นักบวชหญิงเรียกว่าอะไร?
ภิกษุณี
ภิกษุณี (; ) เป็นคำใช้เรียกนักพรตหญิงในศาสนาพุทธ คู่กับภิกษุที่หมายถึงนักพรตชายในพระพุทธศาสนา คำว่า ภิกษุณี เป็นศัพท์ที่มีเฉพาะในพระพุทธศาสนา โดยเป็นศัพท์บัญญัติที่ใช้เรียกนักบวชหญิงในพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะ ไม่ใช้เรียกนักบวชในศาสนาอื่น
แบร์นาแด็ต ซูบีรู
นักบุญแบร์นาแด็ต ซูบีรู (; ) เป็นนักบวชคาทอลิกหญิงชาวฝรั่งเศส เป็นที่รู้จักจากการได้เห็นแม่พระประจักษ์ที่ลูร์ด หลังจากมรณกรรมท่านได้รับการประกาศเป็นนักบุญ
พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี
พระนางมหาปชาบดีโคตมีเป็นพระมาตุจฉาของพระพุทธเจ้า และเมื่อพระนางสิริมหามายาสวรรคตแล้ว หลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะประสูติได้ 7 วัน ในกาลต่อมาพระเจ้าสุทโธทนะได้ทรงตั้งพระนางมหาปชาบดีโคตมีไว้ในตำแหน่งพระอัครมเหสี ซึ่งพระนางได้ทรงถวายการอภิบาลเจ้าชายสิทธัตถะ เสมือนเป็นพระราชโอรสของพระองค์เอง พระนางมีพระราชโอรสพระองค์หนึ่งพระนามว่า เจ้าชายนันทะ และมีพระราชธิดาพระองค์หนึ่งพระนามว่า เจ้าหญิงรูปนันทา
พระนางได้ทรงแสดงความประสงค์จะบวชต่อพระพุทธเจ้าในคราวที่พระองค์เสด็จไปโปรดพระพุทธบิดาและพระประยูรญาติ ณ กรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ แต่พระพุทธเจ้ามิได้ทรงอนุญาตให้พระนางผนวช เนื่องจากยังไม่เคยทรงอนุญาตให้สตรีอุปสมบทในพระพุทธศาสนา ต่อมาเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จไปเมืองเวสาลีและประทับอยู่ที่ กูฏาคารศาลาป่ามหาวัน พระนางปชาบดีโคตมีพร้อมด้วยเหล่านางสากิยานีจำนวนมาก จึงได้ปลงพระเกศา ห่มผ้ากาสายะ เป็นการแสดงเจตนาที่จะบวชอย่างแรงกล้า โดยเสด็จไปยังกูฏาคารศาลาป่ามหาวัน เมืองเวสาลี เพื่อทรงทูลขออุปสมบท โดยพระนางได้ทรงแจ้งพระประสงค์ต่อพระอานนท์ให้นำความไปกราบทูลพระพุทธเจ้า ขอให้พระนางพร้อมทั้งเหล่านางสากิยานีได้อุปสมบทเป็นภิกษุณีในพระพุทธศาสนา ซึ่งพระอานนท์ใช้ความพยายามอยู่หลายหน พระพุทธเจ้าจึงทรงออกหลัก ปฏิบัติเป็นพิเศษสำหรับสตรีผู้ที่จะเข้ามาบวชในพระพุทธศาสนา คือครุธรรม 8 ซึ่งพระนางมหาปชาบดีโคตมี ทรงยินดีปฏิบัติตามครุธรรม ทั้ง 8 ประการ จึงได้รับการอุปสมบทในพระพุทธศาสนา พร้อมทั้งเหล่านางสากิยานี
คณะคาร์เมไลท์
คณะภราดาพระนางมารีย์พรหมจารีแห่งภูเขาคาร์เมล (; ) หรือที่มักรู้จักกันในนามคณะคาร์เมไลท์ () (บางแห่งเรียกว่า คณะคาร์แมล) เป็นคณะนักบวชภิกขาจารคณะหนึ่งในคริสตจักรโรมันคาทอลิก ในยุคแรกนักบวชในคณะนี้เน้นวัตรปฏิบัติอย่างฤๅษี (hermit) คือเก็บตัวภาวนา เพ่งฌาน เกือบตัดขาดจากโลกภายนอก
วัดโพธิญาณ
ในวันที่ 22 ตุลาคม ค.ศ. 2009 พระอาจารย์พรหมได้ทำการบวชภิกษุณี จำนวน 4 รูปคือ ภิกษุณีวรมา และภิกษุณีนิโรธา, ภิกษุณีเสรี และภิกษุณีหาสพันนา ซึ่งท่านได้บวชและพำนักอยู่ที่อาศรมของเถรวาทฝั่งตะวันตก ในส่วนของภิกษุณี พิธีบวชนี้ได้กระทำขึ้นที่วัดโพธิญาณ ตั้งอยู่ที่ เซอร์เพนไทน์ (ใกล้เมืองเพิร์ธ, ทางตะวันตกของประเทศออสเตรเลีย) โดยดำเนินการบวชโดยพระอาจารย์พรหม จากพิธีการบวชที่เกิดขึ้นในวันที่ 22 ตุลาคม ค.ศ. 2009 นั้น ต่อมา้้สมาชิกอาวุโสของคณะสงฆ์ในประเทศไทยได้เรียกประชุมที่ วัดป่าพง จังหวัดอุบลราชธานี ประเทศไทย ในวันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 2009 ซึ่งจากการประชุมครั้งนี้ พระอาจารย์พรหมได้ถูกลงมติขับออกจากสาขาวัดป่าของอาจารย์ชา และขาดจากความปกครองของคณะสงฆ์ไทย โดยรวมถึงตัดวัดโพธิญาณและสาขาอื่นๆในวัดป่าของอาจารย์พรหม ออกจากสาขาของวัดป่าพงของพระอาจารย์ชาออกด้วย
หญิงนำ
หญิงนำ () หมายถึง ความสัมพันธ์ทางเพศแบบบีดีเอสเอ็มที่ฝ่ายหญิงนำฝ่ายชาย ในภาษาอังกฤษ หญิงที่เป็นฝ่ายนำเช่นนี้มักเรียก Dom, Domme, Femdomme, Domina หรือ Dominatrix ส่วนในความสัมพันธ์แบบนายกับบ่าว หญิงที่เป็นฝ่ายนำจะเรียก Mistress (นายหญิง)
นักพรตหญิง
ในคริสตจักรออร์ทอดอกซ์นั้นหากสตรีที่ประสงค์อยากเข้าอารามสามารถเข้าได้ตั้งแต่ยังเป็นวัยรุ่นก็สามารถทำได้ ทั้งนี้ทางคริสตจักรออร์ทอดอกซ์ยังอนุญาตให้สตรีที่เคยมีครอบครัวสามารถเป็นนักพรตได้ด้วย แต่ต้องไม่มีการหย่าร้างตามที่กฎของคริสตจักรห้าม ยกตัวอย่างเช่น แกรนด์ดัชเชสเอลิซาเบธ เฟโอโดรอฟนาแห่งรัสเซีย โดยลำดับขั้นของนักพรตจะมีอยู่ 4 ลำดับ โดยทั้ง 4 ลำดับนี้จะเหมือนกันทั้งของนักพรตชายและหญิง
ภิกษุณี
ต่อมาพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี ผู้เป็นพระน้านางและพระมาตุจฉา หรือพระมารดาเลี้ยงของเจ้าชายสิทธัตถะ ท่านได้มีศรัทธาอยากออกบวชจึงทูลอ้อนวอนขอบวชต่อพระพุทธเจ้าถึงสามครั้งสามครา แต่ก็ไม่เป็นผล จนกระทั่งพระอานนท์ได้ทูลขอให้ พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาต โดยมีเงื่อนไขว่า พระนางปชาบดีโคตมีจะต้องรับเอาครุธรรมแปดประการ (แปลว่าข้อปฏิบัติที่หนักและทำได้ยาก) ไปปฏิบัติ
อัปสร
คำว่า "อัปสร" นั้น มาจากคำว่า "อัป" (หมายถึง น้ำ) และ "สร" (หมายถึง การเคลื่อนไป) อัปสร จึงหมายถึง ผู้ที่เคลื่อนไปในน้ำ อันเป็นกำเนิดของนาง ทว่าโดยทั่วไป ถือว่านางเป็นชาวสวรรค์
คณะดอมินิกัน
ในอังกฤษและในบางประเทศจะเรียกนักบวชดอมินิกันว่า “ไฟรเออร์ดำ” (Black friars) เพราะจะสวมเสื้อคลุมสีดำทับแฮบิต (habit) สีขาวข้างใน ซึ่งต่างกับ “ไฟรเออร์ขาว” (White friars) ซึ่งหมายถึงนักบวชคณะคาร์เมไลท์ หรือ “ไฟรเออร์เทา” (Grey friars) ของคณะฟรันซิสกัน ซึ่งความจริงแล้วคณะฟรันซิสกันจะใส่สีน้ำตาล ในฝรั่งเศสนักบวชดอมินิกันบางครั้งก็ถูกเรียกว่า “ฌากอแบ็ง” (Jacobins) เพราะที่ปารีสมีคอนแวนต์ของคณะอยู่ที่โบสถ์แซ็ง-ฌัก-ดูว์-โอ-ปา นอกจากนั้นบางครั้งยังเป็นที่รู้จักกันว่า “Domini canes” หรือ “สุนัขของพระเจ้า” เพราะความที่มีชื่อเสียงว่าเป็นคณะที่มีความจงรักภักดีและเคร่งที่สุด ซึ่งบางครั้งมีผลในทางลบเพราะการพาดพิงไปถึงความเกี่ยวข้องของคณะนี้กับการไต่สวนศรัทธา () นักบวชในคณะนี้จะมีอักษร “O.P.” ท้ายชื่อ
นิกายในศาสนาคริสต์
ต่างจากนิกายโปรเตสแตนต์ซึ่งนับถือแต่พระเยซู โปรเตสแตนต์เชื่อว่านางมารีย์ เป็นหญิงพรหมจรรย์ ที่พระเยซูทรงปฏิสนธิ์โดยเดชพระวิญญาณบริสุทธิ์ และนับถือที่นางเป็นพระมารดาของพระเยซู ส่วนนักบุญในโปรเตสแตนต์เรียกว่า "ธรรมิกชน" ซึ่งเป็นมนุษย์ธรรมดาทั่วไปที่เป็นผู้เชื่อ จึงไม่ได้ให้ความสำคัญให้เป็นพระแม่หรือนักบุญ เพราะมนุษย์ทุกคนเท่าเทียมกัน
เคลอจี
กฎหมายศาสนจักรของคริสตจักรคาทอลิก (มาตรา 207) ระบุว่า "โดยการกำหนดของพระเป็นเจ้า ในคริสตจักรมีคริสตชนที่เป็นศาสนบริกรศักดิ์สิทธิ์ (sacred minister) ซึ่งตามนัยของกฎหมายเรียกว่าผู้ได้รับศีลบวช (cleric) ส่วนคริสตชนอื่นเรียกว่าฆราวาส" การจำแนกดังกล่าวนี้เกิดขึ้นตั้งแต่ศาสนาคริสต์ยุคแรก ดังเห็นได้จากงานเขียนหลายชั้นของนักบุญอิกเนเชียสแห่งแอนติออก คำว่าเคลริกแต่เดิมหมายถึงเฉพาะมุขนายก (ได้แก่อัครทูตทั้งสิบสองคน) และพันธบริกร (ผู้ช่วย 70 คนของอัครทูต) ส่วนขั้นบาทหลวงจริงๆ แล้วพัฒนามาเป็นประเภทกึ่งมุขนายก ในศาสนจักรคาทอลิกอนุญาตให้ผู้ชายเท่านั้นรับศีลบวชได้
บาทหลวง
บาทหลวงประจำคณะนักบวชจะขึ้นตรงต่ออธิการ (abbot/superior) เมื่อบุคคลใดไม่ว่าชายหรือหญิงจะเข้าเป็นนักบวชจะต้องเข้าอบรมในอารามของคณะนักบวชในฐานะโปสตูลันต์ (postulant) เป็นเวลาประมาณ 6 เดือน จากนั้นเป็นโนวิซ' (novice) อีกประมาณ 2 ปี แล้วปฏิญาณถวายตัวชั่วคราวเป็นเวลา 1-3 ปี แล้วจึงทำการปฏิญาณถวายตัวตลอดชีพ เมื่อได้ปฏิญาณตนแล้วจึงถือว่าเป็นนักบวชในคณะโดยสมบูรณ์ หากเป็นนักบวชชายเรียก ภราดา หรือบราเดอร์ (brother) หากเป็นนักบวชหญิงเรียก ภคินี หรือซิสเตอร์ (sister)
กนิษฐา วิเชียรเจริญ
จนเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2536 ระหว่างที่ไปร่วมประชุมสตรีชาวพุทธสากล ครั้งที่ 3 ที่ประเทศศรีลังกา คุณหญิงกนิษฐาได้ตัดสินใจบวชเป็นแม่ชี ตามที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่สาวๆ เพื่อมุ่งศึกษาพุทธธรรม และอุทิศตนเพื่อช่วยเหลือสังคมอย่างจริงจัง โดยมีภาพของภคินีคาทอลิกเป็นต้นแบบ และยังคงมุ่งมั่นที่จะพัฒนาสถานภาพแม่ชีไทย ให้ได้รับการศึกษาและได้รับการยอมรับ จนในที่สุดได้ก่อตั้ง "มหาประชาบดีเถรีวิทยาลัย" ซึ่งเป็นวิทยาลัยการศึกษาพระพุทธศาสนาสำหรับสตรี แห่งแรกในประเทศไทยขึ้น ในสังกัดคณะศาสนาและปรัชญา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เพื่อเปิดโอกาสให้แม่ชี สามารถเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณ เผยแพร่ธรรมะ กล่อมเกลาจิตใจแก่ประชาชน ให้ได้ใช้ธรรมะในชีวิตประจำวัน
ภิกษุณี
ปัจจุบันมีการพยายามรื้อฟื้นการบวชภิกษุณีในฝ่ายเถรวาท โดยทำการบวชมาจากภิกษุณีมหายาน และกล่าวว่าภิกษุณีฝ่ายมหายานนั้น สืบวงศ์ภิกษุณีสงฆ์มาแต่ฝ่ายเถรวาทเช่นกัน แต่มีผู้ตั้งข้อสังเกตว่าฝ่ายมหายานมีการบวชภิกษุณีสืบวงศ์มาโดยมิได้กระทำถูกตามพระวินัยปิฎกเถรวาท และมีศีลที่แตกต่างกันอย่างมากด้วย ทำให้มีการไม่ยอมรับภิกษุณี (เถรวาท) ใหม่ ที่บวชมาแต่มหายานว่า มิได้เป็นภิกษุณีที่ถูกต้องตามพระวินัยปิฎกเถรวาท และมีการยกประเด็นนี้ขึ้นเป็นข้ออ้างว่าพระพุทธศาสนาจำกัดสิทธิสตรีด้วย ซึ่งเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน เพราะพระพุทธเจ้าได้อนุญาตให้มีภิกษุณีที่นับเป็นการเปิดโอกาสให้มีนักบวชหญิงเป็นศาสนาแรกในโลก เพียงแต่การสืบทอดวงศ์ภิกษุณีได้สูญไปนานแล้ว จึงทำให้ในปัจจุบันไม่สามารถบวชสตรีเป็นภิกษุณีตามพระวินัยเถรวาทได้
คณะนักบวชคาทอลิก
ในคริสตจักรโรมันคาทอลิก คณะนักบวช หรือ สถาบันนักบวช () เป็นสถาบันชีวิตที่ถวายแล้วประเภทหนึ่ง สมาชิกประกอบด้วยชาวคาทอลิกที่สละชีวิตทางโลกมาถือคำปฏิญาณของนักบวชตลอดชีวิต เพื่ออุทิศตนทำงานรับใช้พระศาสนจักรเพียงอย่างเดียว และอยู่รวมกันเป็นคณะ (order/society/congregation) โดยแต่ละคณะมีแนวทางการทำงานและเน้นวัตรปฏิบัติแตกต่างกันไป
มิโกะ
มิโกะนั้นมาจากหญิงสาวที่เกิดจากบุตรีของนักบวชที่อุทิศตนให้กับเทพเจ้าและศาลเจ้า (แต่ละศาลเจ้าจะมีเทพเจ้าประจำศาลเจ้า) ในสมัยโบราณหญิงสาวที่จะเป็นมิโกะนั้นจะได้รับสารบางอย่างจากเทพเจ้า และเมื่อทุกอย่างพร้อมแล้วก็จะเป็นส่วนของพิธีกรรมต่อไป
คอนแวนต์
คอนแวนต์ () คือชุมชนของบาทหลวง นักพรตหญิง ภราดา หรือภคินี หรืออาจหมายถึงตัวอาคารที่ชุมชนนักบวชเหล่านี้ใช้พักอาศัย พบได้ทั้งในคริสตจักรโรมันคาทอลิกและแองกลิคันคอมมิวเนียน ในปัจจุบันคำว่าคอนแวนต์มักใช้หมายถึงเฉพาะชุมชนนักบวชหญิง ขณะที่อาราม ไพรออรี หรือไฟรอารี จะใช้กับชุมชนนักบวชชาย แต่ในอดีตคำเหล่านี้มักใช้แทนกันได้
ไซโอ
ไซโอ () หรือที่รู้จักในชื่อ อิสึกิ โนะ มิโกะ (Itsuki no Miko) ตำแหน่งหัวหน้านักบวชหญิงประจำ ศาลเจ้าอิเสะ ซึ่งส่วนมากผู้ที่ดำรงตำแหน่งนี้เป็นเจ้าหญิงหรือเชื้อพระวงศ์ฝ่ายหญิงที่มีความเกี่ยวข้องกับองค์จักรพรรดิซึ่งยังไม่ผ่านการเสกสมรส
คณะซิสเตอร์เชียน
คณะซิสเตอร์เชียน (, , [http://www.forvo.com/word/Cistercian#en ออกเสียง) หรือคณะนักพรตขาว (White Monks) เป็นคณะนักบวชคาทอลิกประเภทคณะนักบวชอารามิก ที่เรียกว่านักพรตขาวเพราะเสื้อนอกที่คลุมเครื่องแต่งกายชั้นในเป็นสีขาว วิถีชีวิตของนักพรตในคณะซิสเตอร์เชียนจะเน้นการใช้แรงงานด้วยมือและการดำรงชีพด้วยตนเอง ฉะนั้นอารามคณะซิสเตอร์เชียนจึงมักจะมีระบบการหารายได้เพื่อบำรุงตนเองด้วยกิจการต่าง ๆ เช่นการเกษตรกรรม หรือ การกลั่นเบียร์
อุปสมบท
อุปสมบทเป็นสังฆกรรมอย่างหนึ่ง ในพระพุทธศาสนา พระโคตมพุทธเจ้าทรงวางหลักเกณฑ์และระเบียบปฏิบัติไว้รัดกุมและละเอียดมากโดยทรงบัญญัติให้สวดอนุสาวนาไม่ต้องระบุนามแต่ระบุเพียงโคตร (สกุล) ได้และสวดประกาศครั้งละ 2-3 รูปได้โดยมีอุปัชฌายะ และทรงอนุญาตให้นับอายุผู้บวชว่าครบ 20 ปี โดยคิดตั้งแต่อยู่ในครรภ์ ทั้งนี้เพื่อให้ได้ศาสนทายาทที่ดีไว้สืบสานพระพุทธศาสนา ในประเทศไทยจะถือเป็นประเพณีว่า ลูกชายของครอบครัวเป็นพุทธต้องบวชสักครั้งในชีวิตเพื่อให้แม่เกาะชายผ้าเหลือง ชดใช้ค่าน้ำนม อันเป็นสืบต่ออายุพระพุทธศาสนาโดยเปลี่ยนจากผู้นับถือพระรัตนตรัยขึ้นไปเป็นส่วนหนึ่งของพระรัตนตรัย มีการอุปสมบทที่พิเศษแตกต่างไปจากนี้ เช่น การประทานโอวาท ๓ ประการแก่พระมหากัสสปะ การให้อุปสมบทด้วยการประทานครุธรรม๘ประการ แก่พระนางกีสาโคตมี
และทรงเปลี่ยนให้การบวชแบบติสรณคมนูปสัมปทา ให้เป็นรูปแบบการบวชของสามเณร สามเณรี สิกขมานา แทน
คณะคาร์เมไลท์
คณะภคินีคาร์เมลไลท์เกิดขึ้นราวคริสต์ศตวรรษที่ 13-14 จากการที่มีสตรีกลุ่มหนึ่งหันมารวมกลุ่มกันถือวินัยอย่างคณะภราดาคาร์เมไลท์ ใช้ชีวิตแบบนักพรตหญิงคือเน้นวัตรการอธิษฐาน การเพ่งพินิจ แต่ยังไม่มีการปฏิญาณตนเป็นนักบวชอย่างเป็นทางการ สมเด็จพระสันตะปาปานิโคลัสที่ 5 จึงอนุญาตให้บุญราศียอห์น โซแร็ต อธิการคณะคาร์เมไลท์ทำการรวมรวมสตรีเหล่านั้นแล้วตั้งเป็นคณะคาร์เมไลท์ชั้นที่ 2 (คณะภราดาเป็นคณะชั้นที่ 1) คณะภคินีคาร์เมไลท์จึงเป็นคณะนักบวชอารามิกที่ก่อตัวขึ้นและแพร่ขยายไปควบคู่กับคณะภราดาคาร์เมไลท์ (ซึ่งเป็นคณะนักบวชภิกขาจาร) มาจนปัจจุบัน
คณะนักบวชคาทอลิก
ประมวลกฎหมายพระศาสนจักร ค.ศ. 1917 จำแนกคณะนักบวชไว้ 2 ประเภท ได้แก่ชายหรือหญิงที่ปรารถนาจะเข้าเป็นนักบวชไม่ว่าสังกัดในคณะใด ต้องติดต่อกับคณะนั้น โดยทั่วไปนักบวชจะต้องปฏิญาณตน 3 ข้อเป็นพื้นฐาน คือ 1. เชื่อฟังผู้บังคับบัญชา (คืออธิการคณะ) 2. ถือโสดตลอดชีวิต 3. ไม่ถือกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินใด ๆ นอกจาก 3 ข้อนี้แล้วผู้สมัครยังต้องปฏิญาณข้ออื่น ๆ อีกตามแต่ละคณะจะกำหนดไว้ และยังต้องรักษาวินัยประจำคณะ (religious rule) ซึ่งจะแตกต่างกันไปอีกเช่นกัน วินัยเหล่านี้เป็นที่อนุมัติของสันตะสำนัก
แม่ชี
แต่เดิมคำว่า "ชี" เป็นชื่อนักบวชประเภทหนึ่งที่นุ่งขาวห่มขาว เรียกว่า ชีปะขาว, ชีผ้าขาว หรือฤๅษีชีไพร แต่ปัจจุบันใช้เรียกสตรีที่ถือบวชโกนศีรษะและคิ้ว ที่นุ่งขาวห่มขาว
นักพรตหญิง
พระพุทธศาสนาทุกนิกายมีนักพรตหญิง แต่จะมีสถานะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ พระไตรปิฎกระบุว่าภิกษุณีเกิดขึ้นครั้งแรกหลังจากพระพุทธองค์ตรัสรู้ได้ 5 พรรษา โดยการประทานครุธรรมแปดประการแก่พระนางมหาปชาบดีโคตมีและเจ้าหญิงศากยะ 500 องค์ ณ เมืองเวสาลี การอุปสมบทแบบนี้เรียกว่า ครุธัมมปฏิคคหณูปสัมปทา ภายหลังทรงบัญญัติ อัฏฐวาจิกาอุปสัมปทาขึ้นใช้ในแทน คือให้ผู้ขอบวชได้รับจตุตถกรรม 2 ครั้ง คือจากฝ่ายภิกษุณีสงฆ์ก่อน แล้วจึงรับจากภิกษุสงฆ์ เมื่อครบแล้วจึงจะเป็นภิกษุณีโดยสมบูรณ์ ตามพระวินัยปิฎกเถรวาทกำหนดให้ภิกษุณีรักษาสิกขาบท 311 ข้อ ส่วนสามเณรและสามเณรีต้องรักษาศีล 10 ข้อ รวมทั้งเสขิยวัตรอีก 75 ข้อ รวมเป็นสิกขาบท 85
อาราม
ในภาษาอังกฤษคำว่า Monastery โดยทั่วไปแล้วใช้สำหรับกลุ่มสิ่งก่อสร้างของชุมนุมนักพรต และ “คอนแวนต์” มักจะใช้สำหรับกลุ่มสิ่งก่อสร้างของคณะนักบวชหญิงหรือชี ศาสนาอื่นๆ อาจจะใช้คำอื่นในการเรียกอารามตามแต่จะเหมาะสม
คณะนักบวชภิกขาจาร
คณะนักบวชภิกขาจารในศาสนาคริสต์เป็นคณะนักบวชคาทอลิกประเภทหนึ่ง มีต้นกำเนิดมาจากนักบุญสำคัญ 2 ท่าน คือ นักบุญฟรังซิสแห่งอัสซีซีผู้ก่อตั้งคณะฟรันซิสกัน และนักบุญดอมินิกผู้ก่อตั้งคณะดอมินิกัน โดยมีจุดประสงค์เพื่อปฏิรูปคริสตจักรให้หันกลับมาเน้นพันธกิจตามพระวรสาร คือ การประกาศข่าวดี การใช้ชีวิตแบบยากจน ถ่อมตน นักบวชภิกขาจารเหล่านี้เรียกว่าไฟรเออร์
ภิกษุณี
จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ไม่ปรากฏว่ามีการตั้งวงศ์ภิกษุณีเถรวาทขึ้นในประเทศไทย อย่างไรก็ตามในประเทศพุทธเถรวาทที่เคยมีหรือไม่เคยมีวงศ์ภิกษุณีสงฆ์ในปัจจุบัน ต่างก็นับถือกันโดยพฤตินัยว่าการที่อุบาสิกาที่มีศรัทธาโกนศีรษะนุ่งขาวห่มขาว ถือปฏิบัติศีล 8 (อุโบสถศีล) ซึ่งเรียกโดยทั่วไปว่า แม่ชี เป็นการผ่อนผันผู้หญิงที่ศรัทธาจะออกบวชเป็นภิกษุณีเถรวาท แต่ไม่สามารถอุปสมบทเป็นภิกษุณีเถรวาทได้ โดยส่วนใหญ่แม่ชีเหล่านี้จะอยู่ในสำนักวัดซึ่งแยกเป็นเอกเทศจากกุฎิสงฆ์
กลาราแห่งอัสซีซี
ครอบครัวของท่านได้พยายามหาคู่ครองให้ตั้งแต่ท่านอายุได้ 12 ปี แต่ท่านขอผัดผ่อนไปจนกว่าจะอายุ 18 ปี แต่เมื่ออายุ 18 ปี กีอาราได้ฟังเทศน์ของภราดาฟรันเชสโกแล้วเกิดประทับใจอยากถือพรตเป็นนักบวชตาม ในปี ค.ศ. 1212 ท่านจึงหนีออกจากคฤหาสน์ แล้วไปที่โบสถ์แม่พระแห่งปวงทูตสวรรค์ (Church of Our Lady of Angels) ภราดาฟรันเชสโกและภราดาอื่น ๆ ในคณะภราดาน้อยได้รออยู่ที่นั้นแล้ว ท่านได้ปฏิญาณตนเป็นนักพรตหญิง เปลี่ยนมาสวมผ้าเนื้อหยาบ โกนผมทั้งหมดแล้วคลุมด้วยผ้าสีดำ ใช้เชือกคาดเอวแทนเข็มขัด หลังจากนั้น 15 วัน อักเนสน้องสาวของเธอก็ตามมาบวชด้วย ทั้งสองย้ายมาอยู่ที่โบสถ์นักบุญดาเมียน (Church of San Damiano) สตรีชาวเมืองอัสซีซีได้มาตามบวชด้วยอีกหลายคน จึงเกิดคณะนักบวชหญิงซึ่งได้ชื่อว่าคณะสตรียากจน (Order of Poor Ladies) ถือเป็นคณะชั้นสองของนักบุญฟรังซิส (Second Order of St. Francis) โดยมีคณะภราดาน้อยเป็นคณะชั้นหนึ่ง (First order)
ภิกษุ
แปลว่า "การอุปสมบทด้วยการเข้าถึงไตรสรณะ" หมายถึงการบวชเป็นภิกษุโดยการรับไตรสรณคมน์ หมายถึงการอุปสมบทเป็นภิกษุแบบหนึ่งในพระพุทธศาสนา กล่าวคือในสมัยต้นพุทธกาล พระพุทธเจ้าทรงประทานอุปสมบทเองที่เรียกว่าเอหิภิกขุอุปสัมปทา ต่อมาทรงอนุญาตให้พระสาวกบวชกุลบุตรให้เป็นภิกษุได้โดยวิธีให้กุลบุตรนั้นรับไตรสรณคมน์เท่านั้น ซึ่งการบวชแบบนี้สำเร็จได้โดยบุคคล คือพระสาวกรูปใดรูปหนึ่งก็สามารถบวชกุลบุตรได้ ต่อมาภายหลังทรงอนุญาตวิธีการอุปสมบทโดยสงฆ์คือให้ทำเป็นสังฆกรรมที่เรียกว่าแบบญัตติจตุตถกรรมวาจา จึงเลิกวิธีบวชพระแบบ ติสรณคมนูปสัมปทา แต่ทรงอนุญาตให้ใช้วิธีนี้บวชสามเณร ซึ่งถือปฏิบัติกันมาตราบเท่าทุกวันนี้
บรรพชา
บรรพชา (อ่านว่า บันพะชา, บับพะชา) (; ) แปลว่า การบวช (แปลว่า เว้นความชั่วทุกอย่าง) หมายถึง การบวชทั่วไป, การบวชอันเป็นบุรพประโยคแห่งอุปสมบท, การบวชเป็นสามเณร (เดิมทีเดียว คำว่า บรรพชา หมายความว่า บวชเป็นภิกษุ เช่น เสด็จออกบรรพชาอัครสาวกบรรพชา เป็นต้น ในสมัยต่อมาจนถึงปัจจุบันนี้ คำว่า บรรพชา หมายถึง บวชเป็นสามเณร ถ้าบวชเป็นภิกษุ ใช้คำว่า อุปสมบท โดยเฉพาะเมื่อใช้คอบกันว่า บรรพชาอุปสมบท)
นักพรตหญิง
3. สตราฟโรโฟร์ (Stavrophore) หรือนักพรตขั้นย่อย (Little Schema) ในขั้นนี้อาจจะใช้เวลานาน เพื่อให้แม่อธิการดูความพร้อมว่าผู้ที่ต้องการปฏิญาณตนนั้นพร้อมในด้านคุณสมบัติไหม หากพร้อมก็จะได้รับการปฏิญาณตนและได้รับชื่อทางศาสนาใหม่อีกครั้ง จะได้รับแฮบิท ในขั้นนี้ผู้ที่รับการแต่งตั้งจะได้รับการเรียกว่า "คุณแม่" และเป็นขั้นที่สามารถเป็นคุณแม่อธิการได้ ในธรรมเนียมของรัสเซียแม่อธิการจะห้อยกางเขนแบบบาทหลวง
นักบวช
ปุโรหิต หมายถึง พราหมณ์ที่ปรึกษาของพระมหากษัตริย์ในทางนิติ คือขนบธรรมเนียมจารีตประเพณี ในปัจจุบันชาวโปรเตสแตนต์ในประเทศไทยและราชบัณฑิต สาขาวิชาศาสนศาสตร์ ใช้คำนี้เป็นคำแปลของคำว่า Priest หรือนักบวชในกลุ่มศาสนาอับราฮัม ซึ่งมีที่ทำหน้าที่ประกอบพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา ในฐานะเป็นสื่อกลางระหว่างมนุษย์กับพระยาห์เวห์
มงกุฎพระสันตะปาปา
ในสมัยกลางไพ่ทาโรต์จะมีอยู่ใบหนึ่งที่เป็นรูปสตรีสวมมงกุฎพระสันตะปาปาที่เรียกว่า “ลาพาเพสซา” (La Papessa) หรือ พระสันตะปาปาหญิง หรือ นักบวชสตรีสูงศักดิ์ ความหมายหรือสัญลักษณ์ของไพ่ใบนี้ไม่เป็นที่ทราบแน่นอน สตรีที่สวมมงกุฎบ้างก็กล่าวกันว่าเป็นพระสันตะปาปาหญิงโจน ที่ตามตำนานของยุคกลางและต่อมาโปรเตสแตนต์เชื่อกันว่าเป็นสตรีที่ปลอมตัวเป็นชายและได้รับเลือกให้เป็นพระสันตะปาปา ไพ่รูปนี้บางใบก็จะเป็นภาพเด็ก, บางใบเป็นภาพที่แสดงว่าถูกเปิดเผยว่าเป็นสตรีเมื่อให้กำเนิดแก่ทารกระหว่างการแห่, และอื่นๆ ไพ่ใบที่เป็นสตรีสวมมงกุฎพระสันตะปาปาเริ่มขึ้นระหว่างการปฏิรูปศาสนาฝ่ายโปรเตสแตนต์ เป็นภาพพระสันตะปาปาหญิงโจนและบุตร ซึ่งเป็นการพยายามของฝ่ายโปรเตสแตนต์ในการสร้างความเสื่อมเสียให้แก่สถาบันพระสันตะปาปาของโรมันคาทอลิก
การบวช
กฎเกณฑ์การบวชในนิกายโรมันคาทอลิกคริสตจักรละตินถูกกำหนดไว้ในประมวลกฎหมายพระศาสนจักร ค.ศ. 1983 เช่นผู้บวชต้องเป็นบุรุษที่บรรลุนิติภาวะแล้ว ไม่เบี่ยงเบนทางเพศ สมัครใจถวายชีวิตรับใช้พระเจ้าด้วยการทำงานในคริสตจักร และต้องถือโสดตลอดชีพ ผู้ที่บวชแล้วไม่ว่าในขั้นใดเรียกโดยรวมว่าเคลอจี เคลอจีแต่ละประเภทจะมีหน้าที่แตกต่างกันในพิธีมิสซา
การบวช
ในพระพุทธศาสนา เรียกการบวชว่าการอุปสมบท () แต่เดิมนั้น การบวชเรียกว่าบรรพชา ( แปลว่า เว้นทั่ว, เว้นจากความชั่วทุกอย่าง) ปัจจุบันคำว่าบรรพชาใช้กับการบวชสามเณร ในขณะที่อุปสมบทใช้กับการบวชพระภิกษุ
เบกีนาฌ
เบกีนาฌ () หรือ เบอไคน์โฮฟ () เป็นบริเวณที่อยู่อาศัยร่วมกันขนาดเล็ก ๆ ของเหล่าฆราวาสหญิงที่เรียกว่า "เบกีน" () ซึ่งเป็นสตรีผู้ประพฤติศีลอย่างเคร่งครัดในศาสนาคริสต์แต่มิใช่นักบวชแบบแม่ชี โดยเบกีนนั้นจะพบในเขตกลุ่มประเทศแผ่นดินต่ำ โดยก่อตั้งราวคริสต์ศตวรรษที่ 13 โดยหมู่อาคารมักจะสร้างในสถาปัตยกรรมแบบเดียวกัน โดยมักห้อมล้อมด้วยสวนอยู่ตรงกลางหรืออยู่ใกล้โบสถ์ ในปัจจุบันนั้นไม่มีเหล่าเบกีนเหลืออยู่แล้วในทวีปยุโรป
ดาบส
ดาบส แปลว่า "ผู้บำเพ็ญตบะคือเผากิเลส, ผู้บำเพ็ญพรตเพื่อเผากิเลส" ได้แก่ ฤษี ถ้าเป็นสตรี ใช้ว่า ดาบสินี
แม่พระปฏิสนธินิรมล
พระนางมารีย์ผู้ปฏิสนธินิรมล หรือ แม่พระปฏิสนธินิรมล (; ) เป็นความเชื่อในคริสตจักรโรมันคาทอลิกที่ว่าพระนางมารีย์พรหมจารีทรงปฏิสนธิโดยปราศจากมลทินใดๆ ของบาปกำเนิด ความเชื่อนี้นับเป็นหนึ่งในสี่คำสอนต้องเชื่อในมารียวิทยาในคริสตจักรโรมันคาทอลิก ด้วยเหตุนี้ในงานศิลปะบางครั้งจึงเรียกพระนางมารีย์พรหมจารีว่า "อิมมากูลาตา" (Immaculata: ผู้นิรมล)
พราหมณ์
ในการบวชเป็นพราหมณ์หลวง จะต้องได้รับความยินยอมจากที่ประชุมพราหมณ์ ในทำเนียบพราหมณ์หลวง โดยผู้บวชจะนำของมาถวายพราหมณ์ผู้ใหญ่ แล้วพราหมณ์ผู้ใหญ่จะมอบสายสิญจน์รับพราหมณ์ใหม่ หรือทวิชาติ ซึ่งหมายถึงการเกิดครั้งที่ 2 ซึ่งการบวชพราหมณ์ไม่ได้มีกฎปฏิบัติจำนวนมากเหมือนกับการบวชพระ โดยถือศีล 5 เป็นศีลปฏิบัติ สามารถแต่งกายสุภาพเหมือนผู้ชายทั่วไปในเวลาปกติ และสวมเครื่องแบบเป็นเสื้อราชปะแตนและโจงกระเบนสีขาวในยามประกอบพิธีกรรม รวมถึงสามารถมีภรรยาเพื่อมีทายาทสืบตระกูลพราหมณ์ต่อไปได้
แม่ชีเทเรซา
พ.ศ. 2474 (ค.ศ. 1931) แอ็กเนสตัดสินใจเข้าพิธีปฏิญาณตนเป็นนักพรตหญิงคณะภคินีพระนางมารีย์พรหมจารีที่อารามโลเรโต ในเมืองดาร์ลีจิงเป็นครั้งแรก และตอนนี้เองที่แอ็กเนสได้รับศาสนนาม (ชื่อทางศาสนา) ว่าภคินีเทเรซา ซึ่งมาจากนามของนักบุญเทเรซาแห่งพระกุมารเยซู และได้ปฏิญาณตนตลอดชีพในปี พ.ศ. 2480 (ค.ศ. 1937)
อันตรายิกธรรม
หญิงผู้จะบวชเป็นพระภิกษุณีต้องปราศจากอันตรายิกธรรม 24 ข้อ ได้แก่
คฤหัสถ์
คฤหัสถ์ (อ่านว่า คะรึหัด) แปลว่า "ผู้มีเรือน, ผู้ครองเรือน, ผู้อยู่ในเรือน" เรียกรวมทั้งชายและหญิง บางครั้งเรียกว่า คฤหัสถ์ชายหญิง หมายถึงชาวบ้านทั่วไปที่มิใช่นักบวช มีความหมายเดียวกับฆราวาส
อุปสมบท
อุปสมบท (อ่านว่า อุปะ-, อุบปะ-) แปลว่า "การเข้าถึง" คือการบวช เป็นศัพท์เฉพาะในศาสนาพุทธ ใช้หมายถึงการบวชเป็นภิกษุและภิกษุณี เรียกเต็มว่า อุปสมบทกรรม
ศาสนาพุทธในประเทศญี่ปุ่น
ทว่าจากหลากหลายนิกายที่แบ่งออกมาจากนิกายหลัก ได้ทำให้ การถือบวชของนักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นแตกแขนงออกเป็น 2 กลุ่ม 1.ถือบวชในรูปแบบที่เคร่งครัดต่อพระธรรมวินัย 2. ถือบวชโดยที่เป็นผู้อยู่ครองเรือนไม่ต่างจากฆราวาส เหตุที่นักบวชในศาสนาพุทธในญี่ปุ่นส่วนหนึ่งแต่งงานมีภรรยาได้สืบเนื่องมาจากนักปราชญ์สำคัญแห่งนิกายโจโด นักบวชโซนินชินรัน (พ.ศ. 1716 - พ.ศ. 1805) เป็นคนริเริ่มแรกที่นำเสนอว่าพระและวัดไม่สำคัญ ด้วยหลักคิดของนิกายโจโดเอง อีกทั้งตัวนักบวชโซนินชินรันมีภรรยา แต่ยังคงถือว่าตนเป็นนักบวชในพระพุทธศาสนาหากอยู่ร่วมกับผู้เป็นฆราวาส และตำแหน่งเจ้าอาวาสสืบทอดทางสายตระกูล ภายแรกเรื่องเช่นแนวทางนี้เป็นการลับ โซนินชินรันเป็นสาวกของโฮเน็น เป็นผู้ก่อตั้งนิกายโจโดซินชู(สุขาวดีที่แท้) ได้ย้ำว่าพระพุทธองค์นั้นได้เตรียมสวรรค์ไว้ให้แก่ผู้มีใจกุศลและลงโทษผู้มีใจอกุศล สิ่งที่จำเป็นสำหรับการที่จะได้มาซึ่งการช่วยเหลือให้พ้นทุกข์ก็คือการมีความเชื่อมั่นศรัทธา ถ้อยคำสอนของท่านนักบวชทั้งสองเป็นที่เข้าใจง่ายจึงได้รับความศรัทธาจากประชาชนชาวญี่ปุ่นตั้งแต่นั้นมา
การค้าประเวณี
บางท้องที่ก็มีพิธีกรรมทางโสเภณีเพื่อการศาสนา เช่น นักบวชหญิงร่วมกันจัดพิธีกรรมต่าง ๆ ทางโสเภณีซึ่งถือว่าเป็นการพลีกายเพื่อศาสนา เงินที่ได้จากพิธีกรรมทางเพศดังกล่าวจะส่งเข้าบำรุงศาสนา บางแห่งหญิงสาวต้องไปวัดเพื่อขอให้นักบวชชายเบิกพรหมจารีให้ โดยถือว่านักบวชเป็นตัวแทนของพระเจ้า บางแห่งหญิงสาวอุทิศตนเป็นนางบำเรอประจำวัด เพื่อร้องรำทำเพลงบำเรอพวกนักบวชและพวกธุดงค์ที่มาสักการะเทพเจ้าในสำนักตน ทั้งหมดนี้เป็นจุดกำเนิดของหญิงโสเภณีในปัจจุบัน แต่โสเภณีทางศาสนาดังกล่าวมาแล้วกระทำในคลองจารีตประเพณีของศาสนา ไม่อื้ออึงหรืออุจาดนัก
บาติสตา
บาติสตา (Batista) เป็นชื่อนามสกุลในภาษาสเปนและโปรตุเกส ซึ่งแปลว่า "สมาชิกนิกายหนึ่งของคริสเตียน ที่มีพิธีล้างบาปด้วยการจุ่มน้ำ" ซึ่งอาจจะหมายถึง
ชาวไทพวน
วันบวช จะมีการตักบาตรทำบุญที่วัดในตอนเช้า ตอนบ่าย ๆ ก็จะเริ่มพิธิบวช พิธีบวชก็จะกระทำโดยพระสงฆ์ พอบวชเสร็จก็จะอยู่กรรมอีก 7 วัน ต้องฉันอาหารมื้อเดียว ทำสมาธิ บริกรรม
วันเข้าพรรษา
ผ้าอาบน้ำฝน หรือ ผ้าวัสสิกสาฏก คือผ้าเปลี่ยนสำหรับสรงน้ำฝนของพระสงฆ์ เป็นผ้าลักษณะเดียวกับผ้าสบง โดยปรกติเครื่องใช้สอยของพระภิกษุตามพุทธานุญาตที่ให้มีประจำตัวนั้น มีเพียง อัฏฐบริขาร ซึ่งได้แก่ สบง จีวร สังฆาฏิ เข็ม บาตร รัดประคด หม้อกรองน้ำ และมีดโกน แต่ช่วงหน้าฝนของการจำพรรษาในสมัยก่อนนั้น พระสงฆ์ที่มีเพียงสบงผืนเดียวจะอาบน้ำฝนจำเป็นต้องเปลือยกาย ทำให้ดูไม่งามและเหมือนนักบวชนอกศาสนา นางวิสาขามหาอุบาสิกาจึงคิดถวาย "ผ้าวัสสิกสาฏก" หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า ผ้าอาบน้ำฝน เพื่อให้พระสงฆ์ได้ผลัดเปลี่ยนกับผ้าสบงปกติ จนเป็นประเพณีทำบุญสืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน โดยปรากฏสาเหตุความเป็นมาของการถวายผ้าอาบน้ำฝนในพระไตรปิฎกดังนี้
ไฟรเออร์
ไฟรเออร์ () เป็นนักบวชคาทอลิกประเภทหนึ่ง ซึ่งสังกัดคณะนักบวชภิกขาจาร คำว่า "ไฟรเออร์" มาจากภาษาอังกฤษ Friar ซึ่งมาจากภาษาฝรั่งเศส  frère และภาษาละติน frater แปลว่า ภราดา (พี่น้องชาย) เป็นคำที่คริสตชนยุคแรกใช้เรียกกันภายในกลุ่มเพื่อแสดงความสัมพันธ์ฉันพี่น้อง นักบุญฟรังซิสแห่งอัสซีซีจึงนำคำนี้มาใช้เป็นชื่อคณะนักบวชที่ตนเองก่อตั้งขึ้น ว่า Ordo Fratrum Minorum (ในประเทศไทยแปลกันว่า คณะภราดาน้อย) ต่อมาคำว่าไฟรเออร์จึงแพร่หลายไปใช้กับคณะนักบวชอื่น ๆ (เฉพาะบางคณะ)
อุบาสก อุบาสิกา
อุบาสกอุบาสิกา ปกติหมายถึงชาวบ้านทั่วไปที่นับถือพระพุทธศาสนา บำเพ็ญบุญในพระพุทธศาสนา ไปวัดทำบุญให้ทาน ถือศีล อุปถัมภ์บำรุงวัด ช่วยเหลือกิจการของวัดเป็นประจำ
พิธีรับเข้าเป็นคริสต์ศาสนิกชน
คัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาใหม่ระบุว่ายอห์นผู้ให้บัพติศมาเริ่มประกอบพิธีนี้ให้สาวกของตน โดยให้ผู้รับจุ่มตัวลงในแม่น้ำลึก ถือเป็นสัญลักษณ์ของการกลับใจและรอคอยอาณาจักรสวรรค์ซึ่งกำลังจะมาถึง พระเยซูทรงรับบัพติศมาจากยอห์นในครั้งนั้นด้วย จากนั้นจึงเริ่มปฏิบัติพระภารกิจของพระองค์ ต่อมาในศาสนาคริสต์ยุคแรก ผู้ให้บัพติศมาจะให้ผู้รับเปลือยกายลงแช่ในแม่น้ำ ซึ่งมีทั้งแบบให้จุ่มทั้งตัว ยืน หรือคุกเข่าในน้ำ แล้ว "ผู้ให้บัพติศมา" จะตักน้ำรดลงบน "ผู้รับบัพติศมา" ในปัจจุบันบางคริสตจักรยังรักษาวิธีการแบบเดิม บางคริสตจักรก็ใช้วิธีเทน้ำรดลงบนหน้าผากของผู้รับสามครั้ง
นักพรตหญิง
สมเด็จพระสันตะปาปาลีโอที่ 13 ทรงยอมรับอย่างเป็นทางการให้ถือว่าผู้ที่ถือศีลบนเป็นผู้ได้รับการอภิเษกด้วย (consecretion) และในทุกวันนี้คริสตจักรคาทอลิกไม่ถือว่านักบวชหญิงที่ถือคำปฏิญาณอย่างสง่ามีนัยแตกต่างจากนักบวชหญิงที่ถือคำปฏิญาณตนอย่างธรรมดา
สามเณร
คำว่า สามเณร สามเณรี เป็นศัพท์เฉพาะในพระพุทธศาสนา เป็นศัพท์บัญญัติที่ใช้เรียกนักบวชในพระพุทธศาสนาโดยเฉพาะ ไม่สาธารณะทั่วไป
สันติอโศก
สำนักสันติอโศกรับบวชบุคคลให้เป็นบรรพชิตตามระเบียบที่สมณะโพธิรักษ์ตั้งขึ้น เรีกยว่า "กฎระเบียบของชาวอโศก" ขั้นตอนการบวชของชาวอโศก หากเป็นชาย ต้องเข้าปฏิบัติธรรมที่สำนักสันติอโศก โดยเริ่มจากชั้น "ปะ" ต่อมาเป็น "นาค" จากนั้นบวชเป็น "สามเณร" และ "สมณะ" และมีการแต่งกายต่างกับภิกษุสามเณรของคณะสงฆ์ไทย ส่วนผู้หญิงเริ่มจากชั้น "ปะ" ต่อมาเป็น "กรัก" จากนั้น บวชเป็น "สิกขมาต" แต่งกายด้วยเสื้อแขนกระบอก มีผ้าสีกรักคลุมทับ
กุลบุตร
กุลบุตร หรือ กุลธิดา เป็นศัพท์ที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา แปลว่าบุตรแห่งสกุลหรือคนในตระกูล ในพระไตรปิฎกใช้ศัพท์กุลบุตรมากโดยเฉพาะในพระวินัยปิฎก มหาวรรค ทายัชชภาณวาร ที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตวิธีการบรรพชาอุปสมบทแก่บุคคล โดยใช้คำว่า "กุลบุตร" แทนผู้ที่จะบวช (ในทางปฏิบัติในประเทศไทยจะนิยมใช้คำว่า นาค แทนผู้ที่จะบวช) ทำให้ในตำราพระพุทธศาสนานิยมเรียกผู้จะบวชเป็นพระภิกษุสามเณรว่ากุลบุตร โดยอนุโลมให้เรียกกับสตรีที่จะบวชชีสมาทานศีล 8 ว่า กุลธิดา
อุปสมบท
ส่วนคำว่า บรรพชา ซึ่งหมายถึงการบวชเป็นสามเณรสามเณรี สิกขมานา แม่ชี และพราหมณ์ (ผู้ถืออุโบสถศีล) ส่วนอาชีวัฏฐมกศีลแม้บางคนอาจถือแล้วนุ่งขาวปฏิบัติธรรม แต่จะไม่ใช่การบรรพชาแต่เป็นเพียงการรับศีลที่สูงกว่าปัญจศีลเท่านั้น
สิกขมานา
สิกขมานา เป็นคำเรียกผู้ที่ถือศีล 6 ข้อก่อนที่จะบวชเป็นภิกษุณี, สามเณรี ก็เรียก
ภิกษุณี
ต่อมาพระพุทธองค์ได้ทรงวางหลักเกณฑ์ในการรับผู้ประสงค์จะบวชเป็นภิกษุณี และวางวินัยของภิกษุณีไว้มากมาย เพื่อกลั่นกรองผู้ที่ประสงค์จะบวชและมีศรัทธาจริง ๆ เช่น ภิกษุณี เมื่อบวชแล้วต้องถือศีลถึง 311 ข้อ มากกว่าพระภิกษุ ซึ่งถือศีลเพียง 227 ข้อ (วินัยของภิกษุณีที่มีมากกว่าพระภิกษุ เพราะผู้หญิงมีข้อปลีกย่อยในการดำรงชีวิตมากกว่าผู้ชาย เช่น ต้องมีผ้ารัดถัน (ผ้ารัดอก) ซึ่งผู้ชายไม่จำเป็นต้องมี เป็นต้น)
เคลอจี
เคลอจี ( ) คือ ผู้ได้รับศีลบวช ราชบัณฑิตยสถานบัญญัติว่านักบวช รูปเอกพจน์เรียกว่าเคลริก (cleric) ศาสนาคริสต์เริ่มใช้คำนี้เพื่อหมายถึงศาสนบุคคลที่ได้รับศีลบวช ได้แก่ ดีกัน บาทหลวง และบิชอป ในปัจจุบันหมายถึง บุคคลในศาสนาใด ๆ ที่ผ่านพิธีบวชเพื่อปฏิบัติหน้าที่รับใช้ศาสนา
การบวช
การบวช เป็นศัพท์ที่ใช้ในทางศาสนาโดยมีขั้นตอนที่จะทำให้บุคคลธรรมดาผู้นับถือศาสนาต่างๆ กลายเป็นนักบวชของศาสนาที่ตนนับถือนั้น การบวชมักประกอบไปด้วยพิธีกรรมและแบบพิธีต่าง ๆ ซึ่งขั้นตอนการบวชเองนั้นก็มีความแตกต่างกันไปตามศาสนาและชื่อเรียกขาน ผู้ที่กำลังเตรียมเข้าสู่การบวชเรียกว่า "ผู้เตรียมบวช" ()
คณะกลาริส
เมื่อนักบุญฟรังซิสได้ก่อตั้งคณะภราดาน้อย (Order of Friar Minors) สำเร็จลงแล้ว ต่อมาปรากฏว่ามีสุภาพสตรีหลายคนสนใจดำเนินชีวิตเป็นนักบวชหญิงเช่นนั้นบ้าง เริ่มตั้งแต่นางกีอารา ออฟเฟรดุชโช (Chiara Offreduccio) บุตรสาวขุนนางเมืองอัสซีซี ซึ่งครอบครัวของเธอได้พยายามหาคู่ครองให้เพราะเธออายุได้ 18 ปี แต่กีอารา (หรือ แคลร์ในภาษาอังกฤษ) สนใจชีวิตนักบวชตามแบบอย่างภราดาฟรันเชสโก (ต่อมาได้รับการประกาศเป็นนักบุญฟรังซิสแห่งอัสซีซี) มากกว่า ในปี ค.ศ. 1212 เธอจึงหนีออกจากคฤหาสน์ แล้วไปที่โบสถ์แม่พระแห่งปวงทูตสวรรค์ (Church of Our Lady of Angels) ภราดาฟรันเชสโกและภราดาอื่น ๆ ในคณะภราดาน้อยได้รออยู่ที่นั้นแล้ว แล้วจัดการบวชเธอเป็นนักบวชหญิง แล้วให้เธอเปลี่ยนมาสวมผ้าเนื้อหยาบ โกนผมทั้งหมดแล้วคลุมด้วยผ้าสีดำ ใช้เชือกคาดเอวแทนเข็มขัด หลังจากนั้น 15 วัน อักเนสน้องสาวของเธอก็ตามมาบวชด้วย ทั้งสองย้ายมาอยู่ที่โบสถ์นักบุญดาเมียน (Church of San Damiano) สตรีชาวเมืองอัสซีซีได้มาตามบวชด้วยอีกหลายคน จึงเกิดคณะนักบวชหญิงซึ่งได้ชื่อว่าคณะสตรียากจน (Order of Poor Ladies) ถือเป็นคณะชั้นสองของนักบุญฟรันซิส (Second Order of St. Francis) โดยมีคณะภราดาน้อยเป็นคณะชั้นหนึ่ง (First order)
นักพรตหญิง
โครงสร้างและหน้าที่ของคณะนักบวชแองกลิคันคล้ายคลึงกับคณะนักบวชคาทอลิก ประชาคมนักบวชแบ่งออกได้เป็นคณะนักบวชแบบ order ซึ่งสมาชิกจะถือคำปฏิญาณตนอย่างสง่า และคณะนักบวชแบบ congregation ที่สมาชิกถือคำปฏิญาณตนอย่างธรรมดา
คณะนักบวชภิกขาจาร
คณะนักบวชภิกขาจาร () คือกลุ่มนักบวชที่ไม่ถือครองกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินใด ๆ (หรือครอบครองเฉพาะที่จำเป็น) ไม่ว่าเป็นการส่วนตัวหรือในนามองค์กร แต่อาศัยปัจจัยยังชีพจากฆราวาสหรือของที่ถูกทิ้งแล้ว และจาริกไปเรื่อย ๆ ไม่อาศัยประจำอยู่ที่แห่งใดโดยเฉพาะ นักบวชภิกขาจารในศาสนาพุทธคือพระภิกษุ ในศาสนาคริสต์คือไฟรเออร์ ในศาสนาฮินดูคือสันนยาสิน
การค้าประเวณี
หญิงนครโสเภณีได้ชื่อว่าเป็นผู้ผดุงศีลธรรมและมนุษยธรรมของสังคม กล่าวคือ หญิงพวกนี้เป็นผู้ระบายความต้องการทางเพศของผู้ชายทั้งหลาย เป็นการป้องกันหรืออย่างน้อยก็ลดจำนวนคดีเกี่ยวกับเพศ เช่น ฉุดคร่าอนาจาร ข่มขืน กระทำชำเรา กับทั้งเป็นการช่วยผดุงความบริสุทธิ์ให้แก่ครอบครัวประชาชนมิให้มีการลักลอบซ่องเสพด้วยการทำชู้ จึงมีผู้เปรียบหญิงนครโสเภณีว่าเป็นป้อมปราการสำหรับป้องกันเกียรติศักดิ์ของครอบครัวอื่น ๆ มิให้มัวหมอง และสดุดีพวกเธอว่าเป็นผู้เสียสละอุทิศร่างกายและชื่อเสียงเพื่อสาธารณประโยชน์ ออกัสตินแห่งฮิปโป นักบุญผู้หนึ่งแห่งคริสต์ศาสนา กล่าวว่า ถ้าถอนหญิงนครโสเภณีไปจากสังคมเมื่อใดก็เท่ากับหว่านพืชแห่งตัณหาให้เต็มไปหมดทั้งโลก สรุปว่า หญิงนครโสเภณีเปรียบเสมือนท่อระบายน้ำโสโครกหรือผู้เก็บกวาดสิ่งปฏิกูล ทำให้สังคมสะอาดน่าอยู่เสมอ
นวกะ
นวกะ แปลว่า "ผู้ใหม่, ผู้บวชใหม่, พระใหม่" เรียกว่า พระนวกะ
หมู่บ้านคุ้งตะเภา
พิธีเวียนเทียนพระบวชใหม่นี้ จะประกอบเมื่อพระภิกษุใหม่ได้ผ่านการบรรพชาอุปสมบทในอุโบสถเสร็จแล้ว ซึ่งสถานที่จัดพิธีเวียนเทียนฯ นั้น จะจัดบนศาลาการเปรียญของวัด โดยมี "หมอทำพิธี" และพระสงฆ์บวชใหม่ นั่งอยู่กลางมณฑลพิธี บางครั้งก็จะมีพานพุ่มบายสีขนาดใหญ่ตั้งอยู่กลางพิธีด้วย โดยให้ญาติโยมนั่งล้อมพระสงฆ์และหมอพิธีเป็นวงกลม เมื่อก่อนเริ่มพิธีหมอพิธีจะทำน้ำมนต์ธรณีสาร เมื่อเสร็จแล้วจะกล่าวคำนมัสการพระรัตนตรัย " (ตั้งนะโมสามจบ) " กล่าวคาถาขอขมากรรม " (บทบาลีที่ขึ้นต้นด้วย: โย โทโส โมหจิตฺเตน...) " เมื่อกล่าวคำขอขมาเสร็จแล้วจะขึ้นบทชุมนุมเทวดา " (บทบาลีที่ขึ้นต้นด้วย:สคฺเค กาเม จ รูเป...) " และขึ้นบทเฉพาะสำหรับพิธีกรรมนี้เป็นทำนองเหล่ " (ดูเพิ่มได้ที่:) " เมื่อกล่าวจบแล้วปี่พาทย์จะประโคมเพลงสาธุการ หมอพิธีจะนำใบพลูเก้าใบห่อและจุดแว่นเทียนชัยจำนวน 9 เล่ม นำไปเวียนเทียนรอบพระประธานสามรอบ และส่งต่อให้ชาวบ้านที่นั่งล้อมวงมณฑลพิธีนำไปทำพิธีเวียนเทียนแบบพราหมณ์ โดยการประคองเทียนวนขึ้นลงสามรอบและใช้มือขวาปัดควันเทียนเข้ามณฑลพิธี และส่งต่อไปยังคนด้านซ้ายเพื่อทำเช่นนั้นต่อไปจนสำเร็จครบสามรอบมณฑลพิธีจึงส่งเทียนชัยให้แก่หมอพิธีเพื่อนำเวียนรอบพระประธานอีกครั้ง และเป่าดับเทียนให้ควันลอยถูกตัวพระสงฆ์บวชใหม่เป็นอันเสร็จพิธีกรรม หลังจากนั้นประธานพระสงฆ์จะนำพระภิกษุใหม่ให้พรเป็นอันเสร็จพิธีเวียนเทียนพระใหม่อย่างสมบูรณ์ และเป็นการเสร็จพิธีกรรมสุดท้ายในงานบรรพชาอุปสมบทของชาวบ้านคุ้งตะเภา
ภิกษุณี
ดังนั้นภิกษุณีที่ทรงอุปสมบทให้องค์แรกได้แก่ พระมหาปชาบดีโคตมีเถรี ซึ่งบวชเป็นภิกษุณีรูปแรกด้วยการรับครุธรรมแปดประการ (ท่านเป็นรูปเดียวที่บวชด้วยวิธีเช่นนี้)
นักพรตหญิง
2. เรสโซโฟร์ (Rassophore) หากโนวิซต้องการที่จะอยู่ในอารามต่อ และได้รับการพิจารณาจากแม่อธิการแล้ว ก็จะปฏิญาณตน และได้รับมอบชุดคลุม (Cassock) และหมวกโคลบุค (Klobuk) และได้รับชื่อทางศาสนาใหม่ ในธรรมเนียมของทางกรีกนักพรตหญิงจะไม่ใส่หมวกโคลบุค และในบางอารามอาจจะข้ามขั้นนี้ไปยังขั้นสตราฟโรโฟร์เลย ซึ่งขึ้นอยู่กับแม่อธิการ
นักบวช
นักบวช หรือ บรรพชิต เป็นผู้สละชีวิตฆราวาสเข้าพิธีบวชตามลัทธิศาสนาต่าง ๆ
อัคราธิการ
อัคราธิการ () บางคณะเรียกว่ามหาธิการ เป็นตำแหน่งอธิการสูงสุดในคณะนักบวชคาทอลิกแต่ละคณะ หากเป็นประมุขคณะนักบวชหญิงจะเรียกว่าอัคราธิการิณีหรือมหาธิการิณีตามแต่ละคณะจะบัญญัติศัพท์ ในกฎหมายศาสนจักรจึงใช้คำว่าอธิการสูงสุด (supreme moderator) เพื่อหมายถึงอัคราธิการ อัคราธิการิณี มหาธิการ และมหาธิการิณี โดยรวมทั้งหมดซึ่งถืออำนาจปกครองเหนือแขวง บ้านพัก และสมาชิกทั้งหมดในคณะนักบวชที่ตนปกครอง
ประเพณีปอยส่างลอง
วันที่สอง หรือ "วันรับแขก" ก็จะมีขบวนแห่คล้ายๆกันกับวันแรกแต่ในวันที่สองนี้ในขบวนแห่จะประกอบด้วยเครื่องสักการะ ธูปเทียนต่างๆ เพื่อถวายพระพุทธ และเครื่องจตุปัจจัยถวายพระสงฆ์ ในช่วงเย็น หลังจากที่ลูกแก้วรับประทานอาหารแล้วเสร็จ ก็จะมีพิธีทำขวัญและการสวดคำขวัญ เพื่อเตรียมตัวให้ลูกแก้วซึ่งจะเข้ารับการบรรพชาในวันรุ่งขึ้น โดยผู้นำที่ประกอบพิธีก็จะเป็นผู้อาวุโสที่ศรัทธาวัดทุกคนให้ความเคารพนับถือ
วันสุดท้าย คือ "วันบวช" พิธีของวันนี้จะเริ่มด้วยการนำลูกแก้วไปยังวัด พอถึงวัด ลูกแก้วทั้งหมดก็จะกล่าวขออนุญาตเพื่อทำการบรรพชาจากพระผู้ใหญ่ เมื่อท่านได้อนุญาต ลูกแก้วก็จะพร้อมกันกล่าวคำปฏิญาณตน และอาราธนาศีล แล้วจึงเปลี่ยนเครื่องแต่งกายจากชุดเสื้อผ้าส่างลองที่สวยงามมาเป็นผ้ากาสาวพัตร์สีเหลือง และเป็นก็สามเณรอย่างสมบูรณ์ โดยอาจจะอยู่หลายเดือนเพราะว่าเป็นช่วงปิดเทอมหรืออยู่ 2-3 อาทิตย์ก็ได้
ก็อบลิน สเลเยอร์
นักบวชหญิง () (女神官, Onna Shinkan)
พระสันตะปาปาหญิงโจน
พระสันตะปาปาหญิงโจนมี ชื่อเดิมคือโจฮานนา แองลิกัส (Johanna Anglicus) โดยใช้ชื่อผู้ชายว่าจอห์น (John) เกิดที่ไมนส์ (Mainz) เป็นพระสันตะปาปาอยู่สองปี เจ็ดเดือน กับ สี่วัน และ ตายในโรม หลังจากการว่างลงของตำแหน่งพระสันตะปาปาเป็นเวลา หนึ่งเดือน มีคนกล่าวว่า โจนนั้นเป็นผู้หญิง เป็นหญิงที่ นำเอเธนส์โดยการแต่งกายแบบผู้ชายโดยเธอปลอมตัวเป็นบุรุษ ภายหลังเธอเป็นผู้เชียวชาญศิลปวิทยาหลากหลายแขนง จนไม่มีผู้ทัดเทียม และภายหลังในโรม เธอสอนวิชาศิลปศาสตร์ และเป็นที่เคารพรักแก่บรรดาศิษย์ ความคิดเห็นของเธอมีผลต่อบ้านเมือง และถูกเลือกโดยพระสันตะปาปา ในขณะที่เธอเป็นพระสันตะปาปา เธอตั้งครรภ์โดยคนรักของเธอ โดยไม่รู้ว่า เมื่อไรจะถึงกำหนดคลอด เธอให้กำหนิดทารกเพศชายในวิหารเซนต์ปีเตอร์ ในถนนแคบๆ ระหว่าง คอลีเซียม (Colisseum) และ วิหารเซนต์คลีเมนต์ (St Clement's church) ภายหลังมรณกรรมของเธอ กล่าวกันว่าเธอถูกฝังในที่เดียวกัน แต่ไม่มีหลักฐานว่าที่ที่ฝังเธอเป็นที่ศักดิ์สิทธิ์ อาจจะเนื่องมากจากเหตุผลที่ว่า เธอเป็นผู้หญิง หรือมาจากความโง่ของหลักฐานก็ตาม
อุบาสก อุบาสิกา
อุบาสก เรียกกร่อนไปว่า ประสก คำว่า อุบาสิกา เรียกกร่อนไปว่าสีกา ก็มี เรียกชายหญิงที่รักษาอุโบสถศีลโดยค้างคืนที่วัดในวันพระว่า อุบาสกหรือ อุบาสิกา
นักพรตหญิง
นักพรตหญิง () คือสตรีที่ปฏิญาณอุทิศตนใช้ชีวิตเพื่อศาสนา อาจจะถือวัตรคล้ายนักพรตที่เลือกสละทางโลกแล้วหันไปใช้ชีวิตกับการอธิษฐานและการเพ่งพินิจ อาศัยในอารามหรือคอนแวนต์
ชีวิตอารามวาสีแบบศาสนาคริสต์
ชีวิตอารามวาสีแบบศาสนาคริสต์' () เป็นวิถีการปฏิบัติที่เริ่มวิวัฒนาการมาตั้งแต่ศาสนาคริสต์ยุคแรก โดยอาศัยแบบอย่างและอุดมคติจากคัมภีร์ไบเบิล ซึ่งรวมทั้งพันธสัญญาเดิมด้วย แต่มิได้ระบุไว้อย่างเป็นทางการ จนกระทั่งมีการบัญญัติวินัยของนักบวชขึ้นเช่น วินัยของนักบุญบาซิล วินัยของนักบุญเบเนดิกต์ วินัยของนักบุญออกัสติน ตลอดจนกฎหมายศาสนจักรคาทอลิกซึ่งระบุถึงการใช้ชีวิตอารามวาสี ผู้ที่ใช้ชีวิตอารามวาสีเรียกว่านักพรต (ชาย) และนักพรตหญิง หรือเรียกโดยรวม ๆ ว่าอารามิกชน
ชีวิตอารามวาสี
ก่อนบวชเป็นภิกษุ (ภาษาบาลีเรียกว่าภิกขุ) กุลบุตรต้องได้บวชเป็นสามเณรมาก่อน ซึ่งส่วนมากสามเณรจะบรรพชากันตั้งแต่อายุยังน้อย แต่ตามปกติก็จะไม่น้อยกว่าอายุ 8 ปี สามเณรต้องรักษาศีล 10 ข้อ ส่วนการอุปสมบทซึ่งใช้เรียกการบวชเป็นภิกษุจะทำได้เมื่ออายุตั้งแต่ 20 ปีขึ้นไป กรณีภิกษุณีก็มีขั้นตอนอย่างเดียวกันแต่จะต้องใช้เวลาเป็นสามเณรีนานถึง 5 ปี.
การบวช
ในคริสตจักรฝ่ายโปรเตสแตนต์เรียกการบวชว่าการสถาปนา มีเฉพาะในบางคริสตจักร เช่น แองกลิคัน มีการสถาปนา 3 ขั้นเช่นเดียวกับนิกายโรมันคาทอลิก แต่บัญญัติศัพท์ต่างกัน โดยเรียกว่า มัคนายก ปุโรหิต และบิชอป ในคริสตจักรฝ่ายแองกลิคันอนุญาตการสถาปนาสตรีเป็นเคลอจีในทุกระดับขั้น เมื่อรับการสถาปนาถือว่าเป็นศาสนาจารย์ และใช้คำว่าศาสนาจารย์นำหน้าชื่อ
แง้ว
ประเพณีการบวช งานบวชแบ่งเป็น 2 วัน วันแรกเรียก "วันเพาะ" จะมีการทำขวัญนาคโดยเพื่อนบ้านจะมาร่วมทำบุญด้วย วันรุ่งขึ้นจะเป็นวันพานาคไปวัดซึ่งจะมีการแห่อย่างสนุก ครึกครื้น
ประเพณีลงแขกทำนา เมื่อถึงฤดูทำนา บ้านใดทำ ก่อนก็จะไปบอกเพื่อนบ้าน เพื่อนบ้านก็จะพากันไปช่วยโดยไม่ มีค่าจ้างใดๆ ทั้งสิ้น ส่วนเจ้าของบ้านก็จะเตรียมข้าวปลาอาหาร ไว้เลี้ยงแขกทั้ง 3 มื้อ ช่วยกันจนกว่างานบ้านนี้จะแล้วเสร็จจึง ไปช่วยบ้านอื่น ๆ อีกต่อไป
เคลอจี
ในหลาย ๆ ประเทศ ภิกษุณีสงฆ์ยังมีอยู่ แต่สายของเถรวาทนั้นสายภิกษุณีสงฆ์ซึ่งมีเฉพาะที่ลังกาได้ขาดช่วงสืบทอดไปตั้งแต่สมัยถูกโปรตุเกสยึดครอง ทางฝ่ายทิเบตก็ไม่เคยมีสายภิกษุณีไปเผยแพร่ ยกเว้นสามเณรี สถานะและอนาคตของภิกษุณีสงฆ์ในดินแดนเหล่านี้จึงยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ ในประเทศที่ไม่มีภิกษุณีสงฆ์สตรีจึงเลือกบวชด้วยวิธีอื่น เช่น เป็นแม่ชี แต่ก็ไม่ได้รับสิทธิ์และเอกสิทธิ์อย่างนักพรตหญิง
เกอิชา
เดิมนั้นหญิงที่จะทำอาชีพเกอิชาจะได้รับการฝึกอบรมตั้งแต่เด็ก สำนักเกอิชามักจะซื้อตัวเด็กหญิงมาจากครอบครัวที่ยากจน แล้วนำมาฝึกฝนเลี้ยงดูโดยตลอด ในช่วงวัยเด็ก พวกเขาจะทำงานเป็นหญิงรับใช้ เพราะผู้ช่วยเกอิชารุ่นพี่ในสำนักถือเป็นส่วนหนึ่งของการฝึกฝนด้วยเช่นกัน และเพื่อชดใช้กับค่าเลี้ยงดูและการอบรมสั่งสอน การสอนและฝึกฝนอาชีพที่ยาวนานเช่นนี้ นักเรียนจะอาศัยอยู่ในบ้านของครูผู้ฝึก ช่วยทำงานบ้าน สังเกต และช่วยครู และเมื่อชำนาญเป็นเกอิชาแล้ว สุดท้ายก็จะเลื่อนขึ้นไปสู่ตำแหน่งครูผู้ฝึกอบรมต่อไป การฝึกอบรมนี้จะต้องใช้เวลานานหลายปีทีเดียว
นักพรตหญิง
เหล่าชีลับตามธรรมเนียมจะแต่งกายด้วยทูนิก ใช้ผ้าหรือเชือกหนังคาดเป็นเข็มขัด นอกจากนี้นักพรตหญิงบางท่านจะสวม scapular ซึ่งเป็นเสื้อคลุมยาวจากผ้าขนสัตว์ห่มปิดไหล่ทั้งสองข้างแต่เปิดศีรษะไว้ บางท่านสวมผ้าคลุมศีรษะสีขาวรอบใบหน้า และสวมผ้าคลุมอีกชิ้นเรียกว่า veil ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของแฮบิต (เครื่องแบบนักบวช) นักพรตหญิงบางคณะ เช่น คณะกลาริส จะใส่สายประคำเส้นใหญ่ไว้กับสายรัดเอว คุณแม่อธิการิณีในคณะเบเนดิกตินจะใส่ไม้กางเขน (อาจมีรูปพระเยซูติด) กับสร้อยคอ หลังจากสังคายนาวาติกันครั้งที่ 2 หลายคณะเลิกสวมแฮบิตแบบดั้งเดิม รวมทั้งไม่ใช้ชื่อนักบวช แต่ตามประมวลกฎหมายพระศาสนจักร บัญญัติว่า "นักบวชต้องสวมเครื่องแบบของสถาบันตามที่กฎหมายบัญญัติ เพื่อเป็นเครื่องหมายแห่งการได้รับอภิเษกและเป็นพยานแห่งความยากจน"
บาทหลวง
ข้อแตกต่างของนักบวชทั้งสองนิกายคือนิกายแองกลิคันอนุญาตให้นักบวชที่สังกัดมุขมณฑลแต่งงานได้ ขณะที่บาทหลวงคาทอลิก (ไม่ว่าสังกัดมุขมณฑลหรือสังกัดคณะนักบวช) มีกฎให้ต้องถือโสดตลอดชีวิต นอกจากนี้คริสตจักรส่วนใหญ่ในแองกลิคันคอมมิวเนียนยังอนุญาตให้บวชสตรีเป็นนักบวช (priest) ได้ ซึ่งเริ่มอนุญาตมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1971
ฤๅษี
ฤๅษี หรือ ฤษี (สันสกฤต: ṛṣi; เทวนาครี: ऋषि) ภาษาสันสกฤตอ่านว่า ฤษิ หมายความว่า ผู้แต่งพระเวท หรือผู้เห็น ฤๅษีเป็นนักบวชพวกหนึ่ง มีมาก่อนพุทธกาล สละบ้านเรือนออกไปบำเพ็ญพรตแสวงหาความสงบ ตามสถานที่สงัดต่างๆ ในป่าเขาหรือถ้ำ และเดิมมักเป็นหญิง ซึ่งเรียก "ฤษิก" (rishika) ตามความในคัมภีร์สารวานุกรมนี (Sarvanukramani) ในบรรดาผู้แต่งฤคเวทนั้น เป็นฤษีหญิงถึงยี่สิบคน
หญิง
หญิง อาจหมายถึง
กะเทย
ศาสนาพุทธเรียกกะเทยว่า บัณเฑาะก์ ในพระวินัยปิฎกใช้คำนี้หมายถึงบุรุษที่พอใจมีเพศสัมพันธ์กับบุรุษโดยมีความรู้สึกตนเหมือนเป็นสตรี ในสมัยพุทธกาลได้มีกะเทยบวชเป็นภิกษุ แล้วไปชวนภิกษุสามเณรมีเพศสัมพันธ์ แต่ถูกภิกษุสามเณรเหล่านั้นขับไล่ ภิกษุกะเทยจึงไปชวนพวกคนเลี้ยงช้างและคนเลี้ยงม้ามีเพศสัมพันธ์ด้วย เมื่อคนเลี้ยงช้างคนเลี้ยงม้าเหล่านั้นมีเพศสัมพันธ์กับภิกษุกะเทยแล้วก็ไปโพนทะนาว่า ภิกษุในพระพุทธศาสนานี้ถ้าไม่ใช่กะเทย ก็เคยมีเพศสัมพันธ์กับกะเทย ภิกษุได้ยินจึงนำเรื่องกราบทูลพระพุทธเจ้า พระองค์จึงรับสั่งมิให้อุปสมบทกะเทยอีก กะเทยที่อุปสมบทแล้วก็ให้สึกเสีย กะเทยจึงเป็นบุคคลจำพวกแรกในบุคคล 11 จำพวกที่ไม่ทรงอนุญาตให้อุปสมบท
ภิกษุณีจิ้งเจี่ยน
ท่านได้อุปสมบทอย่างเป็นทางการ กลางน้ำพร้อมกับภิกษุณีอีก 3 รูป ปรากฏว่ามีกลิ่นหอมประหลาด ซึ่งว่ากันว่าเป็นการสรรเสริญคุณธรรมของภิกษุณีจิ้งเจี่ยน ภิกษุณีจิ้งเจี่ยนยังคงสอนและเผยแพร่ธรรมจนมีผู้คนศรัทธามากมาย
สมาคมผู้บำเพ็ญประโยชน์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์
Lord Baden Powell เห็นว่าลักษณะการฝึกฝนตนเองนี้   เหมาะสมสำหรับเด็กผู้หญิงจึงให้เรียกกิจกรรมนี้ว่า “Girl Guides” และให้ผู้หญิงดำเนินการโดยแยกออกจากกิจกรรมสำหรับเด็กผู้ชายที่เรียกว่า “Boy Scouts” (คำว่า SCOUT หมายถึง ผู้ที่ชอบผจญภัย ผู้สืบเหตุการณ์ ซึ่งเหมาะสมกับเด็กผู้ชายมากกว่า) ต่อมาเมื่อสหรัฐอเมริกานำกิจกรรมนี้ไปเผยแพร่เรียก Girl Guides ว่า Girl Scouts   ปัจจุบันจึงมีบางประเทศ (ประมาณ 10% ของสมาชิกทั้งหมด)  เรียกตนเองว่า Girl Scouts
เจ้าหญิงจินชิ
ต่อมาพระองค์ได้เป็น ไซโอ หรือหัวหน้านักบวชหญิงแห่ง ศาลเจ้าอิเสะ
คาวบอย
สำหรับคนที่มีอาชีพนี้ที่เป็นเพศหญิงจะเรียกว่า คาวเกิร์ล (cowgirl)
ตี่ละฉิ่น
ตี่ละฉิ่น (, ; "ผู้ทรงศีล" – มาจากคำบาลีว่า "สีล") เป็นนักพรตหญิงในศาสนาพุทธนิกายเถรวาทในประเทศพม่า ลักษณะเดียวกับแม่ชีในประเทศไทย และทสสีลมาตาในประเทศศรีลังกา ทั้งนี้ตี่ละฉิ่นมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นภิกษุณีแต่ตี่ละฉิ่นจะมีลักษณะใกล้เคียงกับสามเณรีมากกว่า
เณรหน้าไฟ
เรียกตามภาษาชาวบ้านคือ "บวชเช้าสึกเย็น" ที่เรียกว่าหน้าไฟจึงน่าจะมีสาเหตุมาจากบวชเพียงเพื่อเป็นเณรอยู่หน้าไฟเท่านั้น บางท่านว่าเป็นการ "บวชหลอกคนตาย" คือพอประกอบพิธีฌาปนกิจเสร็จก็สึก
แม่ชี
และปรากฏอีกครั้งในจดหมายเหตุของเองเงิลแบร์ท เคมพ์เฟอร์ (Engelbert Kaempfer) แพทย์ชาวเยอรมันที่อยู่ช่วงต้นรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา ได้อธิบายไว้ว่า "สตรีชาวสยามรักเสรีภาพมากเกินไปกว่าที่จะยอมมอบตนให้อยู่ในสำนักนางชีของเรา นางจะไปบำเพ็ญเพียรก็ต่อเมื่อล่วงเข้าวัยชรา ที่เบื่อโลกียวิสัยแล้วเท่านั้น และน้อยรายที่จะลาออกจากสำนักมา ประการหนึ่งโดยที่นางต้องติดตามพระสงฆ์องค์เจ้าเสมอ จึงได้มีการกำหนดกฎเกณฑ์ในสตรีที่จะบวชเป็นชีก็ต่อเมื่ออายุล่วง 50 ปีไปแล้วเท่านั้น เพื่อป้องกันข้อครหา นางต้องโกนศีรษะ โกนคิ้ว เหมือนอย่างภิกษุ และนุ่งขาวห่มขาว สีขาวนั้นเป็นสีสุภาพของชนชาวสยาม ใช้ในโอกาสไว้ทุกข์และคราวมีพิธีงานสำคัญ พวกนางมิได้อยู่ในคณะอาราม นางจากครอบครัวมาอยู่รวมกันหมู่ละ 3-4 คนในที่ใกล้วัด ได้ถือกำหนดวินัยข้อปฏิบัติเอาตามภิกษุที่สวดมนต์ทำวัตรและเจริญภาวนานาน ๆ ในโบสถ์ หน้าที่ส่วนใหญ่ของนางคือปรนนิบัติพระสงฆ์ การจัดจังหันถวาย และช่วยเหลือในกิจการอื่น ๆ ด้วยการอวยทานอยู่เนืองนิจ"
แม่ชี
นางชี หรือ แม่ชี เป็นนักพรตหญิงในศาสนาพุทธฝ่ายเถรวาท นุ่งขาวห่มขาว โกนศีรษะ ถือศีลแปด อาศัยในวัดเช่นเดียวกับภิกษุ แต่มิได้อุปสมบท บางแห่งจึงถือว่าแม่ชีไม่ใช่นักบวช แต่เป็นอุบาสิกาในพุทธบริษัทสี่เท่านั้น อย่างไรก็ตามในปัจจุบันมีการก่อตั้งสำนักชีโดยเฉพาะเพื่อจะได้ไม่ปะปนกับพระภิกษุซึ่งเป็นเพศชาย บางแห่งมีบทบาทจนเป็นที่ยอมรับในสังคม และบางสำนักนางชีสามารถออกบิณฑบาตรได้เช่นเดียวกับพระสงฆ์
ภราดาฆราวาส
ในคริสตจักรโรมันคาทอลิก ภราดาฆราวาส เรียกโดยย่อว่า ภราดา หมายถึงบุรุษที่เป็นสมาชิกคณะนักบวชคาทอลิก แต่ไม่ได้รับศีลอนุกรมขั้นใด ๆ ดังนั้นจึงไม่สามารถโปรดศีลศักดิ์สิทธิ์ได้ การเรียกว่า "ภราดาฆราวาส" เพื่อให้ต่างจากผู้ได้รับศีลบวชแล้วหรือเตรียมจะรับศีลบวชต่อไป แม้จะมีชื่อว่า “ฆราวาส” แต่ภราดาฆราวาสก็มีสถานะเป็นนักบวชคาทอลิก เพราะได้ถือคำปฏิญาณของนักบวชเพื่อรับใช้พระเป็นเจ้าผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ที่คณะนักบวชที่ตนสังกัดได้กำหนดไว้ คณะนักบวชชายแต่ละคณะอาจกำหนดบทบาทหน้าที่ของภราดาฆราวาสแตกต่างกันไป
บาทหลวง
นักบวชหญิงในนิกายคาทอลิกจะไม่มีสิทธิ์รับศีลบวช จึงมีสถานะสูงสุดที่ซิสเตอร์ ไม่สามารถเป็นบาทหลวงหญิงได้ แต่นักบวชชายสามารถรับศีลบวชเป็นบาทหลวงได้ เมื่อเป็นบาทหลวงแล้วก็ยังคงอยู่ในสังกัดคณะนักบวชอยู่ โดยมีอธิการเป็นหัวหน้า อธิการคณะจะขึ้นตรงต่ออัคราธิการ (superior general - บางคณะก็เรียกว่ามหาธิการ) อีกต่อหนึ่ง และอัคราธิการจะขึ้นตรงต่อพระสันตะปาปาถ้าคณะนั้นเป็นสิทธิของพระสันตะปาปา (pontifical right) หรือขึ้นต่อมุขนายกประจำมุขมณฑลถ้าเป็นคณะที่เป็นสิทธิของมุขมณฑล (diocesan right)
ศันสนีย์ เสถียรสุต
ศันสนีย์ เสถียรสุต หรือนามเดิม ศันสนีย์ ปัญญศิริ เป็นพุทธสาวิกาในพุทธศาสนา เคยเป็นพิธีกรและนางแบบชื่อดัง ออกบวชเป็นชีเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2523 เป็นพิธีกรหญิงบรรยายธรรมผ่านรายการโทรทัศน์ เป็นวิทยากรประจำและผู้ก่อตั้งเสถียรธรรมสถาน ซึ่งเปิดโครงการต่างๆ ให้ผู้สนใจได้เข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาตนเอง ตามแนวหลักธรรมของพระพุทธศาสนา
เคลอจี
นักพรตและนักบวชอื่นๆ ไม่จำเป็นจะต้องเป็นเคลอจีเสมอไป ขึ้นอยู่ที่ว่าจะได้รับศีลอนุกรมหรือไม่ ดังนั้นนักพรตชาย นักพรตหญิง ไฟรเออร์ ภราดา และภคินี ซึ่งไม่ได้รับศีลบวชจึงไม่นับว่าเป็นเคลอจี เพราะศีลบวชเป็น 1 ใน 7 ศีลศักดิ์สิทธิ์ซึ่งตามข้อความเชื่อของชาวคาทอลิกถือว่าเป็นสิ่งที่พระเจ้าทรงตั้งไว้
บาทหลวง
ในคริสตจักรโรมันคาทอลิก บาทหลวงหมายถึงบุรุษที่ได้รับศีลอนุกรม (เรียกอีกอย่างว่าศีลบวช) ขั้นที่ 2 คือขั้นบาทหลวง (priesthood) มีหน้าที่เป็นโปรดศีลศักดิ์สิทธิ์ ชาวคาทอลิกถือว่าบาทหลวงเป็นตัวแทนของพระเยซูและอัครทูตของพระองค์ ผู้ที่เป็นบาทหลวงในนิกายนี้ในพิธีบวชต้องปฏิญาณตน 3 อย่างชั่วชีวิต คือ 1. เชื่อฟังผู้บังคับบัญชา 2. ถือโสด 3. ดำรงชีวิตแบบเรียบง่าย หากบาทหลวงนั้นสังกัดคณะนักบวชคาทอลิก จะต้องปฏิญาณเพิ่มอีก 1 ข้อ คือ ไม่ถือกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินใด ชาวคาทอลิกจะเรียกบาทหลวงว่า “คุณพ่อ” (Father) เพราะถือว่าเป็นบิดาทางฝ่ายจิตวิญญาณ ที่คอยแนะนำสั่งสอนและให้พรต่าง ๆ เพื่อความเจริญฝ่ายจิตวิญญาณ
นักพรตหญิง
โดยทั่วไปแล้วเมื่อสตรีจะเข้าฝึกตนในอาราม คอนแวนต์ หรือแอบบีย์ จะต้องใช้เวลาทดสอบตนเองในช่วงแรกในฐานะโปสตูลันต์เป็นเวลา 6 เดือนถึง 1 ปี ถ้าผู้สมัครและคณะเห็นว่าพระเจ้าทรงมีกระแสเรียกให้เธอดำเนินชีวิตเช่นนี้ได้ ผู้สมัครนั้นก็จะได้รับแฮบิตซึ่งเป็นเครื่องแบบประจำคณะ (ตามปกติจะปรับปรุงบ้างเพื่อให้ต่างจากนักพรตหญิงที่ปฏิญาณตนโดยสมบูรณ์แล้ว เช่น ใช้ผ้าคลุมศีรษะสีขาวแทนที่จะเป็นสีดำ) ถือว่าได้รับขั้นโนวิซซึ่งกินเวลาอีกราว 1-2 ปี เพื่อลองใช้ชีวิตเป็นนักพรตหญิงโดยที่ยังไม่ต้องปฏิญาณตน เมื่อเสร็จขั้นนี้จึงเข้าปฏิญาณตนชั่วคราว ซึ่งใช้เวลาอีกราว 1-3 ปี แต่ตามกฎหมายศาสนจักรไม่ควรจะต่ำกว่า 3 ปีและไม่เกิน 6 ปี ในที่สุดจึงจะได้รับอนุญาตให้ปฏิญาณตนถาวรด้วยคำปฏิญาณอย่างสง่า