Ni nchi ngapi barani Afrika zina zungumza lugha ya Kiswahili?
Kiswahili
Kati ya nchi nyingine ambapo Kiswahili kinatumika kuna Kenya, Uganda, Kongo-Kinshasa, Rwanda, Burundi, Msumbiji, Somalia na visiwa vya Bahari Hindi kama Visiwa vya Ngazija (Komoro).
Kisegeju
Kisegeju ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wasegeju. Idadi ya Wasegeju imehesabiwa kuwa watu 15,000 lakini ni watu 7000 tu ambao bado wanajua kuongea Kisegeju, Wasegeju wengi wakitumia lugha za Kiswahili na Kidigo badala ya lugha yao. Kwa hiyo lugha imeanza kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisegeju iko katika kundi la E70. Wengine wanasema kuwa ni sawa na Kidhaiso.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kiswahili
Kimeenea zaidi kama lugha ya mawasiliano na biashara pale ambako watu wa makabila mbalimbali wanakutana. Pamoja na nchi zinazotajwa hapo juu Kiswahili kinatumika katika Kaskazini ya Msumbiji, Kusini kabisa ya Somalia, Mashariki ya Burundi.
Pwani na Bara ya Afrika Mashariki 1800-1845
Lugha ya Kiswahili kama lugha ya mawasiliano mapana ya tabaka la wafanyabiashara pia ilienea sana huko bara. Mwanzo ilikuwa ikitumika kama lugha ya kibiashara, lakini muda ulivyozidi kusogea ndivyo na matumizi ya lugha yalivyoongezeka miongoni mwa wakazi wa bara.
Kisafwa
Kisafwa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wasafwa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisafwa imehesabiwa kuwa watu 158,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisafwa iko katika kundi la M20.
Uenezi wa Kiswahili
Kutumika kwa Kiswahili kama lugha ya kufundishia: lugha ya Kiswahili ilitumika kufundishia katika shule za msingi mpaka vyuoni kwa hiyo hili lilipelekea kuelea na kuenea kwa lugha ya Kiswahili Tanzania kuliko Kenya na Uganda.
Lugha za Kibantu
Kati ya lugha za Kibantu zinazotumika zaidi kuna Kiswahili na Kilingala. Lugha zenye wasemaji wengi kama lugha ya kwanza ni Kizulu na Kishona.
Kisoninke
Kisoninke ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Mali, Senegal, Gambia, Mauritania na Guinea-Bisau inayozungumzwa na Wasoninke. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kisoninke nchini Mali imehesabiwa kuwa watu 700,000. Pia kuna wasemaji 250,000 nchini Senegal, 156,000 nchini Gambia, 39,000 nchini Mauritania na 5000 nchini Guinea-Bisau. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisoninke iko katika kundi la Kimande.
Historia ya Kiswahili
Kenya imetangaza Kiswahili kuwa lugha ya taifa lakini inaendelea kutumia Kiingereza katika shughuli za serikali. Watu wa matabaka ya juu mara nyingi hupendelea kutumia Kiingereza wakiona ni lugha bora. Lakini tangu 1986 wanafunzi wote wanatakiwa kujifunza Kiswahili katika shule za sekondari. Tatizo mojawapo ni kuwepo wa makabila makubwa kama Wakikuyu au Waluo wenye wasemaji wengi sana katika eneo moja, hali isiyosaidia kujifunza lugha tofauti. Pia kaskazini na magharibi mwa Kenya wenyeji wengi si wasemaji wa lugha za Kibantu nao hawaoni Kiswahili ni lugha rahisi.
WikiIndaba 2017
Kwa jumla walihudhuria mkutano watu 50 kutoka nchi 13 za Afrika (Afrika Kusini, Algeria, Botswana, Côte d'Ivoire, Ghana, Kamerun, Kenya, Moroko/Uswidi, Misri, Namibia, Nigeria, Tunisia na Uganda), mjumbe wa Wikipedia ya Kiswahili pamoja na wageni kutoka Wikimedia Ujerumani na maafisa wa Wikimedia kutoka Marekani. Wageni wengine walitoka miradi ya maarifa huria kama vile KIWIX na miradi ndani ya Wikimedia kama vile Wiki Loves Africa, Wiki Loves Women, WikiFundi (programu za kuhariri Wikipedia bila intaneti).
Utamaduni wa Kiafrika
Kati ya lugha maarufu zaidi zinazozungumzwa ni Kiarabu, Kiswahili na Kihausa. Nchi chache za Afrika hutumia lugha moja na kwa sababu hii, lugha rasmi kadhaa zinatumika, za Kiafrika na za kutoka nje. Baadhi ya Waafrika pia wanaweza kuzungumza lugha mbalimbali kama vile Kimalagasi, Kiingereza, Kifaransa, Kireno, Kihispania, Kibambara, Kisotho na nyinginezo.
Afrika ya Mashariki
Wakazi wengi wa Afrika ya Mashariki ni wasemaji wa lugha za Kibantu; sehemu ya kaskazini wasemaji wa lugha za Kihamiti ni wengi (Waoromo, Wasomalia). Katika Ethiopia kuna wasemaji wengi wa lugha za Kisemiti.
Nchi mashuhuri zaidi katika sehemu hii ni Kenya, Uganda, Tanzania, Rwanda na Burundi kwa sababu ya kutumia lugha moja katika mawasiliano baina ya wananchi wa sehemu hii, yaani Kiswahili.
Historia ya Kiswahili
Katika Tanzania Kiswahili kimekuwa lugha rasmi ya serikali na taifa. Shule za msingi hutumia Kiswahili lakini shule za sekondari na vyuo bado zinaendelea kufundisha kwa Kiingereza. Tarehe 15 Februari 2015 rais Jakaya Kikwete alitangaza mpango wa kubadilisha lugha ya elimu nchini kwa kutumia Kiswahili kwenye ngazi zote hadi shule za sekondari na chuo kikuu.
Kikhoekhoe
Kikhoekhoe (au Kinama) ni lugha ya Khoisan nchini Namibia, Afrika Kusini na Botswana inayozungumzwa na Wanama, Wadamara na Wahaiǁom. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikhoekhoe nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 200,000. Pia kuna wasemaji 50,900 nchini Afrika Kusini (2006) na wasemaji 200 tu nchini Botswana (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikhoekhoe kiko katika kundi la Kinama.
Kifuru
Kifuru ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wafuru. Mwaka wa 1984 idadi ya wasemaji wa Kifuru imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia kuna wasemaji 4000 nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifuru iko katika kundi la Kibongo-Bagirmi.
Kimakonde
Kimakonde ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Msumbiji inayozungumzwa na Wamakonde. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimakonde nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 960,000. Pia kuna wasemaji 360,000 nchini Msumbiji. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimakonde iko katika kundi la P20.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kitswana
Kitswana ni lugha ya Kibantu nchini Botswana na Afrika Kusini inayozungumzwa na Watswana. Ni lugha ya taifa nchini Botswana. Katika sensa ya mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kitswana nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu 4,070,000. Nchini Botswana, kuna wasemaji 1,070,000 (1993). Pia kuna wasemaji 29,400 nchini Zimbabwe (1969) na wasemaji 12,300 nchini Namibia (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitswana iko katika kundi la S30.
Kiboko (Benin)
Kiboko ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin na Nigeria inayozungumzwa na Waboko. Isichanganywe na lugha ya Kiboko cha Kongo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiboko nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 70,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiboko iko katika kundi la Kimande.
Kidahalo
Kidahalo ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kenya inayozungumzwa na Wadahalo. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kidahalo imehesabiwa kuwa watu 400 tu. Hata hivyo, kuna Wadahalo 3000 lakini wengi hutumia Kiswahili badala ya lugha yao ya Kidahalo, maana yake Kidahalo kiko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidahalo iko katika kundi la Kikushi.
Kigourmanchema
Kigourmanchema ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso, Togo, Niger na Benin inayozungumzwa na Wagourmanchema. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kigourmanchema nchini Burkina imehesabiwa kuwa watu 600,000. Pia kuna wasemaji 121,000 nchini Togo, 62,000 nchini Benin na 30,000 nchini Niger. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigourmanchema iko katika kundi la Kigur.
Kikabiye
Kikabiye ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Togo na Benin inayozungumzwa na Wakabiye. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikabiye nchini Togo imehesabiwa kuwa watu 700,000. Pia kuna wasemaji 30,000 nchini Benin, na wengine nchini Ghana upande wa Kaskazini. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikabiye iko katika kundi la Kigur.
Kizande
Kizande ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Sudan Kusini na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wazande. Idadi ya wasemaji wa Kizande nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 730,000. Pia kuna wasemaji 350,000 nchini Sudan Kusini na 62,000 nchini Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kizande iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kiswahili
Tanzania na Kenya zilipokea wakimbizi wengi waliojifunza Kiswahili lakini hakuna uhakika kama bado kinatumika wakirudi Rwanda, Sudan au Somalia.
Kiefik
Kiefik ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waefik. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kiefik nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 400,000. Pia kuna wasemaji nchini Kamerun na Marekani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiefik iko katika kundi la Cross River.
Kimandjak
Kimandjak ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau, Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wamandjak. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimandjak imehesabiwa kuwa watu 184,000 nchini Guinea-Bisau, 105,000 nchini Senegal, na 26,300 nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimandjak iko katika kundi la Kiatlantiki.
Afrika
Zaidi ya lugha elfu za Kiafrika zinazungumzwa barani leo, ingawa nyingi zinazidi kufifia.
Kikakwa
Kikakwa ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda, Sudan Kusini na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wakakwa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kikakwa nchini Uganda imehesabiwa kuwa watu 130,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Sudan Kusini na 20,000 nchini Kongo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikakwa iko katika kundi la Kinilotiki.
Somalia
Wengine (15%) ni:
Kisomali ndiyo lugha ya kawaida ya wakazi wengi na lugha rasmi pamoja na Kiarabu. Kati ya lugha nyingine zinazotumika nchini, mojawapo ni Kiswahili.
Waogiek
Mnamo mwaka wa 2000 idadi ya Waogiek ilikadiriwa kuwa 36,869, ingawa waongezi wa lugha ya Kiakiek walikuwa tu takribani watu 500 . Waogiek wengi wamebadilisha lugha zao hadi zile za wakazi wanaowazunguka: Waakiek kaskazini mwa Tanzania kwa sasa wanaongea lugha ya Kimaasai nao Waakiek walio Kinare, Kenya wanaongea lugha ya Kikikuyu.
Kimann
Kimann ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Guinea inayozungumzwa na Wamann. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimann nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 188,000. Pia kuna wasemaji 71,000 nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimann iko katika kundi la Kimande.
Kiswahili
Kuna mzaha unaosimuliwa hasa Tanzania: Kiswahili kilizaliwa Unguja, kilikua Tanzania Bara, kikafa Kenya na kuzikwa Uganda. Hali halisi Kiswahili kina maendeleo yake katika nchi hizo zote labda zaidi Kongo.
Kikoma
Kikoma ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wakoma. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kikoma nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 32,000. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikoma iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Lugha za Afrika
Lugha za Afrika ni zaidi ya 2000.
Kiwakhi
Kiwakhi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Afghanistan, Pakistan, Tajikistan na Uchina inayozungumzwa na Wawakhi. Mwaka wa 2011 idadi ya wasemaji wa Kiwakhi nchini Afghanistan imehesabiwa kuwa watu 17,000. Pia kuna wasemaji 20,000 nchini Pakistan (2008), 15,000 nchini Tajikistan (2012) na 6000 nchini Uchina (2000). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwakhi iko katika kundi la Kipamir.
Kiswahili
Uchunguzi wa Kiswahili huendelea pia katika idara za vyuo vikuu vingi duniani, kwa mfano katika Institute National des Langues et Civilisations Orientales, jijini Paris, Ufaransa. Matumizi yake ni kwa njia ya lahaja za Kingwana.
Kiswahili
Tangu karne ya 19 lugha ilianza kuenea barani kwa njia ya biashara.
Kifulfulde-Adamawa
Kifulfulde-Adamawa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun, Chad na Sudan inayozungumzwa na Wafulfulde. Lugha hiyo ni lugha mojawapo ya lugha za Kifulfulde. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Adamawa imehesabiwa kuwa watu 669,000 nchini Kamerun. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Adamawa imehesabiwa kuwa watu 90,000 nchini Sudan, na wachache wengine wako nchini Sudan Kusini. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Adamawa imehesabiwa kuwa watu 148,000 nchini Chad. Pia kuna wasemaji nchini Nigeria na Marekani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifulfulde-Adamawa iko katika kundi la Kiatlantiki.
Kipular
Kipular ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Sierra Leone, Senegal na Mali inayozungumzwa na Wapular. Isichanganywe na Kipulaar ambacho huzungumzwa hasa nchini Senegal, Gambia na Mauretania. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kipular nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni mbili na nusu. Pia kuna wasemaji 178,000 nchini Sierra Leone, 150,000 nchini Senegal na 50,000 nchini Mali (1991). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipular iko katika kundi la Kiatlantiki.
Kikisi-Kaskazini
Kikisi-Kaskazini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea na Sierra Leone inayozungumzwa na Wakissi. Lugha nyingine ya Kikisi ni Kikisi-Kusini nchini Liberia. Lugha hizo mbili zisichanganywe na lugha ya Kikisi nchini Tanzania. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikisi-Kusini nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 287,000. Pia kuna wasemaji 40,000 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisi-Kaskazini iko katika kundi la Kiatlantiki.
Kimanya
Kimanya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Guinea inayozungumzwa na Wamanya. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimanya imehesabiwa kuwa watu 50,400. Pia kuna wasemaji 25,000 nchini Guinea. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimanya iko katika kundi la Kimande.
Kifulfulde-Kano
Kifulfulde-Kano ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria, Kamerun na Chad inayozungumzwa na Wafulfulde. Lugha hiyo ni lugha mojawapo ya lugha za Kifulfulde. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kifulfulde-Kano imehesabiwa kuwa watu 1,710,000 nchini Nigeria. Pia kuna wasemaji nchini Kamerun na Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifulfulde-Kano iko katika kundi la Kiatlantiki.
Kikamkam
Kikamkam (au Kimbongno) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Wakamkam. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kikamkam nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 3000. Idadi ya wasemaji nchini Kamerun haijahesabiwa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikamkam iko katika kundi la Kimambiloidi.
Kamusi Hai ya Kiswahili Mtandaoni
Hadi 2014 bado ilikuwa kimsingi kamusi ya Kiswahili yenye maneno zaidi ya 60,000 pamoja na tafsiri yake kwa Kiingereza au kinyume. Kando yake kulikuwa pia na vyanzo vya kamusi za lugha za Kiafrika (kama vile Gusii, Kinyarwanda, Luganda, Songhai), za Kiulaya (kama vile Kifaransa, Kiitalia, Kijerumani) na za Kiasia (Kichina) zenye maneno kati ya makumi na mamia machache.
Kigweno
Lugha inazungumzwa katika Wilaya ya Mwanga hasa katika maeneo ya Kifula, Kikweni, Lambo, Mangio, Masumbeni, Mcheni, Msangeni, Mwaniko, Simbomu, Vuchamana maeneo ya Shighatini kwa kiwango kidogo. Kutokana na uenezaji huu kuna dalili ya kuwa wazungumzaji wa Kigweno ni wengi kuliko ilivyoelezwa katika marejeo ya kitaalamu yaliyotajwa hapo juu. Tarafa yote ya Ugweno huzungumza Kigweno kama lugha mama na Kiswahili ni lugha ya pili.
Wikipedia ya Kiswahili
Mwezi huohuo, waliofungua Wikipedia nchini Kenya walikuwa 0,10% za wasomaji wote duniani; kati yao waliofungua Wikipedia ya Kiswahili walikuwa 1.6%. Kumbe nchini Tanzania waliofungua Wikipedia walikuwa 0,04% za wasomaji wote duniani, lakini kati yao 9.1% waliifungua kwa Kiswahili, asilimia inayozidi kukua kadiri makala zinavyoongezeka na kuwa bora zaidi.
Guinea ya Ikweta
Ni nchi pekee ya Afrika ambapo lugha ya Kihispania ndiyo lugha rasmi na ya taifa, hasa ukiacha Ceuta na Melilla (maeneo ya Hispania yaliyozungukwa na Moroko) na Jamhuri ya Sahara ya Kidemokrasia ya Kiarabu (nchi-isiyotambulika-kimataifa). Pamoja nacho, Kifaransa na Kireno pia ni lugha rasmi.
Kikomo (Ethiopia)
Kikomo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan, Sudan Kusini na Ethiopia inayozungumzwa na Wakomo. Isichanganywe na lugha ya Kikomo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikomo nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 8530. Pia kuna wasemaji 10,000 nchini Sudan na Sudan Kusini pamoja (1979). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomo iko katika kundi la Kikomuz.
Wikipedia ya Kiswahili
Wikipedia ya Kiswahili ilikuwa inafunguliwa na 0,007% ya wanaofungua Wikipedia duniani kote, ikiwa katika nafasi ya 66 kati ya lugha zote. Walioivinjari mwezi Mei 2017 walikuwa katika nchi zifuatazo: Tanzania 48.5%, Marekani 18.6%, Kenya 14.4%, Ireland 5.1%, Ujerumani 4.9%, kwingineko 8.5%.
Kibari
Kibari ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Sudan Kusini na Uganda inayozungumzwa na Wabari. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibari nchini Sudan Kusini imehesabiwa kuwa watu 420,000. Pia kuna wasemaji 60,000 nchini Uganda. Wabari waishio nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo huongea Kilogo na siyo Kibari. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibari iko katika kundi la Kinilotiki.
Kikisi (Tanzania)
Kikisi ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wakisi. Isichanganywe na Kikisi-Kaskazini nchini Guinea wala na Kikisi-Kusini nchini Liberia; tena ni tofauti na Kikisii nchini Kenya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji ya Kikisi imehesabiwa kuwa watu 10,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie, lugha ya Kikisi iko katika kundi la G60.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kilogooli
Kilogooli (au Lulogooli) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Walogooli. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kilogooli imehesabiwa kuwa watu 618,000. Pia kuna wasemaji 300 nchini Tanzania (2005) lakini hao wameanza kubadilisha lugha yao. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilogooli iko katika kundi la E40.
Lahaja za Kiswahili
Wakati wa ukoloni wa Uingereza azimio lilitolewa kutumia Kiswahili cha Unguja kuwa Kiswahili rasmi katika Tanganyika, Kenya na Zanzibar. Waingereza walikitumia pia kama lugha ya polisi na jeshi katika Uganda.
Kati ya lahaja za Kiswahili ni zifuatazo:
Cape Town
Ukipita mitaa ya Wynberg utakutana na watu wengi wanaoongea lugha ya Kiswahili kutoka Tanzania, Kenya, Burundi na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Kiswahili ndiyo lugha kubwa ya kigeni ya Kiafrika inayozungumzwa sana Cape Town.
Kilaka (Chad)
Kilaka ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Chad na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Walaka. Isichanganywe na lugha ya Kilaka inayozungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kilaka nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 55,100. Pia kuna wasemaji 2050 nchini Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilaka iko katika kundi la Kibongo-Nagirmi.
Wayao (Tanzania)
Upande wa lugha Wayao wenyewe wanaongea Kiyao; vilevile wanazungumza lugha rasmi ikiwamo ile ya Kiswahili kwa wale waliopo Tanzania, Kiingereza kwa wale wa Malawi na Tanzania na Kireno kwa wale waliopo nchini Msumbiji.
Kikisi-Kusini
Kikisi-Kusini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Sierra Leone inayozungumzwa na Wakissi. Lugha nyingine ya Kikisi ni Kikisi-Kaskazini nchini Guinea. Lugha hizo mbili zisichanganywe na lugha ya Kikisi nchini Tanzania. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikisi-Kusini nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 115,000. Pia kuna wasemaji 85,000 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisi-Kusini iko katika kundi la Kiatlantiki.
Lugha za Kibantu
Lugha za Kibantu huzungumzwa hasa katika nchi za Nigeria, Kamerun, Guinea ya Ikweta, Gabon, Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda, Burundi, Uganda, Kenya, Tanzania, Komori, Msumbiji, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Angola, Namibia, Botswana, Lesotho, Swaziland na Afrika ya Kusini.
Uganda
Nchini kuna lugha asilia 40 hivi, ambazo zinagawanyika katika makundi makubwa mawili: lugha za Kibantu upande wa kusini na lugha za Kinilo-Sahara upande wa kaskazini. Hata hivyo lugha rasmi ni Kiingereza na Kiswahili.
Kibanda ya Magharibi
Kibanda-Magharibi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wabanda. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda-Magharibi nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 4500. Pia kuna wasemaji 3000 nchini Sudan Kusini (1982). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda-Magharibi iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kingala (Kongo)
Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kilingala kama lugha ya kwanza katika Jamhuri ya Kidemokrasia imehesabiwa kuwa zaidi ya watu milioni 5.5; pamoja na hayo kuna watu milioni saba ambao huongea Kilingala kama lugha ya pili. Tena kuna wasemaji wa Kingala nchini Jamhuri ya Kongo, Jamhuri ya Afrika ya Kati na Angola.
Kimankanya
Kimankanya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea-Bisau, Senegal na Gambia inayozungumzwa na Wamankanya. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimankanya imehesabiwa kuwa watu 44,200 nchini Guinea-Bisau, na 29,200 nchini Senegal. Pia kuna awsemaji wachache nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimankanya iko katika kundi la Kiatlantiki.
Nadharia ya Kiswahili
Nadharia hii inaeleza kuwa asili ya lugha ya Kiswahili ni huko nchini Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo). Inasemekana kwamba pwani ya Afrika ya Mashariki hapo mwanzo ilikuwa haikaliwi na watu, lakini kutokana na ugumu wa maisha hapo baadae watu kutoka maeneo ya Kongo walihamia pwani ya Afrika ya Mashariki. Watu hao bila shaka walihama na lugha zao ikiwemo Kiswahili.
Uenezi wa Kiswahili
Lugha ya Kiswahili iliweza kukua sana na kuenea katika nchi ya Tanzania kuliko Kenya na Uganda kutokana na sababu zifuatazo.
Kifon
Kifon ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wafon. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kifon nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 1,400,000. Pia kuna wasemaji 35,000 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifon iko katika kundi la Kikwa.
Kiswahili
Aidha, imekuwa ni mojawapo ya lugha muhimu zinazofundishwa katika vyuo vikuu nchini Marekani, Uingereza, Ulaya bara, Urusi, Uchina, na barani Afrika.
Lugha za Kimande
Lugha za kimande zinatengeneza kundi la lugha ambazo zinazungumzwa katika nchi nyingi ya Afrika ya Magharabi, kati ya Gambia na Nijeria. Wasemaji wa lugha hizo wanazidi milioni thelathini. Lugha zinamo kundi hilo ni Kimandinka, Kisoni, Kibambara, Kibissa, Kijula, Kikagoro, Kibozo, Kimende, Kisusu, Kiyakuba, Kivai, na Kiligbi.
Kiyalunka
Kiyalunka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Senegal, Sierra Leone na Mali inayozungumzwa na Wayalunka. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kiyalunka nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 55,500. Pia kuna wasemaji 30,000 nchini Sierra Leone (2002), 10,000 nchini Senegal (2007) na 9000 nchini Mali (2002). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyalunka iko katika kundi la Kimande.
Wikipedia ya Kiswahili
Mwezi huohuo, waliofungua Wikipedia nchini Kenya walikuwa 0,10% za wasomaji wote duniani; kati yao waliofungua Wikipedia ya Kiswahili walikuwa 1%. Kumbe nchini Tanzania waliofungua Wikipedia walikuwa 0,04% za wasomaji wote duniani, lakini kati yao 8.6% waliifungua kwa Kiswahili, asilimia inayozidi kukua kadiri makala zinavyoongezeka na kuwa bora zaidi.
Kingoni
Kingoni ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Msumbiji inayozungumzwa na Wangoni. Kimetokana na lugha ya Kizulu Wangoni walipohama Afrika ya Kusini wakati wa Shaka Zulu. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kingoni nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 170,000. Pia kuna wasemaji 53,000 nchini Msumbiji. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingoni iko katika kundi la N10.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Utamaduni wa Kiafrika
Pamoja na nchi chache mashuhuri katika Afrika ya Mashariki, karibu nchi zote za Afrika zilisiliki lugha rasmi zilizoasilika kutoka nje ya bara na kuenea kupitia ukoloni au uhamiaji wa binadamu. Kwa mfano, katika nchi mbalimbali, Kiingereza na Kifaransa hutumiwa kwa mawasiliano katika nyanja za umma, kama vile serikali, biashara, elimu na vyombo vya habari. Kiarabu, Kireno na Kiafrikaans ni mifano la lugha zisizo za asili ya Kiafrika ambazo hutumika na mamilioni ya Waafrika leo, katika nyanja za umma na za binafsi. Tofauti ni Kimalagasi kisiwani Madagaska, ambako Waafrika walihamia kutoka barani wakikuta wenyeji kutoka Indonesia.
Afrika
Kusini mwa Afrika, Afrika Mashariki na ya Kati watu wengi ni wasemaji wa lugha za Kibantu (kwa mfano Kiswahili). Asili yao ilikuwa pande za kusini za kanda ya Sahel na kutoka kule walienea katika sehemu nyingi za Afrika upande wa kusini kwa Sahara.
Jamhuri ya Watu wa Zanzibar
Lugha ya Kiswahili imeanza kutumika kiasi cha karne ya 13 ikitokana na mchanganyiko wa lugha ya Kiarabu na lugha za Kiafrika.
Kiaka (Kongo)
Kiaka ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kongo na Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Waaka. Isichanganywe na lugha ya Kiaka nchini Sudan wala na lugha za Kiyaka. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiaka nchini Kongo imehesabiwa kuwa watu 15,000; na mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 15,000 vilevile. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiaka iko katika kundi la C10.
Kisusu
Kisusu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea na Sierra Leone inayozungumzwa na Wasusu. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kisusu nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu 906,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisusu iko katika kundi la Kimande.
Wikipedia ya Kiswahili
Kumbe mnamo Juni 2018, Wikipedia ya Kiswahili imekuwa inafunguliwa na 0,009% ya wanaofungua Wikipedia duniani kote. Walioivinjari mwezi huo walikuwa katika nchi zifuatazo: Tanzania 37.9%, Marekani 30.3%, Kenya 18.0%, Ufaransa 3.8%, Ufalme wa Muungano 3.3%, kwingineko 6.7%.
Kimaninkakan-Mashariki
Kimaninkakan-Mashariki ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Guinea, Sierra Leone na Liberia inayozungumzwa na Wamalinke. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kimaninkakan-Mashariki nchini Guinea imehesabiwa kuwa watu karibu milioni mbili. Pia kuna wasemaji 108,000 nchini Sierra Leone (2006) na wengine nchini Liberia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaninkakan-Mashariki iko katika kundi la Kimande.
Lugha za Kisonghai
Lugha za kisonghai zinasemwa katika upande za Mto wa Niger  nchini mwa Mali, Niger, Benin, Burkina Faso, na Nijeria. Awali, inapokuwa eneo hiyo chini ya utawala wa Dola la Songhai,lugha hizo zimekuwa kutumiwa kama lugha ya mawasiliano katika sehemu kubwa sana.
Waswahili
Waswahili ni jina la kutaja wakazi wa miji ya pwani ya Bahari Hindi katika Afrika ya Mashariki, hasa Tanzania na Kenya, ambao ni wasemaji asili wa lugha ya Kiswahili kama lugha ya kwanza.
Kimeru (Tanzania)
Kimeru (au Kirwa) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Warwa. Isichanganywe na lugha ya Kimeru nchini Kenya. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimeru imehesabiwa kuwa watu 90,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimeru iko katika kundi la E60.
Uswahilini
Uswahilini ni jina la nchi ya "Waswahili" yaani eneo kwenye pwani la Afrika ya Mashariki ambako lugha ya Kiswahili inatumiwa na desturi pia utamaduni ya watu vinaonyesha tabia jinsi zilivyo kawaida kati ya Waswahili.
Baraza la Kiswahili la Taifa
Pamoja na Chama cha Kiswahili cha Taifa (CHAKITA) cha Kenya na wawakilishi kutoka Uganda BAKITA imeunda Baraza la Kiswahili la Afrika Mashariki (BAKAMA). Mwaka 2015 BAKITA ilifanikisha mradi wake wa kutunga kamusi mpya iliyoitwa Kamusi Kuu ya Kiswahili.
Kixhosa
Kixhosa ni lugha ya Kibantu hasa nchini Afrika Kusini inayozungumzwa na Waxhosa. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kixhosa nchini Afrika Kusini imehesabiwa kuwa watu 7,790,000. Pia kuna wasemaji nchini Botswana na Lesotho. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kixhosa iko katika kundi la S40.
Kitsonga
Kitsonga (pia Kishangaan) ni lugha ya Kibantu nchini Msumbiji, Afrika Kusini na Zimbabwe inayozungumzwa na Watsonga. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kitsonga katika nchi zote imehesabiwa kuwa watu 3,669,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kitsonga iko katika kundi la S50.
Kilozi
Kilozi ni lugha ya Kibantu nchini Zambia, Botswana, Namibia na Zimbabwe inayozungumzwa na Walozi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilozi nchini Zambia imehesabiwa kuwa watu 612,000. Pia kuna wasemaji 70,000 nchini Zimbabwe (1982), wasemaji 28,600 nchini Namibia (2006) na wasemaji 14,000 nchini Botswana (2006). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilozi iko katika kundi la K20.
Kikare (Afrika)
Kikare ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wakare. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikare nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 93,000. Pia kuna wasemaji 4460 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikare iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kisagalla
Kisagalla ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wasagalla. Isichanganywe na lugha ya Kisagara nchini Tanzania. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kisagalla imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisagalla iko katika kundi la E70.
Kilambya
Kilambya ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania, Malawi na Zambia inayozungumzwa na Walambya. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kilambya nchini Malawi imehesabiwa kuwa watu 45,000; nchini Tanzania ni wasemaji 40,000 (1987); na nchini Zambia kuna wasemaji 2000 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kilambya iko katika kundi la M20.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Uenezi wa Kiswahili
Kiswahili ni lugha ambayo ilikuwa ikitumiwa na wakazi wa maeneo ya pwani ya Afrika Mashariki hata kabla ya ukoloni. Lugha hii ilitumika katika kufanyia mawasiliano na ilitumika kuwaunganisha watu kwa kuwa waliweza kuelewana na kuongea kwa mshikamano wa watu wengi.
Kibanda ya Kati
Kibanda ya Kati ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wabanda wa Kati. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda ya Kati nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 100,000. Pia kuna wasemaji 2000 nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wasemaji nchini Sudan Kusini haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda ya Kati iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kimaninkakan-Magharibi
Kimaninkakan-Magharibi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Senegal, Mali na Gambia inayozungumzwa na Wamalinke. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimaninkakan-Magharibi nchini Senegal imehesabiwa kuwa watu 422,000. Pia kuna wasemaji 100,000 nchini Mali na 3300 nchini Gambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaninkakan-Magharibi iko katika kundi la Kimande.
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
Kwa jumla kuna takriban lugha 242, hasa lugha za Kibantu, zinazozungumzwa nchini (angalia orodha ya lugha). Kati yake, lugha 4 zinatambuliwa kama lugha za kitaifa, nazo ni: Kikongo (Kituba), Kingala (Kongo), Kiluba ("Tshiluba") na Kiswahili. Wakati wa ukoloni lugha hizo nne za kitaifa ziliwahi kutumiwa kieneo katika shule za msingi.
Kibanda-Togbo-Vara
Kibanda-Togbo-Vara ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na Sudan Kusini inayozungumzwa na Wabanda. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kibanda-Togbo-Vara nchini Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 12,000. Pia nchini Kongo kuna wasemaji 12,000. Idadi ya wasemaji nchini Sudan Kusini haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibanda-Togbo-Vara iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kiswahili
Leo imekuwa inatumiwa katika kusambaza habari katika vituo mbali mbali ulimwenguni kama vile Sauti ya Amerika, BBC, Deutsche Welle, Monte Carlo, RFI, na nchi nyinginezo kama vile Uchina, Urusi, Irani.
Kinyarwanda
Kinyarwanda ni lugha ya Kibantu ambayo ni lugha rasmi nchini Rwanda. Kuna wasemaji pia katika Uganda kusini na sehemu za mashariki za Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Jumla ya wasemaji hukadiriwa kuwa mnamo milioni 7.
Lugha ya taifa
Kigezo cha idadi ya watumiaji, Lugha ya Taifa ina idadi kubwa ya watumiaji, kwa mfano, nchini Tanzania lugha ya Kiswahili inatumiwa na idadi kubwa ya watu katika mawasiliano yao wakati lugha rasmi ina idadi ndogo ya watumiaji, kwa mfano, lugha ya Kiingereza inatumiwa na watu wachache.
Kijerumani
Kijerumani huzungumzwa na watu milioni 100 katika Ulaya. Ni lugha ya pili katika Ulaya baada ya Kirusi kushinda Kifaransa na Kiingereza.
Vijana na Kiswahili
Katika taifa lolote vijana ndio chachu ya maendeleo. Barani Afrika, ikiwa pamoja na Tanzania na Afrika Mashariki kwa jumla, kuna idadi kubwa ya vijana ambao ndio wanaotegemewa zaidi na taifa lao. Lakini jambo la kushangaza ni kwamba pengine vijana hao hawana uzalendo na lugha yao ya taifa kama vile Kiswahili. Hii ni kutokana na kuonekana wazi kuwa lugha ya Kiswahili haipewi kipaumbele ukilinganisha na lugha nyingine, hasa lugha za kigeni.
Kinyamwanga
Kinyamwanga (pia huitwa "Kimwanga" au "Kinamwanga") ni lugha ya Kibantu nchini Zambia na Tanzania inayozungumzwa na Wanyamwanga. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kinyamwanga nchini Zambia imehesabiwa kuwa watu 140,000. Pia kuna wasemaji 87,000 nchini Tanzania (1987). Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyamwanga iko katika kundi la M20.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kiswahili
Idadi ya wasemaji wa lugha ya kwanza inakua haraka, kwa sababu lugha inaenea katika maeneo ambapo lugha nyingine zilikuwa lugha kuu, na hasa katika miji ya Tanzania imekuwa lugha kuu, badala ya lugha za kikabila, kutokana na mchanganyiko wa watu hata ndani ya nyumba moja, kama vile wanapooana watu wa makabila tofauti, jambo ambalo limekuwa la kawaida hasa Tanzania, ambayo inaongoza kwa matumizi ya Kiswahili. Kwa watoto wengi kimekuwa lugha mama.
Kigogo
Kigogo (pia huitwa "Chigogo") ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wagogo. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kigogo imehesabiwa kuwa watu 1,440,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kigogo iko katika kundi la G10. Lugha huandikwa na herufi za Alfabeti ya Kilatini.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kiswahili
Kiswahili ni lugha ya Kibantu yenye misamiati mingi ya Kiarabu (30%), lakini sasa ya Kiingereza pia (10%), inayozungumzwa katika eneo kubwa la Afrika ya Mashariki.