قصیده
موضوع قصیده مدح شاهان و بزرگان وصف طبیعت، گاهی پند و اندرز و همچنین تهنیت جشن‌ها می‌باشد، اما غزل نوعی شعر عاشقانه می‌باشد که بیان عواطف و احساسات، زیبایی معشوق و شکوه روزگار است
ادبیات عرفانی
گاهی‌ نیز قالب‌ قصیده‌ را به‌ جای‌ مدح‌ شاهان‌ و بزرگان‌ دربار، برای‌ بیان‌ زهد و پارسایی‌ و تعلیم‌ تصوف‌ و عرفان‌ به‌ خواص، به‌ کارگرفتند. اگرچه‌ در دوبیتی‌های‌ باباطاهر، به‌ فرض‌ آنکه‌ از آن‌ او باشد، و ابیاتی‌ که‌ بر زبان‌ ابوسعید ابوالخیر جاری‌ شده‌ است‌، نشانه‌هایی‌ از شعر عرفانی‌ را می‌توان‌ یافت‌ و نمونه‌های‌ بارزتر شعر عرفانی‌ را قبل‌ از آن‌ دو از ابوذر بوزجانی‌ (متوفی‌ اواخر قرن‌ چهارم‌ق‌)، از شاعران‌ وابسته‌ به‌ مذهب‌ محمدبن‌ کرام‌ (م۲۵۵ق‌)، در دست‌ داریم و نیز از شاعران‌ بعد از نسل‌ او که‌ شعرهایی‌ از آنان‌ در کتاب‌ «الستین‌ الجامع»‌ از آثار نیمة‌ دوم‌ قرن‌ پنجم‌ق‌ آمده‌ است‌ ، اما کسی‌ که‌ در پرتو طبع‌ لطیف‌ و فکر بلند و استعداد شگفت‌انگیز خود، هم‌ نوع‌ تعلیمی‌ و هم‌ نوع‌ غنایی‌ شعر عرفانی‌ را به‌ اوج‌ شکوفایی‌ رساند، سنایی‌ غزنوی‌ (م۵۲۹ ق‌) بود. قدر و اعتبار سنایی‌ هنگامی‌ بیشتر آشکار می‌شود که‌ بدانیم‌ او راه‌ را برای‌ پدیدآمدن‌ دو شاعر بزرگ‌ عارف‌ دیگر، یعنی‌ عطار و مولوی‌، هموار کرد.