Nini maana ya lahaja?
Lahaja
Lahaja ni vilugha vidogovidogo vya lugha moja ambavyo hubainishwa na jamii au jiografia.
Dunia Uwanja wa Fujo
Fani za kijadi ndizo zilizosababisha riwaya izalike. "Dunia ni Uwanja wa Fujo” ni mojawapo ya riwaya zilizotokana na fani ya kijadi ambayo ni sira. Sira ni fani ya kijadi ambayo hujumuisha wasifu na tawasifu, yaani habari za maisha ya watu; kwa mfano mwandishi E. Kezilahabi katika riwaya yake hii amejaribu kumuonyesha mhusika Tumaini maisha aliyokuwa akiishi.
Latitudo
Mahali penye ikweta kamili (kwa mfano Nanyuki katika Kenya) ina latitudo ya "0". Mahali pa mbali ni ncha ya kaskazini au ya kusini zinazotajwa kwa 90°. Pamoja na kipimo cha longitudo inataja mahali kamili duniani.
Angahewa
Sayari kubwa za nje kama Mshtarii (Jupiter) na Zohari (Saturn) si rahisi vile kuofautisha kati ya sayari yenyewe na angahewa yake. Sayari hizi huitwa pia "jitu za gesi" kwa sababu asilimia kubwa ya sayari yote ni elementi kama hidrojeni na heli ambazo kwetu duniani zinapatikana kama gesi. Kutokana na umbali mkubwa na jua ni baridi zaidi hadi gesi hizi kupitia katika hali mango. Vilevile hidrojeni katika kiini cha Mshtarii inaaminiwa kuwa katika hali metalia kutokana na sinikizo kubwa ya masi yake.
Kuna miezi kadhaa zinazunguka sayari za jua ambako angahewa zimegundliwa, kwa mfano kwa mwezi Titan wa Zoai na miezi ya Europa na Ganymed ya Mshtarii.
Kitajiki
Kitajiki kinatajwa mara nyingi kama lahaja ya Kiajemi. Wasemaji wa Kitajiki wanaelewana bila matatizo na wasemaji wa Kiajemi nchini Uajemi au wasemaji wa Kidari nchini Afghanistan.
Jahazi
Jahazi (kutoka neno la Kiarabu) ni chombo ambacho hutumika kusafiri majini na hasa hutumiwa na watu wa hali ya chini.
Kesha
Kesha au Mkesha (kwa Kiingereza "Vigil", kutoka Kilatini "vigilia", yaani "hali ya kuwa macho") ni kipindi cha kutolala kwa makusudi, hasa kwa lengo la kidini, kama vile kusali kirefu.
Kijaya
Kijaya ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad inayozungumzwa na Wajaya. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kijaya imehesabiwa kuwa watu 2200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijaya iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.
Fuwawe
Maana yake zaha ambayo ni mwamba joto sana katika hali ya kiowevu inarushwa kutoka volkeno kwa shinikizo kubwa inakuwa kama povu kwa sababu shinikizo inapungua haraka sana. Ikipoa haraka umbo hili linaganda kuwa thabiti na kubaki vile.
Tawahudi
Tawahudi ni maradhi ya ukuaji wa neva yaliyo na ugeugeu mwingi sanaambayo huonekana kwanza wakati wa ukembe au utoto, na kijumla hufuatavyo mkondo fulani bila kupungua. Dalili za kuonekana huanza polepole baada ya umri wa miezi sita, huwa dhahiri katika umri wa miaka miwili au mitatu, na aghalabu huendelea hadi utu uzima, ingawa mara nyingi katika kiwango kilichopungua zaidi. Haitambuliki kwa dalili moja tu, bali kwa sifa bainifu tatu za dalili: udhaifu katika mahusiano ya kijamii; udhaifu katika mawasiliano, hamu finyu ya mambo na tabia ya kujirudiarudia. Vipengele vingine, kama vile ulaji usio wa kawaida, vinatokea pia mara nyingi lakini si muhimu kwa ajili ya uaguzi. Dalili za mtu mwenye tawahudi hutokea katika jamii kijumla na huonekana hajihusishi sana, bila utenganisho wa sifa za kawaida na za kiambukizi.
Utohozi
Utohozi (kutoka kitenzi "kutohoa") ni kitendo cha lugha fulani kukopa maneno ya lugha nyingine kwa kuyapatia tu matamshi rahisi kwa wenyeji bila ya kuyatafsiri.
Kiaja
Kiaja ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:
Alhaji
Neno latokea pia katika lugha kadhaa zilizoathiriwa na utamaduni wa Kiislamu kama sehemu ya majina ya watu wasio Waislamu. Kuna Wagiriki na Wabulgaria wengi wenye Χατζής ("Khatzís") kwa Kigiriki na Хаджи ("Khadji") au Хаджия ("Khadjiya" - ya kike) kwa Kibulgaria kama sehemu ya majina ya familia yao. Hii ni dalili ya kwamba babu fulani wa ukoo huu alifanya hija ya kwenda Yerusalemu penye mahali patakatifu pa Ukristo.
Kichina
Wataalamu huhesabu kundi nne za lahaja ndani ya Kichina kwa jumla pamoja na idadi ya wasemaji:Kichina huandikwa kwa alama zinazomaanisha neno moja si sillabi au herufi tu. Lakini maneno mengi ya Kichina yana silabi moja tu. Kamusi kubwa ya lugha ina alama zaidi ya 40,000- Wachina wasomi wenye elimu nzuri hujua takriban alama 6,000 hadi 7,000. Gazeti la kawaida hutumia alama 3,000. Serikali inasema mtu ajua kuandika na kusoma kama ameshika angalau alama 2,000.
Mjane
Mjane ni mtu aliyewahi kuwa na mwenzi wa ndoa, halafu akafiwa asioe tena ama asiolewe na mwingine.
Barabara
Ni ile hadhi ya bararabara iliyoundwa au kutengenezwa kwa teknolojia ya hali ya juu ili barabara iweze kukaa kwa muda mrefu na kwa ubora uleule kama mwanzo,
Hajj
Haji au Hajj (Ar. حج‎) ni hija ya Waislamu kwenda Makka penye jengo la Kaaba. Inafanywa wakati wa mwezi Dhul-hijja ambayo ni mwezi wa 12 wa kalenda ya Kiislamu, hasa tarehe 8 - 12 za mwezi. Katika Uislamu hija hii ni wajibu kwa kila Mwislamu mwenye uwezo wa kuifanya angalau mara moja maishani mwake.
Lahaja za Kiswahili
Wakati wa ukoloni wa Uingereza azimio lilitolewa kutumia Kiswahili cha Unguja kuwa Kiswahili rasmi katika Tanganyika, Kenya na Zanzibar. Waingereza walikitumia pia kama lugha ya polisi na jeshi katika Uganda.
Kati ya lahaja za Kiswahili ni zifuatazo:
Lahaja
Lahaja za Kiswahili hutofautishwa kulingana na maeneo yake kama Kiunguja (kisiwani Zanzibar) ambacho kimekuwa msingi wa Kiswahili Sanifu, Kimvita (eneo la "Mvita" au Mombasa mjini, Kenya), ambacho zamani kilikuwa lahaja kubwa ya pili pamoja na Kiunguja, Kiamu (kisiwani Lamu, Kenya) na kadhalika. Nyingine ni pamoja na:
Ujana
Ujana ni kipindi cha maisha kati ya utoto na utu uzima.
Dibaji
Hasa huandikwa na mtu mwingine, mbali na mwandishi halisi wa kitabu. Huelezea mahusiano na mwingiliano wa kazi zao na mwandishi mkuu au huelezea lilelile linalohusiana na kitabu, kama vile nia na manufaa yake.
Lahaja
Mfano wa lugha yenye lahaja mbalimbali ni Kiingereza na lahaja zake zinavyozungumzwa tofauti Uingereza, Marekani, Uhindi, Australia na maeneo mengine.
Kialemani
Kialemani ni lahaja ya lugha ya Kijerumani. Hakuna tahajia inayokubaliwa jinsi gani kuiandika.
Fahidhi
Fahidhi ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu waliosema فخذى "fakhidhi" ingawa leo wanatumia zaidi الفخذة "al-fakh-dha" ambayo yote inamaanisha „ paja "
Daraja
Daraja ni jengo lililoundwa kwa kusudi la kuwa na njia ya kupitia juu ya pengo au kizuizi. Mfano mzuri ni daraja linaloendeleza barabara juu ya mto, bopo au juu ya barabara nyingine.
Njia ya reli
Geji ni jina la upana kati ya reli mbili (kwa Kiingereza "gauge") ambao unatofautiana kati ya nchi na nchi. Kwa kawaida nchi jirani huwa na geji ya pamoja ili kurahisisha mwendo wa treni na mabehewa.
Ubalehe
Vichwa ndivyo vinavyoleta [[viini vya urithi]] wa baba. Mikia kazi yake ni kusaidia tu kusukuma mbegu kwa kuogelea ndani ya [[tumbo la uzazi]] mpaka zikutane na [[kijiyai]] cha [[mama]], halafu inapotea ndani ya kijiyai. Mbegu zikiwa tayari zinahifadhiwa kwanza katika [[kifuko cha akiba]], karibu na kibofu, zikisubiri msisimko wa kijinsia ili zitoke kwa njia ya uume na kuanza mashindano ya kutafuta kijiyai, zikisaidiwa na majimaji ambayo yanaitwa [[shahawa]] na kutengenezwa ndani ya kifuko. Shahawa inafuata [[mshipa wa mkojo]] bila ya kuchanganyikana nao.
Riwaya
Riwaya (kutoka neno la Kiarabu رواية "riwaya" ) ni kazi andishi ya fasihi ambayo kwa kawaida ni ndefu kuliko hadithi fupi. Urefu wa riwaya, maana yake ni kwamba msuko simulizi umejengeka vizuri, kuna wahusika wengi, unaenea muda mrefu, na mada zake ni nzito na pana kiasi.
Tabianchi
Tabianchi inamaanisha jumla ya halijoto, unyevuanga, kanieneo ya angahewa, upepo, usimbishaji na tabia nyingine zinazoathiri hali ya hewa katika sehemu fulani ya uso wa dunia kwa muda mrefu. Tabianchi ni tofauti na halihewa ikitazama vipindi virefu lakini halihewa inatazama hali ya sasa au katika muda mfupi. Kwa lugha nyingine tunaweza kusema: Tabianchi ni jumla ya halihewa zote zinazoweza kutokea mahali pamoja duniani katika kipindi kisichopungua miaka 30.
Tabianchi inaathiriwa sana na latitudo yaani umbali na ikweta penye mnururisho mwingi wa jua, uso wa nchi, kimo, kuwa karibu au mbali na magimba ya maji na mikondo ya bahari.
Hija
Desturi ya kuhiji iko katika dini mbalimbali.Kiasili neno "hija" katika Kiswahili lilimaanisha tu safari ya Waislamu kwenda Makka kwa sababu katika utamaduni wa Waswahili hili lilikuwa safari ya kidini pekee yenye jina maalumu.
Dhana
Dhana (kutoka neno la Kiarabu) ni wazo lisilo bayana wala la hakika lakini mtu au jamii wanaweza kuwa nalo na kulipendekeza kwa wengine ili lizidi kuchunguzwa upande wa falsafa, sayansi n.k. kwa kutumia hoja, vipimo na njia nyingine za kufikia ukweli.
Zawadi
Zawadi ni kitu anachopewa mtu bila matarajio ya malipo au kurudisha. Kipengee si zawadi, ikiwa bidhaa hiyo, yenyewe, tayari inamilikiwa na yule anayepewa. Zawadi inaweza kutaja kitu chochote kinachofanya mtu mwingine kuwa na furaha au huzuni, hasa kama neema, ikiwa ni pamoja na msamaha na wema.
Dibaji
Dibaji (kutoka neno la Kiarabu; pia "kilemba") ni kipande cha maandishi (kwa kawaida huwa kifupi) ambacho huwekwa mwanzoni mwa kitabu au kazi nyingine za fasihi.
Shaha (kete)
Mkwamo yaani hali ambako hakuna aliyeshinda unatokea kama mchezaji hana nafasi ya kutembea bila kuweka shaha kwenye mraba penye tishio ilhali haikutishiwa bado.
Ujuzi
Kimsingi tunaona tofauti kati ya ujuzi na rai au hoja tupu. Rai na hoja zinakuja pamoja na hisia na maarifa ambayo mara nyingi haikutafakariwa kimakini. Kinyume chake ujuzi ni yale tunayoona kuwa yana kiwango kikubwa cha uhakika baada ya kujadiliwa na watu wengi katika mchakato unaoeleweka. Lakini kila ujuzi una kiwango cha kukosa uhakika kwa sababu uwezekano wa makosa katika kuelewa uhalisia unabaki kila wakati.
Safari
Safari ("kutoka Kar. ‏سفر‎ safar") ni neno la kutaja mwendo au harakati ya watu kutoka mahali fulani kwenda mahali pa mbali angalau kiasi. Safari inaweza kufanywa ama kwa miguu au kwa chombo cha safari au usafiri fulani. Kama safari inazidi muda wa siku mmoja vituo vya safari yaani mahali ambapo msafiri anakaa au analala hadi kuendelea ni sehemu za safari yake. Kuna safari ndefu na safari fupi. Harakati inayotumia muda mfupi tu kama dakika chache au kwa umbali mdogo huitwi safari isipokuwa kwa lugha ya kutaania.
Nahau
Nahau ni semi fupifupi ambazo hutumia lugha/maneno ya kawaida lakini maneno hayo hutoa maana tofauti na ile iliyo kwenye maneno ya awali. Japokuwa nahau hutumia maneno ya kawaida lakini kauli yake ina undani kiasi kwamba kwa wageni wasiofahamu lugha hiyo hawawezi kuelewa maana. Baadhi ya nahau ni kamav vile:
Hana mbele wala nyuma
Ombwe
Ombwe (ing. "vacuum") kwa maana ya sayansi ni hali pasipo na kitu, nafasi pasipo na mata. Neno hutumiwa hasa kwa hali pasipo na gesi au angahewa. Katika lugha nyingi za dunia neno la kilatini "vacuum" hutumiwa.
Kigeorgia
Nje ya nchi ya Georgia lugha hii au lahaja za karibu zajadiliwa katika nchi jirani za Kaukazi, Urusi, Uturuki na Israeli walipohamia Wayhudi Wageorgia wengi.
Lugha fasaha
Lugha fasaha (kutoka maneno ya Kiarabu) ni lugha inayozingatia kanuni za matamshi, muundo na mantiki katika lugha hiyo.
Dhamira
Dhamira (kutoka neno la Kiarabu) katika fasihi ni lengo, nia au kusudio alilolikusudia msanii wa kazi ya fasihi kufikisha kwa hadhira yake. Kwa mfano, msanii anaweza kutunga wimbo ambao ukawa unajadili madhara ya pombe. Hivyo, madhara ya pombe ni dhamira ya msanii huyo. Katika fasihi, dhamira zipo za aina mbili: kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.
Baharia
Baharia, pia mwanamaji ni mtu anayefanya kazi kwenye chombo cha usafiri majini, hasa baharini kama vile boti, mashua, jahazi au meli. "Mwanamaji" hutumiwa mara nyingi kwa kutaja mabaharia wa kijeshi.
Kikurdi
Kikurdi ni kundi la lahaja za Kiajemi zinazotumika na Wakurdi wengi (milioni 20-30 hivi) huko Mashariki ya Kati.
Bara
Neno "bara" lamaanisha nchi kavu, tofauti na bahari au visiwa vidogo karibu na pwani ya nchi kavu kubwa zaidi. Si lazima kutaja maeneo makubwa tunayomaanisha tukiongea juu ya "mabara saba ya dunia". Neno "kontinenti" latokana na Kilatini "terra continens" yaani "nchi (kavu) mfululizo".
Volkeno
Volkeno (pia: volkano au volikano) ni mahali ambako zaha inatoka nje ya uso wa ardhi. Mara nyingi - lakini si kila mahali - volkeno imekuwa mlima. Volkeno huwa na kasoko yaani shimo ambako zaha na gesi zinatoka nje.
Maana ya maisha
Nguzo Tano za Kiislamu ni wajibu wa kila Muislamu; yaani: Shahadah (ungamo la imani); Salah (Maombi); Zakah (ukarimu); Sawm (kufunga wakati wa Ramadhan) na Hajj (Hija kwenda Makka). Zinatokana na maandiko ya Hadith, hasa ya Sahih Al-Bukhari na Sahih Muslim.
Kijumjum
Kijumjum ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wajumjum. Wataalamu wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kimabaan. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kijumjum imehesabiwa kuwa watu 25,000, yaani nchini Sudan na Sudan Kusini pamoja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijumjum iko katika kundi la Kinilotiki.
Kiunguja
Kiunguja ("lugha ya Unguja") ni lahaja ya Kiswahili iliyo lugha ya kawaida kwenye kisiwa cha Unguja, Tanzania. Lahaja hii ilitumiwa wakati wa ukoloni na Kamati ya kimaeneo ya lugha ya Kiswahili kama msingi wa kuunda Kiswahili Sanifu katika Afrika ya Mashariki.
Ugonjwa
Ugonjwa (pia "maradhi") ni hali ya mvurugo katika utendaji wa kawaida wa shughuli za mwili na roho inayoathiri vibaya starehe ya kiumbehai. Hakuna tofauti kamili baina ya ugonjwa na hali ya kujisikia vibaya.
Uzalendo
Uzalendo (kwa Kiingereza "patriotism") ni hali ya mtu kuipenda, kuithamini na kujitoa kwa ajili ya nchi yake kwa msingi wa kabila, utamaduni, siasa au historia. Inakaribiana sana na utaifa. Uzalendo ukizidi kiasi cha kulitetea taifa huitwa uzalendo kipofu au uzalendo bubu.
Darubini ya angani
Darubini ya angani (ing. "Space observatory" au "space telescope") ni kifaa hasa darubini kilichorushwa katika anga la nje kwa kusudi la kuangalia na kupima violwa vya mbali kama vile nyota, sayari, galaksi na magimba mengine. Faida yake ni ya kwamba inaweza kuchungulia violwa hivi nje ya angahewa ya Dunia. Angahewa ni kama chujio inayozuia sehemu za spektra ya mawimbi ya sumakuumeme pia huwa na mwendo ndani yake unaoleta machafuko wa namna ya kuona nyota. Kwa hiyo darubini za angani zinaweza kuleta matokeo mazuri zaidi kushinda vifaa kwenye paoneaanga duniani.
Bufee
Bufee (kutoka neno la Kifaransa "buffet" kupitia Kiingereza) ni sehemu ambayo watu hujipakulia vyakula mbalimbali katika vyombo tofauti vya chakula na hiyo huwepo kwenye harusi, mikutano na kadhalika. Kikawaida unaweza kurudia kuchukua chakula kadiri utakavyo. Siku hizi kumekuwa na utaratibu wa befee katika baadhi ya migahawa kwa malipo ya kiwango cha juu kabisa unaruhusiwa kurudia hata mara 20 ilimradi tu uweze kukimaliza.
Bara
Kwa lugha ya kawaida “bara” ni eneo mfululizo wa nchi kavu. Kwa maana hii “Tanzania bara” ni eneo lote la Tanzania isipokuwa visiwa ambavyo ni sehemu ya nchi ya Tanzania bila visiwa vya Unguja, Pemba, Mafia na kadhalika.
Hali ya hewa
Hali ya hewa (pia: halihewa) ni namna ya kutaja yale yanayotokea katika sehemu ya chini ya angahewa juu ya uso wa dunia katika eneo fulani na wakati fulani.
Ajali
Ajali (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "accident" au "uninentional injury") ni tukio maalumu linalotambulika na lisilotarajiwa, geni na lisilotakikana ambalo hutokea katika muda na mahali fulani bila sababu au makusudi dhahiri, lakini husababisha madhara yaliyo wazi, hasa vifo.
Dunia Uwanja wa Fujo
"Mapenzi na ndoa".
Mwandishi E. Kezilahabi amejadili suala la mapenzi na ndoa katika pande mbili tofauti,
kwanza ameonesha mapenzi ya dhati na mapenzi ya ulaghai lakini pia ameonesha ndoa za dhati na ndoa za ulaghai. tukianza na mapenzi ya dhati, mapenzi ya dhati yanajitokeza kwa:
Ngonjera
Ngonjera ni aina ya mashairi ya majibizano baina ya pande / watu wawili (2) au zaidi. Aghalabu mazungumzo hayo huwa na mijadala ya malumbano yenye kusudio la kutoa ujumbe maalumu kwa hadhira au jamii husika. Msemaji mmoja huuliza swali katika ubeti mmoja na mwingine hutoa jibu katika ubeti unaofuata na majibizano ya hoja kuendelea hivyo hadi kukamilisha mada ya mjadala husika. Kutokana na sifa hiyo, ndiyo maana kipera cha ngonjera kinapatikana katika utanzu wa ushairi na katika utanzu wa maagizo. Muundo ni sawa kabisa na mashairi.
Msawazo
Msawazo ni hali ya usawa (ulinganisho, urari) kati ya athira au kani zinazopigana. Kama athira zinasawazika kuna hali ya msawazo.
Ukame
Ukame (kwa Kiingereza "Drought") ni hali ya hewa ya sehemu au mahali fulani inayofanya pakose maji ya kutosha kwa muda mrefu. Kwa kawaida hii inamaanisha kipindi ambako kuna mvua kidogo, au kupungukiwa kwa usimbishaji mwingine kama theluji.
Anga
Kwa lugha nyingine anga ni eneo la angahewa au upeo unaojaa hewa juu ya uso wa ardhi. Sehemu hiyo imejaa molekuli za gesi za angahewa hasa nitrojeni na oksijeni; ni molekuli hizo zinazoakisisha nuru ya jua na kusababisha rangi ya buluu ya anga wakati wa mchana. Bila hewa, anga lingekuwa jeusi muda wote jinsi lilivyo mwezini (linganisha picha).
Alhaji
Alhaji (Ar. الحاجّ; pia: hujaji) au hajja kwa wanawake ni neno la kumtaja Mwislamu aliyetimiza safari ya hajj. Haikubaliki kwa mtu yeyote aliyefika Makka lakini kwa hao pekee waliofanya hija hii wakati wa siku maalumu kwenye mwezi wa Dhul-hijja na kutekeleza ibada zote zinazotakiwa.
Maana ya maisha
Ujaini unajumuisha kushikilia vikali ahimsa (au "ahinsā"), mbinu ya aina ya Kusitisha Vurugu ambayo huzidi kwa mbali ulaji mboga. Wajaini wanakikataa chakula kilichopatikana kwa ukatili usiohitajika. Wengi wana mazoezi ya maisha sawa na ulaji mboga pekee kutokana na vurugu ya mashamba ya maziwa ya kisasa, na wengine huepukana na mboga za mizizi katika maakuli yao ili kulinda maisha ya mimea ambayo wao hula.
Ucheshi
Ucheshi  ni aina ya vichekesho ambavyo vinahusisha wahusika wanaotumia au gawiana mazingira mamoja, kama vile nyumbani au mahali pa kazi, hasa ikiwa na majibizano ya kichale. Vipindi kama hivyo vilitokana na mchezo wa redio, lakini leo hii, ucheshi unapatikana sana kwenye televisheni ikiwa kama aina/tanzu/fani ya fasihi simulizi yake kubwa inayotawala.
Wahuni
Wahuni (kutoka neno la Kiarabu) ni watu wasio na maadili mema. Mfano ni kikundi cha vijana waishio mitaani ambao wengi hawana kazi. Hao huweza kuanzisha fujo kama vile ugomvi, wizi wa mali za watu n.k.
Lahaja sanifu
Lahaja sanifu (au lugha sanifu) ni lahaja ambayo imeteuliwa kutoka lahaja nyingine kutumika kwa upana zaidi kuliko lahaja za kawaida. Lahaja sanifu hutumika hasa kwa mawasiliano baina ya wasemaji wa lahaja tofauti za lugha moja; tena, hutumika katika shughuli zilizo rasmi. Ili kuwa sanifu, lahaja teule hufanyiwa marekebisho madogomadogo upande wa matamshi, sarufi na semantiki. Marekebisho hayo yanawezekana kutokea bila watu kujua.
Mshtarii
Uso wa sayari hauonekani kwa sababu angahewa nzito inafunika kila sehemu. Maada ya angahewa ni hasa hidrojeni na heli. Kutokana na uzito wa angahewa shinikizo ndani yake inaongezeka sana katika vilindi vyake na kusababisha gesi za angahewa kuingia katika hali ya giligili (majimaji) inayobadilika kuwa mango (imara) ndani zaidi. Zamani iliaminika ya kwamba sayari yenyewe ni ya gesi iliyoganda lakini siku hizi wataalamu wa astronomia huamini ya kwamba kuna kiini cha mwamba au metali.
Ulaghai
Ulaghai ni kosa ambalo mtu humjaribu mtu mwingine ili kupata faida isiyofaa au kinyume cha sheria. Ulaghai mara nyingi ni kuhusu fedha na mapenzi.
Mlango wa bahari
Mlango wa bahari (pia: mlangobahari) ni mahali ambako magimba mawili ya nchi kavu hukaribiana kwa pwani zao na kuacha nafasi kwa ajili ya bahari.
Rehani
Rehani (toka Kiarabu c رَهْن‏, rahn) hutumiwa ama na wanunuzi wa mali isiyohamishika ili kupata fedha za kununua mali hiyo; au wamiliki wa mali isiyohamishika ili kuongeza fedha kwa madhumuni yoyote.
Reli
Reli (kutoka Kiing. "rail / railroad") ni mfumo wa usafiri wa abiria na mizigo kwa treni zinazotembea juu ya vyuma au pau za feleji. Reli ni sehemu muhimu za miundombinu wa nchi. Kwa maana asilia "reli" ni zile "reli za chuma" au reli za garimoshi ambazo kwa kawaida hutumiwa mbili-mbili kijozi kufanya njia ya reli yenyewe.
Riadha
Riadha ni neno linalojumlisha aina mbalimbali za michezo za hadhara, kama vile kukimbia, kuruka, kurusha kitu na kutembea. Michezo hiyo yote haihitaji vifaa vingi, hivyo ni rahisi kabisa.
Utandawazi
Utandawazi (kwa Kiingereza "Globalization") ni neno lililoanza kutumika miaka ya 1990, likimaanisha kukifanya kitu kuwa katika kiwango cha kimataifa, na kukihamisha nje ya mipaka na kukifanya kuwa cha wazi na kikafanywa na watu wa aina yote duniani.
Kipaji
Kipaji ni sehemu ya uwezo wa kufanya jambo fulani kwa ngazi ya juu. Kipaji kinaweza kuwa cha kimwili au cha kiakili.
Lahaja
Lahaja za lugha moja zinatofautiana katika matamshi, miundo ya sarufi na msamiati.
Ndege (uanahewa)
Ndege (au eropleni) ni chomboanga kikubwa kinachoweza kuruka kikiwa na watu au bidhaa ndani.
Lemma
Lemma "(gir. λῆμμα, lemma)", pia kidahizo, ni neno la kutaja umbo la kimsingi la neno. Latumija hasa kwa majina au vichwa vya makala za kamusi ambako maneno hupangwa kufuatana na a-b-c kwa umbo la kimsingi yaani lemma.
Kingwana
Kingwana ni lahaja ya Kiswahili inayozungumzwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, hasa upande wa mashariki.
Rejista
Rejista (pia rejesta au sajili) ni matumizi ya lugha kulingana na muktadha maalum. Miktadha tofauti husababisha aina mbalimbali za lugha. Baadhi ya vipengele vya miktadha hiyo ni mada, eneo la matumizi ya lugha, mahusiano baina ya wahusika, umri, jinsia, wakati na kadhalika.
Dunia Uwanja wa Fujo
Nahau: Haya ni mafungu ya maneno yenye maana maalumu ambayo haitokani na maneno ya kawaida yaliyopo kwenye maneno hayo. Nahau za lugha yoyote hutumiwa zaidi na jamii yenye asili ya lugha hiyo. Kwa mfano:
- “Amezunguka mbuyu - amekula rushwa”. (uk. 25)
- “Unamvika kilemba cha ukoko”. (Uk. 71)
Tanakali sauti:
- “Booouuu!”
Useja
Useja ni hali ya mtu kuishi bila kuwahi kufunga ndoa. Inaweza kutokea kwa sababu mbalimbali, lakini inazingatiwa hasa ile inayotokana na uamuzi kamili wa mhusika asiye na kizuio chochote, hasa kama akichagua kuishi hivyo kwa sababu ya kidini.
Somo la Uchumi
Ufafanuzi unaojumuisha mengi ya masomo ya kiuchumi ya kisasa ni ule wa Lionel Robbins katika insha yake: “Insha Juu ya Asili na Umuhimu wa Uchumi wa Kisayansi." Uhaba unamaanisha kuwa rasilimali zinazopatikana hazitoshi kutosheleza matamanio na mahitaji yote. Ikiwa hakuna uhaba na kuna matumizi badala ya rasilimali zinazopatikana, basi hakuna shida ya kiuchumi. Hivyo somo lililofafanuliwa linahusu utafiti wa chaguzi kama vile zinavyobadilishwa na vishawishi na rasilimali.
Ujamaa
Ujamaa ni siasa iliyoanzishwa kwa misingi ya sera za Julius Nyerere za maendeleo ya kijamii na ya kiuchumi katika Tanzania punde tu baada ya Tanganyika kupata uhuru kutoka Uingereza mwaka 1961.
Wagogo
Kabila la Wagogo lina lahaja ndani yake ambazo hutofautiana kutoka moja hadi nyingine kwa jinsi ambavyo hutamka maneno, yaani huongeza na kupunguza baadhi ya matamshi kwenye neno, na pia katika msamiati. Kwa ujumla kuna lahaja zipatazo 4, ambapo lahaja za Cinyambwa na Cinyaugogo ndizo hujulikana zaidi.
Pembetatu ya Bermuda
Uharamia, kama inavyofafanuliwa ni kuteka meli au mashua ndogo hadi kwenye maji makuu, ni tendo ambalo linaendelea hadi wa leo. Wakati uharamia wa meli za shehena wizi unatendeka zaidi katika Pasifiki ya magharibi na bahari ya Hindi, walanguzi wa dawa za kulevya huiba boti za radhi kwa kwa ajili ya kufanya magendo, na huenda wanahusika katika kutoweka kwa mabaharia na mashua katika Karibiani. Uharamia kwenye Karibiani ulikuwa jambo la kawaida kutoka 1560 hadi 1760, na maharamia maarufu walikuwa ni pamoja na Edward Teach (Blackbeard) na Jean Lafitte.
Uhalisia
Uhalisia (kutoka Kiarabu "halisi"; kwa Kiingereza Reality) ni hali iliyopo kweli, tofauti na matarajio au tafsiri za binadamu ambaye mara nyingi anashindwa kuipokea.
Utandawazi
Utandawazi pia una maana ya jambo linalolenga umiliki wa kifikra na wa kiutamaduni juu ya tamaduni nyingine zilizo dhaifu, kwa ajili ya kusaidiana na kuungana yaani kuwa kitu kimoja, kuondoa mipaka na masafa kati ya nchi na nchi, kukusanyika pamoja na kuleta kitu kinachoitwa "kijiji-ulimwengu"
Usafiri wa anga-nje
Usafiri wa anga-nje ni kila aina za safari au usafiri inayofikia nje za angahewa ya Dunia kwenye anga-nje. Ilhali hakuna mpaka kamili baina ya angahewa na anga-nje kuna mapatano ya kutazama umbali wa kilomita 100 kama chanzo cha anga-nje
Chombo cha kwanza kilichofikia juu ya km 100 kilikuwa roketi ya Kijerumani aina ya V-2 katika majaribio ya mwaka 1944.
Uraibu
Uraibu (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: "addiction") ni hali inayopatikana wakati roho au mwili unataka mno kuwa na hisia fulani kiasi cha kuwa na matatizo kutekeleza shughuli hadi kufikia tena hisia inayolengwa.
Ubalehe
Ubalehe (pia: Ubaleghe) ni jumla ya mabadiliko ya mwili na ya roho yanayomfanya mtoto kuwa kijana halafu mtu mzima.
Ghuba ya Uajemi
Ghuba ya Uajemi (Kiajemi: خلیج فارس khalij-e fārs; Kiarabu: الخليج الفارسي al-khalīj al-fārsī; pia: الخليج العربي al-khalīj al-ʿarabī „Ghuba Arabu“) ni ghuba kubwa la Bahari Hindi kati ya Uajemi na rasi ya Uarabuni.
Kitigrinya
Lahaja za Kitigrinya hutofautiana kimatamshi, kimaana na kimaandishi. Hadi sasa, hakuna lahaja ambayo imeshakubaliwa kuwa ndio maalum kwa watumiaji wa lugha hii. Hata hivyo makala haya hayana lengo la kuonesha kutowiana na lahaja hizo.
Mawasiliano
Hakuna mgawanyo dhahiri kati ya lugha na lahaja, lakini mwanaisimu Weinreich Max anatambuliwa kwa kusema kuwa "lugha ni lahaja iliyo na jeshi la nchi kavu na la majini". Lugha za kuundwa kama vile Kiesperanto, lugha za tarakilishi, na maumbo mbalimbali ya hisabati haziko chini ya sifa bainifu zinazohusisha lugha za binadamu.
Kibaha
Kibaha ni jina la
Talaka
Talaka (kutoka Kiarabu طلاق) ni hatua ya ndoa kuvunjika moja kwa moja kabla ya mume au mke kufa.
Egida
Egida (Kigiriki: Αιγίδα, "Aigída"; Kigiriki cha Kale: Αιγίς, "Aigís") ni vazi lisilo na mikono la kuvaa mabegani kama juba.
Wilaya ya Lugari
Wakati wa sherehe hizi mwanamke au kijana ambaye hajatahiri hawaruhusiwi kuandama na msafara huu kwa sababu ni hatia kubwa kulingana na mila na desturi za waluhya. Iwapo yeyote ataghairi na kupatikana, anaitwa mbele ya kikao cha wazee wa jamii wanaweza kumfanyiya chochote ambacho chaweza kumletea madhara makubwa maishani mwake. Kikao cha wazee wa jamii kinaheshimiwa sana katika jamii ya waluhya maana kuna tetesi kwamba chochote wanachosema hutendeka kwa sababu watu huamini kwamba wana nguvu na uwezo wa kimiungu kutoka kwa waanjilisha wa jamii ya waluhya.
Mapenzi
Maulana Rumi, Hafez na Sa'di ni ikoni/ishara za uchu na mapenzi ambazo huwasilishwa na lugha na utamaduni wa Kiajemi. Neno la Kiajemi linalorejelea mapenzi ni "eshgh," lililotokana na la Kiarabu "Ishq." Katika utamaduni wa Kiajemi, kila kitu kinazungukwa na mapenzi na yote huwa ni kwa ajili ya mapenzi, kuanzia kupenda marafiki na familia, mabibi na mabwana, na hatimaye kufikia upendo wa kimungu ambao ndio Lengo halisi katika maisha. Zaidi ya karne saba ziliyopita, Sa'di aliandika:
Paja
Paja ni sehemu wa mguu inayounganisha nyonga na goti.
Ahera
Ahera (pia: Akhera, kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza "afterlife", yaani "life after death" au "hereafter") ni neno linalotegemea imani ya kwamba baada ya mtu kufariki dunia anaendelea kuishi kwa namna nyingine, si kwamba anakoma kabisa.
Libido
Libido (yaani nyege au ashiki) ni uchu au hamu ya kujamiana ambayo hupatikana kwa wanaume na kwa wanawake. Neno hili la Kilatini hutumika hasa mtu alipo na kiwango kidogo cha libido. Hapo ndipo utakaposikia kwamba fulani ana libido kidogo ama mwanamume fulani amekosa nguvu za kiume. Hata hivyo, yafaa ijulikane kwamba kuna tofauti kati ya hamu ya ngono na nguvu za kiume. Mwanamume asiye na nguvu za kiume huenda akawa na kiasi cha libido kinachofaa, lakini hawezi kujamiana na mwenziwe kwa njia inayofaa maana mwili wake hauitikii.
Meja
Meja (kwa Kiingereza: "Major") ni cheo cha afisa wa jeshi kilicho chini ya Luteni Kanali na juu ya Kapteni au Nahodha katika jeshi la wanamaji.