Lugha rasmi ya nchi ya Ethiopia ni ipi?
Ethiopia
Kiamhara ilikuwa lugha ya ufundishaji katika shule ya msingi lakini sehemu nyingi nafasi yake imeshikwa na Kioromo na Kitigrinya.
Kigawwada
Kigawwada ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wagawwada. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kigawwada imehesabiwa kuwa watu 32,700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigawwada iko katika kundi la Kikushi.
Majimbo ya Ethiopia
Majimbo ya Ethiopia ni vitengo vikuu vya kujitawala chini ya ngazi ya kitaifa katika muundo wa shirikisho la Ethiopia.
Historia ya Ethiopia
Mnamo 14 Novemba, Bunge la Ethiopia lilipitisha mkataba kuimarisha Kamisheni huru na kuchunguza visa vya 8 Juni na tarehe 1 na tarehe 2 Novemba. Februari 2006 Waziri mkuu wa Uingereza Tony Blair, alitamka kwamba, EPRDF kashinda kura, lakini angetaka kuona Ethipia ikitatua shida zake yenyewe na iendelee katika njia ya demokrasia. .
Historia ya Ethiopia
Ethiopia ni nchi pekee ya Afrika ambayo haikutawaliwa na wakoloni wakati walipong’ang’ania Afrika. Kabla ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia Ethiopia ilivamiwa na Waitalia (1936) lakini ilipata uhuru wake tena baada ya miaka michache.
Kiweyto
Kiweyto ilikuwa lugha nchini Ethiopia iliyozungumzwa na Waweyto. Idadi ya Waweyto imehesabiwa kuwa watu 1630 lakini hakuna aendeleaye kuongea Kiweyto, maana yake lugha ya Kiweuto kimetoweka. Waweyto wengi huzungumza Kiamhara. Kufuatana na uainishaji wa lugha, haijulikani kama Kiweyto ni lugha ya Kiafrika-Kiasia au ya Kinilo-Sahara.
Nigeria
Lugha rasmi ya nchi ni Kiingereza, ingawa wakazi wengi wanatumia zaidi lugha za makabila yao, ambayo ni zaidi ya 500. Muhimu zaidi ni Kihausa, Kiigbo na Kiyoruba.
Vyakula vya Ethiopia
Chakula cha Gurage hutumia mmea wa uongo wa ndizi ("enset" , Ge'ez: እንሰት "Inset" ), aina ya ensete. Mmea huu husiagwa na kuwekwa kwa muda mrefu(ferment) ili kutengeneza chakula kinachofanana na mkate kinachoitwa "qocho" au "kocho" (Ge'ez: ቆጮ "ḳōč̣ō" ), ambacho huliwa pamoja na kitfo. Mzizi wa mmea huu unaweza kusiagwa kuwa poda na kuandaliwa kama kinywaji moto ambayo huitwa "bulla" (Ge'ez: ቡላ "bula" ), ambayo mara nyingi hupewa watu ambao wamechoka au wale ambao ni wagonjwa. Njia nyingine ya kuandaa Gurage ni kahawa yenye siagi ("kebbeh" ).
Mlo mkuu wa Gurage ambao ni maarufu sana ni kitfo. "Gomen" kitfo ni mlo mwingine ulioandaliwa katika tukio la Meskel, likizo maarufu linaloashiria ugunduzi wa Msalaba wa kweli. Sukuma wiki (ጎመን "gomen" ) huchemshwa, hukaushwa na kisha hukatwa vizuri na kupakuliwa pamoja na siagi, pilipili na manukato.
Kisaho
Kisaho ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Eritrea na Ethiopia inayozungumzwa na makabila wahamahamaji mbalimbali kama Waasa'orta, Wahadu na Waminiferi. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kisaho nchini Eritrea imehesabiwa kuwa watu 191,000. Pia kuna wasemaji 32,800 nchini Ethiopia (2007). Nchini Ethiopia Kisaho huzungumzwa na kabila la Wairob ambao si wahamahamaji. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisaho iko katika kundi la Kikushi.
Kimursi
Kimursi ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamursi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimursi imehesabiwa kuwa watu 7390. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimursi iko katika kundi la Kisurmi.
Kikwegu
Kikwegu ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakwegu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikwegu imehesabiwa kuwa watu 1640. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwegu iko katika kundi la Kisurmi.
Historia ya Ethiopia
Milki ya kwanza ya Ethiopia inayoweza kutajwa kutokana na mabaki ya majengo na maandishi ilikuwa milki ya D'mt (pia: Da'amot) katika Ethiopia ya kaskazini pamoja na Eritrea ya leo. Kuna mabaki ya hekalu la Yeha pamoja na makaburi ambako majina ya wafalme kadhaa yamehifadhiwa kwa maandishi kwenye mawe. Lugha ilikuwa karibu sana na lugha za kale za Uarabuni. Ilikuwa na athira juu ya sehemu za kaskazini ya Ethiopia kwa kipindi kikubwa cha milenia ya 1 KK.
Kidime
Kidime ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wadime. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kidime imehesabiwa kuwa watu 6500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidime iko katika kundi la Kiomotiki.
Ghana
Lugha rasmi ni Kiingereza; hutumika sana katika masuala ya serikali na biashara. Lugha hiyo vilevile ndiyo inayotumika katika mafundisho ya elimu. Hata hivyo, Waghana wengi pia huzungumza kwa kiasi lugha moja ya kikabila.
Ethiopia
Asili ya jina "Ethiopia" haijulikani. Kuna maelezo mbalimbali lakini yote yanakosa uhakika. Hilo ni sawa pia kwa jina la pili la kihistoria ambalo ni "Habasha" ilikuwa "Uhabeshi".
Mkoa wa Kasai Mashariki
Kifaransa ni lugha rasmi. Tshiluba ni lugha inayotumiwa na wakazi wengi ambacho ni moja ya lugha za kitaifa za Kongo.
Lugha rasmi
Kwa mfano nchini Namibia Kiingereza ni lugha rasmi kufuatana na katiba lakini lugha kumi na moja nyingine (pamoja na Kiafrikaans na Kijerumani) zimetajwa kama lugha za taifa zinazoweza kutumiwa pia kama lugha ya kufundishia shuleni.
Kiharar
Kiharar (pia Kioromo-Mashariki) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoromo. Isichanganywe na lugha ya Kiharari ambayo ni lugha ya kisemitiki. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiharar imehesabiwa kuwa watu 4,530,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiharar iko katika kundi la Kikushi.
Ethiopia
Mifugo ya Ethiopia inaaminika kuwa ndiyo wengi zaidi Afrika. Mnamo 1987 ilihesabika kuwa asilimia 15 ya mapato ya uchumi yanatokana na mifugo.
Vyakula vya Ethiopia
Badala ya kuandaliwa kama kitoweo (stew), nyama au mboga zaweza kusautéed ili kutengeneza "tibs" (pia "tebs" , "t'ibs" , "tibbs" , nk Ge'ez ጥብስ "ṭibs" ). Tibs hupakuliwa kwa njia ya kawaida au njia maalumu, "tibs maalum" hupakuliwa juu ya chakula moto pamoja na mchanganyiko wa mboga (saladi). Katikati mwa karne ya 18 mgeni kutoka Ulaya aliyeitembelea Ethiopia, Remedius Prutky, alieleza "tibs" kama sehemu ya nyama iliyochomwa iliyopakuliwa "kuonyesha shukrani au kuonyesha heshima kwa mtu.
Kikaro
Kikaro ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakaro. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Ki imehesabiwa kuwa watu 1480 tu, maana yake lugha hiyo iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaro iko katika kundi la Kiomotiki.
Lalibela, Ethiopia
Kutokana na hali hiyo, mambo mengi ya asili katika mji huo yanatokana na majina ya Biblia, hata jina la mji wenyewe unaojulikana kama Mto Yordani. Ulibaki kuwa mji mkuu wa Ethiopia tangu karne ya 12 na karne ya 13.
Kige'ez
Kige'ez (kwa maandishi ya Kiamhari: ግዕዝ; matamshi: gē-ĕz) ni lugha ya kale ya Ethiopia iliyozungumzwa zamani za ufalme wa Aksum. Baadaye ilikuwa lugha ya kimaandishi nchini Ethiopia hadi karne ya 19 na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la orthodoksi la Ethiopia.
Ethiopia
Mvua ya kawaida ni kuanzia kati ya Juni mpaka kati ya Septemba lakini eneo la milima ya kusini mvua hunyesha zaidi ikianzia na mvua kidogo ya Februari ama Machi.
Ethiopia
Lugha
Ethiopia
Mengineyo
Historia ya Ethiopia
Matokeo ya uchunguzi huo kama haijatokea mnamo Juni 2005, wanafunzi wa chuo kikuu walianza maandamano wakisaidiwa na wanamgambo wa Muungano wa Vyama vya Upinzani. Lakini serikali kwa kutoa amri ya kukomesha maaandamano, mnamo 8 Juni, watu 26 waliuliwa mjini Addis Ababa kwa msukosuko wa maandamano na wengine wengi kushikwa.
Kiberta
Kiberta (pia Kiwetawit) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan inayozungumzwa na Waberta. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiberta imehesabiwa kuwa watu 187,000. Pia kuna wasemaji 22,000 nchini Sudan. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiberta iko katika kundi lake lenyewe, yaani Kiberta.
Kiargobba
Kiargobba ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waargobba. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiargobba imehesabiwa kuwa watu 10,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiargobba iko katika kundi la Kisemitiki.
Kiyemsa
Kiyemsa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wayem. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiyemsa imehesabiwa kuwa watu 92,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyemsa iko katika kundi la Kiomotiki.
Kitigrinya
Kitigrinya ( ትግርኛ, "tigriññā"), pia huandikwa Tigrigna, Tigrina, Tigriña, ni lugha ya pili ambayo huzungumza na watu wa jamii ya Tigray katikati mwa jimbo la Eritrea ambapo lugha hii ni moja kati ya lugha mbili muhimu katika watu wa Eritrea na katika jimbo ya Tigray, nchini Ethiopia. Wazungumzaji wa lugha hii huitwa Watigray ambapo lugha hii kutumika kama lugha maalum miongoni mwao na pia katika vijisehemu vya wahamiaji katika maeneo haya ikiwa ni pamoja na watu wa jamii ya Beta Israel ambao kwa huishi nchini Israeli.
Kioromo-Magharibi
Kioromo-Magharibi (pia Kigalla) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoromo. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kioromo-Magharibi nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 8,920,000. Pia kuna wasemaji 2,200 nchini Misri. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioromo-Magharibi iko katika kundi la Kikushi.
Kimajang
Kimajang ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamajang. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimajang imehesabiwa kuwa watu 18,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimajang iko katika kundi la Kisurmi.
Afrika ya Mashariki
Wakazi wengi wa Afrika ya Mashariki ni wasemaji wa lugha za Kibantu; sehemu ya kaskazini wasemaji wa lugha za Kihamiti ni wengi (Waoromo, Wasomalia). Katika Ethiopia kuna wasemaji wengi wa lugha za Kisemiti.
Nchi mashuhuri zaidi katika sehemu hii ni Kenya, Uganda, Tanzania, Rwanda na Burundi kwa sababu ya kutumia lugha moja katika mawasiliano baina ya wananchi wa sehemu hii, yaani Kiswahili.
Kibambassi
Kibambassi ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wabambassi. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kibambassi imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibambassi iko katika kundi la Kiomotiki.
Bendera ya Ethiopia
Kama sifa hiyo ya kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika ni kweli inategemea na namna ya kuangalia Afrika. Kwenye Afrika ya kijiografia jinsi inavyotajwa leo dola za Afrika ya Kaskazini ziliwahi bila shaka kutumia bendera tangu karne nyingi yaani muda mrefu kabla ya karne ya 19.
Kikwama
Kikwama ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakwama. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kikwama imehesabiwa kuwa watu 15,000. Pia kuna kijiji kimoja nchini Sudan cha wasemaji wa Kikwama. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikwama iko katika kundi la Kikomuz.
Ethiopia
Ethiopia (kwa Kiamhara ኢትዮጵያ "Ityopp'ya"; kwa Kiswahili pia "Uhabeshi") ni nchi ya Afrika ya Mashariki iliyoko kwenye Pembe ya Afrika. Nchi zinazopakana na Ethiopia ni Sudani magharibi, Eritrea na Jibuti kaskazini, Somalia mashariki na Kenya kusini.
Jibuti
Lugha rasmi ni Kifaransa na Kiarabu. Kisomali ni Kiafar ni lugha za taifa.
Kitigrinya
Kitigrinya (pia: Kitigray, Kitigre, Kihabesha) ni lugha ya Kisemiti inayozungumzwa katika Ethiopia (hasa jimbo la Tigray) na Eritrea.
Tanzania
Baada ya uhuru, Kiingereza (iliyokuwa lugha ya kikoloni kabla ya uhuru) iliendelea kutumika kwa mambo kadhaa rasmi na kwa elimu kuanzia sekondari ingawa sera mpya inataka Kiswahili kishike nafasi yake hadi chuo kikuu; kwa hiyo ilichukuliwa kama lugha rasmi ya dhati pamoja na Kiswahili. Lakini utumizi rasmi wa Kiingereza umepungua katika milongo iliyopita, na sasa utumizi huu karibu umekwisha. Kwa hiyo siku hizi ni kawaida zaidi kuchukulia Kiswahili kama lugha rasmi ya dhati pekee.
Kiwolaytta
Kiwolaytta ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wawolaytta. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiwolaytta imehesabiwa kuwa watu 1,710,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwolaytta iko katika kundi la Kiomotiki.
Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia
Kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia (kwa Kiamhara የኢትዮጵያ:ኦርቶዶክስ:ተዋሕዶ:ቤተ:ክርስቲያን, "Yäityop'ya ortodoks täwahedo bétäkrestyan") ni madhehebu ya dini ya Ukristo iliyotawala watu wa jamii ya Waamhara kwa karne kadhaa hadi sasa.
Kikachama-Ganjule
Kikachama-Ganjule ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakachama na Waganjule, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kikachama-Ganjule imehesabiwa kuwa watu 4070, yaani Wakachama 2680 na Waganjule 1390. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikachama-Ganjule iko katika kundi la Kiomotiki.
Rwanda
Lugha rasmi tangu enzi za ukoloni ni Kifaransa. Tangu mwaka 1994 serikali mpya, iliyoongozwa na Watutsi walioishi miaka mingi Uganda, imetumia pia Kiingereza kama lugha rasmi ya tatu.
Ethiopia
Milki ya kwanza ya Ethiopia inayoweza kutajwa kutokana na mabaki ya majengo na maandishi ilikuwa milki ya D'mt (pia: Da'amot) katika Ethiopia ya kaskazini pamoja na Eritrea ya leo. Kuna mabaki ya hekalu la Yeha pamoja na makaburi ambako majina ya wafalme kadhaa yamehifadhiwa kwa maandishi kwenye mawe. Lugha ilikuwa karibu sana na lugha za kale za Uarabuni. Ilikuwa na athira juu ya sehemu za kaskazini ya Ethiopia kwa kipindi kikubwa cha milenia ya 1 KK.
Historia ya Ethiopia
Baadaye Waoromo wakaanza kuasi amri ya Kanisa la Ethiopia na kutafuta njia za dini yao, eneo hili la Uhebeshi.
Kiingereza
Nchi nyingi za Afrika zinatumia Kiingereza kama lugha rasmi, lakini ni Waafrika wachache (isipokuwa Waafrika Kusini) wanaoitaja kuwa lugha ya kwanza kwao. Nchi hizo ni Afrika Kusini, Ghana, Lesotho, Liberia, Kamerun, Kenya, Namibia, Nigeria, Sierra Leone, Swaziland, Zambia na Zimbabwe.
Historia ya Ethiopia
Ni nchi ambayo ina historia ya pekee Afrika na hata duniani kwa ujumla.
Ethiopia
Ethiopia ina makabila zaidi ya 80 yenye utamaduni tofautitofauti. Watu wengi huongea lugha za Kisemiti na lugha za Kikushi.
Kinuer
Kinuer ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan Kusini na Ethiopia inayozungumzwa na Wanuer. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kinuer nchini Sudan Kusini imehesabiwa kuwa watu 740,000. Pia kuna wasemaji 151,000 nchini Ethiopia (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinuer iko katika kundi la Kinilotiki.
Waamhara
Dini ya Waamhara kwa karne nyingi ni Ukristo, huku makanisa mengi ya zamaji ya nchini Ethiopia yakiwa muhimu katika utamaduni wa nchi hiyo.
Kimale (Ethiopia)
Kimale (au Kimaale) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wamale. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kimale imehesabiwa kuwa watu 94,746. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimale iko katika kundi la Kiomotiki.
Kibaiso
Kibaiso ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wabaiso. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kibaiso imehesabiwa kuwa watu 1010. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibaiso iko katika kundi la Kikushi.
Kihamer-Banna
Kihamer-Banna ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wahamer na Wabanna, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kihamer-Banna imehesabiwa kuwa watu 74,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihamer-Banna iko katika kundi la Kiomotiki.
Bendera ya Ethiopia
Bendera ya rangi tatu ilitumika Ethiopia tangu karne ya 19 BK. Wakati wa serikali ya kifalme ilikuwa na nembo ya simba ya Yuda. Serikali ya mapinduzi ya DERG ilifuta simba na kubadilishabadilisha nembo za katikati. Tangu 1996 bendera imekuwa na nyota ya pembetatu.
Historia ya Ethiopia
Mnamo 5 Septemba 2005, Kamisheni ya Uchaguzi Ethiopia, ilitoa matokeo na kusema kwamba (EPRDF) kashinda uchaguzi na kwa hiyo iongoze serikali. Lakini vyama vya upinzani viliongezea viti bungeni kutoka 12 mpaka 176. Muungano wa umoja na demokrasia ulishinda viti vyote vya Addis Ababa, kwa Bunge la Taifa na Baraza la mtaala.
Ethiopia
Waoromo (34.49%), Waamhara (26.89%), Wasomali (6.20%) na Watigrinya (6.07%) ni zaidi ya 73 % ya wananchi wote. Kumbe kuna makabila mengine yenye watu wachache kiasi kama 10,000.
Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye aliunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina majimbo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hata hivyo, uhuru wa habari na kisiasa bado umefinywa.
Ethiopia
Mnamo 14 Novemba, Bunge la Ethiopia lilipitisha mkataba kuimarisha Kamisheni huru na kuchunguza visa vya 8 Juni na tarehe 1 na tarehe 2 Novemba. Februari 2006 Waziri mkuu wa Uingereza Tony Blair, alitamka kwamba, EPRDF kashinda kura, lakini angetaka kuona Ethipia ikitatua shida zake yenyewe na iendelee katika njia ya demokrasia. .
Historia ya Ethiopia
Kuna mabaki mbalimbali ya kiutamaduni yanayochunguzwa na akiolojia, lakini sehemu kubwa ya nchi haijaangaliwa bado kitaalamu. Inaonekana kwamba katika karne za K.K. kulikuwa na uhusiano wa karibu na Uarabuni kwa sababu lugha za Kiethiopia ni karibu na lugha za upande mwingine wa Bahari ya Shamu. Inaaminiwa kwamba watu kutoka Uarabuni Kusini walihamia Ethiopia na kuleta lugha yao huko.
Ethiopia
Mwaka 1994 Ethiopia kaiweka Katiba mpya ambayo ilileta uchaguzi wa kidemokrasia.
Ethiopia
Utalii
Kizaysete
Kizaysete (pia Kizayse-Zergulla) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wazayse na Wazergulla, makabila mawili ambao huzungumza lugha moja. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kizaysete imehesabiwa kuwa watu 18,500; idadi ya Wazayse ilikuwa 10,200 na ya Wazergulla 7600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizaysete iko katika kundi la Kiomotiki.
Orodha ya lugha za Kenya
Kenya ni nchi ya lugha nyingi. Lugha zake za taifa ni Kiswahili na Kiingereza. Kuna jumla ya lugha 62 zinazozungumzwa nchini Kenya (kulingana na "Ethnologue"), nyingi zikiwa za asili ya Kiafrika na baadhi za asili ya Kiasia na Mashariki ya Kati.
Somalia
Wengine (15%) ni:
Kisomali ndiyo lugha ya kawaida ya wakazi wengi na lugha rasmi pamoja na Kiarabu. Kati ya lugha nyingine zinazotumika nchini, mojawapo ni Kiswahili.
Ethiopia
Uchaguzi wa Ethiopia ulipitisha wanabaraza 547 Bungeni. Baraza hilo la bunge lilijumuika Juni 1994 na kupitisha katiba mpya ya Jimbo la Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia mnamo Desemba 1994. Uchaguzi huu ulikuwa wa kwanza kuchagua wanabaraza wa kitaifa kwa sifa bungeni na wanabaraza wa majimbo mnamo Mei na Juni 1995. Vyama vingi vya upinzani viligoma kushiriki uchaguzi. Ushindi ulichukuliwa na Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia (EPRDF). Umoja wa Mataifa ukasema vyama vya upinzani vingeweza kushiriki uchaguzi kama zingetaka.
Historia ya Ethiopia
Mwaka 1994, Ethiopia kaiweka Katiba mpya ambayo ilileta uchaguzi wa kidemokrasia.
Iraq
Lugha rasmi na ya kwanza ni Kiarabu, ikifuatwa na Kikurdi ambayo pia imekuwa lugha rasmi, halafu lugha nyingine za jamii mbalimbali ambazo pengine zinatambulika kieneo.
Kikonso
Kikonso ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wakonso. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikonso imehesabiwa kuwa watu 242,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Kenya. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonso iko katika kundi la Kikushi.
Kuba
Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania. Inafuata Krioli ya Haiti.
Majimbo ya Ethiopia
Kuna majimbo 9 yanayogawiwa kwa msingi wa lugha kuu zinazojadiliwa katika jimbo pamoja na majiji 2 yenye hadhi ya jimbo ("astedader akababiwach, umoja: astedader akabibi") ambayo ni Addis Ababa na Dire Dawa.
Kibussa
Kibussa ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wabussa. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kibussa imehesabiwa kuwa watu 6620. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibussa iko katika kundi la Kikushi.
Kisomali
Kisomali ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Somalia, Ethiopia, Kenya na Jibuti inayozungumzwa na Wasomali.
Mengistu Haile Mariam
Chama cha wafanyakazi wa Ethiopia kilianzishwa mwaka 1984 kikiwa chama cha pekee kilichoongozwa na kamati kuu. Mengistu alikuwa mwenyekiti wa chama na pia rais wa nchi tangu 10 Septemba 1987. Jina la nchi lilibadilishwa kuwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Ethiopia.
Abugida
Jina latokana na herufi nne za kwanza ya mwandiko wa Ge'ez ambayo ni lugha ya kale ya Ethiopia.
Kilibido
Kilibido ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Walibido. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilibido imehesabiwa kuwa watu 64,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilibido iko katika kundi la Kikushi.
Rangi za Umoja wa Afrika
Rangi tatu kijani, njano na nyekundu huitwa rangi za umoja wa Afrika kwa sababu zinapatikana kwenye bendera ya Ethiopia, nchi ya pekee ya Afrika iliyofaulu kujitetea dhidi ya dhidi ya uvamizi wa kikoloni katika karne ya 19 BK.
Kiinor
Kiinor ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wainor. Idadi ya wasemaji wa Kiinor imehesabiwa kuwa watu 280,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiinor iko katika kundi la Kisemitiki.
Kimesmes
Kimesmes ilikuwa lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia iliyozungumzwa na Wagurage. Hakuna wasemaji wa Kimesmes wabakio maana yake lugha imetoweka kabisa. Ilifanana na lugha ya Kigurage cha Sebat Bet na pia na Kiinor. Bado kuna watu wengi ambao wanajihesabu kama Wamesmes lakini huongea Kihadiyya. Imefikiriwa kuwa msemaji wa Kimesmes wa mwisho alifariki takriban mwaka wa 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimesmes iko katika kundi la Kisemitiki.
Kishabo
Kishabo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia inayozungumzwa na Washabo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kishabo imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Washabo wengi wameanza kutumia lugha ya Kimajang kwa hiyo lugha ya Kishabo iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kishabo hakijaainishwa kwa uhakika.
Abugida
Abugida "(kutoka Ge‘ez አቡጊዳ ’abugida)" ni muundo wa mwandiko mwenye alama kwa silabi yaani konsonanti pamoja na vokali. Ni mwandiko wa kawaida kwa lugha za Ethiopia na Uhindi ya Kaskazini.
Togo
Lugha rasmi ni Kifaransa, ingawa kwa kawaida wakazi wanazungumza lugha za kikabila.
Jumuiya ya Afrika Mashariki
Lugha kubwa zaidi katika Mtangamano ni Kiswahili, ambacho kutoka pwani ya Kenya na Tanzania kimeenea kwa namna moja au nyingine katika nchi zote sita na nje yake pia. Lugha rasmi ni Kiingereza pia. Lugha nyingine muhimu ni kama vile Kirundi na Kinyarwanda, ingawa Kifaransa kimeenea pia.
Orodha ya lugha za Ethiopia
Orodha hii inaorodhesha lugha za Ethiopia:
Bendera ya Ethiopia
Bendera ya Ethiopia mara nyingi inatajwa kuwa bendera ya kwanza ya kiafrika. Rangi zake ni kijani kibichi, njano na nyekundu. Kutokana na sifa za Ethiopia za kuwa nchi ya pekee katika Afrika iliyojitetea dhidi ya uvamizi wa ukoloni. Rangi zake zilikuwa kama alama ya umoja na uhuru wa Afrika zikatumika kama rangi za Umoja wa Afrika katika bendera za nchi nyingi za Kiafrika.
Kibench
Kibench ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Wabench. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kibench imehesabiwa kuwa watu 174,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibench iko katika kundi la Kiomotiki.
Kiburji
Kiburji ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia na Kenya inayozungumzwa na Waburji. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiburji nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 35,700. Pia kuna wasemaji 10,400 nchini Kenya. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiburji iko katika kundi la Kikushi.
Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia
Chama cha Mapinduzi cha Kidemokrasi cha Watu wa Ethiopia (Kiamhari: የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ ግንባር "Yä-Ityopya Həzbočč Abyotawi Demokrasiyawi Gənbar", kifupi "Ih'adeg", Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front; EPRDF) ni chama cha kisiasa ambacho ni chama tawala cha Ethiopia tangu mapinduzi ya 1991.
Historia ya Ethiopia
Karne ya 20 miaka ya kwanzakwanza ilimilikiwa na Mfalme Haile Selassie I, aliyechukua nafasi ya kuendeleza Ethiopia mpaka uongozi wake ulipokatizwa kwa Vita vya pili vya Uhabeshi na Waitalia (1936). Waingereza na wazalendo wa Jeshi la Ethiopia wakakomboa nchi mwaka 1941, na Waingereza kukiri madaraka ya Ethiopia kwa mkataba wa Uingereza na Ethiopia mnamo Desemba 1944.
Misri
Lugha rasmi ni Kiarabu Sanifu cha Kisasa, wakati wananchi wanatumia kwa kawaida aina mbalimbali za Kiarabu, hasa Kiarabu cha Kimisri (68%)
Kialaba
Kialaba (pia Kialaba-K'abeena) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waalaba na Wak'abeena. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kialaba imehesabiwa kuwa watu 111,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kialaba iko katika kundi la Kikushi.
Kianuak
Kianuak ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Ethiopia na Sudan Kusini inayozungumzwa na Waanuak. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kianuak nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 88,000. Nchini Sudan Kusini kuna wasemaji 52,000 (1991). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianuak iko katika kundi la Kinilotiki.
Kitigrinya
Katika Ethiopia Kitigrinya ni lugha ya tatu inayotumiwa na watu wengi (baada ya Kioromo na Kiamhari). Katika Eritrea ni lugha inayotumiwa zaidi kabisa.
Historia ya Ethiopia
Serikali ya Majimbo ya Demokrasia ya Jamhuri ya Ethiopia ilichukua mamlaka mnamo Agosti 1995. Rais wa kwanza Negasso Gidada. EPRDF ikaongoza serikali na Waziri Mkuu Meles Zenawi ambaye ameunga mkono majimbo ya kikabila, na kuwapa madaraka viongozi wa kikabila. Ethiopia sasa ina maeneo 9 ambayo yana serikali ya madaraka ya shirika, na hata majimbo haya yanakubaliwa kutoza ushuru na kutumia akiba ya ushuru. Hii aina ya serikali imefanya Waethiopia kupata uhuru wa siasa lakini Uhuru wa idhaa na gazeti bado umefinyiliwa.
Kiamhari
Kiamhari ni lugha ya Kisemiti inayozungumzwa nchini Ethiopia.
Kiongota
Kiongota (pia Kibirale) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waongota. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiongota imehesabiwa kuwa watu kumi tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Waongota wengi, ambao idadi yao ni 3400, wamebadili lugha kutumia Kitsamai badala ya lugha yao ya Kiongota. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiongota hakijaainishwa kikundi.
Kitigrinya
Idadi ya wasemaji ni takriban milioni 5-6. Maandishi yake ni kwa alfabeti ya Kiethiopia. Kitigrinya kimetoka katika lugha ya kale ya Ge'ez iliyokuwa lugha ya nyanda za juu za Ethiopia na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Eritrea.
Kikomo (Ethiopia)
Kikomo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan, Sudan Kusini na Ethiopia inayozungumzwa na Wakomo. Isichanganywe na lugha ya Kikomo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikomo nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 8530. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Sudan na Sudan Kusini pamoja (1979). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomo iko katika kundi la Kikomuz.
Chuo Kikuu cha Mekelle
Chuo Kikuu cha Mekelle kiko Kaskazini mwa Ethiopia (Mekelle au Mek'ele, Tigray), katika umbali wa kilomita 783 kutoka mji mkuu wa Ethiopia, Addis Ababa. Chuo hiki kina Kampasi tatu ndani ya mji wa Mek'ele, kampasi ya Endayesus (Kilimo cha Ardhi Kavu na Usimamizi wa Maliasili, Sayansi za kikompyuta Sci, Uhandisi na sayansi ya kompyuta, Sayansi ya Utibabu wa Wanyama),kampasi ya Adi Haki (Sheria na Utawala Bora, Lugha na ubinadamu, Biashara na Uchumi), na kampasi ya Aida (Chuo cha Sayansi ya Afya). Kampasi ya nne iko chini ya ujenzi katika Kelamino kama chuo cha Sayansi ya utibabu wa Wanyama. Chuo Kikuu cha Mekelle kilianzishwa Mei mwaka wa 2000 na Serikali ya Ethiopia (Baraza la Mawaziri, Kanuni No 61/1999 ya Ibara ya 3) kama taasisi elimu yenye ina sheria zake kibinafsi. Shule hili lilimiliki jina lake utoka malkia Mekell. Kuunganisha vyuo viwili ndiko kuliumba chuo hiki kikuu: Chuo cha Mekelle cha Biashara Mekelle na chuo cha Mekelle. Vyuo hivi viwili vina maendeleo ya kihistoria na uhamishaji.
Kalenda ya Ethiopia
Kalenda ya Ethiopia (Kiamhari: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር "ye'Ityoṗṗya zemen aḳoṭaṭer") ni kalenda rasmi nchini Ethiopia na pia kalenda inayotumiwa na Wakristo walio wengi nchini Eritrea. Asili yake ni kalenda ya Wakopti kwa sababu kanisa la Ethiopia kwa karne nyingi ilikuwa kama mkono wa kanisa la Kikopti la Misri.