چینی ماندارین
ماندارین (چینی ساده‌شده: 官话، چینی سنتی: 官話، پین‌یین: Mǐn yǔ؛ به معنی «گفتار مقامات») یک گروه از زبان‌های چینی است که در قسمت‌های شمالی و جنوب غربی چین صحبت می‌شود. گویش پکنی که پایه و اساس چینی معیار به‌شمار می‌رود، زیرمجموعه این زبان است. از آنجایی که ماندارین از شمال چین ریشه گرفته و بیشتر زبان‌ها و گویش‌های ماندارین در شمال کشور یافت می‌شوند، گاه به ماندارین چینی شمالی (北方话، běifānghuà، «گفتار شمالی») نیز اطلاق می‌شود. بیشتر گونه‌های ماندارین همچون گویش جنوب غربی (شامل سیچوآنی) و یانگ‌تسه پایین (مثل نانجینگی) از فهم متقابل نسبت به یکدیگر برخوردار نیستند و در برابر ماندارین معیار نیز تا حدی فهمیده می‌شوند. ماندارین با حدود یک میلیارد سخنور بومی، نخستین زبان جهان بر پایه جمعیت سخنوران بومی است.
نیازبان
در موارد دیگر، نیا-زبان در متون به‌جامانده گواهی و تصدیق شده‌است. برای نمونه، لاتین، نیا-زبانِ خانوادهٔ زبان رومی است که زبان‌های نوینی همچون فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی، پرتغالی، و رومانیایی را شامل می‌شود. به همین ترتیب، زبان نیا-نورسی، نیای زبان‌های اسکاندیناویایی نوین، در کتیبه‌های رونی، هرچند به صورت ناقص اما گواهی و تصدیق شده‌است. اگرچه امروزه کتیبه‌های هندوآریایی خیلی قدیمی وجود ندارند، اما زبان‌های هندوآریایی هند همگی به سانسکریت ودایی (یا گویش‌های بسیار نزدیک به آن) مربوط هستند، که در متون به تواتر رسیده از سنت‌های گفتاری و نوشتاری، در طول سده‌های بسیار حفظ شده است.