Suporta ken Serbisyo Kadakgiti Nataengan Ti Victim Assistance Coordinator ket mangipaay ti suporta ken serbisyo kadagiti nataengan a nasalluadan ti abuso-seksual bayat ti kinaubingda nga inaramid dagiti naordenan, relihioso ken siasinoman nga agtrabtrabaho iti simbaan iti Diosesis ti Honolulu. Ti Victim Assistance Coordinator ket ipaayna ti: Dagus ken Confidensiyal a pannakisarita iti biktima ti abuso tapno maadal a nasayaat dagiti nasken nga aramiden ken no ania ti tarigagayan a pannakataming Pannakaipaay ti tulong-propesiyonal iti nabiktima babaen iti pannakitinnulong dagiti eksperto a mangtamin kadagitoy a kaso Panangipaay ti tulong wenno panangbayabay ti nagreport tapno maipresentar a nasayaat ti Diosesis ti Honolulu ken maaddaan ti masansan a panagbisita wenno meeting dagiti opisyales ti diosesis tapno mataming ti report Pannakitinnulong kadagiti nadumaduma a support services isuda a maseknan no kasano a mentenaren ti salun-at ti nabiktima kabayatan ti pannapaset iti maseknan iti unos ti counseling ken healing a proseso. Victim Assistance Coordinator Edwina Reyes, MFT, CSAC (808) 527-4604 1822 Keeaumoku Street Honolulu, HI 96822 Revised May 2013 KARARAG TI PANNAKAAGAS DAGITI BIKTIMA TI ABUSO Agnanayon a managayat a Diyos, Napudno, Nabileg, Sidadaan nga agnanayon ken Nalinteg unay: Impaaymo ti bugbugtongmo nga Anak a mangisalakan kadakami babaen iti darana iti krus. O Nasami-it unay a Hesus, pastor ti kappia, Ikaysam iti bukodmo a rigat Ti tuok dagiti amin a nasaktan Ti bagi, panunot ken kararrua Isuda a nagtalged kadagitoy a tattao a matalek koma. Denggem Apo dagitoy sennaymi Kadagiti pannakadangra dagiti kakabsatmi Sangawam ti sirib ti panagkararagmi Ipaaymo ti talina-ay kadagiti maburburibur a pusomi ti namnama Pasingkedam ti panagduadua nga espiritumi iti pammati. Ipakitam kadakam ti dalan nga agturong ti hustisiya ken pannakabukel ti panunot, puso ken nakem Babaen iti pannakaiyanninaw ti kinapudno a masarakan iti kinamanangngaasim. O Espirtu Santo, mangipapa-ay ti talinaay ti puspuso Agasam kad dagiti nasaktan a tattao Ken baliwam ti kinakurapaymi. Ipaaymo kad kadakami ti tured ken sirib, kinapakumbaba ken grasiya Tapno agtignay kami a sipupudno Ket masarakanmi ti kappiam Dawatenmi daytoy gapu ken Kristo nga Apomi. Amen. Diocese of Honolulu E Ha'awi I Ke Ola, E Ho'iho'I...0 Mangipaay to Pannakaagas, Pannakaisubli ti Talek Ti Diosesis ti Honolulu, sakupenna ti Simbaan ti Romano Catoliko iti Estado ti Hawaii, ket bigbigienna ti nasakit, makapagura ken makaallilaw nga imbunga ti abuso- seksual kadagiti menor de edad nga aramid dagiti naordenan, relihioso wenno sinoman nga agtrabtrabaho iti Simbaan. Ipaganetget ti Diosesis ti Honolulu ti pannkaparnuay ti seguridad, pannakaagas, pannakarisut ken pannakamentenar ti nasalluad nga aglawlawa para kadagiti ubbing ken agtutubo.
Mensahe aggapu ken Obispo Larry Silva, Obispo ti Diosesis ti Honolulu Kakabsatko ken Kristo, Idi tawen 2012, ti Conferensiya dagiti Katoliko nga Obispos ti Estados Unidos ket nakaparnuay ti dokumento para iti pannakasalluad dagiti ubbing ken agtutubo. Maawagan daytoy a, "Charter for the Protection of Children and Young People." Daytoy a dokumento ket tulunganna amin nga gannuat a mangparnuay ti pannakaagas ken pannakikaysa kadagiti biktima wenno kadagiti nasalbar ti abuso- seksual kadagiti menor de edad nga inaramid dagiti naordenan, relihioso wenno agtrabtrabaho ti Simbaan. Daytoy a dokumento ket sakupenna ti natalged nga addang a mangsungbat kadagiti alegasiyon ti abuso-seksual, naananay a panangtaming kadagiti agtarigagay nga agtrabaho ti Simbaan ken mangipaay ti adal kadagiti naordenan ken siasinoman a makalangen kadagiti menor de edad wenno siasinoman a matalek nga adda iti simbaan. Patalgedanmi nga itrabaho a nasayaat tapno maprebentaran ti abuso-seksual kadagiti menor de edad. Ikararagmi nga ipaay koma dagiti nabiktima it daytoy a kaso nga aramid dagiti naordenan, relihioso wenno addaan trabaho iti simbaan ti pannakapakawan. Idawdawatmi iti Apo tapno ipaayna kadakuada ti makaagas a bilegna. Pagyamanan tayo ti Diyos dagiti ubbing ken agtutubo ket ikomitmi ti pannakataripato kadakuada a kas sagut ti ayat ti Diyos. Sipupudno iti nagan ti Apo, Đức Giám Mục Larry Silva Ania kadi ti abuso seksual iti ubbing? Ti abuso-seksual kadagiti ubbing ket sakupenna ti pannakadangra kadagiti agtwaen ti 17 ken agpababa ket maigapu dagitoy iti: Aramid-seksual wenno panangsagid: mairaman iti daytoy ti aramid seksual, panagseks iti sidong ti siasinoman a miembros ti pamilya (incest), panangsagid ti suso, pribado partes ti lalaki ken babai, patong wenno uray ti bado a naiyusong kadakuada, panangisungsung iti ubing a mangsagi ti pribado a partes ti sabali a tao, panangbuybuya ti ubing nga agdigdigos wenno agsuksukat iti bado wenno panangipakita ti pribado a partes iti sangoanan ti ubing; Seksual a Panaggundaway: mairaman iti daytoy nga aramid ti panangisagana, panangilako, panangiwaras wenno pannakaaddaan kadagiti materiales ti pornograpia nga aglaon iti ubbing, prostitusiyon ken dagiti situasiyon nga ti ubing ken mausar para iti pannakpanek-seksual ti dadduma. Wagas ti Panangipakaamo ti Kaso No adda panagsuspetsa nga iti ubing ket adda iti kastoy a sasaaden, tumawag nga ensegida iti Department ti Human Servises (DHS)/Child Welfare Services (CWS) a sidadaan 24 oras/7 nga aldaw ti lawas Oahu: 808-832-5300l; Neighbor Islands: 1-800-494-3991. Ket no mabigbig a ti ubing ket addan iti grabe a situatisiyon, tumawag iti numero 911. Sino ti ag-report ti abuso-seksual kadagiti ubbing? Dagiti nagannak wenno mangayaywan apaman a madlaw iti ubing nga adda naaramid nga abuso-seksual ket manamnama nga ag-report Ti mismo a maseknan iti abuso-seksual ket masapulna nga i-report Ti napusgan nga ag-report apaman a makita wenno madlaw nga adda maaramid iti masangoanan nga abuso- sesksual iti ubing ket masapul nga i- reportna nga ensegida iti Child Welfare Services wenno iti Departamento ti Polisia Dagiti Napusgan nga ag-report ket isu dagiti adda-an lisensiya a mangtamtaming ti salun-at, dagiti empleyeda wenno opisiyales iti publiko wenno pribado a pagadalan, dagiti ahensiya ti publiko ken pribado a sector ti kagimongan wenno siasinoman a mangipapaay ti tulong iti gimong, medical hospital, wenno mental health services a pakairamanan ti tulong pinansiyal; dagiti empleyados wenno opisyales ti ahensiya ti polisiya; child care services; medical examiners wenno coroners; empleyados nga adda iti publiko wenno pribado nga ahensiya a mangipapaay kadagiti nadumaduma nga aktibidades a mangparnuay ti salun-at ken nadumaduma a kita ti isports.


Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19 AGUSAR ITI MASK TAPNO MAIPAKITA A MASEKNANKA DEPARTAMENTO TI SALUN-AT TI HAWAII Home Care for Persons with COVID-19 - Ilocano
Aloha, Mabalin a narigat ti mangtaripato iti tao nga addaan iti COVID-19. Saanka nga agmaymaysa, nasursurok ngem 90% kadagiti tao iti Hawaii a naakaran ti COVID-19 ket matartaripato iti pagtaenganda. Dayta ti rason no apay a nasken nga isuamin a nataengan ket adda ammona iti pannaripato para iti COVID-19 para kadakuada wenno iti ipatpateg iti pagtaenganda. Adu ti tulong a sidadaan para kenka iti Estado ti Hawaii. Mangted iti impormasion daytoy a buklet iti panangbukel iti plano para kenka ken kadagiti ipatpategmo no sika wenno ti nasinged a kameng ti pamiliam wenno gayyem ket maakaran iti COVID-19. Ti panangi-dial iti 2-1-1 iti teleponom ket ikonektarnaka iti Aloha United Way tapno agummong iti impormasion maipanggep kadagiti sidadaan a pamataudan iti komunidad a mabalin a makatulong kenka kadagitoy a tiempo. Saan a sukatan daytoy a buklet ti medikal a pammalakad. Masapul a maaddaan iti medikal a pammalakad ken pannaripato manipud iti lisensiado a provider ti taripato iti salun-at dagiti tao nga addaan iti COVID-19. No awananka iti provider ti taripato ti salun-at, adda impormasion daytoy a buklet para iti panagbirok iti daytoy. Ti impormasion maipanggep iti COVID-19 ket maap-update kabayatan a maam-ammoan ti ad-adu pay maipanggep iti virus. Masarakan dagiti update iti Tarigagaymi ti kinakaradkad ken kinasalun-atmo! Aloha, Departamento ti Salun-at ti Estado ti Hawaii Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 3
Listaan Dagiti Linaon Buklem ti Planom iti COVID-19 ... 6 Listaan ti kontak dagiti importante a tao ... 7 Kabuklan a Pannirigan iti COVID-19 ... 8 Dagiti sintomas ... 8 Tattao a nangatngato ti risgona para iti nakaro a COVID-19 ... 9 Kasano a maiwaras ti virus ti COVID-19? ... 10 Isardeng ti panagwaras ti COVID-19 ... 11 Apay a naskenmo a surutem dagiti rekumendasion iti PANANGPASARDENG ITI COVID-19 manipud iti panagwaras kadagiti dadduma? ... 12 Ammoen ti diperensia iti nagbaetan ti isolation ken quarantine ... 13 Ania ti Panagtunton iti Nakalangen wenno Contact Tracing? ... 15 Panangtaripato iti maysa a tao nga addaan iti COVID-19 iti pagtaengan ... 16 Dagiti Suplay ti COVID-19 para iti Sangakabbalayam ... 16 Makisarita iti provider ti taripato ti salun-at ti masakit a tao ... 17 No awananka iti provider ti taripato ti salun-at ... 17 Banbanag a pakitungtungan iti provider ti taripato ti salun-at ... 17 Pannaka-isolate iti pagtaengan ... 18 Dagiti pamataudan no saan a maipakat ti isolation iti pagtaengan ... 19 Panangpili iti Mayannatop a Caregiver ... 20 Kinatalged ti caregiver kabayatan ti panangtaripato iti tao nga addaan iti COVID-19 ... 21 Kinadalus ti Ima ken Panangliklik a Panangsagid iti Rupa ... 22 Panangbuggo iti ima ... 22 Panangliklik a panangsagid iti rupam ... 23 Personal nga Aruaten iti Proteksion ... 24 Dagiti mask ... 24 Panangusar ken Pananglaba Kadagiti Mask ... 24 Umiso a panangisuot ken panangikkat iti mask ... 25 4 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Face Shield wenno Goggles ... 26 Umiso a panangisuot ken panangikkat iti face shield wenno goggles ... 26 Dagiti Disposabol a Guantes ... 27 Umiso a panangisuot kadagiti guantes ... 27 Umiso a panangikkat iti guantes ... 27 Dalusan ken I-disinfect ti Aglawlaw ti Pagtaengan ... 29 Dagiti tip para iti panagdalus ken panag-disinfect ... 30 Panangsaluad iti Bagi, Panunot, ken Espiritu ... 32 Panangbantay iti Masakit a Tao iti Pagtaengan ... 32 Dagiti Senyales a Kumarkaro ti Sakit ti Tao nga Addaan COVID-19... 33 Kasano nga Alaen ti Temperatura ... 34 Kinatalged ken Kontrol ti Impeksion: ... 34 Oral a temperatura (babaen iti ngiwat) ... 34 Rectal a temperatura ... 35 Awan-Kontak nga Infrared... 35 Kasano nga Alaen ti Pulso ken Bilangen ti Panaganges ... 36 Panangala iti pulso ... 36 Panangbilang iti Panaganges ... 37 Pulse Oximeter ... 37 Kasano nga usaren ti pulse oximeter ... 38 Dagiti Pamataudan ... 38 Aloha United Way 211 ... 38 Suporta iti Krisis, Dagiti Serbisio iti Salun-at ti Panunot wenno Dagiti Serbisio a Panagagas iti Panagaramat iti Substansia ... 39 Dagiti Sentro ti Salun-at ti Komunidad ... 39 Dagiti Sistema ti Taripato ti Salun-at ti Katutubo nga Hawaiiano ... 42 Dagiti Foodbank ... 45 Tulong iti Pannaka-isolate ken Pannaka-quarantine ti COVID-19 ... 46 Dagiti Emerhensia a Medikal a Serbisio ... 47 Log ti Temperatura, Panaganges, Pulso, ken Pulse Oximetry ... 49 Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 5
Buklem ti Planom iti COVID-19 CHECKLIST TI COVID-19 Dagiti kangrunaan a masapulmo a planoen:
Sursuroam ti bagim: Ammoem no ania ti nasken a taripatoem para iti tao nga addaan iti COVID-19.
Panunutem ti datimon nga ammo ken saanmo nga ammo maipanggep iti pannakataripato iti pagtaengan ti COVID-19. Mangaramid iti listaan dagiti suplay ken ramramit a nasisita para iti pannakataripato iti pagtaengan ti COVID-19.
Imutektekam ti masapul nga ibagam kadagiti dadduma a naituyang kenka. Agbalinka a mangidaulo iti pagtaengam. Isuro ken iwanwan dagiti dadduma iti pamiliam maipanggep iti pannakataripato ti COVID-19 iti pagtaengan.
Ti umuna nga addang tapno rugian ti plano ti COVID-19 ket isu ti panangrepaso iti daytoy a Taripato iti Pagtaengan para Kadagiti Tao nga addaan COVID-19 a buklet. 6 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Listaan ti kontak dagiti importante a tao Kumpletoen daytoy a form (nga umuna) para kenka ken para kadagiti dadduma a mabalin a taripatoemto: Provider ti Taripato ti Salun-at Nagan: __________________________ Telepono: __________________ Address: Parmasia Nagan: __________________________ Telepono: __________________ Address: Emerhensia a Kontak para iti Pamiliam Nagan: __________________________ Relasion: ___________________ Telepono: ________________________ Email: _____________________ Miembro ti Pamilia a Makapagdesision para Kenka no Kasapulan Nagan: __________________________ Relasion: ___________________ Telepono: ________________________ Email: _____________________ (Dagiti) Pagadalan a Pagad-adalan ti Miembro ti Pamilia Nagan: __________________________ Telepono: __________________ Nagan: __________________________ Telepono: __________________ Nagan: __________________________ Telepono: __________________ Suporta ti Pamilia (Makan, dagiti agas, suplay, kdpy.) Nagan: __________________________ Relasion: ___________________ Telepono: ________________________ Email: _____________________ Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 7
Kabuklan a Pannirigan iti COVID-19 Ti Coronavirus 2019 (COVID-19) ket patpatauden ti baro nga strain ti coronavirus a maaw-awagan iti Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS CoV-2). Nganngani isuamin a pagilian iti lubong ket addaan kadagiti kaso ti COVID-19. Iti Hawaii ngangani 7-10% dagiti naaddaan iti sakit ket agkasapulan iti pannaka-ospital. Nu nagbalbaliw ti maysa nga virus (mutation), ti tawag kadaydiay nabalbaliwan nga virus ket variant. Ti Delta ket maysa nga variant iti SARS CoV-2 nga nakarkaru nga makaakar, nangatngatu ti pangwara ti COVID-19 kadagiti tattao, mairaman pay dagiti tao nga nabakunaanen. " Gurigor 100.4°F wenno nangatngato " Uyek " Panagkurang ti anges " " Panagpayegpeg Baro a pannakapukaw ti panagraman wenno panagangot " Sakit ken panagut-ot ti piskel " Panagsarwa wenno panagtakki " Nasakit a karabukob Sakit ti ulo Pannakabannog " " 8 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Dagiti sintomas Dagiti sintomas ti COVID-19: • Agparang dagiti sintomas iti 2-14 nga aldaw kalpasan a maituyang iti virus manipud iti sabali a tao. Mabalin a maakaran ti tao ti sabali manipud iti dua nga aldaw sakbay nga agparang dagiti sintomas agingga iti 10 nga aldaw kalpasan a mangrugi dagiti sintomas. Mabalin a maaddaan ti tao iti COVID-19 nga awan dagiti aniaman a sintomasna, ken mabalinna nga iwaras ti impeksion kadagiti dadduma. Mabalin a mangrugi dagiti sintomas iti kalalainganna agingga iti nakaro. Dagiti tao a nangatngato ti risgona para iti nakaro a COVID-19 ket kairamanan ti: • Natataengan (65+) • Dagiti tao nga addaan iti: " " Impeksyon ti HIV Estado nga nadadael ti immune system da (nakapsut nga immune system) " " " " " " " Kanser Di aglalaing a sakit ti kidney COPD (di aglalaing a bronchitis ken emphysema) Kabaw wenno sabali pay nga kondisyon ti panagpampanunut da Dyabetes (Type 1 wenno 2) Down Syndrome Kondisyon ti puso (panagkapuy wenno panagkapsut ti puso (heart failure), sakit ti ururat ti puso (coronary artery disease) wenno panagpuskol dagiti muscle ti puso gapu ti pannakaurnong ti protina nga mabalin nga aggtinnag nga atake ti puso (cardiomyopathies)) " " " " " " " " Sakit ti dalem Sobra nga timbang ken kinalukmeg Panagsikog Sakit ti red blood cells (Sickle cell disease) Agsigsigarilyo (madama wenno nagsardengen) Stroke Sakit ti panagusar ti agas Kimmapsut nga immune system gapu ti pannakayakar ti maysa nga solido nga organ wenno stem cell Daytoy ti rason no apay nga importante ti agtalinaed a nasalun-at ken pagtalinaeden ti kontrol iti di aglalaing a sakit kabayatan daytoy a pandemia. No agsigsigarilioka wenno agbe-vape, irekumendami nga isardengmo. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 9
Kasano a maiwaras ti virus ti COVID-19? Diretso nga pakitinnipon ti tattao Maiwaras ti virus ti COVID-19 manipud iti maysa a tao iti dadduma babaen iti:
Parsiak ti respiratorio nga agbalin a nabuslon no aguyek wenno agbaeng wenno iti napigsa a panagsao wenno panagkanta (isunga... kalubam ti ngiwatmo no aguyek wenno agbaengka, umadayoka kadagiti tao nga agsasao).
Pannakalang-ab iti angin nga adda bulonna a napino a parsiak ti COVID-19 - pagtalinaeden a nakalukat dagiti tawa no kabaelam. Saan a direkta a Kontak Ti tao nga addaan COVID-19 ket sagidenna ti maysa a banag ken mangibati iti virus iti daytoy. Sagiden ti sabali a tao daytoy a lugar, ken kalpasanna sagidenda ti rupada, ket mapalubusan ti mikrobio a sumrek iti bagi babaen iti agong, ngiwat wenno mata. Daytoy ti rason no apay a nasken unay ti panangbuggo iti ima ken panangdalus iti aglawlaw ti balay! Numan pay agbiag ti virus a COVID-19 kadagiti rabaw iti sumagmamano nga oras wenno nabaybayag pay, ti panangwaras manipud iti pannakasagid kadagiti rabaw ket saan a maibilang a kadawyan a wagas ti panagwaras ti COVID-19. Importante a pammalagip: Mabalin nga iwaras daytoy dagiti naakaran a tao ken awan dagiti sintomasna kadagiti dadduma babaen iti direkta a kontak wenno saan a direkta a kontak. Mabalinda pay nga agbalin a super spreaders (panagiwaras iti dakkel a bilang dagiti tao)! 10 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Isardeng ti Panagwaras ti COVID-19
AGTALINAED iti pagtaengan no masakit malaksid no mapan iti medikal a pannaripato.
Liklikan ti kontak iti masakit a tao. Masansan a buggoan wenno i-sanitize dagiti imam (kinadalus ti ima). Masapul a kanayon a buggoan dagiti mangtamtaming iti miembro ti pamilia nga addaan iti COVID-19 dagiti imada kalpasan a masagid dagitoy. Dimo sagsagiden ti rupam!
Agusar iti mask. Umadayo ken liklikan dagiti adu a tattao. Mentenaren ti 6 feet a kaadayo manipud iti tao a saanmo a kabbalay.
Etiketa ti panaguyek- kalubam ti ngiwat ken agongmo no aguyek wenno agbaengka. Dalusan / i-disinfect dagiti rabaw iti pagtaengam babaen iti disinfectant ti balay. Mangala k ti flu shot nga tinawen tapno matipdam nga makaala daytoy nga panateng. Ti trangkaso ken COVID-19 ket adda agparparis nga simtomas da nga makapaulaw. Mapakapsut ti trangkaso ti immune system mo.
Alaen yo diay bakuna ti COVID-19. Dagiti bakuna ti COVID-19 ket maiyadayo na kayo nga makaala ti COVID-19. Nu makaala kayo ti COVID-19 kalpasan yo nga nabakunaan, daytoy nga bakuna ket matulungan na kayo nga haan nga agkasakit nga seryoso. Maibaga nga ti msaysa nga tao ket pirmi nga nabakunaanen 14 nga aldaw kalpasan nan ga maawat daydiay maikadwa nga dose kadaydiay 2-nga dose nga bakuna wenno maysa nga dose kadaydiay maysa nga dose nga bakuna. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 11
Kīnā'ole Panangaramid iti umiso a banag, iti husto a wagas, iti umiso a lugar, para iti husto a rason, a kadua ti umiso a rikna... iti umuna a gundaway! Apay a naskenmo a surutem dagiti rekumendasion iti PANANGPASARDENG ITI COVID-19 manipud iti panagwaras kadagiti dadduma? Pagtalinaeden a natalged ti pamiliam ken panunuten ti mabalin a mapasamak iti pisikal, emosional, ken espiritual no adda maakaran iti COVID-19 iti pagtaengam. Masapul nga adda amin kadatayo ti espiritu ti kīnā'ole a kayatna a saoen a masapul nga aramidentayo amin ti umiso a banag! Adda pannakabalinmo a manglapped iti pannakaiwaras ti COVID-19 iti napateg kenka wenno gayyem. " Mabalintayo nga aramiden dagiti addang tapno mapababa ti posibilidad a pannakaakar dagiti gagayyem ken pamiliatayo. Awan kadatayo ti mayat a maakaran dagiti ipatpategna iti COVID-19. Aramidem ti pasetmo tapno agtalinaedka a natalged ken agbalin a sensitibo iti emosional a problema a parparnuayen ti COVID-19 iti komunidadtayo. Masapultayo amin ti agtitinnulong (hana pū 'ana) tapno maprotektaran ti komunidadtayo, pampamilia ken bagbagitayo. 12 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Ammoen ti diperensia iti nagbaetan ti isolation ken quarantine Pannakisina ket para iti maysa nga tao nga natest a positibo wenno nadiagnosed nga adda COVID-19 na uray nu inya ti estado ti bakuna na. Masapul ka nga agyan diay balay yo wenno ti maysa nga pasilidad para ti panakaisina maliban laeng nu mapan ka agpadoktor agingga nu:
Aginngga ti 10 nga aldaw ti napalabas nangrugi idi umuna ka nga makarikna ti simtomas wenno nu awan ti simtomas, agingga idi natest ka ti COVID-19 KEN Napalabasen ti 24 nga oras nga awan ti gurigor (haan ka nga nagusar ti agas nga makapagpababa ti gurigor) KEN Dagidiay sabali nga simtomas ket puminpintas (e.g. uyek, narigat nga panaganges). Baka kasapulam ti aguray ti agingga ti 20 nga aldaw nu nakaala ksa ti nakaru nga kaso ti COVID-19 wenno nakapsut ti pang depensa ti immune system mo (immunocompromised). Masapul nga kitaen nga nasayaat ti doctor mo daytoy. Haan kayo nga makiinnasideg ti sinuman nga tao nga haan yo nga kabbalay. Agyan ti quarantine dagidiay myembro ti pamilya nga haan nga nabakunaan. Quarantine ket para ti maysa nga kontak nga haan nga nakakumpleto ti bakuna* ken adda nakadinna da nga tao nga adda COVID-19 na. Ti kayat nan ga saw-en daytoy ket daydiay tao nga nakadinnam nga adda simtomas na ti COVID-19 ken/wenno adda test na ti COVID-19 nga positibo (bakunado wenno haan nga bakunado). Nu mabalinam pay nga liklikam ti makiasideg ti maysa nga tao nga nagpositibo ti COVID-19 ti panagquarantine ket 10 nga aldaw†. Nu haan mo nga mabalin nga liklikan ti makidinna, masapul ka nga agyan diay uneg ti balay mo nu nakaisina daydiay tao nga adda COVID-19 na KEN para ti 10 pay nga aldaw. Panunutem ti agquarantine ti 14 nga aldaw nu mabalin mo nga maakaran ti maysa nga tao nga natengan, immunocompromised, wenno adda pay sabali nga delikado nga annannayen na nga mabalin nga agresulta ti nakaru nu maakaran ti SARS CoV-2. Maibaga nga kumpleto ti bakuna dagiti tattao 2 nga dominggo kalpasan da nga maala daydiay maikadwa nga dose da ti 2-dose nga series wenno 2 nga dominggo kalpasan ti single- dose nga bakuna ti COVID-19. †14-nga aldaw nga quarantine ket masapul pay la nga aramiden ti maysa nga lugar nga adda agtitipon (e.g., pasilidad para ti nabayag nga panagaywan, care home ti grupo, pasilidad para ti matulungan nga agbiyag, pagbaludan, balay nga pagpalaingan ken lugar nga pagpaagasan, balay ti military, etc.). Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 13
Kinadinna dagiti tao ti maysa nga balay (naasideg nga kinadinna) ket dagidiay tao nga agnanaed ti maymaysa nga balay ken kankanayon nga makadindinna da ti tao nga adda COVID-19 na. " Haan nga nabakunaan nga tagaaywan ken dagidiay nakadinna ti tao ti maysa nga balay ket masapul pay laeng nga agquarantine nu madama pay laeng nga masakit daytoy myembro ti pamilya ken para ti 10 pay nga aldaw kalpasan daytoy nga myembro ti pamilya nga adda COVID-19 na ket naikkat ti panagquarantine (pannakaisina) nan. Daytoy ket gapu ngamin ta mabalin ka nga maakaran idi asideg ti pannakakalpas ti panagsakit daytoy nga myembro ti pamilyam. Insigida ka nga agpatest ti COVID-19 ken agtalna ka idta balay mo agingga nu malpas ti period ti panagquarantine mo. Agpatest ka manen 5-7 nga aldaw kalpasan mo nga nakaasideg diay tao nga adda COVID-19 na wenno nasapsapa nu adda mariknam nga simtomas. " Dagidiay tiga-aywan nga nakakumpleto ti bakuna ken dagidiay kabbalay nga awan simtomas n ket haan nga masapul nga agquarantinen, wenno maparitan nga agtrabaho.* Dagidiay tiga-aywan nga nakakumpleto ti bakuna ken dagidiay kabbalay ket masapul nga agpatest 3-5 nga aldaw kalpasan ti maudi nga nakadinna na daydiay nga kaso, uray nu awan ti simtomas na. Ituloy ti agusar ti mask ti uneg ti pampubliko nga lugar ti uneg ti 14 nga aldaw wenno agingga makaawat ka iti negatibo nga resulta ti test mo. Masapul da nga bantayan dagiti simtomas ti COVID-19 ti uneg ti 14-nga aldaw kalpasan da nga maakaran. Dagidiay tiga-aywan nga nakakumpleto ti bakuna ken dagidiay kabbalay nga nakarikna ti simtomas ti COVID-19, ket masapul nga agpatest para ti COVID-19 ken makisina nu positibo. " Amin nga kontak uray inyaman ti estado ti bakuna da ket masapul nga mabatayan da para ti simtomas ti COVID-19 ti uneg ti 14 nga aldaw kalpasan ti pannakaexpose da. " Dagiti tiga-aywan ken dagiti nakadinna da uray man nu anya ti estado ti bakuna da ket masapul latta nga agusar ti apparatus nga pangprotekta ti bagbagida da (PPE) ken sumurot kadagiti pannugot. Panagpatest ngem haan nga quarantine ti mairekomenda kadagidiay nakakumpleto ti bakuna nga nakadinna, tiga-aywan, empleyado ti pagbaludan ken pasilidad ken paglinungan dagidiay awan ti balay da. Nu adda ka kadagiti maysa kadagitoy nga grupo, masapul mo nga bantayan para ti simtomas ti COVID-19 ti uneg ti 14 nga aldaw kalpasan ti pannakaexpose mo ken agpatest 3-5 nga aldaw kalpasan ti pannakaexpose mo wenno nasapsapa nu makarikna ka ti simtomas. 14 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
No saankayo nga agkabbalay iti tao nga addaan iti COVID-19 KEN awan dagiti sintomas:
Agtalna ka ti balay mo ti uneg ti 10 nga aldaw kalpasan nga naasideg nga nakadinam ti tao nga adda COVID-19 na maliban nu nakumpletom diay bakuna mon.
Agidiay nakadinna dagtiti kabbalay mo ket haan nga masapul nga agtalna diay uneg ti balay maliban nu matest da ti positibo wenno masakit da. Para iti agpada nga isolation ken quarantine, ilasinmo ti bagim manipud kadagiti sabali a tattao iti pagtaengan. No masapulmo ti umasideg kadagiti sabali a tattao wenno iti ruar ti pagtaengam, agusarka ti face mask. Dika agusar iti aniaman a klase ti publiko a transportasion, makilugan, wenno ag-taxi. Ania ti Panagtunton iti Nakalangen wenno Contact Tracing? Ti panagtunton iti nakalangen wenno contact tracing ket no ti maysa a tao manipud iti Departamento ti Salun- at ti Hawaii wenno sabali nga opisial nga organisasion ket tawagannaka ken agdamag iti impormasion maipanggep kadagiti tao ken luglugar a napnapanan ti masakit a tao. Daytoy ket tapno maamoan no sinno pay ti mabalin a naituyang iti tao nga addaan iti COVID-19. Alerto! Naakaran ti COVID-19 Alerto! Alerto! Alerto! No makaawatka iti tawag manipud iti Departamento ti Salun-at ti Hawaii, idawdawatmi a makisaritaka kadakuada iti telepono ken sungbatam dagiti saludsodda. Kasapulan ti impormasion nga itedmo iti Departamento ti Salun-at ti Hawaii tapno mapasardeng ti virus a makaigapu iti panagwaras ti COVID-19 kadagiti dadduma. Importante a laglagipen nga ti Panangtunton iti Nakalangen wenno Contact Tracing ket saanna a sukatan ti medikal a pammagbaga para iti COVID-19 manipud iti provider mo iti taripato ti salun-at. Isu a masapul a kontaken a sigud ti provider mo iti taripato ti salun-at no adda suspetsam nga addaanka iti COVID-19 wenno addaanka iti uyek, gurigor, wenno pannakaawan ti panagramanmo wenno panagangot a mabalin a gapu iti COVID-19. No awananka iti provider ti taripato ti salun-at, wenno no adda salsaludsodmo, tumawag iti 2-1-1 wenno bumisita iti Mabalinmo pay ti makiuman iti sentro ti salun-at ti komunidad (kitaen ti panid 39). Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 15
No natestingka a positibo iti COVID-19 mangaramidka iti listaan ti tunggal maysa a nakalangenmo kabayatan a masakitka (iramanmo manipud iti 2 aldaw sakbay nga agsakitka wenno no awan dagiti sintomasmo, manipud iti dua nga aldaw sakbay a nagpatestingka iti COVID-19). Ipakaammom kadakuada a naituyangda iti COVID-19. Tandaanam ti kı¯na¯'ole, ken tawagam dagiti nadekket a nakalangenmo. Panangtaripato iti maysa a tao nga addaan iti COVID-19 iti pagtaengan Dagiti Suplay ti COVID-19 para iti Sangakabbalayam Importante nga adda dagiti MAISAGANA a sidadaan a suplay iti kaso nga agsakit iti COVID-19 ti miembro ti pamilia. Adda iti baba dagiti mairekumenda a suplay ti COVID-19 para iti pagtaengam. Guman-gana a termometro Ag-agas (dagiti kadawyan a tumtumarem nga agas ken dagiti agas ti gurigor) Makan (nakasagana a taraon ken saan a nalaka a mabangles a makmakan). Agplanokayo kadagiti miembro ti pamilia no sinno ti makatulong kadagiti makan ken pannakaitulod ti makan Dagiti suplay a pagdalus ken pag-disinfect (sabon, danum, pag-disinfect a pagpunas, pang-bleach wenno disinfectant*) " Laglagipen: Saan a dalusan ti maysa a rabaw iti puro a bleach. Mabalin a makadadael iti bara ti pamiliam ti napigsa nga alingasaw ti bleach. Kitaen ti panid 30 para iti panangpalabnaw iti bleach. Sabon, nakabase iti alkohol a sanitizer ti ima Dagiti mask, guantes, face shield, goggles Nakasagana a pagbasuraan Dagiti suplay ti maladaga, no adda maladaga iti pagtaengam 16 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Dagit suplay ti taraken Pagliwliwaan (dagiti card, ay-ayam, libro, pagiwarnak, puzzle, kdpy. kabayatan a naka-isolate wenno naka-quarantine ka) Paggapuan ti komunikasion kadagiti dadduma (guman-gana a selpon ken charger para iti telehealth ken panangkontak iti pamilia ken gagayyem) Makisarita iti provider ti taripato ti salun-at ti masakit a tao Tawagan ti opisinada ken ipakaammo kadakuada a natesting a positibo iti COVID-19 ti miembro ti pamilia. Damagem iti provider ti taripato ti salun-at no ania ti rumbeng nga aramidem tapno taripatoen ti tao nga addaan iti COVID-19. Siguradwem nga ipakaammo kanyada dagidiay sakit nga adda ken daytoy nga tao nga masakit, diay taw-en da, ken estado ti pannakabakuna da. No awananka iti provider ti taripato ti salun-at No awananka iti provider ti taripato ti salun-at, mabalinmo ti: ... Tumawag kadagiti Sentro ti Salun-at ti Komunidad (CHC) iti entero nga estado. Kitaen dagiti CHC dagiti pasiente a saan a maigapu iti kabaelanda nga agbayad. Adda iti likod daytoy a buklet ti impormasion ti CHC. WENNO Tawagan ti Queens Health Systems COVID-19 Infoline iti (808) 691- 2619 (ti ad-adu nga impormasion maipanggep iti Queens Health Systems COVID-19 Infoline ket masarakan iti likod daytoy a libro). WENNO Tumawag iti 2-1-1 Banbanag a pakitungtungan iti provider ti taripato ti salun-at Pannakatesting iti COVID-19 ken dagiti resulta ti pannakaeksamen para iti masakit a tao. Dagiti agas a tumaren para iti gurigor wenno dadduma a sintomas. ... Medikal a follow up ken pammalakad. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 17
Imatonan ti COVID-19 ti opisina ti provider ti taripato ti salun-at para iti panangtaming kadagiti pasiente. " No us-usaren ti opisina ti provider ti taripato ti salun-at ti telehealth, siguradoen nga addanka iti koneksion ti internet. ... Damagen no ania dagitii sintomas a rebbengmo ti mangala iti nayon a taripato wenno kaano a tawagan ti 911 para iti tao a masakit. ... Damagen ti bilang ti aldaw a rebbeng a ma-isolate ti tao a masakit. ... Damagen ti maipaggep iti bilang ti aldaw para it quarantine para iti provider ti direkta a pannaripato ken para kadagiti dadduma nga agnanaed iti pagtaengan. Pannaka-isolate iti pagtaengan Ti tao a natesting a positibo para iti COVID-19 ket masapul nga: Agtalinaed iti pagtaengan malaksid no masapulmo ti mapan iti medikal a pannaripato. SAAN A MAPAN ITI TRABAHO, PAGADALAN WENNO ANIAMAN A PUBLIKO A LUGAR (Groseria, gasolinaan, library, igid ti baybay, parke, kdpy.) KEN SAAN NGA AGUSAR ITI PUBLIKO A TRANSPORTASION (Ti Bus, taxi, makilugan a kas iti Uber wenno Lyft, kdpy.). SAAN NGA AGPASANGBAY kadagiti bisita iti pagtaengan. Agidiay bisita nga nakakumpleto ti bakuna dan nga awan ti peggad da nga makaala iti seyoso nga komplikasyon gapu ti COVID-19 ket mabalin nga bumisita. Masapul nga agusar ti face mask dagidiay bisita nga nakakumpleto ti bakuna dan. Masapul nga i-isolate ti tao nga addaan COVID-19 ti bagina manipud kadagiti dadduma iti pagtaengan. " Agyan iti sabali a kuarto manipud kadagiti dadduma ken irikep ti ridaw. " No mabalin, agusar iti sabali a banio. " Saan a sagiden dagiti item nga us-usaren dagiti dadduma iti pagtaengan (Remote ti TV, dagiti rabaw ti counter, microwave, kdpy.). " No nasken nga adda iti lawlaw dagiti dadduma ti masakit a tao, masapul nga agusar iti face mask ti tunggal maysa iti pagtaengan. " Masapul nga agusar iti mask ti masakit a tao, no madaeranda la ketdi daytoy. 18 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Masapul a mangan laeng iti isolation room nga adayo kadagiti dadduma. Luktan ti tawa nga addaan air fan a mangipuy-puyot iti angin a rumuar iti balay para iti nasayaat nga ayos ti angin ken mangkissay iti COVID-19 a virus iti angin. No ti tao nga addaan COVID-19 ket awanan iti sabali a kuarto tapno ma-isolate, mabalinmo ti mangaramid iti pisikal a tabing babaen iti panangisab-it iti kurtina ti banio, tela, wenno ules tapno adda maisina nga espasio. Dagiti pamataudan no saan a maipakat ti isolation iti pagtaengan Nangisagana ti Departaento ti Salun-at ti Hawaii kadagiti pamataudan no saan nga umdas a ma-isolate iti pagtaengan ti positibo a tao iti COVID-19. Tawagan ti Aloha United Way 2-1-1 ken agdawat iti agipatarus no kasapulam. Ipakaammo iti Aloha United Way 2-1-1 nga addaan COVID-19 ti kameng ti pamilia ken awan ti lugar a ma-isolate iti pagtaengan. Dumawat ka ti sabali nga akomodasyon. (kitaem diay COVID-19 Isolation and Quarantine Assistance sadiay pahina 46). Kasapulan nga umadayo ken haan nga bumisita dagidiay myembro ti pamilya ti tao nga naka-isolate agingga nga daytoy nga naimpeksyunan nga tao ket nalaingen ken nakarwar ti isolationen maliban laeng nu kumpleto ti bakuna dan. Siguradoen nga alaen Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 19
dagiti nairekumenda a suplay ti COVID-19 iti panid 16 a kasapulam sakbay a mapan iti pannaka-isolate nga adayo manipud iti pagtaengam. Maidawat iti kameng ti pamilia nga agusar iti mask ken i-drive na ti masakit a tao, a naka-mask met, iti pasilidad ti isolation nga adayo iti pagtaengan. Masapul a nakalukat dagiti tawa ti lugan no ipalubos ti tiempo. Panangpili iti Mayannatop a Caregiver Kinaagpaysoan na dagiti taga-aywan ket masapul nga mabakunaan ti kumpleto ngem nu haan, malimitaran ti tiga-aywan ti maysa laeng ga tao. Masapul nga agtalinaed ti caregiver iti pagtaengan kabayatan iti panangtaripatona iti positibo ti COVID-19 a kameng ti pamilia. Masapul nga agtalinaed a naka-quarantine ti caregiver iti 10 wenno 14 pay nga aldaw kas idirekta ti mangibagi iti salun-at ti publiko kalpasan a mabalinen nga isardeg ti masakit iti COVID-19 ti pannka-isolate iti pagtaengan. Dagidiay tiga-aywan nga nakakumpleto ti bakuna dan ket haan da nga masapul ti agquarantinen, ngem masapul da ti agpatest 3-5 nga aldaw kalpasan ti panagrugi da nga agaywan wenno makarikna ka ti simtomas ti COVID-19. Ituloy mo ti agusar ti personal protective equipment nu madama ka nga agay-aywan ti masakit nga tao. Daytoy ket gapu ta ti caregiver ket maibilang a naituyang iti COVID-19. Masapul a SAANKA nga agbalin a caregiver ti tao a nagpositibo iti COVID-19 no sika ket:
65 ti tawenna wenno natataeng pay Dagiti nababa ti depensa ti immune system da Masikog 20 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Addaan iti maysa wenno ad-adu a nangato ti peggadna a medikal a kondision a saan unay a kontrolado, kas pagarigan: " Di aglalaing a sakit ti kidney " " Diabetes Mellitus type 2 " COPD (di aglalaing a bronchitis wenno emphysema) Cardiovascular (puso) a sakit No mayannatop kenka ti aniaman iti adda iti ngato, addaka iti nangato a peggad ti nakaro a sakit manipud iti COVID-19 wenno kasapulam ti nayon a panagannad. Kinatalged ti caregiver kabayatan ti panangtaripato iti tao nga addaan iti COVID-19
Liklikam nga iggaman deyta rupam. Kanayon mo nga laglagipen nga HAAN mo nga iggamman deyta rupam, agong wenno matam. Agusar ka ti mask nu adda ka ti uneg ti kwarto ti maysa nga tao nga adda sakit na wenno naasasideg ka ti 6 nga kaaddang kadakuada. Kanayon mo nga ugasan ken sanitizen dagita imam. Agusar kayo ti gloves nu agigiggem kayo kadagiti banag nga naiggamman ti tao nga adda sakit na. Namnamaem dagiti kasapulan toy tao nga masakit tapno haan da nga masapul ti rumwar sadiay kwarto dan. Pagtalinaeden nga nasayaat ti bentilasion ti kuarto ti masakit a tao (nakalukat ti tawa, adda air fan a mangipuypuyot iti angin a rumuar). Bantayam ti bagim para kadagiti sintomas ti COVID-19. " Alaem ti temperaturam iti mamindua a daras iti maysa nga aldaw (bigat ken rabii wenno tunggal adda marikna a sintomas a kas iti gurigor, panagkurang ti anges, panagkupit ti barukong, wenno marigatan nga umanges). " Bantayam ti bagim para iti uyek wenno panagkurang ti anges.
Tawagam a sigud ti provider mo iti taripato ti salun-at no adda sintomasmo. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 21
Kinadalus ti Ima ken Panangliklik a Panangsagid iti Rupa Panangbuggo iti ima Maysa kadagiti kaepektiboan a wagas a pananglapped iti panagwaras ti COVID-19 ti kinadalus ti ima gapu iti direkta a pannakasagid kadagiti banag nga ayan ti virus. Importante a laglagipen a kanayon ken umiso a buggoan ti ima. Buggoan ti ima sakbay ken kalpasan ti panangited iti taripato iti masakit a tao. Buggoan ti ima iti sabon ken danum iti saan a nababbaba ngem 20 segundo. No awan ti sabon ken danum, agusar iti hand sanitizer nga addaan iti saan a nababbaba ngem 60% nga alkohol. 22 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Panangliklik a panangsagid iti rupam Ammom kadi nga iti kadawyan ket sagiden ti tao ti rupa wenno buokda iti agarup mamin-20 a daras iti maysa nga oras? Mapan iti rupam dagiti mikrobio iti imam ken makastrek iti bagim babaen iti mata, agong, wenno ngiwatmo.
Panpanunutem a kanayon ti panangsagid iti rupa. Sumagmamano a tip a makatulong tapno saanmo a sagiden ti rupam dagiti:
Ibagam iti gayyemmo nga dillawennaka no sagidem ti rupam.
Ipalagipmo kadagiti dadduma no makitam a sagidennda dagiti rupada.
Pagbalinem nga ukopado dagiti imam babaen iti panangibulsam wenno panangiggemmo iti aniaman a banag.
Tugawam dagiti imam. Ag-relax Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 23
Personal nga Aruaten iti Proteksion Dagiti mask Apay a nasken nga agusarka iti mask? Masangga ti mask dagiti parsiak manipud iti masakit a tao ken maprotektaran dagiti ipatpateg ken gagayyemtayo. Importante ti panangusar iti umiso a mask. Masapul nga addaan iti mask iti dua wenno ad-adu pay a layer ti pagangsan ken mabalin a labaan a lupot. Masapul nga umdas a makaluban dagiti mask ti agong ken ngiwatmo. Masapul nga lumapat a naimbag dagiti mask kadagiti igid ti rupam ken masapul nga awan baetna. Panangusar ken Pananglaba Kadagiti Mask
Kanayon nga agusar iti mask no adda iti maymaysa a kuarto a kadua ti masakit a kameng ti pamilia. Dawaten met iti masakit a tao nga agusar iti mask no addaka iti kuarto.
Sukatam ti mask mo no narugit, mapigis, wenno mabasa daytoy.
Idulin ti mask mo iti papel a supot wenno ipainit. Mabalinmo a labaan dagiti lupot a mask iti paglabaan, padasen ti agusar iti napudot a danum ken no adda, ipan iti napudot a dryer.
Siguradoen nga umiso ti panagisuot ken panangikkat iti mask.
KANAYON a buggoan dagiti ima sakbay ken kalpasan ti pangisuot ken panangikkat iti mask. Mabalin nga adda iti ruar ti mask ti virus. 24 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Umiso a panangisuot ken panangikkat iti mask Umiso a panangisuot iti mask: • Buggoan nga umuna ti ima. • No usarem ti dati a mask, SAANMO a sagiden ti lupot ti mask, sagiden laeng ti pagkabitan iti lapayag wenno talina. Mask nga addaan pagkabitan iti lapayag: " Iggaman ti mask babaen iti pagkabitanna ken ikaw-it kadagiti lapayag. " Siguradoen a makaluban ti mask ti agong, ngiwat ken nakadekket iti timid. Mask nga adda talina: " " Igalut nga umuna ti akinngato a tali. Babaen kadagiti akinbaba a tali, guyuden ti mask tapno dumket iti agong ken ngiwat agingga iti baba ti timid. " Igalut dagiti tali iti baba. Umiso a panangikkat iti mask: • NO us-usaren ti dati a mask, isagana ti supot a papel ken luktan tapno ipisokmo ti mask ditoy ken buggoan a sigud dagiti ima. No awan ti papel a supotmo, mabalin nga usaren ti salagasag a pagkargaan. SAAN a sagiden ti lupot ti mask, ti laeng pagkabitan wenno talina. • Dagiti pagkabitan iti lapayag ti mask: " Iggaman dagiti pagkabitan kadagiti lapayag babaen iti dua nga ima. " Ikkaten ti mask ken ipisok iti papel a supot. Mask nga adda talina: " " Ikkaten ti pannakasiglot ti tali iti baba. Ikkaten ti pannakasiglot ti akinngato a tali a tenglen dagiti ramaymo ti akin-ngato a tali. " " Ikabil ti mask iti supot. Buggoam dagiti imam. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 25
Face Shield wenno Goggles No adda uyek ti tartaripatoem a pasiente, mabalinmo pay ti agusar iti face shield wenno goggles. Ti panagusar iti face shield wenno goggles ket makatulong a malappedan dagiti parsiak ti respiratorio nga agdisso kadagiti matam. Siguradoen nga isuotmo ti mask mo a kadua ti face shield wenno goggles mo. Umiso a panangisuot ken panangikkat iti face shield wenno goggles: Panangisuot iti face shield wenno goggles: Umuna a suruten dagiti addang iti panangisuot iti mask.
Isuot ti face shield wenno goggles kalpasan a maisuot ti mask. Panangikkat iti face shield wenno goggles:
Ikkaten ti face shield wenno goggles.
Ikkatem ti mask mo. Buggoam dagiti imam. 26 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Dagiti Disposabol a Guantes Kanayon nga agusar iti guantes no sagidem ti kameng ti pamiliam nga addaan iti COVID-19 wenno asikasoem ti aniaman kadagiti ramramitda a kas kadagiti panganan, luplupot, wenno bado. Agusar iti guantes no agdalus iti aniaman a lugar a nagyanan ti masakit a kameng ti pamiliam. Siguradoen nga adda nakasagana a pagbasuraan wenno supot iti asidegmo no ikkatem dagiti guantes. PARA ITI ISUAMIN A SITUASION, NO AWAN DAGITI GUANTESMO, BUGGOAN A DAGUS KEN MASANSAN DAGITI IMAM. Umiso a panangisuot kadagiti guantes Umuna nga ikkaten dagiti natadem a singsing wenno pulseras. Buggoan ken pamagaan dagiti imam.
Isuot ti tunggal guantes.
Sukimatem dagiti guantes no adda pigis wenno perdina. No adda pigis wenno perdina, sukatan ti guantes. Umiso a panangikkat iti guantes Mangala iti supot wenno nakasagana a pagbasuraan a nakalukat iti rabawna a pangipisukan kadagiti guantes.
Iti ima a kanayonmo nga usaren, iggaman ti paset iti dakulap ti sabali a guantes iti sabali nga ima ken guyuden nga ikkaten ti guantes a lukuten daytoy iti imam kabayatan ti panangguyodmo.
Pagtalinaedem a nalukot ti guantes iti imam. Unnaten ti imam nga ayan pay laeng ti guantes. Babaen iti imam a naikkaten ti guantesna, iselsel ti dua a ramay iti uneg ti punios ti guantes iti ngatoen laeng ti dakulap. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 27
Guyuden nga ingato ti punios ken piriten daytoy manipud iti uneg ti guantes babaen kadagiti ramay ken tanganmo. Uksuben ti guantes a maibungon iti guantes nga adda iti imam.
Ti kaik-ikkatmo a guantes ket baliktad nga adda iti unegna ti nalukot a guantes.
Ipisok ti guantes iti supot wenno sidadaan a pagbasuraan. Buggoam dagiti imam. Nalaka ti makaala kadagiti mikrobio manipud iti masakit a tao babaen kadagiti imam iti panangikkatmo kadagiti guantes. Masapul a sanayem ti panangikkatmo kadagiti guantesmo iti sumagmamano a daras kadagiti saan pay a nausar a guantes iti masakit a tao. PARA ITI ISUAMIN A SITUASION, NO AWAN DAGITI GUANTESMO, BUGGOAN A DAGUS KEN MASANSAN DAGITI IMAM. 28 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
DISINFECTANT Dalusan ken I-disinfect ti Aglawlaw ti Pagtaengan Makatulong ti kanayon a panangdalus ken panang-disinfect iti pagtaengan tapno makissayan ti coronavirus iti pagtaengan ken malappedan ti panagwaras ti virus. Importante a maamoan a saan nga isuamin a produkto a pagdalus ket agpapada ti pannakausarna. Masapul a madalusan dagiti rabaw sakbay a madis-infect dagitoy. Ti panangbasa ken panangsurot kadagiti direksion ti panangusar ti produkto ket nayunanna ti kinaepektibo ti produkto ken kissayanna ti pakadadaelan wenno pakadangran ti agusar. No agdaldalus ken agdis-disinfect, masapul nga isuot ti caregiver dagiti nairekumenda a guantes, proteksion ti mata, ken aniaman a sabali a proteksion a nakalista iti etiketa. Ikkaten ti panagdalus dagiti mikrobio ken rugit kadagiti rabaw. Saan a patayen ti panagdalus dagiti mikrobio. Ikkaten ti panagdalus dagiti mikrobio kadagiti rabaw a mangpababa kadagiti bilang ken panagwaras ti impeksion. Ti panag-disinfect ket panagusar kadagiti kemikal tapno patayen dagiti mikrobio kadagiti rabaw. Masapul a dalusam ti rugit ken mansa manipud kadagiti rabaw sakbay ti panag-disinfect. Makatulong ti panag-disinfect a mangpababa iti peggad ti pannakaiwaras ti impeksion. Dagiti disinfectant a mangpatay kadagiti virus a pakaigapuan ti COVID-19 ket masarakan iti website ti Ahensia ti Proteksion iti Aglawlaw ti Estados Unidos (US Environmental Protection Agency) Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 29
Dagiti tip para iti panagdalus ken panag-disinfect Isuot dagiti personal nga aruaten ti proteksion a nairekumenda iti etiketa ti produkto a kas iti mask, goggles, face shield, guantes, kdpy. Suruten dagiti annuruten ti panagusar iti etiketa ti produkto. No agusar iti bleach: " Basaen ti etiketa tapno masigurado a naglaon ti bleach iti 5% - 9% sodium hypochlorite. Saan a mayannatop ti pang-disinfect a bleach iti balay nga awan ti 5% - 9% sodium hypochlorite na wenno produkto a saan a babalnawan a bleach. " Suruten dagiti annuruten iti pagkargaan para iti panangpalabnaw iti bleach. No awan dagiti annuruten iti panangpalabnaw iti bleach iti pagkargaanna, masarakan ti impormasion iti disinfecting-your-home.html Ikkaten ti personal nga aruaten iti proteksion segun kadagiti annuruten iti daytoy a libro ken ibelleng dagitoy iti sidadaan a pagbasuraan. Buggoan a sigud dagiti ima kalpasan nga ikkaten ti personal nga aruaten iti proteksion. 30 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Labada ti Masakit a Tao
Isuot dagit guantes segun kadagiti annuruten iti buklet. Mabalin a labaan dagiti dadduma a kameng ti pamilia dagiti narugit a labada manipud iti masakit a tao.
Saan nga iwagsak dagiti mureng ti masakit a tao, a mabalin a pakaiwarasan ti virus iti angin.
Labaan dagiti item kas kadagiti annuruten ti manufacturer nga usar ti kapupudutan a setting ti danum. Usaren ti dryer iti high heat no adda ken naan-anay a pamagaan dagiti item. Dalusan ken i-disinfect dagiti pagyanan ti bado. No mabalin, isagana ti pagyanan wenno pagkargaan iti labada a mabalin nga ibelleng wenno ugasan.
Isuot dagiti guantes segun kadagiti annuruten iti daytoy a buklet. Dagiti Pinggan ken Kubiertos Asikasoen dagiti pinggan, tasa, baso, wenno kubiertos iti pannangan nga addaan guantes. Ugasan dagiti pinggan ken kubiertos nga agusar kadagiti disposabol a guantes, sabon ken napudot a danum wenno iti diswasher. Buggoan dagiti ima kalpasan nga ikkaten dagiti guantes wenno panangasikaso kadagiti nausar nga item. Pagbasuraan No mabalin, agusar iti maymaysa laeng a pagbasuraan para iti masakit a tao. Agusar kadagiti guantes no agikkat kadagiti supot ti basura. Buggoam dagiti imam kalpasanna. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 31
Panangsaluad iti Bagi, Panunot, ken Espiritu No maysaka a caregiver, masapul a panpanunutem ti bagi, panunot, ken espiritu ti masakit a tao ken ti bagim. Tapno maaywanam ta bagim masapulmo ti: Umdas nga inana, mangan iti nasalun-at, uminom iti adu a likido, ken agwatwat.
Kitaem nga adda kenka dagiti suplay ken banbanag a masapulmo. Agtalinaed a nadekket kadagi ipatpateg ken gagayyem babaen iti telepono wenno internet. Ammoem nga adu dagiti pamataudan a sidadaan a tumulong kenka.
Tandaanan nga no agtitinnulongtayo, malasatantayto amin daytoy. Panangbantay iti Masakit a Tao iti Pagtaengan Siguradoen nga bantayan nga inaldaw ti tao ken iti agmalmalem para iti panagkaro ti sakit. Panangala ken panangirekord iti temperatura, panang-check no kasano ti kapardas ti panaganges ti masakit a tao, ken panangala kadagiti pulsoda ket mangted iti nasken nga impormasion no makisarsarita iti provider ti taripato ti salun-at ti masakit a tao. Nairaman iti daytoy a buklet ti impormasion maipanggep iti panangala iti temperatura, panangbilang iti anges, panangala iti pulso, ken panangusar iti pulse oximetry (mangrugi iti panid 34). Alaen ti temperatura iti saan a nababbaba ngem 2 a daras iti maysa nga aldaw, iti bigat ken iti rabii. No umabot iti nangatngato ngem 100.4°F ti temperatura, tawagan ti provider ti taripato ti salun-at.
Kitaen no kasano ti kapardas ti panaganges ti masakit a tao ken no adda panagkurang ti panagangesda. 32 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
No adda pulse oximeter mo, rukuden ti oxygen iti dara ti masakit a tao.
Kitaen no tumaud iti pasiente ti baro panagdandanag wenno mariribukan a kababalin. Makita iti likod daytoy buklet ti log tapno mairekord ti impormasion. Dagiti Senyales a Kumarkaro ti Sakit ti Tao nga Addaan iti COVID-19 Siputan dagiti senyales a kumarkaro ti masakit a tao. Bantayan ti masakit a tao ken isuamin nga agnanaed iti pagtaengan para kadagiti sintomas ti COVID-19. Nailista iti panid 8 daytoy a buklet dagiti sintomas para iti COVID-19. Karaman kadagiti sintomas a kumarkaro ti masakit a tao ken kumarkaro ti sakit ket: Problema iti panaganges • Agtultuloy a sakit wenno presion iti barukong Pannakariribok • Marigatan nga agtalinaed a siririing wenno marigatan nga agriing • Asul a kolor ti bibig wenno rupa No mangrugi ti aniaman kadagitoy a sintomas, agsapul a sigud iti medikal a tulong wenno tawagan ti 911. No tumawag iti 911:
Ipakaammo kadakuada nga adda COVID-19 ti tao ken/wenno kimmaro dagiti sintomasda.
Siguradoen nga usaren ti masakit a tao dagiti mask ken dagiti masapulna ti umasideg kadagiti trabahador ti ambulansia wenno ti fire department. No mabalin, makipagkita iti fire department wenno ambulansia iti ruar. • Maaddaan iti listaan ti panagagas nga adda nagan dagiti agas/dosis/ oras/ruta (kas pagarigan oral, ma-inject, kdpy.). Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 33
Tandaanan nga 4 agingga iti 5 a tao ket addaan iti nalag-an wenno kalalainganna a sintomas, ngem 1 manipud iti 5 ket adda sumagmamano a nakaro a sintomasna. Ti Serbisio ti Medikal nga Emerhensia (ambulansia) ket mangted iti sapasap nga impormasion no kontaken ti 911 para iti ambulansia. Makita iti panid 47 ti impormasion. Kasano nga Alaen ti Temperatura Kinatalged ken Kontrol ti Impeksion
Kanayon a dalusan ti termometro iti alkohol kalpasan ti tunggal panangusar. Buggoan ti imam iti danum ken sabon sakbay ken kalpasan nga alaem ti temperatura.
Saan nga usaren ti maymaysa a termometro para iti oral ken rectal a temperatura.
Ikkan ti nalawag nga etiketa ti pang-oral ken pang-rectal a termometro. Oral a temperatura (babaen iti ngiwat) Aguray iti 30 a minuto iti panangala ti temperatura no adda kanem wenno inumem.
I-turn on ti digital a termometro.
Ikabil ti murdong ti termometro iti sirok ti dila iti likod ti sangi ken ikeppet ti ngiwat.
Para kadagiti digital a termometro, urayen nga ag-beep sakbay nga ikkaten ti termometro.
Para kadagiti mercury a termometro, aguray iti 3-5 a minuto sakbay nga ikkaten ti termometro. 34 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Husto a pannakaiplastar ti oral a termometro Frenulum ti dila Sublingual a bulsa Ipakita ti ladawan iti ngato ti paset ti ngiwat iti sirok ti dila. Rectal a temperatura Ti rectal a temperatura ket mabalin a maala iti maladaga, ubing wenno nataengan a saanda maikeppet dagiti ngiwatda.
Langisan ti murdong ti rectal termometro iti danum wenno Vaseline®.
Kadakkel ti ubing: " Bassit nga ubing: pagdataen, pilkoen nga agpangato dagiti tumeng " Dakdakkel nga ubing: Pagsikigen a nakaidda, pilkoen ti maysa a tumeng
Iserrek ti maysa a pulgada a murdong ti termometro iti kimmut.
Para kadagiti digital a termometro, urayen nga ag-beep sakbay nga ikkaten ti termometro.
Para kadagiti mercury a termometro, aguray iti 3-5 a minuto sakbay nga ikkaten ti termometro. Awan-Kontak nga Infrared
Suruten dagiti annuruten ti manufacturer. Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 35
Kasano nga Alaen ti Pulso ken Bilangen ti Panaganges Ti pulsom ket isu ti bilang ti panagpitik ti pusom iti maysa a minuto. Dagiti panagangesmo ket isu ti bilang ti panagangesmo iti maysa a minuto. Panangala iti pulso Buggoam dagiti imam. Mabalinmo nga usaren ti pungoa- pungoan wenno likod ti siko a pangalaan iti pulso.
Pungoa-pungoan " Pagsabaten ti akin-tengnga ken pagsingsingan a ramaymo. " Naannad nga iparabaw daytoy iti batog ti tangan a pagsinnabatan ti ima ken pungoa-pungoan.
" Likod ti siko: Italmeg ken in-inut nga isarak agingga a mariknam ti pulso. " " Naannad nga ikabil ti akin-uneg a paset ti pagsabatan ti Pagsabaten ti akin-tengnga ken pagsingsingan a ramaymo. akinbaba ken akinngato a takiag. " Italmeg ken in-inut nga isarak agingga a mariknam ti pulso. Agusar iti relo nga addaan segundo wenno timer ti selpon. Riknaen ti pulso ken bilangen ti pitikna iti uneg ti 60 a segundo. Dagiti rate ti pulso ti tao nga agin-inana ket kadawyan a 60 - 100 a pitik tunggal minuto ken mabalin nga adda iti 50 para iti napigsa a tao. No ti rate ti pulsom kalpasan ti 5 minuto a panaginanam ket kanayon nga awan iti daytoy a pangrukudan, komonsulta iti provider ti taripato ti salun-atmo.
Sanayem kadagiti kameng ti pamiliam. 36 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Panangbilang iti Panaganges Tip: Dimo ibagbaga iti tao a bilbilangem ti panagangesda. Mabalin nga agbaliw ti wagas a panagangesda.
Siputan ti panagngato ken panagbaba ti barukong.
Ti panaganges nga agpauneg (panagngato) ken agparuar (panagbaba) ket maysa nga anges. Bilangen ti daras ti panaganges iti maysa a minuto. Para kadagiti nataengan, adda iti nagbaetan ti 12 ken 20 ti normal a panaganges iti maysa a minuto. Bilangen ti daras ti panaganges iti maysa a minuto kabayatan nga agin-inana ken naka-relaks. Para kadagiti nataengan, adda iti nagbaetan ti 12 ken 20 ti normal a panaganges iti maysa a minuto kabayatan nga agin-inana. No masansan a nangatngato ngem 20 ti panagangesmo iti maysa a minuto, komonsulta iti provider mo iti taripato ti salun-at. No adda ti pannakapadasmo a marigatanka nga umanges, tawagan ti 911.
Tandaanan ti sumaganad para iti tunggal anges: o Kauneg: normal, narabaw, wenno nauneg. o Ritmo: regular wenno saan a regular. o Patas: ti inspiration (panaganges nga agpauneg) ken expiration (panaganges nga agparuar) ket rumbeng nga agpada. o Denggen dagiti saan a normal nga uni. Pulse Oximeter Sumagmamano kadagiti pagtaengan ket addaan iti pulse oximeter a mabalin nga usaren. Rukuden ti oximeter no kasano ti kaadu ti oxygen iti dara. Mabalin a kayat a bantayan ti provider ti taripato ti salun-at no kasano ti kinasalun-at ti panagandar ti baram a mangpastrek iti oxygen iti bagim babaen iti panangdawat kenka nga i-check mo ti tukad ti oxygen mo babaen iti pulse oximeter. No maidawat nga agusarka iti pulse oximeter, ibaga kenka ti provider mo iti taripato ti Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 37
salun-at no mamin-anom a rukuden ti tukad ti oxygen ti masakit a tao iti maysa nga aldaw. Maawagan pay ti tukad ti oxygen mo nga oxygen saturation level (sPO2). Ti normal a tukad ti sPO2 ket 95% wenno nangatngato. No ti sPO2 ti masakit a tao ket nababbaba ngem 95%, masapul a tawagam ti provider da iti taripato ti salun-at. Kasano nga usaren ti pulse oximeter Dagiti addang ti panangrukod iti oxygen saturation level ket: 1. Luktan ti pakete ti pulse oximeter ken basaen dagiti annuruten. Ikabil dagiti bateria. 2. Siguradoen nga awan ti nail polish iti kuko. 3. Siguradoen a saan a nalammiis dagiti ima ti pasiente. 4. I-turn on ti pulse oximeter. 5. Italmeg ti clip ken ikabil ti pulse oximeter iti tangan wenno iti maika-3 a ramay wenno maika-2 a ramay. Ibbatan ti clip. 6. Agtalinaed a nakatugaw, aguray iti 30 segundo, kalpasanna kitaen ti reading. 7. Tawagan ti provider ti taripato ti salun-at no ti oxygen saturation level ket nababbaba ngem 95%. 8. Agbirok iti medikal nga atension no ti oxygen saturation level ket nababbaba ngem 90% wenno marigatanka nga umanges. Dagiti Pamataudan Aloha United Way 211
Sidadaan iti 7 AM agingga iti 10 PM, 7 nga aldaw tunggal lawas
Tawagan ti: 211 wenno 1-877-275-6569 manipud iti uray sadinno iti Hawaii Ag-text: 877-275-6569, ikabil ti zip code mo iti mensahe
Email: info211@auw.org Website: 38 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Maikonektanaka ti 211 kadagiti serbisio ti salun-at ken kagimungan " Makan " Salinong " Tulong a pinansial " Dagiti serbisio ti kinabaldado Suporta iti Krisis, Dagiti Serbisio iti Salun-at ti Panunot wenno Dagiti Serbisio a Panagagas iti Panagaramat iti Substansia
Tawagan ti Hawaii CARES iti 1-800-753-6879 (TTY 7-1-1)
I-text ti ALOHA iti 741741 DAGITI SENTRO TI SALUN-AT TI KOMUNIDAD Isla ti Hawaii Bay Clinic, Inc 1178 Kinoole Street, Building B Hilo, HI 96720 Telepono: (808) 333-3600 Website: Hamakua Health Center 45-549 Plumeria Street Honokaa, HI 96727 Telepono: (808) 775-7204 Website: Sentro ti Salun-at ti Komunidad ti West Hawaii 75-5751 Kuakini Highway, Suite 104 Kailua-Kona, HI 96740 Telepono: (808) 326-5629 Website: Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 39
Kauai Sentro ti Salun-at ti Komunidad ti Kauai 4800D Kawaihau Road Kapaa, HI 96746 Telepono: (808) 240-0170 Website: Lanai Sentro ti Salun-at ti Komunidad ti Lanai 333 Sixth Street Lanai City, HI 96763 Telepono: (808) 565-6919 Website: Maui Sentro ti Salun-at ti Malama I Ke Ola 1881 Nani street Wailuku, HI 96793 Telepono: (808) 871-7772 Website: Salun-at ti Hana 4590 Hana Highway Haiku, HI 96713 Telepono: (808) 248-8294 Website: Molokai Sentro ti Salun-at ti Komunidad ti Molokai 30 Oki Place Kaunakakai, HI 96748 Telepono: (808) 553-5038 Website: 40 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Oahu Sentro ti Salun-at ti Kalihi-Palama 915 North King Street Honolulu, HI 96817 Telepono: (808) 848-1438 Website: Dagiti Kumprehensibo a Serbisio ti Kokua Kalihi Valley 2239 North School Street Honolulu, HI 96819 Telepono: (808) 791-9410 Website: Sentro ti Salun-at ti Koolauloa 56-119 Pualalea Street Kahuku, HI 96731 Telepono: (808) 293-9216 Website: Sentro para iti Salun-at ti Komunidad ti Wahiawa\ 302 California Ave., Suite. 106 Wahiawa, HI 96786 Telepono: (808) 622-1618 Website: Kumprehensibo a Sentro ti Salun-at ti Waianae Coast 86-260 Farrington Highway Waianae, HI 96792 Telepono: (808) 697-3300 Website: Salun-at ti Waikiki 45-277 Ohua Avenue Honolulu, HI 96815 Telepono: (808) 922-4787 Website: Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 41
Sentro ti Salun-at ti Waimanalo 41-1347 Kalanianaole Highway Waimanalo, HI 96795 Telepono: (808) 259-7948 Website: DAGITI SISTEMA TI TARIPATO TI SALUN-AT TI KATUTUBO NGA HAWAIIANO Adda lima nga agserserbi iti sumagmamano nga isla. Dagitoy a sistema ti panangitulod iti taripato ti salun-at ket mangted iti kangrunaan, dental, taripato ti salun-at ti ugali kasta met iti promosion iti salun-at ken dagiti programa iti pananglapped iti sakit, outreach, panagpalista ken pannakaikari, ken reperal kadagiti propesional a panagpaimbag ti Hawaiiano. Dagitoy lima a Sistema ti taripato ti Salun-at ti Katutubo nga Hawaiiano, ti Programa ti Iskolar ti Salun-at ti Katutubo nga Hawaiiano ken Papa Ola Lōkahi ket bukbuklenda ti pederal a Programa ti Salun-at ti Katutubo nga Hawaiino. Kauai Dagiti lokasion ti Hoola Lahui iti Hawaii: (Kauai ken Niihau) Sentro ti Salun-at ti Komunidad ti Kaua'i 4800-D Kawaihau Road Kapaa, Hawaii 96746 Medikal: (808) 240-0170 Dental: (808) 240-0180 Salun-at ti Ugali: (808) 240-0194 Website: hoolalahui.org Klinika ti Waimea iti Medikal, Dental ken Salun-at ti Ugali 4653-B Waimea Canyon Road Waimea, Hawaii 96796 Medikal (808) 240-0140 Dental (808) 240-0150 Salun-at ti Ugali (808) 240-0194 Website: hoolalahui.org 42 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Sentro ti Kinakaradkad ti Hoola 3-3204 Kuhio Highway, #105-106 Lihue, Hawaii 96766 Telepono: (808) 245-8933 Website: hoolalahui.org Dagiti Opisina ti Parmasia ken Administratibo 4491 Rice Street Lihue, Hawaii 96766 Telepono: (808) 240-0200 Website: hoolalahui.org Oahu Dagiti lokasion ti Ke Ola Mamo: Medikal a Klinika ti Ke Ola Mamo 321 North Kuakini Street, Suite 308 Honolulu, Hawaii 96817 Telepono: (808) 440-6852 Website: keolamamo.org Urban Honolulu Lomilomi, Sentro ti Kinakaradkad ti Hooikaika, Programa a Dental, Promosion ti Salun-at 680 Iwilei Road, Suite 500 Honolulu, Hawaii 96817 Telepono: (808) 848-8000 Website: keolamamo.org Waianae 87-2070 Farrington Highway, Suite C Waianae, Hawaii 96792 Telepono: (808) 668-1110 Website: keolamamo.org Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 43
Hauula Koolauloa 54-10 Kukuna Road. Hauula, Hawaii 96717 Telepono: (808) 232-2222 Website: keolamamo.org Waimanalo Koolaupoko 41-253 Ilauhole Street Waimanalo, Hawaii 96795 Telepono: (808) 259-6666 Website: keolamamo.org Lanai Na Puuwai Telepono Lang: (808) 565-7204 Website: napuuwai.org Maui Dagiti lokasion ti Hui No Ke Ola Pono: Wailuku (Sentro ti Cameron) 95 Mahalani Street, #21 Wailuku, Hawaii 96793 Telepono: (808) 244-4647 Website: hnkop.org Sentro ti Komunidad ti Hana 5101 Uakea Road, #D18 Hana, Hawaii 96713 Telepono: (808) 442-6860 Website: hnkop.org Molokai Na Puuwai 604 Maunaloa Highway, Bldg. C Kaunakakai, Hawaii 96748 Telepono: (808) 560-3653 Website: napuuwai.org 44 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Isla ti Hawaii Dagiti lokasion ti Hui Malama Ola Na Oiwi: 1438 Kılauea Avenue Hilo, Hawaii 96720 Telepono: (808) 969-9220 Website: hmono.org/ Klinika iti Medisina ti Pamilia 82 Puuhonu Place, Suite 209 Hilo, Hawaii 96720 Telepono: (808) 796-3125 Website: hmono.org/ Dagiti Foodbank Isla ti Hawaii Panagiwaras iti Makan Website: Kauai Food Bank ti Kauai Hawaii Telepono: (808) 482-2224 Website: Agwaywayas a Food Bank ti Kauai Telepono: (808) 246-3809 Website: Maui Food Bank ti Maui Telepono: (808) 243-9500 Website: Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 45
Oahu Food Bank ti Hawaii Telepono: (808) 836-3600 Dagiti Website: Dagiti Pamataudan iti Makan Website: Tulong iti Pannaka-isolate ken Pannaka-quarantine iti COVID-19 No saanka a maka-isolate wenno maka- quarantine iti pagtaengan: County ti Honolulu: Tawagan ti Hawaii CARES 1-800-753-6879 (TTY 7-1-1) Tawagan ti helpline ti We Are Oceania iti 808-913-1364 County ti Hawaii: Hilo: Tawagan ti 808-974-6006 Kona: Tawagan ti 808-322-4880 County ti Maui: Tawagan ti 808-984-8213 Lunes - Biyernes 7:45 a.m. agingga iti 4:30 p.m. Tawagan ti 1-800-360-2575 Kalpasan ti opisina County ti Kauai: Tawagan ti 808-241-3563 Lunes - Biyernes 7:45 a.m. agingga iti 4:30 p.m. Tawagan ti 808-241-3496 Kalpasan ti opisina Ti Queen's Health Systems COVID-19 Infoline - Makisarita iti rehistrado a nars maipanggep iti COVID-19 Tawagan ti: Nakalukat: 8:00 a.m. - 8:00 p.m. Sabado - Domingo 8:00 a.m. - 4:30 p.m. Website: (808) 691-2619 Lunes - Biyernes 46 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Dagiti Emerhensia a Medikal a Serbisio Mayannatop ti impormasion iti isuamin a county iti Estado ti Hawaii. Kaanom a rumbeng a tawagan ti 911 para Kadagiti Emerhensia a Medikal a Serbisio? Kabayatan nga agduduma ti depinision ti tunggal maysa iti emerhensia, dagitoy dagiti pangarigan no kaano nga tawagan a dagus ti 911. 1. Mapadpadasan ti pasiente ti panagsakit ti barukongna, marigatan nga umanges wenno agkurang ti anges 2. Saan a makontrol ti panangpadara ti pasiente 3. Asidegen ti panagpasngay 4. Adda panagkapsut ti pasiente wenno pannakaparalisa ti kagudua ti bagina No tumawagka iti 911, ekspektarem nga adda sumagmamano a saludsod ti EMS dispatcher. 1. Ti umuna a saludsod ket kanayon nga, ania ti lokasion ti emerhensiam? 2. Ipaay ti sumagmamano a saludsod iti agresponde nga EMS crew ti mainaig nga impormasion no ania ti problema ti pasiente. 3. Masaludsodto kenka ti: a. Agur-urayka kadi kadagiti resulta ti pannakaeksamen iti COVID-19 wenno naaddaanka iti asideg a kontak iti maysa a kasdiay? b. Positiboka kadi iti COVID-19 wenno adda kadi positibo iti sangakabbalayanyo wenno kadagiti naasideg a kontakmo? c. Adda kadi gurigormo, uyek, baro a pannakaawan ti panagraman, panagangot, agsarsarwa wenno agtakki? Adda kadi siasinuman a naasetgam nga addaan kadagitoy a sintomas? d. Nagbiaheka kadi? Adda kadi siasinuman a naasetgam a nagbiahe? Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 47
4. Maidawat a kalmado laeng iti tawag ken sungbatan iti husto ken apag- iso ti isuamin a saludsod nu mabalin. 5. Mangipatulod ti dispatcher iti crew/ambulansia apaman a makitada ti address mo iti mapa. 6. No kabaelam, sabatem iti ruar dagiti trabahador ti Serbisio ti Medikal nga Emerhensia. No sumangpet ti EMS iti pagtaengam, maidawat nga agsaganaka 1. Kabayatan ti pandemia ti COVID-19, maidawat nga agusarka iti mask kabayatan nga adda iti pagtaengam, lugar ti trabaho, wenno lokasion dagiti paramedic ken EMT. 2. Pagtalinaeden ti natalged a distansia manipud iti crew. Urayem nga asetgandaka ti crew. 3. Ipakaammo iti crew apaman a sumangpetda no sika wenno ti kameng ti pamilia ket wenno mabalin a positibo iti COVID-19. 4. Iyadayo ti aniaman a taraken nga ayop. 5. Ikkan nga naimbag iti etiketa dagiti agas ken agsagana a mapan. 6. No adda Bilin ti Mangngagas iti kameng ti pamiliam para iti Panagagas a Pangsustenar-iti-Biag wenno POLST form, maidawat nga isaganam a sidadaan dayta. 48 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
Log ti Temperatura, Panaganges, Pulso, ken Pulse Oximetry Aldaw 1 Aldaw 2 Aldaw 3 Aldaw 4 Aldaw 5 Dagiti Notar Temp AM Temp PM Panaganges AM Panaganges PM Pulso AM Pulso PM Pulso Ox Pulso Ox Pulso Ox Pulso Ox Aldaw 6 Aldaw 7 Aldaw 8 Aldaw 9 Aldaw 10 Dagiti Notar Temp AM Temp PM Panaganges AM Panaganges PM Pulso AM Pulso PM Pulso Ox Pulso Ox Pulso Ox Pulso Ox Agusar Iti Mask tapno Maipakita A Maseknanka 49
Dagiti panangbigbig Mabigbig dagiti sumaganad para iti pannakipasetda iti daytoy a proyekto. Dagiti Emerhensia a Medikal a Serbisio Siudad ken County ti Honolulu Dibision Dagiti Serbisio ti Medikal nga Emerhensia Korey Chock, MICT EMS Bureau, Hawaii Fire Department Chris Honda, Battalion Chief Panagsaknap ti Sakit Dibision ti Kontrol Sangay ti Imbestigasion ti Sakit Chantelle Matagi Nichole Pulver Sangay ti Imiunisasion Marcia Nagao, M.D., M.P.H. Douglas Hatch, M.D., M.P.H. Katherine E. Center, PhD County ti Maui Curt Morimoto, Maui Operations Manager David Mendonsa, PA-C, MICT Nailian a Guadia ti Hawaii Task Force Medical Col. Mark Young LTC Jason Iyomasa County ti Kauai Tito Villanueva, Kauai Operations Manager Departamento ti Salun-at ti Hawaii Asosasion ti Kangrunaan a Pannaripato ti Hawaii Robert Hirokawa, Dr.PH Dibision ti Pananglapped iti Saan nga Agsarsardeng a Sakit ken Promosion ti Salun-at Lola Irvin Chris "CJ" Johnson Gail Ogawa Dibision ti Panangaywan iti Makaakar a Sakit ken Salun-at ti Publiko Glenn Wasserman, M.D., M.P.H. Papa Ola Lo¯ kahi Kim Ku'ulei Birnie Sheri-Ann Daniels, Ed.D. Pagadalan iti Nursing ken Dental Hygiene ti Unibersidad ti Hawaii Kristine Qureshi, PhD, RN, FAAN, CEN, PHNA-BC Sangay ti Panangaywan iti Salun-at ti Publiko Gloria Fernandez, DNP, RN, PHNA-BC Holly Ann Kataoka, BSN, RN Jodie Sanada, MSN, APRN Christina Takara, BSN, RN 50 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19
David Ige, Governor ti Hawaii Elizabeth A. Char, MD, Direktor ti Salun-at Para iti ad-adu nga impormasion makiuman iti: Departamento ti Salun-at ti Estado ti Hawaii Dibision ti Panangaywan iti Makaakar a Sakit ken Salun-at ti Publiko Sangay ti Panangaywan iti Salun-at ti Publiko 1700 Lanakila Avenue, Room 201 Honolulu, Hawaii 96817 Telepono: (808) 832-3773 KAAWAN TI DISKRIMINASION KADAGITI SERBISIO Ipaaymi ti pannakaakses kadagiti programa ken aktibidadmi a saan nga ikaskaso ti puli, kolor, naggapuan a nasion, pagsasao, edad, kinatao, relihion wenno kinabaldado. Agsurat wenno tawagan ti Sangay ti Panangaywan iti Salun-at ti Publiko wenno ti Af- firmative Action Officer mi iti P.O. Box 3378, Honolulu Hawaii 96801-3378 wenno (808) 586-4110 (boses/TTY) iti uneg ti 180 nga aldaw manipud iti rugi ti problema. 52 Taripato iti Pagtaengan para kadagiti Tao nga addaan COVID-19 Agosto 2021


ILOKANO Manwal ti Indigenous Community Radio Stations Panggep iti Prebensyon ita a Narikut a Panawen ti Pandemiya nga Covid-19 Cultural Survival
Sumangsango dagiti nadumaduma nga nainsigudan nga umili iti peggad ti pandemya nga Covid19. Ti Cultural Survival ket makumikom iti panangsuporta kadagiti nagduduma nga kadagiti ti komunidad agsipud ta ditoy ti maaramat dagiti nainsigudan nga indibdiwal iti panangsango iti nasao nga krisis. istasyon radyo Ti radyo ket maysa a kapigsaan nga wagas para kadagiti nainsigudan nga umili tapnu maiwaragawag da ti paglintegan da mainaig iti pakasaritaan ken kinaindibidwal, panangiyibkas iti kapanunotan, panangipablaak kadagiti napateg a damag, ken dagiti nasken a detalye lalo kadagiti komunidad. Kas kunana iti pagsasao, 'Knowledge is power', ket kasapulan a mapagtalinaed ti kinasirib babaen iti radyo. Galina Angarova Executive Director
Heneral a pakaammo Maaramat daytoy dagiti trabahador nga nagtaod kadagiti indigenous communities tapnu ma-komprontaran ti epekto ti Covid-19. Audience wenno dagiti dumngeg Daytoy napartuat a manwal ket para kadagiti empleyado, indigenous journalists, brodkaster ken dagiti makisarsarita iti sangalubongan, para iti kinatalged da ita a panawen to Covid19.
Manwal a mangipalawag para kadagiti Indigenous Community Radio Stations tapnu maipanamnama a maprebentaran da ita nga addaan iti sagubanit nga Covid19 pandemic emergency. Sumangsango ti sangalubongan iti Covid19 virus a saan pay a pamilyar kadagiti eksperto iti siyensya. Ti virus a pandemya ket nangitunda iti ipupusay ti adun a tao, ken nagresulta iti krisis iti ekonomiya iti sadinuman a lugar. Kadagitoy a gundway nga intay subliyan dagiti pagkapsutan ken paglaingan dagiti nainsigudan nga umili. Nu iti pagkasapulan, makita ti kinakurang iti serbisyo maipapan iti salun-at, kinakurang ti agas, kinakurang ti nadalus a danum, ken ti narigat a panakaiwaragawag dagiti impormasyon nga sensitibo iti kultura kas kuma iti panakaiwaragawag ti impormasyon mainaig iti sakit nga usar ti lokal a pannarita ti umili. Bayat a dagiti sirib met dagiti Indigenous Peoples ket ti panangitandudo da iti bokod da nga kaugaliyan, sistema nga agraraia mainaig iti makmakan, dagiti imposisyon ti tradisyunal a panangagasda, ken ti kinaadda ti panagkaykaysa dagitoy. Kritikial ti akem ti indigenous media ita a panawen. Iti isasango tayo iti global emergency, kasapulan nga agtutunos dagiti ipakdaar, impormasyon nga kasapulan a responsable ken umno dagiti maiwaragawag nga detalye usar ti pannarita dagiti nainsigudan nga umili. intay Inaramid ti Cultural Survival daytoy a manwal kas sungbat iti narikut a panawen bayat a mabigbig ti akem ti radyo ken mapalagipan iti kinatalged dagiti indigenous communicators. Dua a paset daytoy a manwal. Umuna a paset ket dagiti palagip kadagiti miyembro ken personel iti radyo tapnu maprebentaran da kontra iti Covid19 bayat iti panagtabaho da. Ti maikadua a parte daytoy manwal ket ti responsable nga panangipaay iti umno nga detalye manipod kadagiti otoridad wenno opisyales mainaig iti peggad kadagiti nainsigudan nga umili.
Umuna a Paset Dagiti sibubukel a puwersa ti radyo ken dagiti boluntaryo Ania iti aramiden ti grupo? Panangsalwad iti bokod a kinatalged •	Mangaramid	iti	kongkreto	a	plano	para	kadagiti miyembro ti radyo. Kangrunaan nga aramiden daytoy kas maysa a grupo kabayatan a maipatpatungpal dagiti rekomendasyon ti World Health Organization-WHO, gobyerno, dagiti mangngagas ken dagiti lokal nga opisyal dagiti pagilyan. Ipakaammo	ti	kinasiasino	kas	kameng	ti media tapnu maliklikan dagiti parikut ken tapnu masurot dagiti pagannurotan iti tunggal nasyon a papanan. Rumbeng laeng nga awit a kanayon ti personel dagiti umno nga dokumentos iti man uneg wenno ruar ti istasyon.
para laeng kadagiti napeggad iti sakit. Nu ti grupo ti trabahador ket naglaok kadagiti indibidwal a natengan wenno addaan iti salun-at, kasapulan a dagitoy ket maipaayan iti trabaho nga mabalin da nga aramiden iti pagtaengan da. iti sagubanit na Adalen	dagiti	risgo.	Iti	panagrikrikos	mo	iti dadduma a lugar, siguraduen a suroten dagiti pag-alagadan dagiti lider ken otoridad. Daytoy ti umuna nga addang tapnu maprotektaran ka. Kanayunen	a	dalusan	ti	pag-ubraan.	Iti	opisina, kas dagiti editorial office ken recording booth, regular a dalusan iti alkohol nga 70% chlorine wenno disinfectant. Simpaen	dagiti	nasken	a	matrabaho	a Mangaramat iti windbreaker wenno sponge kadagiti mikropono agsipud ta dagitoy ti posible a pagtaudan ti impeksyon. Agbalin a responsable. Regular a sukatan ti kaleb ti mikropono tunggal malpas ti programa. Mangaramat iti	windbreaker	wenno	sponge kadagiti mikropono agsipud ta dagitoy ti posible a pagtaudan ti responsable.	impeksyon.	Agbalin	a	Regular a sukatan ti kaleb ti mikropono tunggal malpas ti programa. I-disinfect	dagiti	equipment	kalpasan	ti	tunggal interview. Mangaramat iti lupot a naibabad iti ethyl alcohol iti panagdalus. ta Liklikan a mangusar makadadael	daytoy	iti	alikameng.	Adda	ti ethyl alcohol a lako kadagiti parmasya wenno drugstore a maaramat iti panagdalos. Liklikan	ti	nasurok	dua	a	bisita	iti	uneg	ti radyo. Mapasamak laeng daytoy nu isu lang ti posible nga maaramid ngem kasapulan a mamintinir ti physical distance ken panagaramat iti face masks. •	Mangisayangkat	iti	streaming	a	trabaho	kas alternatibo iti panag-apan iti recording booth. Makitulag kadagiti person-in- charge iti posible a wagas iti panakaidanon dagiti impormasyon sadiay istasyon kas kuma	iti	panagaramat	iti	telepono.	Adda	dagiti libre a streaming ti sumaganad a link:
iti chlorine
Maikadua a paset Panakaisagana iti launen ti pakdaar Iti daytoy a parte, nasken a maipablaak dagiti pag-alagadan nga impaay ti World Health Organization ken dadduma pay nga specialized portals nga adda pakainaigan na iti Covid19 pandemic, tapnu makatulong kadagiti reporter iti indigenous community a mangipaay iti responsable a damag nga awan iti pagdanagan ti dumngeg. dagiti komunidad wenno ti kangrunaan a pannarita a maararamat iti pagilyan iti panangiyibkas iti impormasyon. Ti indigenous mother tongue a makunkuna ket kasayaatan paylang nga usaren iti panakisarita iti publiko. Nu awan kadagiti opisyal ti makasao iti dayalekto, ikagumaan Ÿ Liklikan ti infodemic wenno fake news. Inawagan ti World Health Organization (WHO) kas "infodemic" ti saan a pudno nga maiwarwaras nga impormasyon ken dagiti saan umno nga detalye ta maiwarwaras iti nadumaduma a plataporma ti media. Daytoy nga awan kinaagpaysuna nga damag ket mangitunda iti panakatikaw kadagiti tattao a posible nga makaapektar iti panagdesisyon da. a mangiwarwaras iti makapaalarma wenno makatikaw a titulo ti pablaak. Liklikan Ÿ TTutukan opisyal wenno dagiti siyentipiko a datus mainaig iti sakit wenno dagiti rekomendasyon ti World Health Organization. Dagiti eksperto, public health specialists, epidemiologists, iti vaccines, ken nars, mangararamid dagiti geneticists ti makin akem iti panakailawlawag kadagiti siyentipiko nga aspeto ti epidemya para iti publiko. Ÿ Papigsaen indigenous ti ancestral medicine ken dagiti dadduma a kultura. Addaan	dagiti	komunidad	iti	wagas	nu kasano a mapapigsa ti salun-at babaen kadagiti lokal a taraon ken agas. Makidinnamag tayo kadagiti tradisyunal a mangagas wenno dagiti addaan sirib na mainaig iti daytoy. Ÿ Kasayaatan met nga usaren ti dayalekto a mangbiruk iti indibidwal a makatulong iti panakaisalin dagiti mensahe. Iti maudi a paset daytoy a manwal ket adda dagiti links of portals a maaramat para iti naan- anay nga impormasyon. Ÿ Liklikan nga ti stigmatization.	Agsipud	ta	nagapo	sadiay China ti virus ket adda dagiti media a nang-awag iti "Chinese virus" iti nasao nga sakit a nangitunda iti makunkuna
diskriminasyon xenophobia iti nasao a nasyon, makagapo a Iti	mabadbaddekan	dagiti	Asyano.	intero a rehiyon, rumsua ti unget ken diskriminasyon ganganaet kadagiti kailyan a migrante ken na- deport nga umili iti sabali a pagilyan. Gapu iti daytoy, mairekomendar a liklikan dagiti pannarita a makadadael iti sabali, nangruna iti panangdeldellaw ken dagiti taraon, estado, iti kinaindibidwal, wenno addaan iti kondisyon iti salun-at. Ÿ Mangipablaak iti kampanya mainaig iti karbengan dagiti indibidwal. Daytoy ket tapnu maliklikan dagiti saan a nasayaat a panangtrato kadagiti migrante, dagiti na-deport, dagiti masaksakit ken dagiti kapamilya da nangruna ita a panawen ti COVID-19. Mangbukel iti emergency mangipulong a communication kadagitoy a panang-abuso iti karbengan ti maysa nga indibidwal. Ÿ Liklikan ti panangipablaak iti damag nga awanan iti pakaibasaran na. Kas kuma dagiti peke nga agas a mangibagbaga a makaagas daytoy iti maysa a sakit, kas maysa a journalist weno kameng iti media, rebbeng laeng a makwestyunaran dagitoy nga impormasyon ken maikumpara met iti nainsigudan nga panangagas. Ÿ Ipulong dagiti awanan respeto na kadagiti indibidwal nga makitaan iti sintomas ti sakit wenno dagiti pimmusay gapu iti COVID-19. Kasayaatan nga isardeng ti panangbabalaw kadagitoy. Piliyen met dagiti damagen kadagiti masaksakit babaen iti panakipagrikna iti sasaaden dagitoy, Ÿ Mangipablaak met iti nadumaduma nga damag mainaig dagiti sitwasyon manipod iti lokalidad, rehiyon, wenno nasyunal a lebel, nangruna dagiti maipawil wenno maitulok nga aramiden ti publiko. Ÿ Maipakaammo a ti radyo ket dakkel ti akem na tapnu maipakaammo iti publiko ti importansya na ti test kadagiti addaan sintomas wenno dagiti nalaka a makaptan iti sakit, daytoy ket tapnu maiyadayo da iti peggad. Panangpapigsa iti mayat nga ugali iti komunidad Ÿ	Adalen	ti	panagwayas	kabayatan	ti	tunggal maysa. iti panagtagnawa Mangisayangkat kadagiti aktibidad iti balay, tapnu makatulong a mapabassit iti epekto sikolohikal na daytoy a pandemiko. Ÿ	Adalen	nu	kasanu	met	nga	iwaragawag	dagiti naedukaran a damag para kadagiti agtutubo ken ubbing tapnu
mapabassitan ti ananakek-eken da gapu iti panakaikanselar dagiti klase wenno panakaiserra dagiti pag-adalan. dagiti tiyenda, ken maipasardeng ti byahe dagiti pampubliko a transportasyon. Ÿ Mang-imbitar a mangguyugoy iti publiko a mang-aramat iti radyo a dumngeg kadagiti makaadalan dagiti agtutubo ken ubbing. kadagiti otoridad Ÿ Ipalagip met kadagiti agdengdengeg nga uray nu nalukayan ti linteg iti dadduma nga ili, saan pay a daytoy ti patengga ti COVID-19, kasayaatan latta a sumurot kadagiti pag-alagadan dagiti otoridad. Ÿ	Agsirbe	a	mangliwliwa	kadagiti	umili,	mangipakanta iti nararagsak ken inspirado a sonata tapnu makatulong a mangliwliwa iti rikna dagiti dumngeg ita a panawen ti pandemiya. Mangibalaet kadagiti napintas a damag iti baet ti krisis tapnu mapabassit ti dandanag dagiti tattao. Ÿ Mangguyugoy iti publiko nga apresyaren da iti biag iti rabaw ti daga ken ti aglawlaw. Awisen	met	dagitoy	nga	agmula	iti	bokod da nga suplay ti taraon ita a panawen ti krisis ken para iti sumaganad pay nga aldaw. Mangaramid iti hardin kadwa dagiti kapamilya ken mangimula kadagiti bukel nga masarakan ken mapagtubo iti komunidad. Ÿ Papigsaen tapnu malasatan ti komunidad ti aniaman a krisis. ti panag-amoyo Ÿ Nainget nga ipatungpal dagiti hygiene measures wenno ti kinadalus. Rebbeng laeng a dalusan ti kwarta a maawat ta ti panagrikos na daytoy ket posible a makaiyakar met iti impeksyon. Ÿ Tapnu masolusyunan ti problema iti panagkurang dagiti suplay, papigsaen met iti panag-barter wenno panakisinnukat iti produkto kadagiti komunidad kalpasan nga limitaran dagiti otoridad ti lumabes kadagiti nagbeddengan ti ili, mairikep Mangan	kadagiti	taraon	a	mangpapigsa	iti salun-at ken mangipablaak kadagiti programa a mangipadamag iti nasustansya a panangiluto ti makan idi punganay. Makita dagitoy nga epektibo a wagas gapu iti atiddug a panagbiag dagiti nataengan. Dagiti sumaganad ti pakakitaan iti COVID-19 materials nga naisalin iti nagdududma a pannarita nga ipaay ti Indigenous Languages Cultural Survival Indigenous Rights Radio website: language/en/language/und Sources of reliable information reliable a general level World Health Organization Specialized pages for journalists covering COVID-19 International Journalists' Network Global Investigative Journalism Network
Cultural Survival 2067 Massachusetts Avenue Cambridge, MA 02140 (617) 441-5400 Ilokano Indigenous Language Philippines Coordination : Dev Kumar Sunuwar Translation : Elamae Dennen Membrere Layout : Laxman Sunuwar


Dagiti Pagbatayan iti Ministering, Hulio 2019 KASANO A MAKABUANGAYTAYO ITI MAYSA A KULTURA TI PANANGIRAMAN ITI SIMBAAN? No kumitatayo kadagiti ward ken branchtayo, makariknatayo ti di pannakairaman, makasair daytoy. Ti mapanawan ket makaited kadagiti rikna a kinali- day wenno gura.2 No ditay marikna ti kasla pannaka- ikappeng, kayattayo ti agbirok iti lugar nga ad- adda a maliwliwatayo. Kasapulan a tulongantayo ti tunggal maysa a mariknada a kapasetda iti simbaan. makitatayo dagiti tattao a kasla nalaka a makipu- lapol. Ti saantayo a maamiris ket uray pay kadagi- toy kasla naikappengen, adu pay la ti makarikna a nabaybay- anda. Iti maysa a panagadal, kas pagarigan, itay nabiit natakuatan a dumani kagudua dagiti nata- engan iti Estados Unidos ti naireport a makarikna iti kinaliday, pannabaybay- an wenno pannakayadayo manipud kadagiti dadduma.1 Ti Panangiraman a Kas iti Mangisalakan Ti Mangisalakan ti naan- anay a pagwadan ti pana- Nasken a marikna ti pannakairaman. Maysa daytoy a kangrunaan a kasapulan ti tao, ket no ngipateg ken panangiraman kadagiti dadduma. Idi pilienna dagiti Apostolna, dina inkaso ti kasasaad, 1
kinabaknang, wenno nangato a propesion. Impategna ti babai a taga- Samaria iti abay ti bubon, impampa- neknekna kenkuana ti kinadiosna numan pay nabab- baba ti panagkita dagiti Hudio kadagiti Samaritano (kitaen iti Juan 4). Kumita Isuna iti puso ket awan ti idaddadumana kadagiti tao (kitaen iti 1 Samuel 16:7; Doktrina ken Katulagan 38:16, 26). Kinuna ti Mangisalakan: "Maysa a bilin a baro ti itdek kadakayo, Tapno aggi- innayatkayo iti maysa ken maysa; kas iti panagayatko kadakayo, kasta met aggiinnayatkayo koma iti maysa ken maysa. "Gapu itoy mailasindanto a dakayo ti adalak, no adda ayatyo iti maysa ken maysa" ( Juan 13:34-35). Ania ti Mabalintayo nga Aramiden? No dadduma narigat nga ibaga no marikna ti maysa a tao a kasla addada iti ruar. Kaaduan kadagiti tattao ti saan a mangisao iti daytoy - uray laeng saan unay a nalawag. Ngem babaen iti managayat a puso, ti pan- narabay ti Espiritu Santo, ken ti panangikagumaan a mangammo, mailasintayo no adda makarikna a maysa a di mairamraman kadagiti miting ken aktibidad iti Simbaan. Dagiti Mabalin a Pagilasinan no ti Maysa ket Makarik- na iti Saan a Pannakairaman: Awan tignay ti bagi, a kas iti nairut a dalikepkep wenno nakakemmeg. Agtugtugaw iti likud iti uneg ti kuarto wenno agtugtugaw nga agmaymaysa. Saan a makimismisa wenno manmano nga umay. • Nasapa a pumanaw kadagiti miting wenno aktibidad. Saan a makiramraman kadagiti pagsasaritaan wen- no lesson. Mabalin met a pagilasinan dagitoy kadagiti daddu- ma a rikna, kas iti kinamanagbabain, pannakaburibor, wenno saan a komportable. Makarikna dagiti miemb- ro ti "panakaidumduma" no kabarbaroda a miembro iti Simbaan, no naggapuda iti sabali a pagilian wenno kultura, wenno nakapadasda itay nabiit iti narikut a panagbalbaliw iti biag , a kas iti diborsio, ipupusay ti maysa a miembro ti pamilia, wenno nasapa a panag- subli manipud iti mision. Ania man ti gapu, ditayo koma agkedked a siaayat a tulongantayo ida. Ania man a sawentayo ken ania man nga aramidentayo ket makaparnuay iti rikna naragsak a mapasangbay ti amin ken kasapulan ti amin. 2 Sumagmamano a Wagas iti Panangiraman ken Naragsak a Panangpasangbay: Saan a kanayon a makikatugaw iti isu met laeng a tattao iti simbaan. Saanmo a kitaen ti akinruar a langa ti maysa a tao a pakakitaam iti pudno a kinataona. (Para iti ad- adu pay iti daytoy a topiko, kitaen ti "Ministering Is Seeing Others as the Savior Does," Liahona, Hunio 2019, 8-11.) Iraman dagiti dadduma kadagiti pagsasaritaan. • Awisem dagiti dadduma nga agbalin a paset ti biagmo. Mabalinmo nga iraman ida kadagiti akti- bidad a planplanuemon. Agbirok ken agaramid kadagiti pagduyosan ti amin. • Dimo pengdan ti panaggagayyem gapu laeng ta saan a maited ti maysa a tao dagiti namnamaem. No makitam ti maysa a banag a naidumduma maipapan iti maysa a tao, agessemka koma iti dayta imbes a dimo ikankano wenno liklikam daytoy. Yebkasmo ti ayat ken mangidiaya kadagiti napudno a pammadayaw. Panunotem a naimbag no ania a talaga ti kayat- na a sawen no ibagatayo a ti Simbaan ket para iti tunggal maysa, ania man dagiti pagdudumaanda. Kasano a maaramidtayo daytoy a napaypayso? Saan a kanayon a nalaka a marikna ti gin- awa iti lawlaw dagiti tattao a naidumduma kadatayo. Ngem babaen iti masansan a panagaramid, sumaysayaat ti pannakakitatayo iti pateg dagiti paggigiddiatan ket agyamantayo kadagiti naidumduma a kontribu- sion wenno tulong nga isangbay ti tunggal tao. Kas insuro ni Elder Dieter F. Uchtdorf iti Korum dagiti Sangapulo- ket- dua nga Apostol, dagiti paggigid- diatantayo ket makatulong a mamagbalin kadatayo a nasaysayaat, naragragsak a tattao: "Umaykayo, tulongandakami a mangipasdek ken mangpatibker ti maysa a kultura ti panagagas, kinasayaat, ken kinaasi kadagiti amin nga annak ti Dios." 3 Naparaburan babaen ti Panagiraman Immakar ni Christl Fechter iti sabali a pagilian kal- pasan a dinadael ti gubat ti nakayanakanna a pagilian. Saan a makapagsarita a nasayaat iti pagsasao ken awan tao nga am- ammona uray maysa iti baro nga sangakar- rubaanna, isu nga idi damo nakarikna isuna iti panna- kaisiasi ken panagmaymaysa. Kas maysa a miembro ti Simbaan, nagtured isuna ket nangrugi a dimmar-ay iti baro a wardna. Mariribu- kan isuna amangan ta ti nadagsen a panagbalikasna ti makaigapu iti panagkedked dagiti tao a makisarita
kenkuana wenno makedngan isuna iti panagmaymay- sana a babai. Ngem naam- ammona dagiti dadduma a saan a nakakita kadagiti pakaidumaanna ket pinasangbayda isuna iti grupoda nga aggagayyem. Siaayat a tinu- longanda, ket iti di mabayag nakitanan ti bagina a nagaed a mangisursuro iti klase ti Primary. Dagiti ubbing ti naindaklan a pagwadan iti panagpasangbay, ken ti rikna ti maipatpateg ken kasapulan ket nangpa- tibker iti pammatina ken nangtulong a nangpabaro iti debosionna iti Apo iti unos ti panagbiagna. No maminsan likliklikantayo dagiti maigiddiat kadatayo wenno addaan kadagiti pannubok agsipud ta maamaktayo a makayebkas iti saan nga umisu a banag. Daytoy ti makaited kada- kuada iti rikna a maisiasi, masmasdaaw no apay nga awan uray maysa a makisarsarita kada- kuada. Kaabay ida iti tugaw, yebkas ti ayat, ken agdamag kadagiti napudno a saludsod. Damagem ida maipapan iti padasda kadagiti karitda ken no kasano a makatulongka. AGTAKUAT TI AD- ADU PAY Para iti ad- adu pay a kapanunotan, basaen iti "We Can Do Better: Welcoming Others into the Fold," Liahona, Sept. 2017. Kadagiti panagsaritatayo ken kadagiti adalenta- yo iti Domingo, mabalintayo a pilien ti agusar kadagiti pagarigan a mangipakita a dagiti indibidual ken pamilia iti nagduduma a kasasaad ket makapagbiagda iti ebanghelio ken makagsagrapda kadagiti bendision daytoy. IBINGLAYYO DAGITI PADASYO Ipatulodyo kadakami dagiti padasyo iti panagserbi- yo kadagiti dadduma wenno idi napagserbiankayo. Mapan iti liahona .lds .org ken iklik ti "Submit an Article or Feedback." Nawadwad a maparaburan dagiti miembro ti klase no dagiti mangisursuro ket iramanda dagiti miembro manipud iti agduduma nga edad, nasionalidad, ken kasasaad ti pamilia. Adu dagiti masursurotayo manipud kadagiti napudno a miembro ti Simbaan nga addaan kadagiti padas a maigiddiat iti bukodtayo. Makaaramid dagiti mannursuro iti natalged a PANANGARAMID ITI DAYTOY Insuro ni Sister Linda K. Burton, sigud a Sapasap a Presidente ti Relief Society, "Paliiwen nga umuna, sa agserbi" (Liahona, Nob. 2012, 78). Ti panang- tungpal iti daytoy a balakad ket makatulong kada- tayo a makaipasdek kadagiti ward ken branch a pairamanan ken kasapulan ti tunggal maysa. Dagitoy ti sumagmamano a mainayon a kapanu- notan nga ibilang: lugar para iti amin tapno mangibinglay kadagiti padasda iti panagbiag iti ebanghelio. No adda kapanunotan a maibinglay, mabalin ti maysa a mangisursuro a sumungbat a positibo iti day- ta a maidasar. Iti kasta ad- adda a mariknanto dagiti miembro ti klase ti talged ken gin- awa a mangibinglay kadagiti kapanunotanda. DAGITI NAGADAWAN 1. Kitaen iti Alexa Lardieri, "Study: Many Americans Report Feeling Lonely, Younger Generations More So," U.S. News, Mayo 1, 2018, No sumrektayo iti pasdek ti simbaantayo, maba- lintayo a kumita iti aglawlaw ket agpaliiw no siasino ti yeg ti Apo iti grupotayo nga aggagay- yem iti dayta nga aldaw. 2. Kitaen iti Carly K. Peterson, Laura C. Gravens, ken Eddie Harmon- Jones, "Asymmetric Frontal Cortical Activity and Negative Affective Responses to Ostracism," Social Cognitive and Affective Neuroscience, vol. 6, no. 3 ( June 2011), 277-85. 3. Dieter F. Uchtdorf, "Believe, Love, Do," Liahona, Nob. 2018, 48. © 2019 ti Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/18. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/18. Panakaipatarus ti Ministering Principles, July 2019. Ilokano. 15768 864 3