ادبیات فارسی
طنز یکی از شاخه‌های ادبیات انتقادی و اجتماعی است که در ادبیات کهن فارسی، به عنوان نوع ادبی‌مستقل شناخته نشده و مرزهای مشخصی با دیگر مضمون‌های انتقادی و خنده‌آمیز چون «هجو»، «هزل» و «مطایبه» نداشته‌است. از واژهٔ طنز، اغلب معنی لغوی آن یعنی «مسخره کردن» و «طعنه زدن» مورد نظر شاعران و نویسندگان بوده‌است ولی معنی امروزی آن، که جنبهٔ انتقاد غیرمستقیم اجتماعی با چاشنی خنده، که بُعد آموزشی و اصلاح‌طلبی آن مراد است، از واژهٔ satire اروپایی گرفته شده‌است.
ادبیات گمانه‌زن
در ادبیات واقع‌گرا شخصیت‌ها در مقابل اتفاق‌هایی که در اطرافشان می‌افتد (کنش) قرار می‌گیرند و داستان کاری که این شخصیت‌ها در مقابل آن انجام می‌دهند (واکنش) را نشان می‌دهد. بنابراین بار اصلی روایت بر دوش این واکنش‌هاست. اما در ادبیات گمانه زن بیشتر اتفاق‌هایی که می‌افتند شرح داده می‌شوند. شاید به این دلیل که در ادبیات واقع‌گرا اتفاقاتی که می‌افتند برای همه آشنا هستند و شرح آن‌ها بازگویی امری بدیهی است. برعکس در ادبیات گمانه زن فضا برای خواننده کاملا ناآشناست و نویسنده باید فضا را کاملا بسازد و روابط عللی و معلولی منطقی را در ذهن ایجاد کند. گفتن موبه‌موی فضای داستان مجال کمتری برای شخصیت‌سازی می‌دهد. البته این ویژگی را نمی‌توان ضعفی برای این ادبیات دانست. شخصیت‌پردازی نکردن باعث می‌شود که داستان از روان‌شناسی فردی به سمت روان‌شناسی جمعی و تمدن حرکت کند و چه بسا مسائلی که در ادبیات واقع‌گرا نمی‌توان بیان کرد اینجا راحت‌تر گفته می‌شود.