دستور زبان اسپرانتو
زبان فراساختهٔ اسپرانتو که با هدف ایجاد یک زبان بین‌المللی برای کل دنیا، یا زبان مشترک جهانی در سال ۱۸۸۷ توسط دکتر لودویک زامنهوف ابداع شد، دارای دستور زبان بسیار ساده، منطقی و بدون استثنائی است تا استفادهٔ جهانی از آن برای گویش‌وران همهٔ زبان‌ها، از هر قوم و نژادی که باشند، آسان باشد. همان‌گونه که در مقالهٔ مفصلی در بارهٔ زبان اسپرانتو در روزنامهٔ معروف گاردین (Guardian)، چاپ لندن، آمده‌است: … به‌علاوه، درحالی که یادگیریِ ولاپوک به‌سختیِ فراگرفتن زبان لاتین بود، زبانِ زامنهوف فقط شانزده قاعدهٔ بنیادی داشت که حتی یک استثناء هم در آن به‌چشم نمی‌خورد. اسپرانتو به‌احتمالِ قوی تنها زبانی است که فاقد افعال بی‌قاعده است (زبان فرانسوی دارای ۲۲۳۸ فعل بی‌قاعده و زبان‌های اسپانیایی و آلمانی هر کدام دارای حدود ۷۰۰ فعل بی‌قاعده است) و، با وجود تنها شش پایانه که تسلط پیدا کردنِ برآن، برای بیانِ تمامیِ افعال در این زبان کافی است، مشاهده شده‌است که اکثریت نوآموزها پس از یک ساعت می‌توانند به این زبان تکلم کنند. نویسندهٔ انگلیسیِ این مقاله در روزنامهٔ گاردیَن اشاره‌ای به تعداد افعال بی‌قاعده در زبان انگلیسی نکرده‌است. در این زبان نیز افعال بی‌قاعده مشکل بزرگی در راه فراگیریِ آن به‌وجود آورده‌است. شمار فعل‌های بی‌قاعده‌ی زبان انگلیسی ۶۳۸ عدد است.
قطعنامه‌های یونسکو درباره زبان اسپرانتو
از نظر تاریخی پیشنهاد ایران در جامعۀ ملل دربارۀ زبان اسپرانتو، که در سال ۱۹۲۱ و با کمک اسپرانتودان برجستهٔ سوئیسی دکتر ادمون پریوا ارائه گردید، نقطهٔ آغاز فعالیت‌هائی گشت که نهایتاَ منجر به تصویب دو قطعنامهٔ یونسکو گردید: هم‌زمان با تشکیل اولین اجلاس جامعه ملل، نمایندگان ایران پیشنهاد دادند تا زبان اسپرانتو به عنوان زبان مراودات بین‌المللی انتخاب شود. سیلوان زفت (Sylvan Zaft)، که دارای کتاب‌های متعددی به زبان انگلیسی در مورد زبان اسپرانتو است، در یکی از کتاب‌های مشهور خود که تحت عنوان اسپرانتو، زبان مشترک دهکدهٔ جهانی در سال ۲۰۰۳ منتشر شده‌است، در این باره می‌نویسد: شانسی بزرگ برای اسپرانتو پدیدار شد، هنگامی که در دههٔ ۱۹۲۰ میلادی، نمایندگان ایران در جامعه ملل پیشنهاد دادند تا اسپرانتو به عنوان زبان ارتباطات بین‌المللی پذیرفته شود. در بین این مبحث حمله‌های شدیدی به اسپرانتو شد. مخصوصاً هیئت فرانسوی هیاهوی بسیاری ضد این طرح راه انداخت. از نگاه فرانسویان، زبان فرانسه باید زبان بین‌المللی می‌شد. پیشنهاد ایران شکست خورد. ترجمه فارسی قطعنامه نخست: