జగిత్యాల
జగిత్యాలకు ఈ పేరు రావడానికి పలు రకాల కథనాలు వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి. క్రీ.శ. 1110 నుండి 1116 వరకు పొలాస రాజధానిగా పరిపాలించిన జగ్గదేవుడు, తన పరిపాలనా కాలంలో 21 యుద్ధాలు చేసి పరిసర ప్రాంతాల్లో పలు నూతన గ్రామాల్ని స్థాపించాడు. పొలాసకు దక్షిణాన 6 కి.మీ. దూరంలో జగ్గదేవుడు అతని పేరిట జగ్గదేవాలయం నిర్మించి ఉంటాడని, అదే జగిత్యాలగా స్థిరపడిందని చరిత్రకారులు కథనం. మరో కథనం ప్రకారం...ఎల్గందుల కోటకు అధిపతిగా ఉండిన మబారిజుల్ ముల్క్ జఫరుద్ధౌల మీర్జా ఇబ్రహీం ఖాన్ ధంసా క్రీ.శ.1747లో జగిత్యాలలో నక్షత్రాకారంలో ఒక సువిశాలమైన, పటిష్ఠమైన కోటను ఫ్రెంచ్ ఇంజనీర్లయి జాక్ సాంకేతిక సహకారంతో నిర్మించాడు. ఆ ఇద్దరి ఇంజనీర్ల పేరు మీదే ‘జాక్ పిలవబడి క్రమంగా జగ్త్యాల్, జగిత్యాలగా మారిందనీ చెబుతారు.
ఘన్‌పూర్ (మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా మండలం)
ఘనపూర్ ప్రాంతాన్ని ఇప్పటికి 800 ఏళ్ళ క్రితం కాకతీయుల సామంతులు పాలించినట్లు తెలుస్తుంది. వారిలో గోన బుద్దారెడ్డి కుమారుడు గోన గణపరెడ్డి ఒకరు. ఇతను తన తండ్రి పేరు మీదుగా గోపాల్‌పేట మండలం బుద్దారం గ్రామంలో బుద్దేశ్వరాలయం నిర్మించాడు. అలాగే ఘనపురం గ్రామంలోనూ గణపతీశ్వరాలయం నిర్మించాడు. ఇక్కడ గణపతీశ్వరాలయం ఉండటం, ఈ ప్రాంతాన్ని గణపరెడ్డి పాలించడం వలన ఈ గ్రామానికి "గణపురం" అని పేరు వచ్చింది. ఈ గ్రామానికి ఈశాన్యంలో ఎత్తైన రెండు గుట్టలను కలుపుతూ గణపరెడ్డి కోటను నిర్మించాడు. ఈ కోట కారణంగా గణపురానికి ఖిల్లాఘనపురం అను పేరు స్థిరపడిపోయింది. ఈ పట్టణాన్ని తన కాశీయాత్రలో భాగంగా 1830లో సందర్శించిన యాత్రాచరిత్రకారుడు ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య ఈ ప్రాంతాన్ని గురించి అప్పటి వివరాలు నమోదుచేశారు. అప్పటికీ ఈ పట్టణానికి గణపురం అనే వాడుకే వున్నట్టు ఆయన కాశీయాత్రచరిత్ర గ్రంథం ద్వారా తెలుస్తోంది. ఇది జాగీరు గ్రామమని, కొండ కింది ఊరు, కొండ మీద దుర్గము ఉండేదని వ్రాశారు. కోట దుర్గమంగా ఉందన్నారు. బస్తీ గ్రామమని ప్రశంసించారు. ఐతే గ్రామంలో ఎన్ని ఇళ్ళున్నా చిన్నచిన్నగానే ఉండేవన్న వివరం వ్రాశారు. గ్రామాల్లో చావిళ్ళున్నాయి. అన్ని పదార్థాలూ దొరుకున్నా అప్పట్లో గ్రామంలో నీటికి విపరీతమైన ఎద్దడి ఉండేది. బావులు లోతుగా, నీరు ఉప్పగా ఉండేదన్నారు.