تاریخ پنج هزارساله ایران
تاریخ پنج هزارساله ایران عنوان کتابی است تالیف صدیق صفی زاده. این کتاب مشتمل بر ۲ جلد است که از تاریخ پیشدادیان شروع شده و تا سلسله قاجاریان به اتمام می رسد. در پیشگفتار این کتاب آمده است که ، نویسنده ،این کتاب را از بیست سال پیش از انتشار آن آغاز کرده و قصدش این بوده که از منابع و مآخذ موثق در این کتاب استفاده کند. در این کتاب نه تنها از پادشاهان ایران به تفصیل سخن می گوید بلکه به تمدن های مختلف ، ازجمله مصر و یهودیان بنی اسرائیل نیز می پردازد. در این کتاب همچنین از جزیره العرب و پیامبر اسلام و نیز خلفای راشدین ، امامان شیعه، خلافت امویان ، عباسیان ،نهضت شعوبیه در ایران و شعر در ایران پیش از اسلام نیز گفتارهایی دارد.
معماری پیشاتاریخی در ایران
باستان‌شناسان عصر آهن ایران را با تشکیل «حسنلوی دورهٔ ۵» در هفت کیلومتری نقده آغاز می‌کنند. در حدود ۳٫۴۵۰ سال پیش مردمانی در حسنلو ساکن می‌شوند و به همراه خود معماری تازه‌ای در این مکان برپا می‌کنند که با معماری بومی فلات ایران متفاوت است. پژوهشگران این معماری جدید را به آریایی‌های مهاجر نسبت می‌دهند که از مشخصات آن صفه، تالار ستون‌دار، ایوان، و حیاط است. از حسنلوی دوران ۵ بقایای دیوارهای خشت خام، دالان‌های کشیده که احتمالاً معبد بوده‌اند، و جاده‌های مخصوص ارابه‌های جنگی یافت شده‌است. برای نگهداری سقف اتاق‌های مرکزی از ستون‌های چوبی استفاده شده. حسنلوی دورهٔ ۴ مهم‌ترین محوطهٔ عصر آهن در غرب ایران است. معماری آن مستقیماً روی حسنلوی دورهٔ ۵ ساخته شده و شامل چند بنا با ابعاد و تزئینات قابل توجه است. این بناها مجموعه‌ای به مساحت ۱٫۰۰۰ متر مربع را تشکیل می‌دهند که در گذر زمان با افزوده‌های معماری، حیاط‌ها، یک دروازه، و اتاق‌های انباری تکمیل شده‌است. ساختمان‌ها همه تالاری مرکزی با دو ردیف ستون، نیمکت‌های در راستای دیوارها، و اجاقی در وسط تالار دارند. ساختمان شماره ۲ (که بزرگترین این ساختمان‌هاست و در آن حدود ۱٫۵۰۰ دست‌ساخته پیدا شده) یا کاخ بوده یا به احتمال بیشتر معبد. همهٔ تالارهای ستون‌دار به شکل دقیق و پرزحمت ساخته شده‌اند و نشان از حضور طبقهٔ اربابی قدرتمندی می‌دهند. از این دوران حسنلو هنوز خانه‌هایی از شهروندان معمولی کاوش نشده. دیوار تدافعی و استحکامات نظامی دیگری هم در این شهر یافت نشده‌است. مجموعهٔ ساختمان‌هایی با تالار ستون‌دار اولین نوع شناخته‌شدهٔ این گونه ساخت‌وساز در ایران هستند و چیزی به ابعاد آن‌ها تا زمان تخت جمشید در ایران ساخته نشده. این بناها کم‌وبیش مرجع ساختمان‌هایی با تالارِ ستون‌دار در معماری قرن هشتم و هفتم پیش‌ازمیلاد در محوطه‌های مادی تپه نوشیجان و تپه گودین ۲ هستند. بعدها هخامنشیان نیز در پاسارگاد، تخت جمشید، و آپادانا این سنت را ادامه دادند. اینکه این امر حاکی از مهاجرت گستردهٔ آریایی‌ها یا همگون‌سازی فرهنگی است هنوز نیاز به تحقیق دارد.