พระอภัยมณี
พระอภัยมณี เป็นวรรณคดีชิ้นเยี่ยมเรื่องหนึ่งของไทย ผลงานชิ้นเอกของพระสุนทรโวหาร หรือสุนทรภู่ กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ประพันธ์ขึ้นเป็นนิทานคำกลอนที่มีความยาวมากถึง 94 เล่มสมุดไทย เมื่อพิมพ์เป็นเล่มหนังสือ จะมีความยาวกว่าหนึ่งพันสองร้อยหน้า ระยะเวลาในการประพันธ์ไม่มีการระบุไว้อย่างแน่ชัด แต่คาดว่าสุนทรภู่เริ่มประพันธ์ราวปี พ.ศ. 2364-2366 และแต่ง ๆ หยุด ๆ ไปตลอดเป็นระยะ สิ้นสุดการประพันธ์ราว พ.ศ. 2388 รวมเวลามากกว่า 20 ปี
พระยาอภัยภูเบศร (เลื่อม อภัยวงศ์)
พระยาอภัยภูเบศร มีภริยา 3 คน ดังนี้
ภริยาคนที่หนึ่ง สมรสเมื่อสมัยยังมีบรรดาศักดิ์เป็น พระอภัยพิทักษ์ มีความรักและเสน่หา ด้วยเป็นกุลสตรี และ มีการศึกษาดี ชื่อ "เล็ก" เป็นบุตรีคนเล็กในเจ้าพระยาสุรวงศ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)กับท้าวศรีสุนทรนาฏ (แก้ว พนมวัน ณ อยุธยา) ต่อมาได้รับสถาปนาเป็น คุณเล็ก บุนนาค เมื่อท่านถึงแก่อนิจกรรมแล้ว มีบุตรี 1 คนชื่อติ๋ว หรือเครือแก้ว อภัยวงศ์ ต่อมาได้ถวายตัวเป็นข้าราชสำนักในรัชกาลที่ 6 ได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า "สุวัทนา" และต่อมาได้ถวายตัวเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้รับการสถาปนาเป็น พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี การสมรสครั้งนี้บิดาไม่เห็นด้วยพระอภัยพิทักษ์จึงจำต้องไปสมรสใหม่ ทำให้คุณหญิงที่มีครรภ์จึงย้ายกลับไปอยู่กับคุณท้าวแก้ว ผู้เป็นมารดาที่กรุงเทพ โดยบิดาไม้ได้มาเหลียวแลเลย และไม่มีผู้ใดรู้เลยว่าบุตรีที่อยู่ในครรภ์ของคุณหญิงนี้จะเป็นผู้ผดุงเกียรติแห่งตระกูลวงศ์ยากที่จะหาผู้ใดในสกุลมาเทียบเทียม และบำเพ็ญกรณียกิจแก่ประเทศชาติเป็นเอนกประการ