زیاریان
پیشین‌ترین نهاد آموزشی در دوران اسلامی «مکتب» بود و کودکان از پنج یا شش سالگی که توانایی شست و شو و طهارت شخصی خود را پیدا می‌کردند، می‌توانستند به مکتب بروند. در این مکتب‌ها بزرگسالان جایی نداشتند و هدف از آن‌ها تعلیم الفبا و قرآن به مبتدیان بود. اما، نهاد اصلی آموزش در دوران زیاریان، «مسجد» و شیوهٔ معمول آموزشی مبتنی بر املاء بود. این نظام را «آمالی» می‌خواندند و بسیاری از قضات و بزرگان شهرهای استرآباد و گرگان که در قرون سوم و چهارم به مدارج و مقامات عالی دیوانی و مذهبی می‌رسیدند، در حلقه‌های فقه همین نظام آمالی رشد یافته بودند. علاوه بر حلقه‌های فقه، درس‌های مذهبی دیگر، همچون حدیث، نیز تدریس می‌شد و آثار مهمی از این دوره باقی مانده‌است.
خدر
اگرچه به‌طور سنتی پسران از همان سه سالگی آغاز به یادگیری الفبای عبری می‌کردند، پسران به‌طور معمول در حدود ۵ سالگی وارد خدر می‌شدند. پس از یادگیری خواندن عبری، آن‌ها بلافاصله به مطالعه تورات می‌پرداختند، و با سفر لاویان و پنج کتاب موسی آغاز می‌کردند. آنها همچنین معمولاً یادگیری میشنا را از حدود ۷ سالگی و تلمود (شامل میشنا، گمارا و توضیحات اضافی) را به محض تسلط بر میشنا آغاز می‌کردند. بلند خواندن برای یکدیگر و به‌یادسپاری اصلی‌ترین روش‌هایی بود که برای آموزش این مطالعات پیچیده استفاده می‌شدند. در سن ۱۳ یا ۱۴ سالگی، پایان تحصیلات پسران در خدر همزمان با بر میتصوا وی می‌شد.