دوران طلایی اسلام
دوران طلایی اسلام یا دوران پیشرفت دانش در میان دانشمندان مسلمان (و نیز غیر مسلمان) به ویژه ایرانی، دوره‌ای در تاریخ اسلام است که به‌طور سنتی، از سدهٔ هشتم تا ۱۳ میلادی به طول انجامیده‌است؛ به ویژه سده‌های ۴ و ۵ هجری قمری و طی آن بسیاری از جهان تاریخی اسلامی زیر سلطهٔ خلفا قرار گرفتند و گسترش علم، اقتصاد و کارهای فرهنگی شکوفا شد. هنرمندان، صنعت گران، فیلسوفان، دانش پژوهان، شاعران، جغرافی دانان، مهندسان، نویسندگان، شیمی‌دانان، فیزیک‌دانان، پزشکان، بازرگانان و دیگر دانشمندان جهان اسلام، نقش به سزایی در رشد، پیشرفت و تکامل دانش‌ها و فنونی از قبیل کشاورزی، هنر، اقتصاد، صنعت، حقوق، ادبیات، دریانوردی، فلسفه، شیمی، فیزیک، جامعه‌شناسی، پزشکی و غیره ایفا کردند.
نهضت ترجمه
برخی از محققان مانند ادوراد برون معتقدند که نهضت ترجمه دوران طلایی تمدن اسلامی می‌باشد. در این دوران کتب مختلف به زبان عربی ترجمه شدند و بزرگترین حجم ترجمه نسبت به علوم در طول تاریخ، در این دوران محقق شد. اما افرادی مانند دکتر ولایتی معتقدند که نهضت ترجمه تنها ابزارای برای دوران طلایی تمدن اسلامی بود و دوران تألیف کتب و توسعه علوم مختلف که حدود پنجاه سال پس از آن محقق شد را زمان طلایی تمدن اسلامی می‌دانند.