాలు తగ్గిపోతున్నాయి గనుక క్రొత్త హీరోలను అభిమానించడం నేర్చుకోమని ఆ గేదెకు ఆమె హితవు చెబుతుంటుంది. ఆ పాలమ్మాయి సహాయంతో, తన తల్లిదండ్రులకు తెలియకుండా, దుర్గ ఒక ఇంట్లో పనికి కుదురుతుంది. అజ్ఞాతంగా తన జీతం నెలనెలా తల్లిదండ్రులకు మనియార్డరు చేస్తుంటుంది. చివరికి ఆ డబ్బు పంపపేది దుర్గేనని తెలిసికొని ఆమెతండ్రి ఆమెను నిలదీస్తాడు. అవినీతికి పాల్పడకుండా ఒక ఆడపిల్ల అంతడబ్బు ఎలా సంపాదిస్తుందో జవాబు కావాలని తండ్రిగా ఆమెను శాసిస్తాడు. అందుకు దుర్గ చెప్పిన జవాబు - "నా తండ్రి అని చెప్పుకొనే హక్కు నీకెక్కడుంది? పిల్లలకోసం ఏమైనా చేశావా? కేవలం పిల్లలను పుట్టించడమే నీ అర్హత అయితే నీ గొప్పతనాలు నీ భార్య దగ్గఱ చెప్పుకో కాని పిల్లలను నిలదీసే అధికారం లేదు. మా మీద నీకు హక్కు లేని అధికారం చెలాయించవద్దు." దానితో దిమ్మతిరిగి ఆ తండ్రి మనసు మారుతుంది. ఒక కలిగిన వారింట్లో రోగిష్టి ఆడమనిషికి సేవ చేయడమే దుర్గ చేసే ఉద్యోగం అని పాలమనిషి వారికి వివరిస్తుంది. 
ఇలా ఆ లోగిలిలో నాలుగు కుటుంబాలలోనూ కొన్ని మార్పులు వస్తాయి. గొల్లపూడి మారుతీరావు పునుగులు, వడలు అమ్మడం మొదలు పెడతాడు. అతని కొడుకు సినిమా పోస్టరులు అంటించే ని చేసుకొంటూ కొంత సంపాదనలో పడతాడు. ఇక తన భార్య ఉద్యోగం చేయడానికి మురళీమోహన్ ఒప్పుకొంటాడు. తన భార్య ఉద్యోగం మానేయడానికి చంద్రమోహన్ ఒప్పుకొంటాడు. బడి మాష్టరుకు అతని భార్య ఉండే వూరికి బదిలీ లభిస్తుంది కాని అతని భార్యకు ఈ వూరికి బదిలీ అవుతుంది. వారు రైలు మారే సమయంలో రైల్వేస్టేషనులో కలుసుకోవాలని ఆశిస్తారు.