دین
دین، آیین یا کیش، یک سیستم اجتماعی-فرهنگی و مجموعه‌ای برگرفته از رفتارها و اعتقادات و باورها عملکردها، اخلاق، جهان‌بینی، متون و کتاب‌ها، رسالت، مکان‌های مقدس یا سازمان‌ها است که بشریت را به عناصر غیرطبیعی ماورایی، تنزیه و معنوی مرتبط می‌کند. با این حال، در مورد آنچه دقیقاً یک دین را تشکیل می‌دهد اتفاق نظر علمی وجود ندارد.
مارکسیسم و مذهب
به اذعان هاوارد زین، دیدگاه مارکس نسبت به دین، «همیشه به شکل عبارتی مانند «دین افیون خلق است»، منفی نبود، بلکه نظر مثبت وی به دین در جایی که از آن به عنوان «آهِ مخلوق به تنگنا درآمده»، «جان جهان شقاوت بار» و «روح اوضاع بی‌روح» یاد می‌کند، قابل مشاهده است. این به فهم محبوبیت گستردهٔ شارلاتان‌ها مذهبی در تلویزیون، و همچنان تأثیر الهیات آزادی‌بخش در پیوند زدن روحیهٔ مذهبی به انرژی جنبش‌های انقلابی در کشورهای بسیار فقیر کمک می‌کند». برخی تحقیقات جدید بر این نظراند که عبارت «افیون توده‌ها» خود استعاره‌ای دیالکتیکی ست؛ یک «اعتراض» [به] و یک «تجلی» [از] رنج.