ముష్టి లక్ష్మీనారాయణ
ముష్టి లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా భీమవరం పట్టణానికి చెందిన లక్ష్మీనారాయణ న్యాయవాద వృత్తిని వదిలి స్వాతంత్య్రోద్యమంలోకి దిగారు. నిరుపేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన వృత్తి వదలి స్వాతంత్ర్య సమరంలోకి వచ్చినప్పుడు ఎన్నో ఆర్థిక ఇబ్బందులు తలెత్తినా స్వాతంత్ర్య సమరం కొనసాగించారు. జూన్ 20, 1891న భీమవరంలో రామకృష్ణయ్య, విశాలాక్షి దంపతులకు పుట్టారు ఆయన. కాకినాడలో బి.ఎ చదివి, భీమవరంలో న్యాయవాదిగా పనిచేశారు లక్ష్మీనారాయణ.
జూన్ 20 1891న భీమవరంలో పేద బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో ముష్టి రామకృష్ణయ్య, విశాలాక్షి దంపతులకు జన్మించారు ఆయన. భీమవరంలో ప్రాథమిక విద్య అభ్యసించిన లక్ష్మీనారాయణ, ఉన్నత విద్య నరసాపురంలోని టేలర్స్ పాఠశాలలో చదివారు. కాకినాడలోని పి.ఆర్ కళాశాలలో బి.ఎ చదివి, ప్లీడరు పరీక్ష పాసయ్యారు ఆయన. ఆ తరువాత భీమవరంలో మొదటి గ్రేడు ప్లీడరుగా పేరు తెచ్చుకున్నారు లక్ష్మీనారాయణ. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం కోసం బాగా నడుస్తున్న ప్లీడరుగిరీ వదిలిపెట్టేసిన ఆయన ఎన్నో ఆర్థిక కష్టాలకు గురయ్యారు. ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు వ్యతిరేకంగా ఊరూరా తిరిగి చందాలు పోగుచేసి, 6 ఫిబ్రవరి 1921న స్నేహితులతో కలసి భీమవరంలో జాతీయ పాఠశాలను స్థాపించారు లక్ష్మీనారాయణ. ఎందరో విద్యార్థులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలను వదిలి, ఈ పాఠశాలలో చేరారు.
వేదుల సూర్యనారాయణ శర్మ
‘అంబ! నీవొకతెవిడు కల్యాణఫలము
లితరు లిడలేరు వేయిమం దేకమైనఁ
బూర్ణి మాచంద్రుడిడిన సంపూర్ణ సుఖముఁ
గూర్చునే తారకల్ కోట్లకొలందియైన?’- ఈ పద్యం ఆంధ్రీకృత ‘లక్ష్మీసహస్రం’లోనిది. ఏ మాత్రం తెలుగు పరిజ్ఞానం ఉన్నవారికైనా సులభంగా బోధపడే పద్యమిది. సంస్కృత మూలంలో కనిపించే కాఠిన్యం తెలుగులో లేదు. ఇది అసలు సిసలైన తెలుగు పద్యంలానే ఉంది. ‘లక్ష్మీసహస్ర కావ్యం’ రాసేనాటికి శర్మగారి వయసు కేవలం 25 ఏళ్లే. అందుకే ఆ కావ్యానికి జగద్దురు కంచి పరమాచార్యుల వారి ఆశీస్సులు లభించాయి. ఇంకా సాహితీస్రష్టలు చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి, కాశీ కృష్ణాచార్యులు, మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి, మంగిపూడి వేంకటశర్మ, చెన్నాప్రగడ భానుమూర్తి, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు తదితరులు పలువిధాలా శర్మగారి పాండిత్యాన్ని ప్రశంసించారు. ‘ కాకరపర్రు శతాబ్దాల నుంచి విద్యాపీఠం. అక్కడ ఇంకో పండితకవి పుట్టాడనంలో ఆశ్చర్యం లేదు. ‘లక్ష్మీసహస్రం’ ఇంత సులువుగా, శే్లషలతో, చమత్కృతులతో తెలుగులో రాయడం ఆశ్చర్యం కలిగించక తప్పదు’- అని కవిసామ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు వేదుల వారి ప్రతిభకు అక్షర నీరాజనాలు సమర్పించారు. 1972 జనవరి 26న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి పి.వి. నరసింహారావు హైదరాబాద్‌లో ‘లక్ష్మీసహస్రం’ ద్వితీయ ముద్రణ ప్రతులను ఆవిష్కరించారు.