آمادا (قبیله)
اما ماننا کشور نیمه مستقل محسوب می‌شد و تا آخر متحد آشور باقی ماند، قبایل زیادی در سلسله جبال زاگرس تحت انقیاد ماننا بودند منجمله قبایل مادا که پیشوایشان فردی بنام هاناسیروکا بود. سپس دیاکو جانشین هاناسیروکا خواست یوغ بندگی ماننا را که او هم یوغ بندگی آشور را بر گردن داشت براندازد و قبیله‌اش را آزاد نماید بدین سبب با روسای یکم شاه اورارتو عهد اخوت بست.
هنر مانوی
بر طبق رسالهٔ شارل پوئیش نام اصلی مانی کوبریکوس است که احتمالاً برگرفته از واژه کرفه کار به معنای نیکوکار می‌باشد. وی ابتدا برده‌ای بود که از طریق زنی نجات یافت و رسالتش را توسط نایب خود به نام سیسینیوس تدوین کرد و تره بنتوس از شاگردان مانی، چهار جلد کتاب در باب وی نگاشت: رازها، فصول، انجیل و گنجینه؛ سرانجام مانی نمایندگانی را به کشورهای مصر و سکایی و سغدی ارسال نمود و از فرهنگ غنی این مناطق در راستای آیین خود بهره گرفت و در عوض اهالی این مناطق را به کیش خود فراخواند؛ شایان ذکر است که با این که مانی در اوایل دوره ساسانیان ظهور می‌کند اما این سلسله‌ای نو ظهور در آغاز کار خود قرار دارد و به شدت تحت تأثیر سلسله قبل از خود یعنی اشکانیان است؛ گرایش دولت اشکانی به سمت یونانیگری، فرصتی برای مانویان فراهم آورده بود تا پیروان مجوسی، زرتشتی و بودایی را گردهم آورد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دولت اشکانی، آزادی مذاهب در نظام سیاسی آن بود که متأسفانه با ظهور دولت ساسانی، آزادی مذاهب از بین رفت و آیین زرتشت دین رسمی شد. هم این سیاست تک مذهبی و پیوند دین و سیاست در دولت ساسانی باعث شد که از سوی موبدان زرتشتی با آیین مانی برخوردی سرسختانه‌ای به عمل آید. سرانجام مانی به خاطر عقاید نوین خود بدست بهرام (پسرشاپور اول ساسانی) کشته شد.