آیین مانوی
مانی که در دوران فرمانروایی شاپور یکم ظهور کرده بود در پیشگاه وی حاضر شد و با ارائهٔ کتاب دینی خود به زبان پارسی بنام شاپورگان از وی اجازهٔ تبلیغ گرفت. خود مانی در کفالایا بیان می‌کند زمانی که در هندوستان بود خبر درگذشت اردشیر بابکان را شنیده و به سرعت بسوی ایران آمده تا دین خود را بر شاپوریکم عرضه دارد. در دورهٔ یکساله پادشاهی هرمز یکم که جانشین شاپور ساسانی بود نیز مخالفتی با وی نشد ولی در دورهٔ بهرام یکم به دلیل مخالفت شدید روحانیون زردشتی، تحت تعقیب قرار گرفته کشته شد و پیروانش نیز اسیر پیگرد و ایذاء گشتند.
هنر مانوی
از فرقه‌های گنوسی در قرن دوم میلادی می‌توان به بازیلید، والنتینی‌ها، مرقیون و باردیصانیان اشاره کرد که اغلب آن‌ها در رم ساکن بودند اکثر این فرقه‌ها وجود خیر و شر و نور و ظلمت را ازلی می‌دانستند، چنانچه این دو اصل با یکدیگر ادغام شده و در نهایت به حالت اصلی خود بازمی‌گردند. مذهب مانی از این فرقه‌ها منشعب گردید که هم‌زمان با تاجگذاری شاپور بود. به‌طوری‌که کتب مانی به جز شاپورگان به شدت متأثر از گنوسی‌ها و به زبان سریانی بود. با توجه به این که گنوسیان به آیین سری علاقه‌مند بودند، مانویان نیز به مسائلی نظیر سحر و جادو علاقه نشان می‌دادند به‌طوری‌که خود مانی و دیگر عالمان دینی پیرو وی، مانی را طبیب بزرگ می‌خواندند به‌طوری‌که پیروان مانی امراض را ناشی از مداخلهٔ دیوان می‌انگاشتند