عصر طلایی فرهنگ یهودی در اسپانیا
ماهیت و طول این «عصر طلایی» موضوع مباحثات بسیار بوده است، چنان‌که دوره‌های سرکوب یهودیان و غیریهودیان در حداقل سه عصر طلایی دیگر وقفه ایجاد کرده بود. تعداد اندکی از دانشوران آغاز عصر طلایی را ۷۱۱–۷۱۸، فتح اندلس می‌دانند. دیگران تاریخ آن را از سال ۹۱۲ در دوره عبدالرحمن سوم می‌دانند. پایان این دوره سال ۱۰۳۱، به هنگام پایان خلافت خلافت قرطبه، ۱۰۶۶، به هنگام کشتار گرانادا، هنگام اشغال مرابطان، یا میانهٔ قرن دوازدهم، که موحدون اشغال شد دانسته شده است.
شهرستان گنبد کاووس
کاوشهای باستان‌شناسی پیشینه تمدن این منطقه را ۵ تا ۶ هزار سال اعلام کرده‌اند. با این تمدن کهن، تاریخی پرفراز و نشیب، آثار و بقایای باستانی فراوان و با دانشمندانی نامدار و اقوامی مقتدر و نجیب، گنبد کاووس جایگاهی رفیع و سهمی ارزشمند در تاریخ و تمدن باشکوه ایران دارد. با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن ایالت هیرکانیا جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان (گنبدکاووس فعلی) از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود. عنصرالمعالی کیکاوس (از آخرین امیران آل زیار و نگارنده کتاب گرانقدر قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات گرانبها در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوس‌نامه را، همچنین، مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند.