Je,idadi ya watu nchini Ghana ni ngapi?
Ghana
Nchi ya Ghana ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa milioni 27.
Kigwandara
Kigwandara ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria inayozungumzwa na Wagwandara. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigwandara imehesabiwa kuwa watu 27,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigwandara iko katika kundi la Kichadiki.
Ghana
Nchi ya Gold Coast ilijinyakulia uhuru kutoka kwa Uingereza mwaka wa 1957, ikawa taifa la kwanza la Afrika Kusini mwa Sahara (Sub-Saharan Africa) kufanya hivyo
Tamale, Ghana
Tamale ina maendeleo na kubadilishwa haraka sana katika miaka michache iliyopita na mara nyingi hutajwa ya kama mji unaokua kwa kasi zaidi katika Afrika Magharibi. Sasa inavyotumika kama lango la Sahel kwa kuzingatia nafasi yake ya kimkakati kama kituo kati ya Ghana na majirani zake kama vile Burkina Faso, Niger, Mali, Benin, Cote D'voire na Togo. Iko na Uwanja wa Ndege wa Kimataifa ambao unaweza kufanya Tamale uwe kitovu cha kanda za anga. Mamlaka ya mji pia inatengeneza bahari kuendeleza biashara ndogo katika maeneo ya karibu. Pia ni lango la maeneo yote muhimu ya utalii kaskazini mwa Ghana.
Kibuli (Ghana)
Kibuli ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wabuli. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibuli imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibuli iko katika kundi la Kigur.
Umaskini
Kati yao, milioni 347.1 hivi walikuwa Afrika Kusini kwa Sahara (35.2% za wakazi) na 231.3 Asia Kusini (13.5%), lakini ufukara ni changamoto kwa nchi zote duniani.
Ghana
Kiwango cha kujua kusoma na kuandika kwa watu wazima kilikuwa 65% mnamo 2007, huku wanaume wakiwa 71.7% na wanawake wakiwa 58.3%.
Kichala
Kichala ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wachala. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kichala imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichala iko katika kundi la Kigur.
Ghana
Ingawa Ghana ni kiambo cha zaidi ya makabila 100 tofauti, haijashuhudia migogoro ya kikabila ambayo imesababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe katika nchi nyingi za Kiafrika.
Makabila nchini Ghana ni Akan (ambalo linajumuisha Fante, Akyem, Ashanti, Kwahu, Akuapem, Nzema, Bono, Akwamu, Ahanta na makabila mengine) 49.3%, Mole-Dagbon 15.2%, Ewe 11.7%, Ga-Dangme (likijumuisha Ga, Adangbe, Ada, Krobo na makabila mengine) 7.3%, Guan 4%, Gurma 3.6%, Gurunsi 2.6%, Mande-Busanga 1%, makabila mengine 1.4%, mengine (Wahausa, Zabarema, Wafula) 1.8% (sensa ya 2000).
Ghana
Kuna ushahidi kutoka kwa maarifa ya mambo ya kale ambao unaonyesha kwamba watu wameishi katika eneo linalojulikana siku hizi kama Ghana kutoka karibu miaka ya 1500 KK (Kabla ya Kristo).
Historia ya Ghana
Licha ya hayo, hakuna ushahidi wa kuonyesha kuwa wakazi hao wana uhusiano na wale wa eneo hili kwa sasa. Kwa mujibu wa mapokeo simulizi, mengi kati ya makabila ya Ghana, leo kama vile watu wa chimbuko la makabila kadhaa kama Waakan, Waga na Waewe, walifika Ghana mnamo karne ya 13.
Dola la Ghana
Utamaduni wake haukuwa wa Kiislamu bali wa Kiafrika asilia.
Ghana
Kufikia mwaka wa 2009, matarajio ya urefu wa maisha (life expectancy) wakati wa kuzaliwa ni takriban miaka 59 kwa wanaume na 60 kwa wanawake huku makisio ya vifo vya watoto wachanga yakiwa 51 kwa watoto 1000 waliozaliwa hai .
Historia ya Ghana
Kuna ushahidi kutoka kwa maarifa ya mambo ya kale ambao unaonyesha kwamba watu wameishi katika eneo linalojulikana siku hizi kama Ghana kutoka karibu miaka ya 1500 KK (Kabla ya Kristo).
Ghana
Ghana ni nchi ambayo inapatikana katika Ghuba ya Guinea, nyusi chache kaskazini mwa Ikweta, jambo ambalo linaipa nchi hii hali ya joto. Nchi hii inapatikana katika eneo la kilomita mraba 238,500 (maili mraba 92,085). Eneo hili limezungukwa na Togo kwa upande wa mashariki, Cote d’Ivoire upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini na Ghuba ya Guinea (Bahari ya Atlantiki) upande wa kusini. Laini ya Greenwich Meridian hupita ndani ya Ghana, katika jiji la viwanda la Tema. Kijiografia Ghana inapatikana karibu zaidi ya sehemu ya “katikati” mwa ulimwengu kuliko nchi yoyote ile ingawa sehemu halisi ya katikati, (0°, 0°) inapatikana katika Bahari ya Atlantiki kwa makadirio kilomita 614 (maili 382) kusini mwa Accra, Ghana, katika Ghuba ya Guinea.
Ghana
Sera za kiuchumi zisizofaa za serikali za kijeshi zilizopita na masharti ya vikosi vya kulinda usalama katika maeneo ya kanda vimechangia mfumuko katika fedha za nakisi, kushuka thamani kwa Sidi, na kuongezeka kwa kutoridhika kwa umma katika maswala ya hatua za kupunguza ugumu wa maisha. Hata hivyo, Ghana inabakia kuwa mojawapo baina ya nchi za Afrika nzima ambazo zina ustawi wa kiuchumi.
Ghana
Jamhuri ya Ghana ni nchi ya Afrika Magharibi inayopakana na Côte d'Ivoire (Ivory Coast) upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini, Togo upande wa mashariki, na Ghuba ya Guinea upande wa kusini.
Ghana
Ingawa wataalamu wengine wanasema nchini Ghana huzungumzwa zaidi ya lugha na lugha ndogo 250, "Ethnologue" inaziorodhesha 79 tu (angalia pia orodha ya lugha za Ghana). Lugha za asili za Ghana zimegawanywa katika jamii mbili ndogo kutokana na jamii ya lugha za Kiniger-Kongo.
Ghana
Nchi ya Ghana, ikijulikana kwa dhahabu yake katika enzi za ukoloni, bado ni kati ya wazalishaji wakuu ulimwenguni wa dhahabu. Mauzo yake mengine nje ya nchi kama vile kakao, mbao, umeme, almasi, bauxiti, na manganisi ni uzalishaji mkuu wa fedha za kigeni. Kiwanja cha mafuta kinachoripotiwa kuwa na hadi pipa bilioni 3 (480,000,000 m3 za mafuta mepesi kiligunduliwa mnamo mwaka wa 2007. Utafutaji wa mafuta bado unaendelea na kiasi cha mafuta kinaendelea kuongezeka.
Ghana
Mwaka wa 2009, John Atta Mills alichukua mamlaka huku kukiwa na tofauti ndogo sana ya kura 40,000 ambazo ni 0.46% kati ya chama chake, National Democratic Congress, na kile cha New Patriotic Party, tukio hili likiwa la pili la ubadilishanaji wa mamlaka kutoka kwa kiongozi mmoja aliyechaguliwa kihalali kwa mwingine, na hivyo kuimarisha hadhi ya Ghana kama demokrasia iliyo imara.
Ghana
Ghana ni nchi ya pili baina ya nchi zinazozalisha mmea wa kakao ulimwenguni kote, pia ni kiambo cha Ziwa Volta, ambalo ndilo ziwa kubwa zaidi ulimwenguni kuundwa na binadamu.
Historia ya Ghana
Baada ya Waholanzi kuondoka mwaka wa 1874, Uingereza iliiweka Gold Coast chini ya himaya yake. Kufuatia ushindi wa Uingereza mwaka wa 1896, hadi unyakuzi wa uhuru mnamo Machi 1957, eneo la Ghana ya sasa ghairi ya sehemu ya Volta Region (British Togoland), lilikuwa likijulikana kama Gold Coast.
Ghana
Mabadiliko hayo yalisababisha kusimamishwa kwa katiba ya nchi mnamo 1981 na kupigwa marufuku kwa vyama vya kisiasa. Uchumi ulishuka sana punde baadaye, na Waghana wengi walihamia nchi zingine. Ingawa wengi wa Waghana waliohama walienda Nigeria, serikali ya Nigeria iliwarudisha Ghana karibu Waghana milioni moja mwaka wa 1983.
Kikrache
Kikrache ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wakrache. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikrache imehesabiwa kuwa watu 58,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikrache iko katika kundi la Kikwa.
Demografia ya Afrika
Kwa sasa ongezeko ni la asilimia 2.6 kwa mwaka na wakazi wa Afrika wamekuwa 1,225,080,510 (2016), sawa na 15% za watu wote duniani. Umoja wa Mataifa unatabiri kwamba wanaweza kufikia 26% mwaka 2050 (2,500,000,000) na 39% mwaka 2100 (4,400,000,000).
Ewe
Kwa jumla kuna takriban wasemaji 3,300,000. Kati yao wako 2,250,000 Ghana (2003) na 860,000 in Togo (1991).
Lugha yao hufundishwa katika shule za msingi, Ghana hata katika shule za sekondari. 
Katika Togo ni lugha ya kitaifa na lugha ya kwanza ya mawasiliano ya Togo Kusini. 
WaEwe wanasemekana wametoka katika Nigeria. Utaratibu wa kijamii hufuata baba.
Ghana
Chuo Kikuu cha zamani zaidi nchini Ghana, Chuo Kikuu cha Ghana, ambacho kilianzishwa mnamo mwaka wa 1948, kilikuwa na takriban jumla ya wanafunzi 29,754 katika mwaka wa 2008. Tangu unyakuzi wa uhuru wa Ghana, nchi hii imekuwa mojawapo ya vitovu vya elimu katika eneo la Afrika Kusini mwa Sahara na imekuwa mwenyeji wa watu maarufu kama vile Rais Robert Mugabe wa Zimbabwe, Alhaji Sir Dauda Jawara wa The Gambia na Cyprian Ekwensi wa Nigeria baina ya wengine. Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah, ambacho ndicho chuo kikuu cha pili kuanzishwa nchini Ghana, ndicho chuo cha kwanza cha masomo ya sayansi na teknolojia nchini humo na katika ukanda wa Afrika Magharibi.
Kianyin
Kianyin ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Cote d'Ivoire na Ghana inayozungumzwa na Waanyin. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kianyin nchini Cote d'Ivoire imehesabiwa kuwa watu 610,000. Tena mwaka wa 2003 kumehesabiwa wasemaji 250,000 nchini Ghana. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kianyin iko katika kundi la Kikwa.
Ghana (Mbeya mjini)
Ghana ni jina la kata ya Mbeya Mjini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,885 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53102.
Guinea Bisau
Wakazi walikuwa 1,515,000 mwaka 2010, wakati walikuwa 518,000 tu mwaka 1950.
Kifarefare
Kifarefare ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wafarefare. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kifarefare nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 820,000. Pia kuna wasemaji 25,100 nchini Burkina Faso. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kifarefare iko katika kundi la Kigur.
Historia ya Ghana
Ingawa lengo lake la muungano wa Afrika halikuwahi kuafikiwa, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah, kama ajulikanavyo sasa, alishiriki kwa kiwango kikubwa katika kuzinduliwa kwa Shirika la Umoja wa Afrika, ambalo lilifuatwa mnamo 2002 na Umoja wa Afrika (African Union). Ingawa Nkrumah aliheshimika sana ng’ambo, hakuwa akipendwa katika masuala ya ndani ya nchi.
Kwame Nkrumah
Aliendelea kuongoza serikali na mwaka 1957 wakati wa uhuru alibadilisha jina la nchi kuwa Ghana. Hii ilikuwa koloni la kwanza kupata uhuru katika Afrika ya Magharibi, baada ya Liberia. Mwaka huohuo alifunga ndoa na Fathia Helen Ritzk, Mkristo wa Kikopti kutoka nchi ya Misri.
Demografia ya Afrika
Katika miaka 1982–2009 idadi ya watu imekuwa maradufu tena ukihesabu miaka 1955–2009 imekuwa mara nne zaidi.
Uwanja wa Ndege wa kimataifa wa Kotoka
Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Kotoka uko mjini Accra, Ghana ni uwanja zaidi hewandege za kimataifa na ina uwezo mkubwa wa ndege kama vile aina ya Airbus A380. Shughuli za Uwanja huu wa ndege zinaendelezwa na Shirika la Ghana la uwanja za ndege .Kwa kimombo linajulikana kama (GACL) ambalo lilianzishwa kama matokeo ya kuvunjwa kwa wa Shirikala Mamlaka ya Urobani Ghana ,linalojulikana kama (GCAA) kulingana na mwenendo wa kisasa katika sekta ya anga.
Kampuni hii ya uwanja wa ndege ilisajiliwa Januari 2006 na kuanza biashara tarehe 1 Januari 2007 kwa kuwa na wajibu wa kupanga, kuendeleza, kusimamia na kudumisha viwanja vya ndege na viwanja vidogo vya ndege nchini Ghana katika Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Kotoka (KIA) na viwanja vya ndege vya kikanda yaani Kumasi, Tamale, Sunyani vilevile airstrips.
Uwanja wa Ndege wa Kotoka au ACC inatumika kama kitovu cha kanda ya Magharibi ya Afrika na ina vifaa vya hewa vya usafiri na huduma kwaongezeko la thamani ya wadau. Mwaka wa 2006, uwanja huu wa ndege ulihudumia abiria 1,083,431 na takwimu hii itapanda hivi karibuni kwa kuwa kuna marekebisho na vifaa na utendajiwa kisasa unaoendelea .
Kama sehemu ya madhumuni ya uwanja wa ndege, KIA inafanya kazi na jamii, sekta ya viwanda na watunga sera ili kuhakikisha renare mbinguni na kupunguza athari zozote za anga juu ya mazingira. Mwaka wa 2007, usimamizi pia uliweka wazi lengo la kutumia teknolojia ya kubadili uendeshaji wa operesheni za uwanja wa ndege na kuwa shirika lisilokuwa na makaratasi kwa msaada wa Hourglass Consulting (http://www.hourglass-group.com), KIA - kama sehemu ya nyanja nne zinazoendeshwa na GACL - inaweza kujivunia kuwa wuwanja wa kwanza Afrika kutumia mfumo wa Cloud Computing.
Mwaka wa 2008 - hal ya mawasiliano ya uwanja huu uliweza kusalia katika tuzo la Tovuti bora za huduma ya ndege - kigezo muhimu katika kiwanda na Uuwanja wa kwanza wa Afrika kutumia kigezo hiki. Se http://www.flightglobal.com/awards
Mnamo Februari 2008, Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Kotoka ulitumika kama kitovu kwa ajili ya kupeleka wanajeshi wa Marekani kutoka 621 Contingency Response Wing, McGuire AFB, New Jersey, miongoni mwa vikundi vingine, wakati wa ziara ya Rais Bush na nchi katika Afrika.
Ghana
Wanadiplomasia na wanasiasa wengi Waghana wana vyeo katika mashirika ya kimataifa. Hawa ni pamoja na mwanadiplomasia Mghana na Katibu Mkuu wa zamani wa Umoja wa Mataifa, Kofi Annan, Jaji wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai Akua Kuenyehia, na rais wa zamani Jerry Rawlings, ambaye alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa Jumuiya ya Kiuchumi ya Mataifa ya Afrika Magharibi (Economic Community of West African States).
Ghana
Baada ya kujinyakulia uhuru, serikali na vyombo vya habari vimekuwa mara kwa mara vikiwa na uhusiano ulio na mvutano, huku mashirika ya kibinafsi yakifungwa wakati wa mapinduzi ya kijeshi na sheria kali ili kuzuia ukosoaji wa serikali. Uhuru wa vyombo vya habari ulirejeshwa mnamo mwaka wa 1992, na baada ya uchaguzi wa 2000 wa John Kufuor mivutano kati ya vyombo vya habari vya kibinafsi na serikali ilipungua. Kufuor alikuwa mtetezi mkubwa wa uhuru wa vyombo vya habari na alifuta sheria ya masingizio, ingawa alisisitiza kuwa ni lazima vyombo vya habari vifanye kazi kwa uwajibikaji. Vyombo vya habari vya Ghana vimeelezwa kuwa “baadhi ya vile visivyo na uthibiti mkubwa na serikali mwingi” barani Afrika, huku vikifanya kazi vikiwa na masharti machache mno kwa vyombo vya habari vya kibinafsi. Vyombo vya habari vya kibinafsi mara kwa mara hukosoa sera za serikali.
Vyombo vya habari vilifanya kazi kwa bidii wakati wa uchaguzi wa rais wa Ghana wa mwaka wa 2008, na Chama cha Wanahabari wa Ghana (Ghanaian Journalists Association (GJA)) kilimpongeza John Atta Mills kwa ushindi wake, huku kikinuia kukuza uhusiano mwema baina ya vyombo vya habari na serikali.
Albert Adomah
Albert Danquah Adomah (alizaliwa 13 Desemba 1987) ni mchezaji wa soka wa Ghana ambaye anacheza katika klabu ya Aston Villa na timu ya taifa ya Ghana.
Historia ya Ghana
Sehemu kubwa ya eneo la sasa la kusini na kati mwa Ghana ilikuwa imeungana chini ya Himaya ya Ashanti ya Waashanti, tawi la Waakan wa karne ya 16.
Ghana
Lugha rasmi ni Kiingereza; hutumika sana katika masuala ya serikali na biashara. Lugha hiyo vilevile ndiyo inayotumika katika mafundisho ya elimu. Hata hivyo, Waghana wengi pia huzungumza kwa kiasi lugha moja ya kikabila.
Ghana
Vilevile, Ghana ni nchi inayojulikana sana katika ulimwengu wa soka. Tarehe 16 Oktoba 2009, Ghana lilikuwa taifa la kwanza la Kiafrika kushinda Kombe la Dunia la FIFA kwa walio chini ya umri wa miaka 20 (FIFA U-20 World Cup) kwa kushinda nchi ya Brazil kwa mabao 4 kwa 3 kupitia mikwaju ya penalti.
Kisekpele
Kisekpele ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wasekpele. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisekpele imehesabiwa kuwa watu 23,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisekpele iko katika kundi la Kikwa.
Ghana
Eneo la Gold Coast lilijulikana kwa karne nyingi kama ‘Kaburi la Mtu Mweupe’ kwa sababu wengi kati ya Wazungu walioenda huko kutoka Ulaya walikufa kutokana na malaria na magonjwa mengine ya eneo la hari.
Ghana
Licha ya hayo, hakuna ushahidi wa kuonyesha kuwa wakazi hao wana uhusiano na wale wa eneo hili kwa sasa. Kwa mujibu wa mapokeo simulizi, mengi kati ya makabila ya Ghana, leo kama vile watu wa chimbuko la makabila kadhaa kama Waakan, Waga na Waewe, walifika Ghana mnamo karne ya 13.
Ghana
Kwa mujibu wa Fahirisi ya Mataifa Yaliyoanguka (Failed States Index), Ghana inaorodheshwa katika nambari ya 53 baina ya mataifa ambayo hayajaanguka huku likiorodheshwa kwa nafasi ya pili baina ya mataifa ya Afrika baada ya Mauritius. Taifa la Ghana liliorodheshwa katika nafasi ya 124 baina ya nchi 177 katika fahirisi hii na liliainishwa kama taifa la wastani. Vilevile, nchi ya Ghana imo katika nafasi ya 7 baina ya nchi 48 za Afrika zilizo Kusini mwa Sahara katika fahirisi ya mwaka wa 2008 ya Ibrahim Index of African Governance ambayo ilitokana na hakiki za mwaka wa 2006. Fahirisi ya Ibrahim ni kipimo chenye uchanganuzi mwingi kuhusu maswala ya utawala barani Afrika, kinachotokana na maswala ya mabadiliko tofautitofauti ambayo huashiria kufuzu kwa serikali wakati wa kutoa huduma muhimu za kisiasa kwa wananchi wao.
Historia ya Ghana
Kwame Nkrumah, Waziri Mkuu wa kwanza na baadaye Rais wa nchi ya sasa ya Ghana, hakuwa tu kiongozi wa Kiafrika wa kupigana dhidi ya ukoloni ila alikuwa pia mtu aliyekuwa na ndoto ya muungano wa Afrika ambayo haingejipata katika ukoloni mamboleo. Alikuwa kiongozi wa serikali ya kwanza Afrika kukuza Muungano wa Waafrika (Pan-Africanism), wazo ambalo alilipata wakati wa masomo yake katika Chuo Kikuu Cha Lincoln lililoko Pennsylvania (Marekani), wakati ambapo Marcus Garvey alikuwa anapata umaarufu kwa harakati zake za “Back to Africa Movement." Aliunganisha ndoto za Macus Garvey na zile za mwanachuo mashuhuri Mmarekani Mweusi W.E.B. Du Bois ili kuandaa Ghana kisasa.
Ghana
Mnamo 1998, kiwango cha kodi kilikuwa ni 10% na na kilirekebishwa mnamo mwaka wa 2000 na kuwa 12.5%. Hata hivyo baada ya kupitishwa kwa Sheria ya 734 (Act 734) ya mwaka 2007, kodi ya usawa ya 3% (a 3% VAT Flat Rate Scheme (VFRS) ) ilianza kufanya kazi kwa sekta ya usambazaji wa rejareja. Hii inawezesha wauzaji wa rejareja wa bidhaa zinazotozwa ushuru chini ya Sheria ya 546 (Act 546) kotoza ushuru wa pambizoni wa 3% kwa mauzo yao na kuhesabu ushuru huu pamoja na ule wa VAT. Hii inanuia kurahisisha utaratibu wa uchumi na kuongezeka kwa maafikiano.
Kigikyode
Kigikyode ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wagikyode. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigikyode imehesabiwa kuwa watu 10,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigikyode iko katika kundi la Kikwa.
Kiselee
Kiselee ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Waselee. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiselee imehesabiwa kuwa watu 11,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiselee iko katika kundi la Kikwa.
Kibirifor-Kusini
Kibirifor-Kusini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wabirifor. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kibirifor-Kusini nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 125,000. Pia kuna wasemaji zaidi ya 4000 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibirifor-Kusini iko katika kundi la Kigur.
Ghana
Serikali: Taifa la Ghana lilianzishwa kama demokrasia ya bunge wakati wa kupata uhuru mnamo mwaka wa 1957, ikifuatiwa na ubadilishanaji wa serikali za kijeshi na za kiraia. Mnamo Januari 1993, serikali ya kijeshi iliondoka na kuipisha Jamhuri ya Nne baada ya uchaguzi wa urais na ubunge mnamo mwisho wa mwaka wa 1992. Katiba ya 1992 inagawa mamlaka kati ya Rais, Bunge, Baraza la Mawaziri, Baraza la Taifa na mahakama huru. Serikali huchaguliwa na upigaji kura wa haki kwa wote; ingawa bunge halina uwiano kabisa kwani wilaya zilizo na watu wachache hupata wawakilishi wengi kwa kila mtu zikilinganishwa na wilaya ambazo zina idadi ya juu ya wakazi.
Utamaduni wa Nigeria
Utamaduni wa Nigeria umeumbwa na kabila nyingi za Nigeria. Nchi hii ina zaidi ya lugha 250 na tamaduni mbalimbali. Hata hivyo, kabila kubwa ni Hausa - Fulani ambao ndio wengi kaskazini, Igbo ambao ndio wengi kusini-mashariki na Yoruba ambao ndio wengi kusini.
Makabila ya Benin yamejaa katika kanda kati Yorubaland na Niger Delta. Asilimia 80 ya Benin huwa Wakristo wakati asilimia 20 iliyobaki huwabudu Ogu. Wanafuatwa na Ibibio / Annang / Efik watu wa pwani ya kusini mashariki mwa Nigeria na Ijaw wa Niger Delta.
Makabila mengine ya Nigeria (wakati mwingine huitwa "mini-minorities") hupatikana nchini kote lakini hasa katika limekaliwa na watu wengi wa kusini. Hausa huwa Waislamu na Igbo, Wakristo. Wengi wa Efik, Ibibio, Annang watu ni Wakristo kwani Ukristo na mfumo wa Magharibi uliingia Nigeria kupitia mji mkuu wa Calabar. Wafuasi wote wa Ukristo na Uislamu wanapatikana miongoni mwa Yoruba. Dini za awali zimebakia muhimu, hasa katika kusini, na mara nyingi ni hurembeshwa na imani ya Kikristo.
Nigeria ni maarufu kwa Maandiko lugha ya Kiingereza muziki wake maarufu. Tangu mwaka wa 1990 Kiwanda cha Filamu cha Nigeria, wakati mwingine kilijulikana kama "Nollywood" kimeibuka kama kikosi cha kitamaduni kinachonea kwa haraka kote bara. Kote nchini, na hata katika kaskazini,muziki wa magharibi , nguo na sinema ni maarufu.
Ghana (maana)
Ghana inaweza kumaanisha
Bendera ya Ghana
Bendera ya Ghana ina milia mitatu ya kulala ya rangi nyekundu, dhahabu na kijani pamoja na nyota nyeusi katikati. Hizi ni rangi za Ethiopia zinazoitwa pia rangi za Umoja wa Afrika. Bendera ya Ethiopia ilikuwa ya kwanza katika Afrika ya kurudia rangi hizi na nchi nyingi zilifuata.
Afrika
Mwaka 2010 idadi ya wakazi wa nchi zote za Afrika ilipita bilioni 1. Ni kwamba idadi yao imeongezeka sana katika miaka 40 iliyopita, ikipiku zile za Ulaya na Amerika.
Mali
Dola la kwanza lilikuwa Dola la Ghana. Kuanzia karne ya 8 BK hadi mwaka 1076 lilitawala biashara ya dhahabu, pembe za ndovu na chumvi. Mji mkuu ulikuwa Kumbi Sale wenye wakazi 30,000 katika Mauretania ya leo.
Kimampruli
Kimampruli ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wamampruli. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimampruli nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 220,000. Pia kuna wasemaji wachache nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimampruli iko katika kundi la Kigur.
Nigeria
Nigeria hukadiriwa kuwa na wakazi takriban milioni 180. Inasemekana nusu ya wakazi wote wana umri wa chini ya miaka 14. Hata hivyo ni vigumu kupata namba halisi kwa sababu ya umuhimu wake katika siasa.
Kitafi
Kitafi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Watafi. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kitafi imehesabiwa kuwa watu 4400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitafi iko katika kundi la Kikwa.
Dola la Ghana
Dola hilo lilistawi tangu karne ya 8 BK hadi mwaka 1076, likitawala biashara ya dhahabu, pembe za ndovu na chumvi.
Ghana
Huku ikiundwa kutoka kwa muungano wa maeneo ya Gold Coast na British Togoland kufuatia matokeo ya kura ya maoni ya watu yaliyodhaminiwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1956, Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika Kusini mwa Sahara kunyakua uhuru mnamo 1957.
Ghana
Ghana imegawiwa katika maeneo ya utawala kumi, ambayo yamegawiwa zaidi katika wilaya 138, kila moja ikiwa na Bunge la Wilaya (District Assembly). Chini ya wilaya kuna aina kadhaa za mabaraza, yakiwemo mabaraza 58 ya miji au maeneo, mabaraza 108 ya kanda na mabaraza 626 ya maeneo. Kamati za vitengo 16,000 huwa katika daraja ya chini zaidi.
Ghana (Unguja Kati)
Ghana ni kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 1,555 waishio humo.
Georgia
Georgia ina wakazi milioni 3.7. Zaidi ya milioni 1 hukaa mjini Tbilisi.
Ghana
Hesabu ya watoto wanaozaliwa pia ni takriban watoto wanne kwa kila mwanamke. Kuna takriban madaktari 15 na wauguzi 93 kwa watu 100,000.
Ghana
Lugha tisa zina hadhi ya kuwa lugha zinazodhaminiwa na serikali: Akan, hasa Ashanti Twi, Fanti, Akuapem Twi, Akyem, Kwahu, Nzema; Dagaare/Wale, Dagbani, Dangme, Ewe, Ga, Gonja na Kasem.
Ghana
Kwa mujibu wa sensa ya serikali ya 2000, mgawanyiko wa kidini ni: Wakristo 69%, Waislamu 16%, dini asilia za Kiafrika 15%.
Kigua
Kigua ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wagua. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kigua imehesabiwa kuwa watu 60,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigua iko katika kundi la Kikwa.
Kiakan
Kiakan (pia Kitwi) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Waakan. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiakan nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu zaidi ya milioni nane. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiakan iko katika kundi la Kikwa.
Historia ya Ghana
Baada ya mazungumzo na Uingereza, hatimaye tarehe 6 Machi 1957 saa sita usiku, Kwame Nkrumah alitangaza Ghana kuwa “huru milele”.
Ghana
Huku ikiwa na asilimia 83 ya watoto wake shuleni, kwa sasa nchi ya Ghana ni baina ya nchi zilizo na viwango vya juu zaidi vya uandikishaji shuleni katika eneo la Afrika Magharibi.
Guinea Bisau
Waafrika ni 99%: makundi makubwa ni Wabalanta 30%, Wafulbe 20%, Wamanjaca 14%, Wamandinka 13%, Wapapel 7%). Wazungu na machotara chini ya 1%.
Gabon
Karibu Wagabon wote ni wa jamii ya Bantu. Gabon hasa ina makabila 40 ambayo yana utamaduni na lugha tafauti.
Nigeria
Kwa sasa ni nchi ya Afrika yenye watu wengi na uchumi mkubwa kuliko zote. Kimataifa, ni ya 7 kwa idadi ya watu na ya 20 kwa uchumi.
Ghana
Ngoma (densi) ya Ghana ina tofauti mithili ya muziki wake. Kila kabila lina ngoma zake za kitamaduni na kuna ngoma tofauti tofauti kwa hafla tofauti tofauti. Kuna ngoma za mazishi, sherehe za maadhimisho, usimulizi wa hadithi, sifa na kuabudu na kadhalika. Baadhi ya ngoma hizi ni:
Kenya
Idadi ya watu imeongezeka sana katika miaka ya karibuni na kufikia milioni 49.
Ghana
Baada ya Waholanzi kuondoka mwaka wa 1874, Uingereza iliiweka Gold Coast chini ya himaya yake. Kufuatia ushindi wa Uingereza mwaka wa 1896, hadi unyakuzi wa uhuru mnamo Machi 1957, eneo la Ghana ya sasa ghairi ya sehemu ya Volta Region (British Togoland), lilikuwa likijulikana kama Gold Coast.
Kibissa
Kibissa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Burkina Faso, Ghana na Cote d'Ivoire inayozungumzwa na Wabissa. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kibissa nchini Burkina Faso imehesabiwa kuwa watu 350,000. Pia kuna wasemaji 166,000 nchini Ghana (2003), 63,000 nchini Cite d'Ivoire (Wabissa wahamiaji tu) na 3000 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibissa iko katika kundi la Kimande.
Ghana
Kabla ya ukoloni Ghana ilikaliwa na idadi ya watu wa kale, hasa wa Falme za Akan, wakiwemo Waakwamu upande wa mashariki, Himaya ya Ashanti ya bara na falme kadha wa kadha za Kifante, pia falme zisizo za Kiakan kama Waga na Waewe waliokuwa pwani na bara.
Ghana (Mbeya mjini)
Eneo la Ghana mjini Mbeya ni moja wapo ya maeneo ya zamani katika mji wa Mbeya. Eneo hili lilipewa jina la "Ghana" baada ya nchi ya Ghana kupata uhuru wake mwaka 1957. Wananchi wengi wa mji wa Mbeya wa wakati huo walihamasika sana kusikia habari za uhuru wa koloni ya kwanza ya Afrika na kulipa jina lile sehemu hiyo. Sehemu hii ilikuwa kwa ajili ya wafanyakazi wenye kipato kwa wakati huo wa mkoloni.
Ghana
Adowa
Ngoma ya watu wa Ashanti wa Ghana. Ngoma hii inatajika hasa kwa madaha na weledi wa mzunguko wa wachezaji. Upigaji ngoma pia unasifika kwa weledi wa mfuatano wa sauti zinazochanganyika na ngoma mbili za atumpan ambazo zinatumika kama ngoma za kuongoza au ngoma simamizi. Ngoma hii ilikuwa awali ikichezwa katika mazishi, lakini kwa sasa inachezwa pia katika tamasha za kila mwaka na mikusanyiko ya kijamii.
Kiawutu
Kiawutu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Waawutu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiawutu imehesabiwa kuwa watu 180,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiawutu iko katika kundi la Kikwa.
Ghana
Sarafu mpya ya Sidi ya Ghana iko imara kwa kiwango kikubwa na katika mwaka wa 2008 ilibadilishwa kwa ujumla kwa thamani ya dola moja ya marekani kwa Sidi 1.1 ya Ghana.
Kodi ya Ongezeko la Thamani ni kodi ya matumizi itozwayo nchini Ghana. Utaratibu huu wa kodi ambao ulianza mnamo 1998 ulikuwa wa kiwango kimoja lakini tangu Septemba 2007 utaratibu wa viwango kadhaa ulizinduliwa.
Senegal
Kuna wakazi milioni 13.5 na idadi kubwa ni wa chini ya umri wa miaka 20. Wameongezeka sana, mnamo mwaka 1985 idadi ilikuwa milioni 5 tu.
Ghana
Kpanlongo
huchezwa na watu wa Ga wa Ghana. Ngoma hii ya Kpanlongo ambayo mara nyingi huitwa “ngoma ya vijana,” ilianza kuchezwa punde tu baada ya unyakuzi wa Uhuru wa Ghana kama aina ya muziki wa burudani jijini Accra. Kpanlongo huchezwa kwa sasa kwa matukio yanayohusu maisha, tamasha na mikutano ya kisiasa.
Kiwali (Ghana)
Kiwali ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wawali. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiwali imehesabiwa kuwa watu 138,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwali iko katika kundi la Kigur.
Kiewe
Kiewe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana na Togo inayozungumzwa na Waewe. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiewe nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 2,250,000. Pia kuna wasemaji 862,000 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiewe iko katika kundi la Kikwa.
Nana Akufo-Addo
Tangu kurudi Ghana alishiriki katika harakati ya kidemokrasia ya "People’s Movement for Freedom and Justice" iliyolenga kumaliza serikali ya kijeshi iliyokuwepo Ghana hadi kurudi kwenye siasa ya vyama vingi kwa miaka michache kuanzia 1979.
Nana Akufo-Addo
Tangu tarehe 9 Desemba 2016 ni rais mteule wa nchi baada ya kushinda uchaguzi dhidi ya rais mtendaji John Dramani Mahama. Akufo-Addo alikuwa anagombea urais wa Ghana mara ya tatu baada ya majaribio ya awali miaka 2008 na 2012.
Kinyangbo
Kinyangbo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wanyangbo. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinyangbo imehesabiwa kuwa watu 6400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinyangbo iko katika kundi la Kikwa.
Kikasem
Kikasem ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana na Burkina Faso inayozungumzwa na Wakasem. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikasem nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 130,000. Pia kuna wasemaji 120,000 nchini Burkina Faso. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikasem iko katika kundi la Kigur.
Ghana
Kusini mwa Ghana kuna misitu ambayo daima ni ya kijani kibichi na ile ambayo hupoteza majani yake wakati fulani wa mwaka ikiwa na miti kama mikangazi, odumu na mipingo. Sehemu hii inayo pia mingi ya mitende ya mafuta na mikoko. Miti ya Shea, mibuyu na mikakaya hupatikana kwa kawaida katika maeneo ya Volta na kaskazini mwa nchi.
Buganda
Watu wake huitwa Waganda (kwa Kiganda: ""Baganda"") wanotumia lugha ya Kibantu. Wako takriban milioni tatu ambao ni kabila kubwa la Uganda lenye 16.7% ya wakazi wote wa nchi. Kuna koo 52 kati ya Waganda.
Ghana
Vyombo vya habari vya Ghana ni mojawapo ya vile vilivyo na uhuru zaidi barani Afrika. Hapo awali, vilikuwa vimewekewa vizuizi vingi wakati wa mfululizo wa mapinduzi ya serikali na viongozi wa jeshi. Sura ya 12 ya katiba ya 1992 ya Ghana inatoa hakikisho la uhuru na kujisimamia kwa vyombo vya habari huku Sura ya 2 ikizuia uthibiti.
Kideg
Kideg ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wadeg. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kideg nchini Ghana imehesabiwa kuwa watu 26,400. Pia kuna wasemaji 1100 nchini Cote d'Ivoire. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kideg iko katika kundi la Kigur.
Ghana
Baada ya kuongezeka kwa maandamano mnamo 1948, wanachama wa chama cha United Gold Coast Convention walikamatwa, akiwemo Waziri Mkuu na Rais wa baadaye, Kwame Nkrumah. Baadaye, Nkrumah aliunda chama chake mwenyewe, the Convention People's Party (CPP) ambacho kiliongozwa na usemi ‘serikali ya kujitegemea sasa’ (self government now). Alianzisha kampeni ya ‘Vitendo Chanya’ na kupata ufuasi wa watu wa sehemu za mashambani na wa daraja la wafanyakazi.
Kisiwu
Kisiwu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wasiwu. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisiwu imehesabiwa kuwa watu 27,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisiwu iko katika kundi la Kikwa.
Ghana
Nchi ya Ghana ina mfumo wa elimu ya msingi wa miaka 6 kuanzia umri wa miaka sita, na, chini ya mageuzi ya elimu yaliyotekelezwa mnamo 1987 na kurekebishwa mnamo 2007, watoto huingia katika mfumo wa miaka mitatu wa elimu ya upili ya daraja la chini.
Kinawuri
Kinawuri ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wanawuri. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kinawuri imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinawuri iko katika kundi la Kikwa.
Ghana
"Ghana" lilichaguliwa kuwa jina rasmi la nchi ya Gold Coast nchi hii iliponyakua uhuru mnamo tarehe 6 Machi 1957; hata hivyo, Ghana haikuweza kutangaza uhuru wake kamili kutoka kwa Uingereza hadi tarehe 1 Julai 1960 ambapo pia nchi ilianza kujulikana kama "Jamhuri ya Ghana."
Historia ya Ghana
Historia ya Ghana ilianzia mbali sana, hata kabla ya ukoloni tunaweza kuizunguzia Ghana katika nyanja mbalimbali ikiwemo uchumi, utawala au jamii.