زیاریان
پیشین‌ترین نهاد آموزشی در دوران اسلامی «مکتب» بود و کودکان از پنج یا شش سالگی که توانایی شست و شو و طهارت شخصی خود را پیدا می‌کردند، می‌توانستند به مکتب بروند. در این مکتب‌ها بزرگسالان جایی نداشتند و هدف از آن‌ها تعلیم الفبا و قرآن به مبتدیان بود. اما، نهاد اصلی آموزش در دوران زیاریان، «مسجد» و شیوهٔ معمول آموزشی مبتنی بر املاء بود. این نظام را «آمالی» می‌خواندند و بسیاری از قضات و بزرگان شهرهای استرآباد و گرگان که در قرون سوم و چهارم به مدارج و مقامات عالی دیوانی و مذهبی می‌رسیدند، در حلقه‌های فقه همین نظام آمالی رشد یافته بودند. علاوه بر حلقه‌های فقه، درس‌های مذهبی دیگر، همچون حدیث، نیز تدریس می‌شد و آثار مهمی از این دوره باقی مانده‌است.
آموزش در ایران پس از اسلام
آموزش در ایران اسلامی، آموزش سنتی اسلامی بود؛ که بعد از حمله اعراب تا آغاز قرن ۲۰ میلادی در ایران رایج بود. پیش از تأسیس سیستم مدرن آموزشی در ایران، اوایل قرن ۲۰ میلادی، کودکان آموزش ابتدایی و متوسطه خود را تحت سرپستی آخوند، ملا یا معلم (به تنهایی یا به همراه یک یا دو دستیار) در مکتب (یا مکتب خانه) فرا می‌گرفتند. زنان اکثر اوقات با آموزگار (زن‌آخوند، زن‌آقا، ملاباجی) در مکتب کار می‌کردند. مي توان گفت اکثر شاگردان مكتب خانه را كودكان نوشته اند اما دال بر نبود محدوديت سني در کتب قدیمی نبوده است . مي توان گفت كه سن شروع تحصيل در مكتب براي پسرها حدود شش تا ده سالگي و براي دخترها شش تا هفت يا هشت سالگي بوده است. برخي از پسرها مي توانستند در صورت تمايل به مدرسه طلاب بروند و از اين رو مكتب، مقدمه ورود به مدرسه طلاب بوده است.در حدود سنین ۵ تا ۱۰ سال، دخترها و پسرها کنار هم درس می‌آموختند و متعاقباً دخترهایی که والدینشان مشتاق تحصیل بیشتر بودند، به مدرسه جداگانه دخترانه فرستاده می‌شدند؛ اگر چه در حقیقت بیشتر تحصیلات دخترها در همین نقطه به پایان می‌رسید.این مقاله تا حدی بر اطلاعات مشاهده شده از کسانی که در مکتب درس حضور داشته‌اند، گرفته شده‌است. در قرن ۱۹-۲۰ میلادی، در ایران دو نوع مکتب موجود بود.