Ukambi ni nini?
Ukambi
Ukambi (au surua) ni ugonjwa wa kuambukiza unaoenezwa sana kupitia mgusano yanayosababishwa na virusi vya ukambi.
Mboji
Mboji (pia: "matanda"; kwa Kiingereza "humus, compost") ni mata ogania katika udongo. Inafanywa na vipande visivyo na uhai tena vya mimea na wanyama. Inatokea katika mchakato wa kuoza kwa mimea na pia wanyama. Ni sehemu muhimu ya udongo maana inaongeza rutuba yake. Tofauti na mchanga mtupu inaweza kushika maji kama sifongo. Pia ina virutubishi vingi ndani yake pamoja na nitrojeni.
Ukoma
Ukoma umeathiri binadamu tangu miaka elfu nyingi zilizopita. Maradhi hayo yamepata jina lake kutoka neno la Kilatini "lepra", maana yake ni mwenye gamba kwenye ngozi. Jina la “maradhi ya Hansen” linatokana na jina la daktari Gerhard Armauer Hansen. 
Kutenga wagonjwa katika makambi ya wakoma bado kunatokea. Katika nchi kama India makambi hayo yapata zaidi ya elfu. Pia China 
yako yapata mia kadhaa, na Afrika. Hata hivyo, takriban makambi yote yamefungwa. Ukoma umewatambulisha wagonjwa wake kubaguliwa tangu muda wa karibu historia yote uliyo nayo ugonjwa. Ubaguzi huo bado ni kizuio cha fedheha ambacho kinahamasisha wagonjwa kujificha na kukosa matibabu mapema.
Uhandisi
Uhandisi ni elimu ya sayansi kutatua matatizo ya kiutendaji.
Ufugaji
Kwa maana nyingine ufugaji ni kitendo cha kutunza wanyama na kuwapa chakula ukizingatia lishe bora au kanuni zote za ugawaji na utunzaji wa wanyama kwa kuzingatia lishe bora, hata pia upatikanaji wa maji kwa ajili ya wanyama hao.
Ufumaji
Sanaa ya ufumaji ni ufundi unaotumika kutengeneza vitu mbalimbali kwa kutumia vifaa maalumu au mikono. Mfano wa vitu hivyo ni mikeka, vitambaa, viti vya kukalia n.k.
Mawasiliano
Ujumi. Hii ni aina ya mawasiliano ambayo hufanyika kupitia njia za ubunifu: kucheza ala ya muziki, dansi, uchoraji na uchongaji.
Ukambi
Watu kwa kawaida hupata ugonjwa huu mara moja tu. Vipimo vya virusi hivi katika visa vinavyokisiwa ni muhimu kama sehemu ya juhudi za afya ya umma.
Kundi
Kundi ni idadi ya watu au vitu vilivyopo, vimekusanyika, au vinavyowekwa pamoja. Neno hilo limekuwa likitumika mara nyingi kuonyesha mkusanyiko wa watu, wanyama, ndege wa angani au wadudu. ambapo mkusanyiko huo hutokana ana kuwepo kwa kufanana kwa maana ya tabia au muonekano wao.
Haramia
Kufuatana na Mkataba wa Umoja wa Mataifa juu ya sheria za bahari uharamia ni matendo yoyote ya jinai yanayotekelezwa baharini na mabaharia au maabiria wa meli binafsi dhidi ya meli nyingine au dhidi ya watu na mali ndani yake.
Ukombozi
Ukombozi, katika dini nyingi, ni msamaha au ondoleo la dhambi zilizopita na kinga dhidi ya laana na mateso mbalimbali, ya milele au ya muda.
Uchimbaji madini
Uchimbaji madini ni kitendo cha kuchimba ardhi kwa ajili ya kupata madini. Kitu chochote ambacho hakiwezi kukuzwa au kuundwa lazima kichimbwe. Kile kitendo cha kuchukua madini kutoka ardhini ndicho kinachoitwa uchimbaji madini. Uchimbaji madini unaweza kufanywa ili kupata madini ya metali au yasiyo metali, kwa mfano: Almasi, Dhahabu, Shaba, Makaa ya mawe, Chumvi, Chuma na hata gesi asilia.
Kumbukumbu
Kumbukumbu ni hali ya kuweza kutambua jambo uliloliona au kuweza kufafanua au kuelezea jambo ulilolihifadhi ndani ya kichwa chako. Mtu, na hata mnyama, huweza kukumbuka kitu, jambo, hali, sehemu, wakati n.k. Mfano: mwanafunzi husoma vitabu lakini baadaye itambidi kujibu na kuelezea kile alichokisoma.
Basi
Basi (kutoka Kiingereza "bus") ni chombo cha usafiri kinachotumika kusafirisha watu kutoka eneo moja kwenda eneo jingine kwa ajili ya shughuli mbalimbali, kwa mfano kazi, masomo, utafiti na kadhalika.
Umisionari
Umisionari ni utendaji unaolenga kueneza dini fulani, hasa zile zinazokusudiwa kuwa za kimataifa kutokana na misingi ya imani yake, kwamba ndivyo Mungu anavyotaka na alivyoagiza.
Usafiri
Usafiri ni uhamisho wa watu au vitu na bidhaa kutoka mahali pamoja kwenda mahali pengine.
Kimambi
Kimambi ni kata ya Wilaya ya Liwale katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 754 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 65515.
Ugaidi
Ugaidi ni mfumo wa kulenga mabadiliko ya kisiasa kwa kutisha watu kwa njia ya vurugu au mauaji. Matendo ya kigaidi yanatisha kwa sababu watu wanajeruhiwa au kuuawa. Watendaji wa ugaidi kwa kawaida ni vikundi au watu wasio na cheo au nafasi rasmi.
Wakfu
Katika Uislamu wakfu ni mali iliyotengwa kwa kusudi la kidini. Mifano ya wakfu ni kutoa kiwanja kwa kujenga msikiti, shamba au nyumba ikiwa mapato yake yatagharamia misikiti, madrasa, hospitali, watu maskini au wanafunzi, au pia kutoa pesa kwa makusudi haya.
Chanjo ya ukambi
Chanjo ya ukambi ni chanjo bora sana katika kukinga ukambi. Baada ya kupata dozi moja, asilimia 85 ya watoto wa umri wa miezi tisa na asilimia 95 ya walio zaidi ya miezi kumi na miwili hupata kingamwili. Takriban watoto wote wasiopata kingamwili baada ya dozi moja hupata kingamwili hii baada ya dozi ya pili. Kiasi cha uchanjaji katika idadi jumla ya watu ikiwa zaidi ya asilimia 93, milipuko ya ukambi kwa kawaida haitokei tena; hata hivyo inaweza kutokea tena ikiwa kiasi cha uchanjaji kitapunguka. Ubora wa chanjo hii huwepo kwa miaka mingi. Haijulikani ikiwa ubora huu hupunguka baada ya miaka kadhaa. Chanjo hii pia inaweza kukinga dhidi ya ugonjwa huu ikiwa katika siku chache umetangamana na ugonjwa huu.
Chanjo hii ni salama kwa ujumla ikijumuisha hata walio na maambukizi ya VVU. Athari kwa kawaida huwa si kali na ni za muda mfupi. Hii inaweza kujumuisha maumivu katika sehemu ya mwili iliyodungwa au homa kiasi. Anafilaksisi imenakiliwa kwa takriban mtu mmoja kwa kila watu elfu mia moja. Kiasi cha Sindromu ya Guillian-Barre, otizimu na ugonjwa wa inflamesheni ya utumbo hakionekani kuongezeka.
Chanjo hii inapatikana kivyake au katika mchanganyiko na chanjo zingine ikijumuisha chanjo ya rubela, chanjo ya matubwitubwi, na chanjo ya tetekuwanga ( chanjo ya Ukambi, Matubwitubwi na Rubela and chanjo ya Ukambi, Matubwitubwi, Rubela na Tetekuwanga). Chanjo hii hufanya kazi vyema hata katika miundo yote. Shirika la Afya Duniani hupendekeza kuwa chanjo hii itolewe kwa watoto katika umri wa miezi tisa katika maeneo ya ulimwengu ambapo ugonjwa huu hutokea mara nyingi. Katika maeneo ambayo ugonjwa huu hautokei mara nyingi, kutoa chanjo hii katika umri wa miezi kumi na miwili inafaa. Hii ni chanjo ya maishani. Chanjo hii huwa katika aina ya poda iliyokaushwa inayohitaji kuchanganywa kabla ya mtoto kudungwa chini ya ngozi au katika misuli. Uthibitishaji kuwa chanjo hii ni bora unaweza kutambuliwa na vipimo vya damu.
Takriban asilimia 85 ya watoto ulimwenguni kote wamepata chanjo hii kuanzia mwaka wa 2013. Katika mwaka wa 2008, angalau nchi 192 zilitoa dozi mbili za chanjo hii. Chanjo hii ilianzishwa kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1963. Mkusanyiko wa chanjo ya ukambi-matubwitubwi-na rubela ilipatikana kwa mara ya kwanza katika mwaka wa 1971. Chanjo ya tetekuwanga iliongezwa kwa mkusanyiko huu katika mwaka wa 2005 hivyo kutengeneza chanjo ya Ukambi, Matubwitubwi, Rubella na Tetekuwanga. Chanjo hii ipo katika Orodha ya Shirika la Afya Ulimwenguni ya Dawa Muhimu, dawa muhimu zaidi inayohitajika katika mfumo wa afyawa kimsingi. Chanjo hii haina gharama ya juu sana.
Ulafi
Ulafi (pamoja na ulevi) ni hamu isiyoratibiwa ya kula (na kunywa).
Mange Kimambi
-Mange Kimambi amekuwa kada wa chama tawala yani "Chama Cha Mapinduzi (CCM)" tangu alipoanza kufuatilia na kujihusisha na mambo ya siasa na alifikia hatua akawa anasema hajui maisha yake yangekuaje bila CCM. Lakini Mange Kimambi amejizolea na kujipatia umaarufu zaidi kuanzia mwaka 2016 maara baada ya serikali ya awamu ya Tano inayoongozwa Mhe. Rais John Pombe Magufuli kuingia madarakani. Umaarufu wa Mange Kimambi umetokana zaidi kitendo cha yeye kuonesha na uthubutu wa kupinga waziwazi mambo mengi yanayofanywa na Serikali iliyo chini ya chama tawala CCM. Umaarufu wake huu umepelekea kuwa ni miongoni mwa watu wenye wafuatiliaji wengi katika mitandao ya kijamii hasa instagram kiasi cha kufikia kuwa na wafuatiliaji zaidi "Milioni mbili (2M followers)".
Kishawishi
Kishawishi ni tendo la kumvuta binadamu kutenda jambo. Mara nyingi maana yake ni mbaya, yaani ni kumvuta atende dhambi.
Ubongo
Ubongo una baadhi ya maeneo ambayo huwasiliana moja kwa moja na uti wamgongo. Katika ngazi ya chini kabisa ni maeneo ya mienendo katika medula na ponsi. Katika ngazi za juu ni maeneo ya ubongokati, kama vile viini vyekundu, ambayo inawajibikia kuratibu usogezaji mikono na miguu. Katika ngazi ya juu zaidi ambayo ni gamba msingi la mwendo, utepe wa tishu ulioupande wa nyuma wa ndewe la mbele ya ubongo. Gamba msingi la mwendo hituma ujumbe katika ameneo chini ya gamba yanayohusika na mwendo, lakini pia hutuma jumbe kubwa moja kwa moja katika uti wa mgongo, kupitia kinachojulikana kama njia piramidi. Uelekezaji huu wa moja kwa moja kati ya gamba na uti wa mgongo huruhusu udhibiti sahihi wa hiari wa miendo. Maeneo mengine ya "upili" ya ubongo yanayohusiana na mwendo hayawasiliani moja kwa moja na uti wa mgongo, na badala yake hugusa maeneo ya mwendo katika gamba au maeneo ya msingi chini ya gamba. Miongoni mwa maeneo muhimu ya upili ni gamba linaloshughulikia mwendo, ganglia ya msingi, na ubongonyuma:
Kampaundi
Kampaundi ni dutu iliyoundwa kwa kuungana kwa elementi mbili au zaidi za kikemia katika hali thabiti kati ya masi au atomi zao. Atomi zao zashikwa kwa muungo kemia kuwa molekuli za dutu hiyo.
Mpango wa Biashara
Kupanga Mkakati ni utaratibu wa kampuni kuelezea mkakati wake, ama mwongozo na kufanya maamuzi jinsi ya kugawa rasilimali yake ili kufikia mkakati huo, ikiwa ni pamoja na mtaji na watu. Mbinu mbalimbali za kuchambua biashara zinaweza kutumika kwenye mkakati wa mpango, pamoja na uchanganuzi wa UUFC (Uwezo, Udhaifu, Fursa, na Changamoto) na uchambuzi wa SUJT (Kisiasa, Kiuchumi, Kijamii, na Kiteknolojia) au uchambuzi JTUMD uchambuzi unaoshirikisha Tamaduni-Jamii, Teknolojia, Uchumi, Ikoloji, Udhibiti wa vipengele vya mabadiliko na MSEJTUSR (Mazingira, Siasa, Enye kuelimisha, Kijamii, Kiteknolojia, Kiuchumi, Kisheria na Kiroho)
Utandawazi
Utandawazi ni njia ambayo wenyeji au taifa hufanya mambo kuwa ya kimataifa, kufanya mambo pamoja duniani. Inahusu suala zima la uchumi au biashara, teknolojia, siasa na utamaduni vilevile.
Kamanda
Kamanda (kutoka Kiingereza: "Commander") ni cheo cha afisa wa nevi na jeshi la anga kilicho chini ya Nahodha na juu ya Luteni Kamanda.
Ususi
Ususi (kutokana na kitenzi "kusuka") ni kitendo cha kupitisha chane za ukindu wakati wa kutengeneza kili au nywele zenyewe kwa zenyewe kwa madhumuni ya kupata mfumo fulani ulioshikana.
Ukambi
Dalili kwa kawaida huwa siku 10–12 baada ya kutangamana na mtu aliyeambukizwa kwa siku 7–10.
Ukame
Ukame (kwa Kiingereza "Drought") ni hali ya hewa ya sehemu au mahali fulani inayofanya pakose maji ya kutosha kwa muda mrefu. Kwa kawaida hii inamaanisha kipindi ambako kuna mvua kidogo, au kupungukiwa kwa usimbishaji mwingine kama theluji.
Umaskini
Umaskini wa kadiri ni kuwa na raslimali chache zaidi au mapato madogo zaidi kulingana na watu wengine katika jamii au nchi au hali ya wastani duniani. Hali hii pia hujulikana kama umaskini halisi au unyonge. Umaskini linganishi ni hali ya kuwa na rasilimali chache au kipato cha chini kuliko wengine kwenye jamii au nchi, au ikilinganishwa na wastani duniani kote.
Utabiri
Utabiri au ubashiri ni uoteaji au ukisiaji wa mambo yatakayotokea muda ujao.
Udenda
Udenda kwa jina lingine huitwa uderere au ute.
Baraka
Baraka ni tendo la kumtakia au kumuombea mtu mema, hasa kutoka kwa Mungu. Pengine mtendaji ana mamlaka fulani juu ya yule anayeombewa (kwa mfano ni mzazi), hasa katika dini husika (kwa mfano ni kuhani).
Tumbaku
Tumbaku (pia tumbako) ni majani (minoga) makavu ya mtumbaku ambayo yanatumiwa na binadamu kwa kuvuta kama sigara, kutafuniwa mdomoni au tumbaku ya kunusa. Tumbaku huwa ndani yake kemikali ya nikotini ambayo mwili unazoea haraka sana na kuifanya vigumu kwa wavuta tumbaku kuachana na desturi hii.
Vivumishi vya kuonesha
Vivumishi vya kuonesha (pia: "vivumishi vya kuashiria") ni maneno yanayotoa taarifa ihusuyo nomino au kiwakilishi cha nomino kwa kudokeza umbali au ukaribu wa nomino hiyo iliyotajwa kutoka kwa mzungumzaji. Umbali huo unaweza kuwa karibu, mbali kidogo, au mbali sana. Pia tunaweza kuvitupia katika wingi na umoja tukizingatia ngeli za nomino na upatanisho wa kisarufi.
Mawasiliano
Kwa hiyo mawasiliano ni njia inayotumiwa katika kutoa na kufikisha maana katika jaribio la kusababisha ufahamu wa jumla. Utaratibu huu unahitaji mkusanyiko mkubwa wa ujuzi wa mawasiliano miongoni mwa na baina ya watu, kusikiliza, kutazama, kuongea, kuhoji, kuchambua na kutathmini. Ni kupitia mawasiliano kwamba ushirikiano hutokea. ...
Nyambiti
Msimbo wa posta ni 33810.
Asili ya neno Nyambiti inatokana na neno la kisukuma 'Mbiti' yaani Fisi.Hata hivyo hakuna ushahidi wa moja kwa moja kama eneo Hilo Liliwahi kuwa makazi ya Fisi kiasi cha kupelekea kuitwa Nyambiti. 
sehemu ya vijiji vinavyounda kata ya Nyambiti ni Kinoja, Solwe, Goloma, Mwamajila na Mji mdogo Nyambiti.
Msanga
Msanga ni neno la kutaja
Wabondei
Hii ni ngoma ya vijana, wasichana na wavulana, Ngoma hii inapigwa kwa makopo, Namna inavyochezwa, wanakaa wanaume upande wao na wanawake upande wao, wakati wa kucheza ngoma hiyo anatoka mvulana huku akicheza anaelekea upande wa wasichana anamchagua msichana anaempenda (Wanaita kuchagua chambi) anarudi nae hadi kwa wavulana huku wakicheza kisha Yule msichana anamchagua mvulana nae anaenda nae hadi kwa wasichana huku wakicheza na Yule mvulana anamchagua tena msichana inakuwa ndio mtindo wa uchezaji katika ngoma hiyo, Wapigaji wa ngoma hii ni wanaume.
Utafiti
Utafiti (kutoka kitenzi "kutafiti") hujumuisha kazi ya ubunifu ambayo hufanywa kwa misingi ya utaratibu ili kuongeza maarifa ya elimu, ikiwa ni pamoja na ujuzi wa wanadamu, utamaduni na jamii, na matumizi ya hisa hii ya ujuzi wa kuunda maombi mapya. Inatumika kuanzisha au kuthibitisha ukweli, kuthibitisha matokeo ya kazi ya awali, kutatua matatizo mapya au yaliyopo, msaada wa nadharia, au kuendeleza nadharia mpya. Mradi wa utafiti unaweza pia kuwa upanuzi wa kazi ya zamani katika shamba.
Ubongo
Gamba la ubongondio ni sehemu ya ubongo inayotofautisha tofauti kati ya mamalia na wauti wengine, jamii ya nyani kutoka kwa wanyama wengine, na binadamu na wanyama wengine wa jamii ya nyani. Ubongonyuma na ubongokati wa mamalia kijumla huwa sawa na yale ya wauti wengine, lakini tofauti kubwa hutokea katika ubongombele, ambao haujakuwa kwa ukubwa tu, bali pia umebadilika katika umbo. Miongoni mwa wauti wasio mamalia , sehemu ya juu ya ubongonyuma imefunikwa kwa safu zisizo tete kwa ulinganisho ziitwazo paliamu. Katika mamalia, paliamu hugeuka na kuwa katika muundo moja changamani wa safu 6 iitwaye gamba-jipya au "gamba-sawa." Katika jamii ya nyani, gamba-jipya imekuwa kubwa sana, hasa sehemu iitwayo ndewe ya mbele. Kwa binadamu, upanukaji huu wa ndewe ya mbele hukithiri, na sehemu nyingine za gamba pia huwa kubwa kabisa na changamani. Haipokampasi ya mamalia pia ina muundo tofauti.
Uchapaji
Uchapaji ni njia ya kunakili maandishi na picha kwa karatasi au loho bapa nyingine, hata kitambaa.
Mboo
Mboo au mboro (pia: uume) ni kiungo cha uzazi cha kiume ambacho hupitisha shahawa yenye mbegu kutoka mapumbu kupitia kifuko cha akiba kwa kuingizwa katika kuma.
Utumwa
Mfumo huu ulianza kabla ya uandishi kubuniwa, ukawa maarufu hasa kabla ya harakati za ukoloni duniani, mathalani kuanzia karne ya 15, ambapo watumwa walihitajika katika shughuli za kilimo na uchimbaji madini katika sehemu mbalimbali za ulimwengu, hasa Amerika, ingawa katika sehemu nyingine, hasa Uarabuni, walitafutwa hasa watumwa wanawake kwa ajili ya uasherati.
Ukindu
Ukindu ni jani au kitembwe cha mkindu ("Phoenix reclinata"). Jani hutumika kusukia kili za kushonea vikapu, mikeka au vitanga. Kitembwe hutumika kwa kusokota kamba.
Usambazaji
Usambazaji (kutoka kitenzi "kusambaa") ni kitendo cha kusambaza huduma au vitu katika sehemu mbalimbali. Usambazaji unaweza kutumia mikono, vyombo vya habari, vyombo vya moto (magari, pikipiki n.k.), mtandao n.k.
Kiambishi
Kiambishi kikitangulia mzizi au kiini cha neno kinaitwa kiambishi awali, kikifuata kinaitwa kiambishi tamati.
Vumbi
Vumbi (kwa Kiingereza "dust") ni vipande au vipisi vidogo sana vya mata kwenye hewa, kwenye uso n.k.
Ufahamu
Katika usomaji huu, msomaji hufumba kinywa na kupitisha macho katika kila mstari harakaharaka. Macho hayo huunganisha neno lililotangulia na lile linalofuata. Ubongo wake huchambua mambo muimu yanayojitokeza, huku akiyahifadhi kichwani.
Shamba
Shamba (kutoka Kifaransa "champ") ni eneo la ardhi ambalo limetengwa kwa ajili ya shughuli za kilimo kwa lengo la kuzalisha mazao ya chakula na mazao mengineyo; ni kitu cha msingi katika uzalishaji wa chakula.
Wapare
Embea – chunga-kitendo cha kuchunga wanyama-mfano; anachunga n`gombe.
Mndu (nm) (umoja) bvandu (wingi) – mtu-watu
Mwana (nm) umoja (wingi) watoto –mtoto-watoto
Mfu (nm) – msichana
Mthoro – mvulana 
Mka – mke 
Mmi – mme 
Mwali – mwali
Ngathu – sherehe/karamu
Papa – baba 
Mama – mama
Lumbwio – dada
Koko (Mkeku – mlala) – Bibi 
Kaka – babu 
Chacha – babu wa baba/mama
Chocho – bibi wa mama/baba
Mborere – mbaraka/Baraka
Ndima (nm) – kazi 
Kiamba (nm) – hekari/kipande cha shamba 
Itara (nm) – 1.Chatu 2.namna ya kuhesabu
Mfiri/mifiri (nm) –siku 
Fura – penda
Njicha kv – nzuri
Mwiri – 1.mwezi 2.mbalamwezi; usiku wa giza
Mmbari (nm) – jua 
Mkwabvi (nm) – mmasai 
Mfwi (nm) – mshale 
Bvura – upinde 
Mnyika – wakuja 
Mringa (nm) – maji 
Bvota – ushindi
Ifuru – Nyumba za kigweno zinazo ezekwa kwa majani na zinajengwa na miti na matope na juu ya paa huwekwa chungu.
Ifire – mjinga 
Nyungu – chungu 
Njiu – nyeusi 
Njewa – nyeupe
Ndhinya/nguju – nguvu
Kijo nm – chakula
Ngwi – kuni
Ngwia – mboga za majani/mchicha
Mnafu – Mboga ya majani/mchicha
Makungu – Makweme. Mmea unao tambaa katika miti na unatambaa kwa urefu mkubwa sana.
Mabele – Chakula cha ndizi na magimbi yaitwayo maruma.
Mghubva – Muwa
Ipodo – Parachichi 
Makafi – Ndizi zilizo menywa na kukaushwa juani na kisha kutwangwa katika kinu tayari kwa kutoa unga.
Ibada – Ni ugali upikwao kwa unga wa ndizi (ibada)
Mwindu – Shami 
Mara – 1.Majani 2.mate
Mkunga – Samaki aina ya kambale
Kyaru – kiatu 
Ipere – Samaki aina ya perege
Bvughai – Ugali 
Maruma – Aina ya magimbi yalimwayo Ugweno
Ngumba – Kiazi kitamu 
Ghira – Zaa 
Unyonge – ujauzito 
Mda – mimba
Kibvocha – motto mchanga
Agha – jenga 
Mshomo – mnon`gono 
Ukunga – yowe 
Kia – kiazi kitambaacho katika miti bali huenda chini zaidi ardhini na kuzaa kiazi.
Kichumbi – kiti
Mghombo – Ni mmea utumikao kutibu magonjwa kama malaria/homa
Mthabvi – mchawi 
Logha – Loga
Kigoda – Kiti kidogo kikaliwacho jikoni
Mshombe – supu 
Embea – kuchunga
Mrungu/rubva – Mungu
Mfumwa – Bwana
Mwiri - Mkwe
Wau – Mke mwenza
Chamwi – 1.Sura 2.Paji la uso
Marwi – Masikio
Mitho – Macho 
Mumu – Mdomo
Mbua – Pua 
Mamua –Kamasi 
Mithori - Mchozi
Maghegho – Meno
Mara – Mate 
Mabvoko – Mikono
Mnyu – Kidole 
Njwala – Kucha 
Mbafu – Kifua 
Mbari – Mbavu 
Mabvele – Matiti 
Ndenyi – Tumbo 
Ndii - Magoti
Ngobvori – Kishikizo cha mzinga
Njuki – Nyuki 
Kolo – Ndevu 
Irende – Mguu
Mrwe – Kichwa
Mwiri -Mwili
Munyu – Chumvi
Mwaru – Mzinga 
Mnyuka – Dawa ya kutibu tumbo
Mri – 1.Mti 2. Mji
Mrinyi – Mjini
Mwera – Mvua
M`mbari – Jua
Mkuta – Upepo
Lukungu – Ukungu
Thari – Samadi
Maumagho – Mkojo
Ighwe – Jiwe
Maobva – Maua / iobva-ua
Mghomba – Mgomba 
Irughu - Ndizi
Lugho – Ungo
Mwinu – Mtwangio
Kitela – Chungu kidogo (hutumika kupikia mboga)
Kichinga – Kijinga
Mriko – Mwiko
Figha – Figa 
Mti – Moshi
Maifu – Majivu
Mtiri – Masinzi
Mlale –
Kilui – Vumbi
Ubvuva – Sokoni 
Kali - Dari 
Logha – Loa 
Irinda – Gauni
Makuru – Mavi ya kuku
Marufi – Mavi/kinyesi
Kenyi – Nyumbani 
Bvuki – Asali
Kala – Zamani
Bvuwaji – Ugonjwa
Nganda – Ukuta 
Ghari – Chumba
Mtiru – Msitu 
Ighwe – Jiwe 
Ndege – Ndeghe 
Kitonga – Zawadi
Mbuta – Faini
Shina – Kitininyi
Maemba – Mahindi
Ingobe – Barage 
Mafura – Mafuta
Moro – Moto 
Kithungi – Kiyota
Mdegho – Mtego 
Teri – Udongo
Mfwa –M`ba
Mbeghu - Mbegu 
Kaka – Zamani
Ibore – Yai
Mshundi – Yai bovu 
Ighua – Mfupa
Iboho – Zizi
Mbinga – Kibuyu
Mbingu – Hirizi 
Ngwaru – Kata
M`bala – Magadi
Ishamba – Shamba 
Mwaka – Mpaka (mpaka wa shamba)
N`ganda – Ukuta
Matanonyi – Njia panda
Irabva – Kuti 
Ifumburughu – Bundi 
Choti/mlango - Mlango
Lungo – Ungo 
Kirero – Msemo
Njafi – Pombe
Itondo – Tope
Mbirimbiri – Pilipili
Ibata – Bata
Idungunya – Nyanya 
Ibvula – Utumbo
Bvwarimu – Wazimu 
Mkwaju – Mkongojo 
Ndhata – Fimbo 
Ngalawa – Boti 
Mwenyi – Mwenyeji
Ibwe – Ndizi moja 
Kiringo – Kichane 
Imwaran`ga – 
Mfwi – Mshale 
Bvura – Upinde
Kibatari
Kibatari (kutoka neno la Kiajemi; pia huitwa koroboi) ni taa ndogo ya kopo au chupa yenye utambi inayotumia mafuta ya taa au dizeli kuwaka.
Mawasiliano
Ishara. Mojawapo ya ishara zinazotumiwa, lakini zisizoeleweka, ni vidokezo katika mwondoko wa mkono. Watu wengi hutumia mara kwa mara miondoko ya mkono wanapoongea. Wakati baadhi ya ishara (mfano, kukunja ngumi) zina maana bia, nyingi za ishara huwa kila mtu anajifunza kibinafsi na zina upekee.
Mkopo (fedha)
Mkopo (kutoka kitenzi "kukopa"; kwa Kiingereza: "loan") wa kifedha ni pesa ambazo mtu au shirika anapewa na benki, asasi ya fedha ya ushirika (SACCOS), kundi au mashirika mengine yaliyoidhinishwa kufanya biashara ya fedha. Anayepata mkopo huwa na deni analofaa kulipa kulingana na makubaliano rasmi yake na anayemkopesha. Deni hili linaweza kuwa karadha au mkopo unaolipwa pamoja na riba. Riba ndiyo faida ya mashirika kama benki yanayofanya biashara ya ukopeshaji.
Historia ya Utawa
Mmonaki (kutoka neno la Kigiriki monos = mmoja) alitafuta upweke kamili hasa jangwani ili kuishi na Mungu tu, ili moyo uweze kutulia kabisa bila ya kushikwa na mitindo na masharti ya maisha ya kawaida. Miundo mipya ya umonaki ilitegemea matatu: mwanzilishi, kanuni, upweke.
Ukeketaji
Ukeketaji ni neno linalotokana na mzizi "keket", ambao unabeba maana ya kuharibu.
Ushirikiano
Ushirikiano (wakati mwingine hujulikana kama umoja) ni mchakato wa makundi ya viumbe wanaofanya kazi pamoja kwa manufaa fulani, kinyume na kufanya kazi kwa ushindani kwa manufaa ya ubinafsi.
Ushirikina
Ushirikina ni wazo ambalo halina sababu yenye msingi katika maarifa au mang'amuzi.
Usanii
Usanii ni neno lenye maana pana sana. Kwa kifupi ni ubunifu wa vitu mbalimbali unaofanana na uumbaji.
Wawanji
Lakini hawa Wanyambuda hawawezi kumuua mgeni au mtu wasiyemjua, ila wanachokifanya ni kila mshirika ambaye yupo kwenye hicho kikundi cha Unyambuda anatoa sadaka ya mtu ampendaye kutoka katika familia yake: anaweza kumtoa mtoto wake mpendwa, au mama yake, au mke wake, au hata mjomba na shangazi ili mradi ana undugu naye. Kikundi kinapendekeza mtu ambaye ni mpendwa kwako, ikitokea unashindwa kutoa sadaka, basi kikundi kinapendekeza kukuua mwenyewe, na lazima uawe tu.
Ushairi
Ushairi ni utungo wa kisanaa ulio na madhumuni ya kutumbuiza au kuelimisha. Tena, ushairi ni tawi mojawapo la fasihi andishi. Kinyume chake ni nathari.
Nyambizi
Nyambizi (pia: sabmarini) ni meli na mara nyingi manowari inayosafiri chini ya maji.
Ufahamu
Ufahamu ni dhana inayorejelea kujua na kuielewa jambo kwa usahihi na kuweza kulielezea upya kwa usahihi bila kupoteza maana yake ya msingi.
Vivumishi
Kivumishi ni neno/maneno yanayotoa taarifa ya ziada katika nomino. Kivumishi hufanya kazi ya kufafanua/kuelezea zaidi kuhusu nomino ili kupambanua/kuitofautisha nomino husika miongoni mwa nomino nyingine.
Kiwakilishi ni aina ya maneno ambayo husimama kuwakilisha nomino. Kivumishi hutoa taarifa ya ziada kuhusu nomino, kiwakilishi (endapo nomino haipo) au kivumishi chenzake (endapo kuna vivumishi zaidi ya kimoja katika tungo husika).
Ukabu (kundinyota)
Ukabu ( kwa Kilatini na Kiingereza) . ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kusini ya dunia yetu.
Ufugaji
Ufugaji, pia hujulikana kama ufugaji wanyama, ni mazoezi ya kilimo ya kuzaliana na kuongeza mifugo.
Kidambi
Kidambi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wadambi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidambi imehesabiwa kuwa watu 350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidambi iko katika kundi la Kioseaniki.
Uvumba
Uvumba (pia: ubani) ni utomvu mkavu (uliokauka) wenye harufu ya kupendeza ukichomwa. Unapatikana kutoka miti ya aina "Boswellia thurifera" (pia: "Boswellia sacra").
Uzamili
Uzamili (pia "masters" au "lisensiati") ni shahada ya pili inayotolewa na vyuo vikuu baada ya digrii ya bachelor na kabla ya shahada ya uzamifu.
Ngumi
Ngumi ni hali ya mkono ukifumbatwa, yaani kwa kukunja vidole pamoja na kiganja.
Uji
Uji ni kinywaji kinachopikwa kwa kuchemsha unga na maji ukawa laini.
Ukimwi
UKIMWI ni ugonjwa wa mfumo wa kingamwili wa binadamu unaosababishwa na virusi vya ukosefu wa kinga mwilini.Mwanzoni, baada ya kuambukizwa, mtu anaweza kukumbwa na kipindi kifupi cha maradhi ya aina ya mafua. Kwa kawaida, hali hii hufuatwa na kipindi kirefu kisicho na dalili. Ugonjwa huu huendelea kutatiza kingamwili jinsi unavyozidi, hivyo kumfanya mtu kuwa katika hatari zaidi ya kupata maambukizi, ikiwa ni pamoja na maambukizi nyemelezi, na kansa ambayo kwa kawaida hayawaathiri watu walio na kingamwili njema.
Historia ya Utawa
Dominiko Guzman (1170-1221) akiwa padri aliguswa na uenezi wa uzushi akajitahidi kutatua tatizo hilo. Ili akubaliwe na watu wote kama mhubiri halisi wa Injili alishika ufukara wa Yesu na mitume wake: kwenda wawiliwawili, kwa miguu, bila ya kuchukua chochote kwa safari. Hivyo aliliandalia Kanisa kundi la watu wanaofanya kazi ya kuhubiri, ambayo awali ilikuwa maalumu ya maaskofu. Kwa lengo hilo utawa wake ulipunguza miundo ya kimonaki na urefu wa liturujia ili kuacha nafasi ya kusoma na kusali zaidi mmojammoja: hivyo ndugu wahubiri watajipatia ukweli ambao wawashirikishe wengine kwa kuhubiri na kufundisha. Ndio utume unaolingana zaidi na maisha ya sala na kusoma.
Umaskini
Umaskini (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya ukosefu wa mahitaji ya msingi ya binadamu kama vile chakula, maji salama, huduma za afya, mavazi na nyumba kutokana na kukosa uwezo wa kuvinunua. Hii pia inajulikana kama umaskini uliokithiri au ufukara.
Bangi
Bangi (pia: bhang, bhangi kutoka Kihindi भांग, bhāṅg) ni majani ya mmea wa kike wa mbangi (Cannabis). Ndani yake mna dawa inayosababisha namna ya ulevi unaotegemea kiasi cha dawa kinachoingia mwilini. Hata hivyo ina uwezo wa hali ya juu kukabiliana na magonjwa sugu kama vile kansa, kusaidia mgonjwa mwenye maumivu makali sana na kuongeza hamu ya kula kwa mgonjwa wa Upungufu wa Kinga Mwilini (UKIMWI). 
Hutumika pia kwa mapishi pamoja na maua (matumba). Hutumika aidha kama kinywaji, kama kiungo ndani ya vyakula au huvutwa.
Kipaji
Kipaji ni sehemu ya uwezo wa kufanya jambo fulani kwa ngazi ya juu. Kipaji kinaweza kuwa cha kimwili au cha kiakili.
Kamari
Kamari (kutoka Kiarabu) ni mchezo wa bahati nasibu unaohusisha pesa au kitu kingine chenye thamani kama tuzo kwa mshindi. Tuzo hilo la kubahatisha ndio lengo la mchezo.
Usimamizi
Usimamizi (kutoka kitenzi kusimamia; kwa Kiingereza "management") katika biashara na katika shughuli ya kuwapanga binadamu ni kitendo cha kuwaweka watu pamoja ili kutimiza malengo na madhumuni yatakikanayo. Usimamizi unajumuisha mipango, kuandaa, kuajiri wafanyakazi, kuongoza na kudhibiti shirika (kundi la mtu mmoja au zaidi au wahusika) au juhudi kwa madhumuni ya kufanikisha lengo. Kugawanya rasilimali kunajumuisha kupelekwa na kutumika kwa rasilimali watu, fedha, teknolojia na maliasili.
Karibi
Karibi ni neno la kutaja
Uwindaji
Uwindaji (kwa Kiingereza "Hunting") ni desturi ya kuua au kukamata wanyama, hasa kwa ajili ya kujipatia chakula, lakini pengine kwa biashara, burudani tu, kama si kwa kukomesha wanyama waharibifu.
Tungo
Tungo ni neno au nomino inayotokana na kitenzi "tunga". Kutunga ni kuweka/kushikamanisha vitu pamoja kwa kutumia kitu kama kamba au uzi kwa kupitishia ndani yake. Kwa mfano, unaweza kutunga vitu kama samaki, shanga, simbi na kadhalika.
Mkasi
Mkasi ni zana za ukataji kwa mkono kwa madhumuni maalumu.
Makubi
Makubi ni aina ya kitoweo ambayo uleta ladha wakati wa kula.
Ng'ambo
Ng'ambo inamaanisha mahali palipo upande mwingine wa kizuizi fulani kama mto, bonde, mlima au bahari. Mara nyingi inatumiwa kutaja sehemu iliyo mbali sana, kwa mfano "alienda kusoma ng'ambo" yaani katika nchi nyingine, kwa kawaida hata nje ya Afrika.
Kaboni
Kaboni ni elementi muhimu zaidi pamoja na oksijeni katika viumbe hai wote, wakiwa pamoja na mimea na wanyama. Iko katika idadi kubwa ya kampaundi ogania yaani kaboni ni sehemu ya kampaundi hizi zote.
Kabari
Kabari (kwa Kiingereza "wedge") ni chombo kinachotumiwa kwa kupasua kitu au gimba, pia kwa kutenganisha vitu viwili vilivyoshikamana. Umbo lake linafanana na pembetatu nyembamba.
Kiambishi
Kiambishi ni kipande cha neno chenye maana ya kisarufi ambacho kinapachikwa kwa mfano kabla au baada ya mzizi wa neno katika vitenzi na kuwakilisha dhana fulani.
Ukambani
Eneo la Ukambani linaanza upande wa mashariki wa Nairobi na kuendelea hadi Tsavo; kwa mtazamo tofauti ni eneo kati ya Embu na mpaka wa Tanzania.
Ukambi
Hakuna matibabu maalum ya ukambi. Hata hivyo, utunzaji wa kimsaada unaweza kuboresha matokeo. Hii inaweza kujumuisha kuwapa wagonjwa mmumunyo wa chumvi-maji za kunywa (viowevu vyenye utamu na chumvi), vyakula vyenye afya na dawa ya kupunguza homa. Antibiotiki zinaweza kutumika ikiwa maambukizi ya bakteria kama vile ya numonia yatatokea. Nyongeza ya Vitamini A hupendekezwa katika nchi zinazoendelea.
Alkoholi
Alkoholi (pia: alikoholi) ni jina kwa kundi la viowevu visivyo na rangi. Neno latumiwa mara nyingi kutaja aina yoyote ya pombe; hali halisi hii ni aina moja kati ya alkoholi mbalimbali ambayo ni alkoholi ethili iliyopo ndani ya aina zote za pombe na kusababisha ulevi.
Katika elimu ya kemia alkoholi ni kampaundi ogania yoyote yenye kundi hidroksidi (–O–H) iliyounganishwa na atomi ya kaboni.
Kuponi
Kuponi hufanya kazi kama vile ubaguzi wa bei, kuwezesha muuzaji kupewa bei iliyo chini kwa wale watumiaji ambao wanaweza kwenda mahala pengine. Kuponi zinaweza kutolewa kwa masoko fulani ambapo kuna ushindani mkubwa. Kwa serikali, kuponi ni kijikaratasi ama kijifurushi ambacho hutumika kwa umuhimu ama ruhusa.
Fasihi
Fasihi (kutoka neno la Kiarabu فصاحة "fasaha" kwa maana ulumbi) ni utanzu (tawi) wa sanaa ambao hutumia lugha ya mazungumzo au maandishi ili kufikisha (kuwasilisha) ujumbe kwa hadhira husika. Ni ufundi wa kuwasilisha mawazo au ujumbe ulio katika fikra za binadamu.
Uzembe
Uzembe ni kukosa uwajibikaji na umakinifu katika kutenda.
Bundi
Bundi ni oda ya ndege wala nyama wanaowinda saa za usiku hasa wakati wa giza.
Ukoloni
Ukoloni ni mfumo wa taifa moja kuvuka mipaka yake na kutawala maeneo ya mbali yanayokaliwa na watu wengine kwa nyanja za uchumi, utamaduni na jamii. Maeneo hayo yanaweza kuitwa makoloni ya kawaida au maeneo lindwa tu. 
Neno "koloni" linatokana na Kilatini "colonia" (kupitia Kiingereza "colony"). Ni kwamba Roma ya Kale ilipanua eneo lake kwa kuanzisha miji mipya ya nje kwa kuteua raia na kuwapa ardhi kwa ajili ya mashamba huko. Hiyo iliitwa koloni.
Kuvu
Kuvu (kisayansi: Fungi) ni kiumbehai ambacho si mmea wala mnyama. Uainishaji wa kisayansi unavipanga katika himaya ya pekee ndani ya Eukaryota. Kati ya kuvu kuna viumbe vikubwa kama uyoga na pia vidubini yaani vidogo vyenye seli moja tu kama hamira au maungano ya seli kama koga. Utaalamu wa kuvu ni mikolojia.
Uzushi
Uzushi ni hali ya kueneza habari zisizo na ukweli au habari za uongo kabisa. Mtu anayeeneza uzushi huwa na madhumuni ya kumdhalilisha mwingine, kumuharibia sifa yake na kadhalika.
Mashirika ya ombaomba
Dominiko Guzman (1170-1221) akiwa padri aliguswa na uenezi wa uzushi akajitahidi kutatua tatizo hilo. Ili akubaliwe na watu wote kama mhubiri halisi wa Injili alishika ufukara wa Yesu na mitume wake: kwenda wawiliwawili, kwa miguu, bila ya kuchukua chochote kwa safari. Hivyo aliliandalia Kanisa kundi la watu wanaofanya kazi ya kuhubiri, ambayo awali ilikuwa maalumu ya maaskofu. Kwa lengo hilo utawa wake ulipunguza miundo ya kimonaki na urefu wa liturujia ili kuacha nafasi ya kusoma na kusali zaidi mmojammoja: hivyo ndugu wahubiri watajipatia ukweli ambao wawashirikishe wengine kwa kuhubiri na kufundisha. Ndio utume unaolingana zaidi na maisha ya sala na kusoma.
Safari
Safari ("kutoka Kar. ‏سفر‎ safar") ni neno la kutaja mwendo au harakati ya watu kutoka mahali fulani kwenda mahali pa mbali angalau kiasi. Safari inaweza kufanywa ama kwa miguu au kwa chombo cha safari au usafiri fulani. Kama safari inazidi muda wa siku mmoja vituo vya safari yaani mahali ambapo msafiri anakaa au analala hadi kuendelea ni sehemu za safari yake. Kuna safari ndefu na safari fupi. Harakati inayotumia muda mfupi tu kama dakika chache au kwa umbali mdogo huitwi safari isipokuwa kwa lugha ya kutaania.