احمد شاملو
برخی از کتاب‌های شاملو عبارتند از: «مؤسسهٔ فرهنگی پژوهشی الف. بامداد» مؤسسه مستقل فرهنگی و سازمانی مردم‌نهاد در ایران است که به یاد احمد شاملو در سال ۱۳۹۰ خورشیدی تأسیس شده‌است.
تاریخچه رمان‌نویسی در ایران
تمایل به نگارش داستان سورئال با تاثیرپذیری از "بوف کورِ" هدایت نیز یکی از جریان‌های این دوره است. مشهورترین اثر در این سبک، "زن پشت در مفرغی" نوشتهٔ احمد شاملو است. اساسی‌ترین عناصر داستان بوف کور در این اثر دیده می‌شود، با این تفاوت که شاملو برای قبولاندن رویاهای قهرمان داستان، بر خلاف هدایت، کمتر از مسائل زمینی جدا شده‌است. در این دوره، ترجمهٔ آثار واقع‌گرایانهٔ روسی، اروپایی و آمریکایی شدت بیشتری گرفت و آثار متعددی از نویسندگان بزرگ جهان مانند ماکسیم گورکی، اشتفان تسوایک، جک لندن، تولستوی، مارک تواین، استاین‌بک و دیگران در این دوره به فارسی برگردانده شد. آثار داستانی فارسی که در سال‌های ۱۳۱۶ تا ۱۳۲۰ در حدود ۷ درصد از صنعت چاپ و نشر ایران را به خود اختصاص داده‌بود، در سال‌های ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۵ به کمتر از ۳ درصد رسید و در مقابل، آثار ترجمه از ۱ درصد به بیش از ۹ درصد افزایش یافت. آثار ترجمه‌شده، با نمایش مهارت نویسندگان بزرگ جهان در توصیف شخصیت‌ها و رویدادها، افق جدیدی را پیش روی نویسندگان ایرانی باز کرد. به‌تدریج، توجه نویسندگان ایرانی نیز از توصیف حالات درونی و روحی شخصیت‌ها به بیان دیدگاه‌هایشان نسبت به انسان و جامعه معطوف شد؛ چنان‌که در نخستین کنگره نویسندگان که در سال ۱۳۲۵ برگزار شد، بر لزوم توجه به واقع‌گرایی و زیبایی‌شناسی هنری تأکید شد. علاوه بر مضمون، اصول و شگردهای داستان‌نویسی در ایران نیز تحت تأثیر آثار ادبی خارجی قرار گرفت. به پیروی از جنبهٔ اعتراضی ادبیات آمریکا، آل احمد، "از رنجی که می‌بریم" و گلستان، "آذر، ماه آخر پا ییز" را خلق کردند و کوشیدند تقابل وحشی‌گری و انسانیت را نشان دهند. آن‌ها نخستین نویسندگان ایرانی بودند که در آثار خود به زیبایی نثر خود توجه جدی کردند. "چشمهایش" اثر بزرگ علوی و "دختر رعیت" اثر به‌آذین که هر دو در سال ۱۳۳۱ منتشر شدند، جزو نخستین رمان‌های واقع‌گرای فارسی‌اند که با ساختار و شخصیت‌پردازی خوب، جایگاه مشخصی در ادبیات پیشرو ایران باز کردند؛ اگرچه در این دو رمان نیز واقعیت‌های اجتماعی تنها از دریچه‌ای محدود بیان شده‌است. علوی که در هنگام تحصیلش در آلمان به شدت تحت تأثیر بنیانگذار علم روان‌کاوی، زیگموند فروید بود، پس از پیوستن به مارکسیسم، تلاش می‌کرد در آثارش، از واقع‌گرایی سوسیالیستی بهره‌گیری کند. انتشار "چشمهایش"، تمجیدها و انتقادهای زیادی را به همراه داشت که بسیاری از این انتقادها از ناحیهٔ فعالان چپ در ایران بود. این انتقادها حتی در نشریات شوروی نیز منعکس شد. کامشاد معتقد است یکی از مهمترین انتقادها به این اثر، زیاده‌روی نویسنده در «روان‌کاوی و درون‌نگری‌های رمانتیک» است که مانع پیشرفت داستان می‌شود و آن را از واقع‌گرایی دور می‌کند. با این حال، او این اثر را دارای «جایگاهی یکتا در ادبیات جدید ایران» می‌داند و آن را گونه‌ای «نقاشی واژگان از اوضاع و احوال زمان» می‌شمارد که رنج و مصیبت مردم عادی را به روشنی بیان می‌کند. این اثر زبانی ساده و موجز دارد که به زبان گفتار نزدیک است و در عین حال، به دام اصطلاحات عامیانهٔ غلوآمیز و هرزه‌گویی نیفتاده‌است؛ چنان‌که جرج مایکل ویکنز، استاد زبان فارسی و ایران‌شناسی، آن را راهنمای مفیدی برای شناخت زبان گفتاری فارسی دانسته‌است.