کمونیسم
سومین تأثیر مهم لنین بر نظریه کمونیسم، ایجاد تمایز بیشتر بین سوسیالیسم و کمونیسم بود. مارکس گاه از هر دو عبارت به یک معنی استفاده کرده، مگر در برخی موارد که سوسیالیسم را پیش‌زمینه‌ای برای کمونیسم دانسته‌است. اما لنین به صراحت مشخص کرده که توزیع درآمد تحت سوسیالیسم و کمونیسم متفاوت باید باشد. به عقیده او، تحت کمونیسم هر کس به اندازه توانایی‌اش کار خواهد کرد و به اندازه نیازش داده خواهد شد، اما تحت سوسیالیسم هرکس به اندازه توانایی‌اش کار خواهد کرد، حال آن‌که به اندازه کاری که انجام می‌دهد، سهم خواهد برد. کشورهای کمونیستی در برخی موارد این نظریه لنین را برای توجیه اختلاف میان درآمدها در کشورهای خود به کار برده‌اند. همچنین لنین تأکید بیشتری بر اهمیت یک دولت قدرتمند در پیامد انقلاب سوسیالیستی داشت.
مکاتب فکری مارکسیستی
یکی از اصول اصلی کمونیسم شورایی این است که دولت و اقتصاد باید توسط شوراهای کارگری متشکل از نمایندگان منتخب در محل کار و قابل یادآوری در هر لحظه اداره شوند. بدین ترتیب، کمونیست‌های شورایی مخالف سوسیالیسم استبدادی دولتی، سرمایه‌داری دولتی هستند. آنها همچنین با ایده حزب انقلابی مخالف هستند، زیرا کمونیست‌های شورایی معتقدند که انقلابی به رهبری یک حزب لزوماً دیکتاتوری حزبی را ایجاد می‌کند. کمونیست‌های شورایی از دموکراسی کارگری حمایت می‌کنند که هدفش ایحاد فدراسیون شوراهای کارگری است.