జగిత్యాల
జగిత్యాలకు ఈ పేరు రావడానికి పలు రకాల కథనాలు వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. క్రీ.శ. 1110 నుండి 1116 వరకు పొలాస రాజధానిగా పరిపాలించిన జగ్గదేవుడు, తన పరిపాలనా కాలంలో 21 యుద్ధాలు చేసి పరిసర ప్రాంతాల్లో పలు నూతన గ్రామాల్ని స్థాపించాడు. పొలాసకు దక్షిణాన 6 కి.మీ. దూరంలో జగ్గదేవుడు అతని పేరిట జగ్గదేవాలయం నిర్మించి ఉంటాడని, అదే జగిత్యాలగా స్థిరపడిందని చరిత్రకారులు కథనం. మరో కథనం ప్రకారం...ఎల్గందుల కోటకు అధిపతిగా ఉండిన మబారిజుల్ ముల్క్ జఫరుద్ధౌల మీర్జా ఇబ్రహీం ఖాన్ ధంసా క్రీ.శ.1747లో జగిత్యాలలో నక్షత్రాకారంలో ఒక సువిశాలమైన, పటిష్ఠమైన కోటను ఫ్రెంచ్ ఇంజనీర్లయి జాక్ సాంకేతిక సహకారంతో నిర్మించాడు. ఆ ఇద్దరి ఇంజనీర్ల పేరు మీదే ‘జాక్ పిలవబడి క్రమంగా జగ్త్యాల్, జగిత్యాలగా మారిందనీ చెబుతారు.
జల్లెపల్లి
జల్లేపల్లి ఎంతో చరిత్ర కలిగిన గ్రామం. ఇది ఖమ్మం పట్టణానికి సుమారు 30కి.మీ దూరంలో ఉంది. కాకతీయుల కాలంలో ఇక్కడ కొండపై ఒక ఖిల్లాను నిర్మించారు. దీనిని జల్లేపల్లి కోట అంటారు. కాకతీయులు నిర్మించిన దుర్గాలన్నీ శత్రుదుర్భేద్యంగా ఉండేవి. పట్టిష్టమైన రక్షణ వ్యవస్థ కలిగివుండేది. మొదటి బేతరాజు క్రీ.శ. 992న కాకతీయ రాజ్యమును స్థాపించెను. అది మొదలు క్రీ.శ. 1322వ సంవత్సరము కాకతీయ రాజ్యం ఢిల్లి సుల్తానుల వశమయ్యే వరకు 330 సంవత్సరాలు పరిపాలన సాగింది. తదుపరి కాలంలో జల్లేపల్లి ఖిల్లా గజపతు సామంతరాజుపై శ్రీకృష్ణదేవరాయలు దండెత్తడం జరిగింది. అప్పటి గజపతుల సామంతరాజు చిత్తాప్ ఖాన్, షితాబ్‌ఖాన్‌ అనుబిరుదులు కల "సీతాపతి రాజు" ఆధీనంలో ఉన్న జల్లేపల్లి విజయనగర సామ్రాజ్యాదీసుని స్వాధీ నమైయింది. దీనిని గురించి దక్షిణ భారతదేశ చరిత్ర (1336-1765) తెలుగు అకాడమీ వారి ప్రచురణ) (2001ఎం.ఎ) లో ప్రస్తావన ఉంది. అలాగే ముక్కు తిమ్మనగా ప్రసిద్దులయిన నంది తిమ్మన పారిజాతాపహరణంలో