آذربایجان
استرابون جغرافی‌نگار یونانی در دفتر یازدهم جغرافی از آلبانیا (اران و شروان دوران اسلامی)، آتورپاتکان و ارمنستان نام می‌برد و می‌گوید که رود ارس از مرز آتورپاتکان در جنوب و ارمنستان در شمال می‌گذرد. در تاریخ پلینی نیز حدود آتورپاتکان تا رود است و رود ارس از میان ارمنستان بزرگ با آتورپاتکان عبور می‌کند. در زمان ساسانیان، آذربایجان به شکل باستانی آتورپاتکان خوانده شده‌است. در کتیبهٔ شاپور، این منطقه یکی از استان‌های ایرانشهر و در کنار ارمنستان، ایبریا (گرجستان امروزی)، آلبانیا (اران و شروان) و بلاشکان حساب شده‌است.
حوضه آبریز رودخانه‌های مرزی غرب
حوضه مرزی غرب، بخش‌هایی از استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و ایلام و جزء کوچکی از استان‌های خوزستان و همدان را شامل می‌شود. رودهای این حوضه، از دامنه‌های غربی زاگرس سرچشمه می‌گیرند و پس از گذر از مرز ایران و عراق، وارد دجله می‌شوند. شمالی‌ترین رود این حوضه زاب کوچک است که در نواحی مرزی آذربایجان غربی و کردستان جریان می‌یابد و وارد عراق می‌شود. دیگر رود مهم حوضه، رود سیروان است که از نزدیکی سنندج سرچشمه می‌گیرد و پس از حرکت به سوی غرب، شاخه‌های دیگری به آن می‌پیوندند تا این که در غرب پاوه، وارد عراق می‌شود. چند رود دیگر از جمله هواسان و الوند نیز پس از گذر از مرز، به این رود (و دنبالهٔ آن رود دیاله) می‌ریزند. رودهای جنوبی حوضه نیز پس از خروج از مرز به رود دجله منتهی می‌شوند.