สามก๊ก
สามก๊กฉบับหลัว กวั้นจงได้มีการแปลเป็นภาษาไทยครั้งแรกในปี พ.ศ. 2345 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ซึ่งมีพระราชดำริให้จัดแปลพงศาวดารจีนเรื่องสามก๊ก ไซ่ฮั่น และแปลพงศาวดารมอญเรื่องราชาธิราช เพื่อให้คนไทยได้ใช้ศึกษาเป็นตำราพิชัยสงคราม โดยมอบหมายให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นผู้อำนวยการแปลสามก๊ก มีความยาวทั้งสิ้น 95 เล่มสมุดไทย ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่าเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ไม่ได้แปลสามก๊กจากต้นฉบับทั้งหมด เนื่องจากการใช้สำนวน ภาษา และรูปแบบการแปลในตอนท้ายเรื่องเป็นคนละสำนวนกับตอนต้นเรื่อง สามก๊กฉบับนี้ได้ตีพิมพ์เป็นหนังสือแบบฝรั่งครั้งแรกโดยโรงพิมพ์หมอบรัดเล มีจำนวน 4 เล่มจบ เมื่อปี พ.ศ. 2408 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งต่อมากลายเป็นที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก และถูกนำมากล่าวถึงในบทละครนอกเรื่องคาวี ซึ่งเป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ความว่า
สามก๊ก เทพเจ้ากวนอู
ในครั้งนั้น กวนอูติดอยู่กับโจโฉ ที่นครลกเอี๋ยง พร้อมฮูหยินของเล่าปี่ทั้ง 2 รวมทั้ง ฉีหลาน นางสนมคนใหม่ของเล่าปี่ด้วย ฉีหลานกับกวนอูในอดีตเคยมีความสัมพันธ์ทางใจกันมาก่อน โจโฉพยายามเกลี้ยกล่อมให้กวนอูมาอยู่กับตน ด้วยการเสนอให้กวนอูสังหารงันเหลียง ทหารเอกของอ้วนเสี้ยว เพื่อหวังให้เล่าปี่กับอ้วนเสี้ยวแตกกัน แม้กวนอูจะสังหารงันเหลียงได้แล้วก็จริง กวนอูก็ไม่ยอมเปลี่ยนใจ แม้โจโฉจะวางยาปลุกกำหนัดให้กวนอูพยายามข่มขืนฉีหลานก็ไม่สำเร็จ โจโฉจำต้องยอมปล่อยตัวฮูหยินทั้ง 2 รวมทั้งกวนอูและฉีหลานไปหาเล่าปี่แต่โดยดี แต่ทว่าบรรดาเหล่าที่ปรึกษาและขุนพลของโจโฉกลับเห็นต่างออกไป รวมทั้งพระเจ้าเหี้ยนเต้ด้วย กวนอูจึงต้องเผชิญกับนายหน้าแต่ละด่านของโจโฉ ซึ่งต้องสังหารไปแต่ละราย ๆ
กวนอู ถูกสั่งประหารชีวิตด้วยการตัดหัว โดย ซุนกวน และส่งศีรษะมาให้แก่ โจโฉ ขงเบ้งรำลึกถึงวีรกรรมและความกล้าหาญของกวนอูที่เคยประสบมาเมื่อ 20 ปีก่อน ด้วยการจัดตั้งศาลและงานพิธีศพอย่างยิ่งใหญ่ โดยรู้เสมอว่า กวนอู คือ หมาป่าในร่างลูกแกะ