عصر طلایی فرهنگ یهودی در اسپانیا
ماهیت و طول این «عصر طلایی» موضوع مباحثات بسیار بوده است، چنان‌که دوره‌های سرکوب یهودیان و غیریهودیان در حداقل سه عصر طلایی دیگر وقفه ایجاد کرده بود. تعداد اندکی از دانشوران آغاز عصر طلایی را ۷۱۱–۷۱۸، فتح اندلس می‌دانند. دیگران تاریخ آن را از سال ۹۱۲ در دوره عبدالرحمن سوم می‌دانند. پایان این دوره سال ۱۰۳۱، به هنگام پایان خلافت خلافت قرطبه، ۱۰۶۶، به هنگام کشتار گرانادا، هنگام اشغال مرابطان، یا میانهٔ قرن دوازدهم، که موحدون اشغال شد دانسته شده است.
داغستان
روند اسلامی شدن که در داغستان از قرن هفتم تا قرن شانزدهم میلادی ادامه داشت، با رواج زبان عربی و فرهنگ کتابت عربی همراه بود. این امر انگیزه‌ای بود برای ساخت مکتب‌خانه‌ها و مدارس و یادگیری زبان قرآن و رواج ادبیات قرآنی. این دوره به چند مرحله تقسیم می‌شد. مرحله اول - قرون دهم تا پانزدهم که در آن زمان اسلام در داغستان رواج یافت؛ و همراه با دین اسلام، زبان عربی نیز در آنجا ریشه دواند. در این مرحله، دست‌نوشته‌هایی از شرق عربی به داغستان رسیدند. اما همزمان، داغستانی‌ها، نه تنها به مطالعه این دست‌نوشته‌ها می‌پرداختند، بلکه آن‌ها را رونویسی می‌کردند. به‌طور موازی یک مرحله دیگر جریان داشت: از قرن دهم داغستانی‌ها، دستنوشته‌های خاص خود را به زبان عربی خلق کردند. زبان نوشتاری میانجی بین اقدام مختلف داغستان در دوره‌ای زبان عربی بود.