อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์
ผู้ปกครองอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์ก่อนปี พ.ศ. 2322 อันเป็นปีที่เสียเอกราชแก่อาณาจักรสยามนั้น มีสถานะเป็นพระมหากษัตริย์ของอาณาจักรเอกราช นับตั้งแต่ พ.ศ. 2322 เป็นต้นไปถือว่าเป็นเจ้าผู้ครองนคร เนื่องจากสถานะของอาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์เป็นประเทศราชของอาณาจักรสยาม ในบางสมัยปรากฏว่าเมื่อเจ้าผู้ครองนครถึงแก่พิราลัย เจ้าอุปราชจะเป็นผู้รักษาราชการไปก่อนจนกว่าจะมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งลงมาจากกรุงเทพมหานคร
สงครามพม่า-สยาม (1662-1664)
อิทธิพลของรัฐอารักขาทางตอนเหนืออ่อนแอลง หลังราชวงศ์หมิงเข้ารุกรานอังวะ ใน ค.ศ. 1660 เพื่อตามจับจูโหย่วหลาง สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เคลื่อนทัพขยายอาณาเขตไปยังล้านนา ภายใต้การปกครองโดยตรงของอาณาจักรอยุธยา การขยายอาณาเขตประสบความสำเร็จในการควบคุมลำปาง และเมืองเล็กอื่น ๆ ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1662 พระองค์ได้เมาะตะมะซึ่งเปลี่ยนฝ่ายและได้ครอบครองชายฝั่งตะนาวศรีตอนบน เป็นความโชคดีของพม่าเมื่อความวุ่นวายกับหมิงจบสิ้นลง กองทัพบกและกองทัพเรือสามารถยึดคืนเมาะตะมะและทวายได้ในธันวาคม ค.ศ. 1662 รวมถึงติดตามการล่าถอยของสยามแต่ถูกขับไล่ใกล้กาญจนบุรี พร้อมกับการสูญเสียอย่างหนัก