หลวงปู่ไดโนเสาร์ ได้มากการที่ท่านค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ ใช่หรือไม่?
พระญาณวิสาลเถร (หา สุภโร)
พระญาณวิสาลเถร (หา สุภโร) หรือ หลวงปู่ไดโนเสาร์ พระภิกษุในพุทธศาสนานิกายเถรวาท คณะธรรมยุตินิกาย ชาวจังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญ ในราชทินนามตามสัญญาบัตรว่า พระญาณวิสาลเถร เจ้าอาวาสวัดสักกะวัน (ภูกุ้มข้าว) ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์ และอดีตรองเจ้าคณะจังหวัดกาฬสินธุ์เป็นพระเถราจารย์ผู้ปฏิบัติตามพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด เป็นที่น่าเคารพสักการบูชาของบรรดาศิษยานุศิษย์ ซึ่งเป็นที่ประจักษ์แก่พุทธศาสนิกชนทุกหมู่เหล่า และได้ค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ ทำให้มีการขุดค้น โดยเป็นแหล่งไดโนเสาร์กินพืชที่สมบูรณ์ที่สุดของประเทศไทย และยังมีการสร้างพิพิธภัณฑ์สิรินธร บริเวณที่ขุดค้นพบอีกด้วย
จูราสสิค พาร์ค กำเนิดใหม่ไดโนเสาร์
ในปัจจุบัน นักบรรพชีวินวิทยาระบุว่า จูราสสิค พาร์ค ให้ได้ภาพของไดโนเสาร์หลายอย่างคลาดเคลื่อนผิดไปจากความเป็นจริงหรือตามองค์ความรู้เกี่ยวกับไดโนเสาร์ที่รับรู้กัน เช่น ไดโนเสาร์ส่วนใหญ่จะมีขนปกลุมตามร่างกายเหมือนนกมากกว่าเหมือนสัตว์เลื้อยคลาน, ไทรันโนซอรัส ก็ไม่ได้มีขนาดลำตัวใหญ่ขนาดนั้น รวมถึงมีความเร็วเพียง 30กิโลเมตร/ชั่วโมง จึงไม่สามารถที่จะวิ่งไล่รถยนต์ได้, เวโลซีแรปเตอร์ ก็มีขนปกคลุมตามลำตัวเหมือนไก่รวมถึงมีขนาดลำตัวเท่าไก่ และเป็นไดโนเสาร์ที่ไม่ได้มีอันตรายเหมือนที่ปรากฏในภาพยนตร์, ไดโลโฟซอรัส ก็ไม่ปรากฏว่าสามารถที่จะแผ่แผงคอได้เหมือนกิ้งก่าแผงคอ รวมถึงพ่นพิษได้
พาตาโกไททัน
พาตาโกไททัน (อังกฤษ ; Patagotitan) (ชื่อวิทยาศาสตร์:Patagotitan mayorum) เป็นไดโนเสาร์ซอโรพอด ถูกค้นพบในปี 2013 แต่มันเพิ่งถูกตั้งชื่อในปี 2017 โดยมันได้ครองตำแหน่งไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดแทนอาร์เจนติโนซอรัส มันมีชีวิตอยู่ในอเมริกาใต้ เมื่อราวๆ 101 ล้านปีก่อน เมื่อทีมนักบรรพชีวินจาก Egidio Feruglio Paleontology Museum(MEF) ได้ตรวจสอบชิ้นส่วนอย่างละเอียด พวกเขาจึงสรุปได้ว่า ซอโรพอดตัวนี้มีขนาด 69 ตัน และ ยาวกว่า 40 เมตร ซึ่งยังไม่โตเต็มที่(เมื่อโตเต็มที่คาดว่าอาจหนักได้ถึง 80 ตัน)และเป็นสกุลใหม่ของโลก แม้ว่าพาตาโกไททันจะใหญ่ที่สุด ณ ตอนนี้ แต่ในอนาคตอาจมีซอโรพอดที่ใหญ่กว่ารอการค้นพบอยู่ต่อไปก็เป็นได้
ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว
ศูนย์ศึกษาวิจัยและพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว หรือ พิพิธภัณฑ์สิรินธร () เป็นศูนย์วิจัยเกี่ยวกับไดโนเสาร์และ พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์แห่งแรกของประเทศไทย อยู่ที่อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์
ไดโนเสาร์ในประเทศไทย
มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์หลายชนิดในชั้นหินของหมวดหินเสาขัว บริเวณแหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ภูเวียง ดังนี้
เมก้าแร็ปเตอร์
เมก้าแร็ปเตอร์ () ฟอสซิลของมันค้นพบครั้งแรกที่อาร์เจนตินา โดยนายโนวาส เมื่อปีค.ศ.1998 มีชื่อเต็มว่า เมก้าแร็ปเตอร์ นามันฮัวอิคิวอิ "(Megaraptor namunhuaiquii)" ซึ่งมีความหมายว่าหัวขโมยขนาดยักษ์ อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนปลาย เมื่อประมาณ 98 ล้านปีก่อน เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่ประมาณรถเมล์ มีความยาวระหว่าง 6-8 เมตร สูงจากพื้นถึงหัว 4 เมตร แต่ก็เคยพบขนาดใหญ่ที่สุดยาว 9 เมตร มีเล็บที่มือยาวถึง 15 นิ้ว ซึ่งอาจจะยาวที่สุดในไดโนเสาร์ทั้งหมด คาดว่ามีไว้ล่าเหยื่อขนาดใหญ่อย่างอมาร์กาซอรัส หรืออาร์เจนติโนซอรัส ในช่วงแรกมันถูกจัดอยู่ในพวกแร็พเตอร์โดรเมโอซอร์ เนื่องจากค้นพบฟอสซิลเพียงชิ้นเดียวคือกรงเล็บรูปร่างโค้งคล้ายเคียวขนาดใหญ่ของมัน
แต่ทว่าเรื่องจริงก็ถูกเปิดเผย จากการค้นพบฟอสซิลเพิ่มเติม นักบรรพชีวินพบว่าแท้จริงแล้วกรงเล็บนั้นไม่ได้อยู่บนนิ้วเท้าแบบของพวกโดรมีโอซอร์ แต่กลับอยู่บนมือ ทำให้เมก้าแรพเตอร์เปลี่ยนสถานะไปในทันที
ปัจจุบัน เมก้าแรพเตอร์มีวงศ์ย่อยเป็นของมันเองคือ Megaraptora ซึ่งจะประกอบไปด้วยเทอโรพอดแปลกประหลาดอีกหลายตัว เช่น อีโอไทแรนนัส ออสตราโลเวเนเทอร์ ฯ ส่วนวงศ์ใหญ่ที่คลุม Megaraptora อีกทีนั้นยังไม่แน่ชัด บ้างก็ว่าเป็น Tyrannosauroid บ้างก็ว่าเป็น Allosauroid หรือ Spinosauroid ไปเลยก็มี
วีเวรียอา
วีเวรียอา ถูกค้นพบเป็นซากดึกดำบรรพ์ตั้งแต่เดือนเมษายน ค.ศ. 1934 ที่หมู่บ้านดงปารีส์ ในแคว้นฟร็องช์-กงเต ทางภาคตะวันออกของฝรั่งเศส แต่ไม่ได้รับการศึกษาต่อ โดยถูกเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติปารีส และถูกระบุว่าเป็น ""ไดโนเสาร์แห่งดงปารีส์"" เท่านั้น ต่อมาในต้นปี ค.ศ. 2017 ได้มีการศึกษาจากคณะนักบรรพชีวินวิทยาแห่งราชวิทยาลัยลอนดอน ของประเทศอังกฤษ จึงได้ประกาศว่าเป็นไดโนเสาร์คอยาว หรือซอโรพอดชนิดใหม่
มอโนโลโฟซอรัส
มอโนโลโฟซอรัส (อังกฤษ:Monolophosaurus) เป็นเทอโรพอดจากยุคจูแรสซิกเมื่อประมาณ 170 ล้านปีก่อน มีขนาดยาว 5 เมตร (16ฟุต) พื้นที่ที่ขุดพบมอโนโลโฟซอรัส มีการพบสัญญาณของน้ำจึงเป็นไปได้ว่าไดโนเสาร์ชนิดนี้อาศัยอยู่บนชายฝั่งของทะเลสาบหรือมหาสมุทร มอโนโลโฟซอรัส น่าจะพัฒนามาจากเมกะโลซอรัส มอโนโลโฟซอรัสถูกจัดให้อยู่ในตระกูลอัลโลซอร์ แต่ในปี2009 ชาล์ เอ็ทอัล กล่าวคุณสมบัติพื้นฐานต่าง ๆ ของโครงกระดูกโดยบอกว่า มอโนโลโฟซอรัส เป็นหนึ่งในไดโนเสาร์ในตระกูล เทตันนูรี
คาร์โนทอรัส
คาร์โนทอรัส () ค้นพบที่ทุ่งราบปาตาโกเนีย ของประเทศอาร์เจนตินา มีเขาอยู่บนหัว 2 เขา เป็นลักษณะที่พิเศษของคาร์โนทอรัส และมีขาหน้าที่สั้นมากเมื่อเทียบกับเทอโรพอดชนิดอื่นๆ ชื่อของมันมีความหมายว่ากิ้งก่ากระทิงกินเนื้อ ขนาดประมาณ 7.5 เมตร หนักประมาณ 2 ตัน ซึ่งถือว่าเบาเมื่อเทียบกับขนาดตัว ซึ่งทำให้มันเป็นไดโนเสาร์ที่ปราดเปรียวและว่องไวอีกชนิด อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนปลายเมื่อประมาณ 75-80 ล้านปีก่อนและวิ่งเร็วมากร่างกายทำงานพร้อมกันจึงทำให้คาร์โนทอรัสตีวงกว้างเหมือนรถยนต์เวลาเลี้ยวเพราะฉะนั้นถ้าเหยื่อวิ่งโค้งบ่อยๆคาร์โนทอรัสจะไล่ตามเหยื่อไม่ทันและกัดซ้ำๆให้เหยื่อเสียเลือดตาย
วัดดอนธาตุ
ปี พ.ศ. 2481 หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล พระอาจารย์ดี ฉนฺโน และคณะศิษย์ชาวอำเภอพิบูลมังสาหาร ได้ธุดงค์สำรวจเกาะแก่งน้อยใหญ่ในลำแม่น้ำมูลทางตอนใต้ของเมืองพิบูลมังสาหาร จนมาถึงเกาะดอนธาตุจึงได้ขึ้นพำนักปักกลดที่เกาะแห่งนี้ หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ได้ปรารภว่าอยากสร้าง "เกาะดอนธาตุ" แห่งนี้ขึ้นเป็นวัดป่ากรรมฐานเพราะมีความเหมาะสม จึงมอบหมายให้ พระอาจารย์ดี ฉนฺโน และคณะศรัทธาญาติโยมชาวอำเภอพิบูลมังสาหาร รับหน้าที่ดูแลการสร้างวัดและเสนาสนะขึ้น
คาร์ชาโรดอนโทซอรัส
คาร์คาโรดอนโทซอรัส (Carcharodontosaurus) เป็นหนึ่งในไดโนเสาร์กินเนื้อที่มีขนาดใหญ่โตและแข็งแรงที่สุดชนิดหนึ่ง มีชีวิตอยู่ในช่วง () ของยุคครีเทเชียสมีขนาดโดยประมาณคือ 13.8 เมตร อาศัยอยู่ในทวีปแอฟริกาเหนือเมื่อประมาณ 100-93 ล้านปีก่อน ชื่อ คาชาโรดอน มาจากภาษากรีกมีความหมาย "ขรุขระ" หรือ "คม ซึ่งความหมายของชื่อคือ กิ้งก่าฟันฉลาม"
ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ ได้ให้ประมาณการความยาวของคาร์ชาโรดอนโทซอรัสมีความยาวที่13.8 เมตร และมีความสูง4เมตร และหนักระหว่าง 8-15.1 ตัน คาร์ชาโรดอนโทซอรัส จึงทำให้เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อที่ใหญ่เป็นอันดับ 2ของโลก และเป็นสัตว์กินเนื้อที่มีปากใหญ่ มีฟันเป็นซี่ยาวถึง 8 นิ้วและคมที่สุดในบรรดานักล่าขนาดใหญ่ แต่ไม่แข็งแรงเท่าฟันของ ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ กะโหลกมีความยาวประมาณ 1.75 เมตร ปัจจุบันกะโหลกไดโนเสาร์กินเนื้อที่ยาวที่สุดคือกระโหลกของ จีกาโนโตซอรัส ที่มีความยาวถึง 1.80 เมตร แต่กะโหลกไดโนเสาร์กินเนื้อที่ถือว่าใหญ่ที่สุดคือ กะโหลกของ ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ เนื่องจากนักวิทยาศาสตร์เทียบขนาดจากความกว้างไม่ใช่ความยาว
แพคิเซอฟาโลซอรัส
แต่ บ็อบ เบ็กเกอร์ผู้เชี่ยวชาญด้านไดโนเสาร์โต้แย้งว่า "กะโหลกของแพคิเซอฟาไม่แข็งพอที่จะใช้ต่อสู้" แต่ยังไม่มีผู้เชี่ยวชาญเชื่อเขา เนื่องจากสมองของแพคิเซอฟาโลซอรัสและไดโนเสาร์หัวแข็งมีขนาดเล็ก และถ้าสมองเล็กก็หมายถึงสมองจะได้รับการกระทบเทือนน้อยกว่าสมองใหญ่
วิลยนอร์ สุพรหมัณยัม รามจันทรัน
ความสนใจของเขาในบรรพชีวินวิทยา (paleontology) กระตุ้นรามจันทรันให้จัดซื้อกะโหลกซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์จากทะเลทรายโกบี ซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามชื่อของเขาว่า "Minotaurasaurus ramachandrani" ในปี ค.ศ. 2009
Homo erectus
ในปี ค.ศ. 1886 แพทย์กายวิภาคชาวดัตช์ ยูจีน ดูบัวส์ ผู้มีความสนใจอย่างยิ่งในทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วินโดยเกี่ยวข้องกับมนุษย์ ได้เดินทางไปยังทวีปเอเชีย (ซึ่งเป็นที่ที่เชื่อว่าเป็นต้นกำเนิดของมนุษย์ในสมัยนั้น แม้ดาร์วินจะไม่เห็นด้วย) เพื่อจะค้นหาสัตว์บรรพบุรุษของมนุษย์
ในปี ค.ศ. 1891 ทีมของเขาได้พบซากดึกดำบรรพ์มนุษย์บนเกาะชวา ซึ่งในเวลานั้นเป็นอาณานิคมของชาวดัตช์ (ปัจจุบันเป็นเขตของประเทศอินโดนีเซีย)
ซึ่งเขาได้ตั้งชื่อสปีชีส์ว่า "Pithecanthropus erectus" (จากคำกรีกโบราณว่า "πίθηκος" เขียนเป็นอักษรโรมันว่า "pithecos" แปลว่า เอป และคำว่า "ἄνθρωπος" เขียนเป็นอักษรโรมันว่า "anthropos" แปลว่า มนุษย์)
เป็นการค้นพบยอดกะโหลกศีรษะ (skullcap) และกระดูกต้นขา ซึ่งมีสัณฐานคล้ายกับของ "H. sapiens" โดยพบที่ฝั่งแม่น้ำโซโลที่โบราณสถาน Trinil ในเกาะชวาตะวันออก แม้ว่าปัจจุบันนี้จะจัดซากดึกดำบรรพ์นี้ในสกุล "H. erectus"
ซากที่ค้นพบนี้ปัจจุบันรู้จักกันว่า "มนุษย์ชวา"
ไทแรนโนซอรัส
กะโหลกศีรษะของไทแรนโนซอรัส เรกซ์นั้นใหญ่ที่สุดในบรรดาไดโนเสาร์กินเนื้อทั้งหมดโดยวัดจากความกว้าง และมีความยาว 1.5 ม. โพรงช่องเปิดขนาดใหญ่ในกะโหลกศีรษะมีส่วนช่วยในการลดน้ำหนักตัวและเป็นที่อยู่ของกล้ามเนื้อที่ยึดติดในกะโหลกเหมือนในไดโนเสาร์กินเนื้อทุกชนิด แต่ในส่วนอื่นของกะโหลกไทแรนโนซอรัสแตกต่างจากไดโนเสาร์กินเนื้อชนิดอื่น กะโหลกมีขนาดกว้างในส่วนด้านหลังและแคบลงไปทางจมูกเพื่อให้การเห็นเป็นภาพเดียวด้วยสองตาได้ดีเป็นพิเศษ กะโหลกศีรษะ กระดูกจมูก และกระดูกอีกสองสามชิ้นเชื่อมต่อกัน เพื่อป้องกันการการเคลื่อนตัวของกระดูก แต่ก็เป็นโพรงอากาศจำนวนมาก (ประกอบไปด้วยช่องว่างขนาดเล็กคล้ายรังผึ้ง) ซึ่งอาจทำให้กระดูกมีความยืดหยุ่นเพิ่มขึ้นและเบาขึ้น กระดูกที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพเหล่านี้เป็นเป็นโครงสร้างสำคัญของวงศ์ไทรันโนซอริดี (Tyrannosauridae) ทำให้การกัดทรงพลังขึ้นซึ่งเหนือกว่าไดโนเสาร์กินเนื้อวงศ์อื่น ปลายของขากรรไกรบนเป็นรูปตัวยู (ไดโนเสาร์กินเนื้อวงศ์อื่นส่วนมากมีขากรรไกรบนเป็นรูปตัววี) ซึ่งช่วยเพิ่มจำนวนของเนื้อเยื่อและกระดูกที่ไทแรนโนซอรัสกัดออกมาได้ในหนึ่งครั้ง ถึงแม้ว่าจะเพิ่มแรงตึงเครียดบนฟันหน้าด้วยก็ตาม
พาราลิไททัน
สมิธ (ผู้ที่เป็นคนพากลุ่มนักวิจัยที่พบฟอสซิลของพาราไลไททัน) ได้กล่าวกับผู้ที่สัมภาษณ์เขาว่า “จากการคำนวณต่างๆ นี่มันเป็นไดโนเสาร์ที่มีขนาดมหึมาอย่างแท้จริง”
พระอาจารย์ดี ฉนฺโน
ปี พ.ศ. 2481 พระอาจารย์ดี ฉนฺโน และชาวอำเภอพิบูลมังสาหาร ได้ก่อสร้าง วัดดอนธาตุ ขึ้นเพื่อถวาย หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล เนื่องด้วยหลวงปู่ใหญ่เสาร์ได้ไปสำรวจเกาะแก่งน้อยใหญ่ตามลำแม่น้ำมูลทางตอนใต้ของเมืองพิบูลมังสาหาร และได้ปรารภว่าอยากสร้าง "เกาะดอนธาตุ" แห่งนี้ขึ้นเป็นวัดป่ากรรมฐานเพราะมีความเหมาะสม จึงมอบหมายให้ พระอาจารย์ดี ฉนฺโน รับหน้าที่ดูแลการสร้างวัดและเสนาสนะ ซึ่งในวัดแห่งนี้ได้สร้าง "พระพุทธไสยาสน์ (พระนอน)" ขึ้นตามดำริของหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล โดยมี พระอาจารย์ดี ฉนฺโน เป็นช่างปั้นพระพุทธรูปในครั้งนี้ และในการนี้ หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ได้ตั้งชื่อ "เกาะดอนธาตุ" แห่งนี้ว่า "วัดเกาะแก้วพระนอนคอนสวรรค์วิเวกพุทธกิจศาสนา" ครูบาอาจารย์ในสมัยนั้นเรียกสั้นๆว่า "วัดเกาะแก้ว" ต่อมากรมการศาสนาได้เปลี่ยนชื่อให้เป็น วัดดอนธาตุ ดังปรากฎในปัจจุบัน ซึ่งปัจฉิมวัยของหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ได้พำนักจำพรรษา ณ วัดดอนธาตุ อำเภอพิบูลมังสาหาร จังหวัดอุบลราชธานี อันเป็นสถานที่ที่ พระอาจารย์ดี ฉนฺโน ได้สร้างถวายแห่งนี้
กินรีไมมัส
ต่อมา Buffetaut et al, 2009 ได้ศึกษากระดูกหลายชิ้น ประกอบด้วยกระดูกหัวหน่าว กระดูกขาหลังท่อนล่าง กระดูกน่อง กระดูกฝ่าตีน และกระดูกนิ้ว จากหลุมขุดค้นที่ 5 ในอุทยานแห่งชาติภูเวียงพบว่าเป็นไดโนเสาร์พวก Ornithomimosaur เป็นสกุลและชนิดใหม่และได้ตั้งชื่อว่า Kinnareemimus khonkaenensis (กินรีไมมัส ขอนแก่นเอนซิส) การค้นพบสกุลและชนิดใหม่ในยุคครีเทเชียสตอนต้นนี้กล่าวได้ว่า ornithomimosaur รุ่นถัดๆมาอาจมีถิ่นกำเนิดและแพร่กระจายพันธุ์ไปทั่วเอเชีย
หย่งชวนโนซอรัส
หย่งชวนโนซอรัส () ค้นพบในจีนเมื่อปีค.ศ. 1978 เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อตระกูลอัลโลซอร์ ขนาดและความยาวของร่างกายประมาณ 8-11 เมตร กะโหลก ยาว 1.11 เมตร (3.6ฟุต) มีปุ่มที่บริเวณจมูก และน้ำหนัก3.4-3.7 ตัน
แองคิโลซอรัส
แองคิโลซอรัส () เป็นไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดในสกุล แองคิโลซอร์ () อาศัยอยู่ในยุคครีเตเชียส ในทวีปอเมริกาเหนือ โครงกระดูกของ แองคิโลซอรัส ที่ค้นพบยังไม่สมบูรณ์ แองคิโลซอรัส เป็นไดโนเสาร์ที่มีลักษณะในแบบสกุล แองคิโลซอร์ที่มีน้ำหนักตัวหนักมีเกราะแข็งหุ้มทั่วทั้งตัวมันอึดมาก และมีลูกตุ้มขนาดใหญ่(ลักษณะคล้ายกับรังผึ้ง)สำหรับไว้ป้องกันตัวจากนักล่าในยุคนั้นอย่าง ไทรันโนซอรัส
วราวุธ สุธีธร
ชีวินครอบครัวสมรสกับนางประภัสร์พร สุธีธร (ฉ่ำเฉลิม) มีบุตร 3 คน คือ นางสุธาทิพย์ กาวิเนตร (ชื่อสกุลเดิม "สุธีธร"), นางสาวธนาสิริ สุธีธร และนายสุรเวช สุธีธร เข้ารับราชการที่กรมทรัพยากรธรณี เมื่อปี พ.ศ. 2517 มีภารกิจทำหน้าที่สำรวจและทำแผนที่ธรณีวิทยา บริเวณภาคตะวันตกและอิสาน ทำให้พบกระดูกไดโนเสาร์หลายแหล่งในอิสาน จนต่อมาได้มีความร่วมมือกับคณะสำรวจชีววิทยาไทย-ฝรั่งเศส ทำการสำรวจฟอสซิลสัตว์มีกระดูกสันหลังในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2523 เป็นต้นมา อีกทั้งได้เป็นวิทยากรถวายรายงานแด่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ที่ภูเวียง ภูหลวง และภูกุ้มข้าว เกี่ยวกับไดโนเสาร์หลายครั้ง
สยามโมไทรันนัส
สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิส () เป็นไดโนเสาร์เทอโรพอด ลำตัวยาวประมาณ 6.5 เมตร ชื่อของมันหมายถึง"ทรราชแห่งสยามจากภาคอีสาน" พบกระดูกเป็นครั้งแรกที่หลุมขุดค้นที่ 9 ที่ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น โดยนายสมชัย เตรียมวิชานนท์ นักธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี เมื่อปี พ.ศ. 2536 พบอยู่ในเนื้อหินทรายเนื้อแน่นหมวดหินเสาขัว ยุคครีเทเชียสตอนต้น ชิ้นส่วนกระดูกประกอบด้วยกระดูกสะโพก 1 ชิ้น กระดูกเชิงกรานด้านซ้าย ที่วางตัวฝังอยู่ใต้กระดูกสันหลัง ลักษณะของกระดูกเปรียบเทียบได้กับของไดโนเสาร์วงศ์ไทรันนอซอริดี ลักษณะไม่เคยมีรายงานการค้นพบจากที่ใดๆในโลกมาก่อน จึงพิจารณาให้เป็นสกุลและชนิดใหม่ คือ สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิส
Homo erectus
แต่ว่า การค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของมนุษย์สกุลนี้ที่โดดเด่นที่สุดในยุคต้น ๆ เกิดขึ้นที่โบราณสถานโจวโข่วเตี้ยนในประเทศจีน
ซึ่งเริ่มในปี ค.ศ. 1921 โดยที่นักกายวิภาคชาวแคนาดาเดวิดสัน แบล็ก ได้พรรณนาถึงฟันกรามล่างอันหนึ่ง ซึ่งจัดให้อยู่ในสปีชีส์ "Sinanthropus pekinensis" (จากคำว่า "sino-" ซึ่งเป็นคำอุปสรรคจากคำกรีกว่า "Σίνα" แปลว่า จีน และคำละตินว่า "pekinensis" แปลว่า "ของปักกิ่ง") ในเวลานั้น
และต่อมา นักกายวิภาคชาวเยอรมัน Franz Weidenreich ก็ได้ทำคำพรรณนาอย่างละเอียดละออไว้ในบทความเฉพาะเรื่องในวารสาร "Palaeontologica Sinica" (Series D)
แต่โชคไม่ดีว่า ซากดึกดำบรรพ์ดั้งเดิมที่พบในจีนทั้งหมดนี้ตอนหลังอันตรธานไปในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
แม้ว่า จะมีรูปหล่อดั้งเดิมที่ Weidenreich ได้ทำไว้ โดยปัจจุบันเก็บอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติอเมริกันในนครนิวยอร์ก และที่สถาบันบรรพชีวินวิทยาสัตว์มีกระดูกสันหลังและบรรพมานุษยวิทยา (Institute of Vertebrate Paleontology and Paleoanthropology) ในนครปักกิ่ง ซึ่งพิจารณาว่าเป็นหลักฐานที่เชื่อถือได้
ไดโนเสาร์
ไดโนเสาร์เป็นสัตว์เลื้อยคลานขนาดยักษ์ซึ่งพวกมันมีผิวหนังที่ปกคลุมเป็นเกล็ดเช่นเดียวกับ งู จระเข้ หรือ เต่า กระเพาะอาหารของไดโนเสาร์กินพืช
มักมีขนาดใหญ่แต่อย่างไรก็ตามเนื่องจากเซลลูโลสของพืชทำให้บางครั้งมันจึงต้องกลืนก้อนหินไปช่วยย่อย ส่วนไดโนเสาร์กินเนื้อจะย่อยอาหาร
ได้เร็วกว่า แต่กระนั้น ข้อมุลของไดโนเสาร์ยังไม่ทราบแน่ชัดนัก เนื่องจากไดโนเสาร์สูญพันธ์ไปหมดเหลือเพียงซากดึกดำบรรพ์ ดังนั้น นักบรรพชีวินวิทยาจึงต้องใช้ซากฟอสซิลนี้ในการสันนิษฐานของ ข้อมูลต่าง ๆ พฤติกรรม การล่าเหยื่อ และการดำรงชีวิตของไดโนเสาร์ขึ้นมาซึ่งอาจจะไม่ตรงกับความเป็นจริงเท่าไรนัก
Homo habilis
งานปี 2556 รายงานส่วนหนึ่งของกระดูกขากรรไกรที่มีอายุราว พบในโบราณสถาน Ledi-Geraru ในบริเวณอะฟาร์ของเอธิโอเปีย
โดยพิจารณาว่า เป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดของสกุล "Homo" ที่พบจนถึงปีนั้น และดูเหมือนจะเป็นซากดึกดำบรรพ์ในระหว่าง "Australopithecus" และ "H. habilis"
เป็นมนุษย์ที่มีชีวิตหลังจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศแบบฉับพลัน ที่สิ่งแวดล้อมแบบป่าและทางน้ำ ได้กลายเป็นทุ่งหญ้าสะวันนาอย่างรวดเร็ว
ชุดซากดึกดำบรรพ์ชุดหนึ่ง คือ OH 62 หรือ "Olduvai Hominid specimen 62" ที่ขุดพบใน Olduvai Gorge ในปี 2529 มีทั้งร่างส่วนบนส่วนล่างที่สำคัญ โดยเฉพาะ กระดูกต้นแขนและกระดูกต้นขา
ซึ่งเป็นการค้นพบที่สร้างความขัดแย้งพอสมควรในช่วงนั้น
การเคลื่อนที่ของ OH 62 ประเมินอาศัยสัดส่วนของแขนขา ซึ่งสัมพันธ์กับการเคลื่อนที่ของไพรเมตที่ยังมีอยู่
โดยงานวิเคราะห์แรก ๆ มุ่งเปรียบเทียบกับ "Australopithecus afarensis" หมายเลข A.L. 288-1 (ที่รู้จักว่า ลูซี่)
และในค่าโดยมาก ไม่ว่าจะวัดหรือประเมิน แขนของ OH 62 จะเท่าหรือเกินของ A.L. 288-1 ในขณะที่ขา (หลัก ๆ ก็คือกระดูกต้นขา) ดูเหมือนจะเล็ก/สั้นกว่า
โดยเฉพาะก็คือ เมื่อประมาณความยาวของกระดูกต้นแขนว่าอยู่ที่ 264 มม. และของกระดูกต้นขาซึ่งสมบูรณ์น้อยกว่าว่า "ไม่มากกว่าของ A.L. 288-1 คือ 280 มม."
ดัชนีกระดูกต้นแขน-กระดูกต้นขาก็จะอยู่ที่ 95% ซึ่งเหมือนกับชิมแปนซีปัจจุบัน (โดยมีดัชนีเฉลี่ยที่ 1.00) มากกว่ามนุษย์ปัจจุบัน (ดัชนีเฉลี่ยที่ 0.72)
ในด้านนี้ กระดูกจึง "ดั้งเดิม (primitive)" กว่า A.L. 288-1 ซึ่งมีดัชนีที่ 0.85
KNM ER 1813 เป็นกระดูกหุ้มสมองค่อนข้างสมบูรณ์ มีอายุ ค้นพบที่ Koobi Fora ในเคนยาปี 2516
มีขนาดสมองที่ 510 ซม³ ซึ่งไม่น่าทึ่งเท่ากับตัวอย่าง "H. habilis" อื่น ๆ ที่พบ
พระอาจารย์ดี ฉนฺโน
ปี พ.ศ. 2479 พระอาจารย์ดี ฉนฺโน ได้มีโอกาสกราบถวายตัวเป็นศิษย์ หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล และได้ออกธุดงค์ติดตามหลวงปู่ใหญ่เสาร์ตลอดมา จนกระทั้งวาระสุดท้ายที่หลวงปู่เสาร์มรณภาพ
ไดพลอโดคัส
หลายปีก่อน ไดพลอโดคัส เคยเป็น ไดโนเสาร์ที่ตัวยาวที่สุด ขนาดตัวมหึมาของมัน เป็นอุปสรรคระดับหนึ่งต่อนักล่า อย่าง อัลโลซอรัส พบที่อเมริกาเหนือ อยู่ในยุคจูแรสซิกตอนปลาย
โอวิแรปเตอร์
โอวิแรปเตอร์()มีหงอนเป็นเอกลักษณ์ ยาว 2 เมตร ส่วนสูงประมาณหัวเข่าของผู้ใหญ่ที่โตเต็มไวแล้ว พบที่มองโกเลีย มีการค้นพบฟอสซิลของมันอยู่กับลูกในรังของมัน ในท่ากกไข่ หลายชุด เป็นหลักฐานที่ระบุว่ามันเป็นไดโนเสาร์ที่เลี้ยงลูกของมันอย่างดี ฟอสซิลในท่ากกไข่ของโอวิแรปเตอร์ ตัวนั้นอาจตายตอนมีพายุทรายพัดมา พบในชั้นหินของยุคครีเทเซียส ช่วงเวลา 90-85 ล้านปี
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
"Archaeopteryx" เป็นสกุลของไดโนเสาร์มีสี่ขาที่สัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับนก
ตั้งแต่ค้นพบตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 นักบรรพชีวินวิทยาก็ได้ยอมรับมัน และตำราทั่วไปก็ได้เฉลิมฉลองมัน ว่าเป็นนกเก่าแก่ที่สุดที่รู้จัก
แต่งานศึกษาปี 2554 ได้ตั้งคำถามกับการประเมินเช่นนี้โดยเสนอแทนว่า มันเป็นไดโนเสาร์ที่ยังไม่ใช่นกแต่มีชีวิตอยู่ใกล้จุดกำเนิดของนก
สยามโมดอน
""'สยามโมดอน นิ่มงามมิ มีลักษณะของกระดูกขากรรไกรบนคล้ายคลึงกับไดโนเสาร์ โปรแบคโตรซอรัส (Probactrosaurus) จากประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยพิจารณาจากลักษณะที่มีส่วนยื่นของกระดูกโหนกแก้ม ที่เป็นแถบแบน เหมือนกัน แต่จะแตกต่างกันครงที่ มีจำนวนฟันของกระดูกขากรรไกรบน ที่น้อยกว่า Probactrosaurus
ไดโนเซฟาโลซอรัส
ไดโนเซฟาโลซอรัส (; ความหมาย: "สัตว์เลื้อยคลานที่มีหัวน่ากลัว") เป็นสัตว์เลื้อยคลานที่สูญพันธุ์ไปแล้วตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ มีชีวิตอยู่ในยุคไทรแอสซิก (ราว 245 ล้านปีก่อน) เป็นไดโนเสาร์ชนิดหนึ่งที่มีส่วนคอเรียวยาว มีเท้าที่มีครีบหรือพังผืดระหว่างนิ้วเท้า มีส่วนหัวที่เล็ก โดยตัวอย่างต้นแบบถูกค้นพบที่มณฑลกุ้ยโจว ประเทศจีน เมื่อปี ค.ศ. 2002
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
จากหลุม 3 ไปที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูเวียง ระยะทางประมาณ 300 เมตรจะผ่านลานหินทรายกว้างซึ่งมีประวัติการเจาะสำรวจแร่ยูเรเนียมของกรมทรัพยากรธรณีระหว่างปี พ.ศ. 2518 - 2523 รายละเอียดดูที่ พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
เตาเจียงโกซอรัส
เตาเจียงโกซอรัส (; ) เป็นชื่อไดโนเสาร์สายพันธุ์ใกล้เคียงกับไดโนเสาร์ตระกูลสเตโกซอรัส ซึ่งมีแผงเต็มหลังและมีหนามแหลมอยู่ที่ปลายหางหลายเล่ม โดยคณะสำรวจได้ค้นพบในประเทศจีน ทั้งนี้ ชื่อ "เตาเจียงโกซอรัส" หมายถึง "กิ้งก่าแห่งแม่น้ำเตา" นั่นเอง
พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง () เป็นพิพิธภัณฑ์ธรณีวิทยาแห่งหนึ่ง โดยเน้นที่การจัดแสดงเรื่องราวของซากดึกดำบรรพ์ สังกัดกรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตั้งอยู่บนพื้นที่สาธารณประโยชน์โคกสนามบินเนื้อที่ 100 ไร่ ในเขตพื้นที่ตำบลในเมือง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ก่อสร้างด้วยเงินงบประมาณจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และอยู่ในความกำกับดูแลของกรมทรัพยากรธรณี เริ่มเปิดให้บริการนักท่องเที่ยวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 เปิดให้บริการระหว่างเวลา 09.00 - 17.00 น. ปิดบริการทุกวันจันทร์ ยกเว้นวันจันทร์ที่ตรงกับวันหยุดนักขัตฤกษ์จะเปิดให้บริการตามปกติ
โดราเอมอน ตอน ไดโนเสาร์ของโนบิตะ
โนบิตะรู้สึกเจ็บใจที่ซึเนะโอะไม่ยอมให้ตนเองได้ดูฟอสซิลเล็บไดโนเสาร์แบบชัดๆ เลยเผลอหลุดปากประกาศต่อหน้าพวกซึเนะโอะว่า จะขุดฟอสซิลไดโนเสาร์มาให้ดูเป็นขวัญตา ทว่าเมื่อนำเรื่องนี้ไปบอกโดราเอมอน ก็กลับถูกโดราเอมอนต่อว่าเสียยกใหญ่ ดังนั้นโนบิตะจึงตั้งใจที่จะพึ่งพากำลังของตนเอง ด้วยการไปขุดหาฟอสซิลไดโนเสาร์ตามที่ต่างๆ และในระหว่างนั้น เขาก็ขุดพบหินประหลาดโดยเชื่อว่าเป็นไข่ของไดโนเสาร์ เมื่อนำกลับไปบ้าน โดราเอมอนก็เอาผ้าคลุมกาลเวลาออกมาให้ใช้ เพื่อย้อนเวลาให้สภาพของไข่ใบนั้นกลับคืนเหมือนในอดีต แล้วไข่ก็ฟักออกมาเป็นตัวไดโนเสาร์พันธุ์ฟุตาบะซึซึกิ โนบิตะตั้งชื่อให้ไดโนเสาร์ตัวนั้นว่า "พีสุเกะ"
แคมป์โทซอรัส
เป็นไดโนเสาร์ที่ไม่ได้มีขนาดอาวุธป้องกันตัวครบเครื่องแบบสเตโกซอรัส หรือ มีขนาดใหญ่ร่างยักษ์อย่างซอโรพอด ฝีเท้าก็ไม่ว่องไวนักเนื่องจากน้ำหนักตัวที่หนักไป (จนต้องยืน 4 ขา ในบางเวลา) จึงมักกลายถูกล่าเป็นเหยื่อจากพวกไดโนเสาร์กินเนื้อในป่า จนกระทั่งมันเริ่มวิวัฒนาการไปเป็น ไดโนเสาร์ร่างใหญ่ติดอาวุธอย่างอิกัวโนดอน
อิกัวโนดอน
กิเดียน แมนเทล แพทย์และนักธรณีวิทยาชาวอังกฤษ ค้นพบอิกัวโนดอนเมื่อ พ.ศ. 2365 (ค.ศ. 1822) นับเป็นไดโนเสาร์ชนิดแรก ๆ ที่พบ และมีรายงานทางวิทยาศาสตร์เผยแพร่ในสามปีต่อมา ที่ตั้งชื่อว่าอิกัวโนดอนเพราะฟันของมันคล้ายกับฟันของอิกัวนา และเป็นหลักฐานชิ้นแรกที่แสดงว่าไดโนเสาร์พัฒนามาจากสัตว์เลื้อยคลาน
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
ในปี พ.ศ. 2402 เมื่อชาลส์ ดาร์วิน ได้ตีพิมพ์ผลงานเอกคือ "กำเนิดสปีชีส์ (On the Origin of Species)" บันทึกซากดึกดำบรรพ์ที่พบแล้วก็ยังน้อยมาก
ทำให้ดาร์วินกล่าวถึงความไร้ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพตามที่รู้สึกว่า
"...เป็นข้อโต้แย้งที่เห็นได้ง่ายที่สุดที่สาหัสที่สุดต่อทฤษฎีของผม"
เขาให้ข้อสังเกตว่าหลักฐานเช่นนี้ยังมีอยู่น้อยอยู่ในขณะนั้น
และกล่าวถึงข้อมูลที่มีอยู่ว่า แสดงรูปแบบที่เป็นไปตามทฤษฎีการสืบเชื้อสายพร้อมกับการดัดแปลง (descent with modification) ผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติของเขา
หลังจากนั้นเพียงแค่สองปีต่อมา (2404) ก็มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ "Archaeopteryx" ซึ่งเป็นรูปแบบช่วงเปลี่ยนสภาพแบบคลาสสิกระหว่างบรรพบุรุษไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นก กับนกลูกหลานที่สืบทอดต่อมา
ต่อจากนั้นก็มีการค้นพบซากดึกดำบรรพช่วงเปลี่ยนสภาพเป็นจำนวนมาก
โดยปัจจุบันมีหลักฐานมากมายที่แสดงว่า สัตว์มีกระดูกสันหลังทั้งหมดสัมพันธ์เป็นญาติกันอย่างไร รวมทั้งหลักฐานซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพต่าง ๆ
ตัวอย่างโดยเฉพาะของการเปลี่ยนสภาพระดับชั้น ก็คือ การเปลี่ยนเป็นสัตว์สี่ขาจากปลา การเปลี่ยนเป็นนกจากไดโนเสาร์ การเปลี่ยนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจาก "สัตว์เลื้อยคลานคล้ายสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม"
ยูทาห์แรปเตอร์
ยูทาห์แรปเตอร์มีขนาดประมาณ 5-7 เมตรถือว่ามีขนาดใหญ่มาก สำหรับไดโนเสาร์ตระกูลโดรมีโอซอร์ บางแหล่งอ้างว่าพบยูทาห์แรปเตอร์ ยาว 11 เมตร แต่ปัจจุบัน ฟอสซิลนั้นยังไม่สรุปสายพันธุ์
พาราลิไททัน
พวกเรามีความรู้เกี่ยวกับพาราไลไททันน้อยมาก ขนาดที่แท้จริงของมันจึงมีความยากในการคาดเดา แต่อย่างก็ตาม หลักฐานที่มีได้บอกว่ามันเป็นหนึ่งในไดโนเสาร์ที่มีขนาดมหึมาที่สุดที่เคยพบมา จากการคาดคะเนน้ำหนักที่มีถึง 59 ตัน และการคาดเดาความสูงโดยคนตัดต้นไม้ได้ใช้ขนาดของ ซัลตาซอรัส ในการช่วยคาดคะเน พบว่ามีความยาวประมาณ 26 เมตร หรือ 85 ฟุต แต่ก็ยังมีขนาดเล็กกว่า ไททันโนซอร์ที่มีขนาดใหญ่ เช่น ปวยร์ตาซอรัส อลาโมซอรัส และ อาร์เจนติโนซอรัส เช่นเดียวกับไททันโนซอร์ทั่วไป มันมีคอที่มีรูปร่างคล้ายแท่งที่กว้าง และอาจมีผิวหนังที่เป็นเกราะออสทิโอเดิร์มเป็นอาวุธป้องกันตัว พาราไลไททันได้ปรากฏว่าเป็นไดโนเสาร์ที่ถูกไลล่าโดยพวกไดโนเสาร์กินเนื้อ และมีความเป็นไปได้ว่าพาราไลไททันจะถูกไลล่าโดยไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่เช่น มาพูซอรัส คาชาร์โรดอนโตซอรัส และอาจจะมีสไปโนซอรัส แม้อาจจะเป็นไปได้ถ้าไดโนเสาร์กินเนื้อพวกนี้ล่าเป็นกลุ่มหลายตัว และไม่อาจแน่ใจว่าสไปโนซอรัสจะมีผลกระทบจากการล่าบนบกหรือไม่
ไดโนเสาร์
แม้ว่ายุคสมัยของไดโนเสาร์สิ้นสุดลงเป็นเวลาหลายสิบล้านปีแล้ว แต่ปัจจุบันไดโนเสาร์ยังคงปรากฏอยู่ในวัฒนธรรมสมัยนิยมและวิถีชีวิตประจำวันของมนุษย์ นิยายหลายเล่มมีการกล่าวถึงไดโนเสาร์ เช่น เพชรพระอุมา ของ พนมเทียน, เดอะลอสต์เวิลด์ (:en:The Lost World (Arthur Conan Doyle)|The Lost World) ของ เซอร์ อาเทอร์ โคแนน ดอยล์, และ "จูราสสิค พาร์ค" (ซึ่งถ้าสะกดตามหลักการถ่ายคำต้องสะกดเป็น จูแรสซิกพาร์ก) ของ ไมเคิล ไครช์ตัน (Michael Crichton) ไม่เพียงแต่ในหนังสือนิยายเท่านั้น การ์ตูนสำหรับเด็กก็มีการกล่าวถึงไดโนเสาร์ด้วยเช่นกัน เช่นในเรื่อง มนุษย์หินฟลินท์สโตน (The Flintstones) โดราเอมอน ตำรวจกาลเวลาและก๊องส์
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
อยู่ห่างจากหลุมขุดค้นที่ 2 ประมาณ 40 เมตร เป็นชั้นหินทรายหมวดหินเสาขัวยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 130 ล้านปีมาแล้ว) ที่มีเปลือกหอยสะสมตัวอย่างหนาแน่น แผ่กระจายกว้างออกไป ชั้นหอยประกอบด้วยเปลือกหอยชนิดสองฝามากถึง 9 ชนิด แต่โดดเด่นด้วยเปลือกหอยสกุล ไทรโกนิออยดีส ซึ่งเป็นหอยน้ำจืด ทำให้ทราบได้ว่าเทือกเขาภูเวียงเมื่อ 130 ล้านปีก่อนเคยเป็นที่ราบกว้างมีแหล่งน้ำที่เป็นที่อยู่อาศัยของหอยชนิดต่างๆดังกล่าว
คอมป์ซอกนาทัส
คอมป์ซอกนาทัส () เป็นไดโนเสาร์เทอโรพอด สกุลไดโนเสาร์ที่ตัวเล็กที่สุดในโลก ลำตัวยาวประมาณ 70 เซนติเมตร และมีน้ำหนักเพียง 3 กิโลกรัม ฟอสซิลของมันพบในเหมืองที่ประเทศเยอรมนี นอกจากนี้ยีงพบในประเทศไทยของเราด้วย พบเศษกระดูก 2 ชิ้นของกระดูกแข้งด้านซ้าย และกระดูกน่องด้านขวา มีความยาวประมาณ 3 เซนติเมตร พบที่หลุมขุดค้นที่ 1 ที่ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น พบอยู่ในเนื้อหินทรายหมวดหินเสาขัว ยุคครีเทเชียสตอนต้น ลักษณะของกระดูกที่พบมีลักษณะใกล้เคียงกับคอมพ์ซอกเนธัส ลองกิเปส
อาร์คีออปเทอริกซ์
ซากเหลือชิ้นแรกของ “อาร์คีออปเทอริกซ์” ถูกค้นพบในปี 1861 เพียง 2 ปีหลังจากที่ชาร์ล ดาร์วินตีพิมพ์ผลงานเรื่อง “On the Origin of Species” ”อาร์คีออปเทอริกซ์” ดูเหมือนจะยืนยันทฤษฎีของดาร์วินและหลังจากนั้นก็กลายเป็นหลักฐานชิ้นสำคัญในเรื่องของการกำเนิดนก ฟอสซิลช่วงคาบเกี่ยว และช่วยยืนยันในเรื่องของวิวัฒนาการ จริงๆแล้วการวิจัยเกี่ยวกับไดโนเสาร์ในภายหลังจากทะเลทรายโกบีและในประเทศจีนได้พบหลักฐานเพิ่มเติมของการเชื่อมสัมพันธ์ระหว่าง “อาร์คีออปเทอริกซ์” และไดโนเสาร์อย่างเช่นไดโนเสาร์มีขนจากประเทศจีน “อาร์คีออปเทอริกซ์” มีลักษณะใกล้เคียงกับนกปัจจุบันและมันได้แสดงลักษณะทั้งหลายว่าเป็นลักษณะของนกโบราณ อย่างไรก็ตามมันอาจไม่ได้เป็นบรรพบุรุษของนกในปัจจุบันโดยตรงก็ได้ และก็ยังไม่แน่ชัดว่าได้มีการแตกแขนงวิวัฒนาการของนกอื่นๆเกิดขึ้นมากน้อยเพียงใดในช่วงเวลานั้น
ไทแรนโนซอรัส
ไทแรนโนซอรัสเป็นสัตว์กินเนื้อ เดินสองขา มีกะโหลกศีรษะที่ใหญ่ และเพื่อสร้างความสมดุลมันจึงมีหางที่มีน้ำหนักมาก มีขาหลังที่ใหญ่และทรงพลัง แต่กลับมีขาหน้าขนาดเล็ก มีสองกรงเล็บ ถึงแม้ว่าจะมีไดโนเสาร์กินเนื้อชนิดอื่นที่มีขนาดใหญ่กว่าไทแรนโนซอรัส เรกซ์ แต่มันก็มีขนาดใหญ่ที่สุดในไดโนเสาร์วงศ์เดียวกันและเป็นหนึ่งในผู้ล่าที่มีขนาดใหญ่ที่สุดบนพื้นพิภพ วัดความยาวได้ 12.3 ม. สูง 4.6 ม. จากพื้นถึงสะโพก และมีน้ำหนักถึง16-18 ตัน ในยุคสมัยของไทแรนโนซอรัส เรกซ์ที่ยังมีนักล่าขนาดใหญ่ชนิดอื่นๆนั้น ไทแรนโนซอรัส เรกซ์นั้นเป็นนักล่าที่อยู่บนสุดของห่วงโซ่อาหารในทวีปอเมริกาเหนือ เหยื่อของมันเช่น แฮโดรซอร์ และ เซอราทอปเซีย เป็นต้น ถึงแม้ว่าผู้เชี่ยวชาญบางคนเชื่อว่าโดยพื้นฐานแล้วไทแรนโนซอรัส เรกซ์เป็นสัตว์กินซาก การถกเถียงในกรณีของไทแรนโนซอรัสว่าเป็นนักล่าหรือสัตว์กินซากนั้นมีมานานมากแล้วในหมู่การโต้แย้งทางบรรพชีวินวิทยา ปัจจุบัน ทีเร็กซ์นั้นสามารถ ล่าเหยื่อตัวเดียว ล่าเป็นฝูงทั้งครอบครัว และกินซาก
พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง
นับจากการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์เป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2519 กรมทรัพยากรธรณี โดยโครงการความร่วมมือด้านบรรพชีวินวิทยา ไทย-ฝรั่งเศส ได้ทำการสำรวจไดโนเสาร์บนเทือกเขาภูเวียงอย่างต่อเนื่อง มีการค้นพบกระดูก ฟัน และรอยตีนไดโนเสาร์จำนวนมาก โดยส่วนใหญ่พบอยู่ในหินทรายหมวดหินเสาขัวยุคครีเทเชียสตอนต้น (ประมาณ 130 ล้านปีมาแล้ว) มีทั้งไดโนเสาร์ซอโรพอดและเทอร์โรพอด หลากหลายสายพันธุ์ และมีขนาดตั้งแต่ตัวเท่าแม่ไก่ ไปจนถึงมีลำตัวยาวจากหัวจรดหางมากกว่า 15 เมตร นับเป็นการค้นพบที่สำคัญ ทำให้คนไทยมีความตื่นตัวเดินทางไปเยี่ยมชมแหล่งไดโนเสาร์ที่เทือกเขาภูเวียงอย่างต่อเนื่อง และรวมถึงการเสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรหลุมขุดค้นที่ 2 ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2532 และได้เสด็จพระราชดำเนินพาคณะกรรมการรางวัลนานาชาติสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล ในพระบรมราชูปถัมภ์ ทอดพระเนตรพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2551
พระครูวิเวกพุทธกิจ (เสาร์ กนฺตสีโล)
ปี พ.ศ. 2443 หลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล หลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต และหลวงปู่หนู ฐิตปญฺโญ ต่อมาก็คือ "พระปัญญาพิศาลเถร (หนู ฐิตปญฺโญ)" ได้มาพำนักจำพรรษา ณ พระธาตุพนม ซึ่งพระธาตุพนมในสมัยก่อน ประชาชนไม่รู้ถึงความสำคัญจึงไม่มีใครสนใจเท่าใดนัก เมื่อคณะของหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล มาพำนักจำพรรษา ได้บอกให้ชาวบ้านญาติโยมทราบว่า พระธาตุพนม องค์นี้เป็นพระธาตุอันศักดิ์สิทธิ์ เพราะเป็นพระธาตุที่บรรจุอัฐิธาตุของพระพุทธเจ้า เมื่อชาวบ้านได้รู้เช่นนั้นแล้ว ก็พากันบังเกิดปีติยินดีเป็นอย่างยิ่ง จึงช่วยกันทำความสะอาดบริเวณพระธาตุพนม ครั้นถึงวันเพ็ญเดือน 3 ก็พาญาติโยมทั้งหลายทำบุญ จนเป็นประเพณีสืบต่อกันมา และกาลต่อมาจึงได้มีการบูรณะขึ้นกลายเป็นปูชนียวัตถุที่สำคัญของภาคอีสาน และประเทศไทย ปัจจุบันคือ วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม
ไดโนเสาร์ในประเทศไทย
เนื่องจากไดโนเสาร์มีชีวิตอยู่ในช่วงมหายุคมีโซโซอิก ซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์จึงอยู่ในชั้นของหินตะกอนที่สะสมตัวกันในช่วงนี้ ซึ่งในประเทศไทย หินที่มีอายุดังกล่าวพบอยู่ทั่วไปในบริเวณที่ราบสูงโคราช และพบอยู่เป็นแห่งๆ ในภาคเหนือและภาคใต้ หินบริเวณที่ราบสูงโคราชนั้น เรียกว่า "กลุ่มหินโคราช" ซึ่งแบ่งออกเป็นหมวดหินย่อยๆ ได้อีก 6 หมวด คือ
โปรโตเซอราทอปส์
โปรโตเซอราทอปส์ () เป็นไดโนเสาร์ตระกูลเซอราทอปส์เชียน ค้นพบในประเทศมองโกเลีย ในทะเลทรายโกบี ขนาดประมาณ 2 เมตร สูง 60 เซนติเมตร หนัก40-180 กิโลกรัม อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนปลาย เคยค้นพบฟอสซิลของมันกำลังกัดเวโลซีแรปเตอร์ คาดว่าตายเพราะพายุทรายฝังกลบ และในปี ค.ศ. 1923 ได้ค้นพบไข่ของโปรโตเซอราทอปส์ ถือว่าเป็นไข่ใบแรกของไดโนเสาร์ที่มนุษย์ค้นพบและพิสูจน์ให้เห็นว่าไดโนเสาร์สองสายพันธุ์นี้คือคู่ปรับในอดีตกาลนั่นเอง
โปรโตเซอราทอปส์เป็นไดโนเสาร์กินพืชสามเขารุ่นแรก มันมีเขาเล็กๆแค่เขาเดียว มันมีจะงอยปากคมและแรงกัดที่แข็งแรง พวกมันมักอยู่รวมกันเป็นฝูงเพื่อความปลอดภัย
พีสุเกะ
ในเทนโตมูชิคอมิกส์ เล่ม 10 มีเรื่องราวของโนบิตะที่ได้ขุดพบซากฟอสซิลของไดโนเสาร์เพลซิโอซอร์ และได้ทำการฟักไข่ด้วยผ้าคลุมแห่งกาลเวลา โนบิตะมีความต้องการที่จะเลี้ยงดูมัน แต่มันก็โตวันโตคืนจนต้องพามันส่งกลับไปยังยุคของมัน
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
นอกจากนี้แล้วยังมีการค้นพบไดโนเสาร์อีก 3 ชนิด คือ ฟัน 9 ซี่ที่มีลักษณะเป็นรูปกรวยโค้งเล็กน้อยคล้ายฟันจระเข้แต่บนพื้นผิวของฟันมีลายนูนเป็นเส้นตามแนวความยาวของซี่ฟัน ลักษณะดังกล่าวไม่เคยค้นพบมาก่อน และจัดให้เป็นไดโนเสาร์ในกลุ่มสไปโนซอร์สกุลและชนิดใหม่ ได้รับการตั้งชื่อว่า สยามโมซอรัส สุธีธรนี ซึ่งในภายหลังมีการค้บพบฟันลักษณะดังกล่าวอีกหลายแห่ง
นเรศ สัตยารักษ์
นเรศ สัตยารักษ์ เป็นนักธรณีวิทยาชาวไทย ผู้ค้นพบไดโนเสาร์ซิตตะโกซอรัสชนิดใหม่ และได้รับการตั้งชื่อว่าซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กี ตามนามสกุลของเขาขณะที่ตำรงตำแหน่งนักธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี
ไดโนเสาร์ในประเทศไทย
การค้นหาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ในประเทศไทยเพิ่งจะเริ่มต้นขึ้นได้ไม่นาน โดยในปี พ.ศ. 2519 กรมทรัพยากรธรณีได้ค้นพบโครงกระดูกขนาดใหญ่ในเขตอำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ซึ่งผลการวิจัยขณะนั้นทราบเพียงว่าเป็นไดโนเสาร์ซอโรพอด มีความยาวประมาณ 15 เมตร นับว่าเป็นรายงานการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ครั้งแรกในประเทศไทย ต่อมาในปี พ.ศ. 2524 และ พ.ศ. 2525 ได้มีการสำรวจที่บริเวณภูเวียงอีกทำให้พบกระดูกส่วนต่างๆ ของไดโนเสาร์และสัตว์อื่นๆอีกมากมายหลายชนิดเป็นจำนวนมากอยู่ในชั้นหิน จึงนับได้ว่าเป็นการเริ่มต้นการค้นหาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์อย่างจริงจัง
ไซส์โมซอรัส
แต่ในปัจจุบันได้มีการระบุว่ากระดูกที่เคยเชื่อกันว่าเป็นปลายหางนั้น แท้จริงเป็นโคนหาง จึงทำให้ไดโนเสาร์สกุลนี้มีความยาวลดลงเหลือเพียง 30-35 เมตร มันจึงไม่ใช่ไดโนเสาร์ที่ใหญ่ที่สุดอีกต่อไป พร้อมกับถูกยุบรวมกับสกุลดิปโพลโดคัสอีกด้วย
ไดโนคิง ราชันย์พันธุ์ไดโนเสาร์
โคได ริวตะ เด็กหนุ่มที่รักในเรื่องไดโนเสาร์และเป็นสมาชิกของกลุ่มDคิดส์ที่ค้นคว้า วิจัยเกี่ยว กับไดโนเสาร์ วันหนึ่งเขาได้เห็นอุกกาบาตตกลงมา จึงไปตามหาอุกกาบาตพร้อมกับเร็กส์ และ มารุมุเพื่อนของเขา ที่นั้นมีแผ่นหินประหลาดและการ์ดไดโนเสาร์อันมหัศจรรย์ซึ่งพวกเขาไม่รู้วิธีใช้ แต่ด้วยพลังของแผ่นหินนั้นทำให้เขาได้พบกับกาบุ ไทรเซอราท็อปส์ตัวเล็กแต่สามารถใช้พลังต่างๆ รวมทั้งขยายร่างเป็นตัวเต็มวัยด้วยการ์ดที่อยู่ในมือเขาได้ การผจญภัยร่วมกับไดโนเสาร์ของริวตะ กำลังจะเริ่มต้นขึ้น
ไจกาโนโทซอรัส
จีกาโนโตซอรัส(อังกฤษ giganotosaurus ) กะโหลกของจีกาโนโตซอรัสนั้นไม่ได้ใหญ่ที่สุดตามที่เราคิด จริง ๆ แล้ว กะโหลกไดโนเสาร์เขาวัดกันที่ความกว้าง จีกาโนโตซอรัส มีถิ่นอาศัยอยู่ที่ทุ่งปาตาโกเนีย ในประเทศอาร์เจนตินา ช่วงกลางยุคครีเตเซียส 93 - 89 ล้านปี พบซากดึกดำบรรพ์ในปี 1993 เป็น 1 ใน 3 ไดโนเสาร์กินเนื้อที่ใหญ่เป็นอันดับ3ของโลก ยาว 13 เมตร และน้ำหนักอยู่ระหว่าง 7-13.8ตัน ความยาวกะโหลกศีรษะ 1.53 ถึง 1.80 เมตร (5.0 ถึง 5.9 ฟุต) ขนาดของมันยาวกว่าไทแรนโนซอรัส แต่เล็กกว่าสไปโนซอรัสและคาร์ชาโรดอนโทซอรัส แต่ทว่ามันก็ยังมีคู่แข่งทางด้านขนาดอย่างอัลโลซอรัส ที่ยาว 9เมตร (36 ฟุต) คาร์คาโรดอนโทซอรัส ที่ยาว 13.8 เมตร (44.8 ฟุต) สไปโนซอรัส ที่ยาว 15-18 เมตร (49-59ฟุต) ไทแรนโนซอรัส ที่ยาว 12.3เมตร (40 ฟุต) อโครแคนโตซอรัส ที่ยาว 12 เมตร (39 ฟุต) มาพูซอรัส ที่ยาว 12 เมตร (39 ฟุต) ซึ่งไม่ได้มีชีวิตอยู่ในช่วงเวลาเดียวกันกันกับไจแกนโนโทซอรัส นักวิทยาศาสตร์คาดการณ์ว่า จีกาโนโตซอรัส สามารถทำความเร็วได้ถึง 14 เมตรต่อวินาที (50 กิโลเมตรต่อชั่วโมง) ด้วยขนาดอันใหญ่โตและขาที่ยาวของมัน
สยามโมซอรัส
สยามโมซอรัส สุธีธรนี () เป็นไดโนเสาร์เทอโรพอด ขนาดกลาง พบครั้งแรกที่หลุมขุดค้นที่ 1 ที่ภูประตูตีหมา อุทยานแห่งชาติภูเวียง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ชิ้นส่วนตัวอย่างต้นแบบเป็นฟัน 9 ซี่ มีลักษณะคล้ายฟันจระเข้ เป็นรูปกรวยยาวเรียว ค่อนข้างตรง และโค้งเล็กน้อยในแนวด้านหลังของฟัน บนผิวของฟันมีร่องและสันนูนเล็กๆตามแนวความยาวของตัวฟันด้านละ 15 ลายเส้นโยงจากฐานของตัวฟันไปยังส่วนของยอดฟันห่างจากส่วนปลายสุดประมาณ 5 มิลลิเมตร แต่ไม่มีลักษณะเป็นหยักแบบฟันเลื่อย ความยาวของตัวฟันทั้งหมด 62.5 มิลลิเมตร ลักษณะฟันดังกล่าวไม่เคยมีรายงานการค้นพบจากที่ใดๆในโลกมาก่อน จึงพิจารณาให้เป็นสกุลและชนิดใหม่ คือ "สยามโมซอรัส สุธีธรนี"
ไดโนเสาร์
ระหว่าง 23 กรกฎาคม - 30 กันยายน พ.ศ. 2550 ทางองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช) ได้นำโครงกระดูกของซู มาจัดแสดงร่วมกับไดโนเสาร์ที่พบในประเทศไทย ที่พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ คลอง 5 ปทุมธานี
ไดโนเสาร์
ในประเทศไทย ไดโนเสาร์ได้รับเลือกให้เป็นสัตว์ประจำจังหวัดของจังหวัดขอนแก่น ส่วนในภาษาไทยนั้น ไดโนเสาร์มีความหมายนัยประวัติสำหรับใช้เรียกคนหัวโบราณ ล้าสมัย และน่าจะสูญพันธุ์ไปตั้งนานแล้ว บ้างก็ใช้ว่า "ไดโนเสาร์เต่าล้านปี"
ป่าโลกล้านปี
รพินทร์พยายามดึงใบบัวประหลาดขึ้นมาและพบโครงกระดูกมนุษย์จำนวน 2 โครงอยู่ภายใน ดารินพิสูจน์ลักษณะของกะโหลก เป็นของชนเผ่าเอเชียตะวันออก กะโหลกหนึ่งอายุประมาณ 30 ปี และอีกกะโหลกอายุประมาณ 55-60 ปี เสียชีวิตมาแล้วเกือบ 2 ปี และพบปลอกกระสุนปืน .450 ของพรานชด ปลอกกระสุน .450 และปลอกลูกซองของหนานอินตกอยู่ ทำให้เชษฐาและไชยยันต์ลงความเห็นว่าพรานชดและหนานอินคือเจ้าของโครงกระดูก แต่แงซายช่วยพิสูจน์ร่องรอยของฟันที่หายไป พร้อมกับเล่าเหตุการณ์ที่ทำให้หนานอินต้องถอนฟันทิ้ง ซึ่งช่วยพิสูจน์ให้เห็นว่ากะโหลกที่ค้นพบไม่ใช่พรานชดและหนานอิน ก่อนเดินทางต่อโดยตัดขึ้นทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ และหยุดพักแรมที่เนินเขาเตี้ย ๆ ทางด้านตะวันออกของทะเลสาบมรณะ พร้อมสั่งการให้สร้างปางพักที่สามารถคุ้มกันฝนพร้อมตัดไม้หนามจำนวนมากมุงรอบปางพัก เพื่อป้องกันอันตรายจากเทอโรซอร์
เทอริสิโนซอรัส
ลักษณะเฉพาะของเทอริสิโนซอรัสที่ทำให้คนส่วนใหญ่คิดว่ามันกินเนื้อคือ เล็บที่ยาวกว่า 70 เซนติเมตร และเดินสองขาเหมือนไดโนเสาร์กินเนื้อ ทำให้ตอนแรกมันถูกคิดว่าเป็นพวกกินเนื้อ แต่ในปัจจุบัน มันจัดอยู่ในไดโนเสาร์กินพืช เนื่องจากลักษณะฟันที่เป็นซี่เล็กๆเรียงกัน ใช้ไม่ได้กับการกัด หรือเคี้ยวเนื้อ ส่วนเล็บที่มันมีก็ไม่เหมาะกับการฉีกเหยื่อ เพราะเปราะบางเกินไป ดังนั้นเล็บที่ยาว 70 เซนติเมตรของมัน จึงใช้ในการตัดใบไม้ลงมาจากต้น หรือป้องกันตัวโดยการขู่เท่านั้น นอกจากมันจะมีลักษณะเฉเพาะคือเล็บของมันแล้ว มันยังมีขาหน้าที่ยาว 2 เมตรด้วย ทั้งๆที่มันเดินด้วยขาหลัง ส่วนความยาวของมันน่าจะยาวประมาณ 7-9 เมตร
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
หลังจากมีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกที่ห้วยประตูตีหมาในปี พ.ศ. 2519 แล้ว กรมทรัพยากรธรณีได้ดำเนินการสำรวจเพิ่มเติมจนพบหลุมขุดค้นที่ 1 บนภูประตูตีหมาในปี พ.ศ. 2525 พบเป็นกระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอดซึ่งเป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่หลายชิ้น คัดเลือกเป็นกระดูกต้นแบบได้ 21 ชิ้น วินิจฉัยได้ว่าเป็นไดโนเสาร์ซอโรพอดสกุลและชนิดใหม่ ได้รับการตั้งชื่อว่า ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน เพื่อเทอดพระเกียรติแด่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
จูราสสิค พาร์ค กำเนิดใหม่ไดโนเสาร์
แกรนต์ ทิมและเล็กซ์พบเศษเปลือกไข่ แกรนต์สันนิษฐานว่าไดโนเสาร์กำลังขยายพันธุ์ เนื่องจาก กบบางชนิดเช่นเวสต์แอฟริกันบูลฟร็อกสามารถเปลื่ยนเพศในภาวะที่เพศตรงข้ามขาดแคลน ทำให้ไดโนเสาร์ที่มียีนส์ของพวกมันมีความสามารถนั้นเช่นกัน เมื่อพวกเขาถึงศูนย์รับรอง แกรนต์ทิ้งเด็กทั้งสองไว้ที่นั่นในขณะที่เขาออกตามหาคนอื่น เขาเจอกับแซตต์เลอร์ หลังจากกลับไปเจอคนอื่นๆที่บังเกอร์แล้วแกรนตต์และแซตต์เลอร์กลับไปที่ศูนย์รับรอง ที่ซึ่งเด็กทั้งสองกำลังหนีจากแรปเตอร์สองตัว ทั้งสี่กลับไปที่ห้องควบคุม ซึ่งเล็กซ์สามารถกู้ระบบกลับมาได้ พวกเขาโทรศัพท์เรียกเฮลิคอปเตอร์ พวกแรปเตอร์ตามมาอีกครั้งและล้อมพวกเขาไว้ ทันใดนั้นไทแรนโนซอรัสปรากฏตัวและฆ่าแรปเตอร์ทั้งสอง แฮมมอนด์กับมัลคอล์มนั่งรถจี๊ปมารับพวกเขาหน้าศูนย์และมุ่งหน้าไปยังลานจอดคอปเตอร์ แกรนต์บอกแฮมมอนด์ว่าเขาไม่รับรองพาร์คซึ่งแฮมมอนด์ก็เห็นด้วย ทั้งหมดขึ้นคอปเตอร์และทิ้งจูราสสิค พาร์คไว้เบื้องหลังจูราสสิค พาร์ค เมื่อออกฉายกลายเป็นภาพยนตร์ยอดนิยมแห่งปีภายในระยะเวลารวดเร็ว ทำรายได้ถล่มทลายทุกประเทศที่เข้าฉาย ไม่แม้แต่เว้นประเทศไทย สามารถทำรายได้ถึง 395 ล้านเหรียญในสหรัฐอเมริกา และทำสถิติเป็นภาพยนตร์ที่ทำรายได้มากที่สุดในโลกนานถึง 3 ปี ก่อนที่จะถูกทำลายสถิติลงโดยสตาร์ วอร์ส ฉบับฉายใหม่ ในปี พ.ศ. 2539 (ค.ศ. 1996) แต่ก็ยังทำรายได้มากที่สุดจนถึงปัจจุบันเป็นอันดับ 17 ของ Box Office ทั่วโลก
ยุคครีเทเชียส
ชื่อ ครีเทเชียส มาจากภาษาลาติน "creta" แปลว่าชอล์ก ยุคนี้กำหนดโดยนักธรณีวิทยาชาวเบลเยียม ฌ็อง โดมาลิวส์ ดัลลัว (Jean d'Omalius d'Halloy) เมื่อ ค.ศ. 1822 โดยอาศัยชั้นหินในแอ่งปารีส และตั้งชื่อดังกล่าวจากปริมาณชาล์ก ซึ่งเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตจากเปลือกของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในทะเล โดยเฉพาะค็อคโคลิท ที่พบในยุคครีเทเชียสตอนบน ในทวีปยุโรปและบนเกาะอังกฤษ ยุคครีเทเชียสเป็นยุคที่รุ่งเรืองที่สุดของไดโนเสาร์ และเมื่อปลายยุคครีเทเชียสเมื่อ 65 ล้านปีก่อน เกิดการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ทำให้สิ่งมีชีวิตถึง 94% สูญพันธุ์ ซึ่งรวมถึงไดโนเสาร์ด้วย
ไทรเซราทอปส์
ไทรเซราทอปส์ () เป็นไดโนเสาร์ที่มีชีวิตอยู่ในปลายยุคครีเทเชียสราว 68-65ล้านปีมันเป็น1ในไดโนเสาร์ชนิดสุดท้าย ไทรเซราทอปส์เป็นไดโนเสาร์ขนาดใหญ่หนักราว 6-8ตันและยาวได้กว่า 6-10เมตรโดยทั่วไปแล้วไทรเซราทอปส์จะกินเฟิร์น สนซึ่งเป็นพืชเนื้อหยาบมันมีจะงอยปากคล้ายนกแก้วไว้ตัดพืช และมันจะกลืนหินไปในกระเพาะเพื่อบดอาหารหินนี้เรียกว่า แกสโตรลิท ไทรเซราทอปส์มีวิถีชีวิตคล้ายแรดอยู่รวมเป็นฝูงเล็มอาหารเมื่อถูกคุกคามจากนักล่า เช่น ไทรันโนซอรัส จะหันหน้าเป็นวงกลมให้ตัวอ่อนแอและเด็กอยู่ในวงล้อม หากศัตรูเข้ามาทางใดจะพุ่งชนด้วยแรงชนกว่า6ตัน ไทรเซราทอปส์มีเขา3เขาอยู่บนหัวเขาแรกยาว20เซนติเมตรอยู่เหนือจมูก ส่วน2เขาหลังอยู่ที่ตายาวราว1เมตรแทงเพียงครั้งเดียวอาจถึงตาย บางตัวเขาอาจยาวกว่า2เมตร แต่ด้วยพละกำลังและขนาดเป็น2เท่าของช้างนักล่าส่วนใหญ่จึงไม่ค่อยโจมตีมัน แต่มันมีจุดอ่อนที่แผงคอทำให้มันมองหลังไม่ดีแต่หากโจมตีข้างหน้าสถานการจะกลับกัน ไทรเซราทอปส์กินค่อนข้างมากเฉลี่ยถึง500กิโลกรัม มันมีชื่อเสียงพอๆกับที-เร็กซ์และมักเห็นภาพมันเข้าปะทะกับที-เร็กซ์ทำให้เจ้า3เขาตัวนี้ได้คำขนานนามว่า คู่ปรับแห่งราชาไดโนเสาร์ นอกจากนี้มันยังเป็นพระเอกในการ์ตูนญี่ปุ่นเรื่องไดโนคิง (DINOSAUR KING) อีกด้วย ไทรเซราทอปส์มีชื่อเต็มว่าไทรเอราทอปส์ ฮอริดัส ฟอสซิลของไทรเซราทอปส์ตัวแรกพบโดยมารช์ คู่แข็งของโคป ในสงครามกระดูกไดโนเสาร์
จังหวัดสกลนคร
จังหวัดสกลนครตั้งอยู่บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน มีประวัติศาสตร์มายาวนาน ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดยมีการขุดพบฟอสซิลไดโนเสาร์บริเวณแนวทิวเขาภูพาน อำเภอวาริชภูมิ ภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ ชุมชนโบราณในพื้นที่จังหวัดสกลนครอยู่ร่วมสมัยเดียวกับอารยธรรมบ้านเชียงในจังหวัดอุดรธานี จากการสำรวจแหล่งชุมชนโบราณในพื้นที่แอ่งสกลนคร บริเวณลุ่มแม่น้ำสงครามครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของอำเภอบ้านดุง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี อำเภอสว่างแดนดิน อำเภอวาริชภูมิ อำเภอพังโคน อำเภอวานรนิวาส อำเภอพรรณานิคม และรอบ ๆ หนองหาน อำเภอเมืองสกลนคร พบแหล่งโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์จำนวน 83 แห่ง ชุมชนโบราณของแอ่งสกลนครนี้มีอายุประมาณ 600 ปีก่อนพุทธกาลจนถึงพุทธศตวรรษที่ 8 (ระหว่าง 3,000-1,800 ปีมาแล้ว) จากหลักฐานการค้นพบต่าง ๆ ของที่นี่พบว่า ชุมชนโบราณในแอ่งสกลนครได้มีการรวมตัวกันเป็นสังคมขนาดใหญ่และอาจจะพัฒนาเป็นสังคมเมืองในสมัยต่อมา
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
นับตั้งแต่ที่มีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกของประเทศไทย ที่ห้วยประตูตีหมา เชิงภูประตูตีหมา อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ในปี พ.ศ. 2519 กรมทรัพยากรธรณีโดยโครงการความร่วมมือระหว่างไทย-ฝรั่งเศส ได้ทำการสำรวจขุดค้นอย่างจริงจังและต่อเนื่อง จนมีการค้นพบแหล่งไดโนเสาร์มากกว่า 10 แหล่ง พบกระดูกไดโนเสาร์นับร้อยชิ้นและหลายสายพันธุ์และรวมถึงรอยตีนไดโนเสาร์อีกมากกว่า 60 รอย หน่วยงานภาครัฐหลายหน่วยงาน เช่น จังหวัดขอนแก่น อำเภอภูเวียง การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และกรมทรัพยากรธรณี ได้เล็งเห็นความสำคัญที่จะพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ได้จัดสรรงบประมาณในการพัฒนาแหล่งไดโนเสาร์และก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์จำนวน 4 แหล่งได้แก่ หลุม 1 หลุม 2 หลุม 3 และหลุม 9 ได้รับการพัฒนาโดยการก่อสร้างอาคารคุมหลุม โดยมีแผ่นกระจกใสให้นักท่องเที่ยวชมกระดูกไดโนเสาร์ ระหว่างหลุมขุดค้นได้จัดทำเส้นทางเดินเท้าเชื่อมต่อหากันทำให้สามารถเดินชมหลุมขุดค้นไดโนเสาร์ทั้ง 4 หลุมและยังได้ชื่นชมทัศนียภาพสองข้างทางในเขตอุทยานแห่งชาติภูเวียงการเดินชมแหล่งขุดค้นอย่างครบถ้วนแนะนำให้คนขับรถไปส่งที่ลานจอดรถใกล้หลุม 9 แล้วให้คนขับรถไปรอที่ที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูเวียง จากลานจอดรถเดินไปที่หลุม 9 ระยะทางประมาณ 500 เมตร เดินต่อไปที่หลุม 2 ระยะทางประมาณ 1100 เมตร เดินต่อไปสุสานหอยประมาณ 40 เมตร เดินต่อไปที่หลุม 1 ประมาณ 360 เมตร เดินต่อไปหลุม 3 ระยะทางประมาณ 1300 เมตร และเดินต่อไปที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูเวียงประมาณ 300 เมตร
ไดโนเสาร์
ยุคครีเทเชียส
ยุคครีเทเชียสเป็นยุคที่ต่อจากยุคจูแรสซิก สัตว์เลื้อยคลานเจริญมากในยุคนี้ ที่สหรัฐอเมริกาก็มีการค้นพบสัตว์ทะเลที่เคยอาศัยอยุ่ในช่วงเดียวกันกับไดโนเสาร์ได้แก่ พวกพลีสิโอซอร์เช่น อีลาสโมซอรัส พวกกิ้งก่าทะเลโมซาซอร์อย่างไฮโนซอรัส และอาเครอนเป็นพวกเต่าอาศัยอยู่ในทะเล บนท้องฟ้าก็มีเคอาร์โคโทรุสซึ่งมีขนาดปีกยาวถึง 15 เมตร บินอยู่มากมายยุคนี้เป็นยุคที่ไดโนเสาร์มีการพัฒนาตัวเองอย่างมาก พวกซอริสเชียนที่กินเนื้อมีตัวขนาดใหญ่ได้แก่ อัลเบอร์โตซอรัส ไทรันโนซอรัสปรากฏในยุคนี้มีลักษณะดังนี้ไทรันโนซอรัสนั้นมีเล็บที่ขาหลังใหญ่โตและมีฟันแหลมยาวประมาณ 13 เซนติเมตร เพื่อใช้จับเหยื่อพวกซอริสเชียนที่กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหารก็ได้แก่ ออนิโตมิมัสพวกออร์นิธิสเชียนมักจะเป็นพวกกินพืชพวกที่ถูกค้นพบครั้งแรกก็ได้แก่ อิกัวโนดอน แล้วก็พบ ฮิพุชิโรโฟดอน และฮาโดโรซอรัส พวกออร์นิธิสเชียน ได้แก่ ไทรเซอราทอปส์ แองคิโลซอรัส พบเจริญอยู่มากมาย แต่ว่าก่อนจะหมดยุคครีเทเชียส นั้นอากาศก็เริ่มเปลี่ยนแปลงไดโนเสาร์บางพวกเริ่มตายลงและสูญพันธุ์ หลังจากไดโนเสาร์สูญพันธุ์ไปแล้วสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมก็มีบทบาทขึ้นมาบนโลก
ไดโนเสาร์
คำว่า "ไดโนเสาร์" ในภาษาอังกฤษ dinosaur ถูกตั้งขึ้นโดย เซอร์ ริชาร์ด โอเวน นักบรรพชีวินวิทยา ชาวอังกฤษ ซึ่งเป็นการผสมของคำในภาษากรีกสองคำ คือคำว่า "deinos (δεινός)" (ใหญ่จนน่าสะพรึงกลัว) และคำว่า "sauros (σαύρα)" (สัตว์เลื้อยคลาน)
สนวอลลีเมีย
สนวอลลีเมียถูกค้นพบโดย เดวิด โนเบล ในปี พ.ศ. 2537 เป็นต้นไม้ที่มีอยู่บนโลกมากกว่า 200 ล้านปี ได้รับฉายาว่า "ต้นสนไดโดเสาร์" โดยที่ เดวิด โนเบลได้พบต้นไม้ชนิดนี้ประมาณ 100 ต้น กลายเป็นการค้นพบครั้งสำคัญ สันนิษฐานว่าน่าจะมีมาตั้งแต่ยุคไดโนเสาร์ที่ทวีปออสเตรเลียเชื่อมติดกับแผ่นดินอื่น
ซิโนซอรอปเทอริกซ์
ซิโนซอรอปเทอริกซ์เป็นหนึ่งใน เทอโรพอดขนาดเล็กที่สุด มีขนาดความยาวโดยประมาณ 68 ซม. แต่ก็มีการพบขนาดใหญ่ที่สุดวัดได้ 98 ซม. หางมีความยาวมากเมื่อเทียบกับขนาดลำตัว ไซโนซอโรเทอริกซ์แตกต่างจากไดโนเสาร์ขนาดเล็กอื่นๆ กะโหลกศีรษะบนมีขนาดใหญ่กว่ากรามพอสมควร กระดูกแขนมีขนาดสั้นมาก โดยรวม ซิโนซอรอปเทอริกซ์มีกระดูกแขนสั้นกว่า คอมซอกนาทัส ญาติสนิทของมัน นอกจากนี้ ซิโนซอรอปเทอริกซ์ยังมีชิ้นกระดูกสันหลังถึง 64 ชิ้น และมีความยาวหางมากที่สุดเมื่อเทียบสัดส่วนความยาวของลำตัวกับไดโนเสาร์เทอโรพอดอื่นๆ นอกจากนี้มันยังมีมือขนาดใหญ่มาก สำหรับอาวุธขนาดเล็กที่มีกรงเล็บยาวกว่ากระดูกแขนท่อนล่างทั้งหมด
สยามโมดอน
สยามโมดอน นิ่มงามมิ ("Siamodon nimngami") เป็นไดโนเสาร์ ออร์นิโธพอด กลุ่มที่เรียกว่า อิกัวโนดอนเทีย (Iguanodontia) พบชิ้นส่วนกระดูกขากรรไกรบนด้านซ้าย (PRC-4), ฟันจากขากรรไกรบนเดี่ยวๆ 1 ซี่ (PRC-5), และกระดูกส่วนสมองด้านท้ายทอย (PRC-6) จากแหล่งขุดค้นบ้านสะพานหิน ตำบลสุรนารี อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา โดยผู้ที่พบคือ นายวิทยา นิ่มงาม พบฟันและกระดูกไดโนเสาร์ ในหินกรวดมนปนปูน หมวดหินโคกกรวด ยุคครีตาเชียสตอนต้น มีอายุประมาณ 125 - 113 ล้านปีมาแล้ว
ปักษาวายุ
ลีน่า นักโบราณคดีสาวชาวครึ่งไทย-ฝรั่งเศส เป็นลูกสาวของนักโบราณคดีชาวฝรั่งเศสที่เคยค้นพบ โครงกระดูกสัตว์โบราณยุคเดียวกับไดโนเสาร์ ที่มีโครงร่างคล้ายกับสัตว์ในเทพปกรณัมของภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ ลีน่าได้สูญเสียพ่อไปพร้อมกับซากดังกล่าว หลังจากพ่อของเธอถูกกล่าวหาว่าเหลวไหล นั่นทำให้ลีน่าฝังใจในเรื่องนี้และมุ่งมั่นที่จะพิสูจน์ให้ทุกคนได้เห็นว่า สิ่งที่พ่อเธอค้นพบนั้นไม่ใช่เรื่องเหลวไหล
ก็อตซิลลา
และมีการตั้งเป็นชื่อสกุลของไดโนเสาร์กินเนื้อที่มีความยาว 5.5 เมตร ที่รัฐนิวเม็กซิโกว่า "Gojirasaurus" ซึ่งมาจากคำว่า "โกจิร่า" อันเป็นชื่อในสำเนียงภาษาญี่ปุ่นของก็อตซิลลา โดยผู้ค้นพบคือ เคนเนธ คาร์เพนเธอร์ นักบรรพชีวินวิทยาก็เป็นแฟนชนิดเหนี่ยวแน่นของก็อตซิลลาด้วยนั่นเอง
พระปีย์
อนึ่งในวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2557 กรมศิลปากรได้ทำการขุดสำรวจบริเวณที่ดินเอกชนผืนหนึ่งตรงข้ามวัดสันเปาโล และพบโครงกระดูกมนุษย์สองโครงห่างกัน 5 เมตร โดยโครงกระดูกโครงแรกมีรูปพรรณเตี้ย สูงเพียง 140 เซนติเมตร สวมแหวนหินที่นิ้วมือ กระดูกหน้าแข้งหัก และไม่มีศีรษะ จารึก วิไลแก้ว ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 4 ลพบุรี จึงสันนิษฐานว่าอาจจะเป็นโครงกระดูกของพระปีย์ ส่วนอีกโครงหนึ่งมีรูปกายสูงใหญ่ สันนิษฐานว่าอาจเป็นเจ้าพระยาวิชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน) และสันนิษฐานว่าอาจมีผู้นำศพของทั้งสองมาฝังตามธรรมเนียมคริสต์ศาสนา ณ บริเวณดังกล่าว ต่อมาวันที่ 1 เมษายน 2561 เจตน์กมล วงศ์ท้าว นักโบราณคดีชำนาญการประจำสำนักศิลปากรที่ 4 ลพบุรี ได้อธิบายว่าโครงกระดูกที่พบไม่ใช่ทั้งพระปีย์และเจ้าพระยาวิชเยนทร์ แต่เป็นโครงกระดูกมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ส่วนหัวกะโหลกที่หายไปนั้นเข้าใจว่าน่าจะเกิดขึ้นจากการรบกวนชั้นดินเมื่อครั้งสร้างโบสถ์วัดสันเปาโลเพราะบริเวณดังกล่าวถูกทับด้วยโครงสร้างโบสถ์
ไดโนเสาร์
มนุษย์ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์มาเป็นเวลานับพันปีแล้ว แต่ยังไม่มีผู้ใดเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่าเศษซากเหล่านี้เป็นของสัตว์ชนิดใด และพากันคาดเดาไปต่าง ๆ นานา ชาวจีนมีความคิดว่านี่คือกระดูกของมังกร ขณะที่ชาวยุโรปเชื่อว่านี่เป็นสิ่งหลงเหลือของสัตว์ที่สูญพันธุ์ไปเมื่อครั้งเกิดน้ำท่วมโลกครั้งใหญ่ จนกระทั่งเมื่อมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ในปี ค.ศ. 1822 โดย กิเดียน แมนเทล นักธรณีวิทยาชาวอังกฤษ ไดโนเสาร์ชนิดแรกของโลกจึงได้ถูกตั้งชื่อขึ้นว่า "อิกัวโนดอน" เนื่องจากซากดึกดำบรรพ์นี้มีลักษณะละม้ายคล้ายคลึงกับโครงกระดูกของตัวอิกัวนาในปัจจุบัน
ซอโรเพกาแนกซ์
ซอโรเพกาแนกซ์ () ชื่อมีความหมายว่านายพรานล่าซอโรพอด เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อที่ใหญ่ที่สุดในยุคจูแรสซิก ยาวประมาณ 13 เมตร(ยาวกว่าTyranosaurus rex) และหนักประมาณ 3-5 ตัน อยู่ในตระกูลอัลโลซอร์(allosauroids) มีเขี้ยวยาวถึง 25 เซนติเมตร ไว้สำหรับบดกระดูกเช่นเดียวกับไทรันโนซอรัส ค้นพบในรัฐโอคลาโฮมา ส่วนกระดูกขาอ่อนกระดูกสันหลังหลายหางและกระดูกสะโพกมีการพบในภาคเหนือของรัฐนิวเม็กซิโก ของประเทศสหรัฐอเมริกา
มันถูกพบครั้งแรกเมื่อปี 1995 โดย ดร.คลัช ในครั้งแรกที่ดร.คลัช ค้นพบฟอสซิลยังไม่สมบูรณ์ แต่ในปี 2003 ได้มีการค้นพบฟอสซิลกระดูกเพิ่ม ซึ่งประมาณการความยาวได้ 11-13 เมตร หนักประมาณ 3-5ตัน สูง 4เมตร 
ซอโรเพกาแนกซ์ เป็นสัตว์กินเนื้อขนาดใหญ่สุดของยุคจูแรสซิก โดยคำนวณจากซากฟอสซิลที่พบในรัฐโอคลาโฮมา และ รัฐนิวเม็กซิโก ซอโรเพกาแนกซ์มีขนาดใหญ่กว่า อัลโลซอรัสและทอร์วอซอรัส คู่แข่งร่วมยุคของมัน มันจะล่าซอโรพอดขนาดใหญ่อย่างดิปโพลโดคัสเป็นอาหาร ดั่งสมญานามของมันที่ได้ชื่อว่า พรานล่าซอโรพอด แต่เนื่องด้วยการที่มันพัฒนาตัวให้ใหญ่จนเกินไป ทำให้มันอยู่ได้แค่ไม่กี่ล้านปีแล้วสูญพันธุ์ไป และด้วยการที่กระดูกของมันมีการค้นพบน้อยมาก จึงอาจทำให้มันถูกยุบหรือเปลี่ยนแปลงรูปร่างในอนาคต
ไดโนเสาร์
แม้ว่าไดโนเสาร์จะสูญพันธุ์ไปนานหลายล้านปีแล้ว แต่คำว่าไดโนเสาร์ก็ยังเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย ทั้งนี้อาจเป็นเพราะไดโนเสาร์นั้นนับว่าเป็นสัตว์ชนิดหนึ่ง ที่เต็มไปด้วยปริศนาและความน่าอัศจรรย์เป็นอันมากนั่นเอง
สติแรโคซอรัส
ชื่อของไดโนเสาร์ถูกตั้งโดย ลอว์เรนซ์ แลมเบอ ในปี ค.ศ. 1913 สติแรโคซอรัสเป็นสมาชิกของวงศ์ย่อย Centrosaurinae 2 สปีชี่ส์ ซึ่งได้แก่ "S. albertensis" และ "S. ovatus" ในปัจจุบันถูกกำหนดให้อยู่ในสกุลสติแรโคซอรัส
ไมอาซอรา
ไมอาซอรา () เป็นไดโนเสาร์ปากเป็ดชนิดหนึ่ง มีชื่อเสียงในการเลี้ยงลูก จัดอยู่ในพวกออร์นิทิสเชียน ในปีค.ศ. 1970 ในรัฐมอนแทนา สหรัฐอเมริกา ได้มีการค้นพบรังของฝูงไมอาซอราพร้อมลูกๆของมัน แต่ละรังห่างกันประมาณ 6 เมตร จึงเป็นหลักฐานว่าไดโนเสาร์ก็เลี้ยงลูกเหมือนกัน ความยาวประมาณ 9 เมตร อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนปลายเมื่อประมาณ 80-75 ล้านปีก่อน ฟอสวิลของมันค้นพบที่ทวีปอเมริกาตั้งแต่ที่สหรัฐอเมริกา ไปจนถึงรัฐอะแลสกา มันเป็นเหยื่อตัวโปรดของเทอโรพอดชื่อแดซพีโตซอรัส ญาติของมันคืออิกัวโนดอน และอนาโตไททัน
เดสเพลโตซอรัส
เดสเพลโตซอรัส มีขนาดความยาวประมาณ 9 เมตร (27 ฟุต) และมีน้ำหนักอยู่ระหว่าง 1.8 ตันถึง 3.8 ตัน กะโหลกมีขนาดใหญ่วัดความยาวได้ 1 เมตร (3.3ฟุต) มีโพรงช่องเปิดขนาดใหญ่ในกะโหลกศีรษะมีส่วนช่วยในการลดน้ำหนักตัวและเป็นที่ อยู่ของกล้ามเนื้อที่ยึดติดในกะโหลกเหมือนในไดโนเสาร์กินเนื้อทุกชนิด ฟันมีทั้งหมดหกสิบซี่มีลักษณะคล้ายรูปไข่ มีคุณสมบัติกะโหลกทั่วไปคล้ายกับไทรันโนซอรัส คอมีลักษณะเป็นรูปทรงตัว S เพื่อสนับสนุนกะโหลก เดสเพลโตซอรัสมีสัดส่วนของกระดูกแขนยาวที่สุดในสัดส่วนของร่างกายเมื่อเทียบกับ ไทรันโนซอรอยเดียอื่นด้วยกัน หางยาวและมีน้ำหนักเพื่อทำหน้าที่เป็นตัวถ่วงกะโหลกศีรษะเพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย
ตัวอย่างแรกที่ค้นพบมีชื่อว่า CMN 8506 เป็นโครงกระดูกบางส่วนรวมถึงกะโหลกศีรษะ, เชิงกราน, กระดูกขาอ่อนและกระดูกสันหลังจากคอ ขุดพบในปี ค.ศ. 1921 โดย ชาร์ลส เซมเบิร์ก มอร์ทราน ที่คิดว่ามันเป็นชนิดใหม่ของกอร์โกซอรัส แต่ในปี ศ.ส.1970 เดล รัสเซล ได้ให้ชนิดได้อธิบายและให้สกุลใหม่ เดสเพลโตซอรัส (Daspletosaurus จากกรีกδασπλητo-/daspleto-ลำต้น ('ตกใจ') และσαυρος sauros (กิ้งก่า') นอกเหนือจากนี้ยังมีตัวอย่างที่มีชื่อเสียงอื่น ๆ โครงกระดูกที่พบในปี 2001 ซึ่งมีความสมบูรณ์ ตัวอย่างฟอสซิลทั้งสองถูกขุดพบจากชั้นหินฟอสซิลโอลด์แมน ฟอร์เมชั่น
ไทแรนโนซอรัส
คอของไทแรนโนซอรัส เรกซ์งอโค้งเป็นรูปตัวเอสตามธรรมชาติเหมือนไดโนเสาร์กินเนื้อชนิดอื่นๆ แต่มีขนาดสั้นและล่ำสันเพื่อรองรับหัวที่มีขนาดใหญ่ ขาหน้ามีสองกรงเล็บและว่ากันว่าไว้ใช้พยุงตัวกับกระดูกขนาดเล็กที่เป็นส่วนที่หลงเหลือของนิ้วที่สาม แต่ขาหลังกลับยาวที่สุดเมื่อเทียบตามสัดส่วนของร่างกายในไดโนเสาร์กินเนื้อชนิดต่างๆ หางยาวและมีน้ำหนักมาก อาจมีกระดูกมากกว่า 40 ชิ้น ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างให้สมดุลกับหัวที่มีขนาดใหญ่และลำตัวของมัน เพื่อชดเชยขนาดที่ใหญ่โต กระดูกหลายชิ้นจึงกลวงเพื่อลดน้ำหนักตัวลงโดยไม่สูญเสียความแข็งแรงไป
ไดโนเสาร์
มหายุคมีโซโซอิก (Mesaozoic Era) 65-225 ล้านปี ในยุคนี้มี 3 ยุค คือ ยุคไทรแอสซิก ยุคจูแรสซิก และยุคครีเทเชียส ในยุคไทรแอสซิกนี้ สภาพอากาศในขณะนั้นจะมี สภาพร้อนและแล้งมากขึ้นกว่าในอดีต ทำให้ต้นไม้ใหญ่น้อยในเขตร้อนสามารถเจริญเติบโตได้ ดีมาก จนกระทั่ง ไดโนเสาร์ตัวแรกได้ถือกำเนิดขึ้นมาบนโลกนี้ ไดโนเสาร์กลุ่มแรกที่ได้กำเนิดขึ้นมาจะมีขนาดเล็ก เดิน 2 เท้า และมีลักษณะพิเศษ คือ เท้ามีลักษณะคล้ายกับเท้าของนก ต่อมาในยุคจูแรสซิกนี้จัดว่าเป็นยุคที่เฟื่องฟูเป็นอย่างมาก บรรดาพืชพรรณธัญญาหารที่อุดมสมบูรณ์ ทำให้ไดโนเสาร์จำนวนมากขยายพันธุ์ไปอย่างรวดเร็ว ทำให้มีร่างกายใหญ่โต ซึ่งส่วนใหญ่จะกินพืชเป็นอาหาร และนกยังได้ถือกำเนิดขึ้นมาเป็นครั้งแรกในยุคนี้อีกด้วย ต่อมาในยุคครีเทเชียสนี้ จัดว่า เป็นยุคที่ไดโนเสาร์นั้นรุ่งเรื่องที่สุด เพราะยุคนี้ไดโนเสาร์ได้มีการพัฒนาพันธุ์ออกมาอย่างมากมาย
กินรีไมมัส
กินรีไมมัส () เป็นชื่อที่ตั้งขึ้นมาอย่างไม่เป็นทางการของไดโนเสาร์สกุลหนึ่งที่ยังไม่ได้รับการบรรยายลักษณะ (โนเมน นูดัม) ของไดโนเสาร์เทอร์โรพอดพบในหินทรายหมวดหินเสาขัวยุคครีเทเชียส จากหลุมขุดค้นที่ 5 อุทยานแห่งชาติภูเวียง อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ลักษณะกระดูกที่ได้มีความละม้ายคล้ายคลึงกับไดโนเสาร์พวกออร์นิโธมิโมซอเรียน หลักฐานที่พบเป็นเพียงกระดูกอุ้งตีนข้อที่สามที่มีสภาพที่ไม่สมบูรณ์แต่มีลักษณะของพินชิ่งด้านข้างที่เด่นชัดซึ่งพบได้ใน ออร์นิโถมิโมซอร์ ไทรันโนซอรอยด์ ทรูดอนติดส์ และ ครีแนกนาธิดส์ หากมีอายุยุคครีเทเชียสตอนต้นจริง จะถือว่าเป็นออร์นิโถมิโมซอร์รุ่นแรกๆที่มีความเก่าแก่กว่าที่เคยพบเห็นมา ชื่อกินรีไมมัส ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกโดย ริวอิชิ คาเนโกะ (Ryuichi Kaneko) ด้วยชื่อว่า "Ginnareemimus" ในปี ค.ศ. 2000 ทั้งนี้ยังไม่ถือว่าเป็นสิ่งตีพิมพ์ทางวิชาการ
ไทแรนโนซอรัส
และถึงแม้จะมีลำตัวขนาดใหญ่ และฟันที่น่ากลัว แต่ไทแรนโนซอรัสกลับเป็นไดโนเสาร์ที่มีอีกด้านหนึ่งที่อ่อนโยน เป็นไดโนเสาร์ที่ทำรังและเลี้ยงดูลูกเป็นอย่างดี และจากการศึกษาพบว่าไทแรนโนซอรัสมีจมูกที่อ่อนไหวต่อการสัมผัส เหมือนกับปลายนิ้วของมนุษย์ เชื่อว่ามันใช้จมูกนี้ในการสร้างรัง เคลื่อนย้ายไข่อย่างระมัดระวัง คอยดูแลลูกน้อย รวมถึงใช้สัมผัสถูไถกันเพื่อแสดงความรักในเชิงปฏิสัมพันธ์ระหว่างคู่กันด้วย
แอมฟิโคเลียส
อย่างไรก็ตาม แอมฟิโคเลียส จัดเป็นไดโนเสาร์ที่ไม่มีอยู่จริง เพราะ กระดูกนั้นเป็นของปลอม ซึ่งปลอมโดยโคป เพื่อหลอกมาร์ชคู่แข่งของตน และอีกเหตุผลคือ ถ้ามีไดโนเสาร์ขนาดใหญ่ประมาณนี้จริงๆมันจะต้องกินอาหารเยอะ ซึ่งทำให้ระบบนิเวศไม่สมดุล
เซกโนซอรัส
เซกโนซอรัส () เป็นไดโนเสาร์ ประเภท ("theropod ไดโนเสาร์กินพืช") ที่อยู่ในตระกูล () อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนปลายเมื่อประมาณ 90 ล้านปีก่อน ขุดค้นพบฟอสซิลใน ประเทศมองโกเลีย ชื่อมีความหมายว่ากิ้งก่าวิ่งช้า ขนาดลำตัวยาวประมาณ 6 เมตร(19.5 ฟุต) มีลักษณะกระดูกเชิงกรานที่กว้างและแข็งแรง แต่ขาสั้นและหางสั้น เป็นไดโนเสาร์ที่เชื่องช้า และรักสงบ ปากเป็นจะงอย มีหางยาวและว่ายน้ำเก่ง
พระครูสมุทรธรรมสุนทร (สุด สิริธโร)
“ก่อนวันประชุมเพลิงท่าน คณะกรรมการก็ได้เตรียมงานแต่เนิ่นๆ โดยได้เคลื่อนสรีระร่างของท่านมา หลวงพ่อคล้ายคนนอกหลับ ร่างท่านมีแต่หนังหุ้มกระดูกไม่มีกลิ่นเหม็นเน่า จีวรเก่าแต่ก็ไม่เปียกคราบน้ำเหลืองเลย ที่เผาท่านเป็นคนสุดท้าย เมื่อเจ้าหน้าที่เปิดให้ดูก็เห็นภาพที่ว่าท่านยังเป็นโครงกระดูกอยู่นะ พี่ก็แปลกใจเลยตะโกนบอกว่า “หลวงปู่ไม่ไหม้” แล้วชาวบ้านก็วิ่งไปดู เพราะชาวบ้านก็ยังไม่กลับ เขาจะรอดูที่ว่ากันว่าหลวงปู่จะเผาไม่ไหม้จะเป็นจริงมั้ย เขาก็เลยอยากพิสูจน์ แล้วก็เป็นจริง หนังท่านไหม้แต่กระดูกท่านยังไม่หลุด”
ไดโนเสาร์ในประเทศไทย
มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ในยุคครีเทเชียสเป็นจำนวนมากในประเทศไทย ซึ่งจำแนกออกได้ดังนี้
ซิมโบสปอนไดลัส
ซิมโบสปอนไดลัส (Cymbospondylus) อยู่ในยุคไทรแอสสิค (248 - 206 ล้านปีก่อน) เป็นยุคที่ไดโนเสาร์บนผืนแผ่นดินกำลังวิวัฒนาการอยู่แต่ไดโนเสาร์ในยุคนี้ยังมีขนาดเล็กเมื่อเปรียบเทียบกับไดโนเสาร์ในยุคจูราสสิค และเช่นเดียวกับยุคออร์โดวิเชียน ท้องทะเลในยุคไทรแอสสิกเต็มไปด้วยสัตว์ทะเลและนักล่า นักล่าที่รู้จักกันดีคือ สัตว์เลื้อยคลานอย่างเช่น กิ้งก่า นอโธซอร์ แต่นักล่าที่ร้ายที่สุดในยุคนี้ก็คือ ซิมโบสปอนไดลัส สัตว์ทะเลลำตัวยาว 10 เมตร รูปร่างคล้ายปลาโลมา แต่ไม่มีกระโดงและหางยาว ปลายหางคล้ายหางของปลาไหลทะเล
แอโครแคนโทซอรัส
แอโครแคนโทซอรัส เป็นหนึ่งในไดโนเสาร์กินเนื้อขนาดใหญ่โตและแข็งแรงที่สุด มีความยาวโดยประมาณ 12 เมตร (40ฟุต) และมีน้ำหนักประมาณ 6.8 ตัน แต่มันก็มีขนาดเล็กกว่าญาติขนาดใหญ่เช่น กิก้าโนโตซอรัสที่มีความยาว13เมตร (42ฟุต) ฟอสซิลของแอโครแคนโทซอรัส ที่ใหญ่ที่สุดที่เคยค้นพบวัดจากปลายจมูกถึงพวยปลายหางมีความยาว11.5เมตร (38ฟุต) น้ำหนักประมาณ 6177 กิโลกรัม (6.1ตัน) กะโหลกของแอโครแคนโทซอรัส มีลักษณะคล้ายกับ ไดโนเสาร์ในตระกูลอัลโลซอร์ อื่นๆ ที่ส่วนใหญ่มีรูปร่างยาวและแคบ ลักษณะเด่นที่สุดของ แอโครแคนโทซอรัส คือ แถวของแผงกระดูกสูงที่ตั้งอยู่บนกระดูกสันหลังส่วนคอ สะโพกและหางส่วนบน คล้ายกับของ สไปโนซอรัส แต่มีขนาดเล็กกว่า โดยหน้าที่ของมันยังไม่สามารถสรุปได้ชัดเจน นอกจากลักษณะกระดูกสันหลัง แอโครแคนโทซอรัส มีโครงกระดูกแบบตระกูลอัลโลซอร์ทั่วไปที่หางมีความยาวและหนัก ศีรษระ มีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมากเพื่อรักษาสมดุลของร่างกาย แต่ละมือมี 3นิ้ว แขนมีขนาดสั้นแต่แข็งแรงกว่าของไทรันโนซอรัส กระดูกขาหลังของแอโครแคนโทซอรัส มีความแข็งแรงกว่า อัลโลซอรัส ญาติขนาดเล็กกว่าของมัน
แอโครแคนโทซอรัส ถูกออกแบบมาเพื่อล่าเหยื่อที่เป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่เช่น ทีนอนโตซอรัส หรือแม้แต่ซอโรพอดขนาดใหญ่อย่างซอโรโพไซดอน ไดโนเสาร์ขนาดยักษ์ที่มีความสูง 17 เมตร (56ฟุต) มีความยาวถึง 34เมตร (112ฟุต) ต่างจากไทรันโนซอรัสที่มักจะล่าเหยื่อที่มีขนาดเล็ก โดยมันเป็นเทอโรพอดเพียงไม่กี่ขนิดที่สามารถล่าเหยือขนาดใหญ่เช่นนี้ได้
ไทแรนโนซอรัส
ไดโนเสาร์ทีเรกซ์ ชื่อซู (Sue) เป็นโครงกระดูกไดโนเสาร์ทีเรกซ์ ที่มีความสมบูรณ์ที่สุด มีขนาดลำตัวยาวกว่า 12.3 เมตร และความสูงถึงสะโพก 4 เมตร โดยตั้งชื่อมาจากซูฃานนักธรณีวิทยาที่ค้นพบ ปัจจุบันจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ Field Museum ที่ชิคาโก ในปี 2549
สไปโนซอรัส
สไปโนซอรัสได้ปรากฏในภาพยนตร์เรื่อง Jurassic Park III และกลายเป็นตัวชูโรงแทน T-REX ในภาพยนตร์ได้เปรียบเทียบการต่อสู้ของไดโนเสาร์นักล่า 2 พันธุ์มาประจันหน้ากัน ซึ่งท้ายที่สุด สไปโนซอรัส ซึ่งได้เปรียบที่ขนาดตัว และ น้ำหนักที่มากกว่า เป็นฝ่ายหักคอ T-REX ล้มไป แต่ในความจริงแล้ว สไปโนซอรัส ไม่ได้ดุร้ายเหมือนในหนังด้วยซ้ำ
(เป็นเพียงแค่ภาพยนตร์ที่ถูกสร้างขึ้นเท่านั้น ) แต่ในภาพยนตร์ จูราสสิค เวิลด์ สไปโนซอรัส มาในรูปแบบโครงกระดูกและก็ถูก ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ พุ่งชนจนโครงกระดูกพังทลาย (เบื้องหลังคือ เป็นการกู้ศักดิ์ศรีและชื่อเสียง ราชาไดโนเสาร์ ไทแรนโนซอรัส เร็กซ์ หรือ ทีเร็กซ์คืนมา)
เทโรพอด
เทโรพอดส่วนใหญ่มีขนาดใหญ่ประมาณ 8-13 เมตร โดยชนิดที่ใหญ่ที่สุดมีขนาด 17 เมตร และชนิดที่เล็กที่สุดมีขนาดเพียงเท่าไก่งวง โดยเดิมเราเชื่อกันว่าเทโรพอดเป็นไดโนเสาร์ขนาดใหญ่ แต่เมื่อมีการค้นพบคอมซอกนาทัส ทำให้เรารู้กันว่ามีขนาดเล็กด้วย โดยทั่วไปเทโรพอดยุคแรกจะตัวเล็กและจะค่อยๆวิวัฒนาการ จนกลายเป็นเทโรพอดขนาดใหญ่ เทโรพอดยุคแรกเริ่มจะมีหัวเล็กเมื่อเทียบกับลำตัว แต่เทโรพอดยุคปลายจะมีหัวใหญ่และมีแขนสั้นยาวไทรันโนซอรัส หรือ คาร์โนทอรัส ซึ่ง 2 ชนิดนี้อยู่ในยุคครีเทเชียส เทโรพอดขนาดใหญ่ได้แก่สไปโนซอรัส ไทรันโนซอรัส ทาร์โบซอรัส อัลโลซอรัส ส่วนขนาดเล็กจะมีคอมซอกนาทัส เวโลซีแรปเตอร์ ไมโครแรปเตอร์
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
ในหลุมขุดค้นที่ 1 ยังมีการค้นพบกระดูกของไดโนเสาร์อีก 2 สกุลที่ยังวินิจฉัยชนิดไม่ได้ คือไดโนเสาร์คล้ายนกกระจอกเทศสกุล กินรีไมมัส และ คอมพ์ซอกเนธัส ถือได้ว่าหลุมขุดค้นที่ 1 พบไดโนเสาร์หลากหลายสายพันธุ์
ไดโนเสาร์ (ภาพยนตร์การ์ตูนของวอลต์ ดิสนีย์)
ไดโนเสาร์ เป็นการ์ตูนของ ดิสนีย์ ออกฉายในปี พ.ศ. 2543 ความยาวประมาณ 82 นาที จัดจำหน่ายโดย Buena Vista Pictures และ The Weinstein Company
แพริโดเลีย
จากคริสต์ทศวรรษ 1970 ถึง 1980 มีนักวิจัยชาวญี่ปุ่นชื่อว่า น.พ. Chonosuke Okamura ได้ตีพิมพ์ชุดรายงานที่มีชื่อเสียงโด่งดังชื่อว่า "Original Report of the Okamura Fossil Laboratory (รายงานต้นฉบับของแล็บซากดึกดำบรรพ์โอกะมุระ)"
ที่เขาพรรณนาถึงหินปูนขัดดึกดำบรรพ์จาก 425 ล้านปีก่อน (ยุค Silurian)
ที่มีซากดึกดำบรรพ์เล็ก ๆ ของมนุษย์ กอริลลา สุนัข มังกร ไดโนเสาร์ และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ 
แต่ละอย่างล้วนแต่มีขนาดเป็นเพียงหลายมิลลิเมตร
ซึ่งทำให้เขาอ้างว่า "ไม่มีความเปลี่ยนแปลงต่อร่างกายของมนุษย์ตั้งแต่ยุค Silurian...ยกเว้นการเติบโตขึ้นจากขนาด 3.5 มิลลิเมตรมาจนถึง 1,700 มิลลิเมตร" 
คุณหมอได้รับรางวัล Ig Nobel Prize (เป็นรางวัลล้อรางวัลโนเบล)ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (biodiversity) ในปี ค.ศ. 1996 เพราะงานวิจัยนี้
ซิตตะโกซอรัส
ในภายหลัง ได้มีการค้นพบไดโนเสาร์ปากนกแก้วชนิดใหม่ ที่หมวดหินโคกกรวด อำเภอคอนสวรรค์ จังหวัดชัยภูมิ ซึ่งเป็นการค้นพบซากฟอสซิลไดโนเสาร์ปากนกแก้วครั้งแรกของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงได้มีการตั้งชื่อให้กับไดโนเสาร์ปากนกแก้วชนิดใหม่นี้ว่า "ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กี" เพื่อเป็นเกียรติแด่นเรศ สัตยารักษ์ ซึ่งเป็นผู้ค้นพบซากฟอสซิลดังกล่าว
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
หลุมขุดค้นที่ 2 อยู่บริเวณถ้ำเจีย พบเป็นกระดูกสันหลัง 6 ชิ้นของไดโนเสาร์ซอโรพอดของ ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน ซึ่งสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2532
โบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์
ในระยะแรกเริ่ม ด็อกเตอร์ เดวิดสัน แบล็ค ได้เข้ามาค้นหาโฮโม อิเรคตัสในไทยแต่ไม่พบหลักฐานใด ใน พ.ศ. 2515-2517 ดร.เปีย ซอเรนเซน นักโบราณคดีชาวเดนมาร์ก ได้เข้ามาทำการสำรวจและขุดค้นในหลายพื้นที่ได้แก่ อ.แม่ทะ และ อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง และ อ.เมือง อ.ร้องกวาง และอ.สอง จ.แพร่ เพื่อสืบค้นร่องรอยของคนในสมัยไพลสโตซีน ปรากฏว่าพบร่องรอยของเครื่องมือหินกะเทาะกลุ่มสับตัดถึง 3,158 ชิ้น จากการกำหนดอายุทางวิทยาศาสตร์สามารถกำหนดอายุแหล่งโบราณคดีได้ในราว 866,000+-100 แม้ว่าการสำรวจและขุดค้นครั้งนี้จะพบเพียงเครื่องมือหิน แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงร่องรอยของคนที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทยในสมัยไพลสโตซีนตอนต้นเลยทีเดียว
ไทรเซราทอปส์
นักบรรพชีวินบางกลุ่มหลังจากได้ศึกษาปากและขากรรไกรของฟอสซิลไทรเซราทอปส์แล้วคาดว่า มันอาจกินทั้งพืชและเนื้อในเวลาเดียวกัน เนื่องจากปากและขากรรไกรของมันนั้นสามารถที่จะฉีกเนื้อและบดกระดูกได้เช่นกัน ซึ่งมันอาจกินเนื้อเป็นอาหารรอง โดยอาจใช้ความน่าเกรงขามของขนาดตัวมันในการใล่พวกไดโนเสาร์กินเนื้อตัวเล็กๆ แล้วกินซากที่เหลืออยู่