Kenya ina jamii ya watu ngapi?
Kenya
Idadi ya watu imeongezeka sana katika miaka ya karibuni na kufikia milioni 49.
Wasuba (Kenya)
Jamii ya Wakunta wanaaminika kuwa kabila la mwisho lililohamia nchini Kenya. Wakunta waliingia Kenya kama wahamiaji waliokuwa wakitoroka vita vikubwa vilivyozuka katika Ufalme wa Buganda. Fasihi simulizi hueleza kwamba mnamo miaka ya 1760, Kabaka Junju, mfalme wa 26 katika Ufalme wa Buganda aliuawa katika vita kuu. Mfalme huyu alifishwa na ndugu yake, "Semaakookiro", kwa usaidizi wa maakida wawili kutoka kabila la Wakunta, "Witewe" na "Kiboye". Hawa watu wawili walikuwa vigogo wa ukoo wa Wakula. Kulikuwa na ushindani mkali katika utawala wa Buganda, baina ya Mfalme Njunju na huyu ndugu yake, jambo lililomfanya Junju kumtuma nje ya utawala.
Orodha ya makabila ya Kenya
Ni orodha ya makabila ya watu ambao wamekuwa wanaishi tangu zamani katika eneo ambalo sasa linaitwa Kenya, pamoja na makabila yaliyogawiwa na mipaka baina ya Kenya na nchi za jirani.
Wasuba (Kenya)
Kabila la Wairienyi wanakadiriwa kuwa watu 80,000 hivi, na wanajulikana katika eneo la ziwa kwa wasichana warembo. Kabila hili la Wairienyi wamegawanyika katika makabila madogo manne, nayo ni Wakaksingri, Waregi (Uregi), Wangoe (Ungoe) na Wagassi.
Wasuba (Kenya)
Kumezwa kwa kabila la Wasuba na Wajaluo kulitokana na kuoana kwani tokea ujio wa Wajaluo, watu hawa ni majirani. Isitoshe, kabila la Wajaluo wa Kenya na Tanzania si Waniloti halisi, bali ni mchanganyiko wa Wabantu na Waniloti. Wao ni mkusanyiko wa Wajaluo waliotawanyika kutoka kwa makundi mbalimbali ya Waluo ndiyo maana hawana jina maalum la kujitabulisha kama vile makabila ya Wajaluo wa Uganda na Sudan. Mkusanyiko huu ulichanganya damu na Wabantu kutokana na uhamiaji na ufugaji. Walitangamana na Wabantu kuanzia Bunyoro, Uganda Magharibi , hadi Magharibi mwa Kenya.
Kenya
Leo hii, utamaduni wa Wamaasai unajulikana sana kwa kuangaziwa vilivyo na utalii, hata hivyo Wamaasai ni asilimia ndogo ya idadi ya Wakenya kwa jumla. Wamaasai wanatambulika kwa kujipamba sehemu ya juu ya mwili na kwa vito.
Kinyore
Kinyore (au Olunyole) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wanyore, kabila moja la Waluyia. Ni lugha tofauti na Kinyole nchini Uganda. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinyore imehesabiwa kuwa watu 311,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyore iko katika kundi la E30.
Kiduruma
Kiduruma (pia Chiduruma) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waduruma. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiduruma imehesabiwa kuwa watu 397,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiduruma iko katika kundi la E70.
Kisamburu
Kisamburu ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wasamburu. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kisamburu imehesabiwa kuwa watu 237,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisamburu iko katika kundi la Kinilotiki.
Kimarkweeta
Kimarkweeta (pia Kiendo au Kimarakwet) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wamarkweeta, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimarkweeta imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimarkweeta iko katika kundi la Kinilotiki.
Historia ya Kenya
Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.
Orodha ya makabila ya Kenya
Asilimia inaonyesha mgao wao ukifananishwa na idadi yote ya Wakenya:Makabila mengine yasiyo ya Kenya lakini yamekaa nchini kwa miaka mingi ni:
Kikuria
Kikuria ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Kenya inayozungumzwa na Wakuria. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kikuria nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 430,000. Pia kuna wasemaji 260,000 nchini Kenya. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kikuria iko katika kundi la E40.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Wabembe
Katika mwaka wa 1991 idadi ya Wabembe ilikuwa 252.000 (Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia). Ila kwa sasa idadi ya Wabembe haijulikani kikamilifu, kufuatana na kusambaratika kwa kabila hiyo kwenye sehemu zote duniani.
Historia ya Kenya
Historia ya Kenya kama nchi inayokaliwa na binadamu, inaenea miaka laki kama si milioni kadhaa. Kumbe historia yake kama nchi huru ni fupi.
Kidahalo
Kidahalo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wadahalo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidahalo imehesabiwa kuwa watu 400 tu. Hata hivyo, kuna Wadahalo 3000 lakini wengi hutumia Kiswahili badala ya lugha yao ya Kidahalo, maana yake Kidahalo kiko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidahalo iko katika kundi la Kikushi.
Meru, Kenya
Meru imeunda baraza la manispaa lenye wakazi 240,900.
Gabon
Umma hasa kwa ujumla yasemekana ni kama watu milioni 1.5 lakini mambo haya yamebaki bila kuwaziwa.
Uchumi wa Kenya
Miaka kumi na tano ya Uhuru wa Kenya, kama ilivyokua miaka iliyopelekea uhuru, ilitawaliwa na sifa zilizomhusu Jomo Kenyatta miongoni mwa watu. Utawala wa Kenyatta uliofikia kikoma mnamo Agosti 1978, wakati kitabu hiki hakijakamilika, unaelezewa kwa ufasaha na. Kinaelezea mchango aliokuwanao Rais huyo katika muelekeo wa Kibepari (capitalist) na kijamaa (socialist) unaodhihirika katika mikakati ya kiuchumi nchini Kenya hivi sasa.
Ushawishi wa ari ya “kinyakuzi” enzi za Kenyatta ulikuwa na athari zake. Jomo Kenyatta, muasisi wa Taifa la Kenya atakumbukwa daima kwa mchango wake katika kupatikana kwa uhuru nchini mwake. Hata hivyo, inasemekana kuwa uhuru wa Kenya ulikuja na matatizo chungu mzima: Ukabila, Rushwa, na Choyo. Nafasi za kiutawala zilipatikana kwa wachache waliokuwa na madhumuni ya kukusanya Utajiri mkubwa kadiri iwezekanavyo. Hata hivyo, mtizamo huu wa jinsi hali ilivyokuwa, unakingana na jinsi hali halisi ilivyokuwa. Je? Hakukuwa na ukabila kabla ya uhuru? Kiukweli, Jomo Kenyata hakuwa muanzilishi, bali mdhibiti mkuu wa hali ya kikabila nchini humo. Ulikuwepo na bado upo japo kuwa unadhihirika katika ngazi fulani fulani. Miezi ya mwanzo ya utawala wa Rais Daniel Arap Moi, ilitawaliwa na bidii za dhati za kutaka kuondoa makosa yote yaliyojidhihirisha katika utawala uliotangulia na kwa bahati mbaya, ulikuwa ni wakati mbaya na mgumu kiuchumi nchini Kenya. Hata hivyo, mawazo ya kuwa matatizo yote yangeweza kuisha kufumba na kufumbua, yalikosa msingi pamoja na uzuri wa matokeo yaliyokusudiwa na kwamba ukabila na rushwa ambavyo hupatikana ulimwenguni kote, vingeweza kupotea. Ni rahisi sana kulaumu nyakati zilizopita kuwa ni sababu ya matatizo ya sasa na ni rahisi pia kufikiri kuwa mambo mazuri yanaweza kupatikana kwa haraka. Kukubali matatizo yaliyouandama uongozi wa Kenyatta, sio kukataa mazuri yalo ambatana nao. Hatua kubwa zilipigwa kimaendeleo ya jamii ya watu wa Kenya miaka kumi na tano baada ya uhuru, bila kuzingatia baadhi ya maandiko yanayoweza kuwa yameandikwa nchini Kenya na kitabu hiki, kinalenga kutoa ukweli na uhalisia wa mambo.
Kinandi
Kinandi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Wanandi, kabila moja la Wakalenjin. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kinandi imehesabiwa kuwa watu 949,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinandi iko katika kundi la Kinilotiki.
Kirendille
Kirendille ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Warendille. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kirendille imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirendille iko katika kundi la Kikushi.
Ngong, Kenya
Idadi ya jumla ya wakazi wa Ngong ni 107,188 (sensa ya mwaka 2009), na mwinuko wa Ngong ni mita 1961 katika urefu, lakini urefu wa milima ni kama mita 2460 juu ya usawa wa bahari.
Kigiryama
Kigiryama ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wagiryama. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kigiryama imehesabiwa kuwa watu 944,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kigiryama iko katika kundi la E70.
Wasomali
Idadi ya Wasomali walioko nchini Kenya ni karibu milioni tatu (3,000,000) kufuatana na takwimu zilizotolewa na Kenya National Bureau of Statistics, Census Bureau.
Kenya
Katika milenia ya kwanza, wazungumzaji wa lugha za Kinilo-Sahara na lugha za Kibantu waliingia katika eneo hili, na sasa Waniloti ni 30% ya Wakenya wote. Pwani ya Kenya imekuwa makao ya jamii ya wahunzi na jamii ya wakulima wadogo wadogo, wawindaji na wavuvi ambao walikuwa mhimili wa uchumi kwa kushirika katika kulimo, uvuvi, utengenezaji chuma, na kufanya biashara na nchi za kigeni.
Jomo Kenyatta
Chama kidogo cha Kenya African Democratic Union (KADU), kilichowakilisha muungano wa makabila madogo ambayo yaliogopa utawala wa makabila makubwa, kilijitoa na kujivunja mwaka wa 1964 na wanachama wake wakajiunga na KANU.
Kenya
Mwanzoni mwa karne ya 20, wakulima Waingereza na Wazungu wengine walituama katika nyanda za juu katika eneo la kati walikoondokea kuwa matajiri kwa kulima kahawa na chai. Kufikia mwaka 1930, takribani walowezi 30,000 waliishi katika maeneo hayo na walikuwa na ushawishi mkubwa wa kisiasa kwa sababu ya uwezo wao wa kiuchumi.
Kericho
Chanzo cha maji cha msitu mau ambacho ni kikubwa kuliko zote nchini Kenya kinapatikana mjini Kericho. Mji huu ni makao makuu ya sekta kubwa ya kilimo cha chai nchini Kenya. Makampuni makubwa ya chai kwa mfano Unilever Kenya' James Finlay na Williamson tea zinapatikana hapa. Chai inayokuzwa hapa huwa inasafirishwa na kuuzwa nchi za Uropa hasa Uingereza. Idadi ya watu wote kwenye kaunti hii ni 752,396 (sensa 2009).
Wasuba
Mwaka 1987 idadi ya Wasuba wa Tanzania ilikadiriwa kuwa 30,000 . Lakini wengi zaidi huishi nchini Kenya, idadi yao ni 129,000.
Kenya
Maeneo ya uwakilishi bungeni yamegawanywa kwa sababu ya upigaji kura. Kuna maeneobunge 210 nchini Kenya.
Mungiki
Mnamo Novemba 2007, kundi la haki za binadama kiitwacho Oscar Foundation Free Legal Aid Clinic-Kenya kiliripoti kwamba katika miaka mitano hadi Agosti 2007, polisi wa kenya walikuwa wamewaua watu 8,000 katika opareshini dhidi ya kundi la Mungiki, na zaidi ya watu 4,000 bado hawajulikani walipo. Madai haya yalikuwa msingi wa mahojiano, ripoti za polisi, na ilisambazwa sana kote nchini kenya na kwa njia ya kukata rufaa kutoka kwa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu Wakati huo huo,Tume ya Taifa ya haki za Binadamu kenya iliwahusisa polisi kwa utekelezaji wa mauaji ya wanachama 500 wa Mungiki kwa kipindi cha miezi mitano. Polisi walielezea taarifa hizi kama uwongo. Tarehe 5 Machi 2009, Mkurugenzi wa vuguvugu la oscar,Oscar Kamau Kingara na Mratibu wa Programu john paul oulo walipigwa risasi na kuuawa wakielekia kwa mkutano katika afisi za Tume ya Taifa ya Kenya ya Haki za Binadamu mjini Nairobi[11] [12] [13]. Mapema siku hiyo, msemaji wa serikali, Alfred Mutua, alidai hadharani na kukemea vuguvugu hilo kwa kukusanyanyia fegda kundi la mungiki.
Utamaduni wa Kiafrika
Afrika ina makabila mengi ambayo hayawezi kuhesabika, na vikundi vya kikabila na vya kijamii. Baadhi ya vikundi hivi vinaashiria wakazi wengi ambao ni mamilioni ya watu. Vingine ni vikundi vidogo vya watu elfu kadhaa. Baadhi ya nchi zina zaidi ya makabila 20 tofauti, na ni tofauti sana katika imani.
Mariakani
Wakati wa sensa ya mwaka 2009 ulikuwa na wakazi 89,321.
Enzi za ukoloni, maeneo ya kiutawala ambayo yanafanya Mariakani leo yaligawanywa kati ya Waduruma, Wagiriama, na Wakamba. Wakoloni Waingereza waliona ni busara zaidi ya kusimamia kubwa makundi ya kikabila tofauti. Upande wa Kilifi kulikuwa Chifu wa Wagiriama na Wakamba ili kuwezesha utunzaji wa maslahi ya makabila haya mawili. Wakati upande Kwale, haswa kata ya Mwavumbo, kulikuwa na machifu wengine wawili wa kuwakilisha Waduruma na Wakamba. Chifu wa mwisho alikuwa marehemu Johnson Mwero Mwaiga kutoka Matumbi na aliyekuwa chifu mkuu Nzana wa Mumo kutoka Gwasheni. Kutoka miaka ya 1960 na hasa baada Kenya kujinyakulia uhuru.
Kimeru (Kenya)
Kimeru (au Kimîîru) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wameru. Isichanganywe na lugha ya Kimeru nchini Tanzania. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimeru imehesabiwa kuwa watu 1,658,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimeru iko katika kundi la E50.
Kimarama
Kimarama (au Olumarama) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wamarama, kabila moja la Waluyia. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kimarama imehesabiwa kuwa watu 152,427. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimarama iko katika kundi la E30.
Waluhya
Waluhya (Abaluhya) ni kabila kubwa la pili katika Kenya wakikalia hasa Mkoa wa Magharibi. Wako pia Uganda na Tanzania.
Jeshi la Ardhi la Kenya
Mwezi Agosti 1895, serikali ya Uingereza ilikubali kuanzishwa kwa kikosi kilichojumuisha Wapunjabi 300, Waswahili 300, Wasudani 100 na wanajeshi 200 kutoka makabila mbalimbali katika kanda. Kikosi hicho kiliitwa East African Rifles na kilikuwa kimetengenezwa kutoka kikosi cha awali, IBEA katika Mombasa (Fort Jesus).
Wasuba (Kenya)
Kwa hakika jina 'Suba' nchini Kenya hutumika kurejelea makundi matatu tofauti ya watu wanaoishi kusini magharibi mwa Kenya katika eneo la Nyanza Kusini, nayo ni Suba (Abasuba), Irienyi (Abirienyi) na Kunta (Abakunta).
Wasuba (Kenya)
Miaka minne baadaye, serikali ilibuni wilaya katika eneo la Wairienyi na Wakunta na kuiita Suba. Hii pia ilileta pingamizi kali kwa wale ambao waliona kuwa serikali inatumia neno hili Suba kisiasa. Katika sensa ya mwaka 2009, Jumla ya watu 139,000 kotaka makabila ya "Wairienyi" na "Wakunta", pamoja na vikundi vingine vya Wajaluo kama vile "Kasgunga", walihesabiwa kama kabila la Suba.
Bunge la 10 la Kenya
Bunge la 10 la Jamhuri ya Kenya lilifunguliwa 15 Januari 2008, likiwa na kundi la Orange Democratic Movement likiongozwa na Raila Odinga, likiwa na wajumbe wengi zaidi. Raila alikuwa mgombea urais katika uchaguzi wa 2007, ambao ulisababisha utata wa ushindi kwa Mwai Kibaki wa PNU. Mwanachama wa ODM, Kenneth Marende alichaguliwa kama spika wa bunge la 10, akamshinda mwanachama wa PNU Francis ole Kaparo 105-101 katika raundi ya tatu ya kura.
Utalii nchini Kenya
Mwaka wa 1995, kulikuwa na vitanda 34,211 vya hoteli na kiwango cha kujaza vitanda hivi kilikuwa asilimia 44. Wageni 1,036,628 waliwasili nchini Kenya mwaka wa 2000 risiti za utalii kwa ujumla zilikuwa dola milioni 257. Mwaka huo, serikali ya Marekani ilikadiria wastani wa gharama ya kuishi mjini Nairobi kuwa dola 202 kwa siku, ikilinganishwa na dola 94 hadi dola 144 kwa siku mjini Mombasa, kutegemea na wakati wa mwaka.
Malaba, Kenya
Mwaka 1999 ulikuwa na wakazi 7,302.
Daniel Arap Moi
Mwaka wa 1960, Moi na Ronald Ngala waliunda chama cha Kadu ambayo kwa Kiswahili ni Muungano wa Demokrasia ya Waafrika wa Kenya kilichoshindana na KANU iliyoongozwa na mzee Jomo Kenyatta. Lengo la KADU, lilikuwa kuhifadhi maslahi ya makabila madogo kama Wakalenjin kwa utamalaki wa kabila kubwa kama waLuo na waKĩkũyũ, makabila ambayo yalikuwa na wingi kwa Muungano wa taifa wa Waafrika wa Kenya Kenyatta mwenyewe akiwa Mkĩkũyũ).
Nakuru
Nakuru ni mji wa Kenya ambao ni makao makuu ya kaunti ya Nakuru. Ukiwa na wakazi 307,990 (sensa ya 2009) ni mji mkubwa wa nne nchini Kenya baada ya Nairobi, Mombasa na Kisumu.
Kiembu
Kiembu ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Waembu. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiembu imehesabiwa kuwa watu 429,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiembu iko katika kundi la E50.
Waborana
Bobana Oromo ambao pia huitwa Boran ni jamii ipatikanayo Kusini mwa Ethiopia, Oromai na Kaskazini mwa Kenya ambao wanajulikana kuwa wafugaji.
Wao ni kundi dogo la Waoromo.
Wanawakilisha nusu ya makundi mawili ya Waoromo asili, nusu nyingine ikiwa Barentu. Takribani watu milioni 7 wanajitambulisha na jamii ya Borana.
Pangani (mto)
Beseni la Pangani ni eneo la km 43,650. Karibu yote imo Tanzania isipokuwa kuna km 3,914 huko Kenya katika mazingira ya Taveta. Jumla ya wakazi katika beseni la Pangani ni milioni 3.7.
Wakisii
Wakisi wanajulikana kama mojawapo ya jamii zinazojishughulisha zaidi kenya, waliobarikiwa na mashamba makubwa ya chai, kahawa na mashamba ya ndizi. Hata hivyo, wilaya ya Kisii ina msongamano mkubwa sana wa watu. Ni moja ya maeneo yaliyo na watu wengi sana nchini Kenya (baada ya miji ya Nairobi na Mombasa), na yenye watu wengi zaidi katika maeneo ya mashambani. Pia ina moja ya idadi kubwa zaidi ya uzalishaji nchini kenya(kama inavyothibitishwa na mfululizo wa demographia na utafiti). Idadi ya uzalizashi katika jamii ya makisii ni mojawapo ya za juu zaidi ulimwenguni, (angalia "Kenya Conundrum: A Regional Analysis of Population Growth and Primary Education (Paperback) by Juha I. Uitto [Mwandishi]). " Mambo haya yamefanya wakisii kuwa miongoni mwa jamii zilizoenea zaidi kijiografia katika Afrika Mashariki. Idadi kubwa ya wakisii pia imeenda ugenini kutafuta masomo ma maisha mazuri zaidi.
Wakisii ni baadhi ya Wakenya wengi zaidi kuwakilishwa katika vyuo vikuu vya kigeni (kawaida India na Marekani).
Majina kama Mogeni, Bogonko, Osebe, Bosire, Moseti, Onkoba, Onchiri, Isaboke, Kiberi, mogaka na wengine ni majina ya familia ya kawaida tu kama Smith na Johnson katika tamaduni za Anglo-Saxon. Majina ya kike kama Moraa, Nyanchama, Nyaboke, Kemunto, Kwamboka, Kerebi na mengine pia ya kawaida yaliyopewa wasichana.
Mikoa ya Kenya
Katiba ya Kenya ya mwaka 2010 ilifuta ngazi ya mikoa. Tangu mwaka 2013 wilaya za Kenya ni ngazi ya kwanza ya mgawanyo wa kiutawala. Kuna wilaya 47 nchini Kenya ambazo ni maeneo ya kujichagulia bunge na serikali ya kieneo.
Peace Corps
"To promote world peace and friendship through a Peace Corps, which shall make available to interested countries and areas men and women of the United States qualified for service abroad and willing to serve, under conditions of hardship if necessary, to help the peoples of such countries and areas in meeting their needs for trained manpower."
Tangu mwaka 1961, karibu Wamarekani 200.000 walijiunga na Peace Corps, kuwahudumia katika nchi 139. Sasa hivi mavoluntia elfu 7 wanajitolea duniani. Kwenye EAC, Shirika la Peace Corps linafanya kazi Kenya, Tanzania, Rwanda, na Uganda. Kuna mavoluntia zaidi ya 500 kwa jumla. Wanafanya kazi (na wanaishi kama wafrika wenyeji) kila siku karibu na kila sehemu ya EAC iliotajwa, hata kwenye vijijini vidogo porini kwa muda ya mkataba ya miaka miwili. Kwa 2009 ndani ya Tanzania, Mavoluntia wanafanya kazi mikoa 15.
Nairobi
Kulingana na sensa ya mwaka 2009, Nairobi ina wakaaji 3,138,295 katika eneo la km2 696 (sq mi 269).
Mbale, Kenya
Mbale una jumla ya wakaazi 600,000 wa kutoka kabila tofauti tofauti na ni pamoja na Wakikuyu, Wakisii, Wajaluo na makabila mengine ya Waluhya ambayo wakaazi wenyeji wa mji huu,Wamaragoli, ni baadhi yao. Mji wa bale hoteli kuu 5 na baa kuu 4 ambazo huwahudumia watu kutoka maeneo ya Kisumu, Kakamega na mazingira yake..
Mji wa Mbale pia ni makao makuu ya Wilaya ya Vihiga inajivunia kwa kuwa na makao makuu ya kisasa zaidi kwa wafanyikazi wake wa serikali na polisi wa utawala ambayo yaamejengwa kwa muundo wa majumba yakukodisha ya kisasa. Mji wa Mbale una benki 3 kuu na benki ya Mashirika moja, benki ya Barclays , benki ya Equity na benko ya Kenya Commercial Bank(KCB) na benki ya Mashrika ikiwa Kakamega Teachers Sacco Society ambayo bado haijazinduliwa rasmi lakini inafanya kazi kwa sasa. Mji wa Mbale una zaidi ya wafanyi biashara mia moja na aina za biashara kwa mfano, maduka, ushonaji,usambazaji wa mikate, maduka ya shughuli za tovuti, mahoteli n.k.
Kericho
Kericho ni mji wa Kenya ya kusini magharibi na makao makuu ya kaunti ya Kericho katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki wenye wakazi 42,029 ambao pamoja na vitongoji wa nje hufikia 104,282 kwa eneo kubwa la mji.
Kidigo
Kidigo (pia huitwa Chidigo) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Kenya inayozungumzwa na Wadigo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidigo nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 217,000. Pia kuna wasemaji 88,000 nchini Tanzania (1987). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidigo iko katika kundi la E70.
Kiokiek
Kiokiek (pia Kiogiek) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Kenya inayozungumzwa na Waokiek. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiokiek nchini Kenya imehesabiwa kuwa watu 79,000. Inasemekana kuna wasemaji wengine nchini Tanzania. Kwa vyovyote makundi mbalimbali ya Waokiek hawaongeani moja na wengine, na wengi wamebadili lugha kutumia lugha ya majirani yao kila mahali iwe Kimaasai, Kikuyu au Kiswahili. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokiek iko katika kundi la Kinilotiki.
Waluhya
Katika Kenya kuna koo 18, Uganda koo 4 na Tanzania ukoo mmoja wa Kiluhya. Koo kubwa zaidi ni Wabukusu, Wamaragoli, Wawanga, Wanyore, Waidakho, Wakisa, Waisukha, Watiriki, Wakabras, Wagisu na Wasaamia.
Jimbo Kuu la Mombasa
Mwaka 2004 lilikuwa na waamini 235.700 kati ya wakazi 1.804.652.
International School of Kenya
International School of Kenya ni shule ya kimataifa inayofunza wanafunzi kuanzia darasa la chekechea hadi darasa la 12. Shule hii iko nje ya jiji la Nairobi, Kenya. Ilianzishwa mwaka wa 1976 iliyojengwa katika uwanja wa hekta 25. Wanafunzi wanaweza kusomea mfumo wa elimu wa diploma ya Amerika ya Kaskazini au diploma ya International Baccalaureate. Shule hii inatambulika na MSA, na ni shule kubwa zaidi ya kimataifa mjini Nairobi. Shule hii pia ni mwanachama wa Chama cha Association of International Schools in Africa (AISA).
Kipokomo
Kipokomo (kwa kilugha pia Kipfokomo) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wapokomo. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kipokomo imehesabiwa kuwa watu 95,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipokomo iko katika kundi la E70.
Kiturkana
Kiturkana ni lugha ya Kinilo-Sahara inayozungumzwa na Waturkana nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiturkana ilihesabiwa kuwa watu 989,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kiturkana kiko katika kundi la lugha za Kiniloti.
Wakisii
Mji wa Kisii - unaojulikana kama Bosongo kwa wakazi wake - uko katika Mkoa wa Nyanza, kusini magharibi mwa Kenya na ni nyumbani kwa watu wa asili ya Gusii. Jina Bosongo liliaminiwa kutokana na jina Abasongo (kwa maana ya Wazungu) ambao waliishi katika mji wakati wa ukoloni.
Kulingana na sensa ya mwaka 1979, Wilaya ya Kisii ilikuwa na wakazi 588.000.
Historia ya Kenya
Licha ya Waingereza kuwa na matumaini ya kuwapa wapinzani Waafrika mamlaka "ya wastani" zaidi, ilikuwa Kenya African National Union (KANU) ya Jomo Kenyatta, mwanachama wa kabila la Kikuyu na mfungwa wa zamani, ambayo iliunda serikali muda mfupi kabla ya Kenya kupata uhuru tarehe 12 Desemba 1963.
Wilaya, tarafa na kata za Kenya
[[Picha:Map showing Counties underthe new kenyan constitution..gif|thumb|545x545px|Ramani inayoonyesha Kaunti za Kenya]]
Uzinduzi wa [[katiba mpya ya Kenya ya 2010]] ambayo ilianza kutumika rasmi 2013 ulibatilisha mfumo wa mikoa na wilaya nchini [[Kenya]] na mfumo mpya wa kaunti/kata ukafumbuliwa. Katiba hii ya 2010 imegawa Kenya katika kaunti 47.
Mlima Kenya
Makabila makuu wanaoishi kuzunguka Mlima Kenya ni Wakikuyu, Wameru, Waembu na Wamaasai. Hao wote huona mlima huo kama kipengele muhimu cha tamaduni zao.
Eneo Bunge la Embakasi
Eneo Bunge la Embakasi ni eneo bunge la uchaguzi nchini Kenya. Ni moja kati ya maeneo bunge nane katika Mkoa wa Nairobi. Linajumuisha vitongojo vya mashariki na kusini mashariki vya Nairobi. Ikiwa na wapiga kura waliosajiliwa takribani 164,227, ndilo eneo bunge lenye wapiga kura wengi sana nchini Kenya. Lina mipaka sawia na Taarafa ya Embakasi. Eneo lote la eneo bunge hili liko katika eneo la Baraza la Jiji la Nairobi. Lina ukubwa wa eneo wa kilomita mraba 208.
Luanda, Kenya
Wakati wa sensa ya mwaka 2009, mji ulikuwa na wakazi 49,346.
Afrika ya Mashariki
Tanzania, Kenya na Uganda zina ukubwa wa eneo la maili za mraba; Tanzania 360,000 ikifuatiwa na Kenya 224,960 na Uganda 93,980 upande wa mashariki nchi hizi zimepakana na bahari ya Hindi na upande wa kaskazini mashariki zimepakana na Somalia, upande wa kaskazini zimepakana na Ethiopia na Sudan Kusini upande wa magharibi ni Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na jamuhuri ya Rwanda na Burundi, kusini ni Zambia, Malawi na Msumbiji.
Abakuria
Mnamo mwaka 2005, idadi ya Abakuria ilikadiriwa kuwa 690,000, ikiwa ni 430,000 wanaoishi nchini Tanzania na 260,000 nchini Kenya. Lugha yao ni Kikuria.
Mlima Kenya
Mfumo wa ekolojia wa Mlima Kenya una aina tofauti za mimea na wanyama. Mteremko hufunikwa na aina tofauti ya misitu. Spishi asilia ni kama vile mianzi, tai na pimbi. Kwa sababu hii, eneo la km 715 linalozunguka mlima ni hifadhi ya taifa na liliorodheshwa na UNESCO kama urithi wa dunia mwaka 1997. Hifadhi hupokea wageni zaidi ya 15,000 kwa mwaka.
Kenya
Asilimia 60 ya idadi ya Waislamu huishi katika Mkoa wa Pwani, wakiwa asilimia 50 ya jumla ya wakazi wa pale. Wengi wa wanaoishi sehemu ya magharibi mkoani Pwani ni Wakristo. Eneo la kaskazini la Mkoa wa Mashariki ni makazi ya asilimia 10 ya jumla ya Waislamu nchini; hii ndiyo dini ya wakazi wengi wa hapa, na mbali na idadi ndogo ya Wasomali wanaoishi Nairobi, idadi kubwa ya Wakenya wengine ni Wakristo.
Wasuba (Kenya)
Changamoto inayokumba kabila hilo la Suba ni kwamba mara nyingi hutumiwa kama kifaa cha siasa. Na pia kutokana na siasa ya ukabila nchini Kenya, wanasiasa kutoka kabila hilo, hasa Wakunta hufanya juhudi kuleta Wasuba/Wagirango na vikundi vingine wa Waluo chini ya hilo kabila lao la Suba. Wengi wao kwa sasa huvuruga hata historia ili kuhusisha Wairienyi na Wakunta na jamii ya Wasuba pamoja na vikundi wa Wajaluo kama Kasgunga.
Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi
Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi ni uwanja wa shughuli mbalimbali ulioko Kasarani, maeneo ya nje ya Nairobi, Kenya. Uwanja huu una kiwango cha kukimu takribani watu 60,000. Uligharamiwa na Serikali ya Uchina mwaka wa 1987 kwa ajili ya All-Africa Game iliyofanyika mjini Nairobi. Unatumika kwa sasa haswa kwa mechi za kandanda, Timu ya Kitaifa ya Kenya huchezea mechi zake nyingi za nyumbani hapa. Kando na uga wa kandanda, kuna pia ukumbi wa kukimu watu 5,000 wa Gymnasium na ukumbi wa kuogelea kama sehemu ya Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi.
Kikalenjin
Kikalenjin ni lugha za Kinilo-Sahara zinazozungumzwa na Wakalenjin nchini Kenya. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kikalenjin ilihesabiwa kuwa zaidi ya watu milioni 5. Kufuatana na uainishaji wa lugha wa ndani zaidi, Kikalenjin kiko katika kundi la Kiniloti.
Afrika
Ilhali mwaka 1950 walikuwepo Waafrika milioni 229 pekee, idadi iliongezeka kuwa milioni 630 mwaka 1990 na milioni 1200 mnamo 2014. 
Hivyo asilimia ya watoto na vijana ni kubwa. Kuna nchi kadhaa ambako zaidi ya nusu ya wananchi wako chini ya umri wa miaka 25. Wakazi wa Afrika ni vijana kuliko wale wa mabara mengine yote; mwaka 2012 umri wa wastani ulikuwa miaka 19.7, wakati kidunia ulikuwa 30.4.
Kabila
Kwa mfano, katika nchi ya Tanzania kuna makabila zaidi ya 120, kama vile kabila la Wachaga, la Waluguru n.k. Nchini Kenya kuna Wakikuyu, Waribe n.k.
Kenya
Makundi ya makabila ni kama ifuatavyo: Wakikuyu 22%, Waluyia 14%, Wajaluo 13%, Wakalenjin 12%, Wakamba 11%, Wakisii 6%, Wameru 6%, makabila mengine ya Kiafrika 15%, wasio Waafrika (Wahindi, Waingereza na Waarabu) 1% 
Kila kundi au kabila lina lugha yake na Kiswahili hutumika kama chombo cha kuwasiliana miongoni mwa makabila tofauti.
Kaunti ya Busia
Wilaya ya Busia ni makao ya kabila la Waluhya nchini Kenya ambao wanapatikana hasa katika sehemu za Magharibi mwa Kenya. Wilaya hii ilikuwa na wakazi 370,608 (1999, sensa).
Ukumbi wa Mikutano wa Kimataifa wa Kenyatta
Ukumbi wa Mikutano wa Kimataifa wa Kenyatta au Kenyatta International Conference Centre (KICC) ni jengo la ghorofa 30 iliko mjini Nairobi, Kenya.
Iko katikta eneo la kati la biashara la Nairobi. Ni ukumbi kwa mikutano, maonyesho na matukio maalumu ndani ya umbali wa kutembea wa hoteli kadhaa za nyota tano. Imekuwa mwenyeji wa mikutano mingi ya kimataifa na semina.
Kuna vyumba kadhaa vya mikutano vilivyo na vifaa vizuri na kile kikubwa kabisa kiko na uwezo wa zaidi ya wajumbe 4,000. Iko na vifaa vya kutafsiria lugha sambamba ambavyo vina uwezo wa kutafsiria lugha saba, kituo cha biashara cha kisasa, benki, huduma za ziara na kusafiri, kiwanja kikubwa na pahali pa kuegezea magari salama.
Kundi la AccessKenya
AccessKenya inaajiri zaidi ya watu 270 watu hasa katika makao makuu ya Nairobi na miji mingine mikubwa kama Mombasa,Kisumu, Nakuru na Eldoret.
Utalii nchini Kenya
Hifadhi ya taifa ya Nairobi ilikuwa mbuga ya kwanza nchini Kenya ilipoanzishwa mwaka wa 1946. Iko takriban kilomita 7 kusini mwa katikati ya Nairobi, mji mkuu wa Kenya, na ni ndogo ikilinganishwa na mbuga nyingine za wanyama barani Afrika. Majumba marefu jijini Nairobi yaweza kuonekana kutoka kwenye mbuga.
Waturkana
Waturkana ni watu wa jamii ya Waniloti wa Kenya, idadi yao ikiwa karibu 340,000. Ni wakazi wa Kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya, eneo kame na kavu linalopakana na Ziwa Turkana upande wa mashariki.
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.
Dini nchini Kenya
Upande wa takwimu, kulingana na sensa ya mwaka 2009, asilimia 82.5 ya wakazi wa Kenya walikuwa Wakristo (asilimia 47.4 Waprotestanti, asilimia 23.3 Wakatoliki, asilimia 11.8 Wakristo wa madhehebu mengine mbalimbali), asilimia 11.1 ni Waislamu, asilimia 1.6 ni wafuasi wa dini za jadi, asilimia 1.7 ni wa makundi mengine ya dini, na asilimia 2.4 wanadai hawana uhusiano na dini yoyote ile.
Kenya
Mazingira ya Kenya yanatishiwa na ongezeko kubwa la idadi ya watu na athari zake. 
Mabaki ya mamba mkubwa ajabu wa zamani za Mesozoic Era, ambayo ni miaka milioni 200 iliyopita, yaligunduliwa nchini Kenya katika chimbo zilizochimbwa na wataalamu kutoka Chuo Kikuu cha Utah na Makavazi ya Kitaifa nchini Kenya miezi ya Julai hadi Agosti 2004 katika bonde la Lokitaung, karibu na Ziwa Turkana.
Wasuba (Kenya)
Idadi ya Wakunta kwa sasa inakadiriwa kuwa 45,000. Watu hawa wamegawanyika katika koo kadhaa. Baadhi ya koo hizo ni: Wakula (Abakula), Wasoklo (Abasoklo), Wakinga (Abakinga), Wakakiimba (Abakakiimba), Waware (Abaware), Wakamasengre (Abakamasengre), Wakaswanga (Abakaswanga), Wanyama (Abanyama) na Wangose (Abangose).
Kenya
Inaaminika kuwa Wanandi walikuwa kabila la kwanza kuwekwa kwenye maeneo yaliyotengewa Waafrika ili kuwazuia kutatiza ujenzi wa reli. Wakati huo Wahindi wengi wenye ujuzi waliingia nchini ili kuchangia ujenzi. Wakati wa ujenzi wa reli kupitia Hifadhi ya Taifa ya Tsavo Magharibi, Wahindi wengi na wenyeji Waafrika walivamiwa na simba wawili waliojulikana kama “wala watu wa Tsavo”. Wahindi hao na vizazi vyao baadaye walibakia nchini Kenya na kuunda kitovu cha jamii za Wahindi zijulikanayo kama Ismaili Muslim na Sikh.
Keni Mengeni
Keni Mengeni ni kata ya Wilaya ya Rombo katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,719 walioishi humo.
Nairobi
Nairobi imewavutia wakazi wengi, wote wakiwa na hamu ya kujitafutia riziki yao. Ijapokuwa wapo wanaofanikiwa, wengi wao hujipata wameangulia patupu wakaachwa bila pesa au hali ya kujikimu. Jambo hili limepelekea kuwepo kwa wakazi wa maeneo yasiyotengwa wananchi, maarufu kama 'slums' kwa Kimombo. Eneo kubwa zaidi jijini Nairobi ni Kibera. Eneo hili lina ukubwa wa kilomita 2 kwa 2 na wakazi takribani milioni moja. Eneo hili halina mipango yoyote ya kuruhusu binadamu kuishi lakini umaskini umewavutia wengi kuishi kule.
Kilogooli
Kilogooli (au Lulogooli) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Walogooli. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kilogooli imehesabiwa kuwa watu 618,000. Pia kuna wasemaji 300 nchini Tanzania (2005) lakini hao wameanza kubadilisha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilogooli iko katika kundi la E40.
Chuo Kikuu cha Kenyatta
Chuo Kikuu cha Kenyatta (kwa Kiingereza: Kenyatta University), kilichoko katika mji wa Nairobi, Kenya, ndicho chuo kikuu cha umma cha pili kwa ukubwa nchini Kenya (baada ya Chuo Kikuu cha Nairobi). Chuo Kikuu cha Kenyatta kimo katika eneo la Kahawa, umbali wa kilomita 20 (maili 12) kutoka mji wa Nairobi, katika barabara kuu ya kuelekea mji wa Thika.
Uwanja wa Nyayo
Uwanja wa kitaifa wa Nyayo ni uwanja wa azma tofauti tofauti mjini Nairobi, Kenya. Iko karibu na kituo cha mji. Uwanja huu unaweza kushikilia watu elfu thelathini na ulijengwa mwaka wa 1983. Hivi sasa hutumiwa zaidi kwa mechi ya kandanda. Klabu maarufu ya AFC Leopards huchezea mechi zao mengi za kinyumbani huko. Uwanja huu pia hutumika kwa Riadha na sherehe mbalimbali. Vifaa vingine katika uwanja wa nyayo ni pamoja na Gym na mita hamsini ya pahali pa kuogelea. 
Kukamilika kwa uwanja wa nyayo ulipatia Kenya nafasi ya kuwekwa katika jamii ya Mataifa yalioalikwa 
kushindania kuandaa michezo ya nne ya Pan African games mwaka wa 1987. Kenya ilinyakua nafasi hii na kuipa sifa kimataifa. Hivi uwanja wa kitaifa wa nyayo ulisababisha kujengwa kwa uwanja wa kimataifa wa Moi.
Uwanja wa nyayo ulibadilishwa jina na kuwa uwanja wa kitaifa wa coca cola, baada ya kampuni hii ya kimataifa kushinda haki za kuipa jina mwezi wa februari 2009. Mpango huo alikuwa wa thamani ya dola milioni 1.5, 
na kampuni hii ya coca cola ingeweza kuipa jina, na kuirekebisha kwa miaka mitatu. Miezi mitatu tu baadaye, Coca Cola ilijiondoa kutoka kwenye mkataba, kwa sababu serikali ya Kenya ilitaka jina ya uwanja uwe uwanja wa kimataifa wa nyayo coca cola. 
Makao makuu ya Shirikisho la Soka Kenya na Athletics Kenya, iko uwanja mkuu wa Nyayo.
Yafuatayo ni orodha kina ya miundombinu katika uwanja;
Miundo mikuu
Wachonyi
Wachonyi ni mojawapo ya makabila tisa ya pwani ya Kenya.
Kenya
Kenya ni nchi yenye makabila mengi tofautitofauti, hasa ya Kibantu (67%) na ya Kiniloti (). Wakenya wengi huzungumza lugha mbili, Kiingereza na Kiswahili, na asilimia kubwa pia huzungumza lugha mama ya kabila lao.
Kenya
Kenya ni nchi yenye tamaduni anuwai. Tamaduni zinazotambulika ni pamoja na Waswahili walio katika eneo la pwani, jamii za wafugaji katika eneo la kaskazini na jamii nyingine mbalimbali katika maeneo ya kati na magharibi.
Wajaluo wa Kenya ni wazawa wa jamii za wakulima na wafugaji walioishi magharibi mwa Kenya kabla ya ukoloni. Inafahamika kwamba asili ya Wajaluo na makabila mengine ya Waniloti ni kaskazini mwa Kenya, pengine maeneo ya Sudan Kusini ya sasa. Waniloti, kama wanavyoitwa, ni kikundi cha kianthropolojia kilichotoka maeneo ya kaskazini mashariki mwa Afrika. Pengine walihamia kusini kutokana na vita vilivyosababishwa na ukuaji wa Kush na Misri. Waniloti nchini Kenya ni Wajaluo, Waturkana, Wakalenjin na Wamasai. Hili linadhihirika kutokana na kuwepo kwa lahaja zinazofanana kati ya makabila fulani nchini Sudan Kusini leo. Makabila haya ni pamoja na Akoli na Lwo (si sawa na Luo) wanaoishi katika eneo la Darfur.
Kenya
Mabaki yaliyopatikana Afrika Mashariki yaonyesha kuwa miaka milioni 20 iliyopita viumbehai mfano wa sokwe waliishi eneo hili. Uchunguzi wa juzijuzi karibu na Ziwa Turkana waonyesha kuwa viumbe aina ya "Homo habilis" (walioishi miaka milioni 1.8 na 2.5 iliyopita) na "Homo erectus" (walioishi miaka milioni 1.8 na miaka 350,000 iliyopita) huenda ndio wazazi wa watu wa kisasa "homo sapiens" walioishi Kenya enzi za barafu kuu kuisha barani.
Wasuba (Kenya)
Licha ya hayo, Wasuba walimezwa na majirani yao na lugha yao ya Kisuba pamoja na mila zao kutokomea kabisa. Kwa sasa Wasuba-Girango wote huongea Dholuo. Idadi yao nchini Kenya inakadiriwa kuwa 200,000 na wao ndio wakazi wa wilaya ndogo za Suba Mashariki na Suba Magharibi katika Halmashauri ya Wilaya Migori.
Kimolo (Kenya)
Kimolo (au El Molo) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wamolo. Isichanganywe na lugha ya Kimolo inayozungumzwa nchini Sudan. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kimolo imehesabiwa kuwa watu wanane tu; hata hivyo kuna Wamolo takriban 700 (2007) lakini wengi wameacha lugha yao na huongea Kisamburu au Kiturkana badala yake. Kwa hiyo, lugha ya Kimolo imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimolo iko katika kundi la Kikushi.
Wagikuyu
Wagikuyu (pia: Wakikuyu) ni kabila kubwa nchini Kenya lenye watu milioni 7.5 au asilimia 22 za Wakenya wote. Wenyewe hujiita Agĩkûyû. Neno Gikuyu linatokana na mti wa mkuyu (kwa Kik: "mũkũyũ)". Lakabu ya Wakikuyu ni "Nyũmba ya Mũmbi", tafsiri yake ikiwa ni: nyumba ya Muumba.
Kiilwana
Kiilwana (pia Kimalakote) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wailwana. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiilwana imehesabiwa kuwa watu 16,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiilwana iko katika kundi la E70.
Kundi la AccessKenya
Hivi sasa,iko na wauuzaji kila pahali katika taifa hili ili kuhakikisha wateja nchini kote wamepata bidhaa na huduma za kampuni hii.
Tangu Februari 2008,AccessKenya imepata kampuni 3000 kama wateja; wateja wa kibinafsi 1500 na biashara ndogondogo takriban 125 ambazo nyingi zipo katika miji mikubwa - Nairobi, Mombasa, Kisumu na Nakuru.
Jiji
Nchini Tanzania ni Dar es Salaam pamoja na Arusha, Dodoma, Mbeya, Mwanza na Tanga, inayoitwa "jiji"; nchini Kenya ni Nairobi pamoja na Mombasa na Kisumu. Kati ya miji hiyo ni Nairobi na Dar es Salaam pekee yenye wakazi zaidi ya milioni mbili.