آیین مانوی
مانی که در دوران فرمانروایی شاپور یکم ظهور کرده بود در پیشگاه وی حاضر شد و با ارائهٔ کتاب دینی خود به زبان پارسی بنام شاپورگان از وی اجازهٔ تبلیغ گرفت. خود مانی در کفالایا بیان می‌کند زمانی که در هندوستان بود خبر درگذشت اردشیر بابکان را شنیده و به سرعت بسوی ایران آمده تا دین خود را بر شاپوریکم عرضه دارد. در دورهٔ یکساله پادشاهی هرمز یکم که جانشین شاپور ساسانی بود نیز مخالفتی با وی نشد ولی در دورهٔ بهرام یکم به دلیل مخالفت شدید روحانیون زردشتی، تحت تعقیب قرار گرفته کشته شد و پیروانش نیز اسیر پیگرد و ایذاء گشتند.
هنر مانوی
بهره‌گیری مانویان از «نماد» متعلق به دوران عهد جدید و اندیشهٔ گنوسیسم است و نمادهای دیگر را از اقوامی که به کیش آنان پیوستند اقتباس نمودند یکی از این نمادها کشتی است که دلالت بر کیش مانی یا حقیقت می‌دارد. هدایت گران این کشتی انسان قدیم یا بهمن بزرگ (اندیشهٔ روشنی)، عیسی وگاه مانی است و روان‌ها را از سوی دریا که نمادی از زندگی این جهانی می‌باشد، به سمت سرزمین نور و رستگاری هدایت می‌کند.