13. Oportunidad nga trabaho para kadagiti balo nga Afghans. Edad 35 ti kaaduan nga Afghans nga balo, ken 94 % ket awan adalna. Kaaduanna kadakuada ket adu Ikararag tayo nga ti annakda nga suportaranda. maaddaan da koma iti oportunidad nga mangngegan ti ayat ti Dios. 14. Dagiti babbai nga saanda pay pulos a nangngegan nga ni Apo Dios ket am-ammona ida ken ay-ayatenna ida(Psalm 139:1-3). Agyamantayo ta nangngegantayo ken nagtalektayo. "Kitaentayo no kasano ti kadakkel ti panagayat iti Ama kadatayo, nga maawagan tayo nga annak iti Dios" (I John 3:1). 15. Pigsa ken sirib iti Dios para iti grupo iti Project Hannah's Women of Hope a kas panagaramidda ti programa iti local nga linguahe dagiti agdengdengngeg tapno agtimek ti Dios kadakuada ken mabalbaliwan iti biagda para iti pakaidaydayawan ti Dios. 16. Dagiti Afghans nga magmagna iti tallo ken uppat nga aldaw tapnu makaatendar iti Biblia. Ikararagtayo iti proteksyon ken iti seguridad da. Gapu iti buteng ken dwadwa, adu nga Afghans nga namati ket saanda nga makigimgimong, ngem masarakan da iti tulong ken ad-adal babaen programa iti radyo. Madaydayaw iti Apo iti bassit nga congregasyon nga Afghanistan. inayad nga rumangrang-ay idiay iti na-kristianoan nga iti panagadal 17. Iti kinakurang ti babbai nga nakaadal, nangruna dagiti obstetricians ken gynecologists, daytoy ket dakkel nga maka-apekto ti serbisyoda kadagiti babbai ken maysa nga rason ti panagadu ti matmatay nga agan-anak ken inna nga addaan kaiyanak nga anak. Agyamantayo ta adun ti midwives ken adun nga babbai ti makaammo nga ti klinika ket dakkel a tulong tapno maisalacan iti biag dagiti kaiyanak nga annakda. 18. Iti programa ti radyo nga Women of Hope ket mangipapaay iti sasao nga mangparegta, mangbagbaga iti impormasyon iti salun-at, ken iti ayat iti Apo kadagiti nailasin nga babbai programa ket inaramid ti babbai para kadagiti babbai, Mangmangted met iti pamagbaga kadagiti nadumaduma nga kasasaad iti pamilya, kadagiti personal nga isyu, pannursuro iti ubbing, ken nasalun-at nga panagbiag. Ti Project Hannah ket mangipapaay iti espiritwal nga adal, iti kinapudno nga naggapu iti Biblia, ken iyam-ammona dagitoy nga babbai iti Mangisalacan. idiay Afghanistan. Daytoy nga 19. Dagiti babbai nga agrigrigat iti depresyun tapnu ma- eksperyensyada nga iti Dios ket asideg kadagiti maupay ken isalakanna dagiti awanen a pulos ti namnamana (Salmo 34:18). 20. Iti napaadu nga availability ken probisyun radradyu, nangruna kadagiti babbai nga madi nga maka- bael kadagitoy nga devices, tapnu mang-ngeganda iti mensahe ni Hesu-Cristo nga mang balbaliw iti biag. iti 21. Dagiti lallaki nga agdeng-dengngeg iti programa nga Women of Hope. Kaaduan dagiti surat nga maaw-awatmi ket aggapu kadagiti lallaki ket agyamyamanda kadakami iti panangtulong kadakuada nga matarusanda iti asawada ken naammuanda iti mas nasaysayaat nga panangasikaso kadakuada. 22. Ti immadu nga pakasarakan iti tulong maipapan iti salun-at ken adal tapnu maliklikan iti peggad manipud iti sakit. Lima pulo agenga iti pito-pulo nga inna ti matmatay iti inaldaw babaen ti komplikasyon iti panaganak idiay Afghanistan (UNICEF). Ikararag tayo nga dagitoy nga babbai ken kadagiti annakda ket maaddaanda iti umanay nga pagtaengan, makan ken kawes. 23. Ad-adupay nga ubbing a babbai ti maaddaan ti proteksyon tapno makaadal. Ikararag tayo nga dagiti nagannak ket pabulusanda nga sumrek dagiti annakda iti pagadalan, ti estima ti nag enrol ket 10 milyon nga ubbing. Adu nga ubbing ket masapol nga agtrabaho tapnu tulunganda nga mangsuporta iti kasapulan iti pamilyada. 24. Dagiti nasurok nga 2 milyon nga ulila ken dagiti street children idiay Afghanistan nga maaddaanda koma iti pag- taengan ken kamangan a kabaggianda, gagayyem wenno balay ampunan. Uray nu diay ubing ket addaan gasat nga agnaed iti balay ampunan, agdalan latta iti kinakurang iti makan, kinakurang iti pannakaasikaso iti salun-atna ken malammin latta iti rabii. Sapay kuma nga ti Apo ket "ikalinteganna dagiti ulila ken balo nga babbai" (Deut. 10:18). 25. Dagiti babbai idiay pagballudan gapu iti "krimen" nga pannakareyp wenno ti pannakisarita iti lalaki nga saanda nga kabagian. mabutbuteng iti pungtot iti pamilyada, nga agbalin nga "honor killings" wenno acid burning. Ikararag tayo met dagiti babbai nga 26. Dagiti agtutuok ken naladingit nga babbai sadiay Afghanistan nga makabirokda koma iti ayat ken panakaawat manipud iti Amada sadilangit tapnu agbalinda akas iti pagayatan ti Apo kadakuada. Ikararag tayo nga mapakawanda koma dagiti nakaaramid kadakuada. iti dakes 27. Dagiti inna ken dagiti agtartaripato kadagiti ubbing a biktima iti pasabog ken dagiti agkasapulan iti mangtara- ken, medical care, ken suporta agengana tungpal biagda. 1/3 kadagiti biktima iti nasurok nga 10 milyon nga naimula a pasabog ket naestima nga ub-ubbing. 28. Dagiti babbai nga mamati unay kadagiti pamahiin ken mabuteng. "Ti buteng isu ti pakadadaelan, ngem no agtalekka iti Apo, awan ti pakaan-anoam." (Proverbio 29:25). 29. Iti baro nga transmitting site iti TWR idiay PANI kas agrugi nga ag-ere iti Sasao iti Apo sadiay Pakistan, Afghanistan, ken North India. Ikararag tayo iti programa ti Project Hannah Women of Hope iti lenguahe nga Dari ken Pastho nga mangngegan dagiti babbai nga agbirbirok iti kinapudno maipapan ken Apo. 30. Iti linteg a maipatungpal ken dagiti tattao ket madusa no agilakoda kadagiti ubbing nga babbai a kas bayad iti utangda, wenno panakitaray iti miembro iti pamilyada. iti panangpapatayda, pannangi-kamalalada, ken 31. Dagiti ubbing nga nabalo nga mapukaw da iti aminda, uray iti annakda, inton agpakasarda manen. Dadduma kadakuada ket agpakamatay kaysa agbiag iti nakaskas-ang nga panagbiag a kas balo. Ikararag tayo dagiti balo nga kasapulanda nga iti pamilyada ken agtrabaho kas katulong kadawyan ket maabuso. iti miembro Nangalaan ti inpormasyon:
fighting
takes
toll
on
health
care
in
afghanistan
worsening
and
baffling
hunger


34567 MAPAGTALKANKA KADI? No . 1 2 0 16
34567 Vol. 137, No. 1 ILOKO TI MAGASIN a Ti Pagwanawanan idaydayawna ni Jehova a Dios, ti Agturay iti uniberso. Liwliwaenna dagiti tattao babaen iti naimbag a damag a ti nailangitan a Pagarian ti Dios asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a maaddaan iti pamma- ti ken Jesu-Kristo, a natay idi tapno magun-odtayo ti biag nga agnana- yon ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Daytoy a magasin ket awan pakainaiganna iti politika ken maipabpablaak manipud pay idi 1879. Ti Biblia ti sursurotenna kas autoridadna. Kayatmo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno libre a mayadalan iti Biblia? Bisitaem ti wenno ipatulodmo ti kid- dawmo iti maysa kadagiti adres iti baba. Para iti PILIPINAS: Jehovah's Witnesses PO Box 2044 1060 Manila Para iti UNITED STATES OF AMERICA: Jehovah's Witnesses 25 Columbia Heights Brooklyn, NY 11201-2483 Para iti kompleto a listaan dagiti adres iti intero a lubong, kitaem ti Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Maipapaay daytoy kas paset ti sanga- lubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teks- to ti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2016 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Maipabpablaak iti Kada Ruar: 58,987,000 iti 254 a LENGGUAHE No. 1 2016 ANIA TI MAKUNAM? Nasaysayaat ngata ti lubong no suroten ti amin a tao daytoy a prinsipio ti Biblia? "Kayatmi ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag." - Hebreo 13:18. Ilawlawag daytoy a ruar ti Pagwanawanan no kasano nga apektaran ti kinamapagtalkan ti amin a paset ti biagtayo. Mapagtalkanka Kadi? Kinamapagtalkan - Importante Pay Kadi? 3 Ania ti Epektona Kenka ti Panagbalin a Di Mapagtalkan? 4 No Apay a Nasayaat ti Agbalin a Mapagtalkan 6 ITI DAYTOY MET A RUAR Ti Biblia Balbaliwanna ti Biag Ikkannak Uray Makatawen Laeng a Talna ken Kinaragsak 8 Ammoyo Kadi? 10 Ti Maaramidam Tapno Natalged ti Riknam 11 Nagkauna a Prinsipio a Makatulong Ita Dikay Maringgoran 15 Ania ti Kuna ti Biblia? 16 s MABASA ONLINE SUNGBAT TI DADDUMA PAY A SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA r Matulongannak Kadi ti Biblia No Malmaldaanganak? (Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA ˛ SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA)
TOPIKO ITI AKKUB Kinamapagtalkan - Importante Pay Kadi? Nagtrabaho ni Hitoshi iti accounting office ti maysa nga ahensia idiay Japan. Bayat nga ad-adalenda ken boss-na ti maysa a report maipapan iti kuarta, imbaga kenkuana ti boss-na a masapul a "doktorenna" ti report. Inlawlawag ni Hitoshi a saan nga ipalubos ti konsiensiana nga aramiden dayta a panagulbod. Kas resultana, imbaga ti boss-na a masesante isuna, ket talaga a kasta ti napasamak. Kalpasan ti mano a bulan, naupay ni Hitoshi iti pa- nagbirokna iti trabaho. Kas pagarigan, idi nainter- biu iti maysa a trabaho, imbaga ni Hitoshi a dina kayat ti agulbod iti trabahona. Insungbat ti na- nginterbiu, "Sabsabali ti panagpampanunotmo!" Pinatibker dagiti kapamilia ken gagayyem ni Hi- toshi ti determinasionna nga agbalin a napudno, ngem nagduadua. Kinunana, "Pinampanunotko no pagsayaatak met laeng ti panagbalinko a na- pudno gapu iti pammatik." Ipakita ti kapadasan ni Hitoshi a saan nga ipatpa- teg ti amin ti panagbalin a mapagpiaran. Kinaagpay- suanna, ibilang pay ti dadduma a padagsen laeng dayta, nangruna iti panagnegosio. "Napalawlawa- nak kadagiti suitik a tattao," kuna ti maysa a babai nga agtrabtrabaho idiay South Africa, "isu a no dad- duma, kasla mapilitanak a mangtulad kadakuada." Ti maysa a kita ti di kinamapagpiaran ket ti panagulbod, a normalen ita. Tawtawenen ti na- palabas, iti panagadal ti maysa a psychologist ti University of Massachusetts Amherst a ni Robert S. Feldman, nakitana nga 60% kadagiti adulto ti agulbod iti maminsan iti kada 10 a minuto a panagsasarita. "Makapakigtot ti resultana," kuna ni Feldman. "Dimi inekspektar a normalen a paset ti inaldaw a panagbiag ti panagulbod." Ngem kas- la saan a nakappapati ta nupay di kayat ti kaaduan ti mapagulbodan, kaaduan met a tattao ti agul- bod. Apay a normal itan ti panagulbod, panagta- kaw, ken dadduma pay a kita ti di kinamapagtal- kan? Ania ti epektona kadatayo ti di kinamapag- talkan? Ken kasanotayo a maliklikan dagita nga aramid? No. 1 2016 3
Ania ti Epektona Kenka ti Panagbalin a Di Mapagtalkan? "Adda latta dagiti narigat a situasion a masolusionan babaen ti sangkabassit a panagulbod." - Samantha, South Africa. Patiem kadi dayta? Kas ken Samantha, naipasango- tayo aminen kadagiti narigat a situasion. Ti reak- siontayo kadagiti situasion a mangsulisog kadata- yo nga agbalin a di mapagtalkan ti mangipakita no ania dagiti prinsipio a napateg kadatayo. Kas pagari- gan, no ti reputasiontayo ti kapatgan kadatayo, ma- balin a panunotentayo a masapul nga agulbodtayo. Ngem kaaduanna a saan a nasayaat ti resulta dayta no rummuaren ti kinapudno. Panunotem dagiti su- maganad. minsan laeng a panagbalin a di mapagtalkan. Ket no nadadaelen dayta, nagrigaten nga isubli. Adda kadin gundaway nga inallilawnaka ti maysa nga ibilbilangmo a nasayaat a gayyem? Ania ti narik- nam? Siguro nasaktanka, ken nariknam a kasla tri- naidornaka pay ketdi. Normal laeng ti kasta a rikna. Talaga a ti di kinamapagtalkan dadaelenna ti punda- sion ti maysa a nagpateg a relasion. MAKAAKAR TI DI KINAMAPAGTALKAN TI PANAGBALIN A DI MAPAGTALKAN DADAELENNA TI PANAGTALEK Panagtalek ti pundasion ti maysa a relasion. No adda panagtalek ti dua a tao iti maysa ken maysa, na- talged ti riknada. Ngem saan a kaskarina a maadda ti panagtalek. Masursuroda ti agtalek iti maysa ken maysa no kanayon nga agkadkaduada, awan ti ilimli- medda, ken saan la a ti bagida ti pampanunotenda. Ngem mabalin a madadael ti panagtalek iti uray ma- Iti maysa a panagadal ni Robert Innes, propesor ti economics idiay University of California, nadiskob- rena a "talaga a makaakar ti di kinamapagtalkan." Maipada dayta iti maysa a virus. No kanayonka a ma- kikadkadua iti naulbod wenno nakusit a tao, dakkel ti posibilidadna nga arigna "maimpeksionanka" iti day- ta nga ugalina. Ania ti aramidem tapno saanka a maakaran iti di kinamapagtalkan? Matulongannaka ti Biblia. Pang- ngaasim ta kitaem ti dadduma a prinsipio ti Biblia. 4 TI PAGWANAWANAN
Dagiti Klase ti Di Kinamapagtalkan Panagulbod ANIA TI KAIPAPANANNA? Panangibaga iti saan nga agpayso iti maysa a tao nga addaan karbengan a mangammo iti kinapudno. Ramanen dayta ti panangbalbaliw iti kinapudno ken panangikkat kadagiti na- pateg nga impormasion tapno maallilaw ti maysa a tao, ken panang- sobra iti kinapudno tapno sabali ti pagawatan ti dadduma. TI KUNA TI BIBLIA: "Ti nasikap [wenno, manangallilaw] a tao naka- rimrimon a banag ken Jehova, ngem ti kinasingedna adda kadagi- diay napalungdo [wenno, nalinteg]." (Proverbio 3:32) "Ita ta inwak- siyon ti kinaulbod, sawenyo ti kinapudno tunggal maysa kadakayo iti padana a tao." - Efeso 4:25.
Panangpadpadakes ANIA TI KAIPAPANANNA? Panangibaga iti saan nga agpayso ken pam- madakes a mangperdi iti reputasion ti maysa a tao. TI KUNA TI BIBLIA: "Agiwaras dagiti managdakdakes iti parbo a sao; parnuayenda ti riribuk ket dadaelenda ti panaggagayyem." (Prover- bio 16:28, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) "No sadino nga awan ti kayo maiddep ti apuy, ket no sadino nga awan ti manangpardaya tumalna ti rinnupir." - Proverbio 26:20.
Panangsaur ANIA TI KAIPAPANANNA? Panangallilaw iti maysa a tao tapno makom- binsir a mangilako wenno mangited iti kuarta wenno sanikuana. TI KUNA TI BIBLIA: "Dika mangsaur iti patangtangdanan a trabahador a marigrigatan ken napanglaw." (Deuteronomio 24:14, 15) "Ti mang- sasaur iti daydiay nanumo inumsina ti Nangaramid kenkuana, ngem ti mangipakpakita ti pabor iti daydiay napanglaw Isu padayagenna." - Proverbio 14:31.
Panagtakaw ANIA TI KAIPAPANANNA? Panangala iti sanikua, alikamen, wenno kuar- ta ti maysa a tao nga awan ti pammalubosna. TI KUNA TI BIBLIA: "Ti agtatakaw saan koma nga agtakawen, no di ket agtrabaho koma a sipipinget, nga aramidenna babaen kadagiti imana ti aramid a naimbag, tapno adda koma maibunongna iti asi- noman nga agkasapulan." (Efeso 4:28) 'Dikay payaw-awan. . . . Da- giti mannanakaw, naagum a tattao, managbarbartek, manangrab- ngis, wenno dagiti manangkikil didanto tawiden ti pagarian ti Dios.' - 1 Corinto 6:9, 10. No. 1 2016 5
No Apay a Nasayaat ti Agbalin a Mapagtalkan "Agtalekkami nga addaankami iti napudno a konsiensia, yantangay kayatmi ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag." - Hebreo 13:18. Iti Biblia, ti orihinal a Griego a sao a maipatarus no dadduma a "mapagtalkan" ket literal a kaipapanan- na a "datin a talaga a nasayaat." Mabalin met a kai- papananna ti maysa a makaay-ayo nga ugali. Ipappapuso dagiti Kristiano ti impaisurat ti Dios ken ni Pablo: "Kayatmi ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag." Ania ti karaman iti dayta? NO APAY A NARIGAT A LABANAN Adu ti binigat nga agsarming sakbay a mapanda iti papananda. Apay? Kayatda a nasayaat ti itsurada. Ngem adda pay napatpateg ngem iti napintas nga es- tilo ti buok wenno bado. Wen, ti kinataotayo maba- lin a papintasen wenno paalasenna ti itsuratayo. Direkta nga ibaga ti Biblia nga adda pagannaya- san, wenno tendensiatayo nga agaramid iti dakes. "Ti pagannayasan ti puso ti tao dakes manipud pay kinaagtutubona," kuna ti Genesis 8:21. Tapno nga- rud agbalintayo a mapagtalkan, masapul a labanan- tayo dayta a tendensiatayo. Nalawag a dineskribir ni apostol Pablo ti pananglabanna iti basol: "Pudno a pagragsakak ti linteg ti Dios maitunos iti kinatao nga adda iti unegko, ngem makitak iti kamkamengko ti sabali a linteg a makigubgubat iti linteg ti panunot- ko ken mangiturturong kaniak a kautibo iti linteg ti basol nga adda iti kamkamengko." - Roma 7:22, 23. Kas pagarigan, no pilitennatayo ti pusotayo nga agaramid iti dakes ken napigsa ti guyod ti panagba- lin a di mapagtalkan, saan a masapul a surotentayo ti kayat ti pusotayo. Datayo latta ti agpili. No pilien- tayo a paruten ti dakes a pampanunotentayo, maka- pagtalinaedtayo a mapagtalkan uray no di mapagtal- kan dagiti tattao iti aglawlawtayo. NO KASANO A MALABANAN Kasapulantayo ti natibker nga estandarte iti moral (no ania ti naimbag ken dakes). Ngem makapaladingit ta adu ti mas mangipatpateg iti bukodda a reputasion imbes a panunotenda koma no kasanoda a masurot ti estandarte iti moral. Isu nga ikalinteganda ti kalag-an wenno kakaro ti ar-aramidenda a panagulbod wenno panagkusit a kasapulan iti situasionda. Kuna ti libro a The (Honest) Truth About Dishonesty: "Kinapudnona, agsuitiktayo wenno agulbodtayo agingga iti punto a patientayo a mapagpiarantayo latta." Ngem adda kadi mapagtalkan nga estandarte a makatulong tap- no maibagatayo no kasano kakaro a di kinamapagtal- kan ti maakseptar - no adda man? Minilion a tao iti lubong ti nakapaneknek nga adda iti Biblia dayta a mapagtalkan nga estandarte, ket dayta ti kasayaatan. (Salmo 19:7) Mangted ti Biblia iti mapagtalkan a balakad maipapan iti moral, biag ti pamilia, trabaho, ken relasiontayo iti Dios. Nabayagen a napaneknekan nga epektibo ti Biblia. Makatulong iti amin a tao ti linteg ken prinsipiona. No adalen, panunoten a naimbag, ken surotentayo ti balakad ti Biblia, masanay ti pusotayo nga agbalin a mapagtalkan ken nalinteg. 6 TI PAGWANAWANAN
Saan la a ti panangammotayo iti pudno nga isur- suro ti Biblia ti kasapulan tapno malabanantayo ti di kinamapagtalkan. Agbibiagtayo ngamin iti da- kes a lubong a mangpilpilit kadatayo a mangaksep- tar kadagiti killo nga estandartena. Isu a masapul nga ikararagtayo ti tulong ti Dios. (Filipos 4:6, 7, 13) No aramidentayo dayta, tumuredtayo a ma- ngitakder iti umiso ken agbalintayo a mapagtalkan iti amin a banag. DAGITI PAGIMBAGAN TI KINAMAPAGTALKAN Nagimbagan ni Hitoshi, a naisalaysay iti umuna nga artikulo, ti reputasionna kas mapagtalkan nga empleado. Adda trabahonan ket ipatpateg ti boss- na ti kinamapagtalkanna. "Maragsakanak," kuna ni Hitoshi, "ta nakabirokak iti trabaho a makatu- long tapno nadalus latta ti konsiensiak." Kasta met laeng ti narikna ti dadduma. Kitaen- tayo ti dadduma a nabenepisiaran iti panangsurot- da iti prinsipio ti Biblia nga "agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag." Nadalus a Konsiensia "Idi 13 ti tawenko, nagsarde- ngak nga ageskuela tapno ma- kikadua kadagiti agtatakaw. Isu a nganngani amin a kuartak ket naggapu iti panagtakaw ken panagkusit. Idi kuan, nakiasawaak, ket nakipagadalkami ken lakayko iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Naammuanmi a kagura ni Jehova a Dios dagiti kinukusit nga ar- aramid, isu a binalbaliwanmi ti panagbiagmi. Idi 1990, inkarimi ken Apo Jehova nga isu laeng ti pagserbianmi, ket nabautisarankami kas Saksi ni Jehova." - Proverbio 6:16-19. "Napno idi ti balayko iti tinakaw a bambanag, ngem saanen a kasta ita isu a nadalusen ti konsien- siak. No lagipek ti adu a tawen a panagbalinko a di mapagpiaran, agyamyamanak iti nagdakkel nga asi ni Apo Jehova. Nagmayat ti riknak kada matu- rogak iti rabii gapu ta ammok a maragragsakanen ni Apo Jehova kaniak." - Cheryl, Ireland. Jehova ti nagan ti Dios a naipakaammo iti Biblia. "Idi naammuan ti boss-ko a ti pasuksok ti diak inawat maysa nga agbalin koma a kos- tumermi, imbagana: 'Pinagba- linnaka ti Diosmo a mapagpia- ran a tao! Talaga a nagdakkelka a tulong iti kompaniatayo.' Gapu iti panagbalin a mapagtalkan iti amin a banag, addaanak iti nada- lus a konsiensia iti sanguanan ni Jehova a Dios. Kasta met, matultulongak ti pamiliak ken ti dad- duma nga agbalin met a mapagtalkan." - Sonny, Hong Kong. Talna ti Panunot "Agtrabtrabahoak kas execu- tive assistant iti maysa nga inter- nasional a bangko. Iti daytoy a trabaho, napatpateg ti panagba- lin a nabaknang ngem iti panagbalin a mapagtal- kan. Pagsasaoda nga, 'Ania koma ti dakesna ti sangkabassit a panagkusit no mangpabaknang ken makatulong met iti ekonomia?' Ngem gapu iti pa- nagbalin a napudno, natalna ti panunotko. Desidi- doak nga agbalin latta a mapagtalkan ken mangsa- ngo iti aniaman a resultana. Ammo dagiti boss-ko a diak agulbod kadakuada wenno para kadakua- da." - Tom, United States. Respeto iti Bagi "Imbaga ti superbisorko nga agulbodak maipapan kadagiti ma- pukpukaw a suplay iti pagtraba- huanmi, ngem diak sinurot ti im- bagana. Idi naduktalanen no sino dagiti nagtakaw, nagyaman kaniak ti boss-ko gapu ta napudnoak. Kasapulan ti tured nga agbalin a mapagpiaran iti daytoy di mapagtalkan a lubong. Ngem maalata- yonto met laeng ti panagtalek ken respeto ti dad- duma." - Kaori, Japan. Nadalus a konsiensia, talna ti panunot, ken res- peto iti bagi - dagita a pagimbagan ti mangipakita a talaga a nasayaat ti agbalin a mapagtalkan. Pa- tiem kadi met laeng dayta? ˇ No. 1 2016 7
TI BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG KAS INSALAYSAY NI ALAIN BROGGIO PANNAKAYANAKNA 1971 NAKAYANAKANNA FRANCE PAKASARITAANNA DATI A NARANGGAS A KRIMINAL, IMMORAL TI BIAGNA, KEN NAGDROGDROGA 8 TI PAGWANAWANAN Ikkannak uray makatawen laeng a talna ken kinaragsak TI NAPALABASKO: Nagyan ti pamiliami idiay Tellancourt a purok iti amianan a daya ti France. French ni Tatang, ken Italian met ni Nanang. Idi walo ti tawenko, immakarkami iti napanglaw a lugar iti siudad ti Rome, Italy. Nagulo ti pamiliami. Nakaro ti panagap- apa dagiti nagannakko gapu iti problema iti kuarta. Idi agtawenakon iti 15, binagbagaannak ni nanangko a rum- muarak met iti balay ket makigayyemak. Isu a nasursurok ti pu- manaw iti balaymi agingga a mabayagen a diak agaw-awid. Idi kuan, naibarkadaak kadagiti dakes a tattao. Maysa nga aldaw, adda lalaki nga immasideg kaniak a kasla nasingpet met. Inikkan- nak iti droga, ket inawatko ta kayatko nga ipakita a saanakon nga ubing. Alistoak a nailumlom iti lubong ti droga ken immoralidad. Namin-adu a seksual a naabusoak. Saanen nga importante ti biag kaniak ket awanen ti bibiangko uray matayak. Pirmi ti lidayko. Idi 16 anyosak, pinadasko ti agpakamatay. Imminumak iti sangabo- te nga arak sa timpuakak iti maysa a dan-aw (lake). Kas resulta- na, tallo nga aldawak a na-comatose. Sipud idin, naamirisko a napateg ti biag. Ngem nagbalinak lat- ta a bayolente ken manangloko. Awisek dagiti tattao a makiseks kaniak, iyopreserak ida iti droga iti balayda, sa takawak ida. Us- usarendak dagiti dadakkel a sindikato nga aglako ken agipuslit iti droga iti Italy. Kanayon a problemadak dagiti polis. Kasla awanen serserbi ti biagko ken diakon maurnos. Ngem patiek nga adda ra- son nga agbibiagak. Nagkararagak iti Dios ket indawatko nga ik- kannak uray makatawen laeng a talna ken kinaragsak. NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO: Idi 24 ti ta- wenko, immakarak ditoy England. Gapu iti pannakipagtrabahok kadagiti aglaklako iti droga, agpelpeligro ti biagko. Sakbay a pim- manawak, binisitak ni nanangko ket nakigtotak idi nakitak a kas- kasabaan isuna ti maysa a lalaki a ni Annunziato Lugar `a. Gapu ta ammok a dati a kriminal daytoy a lalaki, nabutnganak ket di- namagko kenkuana no apay nga adda idiay. Inestoriana ti dakkel a panagbalbaliw nga inaramidna iti biagna tapno agbalin a Saksi ni Jehova, ken pinagkarinak a makisaritaakto kadagiti Saksi in- Kitaem ti artikulo a "Ti Biblia Balbaliwanna Ti Biag - Awitko ti Paltogko iti Sadi- noman a Papanak," kas insalaysay ni Annunziato Lugar `a, iti Hulio 1, 2014, a ruar Ti Pagwanawanan, panid 8-9.
Ita, adda met laengen natalna a pamiliak a nabayagen nga il-iliwek, ken addan naayat nga Amak a nabayagen a sapsapulek ton makadanonak ditoy England. Nagkariak met. Ngem idi nakadanonakon ditoy, sinubliak a dagus ti dati a kabibiagko. nagbalin a Saksi, ken uray ni manangna. Ti kabsat ni lolak, nga agtawen iti nasurok a 80, ket nagadal met iti Biblia ken nabautisaran sakbay a natay. Maysa nga aldaw, adda nakasaritak a Saksi a mangmangted iti magasin a Pagwanawanan ken Ag- riingkayo! iti maysa a natao a kalsada iti London. Na- lagipko ti karik ken ni Annunziato isu a dinamagko iti Saksi no mabalinko ti agpayadal iti Biblia. Nasdaawak kadagiti naadalko iti Biblia. Kas paga- rigan, natignay ti pusok iti kuna ti 1 Juan 1:9: "No ipudnotayo dagiti basoltayo, isu matalek ken nalin- teg tapno pakawanennatayo kadagiti basoltayo ken tapno dalusannatayo manipud iti isuamin a kinakil- lo." Nagdakkel ti epektona kaniak dayta ta panag- riknak, nakarugrugitak gapu iti kabibiagko. Dagus nga inrugik ti makigimong iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova. Nabara ti panangawat kaniak dagi- ti Saksi. Idi nakitak ti nadekket a panaggagayyem- da - banag a nabayagen a sapsapulek - kayatko met ti agbalin a miembro ti kasla pamilia a kongrega- sionda. Maysaak itan a panglakayen (mangidadaulo) iti kongregasionmi ken agserserbikami ken baketko kas full-time a ministro. Tultulonganmi dagiti tat- tao nga agsasao iti Italian ditoy London tapno ma- awatanda ti Biblia. No dadduma, malidayanak latta gapu iti dati a kabibiagko, ngem nagdakkel a tulong ni Barbara kaniak. Ita, adda met laengen natalna a pamiliak a nabayagen nga il-iliwek, ken addan na- ayat nga Amak a nabayagen a sapsapulek. Indawat- ko iti Dios nga ikkannak iti makatawen a talna ken kinaragsak, ngem ad-adu nga amang ti intedna ka- niak! ˇ Uray saanak unay a narigatan a mangisardeng iti panagdrogak ken iti immoral a panagbiagko, nari- gatanak a mangpasayaat iti kababalinko. Napanu- notko a masapul a pasayaatek pay ti panangtra- tok kadagiti tattao, respetuek ida, ken agbalinak a nakonkonsiderar. Kinapudnona, adda latta dagiti lablabanak a madi nga ugalik. Ngem iti tulong ni Apo Jehova, adda metten dagiti panagbalbaliw a na- aramidak. Kalpasan ti innem a bulan a panagadalko iti Biblia, nabautisaranak kas Saksi ni Jehova idi 1997. NO KASANOAK A NAGUNGGONAAN: Kalpasan ti pa- nagbautisarko, nagkasarkami ken Barbara a nabiit pay met idi a nabautisaran a Saksi ni Jehova. Idi na- kita ti maysa a nabayagen a gayyemko a nagdakkel ti nagbalbaliwak, nagadal met iti Biblia. Idi agangay, No. 1 2016 9
AMMOYO KADI? DAGITI LALAT A LUKOT TI ESTER A LIBRO TI BIBLIA, IDI 1700's The Trustees of the Chester Beatty Library, Dublin 10 TI PAGWANAWANAN Idi panawen ti Biblia, kasano ti pannakaaramid ken pannakausar dagiti lukot? Iti Ebanghelio ni Lucas, mabasatayo nga inukrad ni Jesus ti lukot ti libro nga Isaias, binasana, sa linukotna manen. Iti maudi a paset ti Ebanghelio ni Juan, adda met insuratna maipapan iti maysa a lu- kot, ket imbagana a saan a naisurat iti dayta a lukot ti amin a pagi- lasinan nga inaramid ni Jesus. - Lucas 4:16-20; Juan 20:30; 21:25. Kasano ti pannakaaramid dagiti lukot? Dagiti material a kas iti lalat ti animal wenno papiro ket mapagsisilpo babaen ti pigket tap- no makaaramid iti atiddog a lukot. Kalpasanna, mailukot dayta iti ababa a kayo a ti nasuratan a pasetna ti makin-uneg. No atiddog ti lukot, maikkan iti ababa a kayo ti makinkannawan ken makinkanni- gid nga ungtona. Usaren ti agbasa ti maysa a kayo a pangukrad iti lukot, sa panglukotna met ti sabali a kayo agingga a makitana ti sapsapulenna. Naisurat dagiti sasao iti lukot iti pamay-an a maka- aramid kadagiti agaabay a kolum. "Adda pagsayaatanna nga atiddog ti lukot [masansan a mapan a 10 a metro (33 ft)] tapno malaonna ti maysa a libro ket bassit la- eng ti pagbalinanna no malukot," kuna ti The Anchor Bible Dictio- nary. Kas pagarigan, natantia a 9.5 a metro ti kaatiddog ti lukot a mabalin a pakaisuratan ti Ebanghelio ni Lucas. No dadduma, ma- putdan ti makinngato ken makimbaba a pingir ti lukot, makiskisan iti nakersang a bato tapno lumamuyot sa matinaan. ˇ Siasino dagiti "panguluen a papadi" a naibaga iti Kristiano a Griego a Kasuratan, wenno Baro a Tulag? Idi rugrugi ti pakasaritaan dagiti papadi nga Israelita, maysa laeng a lalaki ti nagserbi kas nangato a padi, nga idi damo ket tungpal- biag a responsabilidad. (Numeros 35:25) Ni Aaron ti immuna a nag- serbi kas nangato a padi. Kalpasanna, kaaduanna a maipasan dayta a responsabilidad iti inauna nga anak a lalaki ti agdama a nangato a padi. (Exodo 29:9) Adu kadagiti lallaki a naggapu iti pamilia ni Aaron ti nagserbi kas papadi, ngem bassit laeng kadakuada ti nag- balin a nangato a padi. Idi sabalin a nasion ti nangituray iti Israel, apointaran ken ikka- ten dagiti agtuturay a saan nga Israelita dagiti Judio a nangato a padi kaanoman a kayatda. Ngem agparang a dagiti kabbaro a ma- apointaran ket dandani kanayon nga aggapu kadagiti napili a ma- bigbigbig a pamilia, a kaaduanna ket manipud iti linia ni Aaron. Na- lawag a ti sasao a "panguluen a papadi" ket tumukoy kadagiti kangrunaan a papadi. Mabalin a karaman kadagiti panguluen a pa- padi dagiti pangulo ti 24 a benneg ti kinapadi; dagiti prominente a miembro dagiti pamilia ti nangato a padi; ken dagiti naikkat a na- ngato a papadi a kas ken Anas. - 1 Cronicas 24:1-19; Mateo 2:4; Mar- cos 8:31; Aramid 4:6. ˇ
Ti Maaramidam Tapno Natalged ti Riknam AWAN gawgaway dagiti kayyanak nga ubbing. Idi nayanaktayo, nakadepende kadagiti nagannakta- yo ti kinatalgedtayo. Idi makapagnatayon, adda dagi- ti nasabattayo a tattao a nataytayag ngem kadatayo a kasla higante iti panagkitatayo. Mabutengtayo kada- kuada no adayo kadatayo dagiti nagannaktayo. Ngem natalged ti riknatayo no mapetpetantayo ti ima ni na- nang wenno ni tatangtayo. Idi ubingtayo, nakadepende ti kinaragsaktayo iti ayat ken suporta dagiti nagannaktayo. No mariknata- yo ti ayatda, nataltalged ti riknatayo. No ibagada a na- sayaat ti ar-aramidentayo, dumakkel ti kompiansatayo iti bagitayo ken mapasayaattayo pay dagiti maar-ara- midantayo. Idi dimmakkeltayon, nakatulong met dagiti nadek- ket a gagayyemtayo tapno tumalged ti riknatayo. Komportabletayo no kaduatayo ida ken ditay unay agamak idiay eskuelaan. Siempre, dagita a kapanunotan ket mangdeskribir laeng iti nasayaat a biag ti maysa nga ubing. Manma- no ngamin ti agbalin a nadekket a gagayyem ti daddu- ma a tin-edyer, ken adu nga ubbing ti saan unay a maik-ikkan iti atension dagiti nagannakda. "No maka- kitaak kadagiti retrato dagiti pamilia a naragsak nga agkakadua, ibagak no kua iti bagik, 'Napadasak koma met dayta idi ubingak,' " kuna ni Melissa. Siguro, kas- ta met ti marikriknam. SAAN A NASAYAAT A PANNAKAPADAKKEL Mabalin a kurang ti kompiansam iti bagim bayat ti tawtawen ti panagdakkelmo. Baka awan unay ti naipa- rikna kenka nga ayat ken pammateg. Mabalin a malag- lagipmo ti kanayon a panagapa dagiti nagannakmo a nagresulta iti panagsinada - nga impagarupmo a ba- solmo. Wenno mabalin a pinagsasawan wenno kinab- kabilnaka ti maysa kadakuada. Ania ti mabalin nga epekto dagita iti maysa nga ubing? Dadduma ti agdroga wenno agbartek bayat ti kinatin-edyerda. Adda met dagiti makimiembro kada- giti gang tapno mariknada nga adda kakaduada. Adda pay dagiti tin-edyer a makirelasion ta agsapsapulda iti mangayat ken mangipateg kadakuada. Ngem kaa- duanna a saan nga agbayag dagiti kasta a relasion. Ket no makisinadan, kumaro pay ti negatibo a marikrikna- da nga awan mangipatpateg kadakuada. Uray no mailiklik dagiti awanan gaway a tin-edyer kadagita a pagdaksan, mabalin a mariknada latta a Nabaliwan amin a nagan. No. 1 2016 11
No Awan Kinatalged "No mabartek idi ni tatangko ket agpungtot iti kasta unay, agbaliw ti langana. Kasla no kua ngumerngernger a lobo nga agsagsagana a mangtukma iti biktimaenna. Ket kaslaak la iti ubing a karnero a mabutbuteng nga aglemlem- meng tapno saannak koma a makita. Dandani inaldaw a kastoy karigat ti mapaspasarak." - Kapadasan ni Caroline idi ubing pay. "Panagriknak, awan ti mabalinko a pagtalkan. Kaslaak la napukaw iti tuktok ti maysa a bantay ken agpukpukkaw tapno agpatulong, ngem awan ti makangngeg kaniak, awan ti mangsal- bar kaniak." - Eva, nabiit pay a naidiborsio. "Masansan nga ibugkaw kaniak ni tatangko, 'Da- keska a tao. Awan a pulos ti mangipateg kenka!' Adu a tawen nga inkarkarigatak a kombinsiren ti bagik a saanak a dakes a tao ken adda dagiti mangipatpateg kaniak. Kaslaak la iti maysa nga uken nga awan kompiansana iti bagina, nga agur-uray iti tapik a mangiparikna iti pam- mateg, ngem awan met pulos ti maurayna." - Mark, masansan a pabpabainan ni tatangna. "No makakitaak iti nakapimpintas a babai, iya- rigko isuna iti nagpintas nga orchid a kayat da- giti tattao a maadda iti balayda. Ngem siak? Kaslaak la maysa nga ordinario a ruot nga ' awan ti mangayat." - Mar ıa, agtutubo a babai a manglablaban iti riknana nga awan serserbina. "Dose laeng ti tawenko idi nagabrod dagiti nagannakko ket siak ti nangaywan iti dua nga addingko. Nakalidlidayak. Kayatko nga adda koma met mangaywan kaniak ken mangibaga a nasayaat ti ar-aramidek. Ngem panagriknak, agmaymaysaak iti nakalawlawa a nasipnget a kabakiran. Uray no nakapagtultuloyak latta iti inaldaw a biagko, kayatko ti makaruar iti daytoy a kabakiran. Kayatko a naragsakak ken natal- ged ti riknak." - Rachel, nagabrod dagiti na- gannakna. 12 TI PAGWANAWANAN saanda unay a napateg uray inton dumakkeldan. "Na- matiak nga awan serserbik, ta sangkaibaga kaniak day- ta ni nanangko," kuna ni Ana. "Awan man la ti nang- ngegko kenkuana nga adda nasayaat nga ar-aramidek ken diak pulos narikna ti dungngona." Saan la a ti pannakapadakkeltayo ti makagapu ka- dagiti kasta a negatibo a rikna. Mabalin a gapu met dayta iti nasaem a pannakisina wenno pannakidibor- sio, dagiti pakarigatan iti panaglakay ken panagbaket, wenno uray ti kanayon a panangpampanunot iti itsu- ratayo. Aniaman ti makagapu, dagita a rikna mabalin nga ikkatenna ti ragsaktayo ken dadaelenna ti rela- siontayo iti sabsabali. Ania ti maaramidantayo tapno malabanantayo dagita a rikna? KAYATNATAYO A TULONGAN TI DIOS Adda makatulong kadatayo - ti Dios a mismo - ket talaga a kayatnatayo a tulongan. Kastoy ti mensahe nga impaisurat ti Dios ken ni pro- peta Isaias: "Dika agtalangkiaw [wenno, agdanag], ta siak ti Diosmo. Patibkerenkanto. Pudno a tulongan- kanto. Pudno nga itultuloykanto nga iggaman a siiirut babaen ti bukodko a makannawan nga ima ti kinalin- teg." (Isaias 41:10, 13) Talaga a makaliwliwa a maam- muan a kayat ti Dios nga arigna iggaman ti imatayo! Awan ti masapul a pagdanagantayo! Naisalaysay iti Biblia dagiti agdaydayaw iti Dios a nagdanag met ngem nasursuroda nga "iggaman" ti ima ti Dios. Narikna ni Ana, ina ni Samuel, nga awan serserbina ta saan a maaddaan iti anak. Masansan idi a mauy-uyaw gapu iti dayta isu a din makapangpangan ken agsangsangit. (1 Samuel 1:6, 8) Ngem kalpasan nga inkararag ni Ana iti Dios ti amin a rikriknana, sa- anen a nagliday. - 1 Samuel 1:18. Adda met dagiti tiempo a nagdanag ti salmista a ni David. Adu a tawen a binirbirok ni Ari Saul ta kayatna a patayen. Nalasatan ni David dagita a pangta iti biag- na, ngem adda dagiti panawen a nariknana a nalapu- nos kadagiti problema. (Salmo 55:3-5; 69:1) Ngem in- suratna: "Agpadpadanto nga agiddaak ken maturogak a sitatalna, a sika laeng, O Jehova, pagnaedennak iti kinatalged." - Salmo 4:8. Impuruak da Ana ken David dagiti problemada ken ni Jehova a Dios, ket talaga a tinulonganna ida. (Sal- mo 55:22) Kasanotayo met a matulad ida?
TI MAARAMIDAM TAPNO NATALTALGED TI RIKNAM 1. Agtalekka ken ni Jehova kas Amam. Imbaga ni Jesus nga am-ammuentayo ti "maymay- sa a pudno a Dios." (Juan 17:3) "Saan nga adayo [ti Dios] iti tunggal maysa kadatayo," impasigurado ni apostol Pablo. (Aramid 17:27) "Umasidegkay iti Dios, ket umasidegto met ti Dios kadakayo," insurat ni Santiago. - Santiago 4:8, Ti Baro a Naimbag a Da- mag Biblia. Tapno malabanantayo dagiti pakadanagan, napa- teg nga agtalektayo nga addaantayo iti nailangitan nga Ama a mangay-ayat ken mangipatpateg kadata- yo. Mabalin a kasapulan ti tiempo tapno maaddaan- tayo iti kasta a panagtalek ngem adun ti nakapanek- nek a talaga a makatulong dayta. "Idi imbilangko ni Jehova kas Amak, addan pangibagaak iti rikriknak," kuna ni Caroline. "Nabang-aranak unay!" "Imparikna ni Apo Jehova a diak agmaymaysa idi pinanawandak dagiti nagannakko," malagip ni Rachel. "Mabalinko ti makisarita kenkuana ken agpatulong kadagiti problemak. Ket talaga a tinulongannak." 2. Birokem dagiti Kristiano a mangibilang kenka kas pudno a kapamiliada. Insuro ni Jesus dagiti adalanna nga ibilangda ti tunggal maysa kas kabsatda. "Agkakabsatkayo amin," kinunana. (Mateo 23:8) Kayatna nga agiinnayat dagi- ti pudno nga adalanna ken agbalinda a dakkel a pami- lia nga agdaydayaw iti Dios. - Mateo 12:48-50; Juan 13:35. 2. Birokem dagiti Kristiano a mangibilang kenka kas pudno a kapamiliada. Insuro ni Jesus dagiti adalanna nga ibilangda ti tunggal maysa kas kabsatda. "Agkakabsatkayo amin," kinunana. (Mateo 23:8) Kayatna nga agiinnayat dagi- ti pudno nga adalanna ken agbalinda a dakkel a pami- lia nga agdaydayaw iti Dios. - Mateo 12:48-50; Juan 13:35. Ikarkarigatan dagiti Saksi ni Jehova nga iparikna ti ayat ken liwliwa nga ipapaay ti pudpudno a Kristiano a pamilia. (Hebreo 10:24, 25) Adun ti nakapaneknek a dagiti gimong iti kongregasion ket kas iti mangbang- ar nga agas a mangpaimbag kadagiti emosional a su- gat. "Adda nadekket a gayyemko iti kongregasionmi a makaawat iti saem a marikriknak," kuna ni Eva. "Dim- ngeg kaniak, nangibasa kadagiti teksto ti Biblia, ken nakipagkararag kaniak. Siniguradona a diak marikna nga agmaymaysaak. Tinulongannak a mangipeksa iti marikriknak tapno mapalag-ananak, ket simmayaat ti riknak." "Naaddaanak iti 'nanang ken tatang' iti kon- gregasion," innayon ni Rachel. "Talaga nga imparik- nada nga adda mangay-ayat ken mangipatpateg ka- niak." No. 1 2016 13
3. Ipakitam ti ayat ken asi. Agpaut ti panaggagayyem no maipakita ti ayat ken asi. Kuna ni Jesus: "Ad-adu ti kinaragsak iti panangted ngem iti panangawat." (Aramid 20:35) Sigurado a ma- paneknekantayto a no ad-adu ti itedtayo nga ayat, ad- adunto met ti awatentayo. "Iyugaliyo ti mangted, ket mangtedto kadakayo dagiti tattao," imbaga ni Jesus kadagiti adalanna. - Lucas 6:38. Nataltalged ti riknatayo no ipakitatayo ti ayat ken maipakitaantayo iti ayat. Kuna ti Biblia, "ti ayat saan a pulos aggibus." (1 Corinto 13:8) "Ammok a saan a ta- laga nga agpayso ti dadduma a negatibo a panagkitak iti bagik," inamin ni Mar 'ıa. "Malabanak ti kasta a ne- gatibo a kapanunotak no tumulongak iti dadduma ken saanko a sangkapanunot ti bagik. Kanayon a nagmayat ti riknak no adda maaramidak para iti dadduma." NATALGEDTON TI RIKNA TI AMIN Saan met a 'magic' dagiti naibaga a singasing, a da- gus a mangted iti agpaut a bang-ar. Ngem dakkel ti maitulongda. "Kasla mabutbutengak latta no daddu- ma," inamin ni Caroline. "Ngem addan kompiansak iti bagik. Ammok nga ipatpategnak ti Dios, ken adu ti na- dekket a gayyemko a mangipatpateg kaniak." Kasta 14 TI PAGWANAWANAN met la ti rikna ni Rachel. "No dadduma, nakalidlida- yak," kunana. "Ngem adda dagiti karelihionak nga ibi- langko a kasla agpayso a pamiliak a pagpabalakadak. Tultulongandak nga agbalin a positibo. Ngem ti kama- yatan, adda nailangitan nga Amak nga inaldaw a ma- kasaritak. Nagdakkel a tulong dagita iti biagko." Adda met permanente a solusion. Ibagbaga ti Biblia a nagsayaatton ti situasion ti lubong, ken natalged- ton ti rikna ti amin. Ikarkari ti Biblia: "Agtugawdanto, tunggal maysa iti sirok ti puon ti ubasna ken iti sirok ti kayona a higos, ket awanto ti asinoman a mamagpi- gerger kadakuada." (Mikias 4:4) Ditayton marikna nga agmaymaysatayo ken awanton ti mangpasakit kadata- yo. 'Saanton a maipalagip' uray dagiti nasaem a pasa- mak iti biagtayo a narigat a malipatan. (Isaias 65: 17, 25) Siguraduento ti Dios ken ti Anakna a ni Jesu- Kristo a rumangpaya ti "pudno a kinalinteg," nga agre- sulta iti "kinaulimek ken kinatalged agingga iti tiempo a di nakedngan," wenno agnanayon. - Isaias 32:17. ˇ Ibagbaga ti Biblia a nagsayaatton ti situasion ti lubong, ken natalgedton ti rikna ti amin
NAGKAUNA A PRINSIPIO A MAKATULONG ITA Dikay Maringgoran PRINSIPIO TI BIBLIA: "Isardengyo ti maringgoran maipapan kadagiti kararuayo [wenno, biagyo]." - Mateo 6:25. Ania ti kaipapananna? Imbaga dagita ni Jesus iti Sermonna iti Bantay. Kuna ti maysa a diksionario ti Biblia a ti Griego a sao a naipatarus kas "maringgoran" tukoyenna ti "normal a reaksion ti tao no makapasar iti rigat ti biag, bisin, ken dadduma pay a problema iti inaldaw." Kaaduan a ramanen ti pakaringgoran ket ti panagdanag kadagiti mabalin a mapasamak iti masanguanan. Normal ken husto laeng a panunotentayo dagiti material a kasapulantayo ken ti pagimbagan dagiti ay-ayatentayo. (Filipos 2:20) Ngem idi imbaga ni Jesus a, "dikay pulos maringgoran," balbalakadanna dagiti adalanna a liklikanda ti sobra a panagdanag maipapan iti masanguanan a mangpukaw iti ragsak ti agdama a biag. - Mateo 6:31, 34. Makatulong kadi ita? Pagimbagantayo no surotentayo ti balakad ni Jesus. Apay? Adda dagiti reperensia a mangipakita a no nakaro ti panagdandanag, agtultuloy ti panagandar ti sympathetic nervous system (sistema iti bagi nga agandar no adda problema wenno peggad) ket "mabalin nga agresulta iti sakit a kas iti ulser, sakit ti puso, ken angkit." Nangted ni Jesus iti natibker a rason a liklikantayo ti sobra a pa- nagdanag: Awan maitulongna dayta. "Siasino kadakayo ti makapa- atiddog iti biagna babaen ti panagdandanagna?" insaludsod ni Jesus. (Mateo 6:27) Ti kanayon a panangpampanunot kadagiti pa- kadanagantayo dina mapasayaat wenno mapaatiddog ti biagtayo iti uray sangkabassit la a segundo. Maysa pay, kaaduanna a saan met a mapasamak ti kas iti pagdandanagantayo. Kuna ti maysa nga es- kolar: "Masayang laeng ti bannogtayo no agdanagtayo maipapan iti masanguanan, ken kaaduanna a nasaysayaat ti pagbanagan dagiti bambanag ngem iti pampanunotentayo." Kasanotay a maliklikan ti panagdanag? Umuna, agtalekka iti Dios. No pakpakanen ti Dios dagiti billit ken ar-arkosanna dagiti sabong iti kinapintas, dina ngata met ited ti kasapulan dagiti tattao a mang- yun-una iti panagdayawda Kenkuana? (Mateo 6:25, 26, 28-30) Mai- kadua, dagiti laeng kasapulam iti kada aldaw ti panunotem. Kuna ni Jesus: "Diyo pakasikoran ti agpaay kadakayo inton bigat, ta ti sumaganad nga aldaw adda bukodna a parikut." Dika kadi mama- ti nga "umdasen ti parikut ti maysa nga aldaw iti dayta nga aldaw"? - Mateo 6:34, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia. Mailisitayo iti saksakit no surotentayo ti nagsayaat a pammagba- ga ni Jesus. Saan la a dayta, maaddaantayo pay iti kalmado a rik- na - ti aw-awagan ti Biblia a "talna ti Dios." - Filipos 4:6, 7. ˇ No. 1 2016 15
ANIA TI KUNA TI BIBLIA? Ania ti mapasamak no mataytayo? ADDA DAGITI MAMATI a no mataytayo, adda banag a sumina kadatayo nga agtultuloy nga agbiag. Patien met ti dadduma a ti ipapatay ti pagpatinggaan ti amin. Sika ngay, ania met ti patpatiem? TI KUNA TI BIBLIA "No maipapan kadagiti natay, saanda a pulos sipapanunot iti aniaman." (Eclesiastes 9:5) No matay ti maysa a tao, awanen. TI DADDUMA PAY A MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA ˙ Idi natay ti immuna a lalaki a ni Adan, nagsubli iti tapok. (Genesis 2:7; 3:19) Kasta met laeng ti amin a matay, agsublida iti tapok. - Eclesiastes 3: 19, 20. ˙ Naabsuelton, wenno napakawanen, dagiti natay kadagiti basolda. (Roma 6:7) No natayen ti maysa a tao, saanen a madusa gapu kadagiti basolna. Pangngaasiyo ta patulodandak iti libre a kopia ti Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti kapitulo 6 daytoy a libro, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova Mabasa met iti s Libre a mai-download n o daytoy a magasin ken dagiti napalabas a ruar p Agbiagto kadi manen dagiti natay? PANAGKUNAM? ˙ Wen ˙ Saan ˙ Siguro TI KUNA TI BIBLIA "Addanto panagungar." - Aramid 24:15. ANIA PAY TI MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA? ˙ Masansan nga ipada ti Biblia ti ipapatay iti pannaturog. (Juan 11:11-14) Kabaelan ti Dios a riingen dagiti natay, no kasano a kabaelantayo met a riingen ti matmaturog a tao. - Job 14:13-15. ˙ Adda dagiti panagungar a nairekord iti Biblia a mangted kadatayo iti natibker a rason a mamati nga agbiagto manen dagiti natay. - 1 Ar-ari 17:17- 24; Lucas 7:11-17; Juan 11:39-44. LENGGUAHE NAGAN ADRES
Para iti adres, kitaem ti panid 2 Adda online a Biblia iti agarup 130 a lengguahe Kitaen ti wenno i-scan ti code L I - 2 1 0 1 5 1 1 6 1 p w .