Je, soko la hisa ni nini?
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Hii ni kwa sababu soko la hisa huhimiza ugavi wa wenye mali kutoka kwa wanaosimamia utumizi wa mali kwa sababu sio kila wakati watu walio na mali huwa na fikira nzuri ya kibiashara na wale waliyo na fikira nzuri ya kibiashara hukosa mali wakati mwingine.
Abakasi
Abakasi (kutokana na Kiingereza "abacus") ni kifaa maalumu chenye shanga kinachotumiwa kusaidia kuhesabu katika hisabati.
Hesabu
Hesabu ni sehemu ya hisabati.
Misemo
Misemo ni kauli fupifupi zinazotumiwa na jamii ili kusisitiza ukweli wa jambo fulani. Misemo huunganisha dhana au mawazo mawili kuwa moja. Ni fungu la maneno ambayo hutumiwa na jamii fulani kwa lengo la kutoa msisitizo wa maadili fulani. Mfano:
Kisesa
Kisesa inaweza kumaanisha
Leso
Leso (kutoka Kireno "lenço"; kwa Kiingereza: "handkerchief") ni kitambaa cha kawaida chenye umbo la mraba kilichotengenezwa kwa pamba au nguo nyingine ambayo inaweza kuingia katika mfuko au mkoba, na ambayo ina lengo la usafi wa binafsi kama kuifutia mikono au uso, au kufutia damu, lakini hasa kamasi.
Hisa
Jinsi ushuru hutozwa juu ya migao ya hisa hutofautiana kati ya maeneo. Kwa mfano,nchini India, migao haitozwi ushuru ikiwa katika mikono ya mwenyehisa, lakini kampuni inayotoa migao hii hulipa ushuru wa usambazaji migao wa asilimia 12.5. Pia kuna dhana ya mgao unaotarajiwa, ambao hutozwa ushuru. Sheria za ushuru katika India hujumuisha uwezo wa kukomesha ugawaji wa migao. Nchini Kenya, ushuru wa kukatalia migao inayofaa kulipwa kwa wenyeji ilikuwa asilimia 5, iliyopungua kutoka asilimia 7.5.
Soma zaidi: Taxation - Kenya - export, power
Precision Air
Baada ya kuanza kuuza hisa zake kwa umma, Michael Shirima alitoa nusu ya hisa zake na Kenya Airways wakatoa nusu ya hisa zao. Kwa hivyo theluthi moja ya hisa hizo itamilikiwa na umma. Bei ya hisa moja inauzwa Shilingi 475.
Beseni
Beseni katika jiografia ni eneo la dunia ambako maji hukusanyika yakielekea sehemu ya chini. Inaitwa pia beseni ya utiririshaji (ing. "drainage basin").
Mdororo Mkuu
Mdororo Mkuu ulikuwa kipindi ambacho uchumi wa Marekani na sehemu nyingine za dunia ulikuwa mbaya sana. Ulianza na Kuanguka kwa Soko la Hisa la Marekani 1929. Bei za masoko katika Soko la Hisa la Marekani zilianguka kuanzia tarehe 24 Oktoba hadi 29 Oktoba 1929. Watu wengi sana walipoteza kazi zao. Watu wengi wakawa maskini na kutokuwa na makazi. Hii ilimaliza utajiri wa Roaring Twenties. Ile siku ambayo imesemwa kuwa mwanzo wa Mdororo Mkuu inaitwa "Black Tuesday."
Orodha ya masoko ya hisa barani Afrika
Wanachama wa Shirika la Masoko ya Hisa ya Afrika (ASEA) wameonyeshwa kwa alama ya asteriski *.
Mpango wa Biashara
Malengo ya biashara yanaweza kufafanuliwa kwa mashirika ambayo lengo lao ni faida na yale yasiyo ya faida. Mpango wa biashara za mashirika ya faida kimsingi husistiza malengo ya kifedha, kama vile faida ama kupata mali. Ramani za biashara za mashiirka yasiyo ya faida na yale ya serikali husisitiza zaidi kwenye azma ya shirika hilo ambayo ndiyo nguzo ya serikali ama hali yao ya kutotaka faida ama kutotoza ushuru kwa usanjari huo- ingawa mashirika yasiyo ya faida yanaweza pia kuzingatia mapato. Katika mashirika yasiyo ya faida, matatizo hutokea wakati kuna juhudi za kusawazisha lengo na "tofauti za faida" (au mapato). Mipango ya biashara inaweza kuwa inalenga mabadiliko ya mitazamo na utambulisho wa wanunuzi, wateja, walipa kodi ama jamii kwa ujumla. Mpango wa kibiashara wenye mabadiliko katika mitazamo na utambulisho kama malengo yake makuu unaitwa mpango wa soko.
Tufe
Tufe ni umbo la gimba linalofanana na mpira au chungwa. Lakini wala mpira wala chungwa ni tufe kamili.
Katika elimu ya hisabati, hasa jiometri tufe ni jumla la nukta zote zilizopo na umbali uleule (=rediasi, nusukipenyo) kutoka nukta nukta moja (kitovu cha tufe).
Uhasibu
Katika uhasibu kuna wale walio na uspesheli wa ushuru, umeneja, ukaguzi wa nje, mauzo au fedha. Ni vizuri uhakikishe kwamba yule ambaye unaajiri ana taaluma inayoendana na kazi unayotaka afanye. Pia ni vizuri umchague aliye na kisomo cha juu zaidi ikiwezekana kwa maana huenda akawa anayajua maswala ibuka katika taaluma ile na atakusaidia shirika lako lifuate maagizo yaliyoko kwenye nchi yako. Ukifanya hivi utampata yule aliye na best accountancy na atakusaidia katika kutatua yaliyopo kwenye shirika.
Soko la Hisa la Nigeria
Siku na nyakati za biashara katika soko la hisa la Lagos ni kutoka Jumaatatu hadi Ijumaa, 11:00-13:00. Mashtaka ni pamoja na 3% ya faida ya biashara ya hisaa na 1% ya "Securities" na ada ya Tume ya kubadilisha. Kodi ya kutol riba inabakia ifikapo 10%; kampuni ya kodi ya mapato, 35%, mtaji yaliyopatikana kodi, 10%.
Soko la Hisa la Ghana
Tangu kuanzishwa kwake, Matajo yote yanajumuishwa katika indexi kuu, ya GSE All-Share Index. Mwaka 1993, GSE ilikuwa index ya sita bora katika kufanya kazi kati ya soko zinazojitokeza, na dhati inayoongezeka ya 116%. Mwaka 1994 ilikuwa indexi inayofanya bora zaidi kati ya masoko yanayoibukia, kupata 124.3% katika ngazi ya indexi yake. Indexi ya 1995 ilikuwa ya kukatisha tamaa kwani ilikuwa na 6.3% pekee, upande mdogo kwa sababu ya bei ghali na riba. Ukuaji wa Indexi mwaka 1997 ulikuwa 42%, na mwisho wa 1998 ilikuwa 868,35.Mwezi Oktoba 2006, dhamana ya soko la hisa la Ghana ilikuwa kama (Bilioni $ 11.5) cedis Bilioni 111,500. Tarehe 31 Desemba 2007, dhamana ya Soko hilo ilikuwa Bilioni 131,633.22. Mwaka 2007 indexi ilipandisha dhamana kwa asilimia 31.84. (Angalia sehemu la "Machapisho" katika tovuti ya GSE's kwa habari zaidi)
Sekta ya viwanda na sekta ya utengenezeshaji pombe ndizo ziko kwa wingi katka soko hilo. Ya tatu ni sekta ya benki wakati makampuni mengine yaliyotajwa kuangukia katika makampuni ya bima, madini na sekta ya mafuta. Makampuni mengi yaliyotajwa ni ya Ghana lakini kuna baadhi ya makampuni ya kimataifa.
Ingawa wawekezaji wasio wakazi wa Ghana wanaweza kuhusika katika kubadilishana dhamana bila kupata ruhusa kabla ya kubadilishana, kuna baadhi ya vikwazo vya wawekezaji ambao si wakazi wa Ghana. Mipaka ya sasa ya aina yote ya wawekezaji wasio wakazi wa Ghana (kama ni kitaasisi au kibinafsi) ni kama ifuatavyo: mwekezaji mmoja (yaani mtu ambaye si wa Ghana na anayeishi nje ya nchi) anaruhusiwa kumiliki hadi 10% ya kila usawa. Pili, kwa kila usawa, wawekezaji wa kigeni wanaweza kushikilia jumla ya 74% (katika mazingira maalum, hii inaweza kuondolewa).Mipaka hii haihusishi hisa za Ashanti Goldfields.Vikwazo hivi viliondolewa na Tendo la Ubadilishaji wa Nje, 2006 (Tendo 723).
Kuna 8% kodi ya zuio kwa mapato ya hisa kwa wawekezaji wote. Faida za dhamana zilizotajwa katika hisa zitabaki bila kodi hadi 2015. Kuondolewa kwa kodi hii ni kwa wawekezaji wote katika Hisa. Hakuna kanuni za udhibiti wa kubadilishana juu ya kusajili kwa pesa asili za uwekezaji, faida, gawio, malipo ya riba, anarudi na mapato mengine husika.
Mabadiliko ya karibuni katika soko ni pamoja na kuanzishwa kwa uuzaji na kutajwa kwa makampuni bila kutumia binadamu na kutajwa kwa baadhi ya mabenki ya serikali. Benki ya Ghana ina mipango ya maendeleo ya fedha za wengi, amana ya kitengo na dhamana ya manisipaa baadaye. Mabadiliko haya yana lengo la kufanya soko liwe na ufanisi zaidi.
Tiketi
Tiketi (pia: tikiti, kutoka Kiingereza "ticket") ni kipande cha karatasi au kadi inayoidhinisha mtu kuingia, kushiriki, kutumia au kusafiri. Tiketi huuzwa moja kwa moja au kidijitali siku ya matumizi au siku kadhaa kabla ya siku ya matumizi kufika.
Semina
Semina (kutoka Kiingereza "seminar", ambayo asili yake ni Kilatini "semen", "mbegu") ni aina ya mafundisho ya kitaaluma, ama katika taasisi ya kitaaluma au inayotolewa na shirika la biashara au kitaaluma.
Hisabati
Hisabati ni somo linalohusika na idadi, upimaji na ukubwa wa vitu.
Hisabati
Mwanahisabati Mjerumani Carl Friedrich Gauss aliita hisabati malkia wa sayansi ambayo inasaidia katika uvumbuzi wa kisayansi. Somo la hisabati lilikita mizizi kwa sababu ya uchu wa wanasayansi kupenda kutatua shida kama vile za biashara, ugavi wa ardhi na masomo ya sayari na katika kukisia uzani.
Usawa (hisabati)
Usawa (kwa Kiingereza "parity") katika hisabati unamaanisha ya kwamba kila namba kamili ("integer") iko katika moja ya makundi mawili: namba shufwa kama 2, 4, 6, 8 au namba witiri kama 1, 3, 5, 7.
Soko huria
Hata hivyo wengine wanasisitiza kwamba mara nyingi utaratibu huu hautendi haki kwa sababu uwezo wa muuzaji na mnunuzi ni tofauti, pengine sana, hivyo aliye dhaifu kiuchumi analazimika kukubali bei iliyopangwa na upande wa pili. Kwa msingi huo, soko si huria kabisa.
Sarafu ya Ethereum
Sarafu ya Ethereum (kwa Kiingerezaː "Ethereum") ni mfumo huria wa malipo ya kidijiti yasiyo na usimamizi wa taasisi yoyote ya kiserikali kama vile Benki Kuu.
Toleo Jipya la Hisa (Kenya)
Sababu kuu ya makampuni kujisajili katika soko la hisa ni kuchangisha pesa ya kuendeleza matumizi yake mbalimbali. Wakati wa toleo jipya ya hisa za kampuni fulani, pesa zinazolipwa na umma ili kununua hisa hizi huenda kwa kampuni au wamiliki wa hisa hizo hapo awali.
Sabau za makampuni kuamua kusajili hisa zake kwenye soko ni kama vile:
Dunia Uwanja wa Fujo
Fani za kijadi ndizo zilizosababisha riwaya izalike. "Dunia ni Uwanja wa Fujo” ni mojawapo ya riwaya zilizotokana na fani ya kijadi ambayo ni sira. Sira ni fani ya kijadi ambayo hujumuisha wasifu na tawasifu, yaani habari za maisha ya watu; kwa mfano mwandishi E. Kezilahabi katika riwaya yake hii amejaribu kumuonyesha mhusika Tumaini maisha aliyokuwa akiishi.
Soko la Hisa la Nigeria
Soko hili lilianzishwa mwaka wa 1960. Kutoka 9 Machi,2007, makampuni 283 zimeorodheshwa na jumla ya mitaji ya soko ya karibu trilioni N15 (bilioni $ 125). Nyimbo zote zimejumuishwa katika index iliyopo peke, ya soko hili, "All Share Index".
Yamkini
Yamkini (kutoka Kiarabu يمكن "yumkinu" = inawezekana; kwa Kiingereza "probability") ni kadirio la fursa au uwezekano wa kutokea au kutotokea kwa tukio fulani. Kuna tawi la hisabati linaloshughulikia swali hili.
Somo la Uchumi
Kwa kinyume, mfumo Mpya wa Keneshia hushikilia matarajio ya kimawazo, ingawa hushikilia aina mbalimbali za kuanguka kwa masoko. Ukeneshia Mpya hasa hushikilia kuwa bei na marupurupu “havibadiliki”, kumaanisha kuwa havibadiliki moja kwa moja kulingana na hali ya kiuchumi.
Soko la Hisa
Mara nyingi "soko la hisa" lamaanisha taasisi au jengo ambako biashara hii inafanywa . Lakini jina hili laweza pia kumaanisha jumla ya biashara ya hisa katika nchi fulani au katika tawi la uchumi (ing. "share / stock market") kwa kujumlisha taasisi mbalimbali katika nchi au biashara kwa njia ya intaneti.Kwa jumla kuna masoko ya hisa 29 barani Afrika yanayohudumia nchi 38.
Soko la Hisa la Nairobi
Hata hivyo kuna fahirisi nyingine ya tatu; AIG 27 Index ambayo hulinganishwa mabadiliko ya bei ya hisa za makampuni 27 ambazo zimetambuliwa kama zilizo imara kiasi. Wazo la msingi la fahirisi hii inalingana na ile ya NSE 20-Share Index. Lakini ilhali ile ya AIG imebainishwa na kampuni ya AIG (kampuni ya huduma za kifedha na sehemu ya AIG Group), ile ya NSE 20-share Index ni ya Soko la Hisa la Nairobi.
Kasoko
Kasoko ni shimo kwenye ardhi kutokana na mlipuko au mshtuko wa kugongwa na gimba.
Supamaketi za Uchumi
Supamaketi za Uchumi ni mtandao wa supamaketi hapa Kenya ulioanzishwa mwaka wa 1975 na uliorodheshwa katika soko la hisa la Nairobi katika mwaka wa 1992.
Uchumi ilifungwa, kwa muda, katika mwezi wa Juni 2006 baada ya miaka 30 ya biashara.
Hisa
Mapato yanayopokewa kutoka kwa hisa huitwa mgao, na mtu anayemiliki hisa huitwa mwenyehisa. Hii kwa kawaida huwa katika biashara za kiwango cha kati na biashara kubwa lakini si lazima katika biashara ndogo ambazo zinajaribu.
Zaka
Zaka (kutoka neno la Kiarabu زكاة, zakat, lenye maana ya "kinachotakasa") ni toleo la sehemu ya mapato ambalo muumini wa dini fulani anapaswa kutoa. maana ya zaka katika dini ya uislamu ina maana nyingi Zaka kilugha:Ni kukua kwa kitu na kuzidi. Zaka kisheria ni kiwango maalumu cha mali kinachotolewa wakati maalumu ili kupewa watu maalumu.
Sekta Binafsi
Katika uchumi, sekta binafsi ni ile sehemu ya uchumi ambayo huendeshwa kwa faida binafsi na haidhibitiwi na serikali. Kwa kulinganisha, makampuni ambayo ni sehemu ya jimbo ni sehemu ya sekta ya umma; binafsi, mashirika yasiyo ya faida yanaonekana kama sehemu ya sekta ya hiari.
Soko la Hisa la Nairobi
Mwaka wa 2008, NSE All Share Index (NASI) ilianzishwa kama fahirisi mbadala. Kipimo chake ni kiashiria cha utendaji wa soko kwa jumla. Fahirisi hii hujumuisha hisa zote zilizouzwa au kununuliwa kila siku. Hivyo basi mtazamo wake ni utendaji kwa ujumla wa thamani ya hisa zote katika soko badala ya mabadiliko ya bei ya Hisa chache teule.
Hisa (hisabati)
Hisa katika hisabati ni tokeo la mgawanyo au hesabu ya kugawanya namba moja kwa nyingine.
Soko la Hisa la Ghana
Tovuti ya Wauzaji wenye Leseni wa Soko la Hisa la Ghana kawaida ni pamoja na maelezo zaidi kuhusu soko, viwango vya kila siku, utafiti wa Kampuni na viungo zaidi. Wauzaji wenye Leseni wa Soko la Hisa la Ghana ni pamoja na:
Vifaa vya Deni (Soko la Hisa la Nairobi)
Nchini Kenya, makampuni na serikali ndiyo yanaweza kuomba fedha kupitia vifaa vya deni katika soko la hisa. Katika masoko mengine ya hisa, hospitali, vyuo vikuu, mashule na vyama vinaweza kuomba fedha kupitia njia hii ikiwa wanaaminiwa na umma.
Katika Soko la Hisa la Nairobi bei ya chini zaidi ya kununua kifaa cha deni ni KShs. 100,000. Unaponunua kifaa cha deni cha kampuni fulani, basi wewe huwa umekopesha kampuni hiyo fedha iliyosambamba na bei ya vifaa vya deni ulivyonunua.
Mtu yeyote wa kibinafsi, Kampuni ya Uwekezaji, Kanisa, Shule, Chuo Kikuu, Kampuni ya Bima na idara nyingine nyingi.
Wakati wa mahitaji ya kighafla, mwekezaji anaweza kuuza vifaa vya deni alivyonunua katika soko kwa urahisi kwani faida ya kifaa cha deni huongezeka kila siku hivyo basi huwa na bei mpya kila siku. Hivyo basi, mwekezaji anaweza kuuza vifaa vyake vya deni siku yoyote kabla ya siku yake ya kukomaa bila kutozwa faini yoyote.
Hata hivyo, panapokuwa na wauzaji wengi katika soko, bei ya vifaa vya deni hushuka na kisha kupanda wanapopungua.
Uchumi
Sayansi ya Uchumi (kwa Kiingereza "economics") ni tawi la elimu inayochunguza masharti ya uchumi kufaulu au kushindwa.
Makampuni Memba (Soko la Hisa la Nairobi)
Makampuni memba ya Soko la Hisa la Nairobi yanajumuisha Mabenki ya Uwekezaji na Makampuni za Ubroka. Kwa kuwa memba katika soko hili, makampuni haya yanaruhusiwa kuuza na kununua hisa katika soko kwa niaba ya wawekezaji.
Mauzo
Katika mauzo kunaweza kuwa na kujadiliana bei au bei inaweza kuwa isiyobadilika. Sanasana bei ya bidhaa au huduma hukuliwa na haja ya wanunuzi na wingi wake sokoni. Kwa biashara zinazolenga wanunuzi fulani, hasa matajiri, muuzaji anaweza kuiweka bei ya bidhaa bila kuzingatia bei ya ile bidhaa au huduma sokoni.
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Soko la hisa husaidia kugawa / kueneza mali kwa makampuni yaliyoihitaji. Hii huhakikisha mali ya nchi kutumika ipasavyo badala ya kubaki kuchangwa bila kuaongezeka.
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Soko la hisa huwa na husaidia umma, makampuni na hata serikali kwa njia zifwatazo:
Kihasha
Kihasha ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wahasha. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kihasha imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihasha iko katika kundi la Plateau.
Hisa
Jina hifadhi katika wingi huwa na maana sawa na jina hisa. Shinikizo za wanahitria kuwa jina hifadhi litumike tu wakati linaashiria hisa za zaidi ya kampuni moja ni nadra kusikika hivi leo.
Kuuza na kununua Hisa (Kenya)
Ili kuajibika kuuza na kununua hisa, wafaa kufungua akaunti na kampuni ya ubroka ambao watahitaji kadi chako cha kitambulisho. Ni vizuri pia kuwa na akaunti ya benki ili kurahisisha ubadilishanaji wa fedha kati yako na kmapuni ya ubroka unapo nunua na kuuza hisa.
Baada ya kufungua akaunti na broka, wao watakufungulia akaunti ya CDSC (Central Depository and Settlement Corporation) ambapo hisa ulizonazo pamoja na rekodi yako ya kuuza na kununua hisa zitarekodiwa. Sasa uko tayari kuanza kununua na kuuza hisa.
Central Depository and Settlement Corporation
CDS ama "Central Depository System" ni mfumo wa kompyuta unaotomiwa na CDSC kuweka akaunti za hisa kwa njia ya kielectonik. Akaunti hizi huwa zimefunguliwa na wamiliki hisa kwa hivyo, mara kwa mara, CDS hutumika kubadilisha hisa kutoka akaunti moja hadi nyingine wakati hisa zinaponunuliwa na kuuzwa katika Soko la Hisa la Nairobi.
Soko la Kariakoo
Soko la Kariakoo ni soko kuu jijini Dar es Salaam na Tanzania ambapo kunafanyika biashara za aina zote za mahitaji muhimu ya kila siku ya binadamu. Biashara zinafanyika kwa jumla na rejareja. Soko hili linajumuisha majengo mawili makuu ("soko kubwa" na "soko dogo") pamoja na maeneo yanazunguka majengo hayo. Soko la Kariakoo lipo katikati ya jiji la Dar es Salaam na ndiyo chanzo cha eneo zima la Kariakoo kujulikana kwa jina hilo.
Jengo la Soko Kuu la Kariakoo lipo katika kiwanja namba 32 mtaani Kariakoo, katikati ya makutano ya mtaa wa Mkunguni na mtaa wa Nyamwezi na limezungukwa na mitaa ya Nyamwezi, Mkunguni, Sikukuu na Tandamti.
Muungano wa mabenki ya Equity
Muungano wa mabenki ya Equity umetengeneswa na kampuni mbalimbali kama vile:Akiba ya muungano wa maBenki ya Equity fanyiwa biashara katika Soko la Hisa la Nairobi na pia katika soko la hisa la Uganda, chini ya ishara ya: EBL.
Hisa
Kitambo wawekezaji walipewa vyeti vya hisa kama ushahidi wa umiliki wa hisa zao lakini si lazima siku hizi. Badala yake, umiliki unaweza kurekodiwa kielektroniki katika mfumo kama vile CREST
Hisabati
Kwa ujumla linahusika na miundo na vielezo.
Soko huria
Soko huria linatazamwa na wengi kama aina ya mfumo wa uchumi ambamo bei ya bidhaa na huduma haipangwi na serikali, bali inatokana na haja za wanunuzi na wingi wa hizo bidhaa au huduma.
Fasihi
Fasihi (kutoka neno la Kiarabu فصاحة "fasaha" kwa maana ulumbi) ni utanzu (tawi) wa sanaa ambao hutumia lugha ya mazungumzo au maandishi ili kufikisha (kuwasilisha) ujumbe kwa hadhira husika. Ni ufundi wa kuwasilisha mawazo au ujumbe ulio katika fikra za binadamu.
Soko la Hisa la Nairobi
Soko hili lina vikao vya kabla kati ya 09:00-09:30 na vikao vya biashara ya kawaida kati ya 09:30-03:00 siku zote za wiki isipokuwa Jumamosi, Jumapili na sikukuu zinazotangazwa na Soko mapema.
Hisa
Hisa huthaminiwa kulingana na kanuni mbalimbali katika masoko mbalimbali, lakini nguzo ya msingi ni kuwa hisa ina thamani ya bei ambayo ina uwezekano kutumiwa hisa hizi zingeuzwa . Urahisi wa kuvunjwa kwa soko ni kipengele muhimu katika kutathmini uwezekano wa uuzaji wa hisa katika wakati wowote ule. Uzaji halisi wa hisa kati ya mnunuzi na muuzaji kwa kawaida hukadiriwa kutoa kiashiria bora cha soko juu ya 'thamani halisi' ya hisa katika wakati huo.
Bisibisi
Bisibisi ni kifaa cha ufundi kinachotumiwa kugeuza skurubu (parafujo) yenye kofia iliyo na tundu ama kwa kuikaza au kuifungua..
Ibaga
Soko la Ibaga linapanuka hata kulishinda soko la mji kama Ndago ambapo kuna umeme.
Hanse
Hanse (Kijerumani:"die Hanse", Kiholanzi: "de Hanze",Kisweden: "Hansan", ing. "Hanseatic League") ilikuwa shirikisho la miji ya biashara katika Ulaya ya Kaskazini na hasa ushirikiano wa wafanyabiashara wa miji hii.
Soko la Hisa la Uganda
1998 hisa za pekee zilizofanyiwa biashara zilikuwa zile za Benki ya Maendeleo ya Afrika Mashariki (EADB) na hadi sasa kuna makampuni 9 katika Afrika ya MAshariki yaliyoandikishwa sokoni. Siku za biashara ni Jumatatu, Jumanne na Alhamisi.
Msawazo
Msawazo ni hali ya usawa (ulinganisho, urari) kati ya athira au kani zinazopigana. Kama athira zinasawazika kuna hali ya msawazo.
Kodi
Kodi (ushuru) ni malipo ya lazima ya pesa au aina nyingine ya malipo yanayotozwa na taasisi ya serikali kutoka kwa mlipakodi (mtu binafsi au chombo kingine cha kisheria) ili kufadhili matumizi mbalimbali ya umma.
Uhasibu
Mfumo wa uhasibu unaofanyika hivi leo ulianzishwa na mwanahisabati wa Italia kwa jina Luca Pacioli mwaka 1494. Uhasibu, ambao wengi huuita 'lugha ya biashara', hupima matokeo ya kiuchumi ya shirika na baadaye kuwajulisha washika dau. Anayefanya kazi ya uhasibu huitwa mhasibu.
Biashara
Biashara (kutoka neno la Kiarabu) ni shughuli au mchakato wa kununua na kuuza mali au vitu. Inaweza kufanywa na mtu binafsi au kwa ushirikiano au na jamii au nchi kwa jumla.
Kiendeshi diski kuu
Diski kuu au kiendeshi diski kuu ni sehemu ya kompyuta ambako kumbukumbu ya habari hutunzwa. Inaitwa pia kwa kifupi chake cha Kiingereza HDD (hard disk drive) au HD (hard drive). Inaitwa diski kuu kwa sababu komputa hutumia diski mbalimbali kwa mfano CD au diski ndogo aina ya flopi.
Uhasibu
Uhasibu wa ushuru ni upimaji wa ushuru ambao shirika lafaa kulipa kwa serikali.
Fisi madoa
Fisi madoa ni mmoja wa spishi za fisi ambao ni wanyama wanaokula mizoga yaani wanyama waliokufa au walioachwa na wanyama wala nyama, kwa mfano simba au chui.
Somo la Uchumi
Uchumi umekuwa mada ya ukosoaji hadi hutegemea dhana ambazo hazina uhakika, haziwezi kuthibitishwa na zimerahisishwa visivyofaaa, kwa wakati mwingine kwa sababu dhana hizi hutumia hisabati zinazovutia. Mifano ni pamoja na habari kamilifu, uimarishaji wa faida kwa kiwango cha juu zaidi na chaguzi za kimawazo. Baadhi ya nadharia za kisasa za kiuchumi zimezingatia kuzungumzia matatizo haya kupitia kwa matawi madogo ya somo hili yanayoibuka kama vile uchumi wa taarifa, uchumi wa tabia, na uchumi wa utata, huku Geoffrey Hodgson akitabiri mabadiliko makubwa katika mwelekeo uliotanda wa kiuchumi. Hata hivyo, wanauchumi maarufu wa uchumi uliotanda kama vile Keynesna Joskow, pamoja na wanauchumi wa kiheteredoksi, wametoa maoni kuwa kiwango kikubwa cha uchumi huwa ni cha kidhana na wala si cha kihisabati, na huwa ni vigumu kuweka mifumo na kuurasmisha kwa kutumia mbinu za kihisabati. Katika majadiliano juu ya utafiti wa makundi ya kutawal shughuli za soko, Paul Joskow alionyesha mnamo 1975 kuwa katika utekelezi, wanafunzi wenye bidii wa uchumi halisi, huwa na mazoea ya kutumia “mifumo isiyo rasmi” inayotokana na vipengele vya maelezo ambavyo hutumiwa katika sekta maalum. Joskow aliamini sana kuwa kazi muhimu ya kutafiti makundi yanayotawala shughuli za soko ilifanya kupitia uchunguzi usio rasmi huku mifumo rasmi ilikuwa “ikionyeshwa kwa madaha baada yakazi "kumalizika" ". Alidai kuwa mifumo rasmi kwa kiasi kikubwa haikuwa na maana katika kazi ya ujarabati, vilevile, na kuwa kipengele muhimu kilicho msingi wa nadharia ya kampuni, tabia, kilipuuzwa.
Orodha ya masoko ya hisa barani Afrika
Hii ni Orodha ya masoko ya ubadilishanaji hisa barani Afrika.
Hela
Asili ya pesa iliyoitwa "heller" ni mji wa Kijerumani wa Hall inayoitwa leo Schwäbisch Hall. Kule sarafu za fedha zilitolewa tangu mwaka 1288 zilizosambaa haraka zikaitwa "Haller" au "Heller" kutokana na jina la mji. Polepole kiasi cha fedha ndani ya sarafu kilipungukiwa hadi kuwa sarafu ya shaba yenye thamani ndogo.
Hisa (hisabati)
Kama swali ni 6 ÷ 3 basi hisa yake ni 2. Katika mfano huu 6 na 3 huitwa vigawanyo.
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Baada ya kununua hisa, hisa hizi zaweza ongezeka kwa bei hivyo basi utakapoamua kuziuza, utafaidika kifedha. Kutokana na uongezekaji wa faida ya hisa, inaweza kuchukuliwa kama njia ya uwekezaji.
Sheria
Bila shaka, Bwana Mfalme LC alikuwa na wasiwasi kwamba wadhamini huenda wakatumia fursa ya kutumia mali ya amana wenyewe badala ya kuyachunga. Wadadisi wa kibiashara wanaotumia hifadhi walikuwa wamesababisha kuaguka kwa soko la hisa katika siku hizo. Wajibu mkali kwa wadhamini ulijumuishwa katika sheria ya serikali na kutumika kwa wakurugenzi wa makampuni na maafisa watendaji wakuu. Mfano mwingine wa jukumu la mdhamini unaweza kuwa kuwekeza mali vizuri au kuiuza. Hii hasa ndiyo kesi kwa fedha za pensheni , aina muhimu kwa zote ya amana, ambapo wawekezaji ndio wadhamini wa akiba za watu hadi wastaafu. Lakini amana pia zinaweza kuundwa kwa madhumuni ya hisani, mifano maarufu ikiwa Makavazi ya Uingereza au Shirika la Rockefeller.
Somo la Uchumi
Masoko yasiyokamilika ni jina ambalo hutumika katika hali ambapo wanunuzi na wauzi hawana habari ya kutosha kuhusu hali ya mwingine ilikuweza kuweka bei ya bidhaa au kutoa huduma ipasavyo. Huku kikitokana na makala ya George Akerlof ya Market for Lemons, kiolezo cha kutoa mfano ni kile cha soko yenye hila ya magari yaliyotumika. Wateja wasiokuwa na uwezo wa kujua iwapo wananunua “limau” watasukuma bei ya wastani chini zaidi kuliko ile bei inayostahili kwa ya gari nzuri iliyotumika. Kwa njia hii, bei inaweza kutoonyesha thamani ya kweli.
Somo la Uchumi
Pesa ni "njia ya malipo ya mwisho " ya bidhaa katika mingi ya mifumo ya bei na kitengo cha akaunti ambacho hutumika kwa kawaida kwa kuweka bei. Hujumuisha sarafu ambazo zinashukiliwa na umma usio benki na amana ambazo zinaweza kulipwa na pesa. Mfumo huu umeelezwa kuwa mkataba wa kijamii, kama lugha, inayofaa mmoja kwa sababu inawafaa wengine.
Uchumi Maduka Makubwa
Uchumi Maduka makubwa ni mfuatano wa maduka makubwa Kenya ambayo ilianzishwa mwaka 1975 na ambayo iliorodheshwa kwenye Soko la hisa la Nairobi mwaka 1992.
"Jina " Uchumi maana yake ni "economy" katika kiingereza.
Central Depository and Settlement Corporation
Central Depository and Settlement Corporation ama CDSC ni kampuni iliyobuniwa mwaka wa 2000 ili kuweka rekodi ya wamiliki hisa, uununuzaji na uuzaji wa hisa katika Soko la Hisa la Nairobi. Rekodi hii huwekwa kwa njia ya electroniki ili kurahisisha uununuaji na uuzaji wa hisa.
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Hivyo basi, wato walio na fikira nzuri ya kibiashara waweza enda kwa soko la hisa kutafuta watu wa kufadhili biashara lake kupitia Toleo Jipya la Hisa (Kenya).
CEN SAD
CEN-SAD(kifupisho cha Community of Sahel-Saharan States; kwa Kiarabu: ; kwa Kifaransa: "Communauté des Etats Sahélo-Sahariens"; kwa Kireno: "Comunidade dos Estados Sahelo-Saarianos") ni muundo wa kimataifa unaolenga kuunda eneo la soko huria ndani ya Afrika. There are questions with regard to whether its level of economic integration qualifies it under the enabling clause of the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT).
Usalama wa Kijamii / Ruzuku
Usalama wa kijamii ama ruzuku kimsingi ni mpango wa bima ya kijamii inayotoa ulinzi wa kijamii, au ulinzi dhidi ya hali zinazotambuliwa kijamii, ikiwa ni pamoja na umaskini, uzee, ulemavu, ukosefu wa ajira na mengine. Usalama wa kijamii unaweza kumaanisha:Taaluma za kibima zinaelezea bima ya kijamii kuwa ni mpango wa bima unaofadhiliwa na serikali iliyowekwa kwa amri, inayotumikia idadi fulani ya watu, na kufadhiliwa kupitia kwa malipo madogo au kodi inayolipwa na au kwa niaba ya washiriki. Ushiriki aidha ni wa lazima au ni mpango wa ruzuku iliyopunguzwa ya kutosha kiasi kwamba wengi wa watu wanaohitimu huchagua kushiriki. 
Nchini Marekani, mipango inayolingana na ufafanuzi huu ni pamoja na Social Security, Medicare, mpango wa PBGC, mpango wa reli wa kustaafu na mipango ya bima ya ajira inayofadhiliwa na majimbo.
Utafiti wa soko
Kupanda juu au kushuka katika harakati za soko, wakati wa kipindi cha muda.
Ukubhwa wa soko ni vigumu zaidi kukisia ikiwa unaanzisha bidhaa mpya. Katika kesi hii, itabidi kuunda takwimu kutoka idadi ya wateja au wateja ambao wana uwezo . [Ilar 1998]
Licha ya taarifa kuhusu soko unalolenga , unahitaji taarifa kuhusu mshindani wako, wateja wako, bidhaa nk Mwisho, unahitaji kupima ufanisi wa masoko. Mbinu chache ni:
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Soko la Hisa la Nairobi hujishughulisha na ubadilishanaji wa hisa zilizosajiliwa na makampuni ya umma na Serikali pia.
Jukumu la Soko la Hisa la Nairobi Katika Uchumi
Kununua hisa huwa mojawapo ya njia ya kuchanga pesa kwani waweza kuuza hisa zako na kupata pesa wakati wazihitaji kwa matumizi. Mfano mzuri ni wakati ambao wanafunzi hurudi shuleni, wazazi wengi huuza hisa zao ili kulipa karo ya shule za watoto wao.
Uhodhisoko
Uhodhisoko (kutokana na kitenzi "kuhodhi" na neno "soko"; kwa Kiingereza "monopoly", kutoka maneno mawili ya Kigiriki: monos, yaani "pekee", na polein, yaani "kuuza") ni hali ya uchumi ambapo watu wachache au kampuni chache, kama si moja tu, hudhibiti soko la bidhaa fulani kiasi kwamba washindani hawawezi kuliingilia. Hali hiyo inaathiri upangaji wa bei na mambo mengine yanayohusu bidhaa hiyo.
Somo la Uchumi
Uchumi wa sasa uliotanda, kama kitengo rasmi cha mifano cha hisabati, unaweza pia kuitwa uchumi wa kihisabati. Uchumi huu hutegemea vifaa vya masomo ya kihisabati ya calculus, linear algebra, takwimu, nadharia ya bahati, na sayansi ya kompyuta. Wanauchumi wa kitaalamu hutarajiwa kujua vifaa hivi, ingawa wanauchumi wote huwa na utaalamu, na baadhi yao huwa wataalamu wa uchumikihisabati na mbinu za kihisabati huku wengine wakiwa wataalamu katika vitengo vingine ambavyo havina hesabu nyingi.
Ncha ya anga
Ncha ya anga ni nukta angani pale ambako mstari wa kudhaniwa baina ya ncha za dunia (yaani mhimili wa mzunguko wa Dunia) inaelekea. Kwa mtazamaji Duniani inaonekana kama nyota zote zinazunguka ncha ya anga.
Benki ya Kenya Commercial Bank
Hisa za benki ya Kenya Commercial Bank (KCB Group), ambayo ndiyo kampuni iliyozaa Kenya Commercial Bank, zimeorodheshwa kwenye soko la hisa la Nairobi Stock Exchange (NSE), kwa jina la (KCB). Hisa la kamouni hiyo zimeorodheshwa kwenye soko la hisa la Uganda Securities Exchange (USE)la nchini Uganda.
Vifaa vya Deni (Soko la Hisa la Nairobi)
Kifaa cha deni ni mkopo. Mwombaji hupa ahadi ya kulipa riba fulani kila robo au nusu mwaka kuanzia tarehe fulani baada ya kupata mkopo huo na pia uahidi kulipa mkopo uliyopewa. Hivyo basi, faida kutoka kwa kifaa cha deni hutokana na riba. Kwa sasa hivi, vifaa kadha za deni vina kiwango cha riba cha asilimia 14, 12, 01, 8 kutegemeana na aina ya kifaa hicho na siku iliosajiliwa.
Katika Soko la Hisa la Nairobi waweza kununua na kuuza vifaa vya deni.
Biashara
Biashara ambazo zimefanywa za "umma" na usimamamizi mwingi sana kuhusu utawala wa ndani (kama jinsi malipo ya maafisa watendaji hudhamiriwa) na wakati na jinsi habari ni wazi kwa umma zao na wanahisa. Huko Marekani, kanuni hizi za kimsingi kusisitizwa na kutekelezwa na 'United States Securities and Exchange Commission' (SEC). Mataifa mengine ya Magharibi yana viungo vya udhibiti vwa kulinganishwa na hiki. Kanuni hizi husisitizwa na kutekelezwa na 'China Securities Regulation Commission' (CSRC), huko Uchina. Huko Singapore, mamlaka ya udhibiti ni 'Monetary Authority of Singapore' (MAS), na huko Hong Kong, ni 'Securities and Futures Commission' (SFC).
Utafiti wa soko
Utafiti wa soko ulifikiriwa na kuweka katika mazoezi kirasmi wakati wa mwaka wa 1920, kama mwanzo wa matangazo ya Wakati wa dhahabu ya redio katika Marekani. Watangazji walianza kutambua umuhimu wa demografiska iliyozinduliwa na udhamini wa vipindi tofauti katika radio, hivyo walitaka kujua ripoti. kutoka masoko yao
Soko la Hisa la Nigeria
Ili kuhamasisha uwekezaji wa kigeni nchini Nigeria, serikali ina sheria ya kuzuia kukomeshwa kwa mtiririko wa mitaji ya kigeni ndani ya nchi. Hii inawezesha mabroka wa kigeni kwa enlist kuorodheshwa kama wafanyabiashara katika soko la hisa la Nigeria na wawekezaji kutoka nchi yoyote wana huru ya kuwekeza. Makampuni ya Nigeria pia yanaruhusiwa yanaruhusiwa kujiorodhesha katika soko ya kimataifa.
Soko la Kariakoo
Soko hilo lina majengo mawili ambayo yameunganishwa katika Ghorofa ya chini ya ardhi. 
Jengo la kwanza linaweza kuitwa soko kubwa na jengo la pili soko dogo. Soko kubwa limegawanyika katika sehemu tatu ambayo ni ghorofa ya kwanza, sehemu ya katikati na ya chini maarufu kama shimoni.
Eneo la Shimoni kuna mabucha 16 yanayouza nyama iliyokaguliwa kiafya toka mikoa ya Dodoma, Mwanza na Shinyanga, na samaki wabichi toka maziwa na mito ya Tanzania.
Volkeno
Volkeno (pia: volkano au volikano) ni mahali ambako zaha inatoka nje ya uso wa ardhi. Mara nyingi - lakini si kila mahali - volkeno imekuwa mlima. Volkeno huwa na kasoko yaani shimo ambako zaha na gesi zinatoka nje.
Dunia Uwanja wa Fujo
Methali: Usemi wa kisanii wa kimapokeo unaofikiriwa na jamii kuwa kweli na unaotumiwa kufumbia au kutolea mifano na huwa unabeba maana pana kuliko maneno yenyewe yanayotumiwa. Kwa mfano:
- “Wema wa mtu hujulikana siku ya mazishi yake.” (Uk. 13) 
- “Ugonjwa haufichwi. Afichae ugonjwa ndio hufa.” (Uk. 29)
- “Kweli wajinga ndio waalimu wa kuwafunza welevu. (uk. 78)
- “Ukishikwa shikamana.” (Uk. 102)
United Biscuits
Kampuni hii iliorodheshwa katika Soko la Hisa la London na ilikuwa mojawapo ya kampuni katika orodha ya FTSE 100 lakini mwezi Desemba 2006 ilinunuliwa na kundi la Blackstone na Washirka wa PAI.
Soko la Kariakoo
Shirika la Masoko ya Kariakoo (SMK) linasimamia uendeshaji wa biashara za Soko la Kariakoo, kuweka kipaumbele katika shughuli za biashara mbili: Shirika linakodisha ardhi ya biashara kwa wauzaji wa Rejareja. Pia eneo la soko hilo lina maduka 82 katika soko kuu, yanayokodishwa kwa SMK kwa wauzaji wa rejareja. 
Mbali na mazao ya kilimo, maduka mengi yanauza vifaa vya kilimo na elektroniki. Pia, soko linatoa baadhi ya maduka nje yanayouza mboga za majani za rejareja katika soko dogo la nje.
Kuhusu uendeshaji wake shirika hilo linasimamia soko la jumla kwa mazao ya kilimo na jamii ya samaki wakavu linalofanyika eneo la soko. SMK inatoza asilimia ya faida ambayo si zaidi ya asilimia nane tu ya bei ya mauzo kwa biashara ya jumla. Vile vile shirika linawatoza wafanyabiashara wa jumla ada ya usajili.
Kwa masoko ya jumla na rejareja, Shirika linaweka daraja kati ya wakulima na wateja, ili wateja waweze kupata mahitaji yao yote ya nyumbani katika sehemu moja kwa bei nafuu na kuleta uthabiti kwa sekta ya kilimo ya nchi.
Soko la Hisa
Masoko ya hisa ya kwanza katika Afrika yaliundwa Misri (mwaka 1883), Afrika Kusini (mwaka 1887) na Moroko (1929).
Soko la Hisa
Kuna masoko ya hisa 2 ya kikanda ambayo ni:
Orodha ya masoko ya hisa barani Afrika
Afrika ina angalau Soko moja la hisa la kanda, lile la Bourse Régionale des Valeurs Mobilières, au BRVM, lililoko mjini Abidjan, Ivory Coast. BRVM inatumiwa nchi za Benin, Burkina Faso, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Mali, Niger, Senegal na Togo.
Mhimili wa mzunguko
Kwa magimba ya angani kama Dunia yetu mhimili wa mzunguko ni mstari wa kudhaniwa unaopita kwenye ncha mbili za kaskazini na kusini ukipita kitovu cha masi yake.
Somo la Uchumi
Baadhi ya masomo yaliyochanganuliwa ya kiuchumi hushughulika na kuanguka kwa masoko kuliko mengine. Uchumi wa sekta ya umma ni mfano mmoja, kwani iwapo masoko huanguka, basi aina fulani ya uthibiti au mpango wa serikali ndilo jibu. Nyingi za chumi za kimazingira huhusisha vipengele vya nje au “mabaya ya umma".