Je, ni chombo kipi hupima upepo?
Metorolojia
Tabia za kimsingi za hali ye hewa ni mwendo wa upepo, halijoto, umawingu, unyevu, kanieneo, kiwango cha mnururisho wa jua, uvukizaji na nyingine. Tangu karne nyingi wataalamu wamejitahidi kupima tabia mbalimbali za halihewa na angahewa kama msaaa wa kuzielewa vizuri zaidi na kujenga msingi kwa utabiri wake.
Mvua
Mvua ni aina ya usimbishaji. Kama matone yafikia kipenyo cha zaidi ya milimita 0.5 huitwa mvua. Kama matone ni madogo zaidi kunaitwa manyonyota. Mgongoni mwa ardhi mvua imetapaka kisawasawa.
Angahewa
Angahewa haina mwisho kamili inazidi kuwa hafifu jinsi inavyofikia juu. Asilimia 75 ya masi ya hewa yake iko katika tabakatropo hadi kilomita 11 juu ya uso wa dunia. Uzito wa hewa hupimwa kama mkandamizo hewa.
Madhara ya ongezeko la joto duniani
Kulingana na makadiro ya siku zijazo ya mabadiliko ya hali ya hewa, ripoti ya IPCC imetabiri mengi. Imetabiriwa kuwa katika maeneo mengi ya nchi, idadi ya vipindi vya joto au mawimbi ya joto yana uwezekano mkubwa wa kupanda. Kuna uwezekano kuwa:
Nguvu ya dhoruba itakayosababisha hali kali ya hewa inazidi kuongezeka, kama vile kipimo cha nguvu zinazotolewa na harikeni. Kerry Emanuel anaandika kuwa nguvu zinazotokana na harikeni zinategemea sana kiwango cha joto, hivyo kuashiria ongezeko la joto Duniani. Hata hivyo, masomo zaidi yaliyofanywa na Emanuel kwa kutumia mifano zaidi ya mapato yalihitimisha kuwa kuongezeka huku kwa nguvu zinazotokana na na dhoruba katika miongo ya hivi karibuni hakuwezi kuhusishwa kwa kipekee na ongezeko la joto Duniani. Kufanywa kwa mifano ya harikeni pia kumetoa matokeo yanayofanana, kupata kuwa harikeni, zikundwa katika maeneo yanayotoa viwango vingi zaidi vya Kaboni monoksaidi (CO), vina nguvu zaidi, hata hivyo, idadi ya harikeni itapungua. Ulimwenguni kote, uwiano wa harikeni zinazofikia kiwango cha 4 au 5 – kikiambatana na kasi za upepo za zaidi ya mita 56 kila sekunde – umepnada kutoka 20% katika miaka ya 1970 hadi 35% katika miaka ya 1990. Usimbishaji nchini Marekani kutokana na harikeni umepanda kwa zaidi ya 7% katika karne ya ishirini. Kiwango ambacho hili limesababishwa na ongezeko la joto Duniani kinyume na Kuyumbayumba kwa Miongo mingi wa Kiatlantiki hauleweki vizuri. Baadhi ya utafiti umepata kuwa ongezeko la joto la uso wa bahari unaweza kuanzishwa na ongezeko la upepo wa kukata, hivyo basi kusababisha mabadiliko madogo au hata kutosababisha mabadiliko yoyote ya shughuli za harikeni. Hoyos "pamoja na watafiti wengine." (2006) wamehusisha mwenendo wa ongezeko wa iadi ya harikeni za jamii ya 4 na 5 kwa kipindi kati ya 1970-2004 moja kwa moja na mwenendo wa vipimo vya joto vya uso wa bahari.
Msumenonyororo
Msumenonyororo (kutoka maneno : msu + meno + nyororo; pia msumenomashine na chensoo kutoka Kiingereza "chainsaw") ni pembejeo muhimu sana kwa watu wanaofanya kazi za kukata au kupogoa miti, kukata matofali na pia kuchonga barafu kama inavyofanyika katika nchi Ufini wakati wa majira ya baridi. Msumenonyororo pia hutumika katika nchi baridi kuogelea, hasa wakati wa majira ya kipupwe. Msumenonyororo huwa kifaa kinachoweza kubebwa kwa urahisi, chenye meno makali yanayoweza kuzunguka huku yakikata na kusaga mbao kuzifanya ziwe ndogo.
Tsunami
Kipimo kwa mita: Katika vipimo vya mita, zidisha urefu (mita) X upana (mita) X kina (mita) X 1,000 = kiasi katika lita. Kwa matangi ya mviringo, zidisha kina X matokeo ya kuzidisha nusu kipenyo cha tangi kwa chenyewe (mita) X 3,140 = kiasi katika lita.
Mbinu ya 2— Tumia mbinu hii ikiwa maji safi ya kunywa yanapatikana kutoka kwa asili nyingine wakati tangi/mfumo unaambukuliwa. Mbinu hii si bora kama ilivyo Mbinu ya 1, lakini huchukua muda mfupi kwani tangi/mfumo unahitaji kutolewa maji na kujazwa tena mara moja tu.Baada ya tsunami, huenda visima katika maeneo yaliyoathiriwa vikawa vimechafuliwa. Tafadhali rejelea Maji ya Kunywa, Kupika na ya Usafi wa Kibinafsi kuhusu uchafuzi wa maji chumvi, uchafuzi wa kemikali na athari za afya. Iwapo unashuku kuwa kisima chako kimechafuliwa, wasiliana na mamlaka za eneo lako kwa ushauri mahususi zaidi. Iwapo haupati maji yako kutoka kwa tangi au kisima, rejelea Maji ya Kunywa, Kupika na ya Usafi wa Kibinafsi kwa habari kuhusu kuua viini kwenye maji yako. Yafuatayo ni baadhi ya maagizo ya jumla ya kuua viini kwenye visima.
Kipimo cha mjao
Kipimo cha mjao (pia: kipimo cha ujazo, kizio cha ujazo) ni namna ya kutaja mjao au kiasi cha kiowevu (kwa mfano maji), gesi au vitu vya kumwaga kama unga au nafaka.
Kikokoteo
Kikokoteo ni rula yenye kikokoto iliyotumika kama nyenzo ya kufanya hisabati hususani katika kuzidisha na kugawanya na kutafuta vipeo na vipeuokabla ya ujio na uendelezaji wa matumizi makubwa ya Vikokoteo vya kielektroniki kuanzia mwaka 1974 
Rula hizi zilitengenezwa kwa maumbo na vipimo anuwai kutegemeana na fani husika kama vile kutumika katika hisabati, uhasibu, uongozaji wa ndege, uhandisi n.k
Upepo jua
Tangu kubuniwa kwa redio imeonekana ya kwamba kuna athari ya Jua kwa mawasiliano yanayotumia wimbiredio. Wakati wa kuonekana kwa milipuko kwenye uso wa Jua hutokea mabadiliko katika nguvu ya uga sumaku duniani. Tangu kutumia wimbiredio kwa mawasiliano kulionekana ya kwamba kuna machafuko ya mawasiliano baada ya milipuko usoni mwa Jua.
Kizio
Pamoja na vipimo vya kale kuna aina moja ya pekee ya vizio visivyolingana na utaratibu wa SI na hivi ni vipimo vya astronomia. Kwa kusudi la kuepukana na namba kubwa mno zinazotokea kama vipimo kama kilomita vinatumiwa kwa umbali katika anga la ulumwengu wataalamu wa astronomia walipatana kutumia vipimo kama mwaka wa nuru, kizio astronomia na parsek visivyolingana na muundo wa SI.
Tarakilishikuu
Utabiri wa hali ya hewa wa kisasa pia unategemea Tarakilishikuu. Idara ya Taifa ya Usimamiaji maswala ya Bahari na Hewa wanatumia Tarakilishikuu kuchakacha mamia ya mamilioni ya chunguzi kusaidia kufanya tabiri za hali ya hewa ziwe sahihi zaidi.
Mwavuli
Mwavuli (wingi: miavuli) ni chombo cha duara ya kitambaa chenye fimbo moja katikati kinachotumika kukinga mtu dhidi ya mvua au jua.
Radi
Radi (pia: ngurumo ya umeme) ni mwangaza na miale ya mwanga wa umeme inayotokea wakati wa ngurumo wa mvua ya radi. Katika mazungumzo ya kila siku neno radi linaweza kutaja pia sauti yenyewe na mwanga unaweza kuitwa "umeme". Matumizi ya neno "umeme" kwa ajili ya teknolojia ya "electricity" na vifaa vya umeme yamesababisha kukaza tofauti kati ya umeme kwa jumla na kutokea kwake kwa ghafla wakati wa mvua kali kama mwangaza mkali. Hata hivyo maana ya kiasili ya "umeme" ni ule mwangaza.
Inchi
Inchi (kutoka Kiingereza "inch") ni kipimo cha urefu wa sentimita 2.54. Inatumika pamoja na futi na maili. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza.
Mvua ya mawe
Tone zito zaidi lililowahi kupimwa lilinyesha sehemu za Gopalganj (Bangladesh) tarehe 14 Aprili 1986, likiwa la kilogramu 1.02. Kericho nchini Kenya penye mvua ya radi mara nyingi ni mahali ambako mvua ya mawe inanyesha zaidi kushinda sehemu nyingine za Dunia.
Leso
Leso (kutoka Kireno "lenço"; kwa Kiingereza: "handkerchief") ni kitambaa cha kawaida chenye umbo la mraba kilichotengenezwa kwa pamba au nguo nyingine ambayo inaweza kuingia katika mfuko au mkoba, na ambayo ina lengo la usafi wa binafsi kama kuifutia mikono au uso, au kufutia damu, lakini hasa kamasi.
Hali ya hewa
Sayansi ya metorolojia huifanyia halihewa utafiti kwa kupima hali mbalimbali hadi kutabiri mabadiliko yanayokuja karibuni.
Darubini ya angani
Darubini ya angani (ing. "Space observatory" au "space telescope") ni kifaa hasa darubini kilichorushwa katika anga la nje kwa kusudi la kuangalia na kupima violwa vya mbali kama vile nyota, sayari, galaksi na magimba mengine. Faida yake ni ya kwamba inaweza kuchungulia violwa hivi nje ya angahewa ya Dunia. Angahewa ni kama chujio inayozuia sehemu za spektra ya mawimbi ya sumakuumeme pia huwa na mwendo ndani yake unaoleta machafuko wa namna ya kuona nyota. Kwa hiyo darubini za angani zinaweza kuleta matokeo mazuri zaidi kushinda vifaa kwenye paoneaanga duniani.
Tarakilishi
Utabiri wa hali ya hewa wa kisasa pia unategemea tarakilishikuu. Idara ya Taifa ya Usimamiaji masuala ya Bahari na Hewa inatumia tarakilishikuu kuchakacha mamia ya mamilioni ya chunguzi kusaidia kufanya tabiri za hali ya hewa ziwe sahihi zaidi.
Upepo
Tangu karne ya 20 nguvu ya upepo imetumiwa pia kutengeneza umeme. Katika karne ya 21 umeme wa upepo umeanza kuwa chanzo muhimu wa nishati.
Umeme wa upepo
Nguvu hii ya upepo ilitumiwa kwa manufaa ya kibinadamu tangu miaka mingi sana, hasa kwa njia ya usafiri kwenye maji kwa kutumia tanga za kusukuma jahazi na pia kwa kuendesha vinu vya upepo vya kusagia nafaka.
M/s
Kitu chenye kasi ya 1 m/s kinatembea mita moja katika muda wa sekunde moja. Kipimo hiki ni sehemu ya vipimo sanifu vya kimataifa (SI) kwa kasi. Katika maisha ya kila siku hakitumiki sana kwa sababu watu hawataki kujua mwendo wao kwa kila sekunde. Badala yake kipimo cha kilomita kwa saa kimekuwa kawaida zaidi. Lakini msingi wake ni m/s.
Tsunami
Mfumo wa mita: Katika mfumo wa mita, kisima chenye kipenyo cha takribani mita 1.5 huhitaji takribani lita 1.1 za dawa ya klorini kwa kila mita ya maji. Iwapo kisima ni takribani mita 9.1 kwenda chini, zidisha lita 1.1 na mita 9.1 ili kubainisha idadi kamili ya lita za dawa klorini itakayohitajika (1.1 X 9.1 = lita 10). Futi moja ya urefu wa maji = mita 0.305.
Kipimo cha mita: Katika kipimo cha mita, tambua kiasi cha maji kwenye kisima kwa kuzidisha lita kwa kila mita kwa kina cha kisima kwa mita. Kwa mfano, kisima chenye kipenyo cha sentimita 15.2 kina lita 18.6 za maji kwa kila mita. Ikiwa kina cha kisima hiki ni mita 36.5, zidisha lita 18.6 kwa mita 36.5 ili kutambua idadi jumla ya lita za maji katika kisima (18.6 X 36.5 = lita 679).
Kimbunga
Hatari zake ni hasa kasi ya upepo pamoja na kiasi kikubwa cha mvua. Kasi ya upepo inaweza kuinua vitu vizito kama miti, paa za nyumba au magari na kuvirusha mbali. Watu huuawa na mali kuharibiwa. Uwingi wa mvua husababisha mifuriko.
Vimbunga hutokea mara kwa mara katika kipindi cha joto. Wataalamu wameanza kuvipa majina kwa kurahisisha maelewano. Katika eneo la kila bahari kuna utaratibu wa pekee wa kutolea majina kwa vimbunga kufuatana na mapatano ya wanasayansi.
James Watt
Watt aliendelea kutengezea aina mpya za gia kwa mashine yake iliyowezesha matumizi yake kwa shughuli nyingi. Alibuni pia kizio cha kupima nguvu akaiita "nguvu ya farasi" (horsepower) kinachoendelea kutumiwa duniani kama kipimo kwa nguvu ya injini hata kama kipimo kipya cha SI kinachoitwa "Watt" (wati) kimechukua nafasi yake kitaalamu.
Kanieneo angahewa
Juu ya kila mahali duniani kuna uzito wa nguzo ya hewa yenye urefu wa takriban kilomita 500 hadi mwisho wa angahewa. Uzito huu ni mkubwa kwenye pwani la bahari ambako ganda la hewa juu ya mahali ni nene. Lakini uzito huu na hivyo kanieneo ni mdogo zaidi juu ya milima mirefu ambako umbali hadi mwisho wa angahewa ni mdogo zaidi. Kwa wastani uzito wa nguzo ya hewa juu ya mita ya mraba moja kwenye uwiano wa bahari ni tani 10 lakini kipimo hiki kinaonyesha mabadiliko kutokana na mabadiliko ya kanieneo angahewa mahali hapa.
Hewa
Hewa yenyewe ni gimba la gesi. Sayansi ya kemia inatuambia ni mchanganyiko wa gesi mbalimbali hasa nitrojeni (78 %) na oksijeni (21 %) pamoja na viwango vidogo vya arigoni (0.9 %), kaboni dioksidi (0.035 %), hidrojeni (0.01%), neoni (0.00123%), helium (0.0004%), kriptoni (0.00005%) na xenoni (0.000006%). Ndani ya hewa kuna wakati wowote viwango tofauti vya mvuke wa maji na vumbi za aina nyingi. Kwa kawaida hewa haina rangi, ladha wala harufu.
Bikari
Bikari (ing.: pair of compasses) ni zana ya kazi kwa wachoraji na wanahisabati kwa kuchora duara. Pamoja na ramani inasaidia pia kupima umbali kwa hiyo ni pia zana ya ubaharia.
Choo
Tatizo la vyoo vya maji ni matumizi ya maji mengi. Kila safari ya kumwaga lita 9 - 12 zinaweza kupita chooni katika choo cha kawaida. Hapo kuna majaribio mbalimbali za kupunguza matumizi ya maji na vyoo vya kisasa huwa na tangi ambako mtumiaji anaweza kuchagua kama anamwaga kiasi kikubwa au kiasi kidogo. Katika nchi kadhaa kuna mabomba tofauti kwa maji safi ya kunywa na maji kwa matumizi ya choo ambayo hayakusafishwa vile; kuna pia mifumo ya kukusanya maji ya mvua au hata maji yaliyowahi kutumiwa kwa ajili ya mashine ya kuosha nguo au bafuni kwa matumizi ya chooni.
Kimbunga
Inaanza juu ya bahari ya kitropiki penye maji yenye halijoto juu ya 26 °C. Hewa joto yenye mvuke nyingi inaanza kupanda juu na kuzunguka. Mzunguko huo unaongezeka kasi kuwa dhoruba. Kasi ikifikia mwendo wa 117 km/saa inaitwa kimbunga.
Shinikizo
Vipimo mbalimbali hutumika kuonyesha shinikizo. Baadhi yake hutokana na kipimo cha kani kugawanywa na kipimo cha eneo hilo; kipimo cha SI cha shinikizo, Pascal (Pa), kwa mfano, ni nyutoni moja kwa kila mita ya mraba (N/m, au kilo·m·s). Jina la kipimo hiki liliongezewa mwaka 1971; mbeleni, shinikizo katika SI ilionyeshwa kama nyutoni kwa kila mita ya mraba..
Lambo
Lambo ni ukuta uliojengwa kwa kusudi la kuzuia mwendo wa maji au kubana maji katika eneo fulani. Mara nyingi malambo hujengwa kufunga njia ya maji ya mto. Lambo laweza pia kukusanya maji ya mvua kwenye njia ya mtelemko wake.
Pampu
Kila pampu inahitaji nguvu fulani inayoendesha kazi yake. Pampu sahili zinaendeshwa kwa nguvu ya kibinadamu au ya wanyama. Tangu kale nguvu ya upepo au ya mwendo wa maji mtoni ilitumiwa pai kuendesha pampu. Haja ya kupata nguvu kwa pampu kwenye migodi ilikuwa sababu ya kugunduliwa kwa injini ya mvuke. Siku hizi pampu nyingi zinaendeshwa kwa nguvu ya umeme.
Upepo jua
Leo hii wataalamu wanaelewa tabia ya upepo wa jua kuwa na chaji ya umeme na hii inaingiliana na mawimbi ya sumakuumeme tunayotumia kwa mawasiliano mengi. Si redio peke yake, pia televisheni, simu za mkononi na mtandao wa kompyuta hutumia mawimbi sumakuumeme yanayoweza kuchafuliwa na dhoruba ya jua, yaani hali kali ya upepo wa jua.
Km/h
Kipimo cha SI kwa kasi ni m/s yaani mita kwa sekunde lakini hakitumiki sana kwa sababu katika maisha ya kila siku watu hawataki kujua mwendo wao kwa kila sekunde.
Mizani
Mizani ni chombo kinachotumika kupimia uzito.
Timazi
Kifaa ambacho ni sawa na timazi inatumiwa pia na mabaharia kwa kupima kina cha maji. Ila tu hapa hawaangalii kama kitu ni wima; wanapima kina cha maji kwa kutupa uzani uliofunga kwa kamba katika maji na kuona ni mita au futi ngapi za kamba zinazoingia hadi uzani unafika mwisho. Hii inasaidia wakati meli inakaribia pwani au kisiwa kuona kama kina kinatosha.
Google Earth
Tangu Google Earth v4.2, kiigiza kupepea kimejumuishwa kama kipengele kilichofichika. Kutegemeana mfumo,kinaweza kupatikana kwa kubonyeza Control + Alt + A, Control + A, au Command + Chaguo + A.Baada ya kipengele hiki kuwezeshwa angalau mara moja, kinaonekana chini ya menu zana. Tangu v4.3 chaguo hilo si siri tena . Sasa F-16 Fighting Falcon na Cirrus SR-22 ndizo ndege pekee ambazo zinaweza kutumika, na viwanja vichache vya ndege. Pia inawezekana kudhibiti kiigiza kwa puku au kifaa cha joystick, ingawa si miundo yote inayowezeshwa kwa sasa.
Umwagiliaji
Mitambo kama pampu imewezesha wakulima kuachana na mifereji na kazi ya kugawa maji. Vinyunyizo vinamwaga maji kwa mashamba. Kuna mashine kubwa zenye matairi zinazozunguka kwenye ncha na kumwagilia duara. Nyingine zinazungushwa kwa nguvu ya maji na kutupa maji hadi umbali wa mita 500.
Kepler (chomboanga)
Kepler ni chomboanga chenye kazi ya kubeba darubini kilichorushwa angani na taasisi ya NASA (Marekani) kwa shabaha ya kugundua sayari za nje zinazozunguka nyota nje ya mfumo wa jua letu.
Jiometri
Jiometri hutumiwa kupima eneo na mzingo wa umbo bapa. Inaweza kupima pia mjao na eneo la uso wa gimba.
Rada
Rada (ing. "radar") ni jina kwa mitambo inayotumia mawimbi ya redio kutambua vitu na vyombo mbalimbali kwa kuangalia mambo kama aina, mwelekeo, kasi n.k.
Kituo cha Anga cha Kimataifa
Kusudi kuu la kituo ni kuwa na maabara katika anga la nje. Katika mazingira yasiyo na graviti kuna nafasi ya kufanya majaribio mengi katika fani za biolojia, fizikia, kemia, tiba na astronomia. Kituo hiki kinabeba vifaa vinavyopima mnururisho wa mialimwengu (ing. "cosmic rays") au mabadiliko ya nuru ya Jua.
Galvanometa
Mara nyingi Galvanometa ni kifaa cha kianalojia ambacho hutumika kama ameta kupimia mawimbi ya umeme katika sakiti ya umeme kwa kutumia kizio kiitwacho ampea.
Umeme wa upepo
Katika Afrika ni hasa Afrika Kusini iliyoanza kutumia chanzo hiki cha nishati. Nchini Kenya Mradi wa umeme wa upepo wa Ziwa Turkana ulianzishwa mwaka 2010 ukilenga kutoa megawati 300 baada ya kukamilika.
King'amuzi rada
Kifaa hicho cha umeme hutumiwa sanasana na dereva wa gari kuchunguza kama kasi ya magari yao inatazamwa kwa kutumia bunduki ya rada na askari wa usalama wa barabarani au maofisa wengine wa usalama. Wakitambua maeneo ambayo maafisa wa kudhibiti mwendo walipo wanapunguza kasi ya gari kabla ya kusimamishwa na kupewa faini au kutiwa mashakani.
André-Marie Ampère
Ana umaarufu kama mtu aliyeweka misingi muhimu kwa sayansi ya usumakuumeme. Katika mfumo wa vipimo sanifu vya kimataifa kipimo cha mkondo wa umeme kimepewa jina lake na kwa Kiswahili kinaandikwa ampea.
Saa (ala)
Saa ni kifaa kinachonyesha na kupima mwendo wa wakati. Saa ndogo huvaliwa na watu mkononi au kubebwa mfukoni, saa kubwa huwekwa ukutani au mahali pa juu mjini kwa watu wote kuona. Saa zmo ndani ya mashina na vifaa vingine vyenye kazi ya kutawala miendo yao.
Injini ya mvuke
Ndani ya mashine maji hupashwa moto kuyageukia kuwa mvuke. Mvuke unaingizwa katika silinda ambako unasukuma pistoni ndani yake. Mwendo wa pistoni unabadilishwa kuwa mwendo wa kuzunguka kupitia fitokombo.
Zumari
Inapatikana kote duniani. Hewa inapulizwa ndani kwa mdomo kupitia shimo; mkondo wa hewa unapita kwenye kona kali ambako unaanza kutingatinga ukisababisha nguzo ya hewa iliyopo ndani ya bomba kutingatinga pia; mitetemo hii ni sauti.
Mkondo wa umeme
Mkondo wa umeme ni mwendo wa chaji ya umeme ndani ya kipitishi. Kipimo sanifu chake ni ampea.
Upepo
Kwa lugha ya metorolojia kuna mwendo kutoka eneo la shindikizo juu la hewa kwa eneo lenye shindikizo duni la hewa.
Paa
Katika mazingira penye mvua nyingi kidesturi paa inahitaji mtelemko ili maji yasikae na kuingia ndani. Kama mazingira yana upepo mkali si vizuri kuwa na mtelemko mno maana watu waliweka mawe juu ya paa kwa kusudi la kuimarisha paa dhidi ya upepo mkubwa.
André-Marie Ampère
Kwa heshima ya kazi yake kipimo cha mkondo wa umeme kiliitwa "ampea", pamoja na coulomb, volti, ohm na watt. Vipimo hivi viliitwa kwa heshima ya wataalamu waliofanya kazi pamoja na Ampère na hao walikuwa Charles-Augustin de Coulomb wa Ufaransa, Alessandro Volta wa Italia, Georg Ohm wa Ujerumani na James Watt wa Uskoti.
Telegrafu
Katika karne ya 20 yalianza pia matumizi ya simu za upepo kwa habari za telegrafu.
Pumu
Spirometry inapendekezwa ili isaidie utambuzi na udhibiti. Hii ndio uchunguzi bora wa pumu. Ikiwa FEV1 kilichopimwa na mbinu hii kitakuwa bora na zaidi ya asilimia 12 kufuatiliwa na utoaji wa kipanua bronkasi kama vile sabutamoli, husaidia kwa utambuzi. Hata hivyo inaweza kuwa sawa kwa walio na historia ya ugonjwa isiyokali, isiyojitokeza. Kiwango cha hewa mtu anaweza kuvuta kwa pumzi moja inaweza kusaidia kutofautisha pumu COPD. Ni muhimu kufuatilia spirometry kila mwaka moja au mbili ili kufuatilia jinsi ugonjwa unavyodhibitiwa.
Choo
Choo cha shimo ni mfumo unaotumiwa na watu wengi kidogo hasa nje ya miji na pia katika mitaa ya vibanda. Shimo lachimbwa katika ardhi na kufunikwa juu isipokuwa kuacha nafasi ya kuangusha kinyesi. Kwa kawaida kuna nyumba ndogo au kibanda juu yake cha kuzuia watazamaji. Kinyesi kinaanguka katika shimo na kubaki pale. Shimo linajaa polepole lakini kama udongo unafaa majimaji yake hunapotea ardhini ni mambo makavu pekee yanabaki. Lakini penye maji mengi katika ardhi au kama ardhi ina tabia kukaribia udongo wa mfinyanzi maji hayapotei na shimo linajaa haraka.
Dhoruba
Dhoruba inahusishwa na hali ya hewa yenye ghasia na inaweza kuwa na upepo mkali, ngurumo, radi na mvua kubwa kama vile ya barafu. Kwa hiyo, ujuzi wa hali ya hewa ni muhimu sana.
Chombo cha angani
Ilhali maandalizi ya safari za kupeleka watu anga-nje ni ghali sana bila kuleta faida kubwa kiuchumi au kisayansi, kuna mamia ya vyombo vya anga vinavyozunguka dunia na kutekeleza kazi muhimu. Hivi huitwa pia satelaiti zikifuata mwendo wa kudumu wa kuzunguka dunia au kukaa mahali pamoja angani juu ya uso wa dunia. Utabiri wa hali ya hewa hutegemea data na picha kutoka vyomboanga. Sehemu ya majadiliano kwa simu na sehemu kubwa ya picha za televisheni hupitia satelaiti, na vilevile data za teknolojia kama GPS.
Upinde wa mvua
Upinde wa mvua (kwa Kiingereza "rainbow") ni tao la rangi mbalimbali angani ambalo linaweza kuonekana wakati jua huangaza kupitia matone ya mvua inayoanguka.
Dhoruba
Dhoruba inachunguzwa na wanasayansi wanaoitwa wapimaji wa hali ya hewa. Dhana ya utabiri wa ubaharia ilianza kwa wasiwasi wa kuokoa meli kutokana na dhoruba zisizotarajiwa katika Atlantiki ya Kaskazini.
Chusa
Chusa ni kifaa kirefu chenye umbo la mkuki kinachotumiwa kwa shughuli za uvuwi na uwindaji wa wanyama wa maji.
Kipimajoto
Kipimajoto (mara nyingine themomita) ni kifaa cha kupima jotoridi. Aina ya kipimajoto kinachotumika zaidi ni ile iliyotengenezwa kwa kuweka zebaki ("mercury") katika gilasi. Aina hii imeundwa na gilasi ya kapilari ambayo katika ncha moja ina tunguu ilijazwa zebaki na ncha ya upande mwingine imezibwa. Kifaa hufungwa pande zote ili kutunza umbwe ndani ya kapilari. Jotoridi hupimwa kwa kusoma kiasi cha zebaki iliyopanda katika kapilari kutokana na mabadiliko ya joto katika vipimo vilivyoandikwa kwenye kapilari. Zebaki inatumika sana katika kupima jotoridi. Spiriti, etha na vimiminika vingine vyenye tabia zinazohitajika vinaweza kutumika kwa dhumumi hilo.
Saa
Kwa chombo cha kupimia wakati tazama saa (ala)
Heinrich Hertz
Mwaka 1888 aligundua mawimbi ya redio yaliyotabiriwa hapo awali na mlinganyo wa Maxwell. Pia alionyesha kwamba mwanga ni aina ya mawimbi ya umeme. Kwa heshima yake kipimo cha marudio ya mawimbi kimeitwa kwa jina lake mwenyewe: "Hertz" (pia Hezi, kifupi Hz).
Mmomonyoko
Upepo unaweza kupuliza chembe ndogo za udongo kama udongo huu ni laini na kavu. Aina hii ya mmomonyoko hutokea hasa pasipo na mimea inayofunika udongo wa juu. Jangwani kiasi kikubwa cha udongo au mchanga huhamishwa na dhoruba.
Hezi
Hezi, pia hertz , kifupi Hz ni kipimo cha SI kwa marudio ikitaja rudio 1 kwa sekunde 1. Inatumiwa hasa kwa kutaja tabia ya mawimbi kama wimbisauti au mawimbi sumakuumeme za redio na pia marudio katika mitambo kwa mfano kompyuta.
Upepo jua
Sayari ya Zuhura (Venus) iliyo karibu na Jua kuliko dunia ina angahewa nzito. Vyomboanga vimepima ya kwamba muda wote kuna wingu la gesi kutoka Zuhura kuingia katika anga-nje linalofuata kanuni za mkia wa nyotamkia yaani kuelekea upande wa mbali wa Jua. Maana yake, sawa na kometi, gesi za angahewa ya Zuhura zinasukumwa na upepo wa jua. Gesi ya angahewa ya Zuhura inaendelea kupungua polepole.
Maili
Maili ni kipimo cha urefu. Si kipimo sanifu cha kimataifa SI bali ni kizio cha vipimo vya Uingereza. Zamani ilitumiwa sana lakini siku hizi matumizi yamepungua sana.
Juja
Kulingana na ripoti kutoka kituo cha utafiti wa hali ya Anga cha Nairobi/Wilson kilichoko umbali wa Kilometa 74.8, Mji wa Juja una kiwango cha joto cha Nyuzi 24. Upepo huvuma kwa kiwango cha kilometa 23 kwa saa ukielekea Kaskazini Mashariki.
Kipimo cha Beaufort
Kipimo cha Beaufort (ing. Beaufort scale) ni mfumo wa kupima kasi ya upepo. Msingi wake si kipimo kamili cha mwendo wa upepo bali kutazama matokeo ya upepo katika mazingira. Mfumo huu hutumiwa zaidi duniani ulianzshwa mnamo 1805 na MWingereza Francis Beaufort.
Tetemeko la ardhi
Wataalamu hupima tetemeko kwa njia mbalimbali. Kuna skeli mbili zilizotumiwa mara nyingi ni zile za Richter na Mercalli. Katika miaka ya nyuma skeli mpya imeanza kutumiwa kimataifa ni "moment magnitude scale" (kifupi MMS, skeli ya kiasi cha nguvu) inayofanana zaidi na skeli ya Richter lakini iko makini zaidi kwa kutofautisha matetemeko makubwa.
Hali ya hewa
Sayansi hii inafundishwa kwenye vyuo vikuu na siku hizi kila nchi huwa na idara ya serikali inayoangalia hali ya hewa, kwa mfano Idara ya Metorolojia Kenya au Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania.
Chombo cha usafiri
Chombo cha usafiri ni kifaa chochote kinachotumiwa kusafirisha watu au mizigo.
Saa ya mkononi
Kawaida ubora wa saa unahusishwa na mambo mbalimbali kama vile saa inavyoweza kuzuia maji. Shirika la Kimataifa la Usanifishaji (kwa kifupi ISO) limetoa vipimo maalum vya saa zinavyozuia maji.
Parsek
Parsek (, kifupi cha "parallax second", kutoka maneno paralaksi na sekunde) ni kipimo cha umbali kinachotumiwa katika astronomia kwa kutaja umbali kati ya nyota na violwa vingine vya angani. Kifupi chake ni pc.
Tarakilishi
Ni kompyuta zinazotumika kwa ajili ya kupokea taarifa (Data) kama zile za kusomea hali ya hewa, kupimia mishipa ya damu na kupimia kiwango cha chumvi kwenye maji.
Jouli
Jouli ni kizio cha upimaji wa nishati, kazi na joto.
Kupanda kwa halijoto duniani
Hapo wanatumia pia mbinu kama kulinganisha miviringo kwenye mashina ya miti inayoonyesha miaka yenye mvua nyingi au kidogo au wanapima kiwango cha dioksidi kabonia kwenye barafu ya chini nchani yenye umri wa miaka 10,000 na zaidi.
Upepo jua
Kwenye Dunia hali hii haikutazamwa. Tofauti kati ya Dunia na Zuhura kuhusu upepo wa jua ni ya kwamba Dunia ina uga sumaku unaokinga angahewa yake. Nguvu ya ugasumaku inakengeusha sehemu kubwa ya upepo wa jua na kuuongoza upite kando ya dunia. Lakini Zuhura ina uga sumaku dhaifu sana. Ukosefu wa uga sumaku unasababisha miale ya upepo wa jua kugonga angahewa ya Zuhura moja kwa moja.
Kizio astronomia
Vipimo vilivyo kawaida duniani kama kilomita vinaweza kutumiwa katika astronomia lakini vinaleta namba kubwa mno. Hivyo astronomia imebuni vipimo vyake vinavyorahisisha kutaja umbali wa magimba katika anga ya ulimwengu. Mara nyingi astronomia hutumia kipimo cha Mwakanuru kwa kupima umbali katika ulimwengu. Lakini kwa umbali za karibu zaidi jinsi ilivyo ndani ya mfumo wa Jua letu kizio astronomia kimechaguliwa.
Upepo jua
Umbo la mkia wa nyotamkia ulitazamwa mapema baada ya kupatikana kwa hadubini katika astronomia yaani kuanzia mnamo mwaka 1600 BK. Hapo ni Kepler aliyehisi mara ya kwanza kuwepo kwa jambo kama upepo kati ya nyota.
Chombo cha angani
Chombo cha angani ni chombo kwa ajili ya kusafiri katika Anga-nje ya dunia yetu.
Omo
Omo inatakiwa kuwa nyembamba kwa sababu ni sehemu inayokata mawimbi. Kama ni pana mno linasukuma maji mengi na kuchelewesha mwendo wa chombo. Vivuko (feri) na meli za kijeshi za kushushia magari au askari ufukoni zina omo pana.
Kipimajoto
Kipimajoto chochote kile huwa kinapima jotoridi lake chenyewe, ambalo linaweza lisiwiane na jotoridi hasa la kitu linalopima. Katika kupima jotoridi la hewa nje ya jengo, kwa mfano, kama kipimajoto moja itawekwa kivulini na nyingine katika jua, kwa tofauti ya sentimita chache, majibu ya vipimojoto hivi yanaweza kuwa tofauti sana, ingawa jotoridi la hewa sawa. Kipimajoto katika kivuli kinaweza kupoteza joto kwa mnururisho kwa kuta za jengo na hivyo vipimo vikawa vidogo chini ya jotoridi halisi la hewa. Kwa upande mwingie kipimajoto kilichokatika jua kitasharabu joto la jua na kuonyesha kiwango kikubwa kuliko kile halisi cha hewa. Ili kuondoa makosa kama haya, upimaji sahihi wa jotoridi huitaji ukingaji wa kipimajoto kutoka katika vyanzo vya joto au baridi au kutoka joto linaloweza kusafiri kwa mnururisho, mpitisho au myuko.
Puto
Puto zina umuhimu kwa sayansi zikibebea vyombo vya upimaji juu kwenye angahewa vinapopima mnururisho, halijoto au shindikizo. Mwaka 1972 puto ya Marekani ilifikia kimo cha 51.8 km.
Eneo
Ukubwa wa eneo linapimwa kwa kuulinganisha na miraba maalumu. Katika mfumo wa vipimo sanifu vya kimataifa kizio sanifu ni mita ya mraba (inayofupishwa kwa m²). Umbo kama mviringo mwenye eneo la 3 m² una eneo sawa na miraba mitatu ya aina hii.
Kipimajoto
Upimaji sahihi wa jotoridi hutegemea uanzishwaji wa uwianosawa wa joto ("thermal equilibrium") kati ya kifaa cha kupimia jotoridi na mazingira yake yayokizunguka. Hii ina maana, katika uwianosawa, hakuna mbadilishano wa joto kati ya kipimajoto na vitu inavyogusa au vitu vilivyo jirani. Hivyo kwa kipimajoto cha hospitali, kifaa inabidi kiweke kwa muda wa kutosha (zaidi ya dakika moja) ili kufikia uwianosawa na mwili ili kupata matokeo sahihi. Pia ni lazima iingizwe ndani zaidi na iwe na mgusano mzuri na mwili ili kupata jibu nzuri. Hali zote hizi huwa haziwezekani kufikiwa na kipimajoto kinachoingizwa mdomoni, ambacho huwa kinaonyesha jotoridi dogo ulinganisha na lile linaoonyeshwa na kipimajoto cha puru ("rectal thermometer").
Betri ya gari
Betri haifai kuwekwa kwa muda mrefu bila chaji. Hili likifanyika, basi huenda ikaharibika. Ili kuhakikisha kwamba betri yako ya gari ina chaji kila wakati, ni vizuri kuangalia kwa kutumia kifaa kinachoitwa hydrometa (hydrometer). Unapoendesha gari kisha ugundue kwamba haina chaji, wafaa uombe betri ya gari ya mwenzako na kwa kutumia best car jumper lithium ion jumpstarter.
Kasi
Katika nchi zinazotumia kipimo cha maili kuna pia maili kwa saa.Tofauti na kasi (kwa Kiingereza: "speed") ni kasimwelekeo (pia: velositi; ing. "velocity"); hiyo inataja kasi pamoja na mwelekeo wake. Alama yake ni formula_2.
Usimbishaji
Watu wameanza kufanya mvua kwa kukamua mawingu. Hapa punje ndogo za iodidi ya fedha zinatupwa mawinguni kwa njia ya ndege au makombora. Punje hizi zinakuwa viini vya kutonesha mvuke na kusababisha matone kukua hadi mvua kunyesha.
Kanieneo angahewa
Chombo cha kuipimia kinaitwa barometa.
Mita
Tangu mwaka 1960 mita imekubaliwa kuwa umbali unaosafiriwa na nuru katika anga pasipo hewa (ombwe) katika muda wa sekonde 1/299,792,458.
Umeme
Mnamo 1820 Mdenmark Hans Christian Ørsted alitazama jinsi gani sindano ya sumaku iliathiriwa na mkondo wa umeme. Kutokana na kazi ya Ørstedt, Mfaransa Andre-Marie Ampere alitengeneza "ampeamita" ambayo ni chombo cha kupimia kani ya umeme yaani kiwango cha chaji ya umeme kinachopita kwenye kipitishi chenye unene fulani katika muda fulani. Alitambua usumaku na umeme kuwa nyuso mbili za jambo lilelile. Kwa kazi yake Ampere alijenga msingi wa nadharia ya sumakuumeme.
Galvanometa
Galvanometa ni kifaa kilichotengenezwa kimakanika na kiumeme chenye uwezo wa kuhisi/kugundua na kupima mkondo wa umeme.
Umeme wa upepo
Mwisho wa mwaka 2009 takriban asilimia 1.3 ya mahitaji ya umeme duniani yalipatikana kwa umeme wa upepo. Lakini nchi kadhaa zilizotangulia kuendesha teknolojia hii zinapata kiasi kikubwa zaidi. Nchi inayopata kiwango kikubwa cha mahitaji yake ya umeme ni Denmark yenye asilimia 20 za umeme wa upepo. Katika Hispania ni 11% na 9% katika Eire.
Umeme wa upepo
Umeme wa upepo ni umeme unaopatikana kwa njia ya mitambo inayotumia nguvu ya upepo na kuibadilisha kuwa umeme.
Wingu la Oort
Wingu la Oort (ing. "Oort cloud") ni ukanda wa kudhaniwa angani unaozunguka mfumo wa Jua kwa umbali mkubwa nje ya mzingo wa Pluto pia nje ya ukanda wa Kuiper. Ukanda huu unadhaniwa kuwa na magimba ya barafu na vumbi yaliyo na mwendo wa kuzunguka Jua kwa umbali kuanzia vizio astronomia 50,000 hadi 100,000 au zaidi (sawa na miaka ya nuru 0.8 hadi 1.5). Kuwepo kwa wingu hili hakuthibitishwa kwa hiyo ni bado wingu la kinadharia. Nadharia hii ilitungwa na mwanaastronomia Mholanzi Jan Oort (1900 – 1992) aliyetafuta maelezo kwa asili na njia za nyotamkia zinazotokea katika mfumo wa Jua. Wingu la Oort linatazamiwa kuwa asili ya nyotamkia zenye obiti ndefu, ilhali zile zenye obiti fupi zinatoka katika Ukanda wa Kuiper.
Selsiasi
Kipimo hiki hutumia skeli ya vizio 100 kati ya 0 °C na 100 °C. 0 °C ni halijoto ya kuganda kwa maji kuwa barafu. 100 °C ni halijoto ya maji kuchemka, yote kwa shindikizo kawaida la hewa yaani takriban shindikizo la hewa linalopatikana kando la bahari.
Umeme wa upepo
Wasiwasi kuhusu kuongezeka kwa gesijoto duniani na madhara ya kupanda kwa halijoto duniani zilileta mikataba ya kimataifa kama Kongamano la Mfumo wa UM kuhusu Mabadiliko ya Tabianchi na Mapatano ya Paris kuhusu Tabianchi na hapo matumizi ya nguvu ya umeme yamepata maendeleo makubwa sana. Umeme wa upepo unaongezeka kuwa muhimu kama nishati mbadala ya kupunguza matumizi ya fueli kisukuu.
Kasi
Kasi ya gimba ni umbali uliotembewa nalo kwa muda fulani. Gimba lenye kasi kubwa linapita njia kwa muda mdogo; kama kasi yake inapungua gimba litahitaji muda zaidi kwa njia hiyohiyo. Kasi ni kipimo cha mwendo wa kitu.