IPURSIGE TI PANANGPADUR-AS TI PRODUKSYON TI MANNALON ITI TENGNGA TI AGTULTULOY A PANDEMYA TI COVID 19 KEN NAIRTENG A PANAGKARO TI KRISIS ITI EKONOMIYA Iti makatawenen a panagsaknap ti COVID 19, naimatangan ti masa a mannalon ken intero nga umili a Pilipino ti kinaawan kabaelan ti reaksyu- naryo a rehimen iti epektibo a panangsango iti kasasaad. Ti siguden a nakaro a krisis iti eko- nomiya a nangipaay ti nakaro ti pandemya a kinarigat kadagiti masa nga anak ling-et ket ad-adda nga im- mirteng iti panawen ti COVID. Kadagiti syudad, sentro ti ili, ken dagiti naawagan nga export processing zones ket ad-adda a nailumlom iti bisin dagiti pamil- ya ti ginasgasut a ribu a mang- mangged a nayon a naawanan ti trabaho. Iti kaaw-awayan, minil- milyon a mannalon ti nakaro a naapektaran ti produksyon gapu iti inutil ken militarista a pata- karan a lockdown, panangdidigra dagiti agsasaruno a kalamidad ti tikag, dagiti bagyo, layus, African swine fever, panagsuek ti presyo dagiti produkto nga agrikultural
ken nayon a padagsen iti panang- baklay ti panagadal dagiti annak da a maparparigatan iti palpak a modular learning. Iti sango dagi- toy nga agrurutap a kinarigat, nagbassit laeng nga ayuda ken relief manipud iti reaksyunaryo a gubyerno ti naawat da a nap- no pay ti agsusumbangir a kora- psyon iti amin a tukad. Malaksid iti maregmeg a relief, no adda man ti programa tapno tulongan ti nadumaduma a sektor a naape- ktaran nangruna dagiti mannalon ken mangmangged, ket ad-adda a mangilumlom iti masa nga anak ling-et iti kinarigat gapu ta dagi- toy ket pautang. Ti kastoy a kinakaro ti rigat a napaspasaran ti masa nga anak ling-et ket ad-adda a mangiduron kadakuada nga agregget iti panangiyabante ti nailian-demokratiko a rebolusyon tapno rippuogen ti malakolonyal sistema ken malapyudal a ramut ti kinakurapay ken pannakaidadanes da. Nayon pay, napaneknekan nga awan ti sabali a namnamaen ti masa nga anak ling-et no di ti bukod panagtignay a a tapno irupir ken ilaban dagiti karbengan pagimbagan ken ken sangoen ti nakakaasi a kasasaad da. Iti kaaw-awayan, ti napaneknekan a babaen bukod a panagregget dagiti mannalon nga agtitimpuyog nga agtignay tapno mapadur-as pay ti produksyon da a makaanatup iti nakapaunegan da a kasasaad no sadino ket ad-adda a kimmaro ti bisin ken kinarigat. Iti sango ti naunday a krisis iti COVID ken ti inbunga na a panagbisin ti minilmilyon a pamilya dagiti anak limmawag ling-et, ad-adda a a kolektibo kadagiti mannalon ti kinapateg a masublian ti panagsanggir iti basaran a kangrunaan na produksyon nga agrikultural iti bukod a konsumo a para taraon, imbes a ti agrikultural a produksyon a kangrunaan a para iti merkado ken kuarta. Ti panangpadur-as ti agri- kultural a produksyon dagiti mannalon ket paset ti minimum a programa ti panangiyabante iti agraryo a rebolusyon. Bayat a tukad-tukad a lablabanan ti nadumaduma a pyudal ken mala- pyudal a panaggundaway kada- giti masa a mannalon, kagiddan met a tukad-tukad nga iyab- rebolusyonaryo abante dagiti nga organisasyon dagiti manna- lon ti agtultuloy a kampanya ti panangpadur-as ti nadumaduma nga agrikultural a produksyon tapno mapaadu pay ti produkto a taraon. Kagiddan ti panangsung- bat iti kasapulan a taraon ken ti panangpataud ti nayon a kuarta a panggasto iti nadumaduma nga inaldaw ken pangmabayagan a kasapulan ti tunggal pamilya ti mannalon. Tapno mas epektibo a ma- sungbatan dagiti rebolusyonaryo nga organisasyon ti tukad-tukad a panangpadur-as ti produksyon, basaran a rekisito ti panang- papigsa ken panangpadur-as ti nadumaduma a porma ti tinnu- long iti trabaho dagiti kameng ti PKM. Agraraira ti nadumaduma a tukad dagiti sigud a praktika ti tinnulong iti nadumaduma a tra- baho iti talon ken dadduma pay a trabaho iti komunidad a maawa- gan nga ub-ubbo, alluyon, kum- pang ken dadduma pay a lokal a 2 DANGADANG Enero - Pebrero 2021
nagan. Adu kadagitoy ket naitak- der wenno naitransporma ken limmawa babaen iti rebolusyo- naryo a tignayan tapno mausar iti panangpadur-as ti produksyon ken nadumaduma a pang-eko- nomiya nga aktibidad. Numanpay pay agraraira dagitoy iti adu a komunidad, kumapkapsut wenno nganngani mapunas ti praktika na daytoy iti umad-adu a komuni- dad ken masuksukatan ti panag- rimbaw ti papel ti kuarta para iti sistema a tangdan nga ad-adda pay a mangpakaro iti panag- gundaway kadagiti nakurapay a mannalon ken mangmangged- talon. Napaneknekan iti kapadasan ti adu a baryo a babaen iti pana- ngidaulo dagiti rebolusyonaryo nga organisasyon, adu a ben- tahe ti nagun-od dagiti masa a mannalon iti panangpapigsa ken tuloy-tuloy a panangiwanwan ti nadumaduma a porma ti tin- nulong dagiti basaran a saray ti mannalon. Babaen iti simple a sinnukat ti pigsa't tegged, in-inut a napunas ti managgundaway a relasyon iti baet dagiti mannalon nga agpada nga adda iti basa- ran a saray. Naballigi a nagserbi dagitoy iti panangpalawa dagiti payaw; panagsimpa kadagiti na- dadael a payaw, panagsimpa ken panangmentinar a nasayaat da- giti komunal nga irigasyon. Dagi- toy ket nagresulta iti panagadu dagiti apit a pagay dagiti adda iti basaran a saray ti mannalon a masansan nga agkurkurang ti apit a pagay isunga maiduron a mangilako ti pigsa' t tegged. Iti dadduma a baryo ket nabaelan da nga agpataud ti sobra nga apit a pagay ken nangitakder kadagiti kooperatiba ti pagay wenno ba- gas. Nayon pay ditoy, mapalag- an ti trabaho iti talon, mapapar- das ti trabaho ken makissayan ti gasto ti mannalon iti produksyon gapu iti tinnulong iti panangsa- ngo ti nadumaduma a trabaho iti talon manipud iti panangisagana ti daga, panagmula, panagda- lus, inggana iti panagani kada- giti talon ken uma. Ditoy a paset, napateg a mailanad ti nadayaw a praktika ti mobilisasyon para iti alluyon ti mayorya ti puersa iti panagtrabaho iti maysa a sityo a dimmanon iti 60 inggana 70 katao para iti nadumaduma a trabaho iti talon ti maysa a kameng. Iti kadakkel ti bilang ti aggigiddan nga agtrabaho iti maysa nga uma wenno payaw, saan a nakaskas- daaw nga iti las-ud laeng ti mano nga oras ket nalpasen ti trabaho. Manipud kadagiti positibo a resulta ti panangipraktika ti agti- timpuyog a panagtrabaho, naregta latta nga ipasaknap dagiti naisang- sangayan a kapadasan tapno ags- erbi a pagwadan iti nadumaduma a balangay ti PKM iti panangiduron ti kampanya iti panangpadur-as ti produksyon. Kadagiti lugar a saanen nga agraraira wenno kim- mapsuten ti kastoy a tinnulong iti trabaho iti talon, rebbengen ti rebolusyonaryo a tignayan ti mannalon a biagen, papigsaen ken itransporma ti nadumaduma a sistema ti tinnulong kas kolekt- ibo nga aktibidad dagiti balangay ti PKM nga agtultuloy a padur- asen agturong iti panagandar kas kooperatiba. Ti maysa pay a positibo a ka- padasan ket ti panangpadakkel ti apit babaen iti panangusar ti or- ganiko a panagtalon - a ti kayat a saoen ket ti panagtalon a saan a naisanggir kadagiti komersyal a bin-i, kemikal nga abono, pesti- sidyo ken dadduma pay a kasa- pulan iti agrikultura nga ilaklako dagiti imperyalista nga agrokor- porasyon. Malaksid a nangina dagitoy, napeggad iti salun-at dagiti mannalon ken mangdang- ran iti daga ken aglawlaw. Saan a kasapulan nga agsanggir kada- giti a produkto tapno maliklikan ti pannakailumlom iti utang kada- giti usurero. ipasaknap dagiti naballigi a kapadasan dagiti mannalon a mangipraktika ti SRI (system of rice intensification) kas addang iti panangpadur- as ti produksyon ti pagay. Iti kapadasan ti maysa a mannalon iti taltalonen na a payaw a nasurok-kumurang a kagudua ektarya a talon, manipud iti 22 sako a sigud nga apit, dimmakkel daytoy iti 56 a sako idi usaren ti wagas nga SRI. Iti panawen ti panagraep idi bulan ti Disyembre, nanayunan pay dagiti grupo ti alluyon a naawis nga ipraktika daytoy kadagiti talon da. Agtultuloy nga Kagiddan ti panangpapigsa ti tinnulong iti trabaho iti talon, parparegtaen ken palpalawaen pay ti produksyon ti nadumadu- ma a nayon a taraon ken pagpa- taudan dagiti mannalon ti kuarta. Maibilang kadagitoy dagiti root- crops (mula nga agbagas a kas iti kamote, kamoteng-kahoy, ube, aba, bila ken dadduma pay), na- dumaduma a bukel (nadumaduma a beans, balatong, kardis, parda ken dadduma pay), nadumaduma Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 3
a bulong a nateng kas iti pechay, nadumaduma nga agbunga a na- teng (kalabasa, tabungao, ken dadduma pay), saba ken nadu- maduma a prutas, ken dadduma pay. Kasilpo ditoy, paregtaen ti sinnukat ti mannalon kadagiti nasayaat a nainsigudan a bin-i tapno maisaknap dagitoy iti na- lawlawa a saklaw. Kasapulan a padur-asen pay ti panagmula ti naan-anay a bilang ti unas para iti pangkonsumo nga asukar ken ti umannatop a panangiproseso kadagiti bunga ti niog. Kasapulan pay a paregtaen ti panagtaraken ti dinguen kas iti baka, baboy, kalding, manok, pato ken itik; nga adda ti naan-anay a panangisa- gana ti mula nga ipakan kadagiti taraken. Kasta met a kasapulan a paaduen pay dagiti fishpond. Iti baet dagiti regular a trabaho iti talon, maimaksimisa ti daddu- ma a bakante nga aldaw para iti nayon a pagalaan ti kuarta kas iti produksyon ti handicrafts dagiti mannalon nga adda ti kasanayan na, panagkalap iti karayan ken panangiproseso ken preserbasyon ti taraon. Rebbe-ngen dagiti re- 4 DANGADANG Enero - Pebrero 2021 bolusyonaryo nga organisasyon nga aramiden a planado, siste- matiko ken sustinido ti kampanya ti panangparegta iti produksyon. Malaksid iti panangisigurado a masungbatan ti kasapulan a na- sustansya a taraon tapno agbalin a nasalun-at ti bagi konta iti pan- demya, ad-adda a napateg a ra- men daytoy iti panangsungbat iti dadduma pay a kasapulan ti masa iti sango ti agtultuloy a panag- irteng ti krisis pang-ekonomiya iti pagilian ken kadagiti umir-irteng nga atake ti kabusor kas iti awan sarday nga operasyon militar ken dadduma pay a pananglipit iti masa a mannalon. Napateg met nga agtultuloy a padur-asen ti panangaywan iti aglawlaw. Dagiti nasayaat a praktika a saan a makadadael iti aglawlaw nga ar-aramiden dagiti mannalon ken nailian a minor- ya iti trabaho a produksyon ket rumbeng nga ipursige ken padur- asen pay. Maibilang kadagitoy ti panangikeddeng ken proteksyon kadagiti watershed area, pa- na-panawen a panangikeddeng kadagiti lapat para iti kabakiran ken karayan; sistema a batangan iti panangaywan kadagiti pine forest; sistema a muyong para sa reforestation ken panangaywan iti kabakiran; panangiparit kada- giti manangdadael a praktika iti produksyon kas iti panangpuor kadagiti kabakiran ken kaban- bantayan no tiempo ti kalgaw, komersyal wenno carabao log- ging ken nasaknap a panagpukan iti kabakiran, panangusar kada- giti makadadael a wagas ti pana- ganup kas iti tiklong ken silo, pa- nagusar ti kuryente ken sabidong a kemikal iti panagkalap ti lames kadagiti karayan; ken dadduma pay. Iti panagballigi ti nailian- demokratiko a rebolusyon ken si- gida a panangirugi ti sosyalista a konstruksyon, agbalin a nasedsed ti kolektibo a panangipadur-as ti agrikultura iti kaaw-awayan kagiddan ti panangipadur-as ti industriya tapno sungbatan ti mekanisasyon ti agrikultura ken dadduma pay a kasapulan ti gi- mong. Daytoy ti mapangeddeng a mangwayawaya iti nalawa a masa a mannalon manipud iti ginasut a tawen a kinarigat, panangidadanes ken panag- gundaway. Ngem iti agdama a panawen a maiyab-abante ti armado a rebolusyon tapno rippuogen ti sistema a malako- lonya ken malapyudal, maiplas- plastar dagiti rekisito para iti panangitakder ti sosyalista a masakbayan. Maibilang ditoy ti rebbengen ti rebolusyonaryo a tignayan a mannalon a tuloy- tuloy a papigsaen ti kolektibo a tinnulong iti panangpadur-as ti produksyon ken pagbiagan.
Dagiti taktikal nga opensiba ti BHB iti Ilocos-Cordillera Dimmanon iti nasurok sanga- pulo a puersa ti 71st ken 72nd Division Reconnaissance Company (DRC) ti kaswalti kadagiti taktikal nga opensiba nga inrussuat ti BHB iti Ilocos-Cordillera idi Enero 4 ken Enero 22. Iti Abra, ti umuna nga ambus ti Agustin Begnalen Command- BHB Abra iti paset ti Bgy. Pac- gued, Malibcong ket nagresulta iti pannakatay ti siyam a puersa ti 72nd DRC, karaman ti platun lider a ni 2Lt. Zaldy Lapis Jr., ken adu a nasugatan. Iti alas-2:30 ti malem, inisnayp met ti BHB ti helikopter a nagresponde ken nagistraping iti lugar. Manipud Enero 4-7, adu a bomba ti intinnag dagiti eroplano ti AFP kadagiti taltalon, uma ken kabakiran uray adayo iti lugar a nakapasamakan ti panagtambang. Manipud Villaviciosa, Lacub ken Malibcong, panagtakaw kadagiti dinguen ti umili ken dadduma pay. Inusar met laeng ti militar kas linged iti panangpairut ti kontrol ti garaw dagiti sibilyan ti panangipa- tungpal kadagiti kontra-COVID nga addang. Inpatungpal da dagiti checkpoints, pamutbuteng ken panagtiktik kadagiti inaldaw nga aktibidad dagiti residente. Ti rinabii a panagpatrolya ti militar iti aglawlaw ti ili ket nangipaay ti disturbo ken panagdanag kada- giti residente. Idi Enero 22 met a nangirussuat ti BHB ti panagisnayp iti Mt. Amtinangad iti tri-boundary ti nga adda Quirino, Ilocos Sur-Tubo, Abra ken Mountain B e s a o , focused military operations (FMO) ken saywar a kampanya ti 81st IB, 54th IB ken 69th IB kadagiti munisipyo ti Quirino, Tubo ken Besao ket nagresulta iti adu a panagabuso iti karbengan tao ti umili. Idi July 2018, ti agkabsat a da Edmund ken Saturnino Dazon ket tiniliw ti 81st IB iti talon da iti Sityo Dandanac, Barangay Tamboan, Besao ken makatawen a naibalud gapu iti parbo a kaso. Idi Abril 25, 2020, dua a sibilyan a da Eddie Mangliw ken Elias Buyagan manipud iti Bgy. Tamboan, Besao ti tiniliw dagiti tropa ti 81st IB bayat nga agtrabtrabaho iti uma da. Dagitoy a tropa met laeng ti responsable iti panangpatay kenni Junior Valdez idi Agosto 8, 2020 iti Bgy. Suagayan, Santa Lucia, Ilocos Sur. Ti agtultuloy a 2019, awan operasyon dagiti sarday a pangkombat ti 24th IB ken 72nd DRC, kagiddan dagiti Retooled Community Support Program (RCSP) operation a nangibunga ti adu a panagabuso iti umili. Maibilang kadagiti krimen da ti panagistraping iti innem a kabataan ti Bgy. Lan-ag, Lacub idi Pebrero 2020; iligal nga ti interogasyon, paltog ken harassment kadagiti mannalon kadagiti barangay ti Mataragan, Lat-ey, Umnap ken Buanao iti Malibcong; pilit a panagpasurender kadagiti residente ti munisipyo ti Tubo, Pilar, Sallapadan, panagtutok Province. Dua a puersa ti 71st DRC ti dagus a natay iti nasao nga ambus, maibilang ni Pvt. Shame Reyes. Kalpasan ti nasao a labanan, nangitinnag ti 14 a bomba ti AFP iti Mt. Amtinangad ken iti aglawlaw daytoy manipud Enero 24-25. Kabkablaawan ti Chadli (CMC), Molintas Command ti pangrehiyon a kumand ti Ilocos-Cordillera iti BHB ti BHB a dagiti yunit nangipatungpal kadagitoy a taktikal nga opensiba. Nakuna ni Ka Martin Montana ti CMC, naballigi dagitoy a taktikal nga opensiba gapu ta laklak-amen ti rebolusyonaryo a hukbo ti umili ti nalawa a suporta ti umili. Nayon na pay, it-ited ti amin a Nalabbaga a kumander ken mannakigubat ti amin a kabaelan da tapno paayen ti arapaap ti AFP-PNP ken dagiti amo da a gibusan ti armado a rebolusyon ti umili sakbay ti Hulyo 2021. a tagapagsarita Boliney, Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 5
TI KAMPANYA A PANAGREBBA ITI BARYO SAPASAP Babaen iti panangpadur-as iti panagtitinnulong, nabaelan ti umili iti maysa a baryo a risuten ti problema da iti kinakurang ti taraon. Iti panagsanggir iti panagkaykaysa, nareppet ti kolektibo a pigsa ken pangngeddeng tapno ipagballigi ti kampanya. Daytoy ti naipakita ti kapadasan ti Baryo Sapasap. Kasasaad sakbay ti kampanya Kangrunaan a problema iti baryo ti kinakurang ti bagas. Iti makatawen, dumanon iti uppat a bulan ti gawat (krisis iti bagas), nga iti kadawyan ket kadagiti bulan ti Abril-Mayo ken Setyembre- Oktubre. Gapu ditoy ket mapilitan da a gumatang ti bagas manipud iti ruar ti baryo. Ti bagas a maparuar manipud kadagiti daan a payaw ket saan nga umanay para iti konsumo dagiti pamilya ta bimmaba ti produktibidad na gapu iti panangiwalin dagiti garami ken ruot iti ig-igid ti talon a duron ti panagkamakam gapu iti kinakurang ti mausar a nuang. Malaksid a nangina ti presyo ti bagas, bunagen da pay dagitoy manipud iti pagpatinggaan ti kalsada, ken magna da iti innem inggana pito nga oras sakbay a maisangpet iti baryo. Ti panggatang da ti bagas ket ti kuarta manipud iti naglakuan ti kape, ken panaglako ti maanupan ken makalap a lames, ken iti dadduma ket aggapu iti mapastrek da manipud iti panagbalitok iti small-scale mining wenno pannakitegged iti ruar ti ili. panagadu dagiti peste a kas iti giant earthworms, bau, dangaw, bisukol ken billit (tilin). Dakkel a nangkissay iti produksyon ti bagas ti militarisasyon ti lugar - pwersado a panagrekluta lallaki ti CAFGU ti a nangkissay produksyon iti talon. kadagiti iti pwersa Panangipatungpal ti kampanya Babaen iti panagorganisa kadagiti lider ti baryo, kababaihan ken dagiti kabataan, nabukel ti panangipatungpal ti plano iti panagpaadu ti apit a pagay. iti panangidaulo ti sangay ti Partido iti baryo, nagtignay ti timpuyog ti manna- lon, kangrunaan dagiti kabataan ti kampanya a panagrebba kadagiti baro ken panagsimpa kadagiti nadadael talon. Babaen iti sistema nga alluyon wenno grupo a panagtrabaho nga agsisinnukat ti pigsa't tegged, naipatungpal panagrebba ti sakbay ti kapigsaan ti trabaho a panaguma. Saan a narigat nga awisen dagiti kabataan gapu ta dati nga adda ti napigsa porma ti panagtitinnulong a kas iti alluyon. Uray dagiti kabataan nga estudyante ket nakipaset iti grupo a panagrebba no Babaen a Nagbalin met a problema lugar ti dagiti mannalon iti panawen nga awan ti klase da. Mapagtutungtongan ti schedule ti ti panagrebba indibidwal ken ikeddeng ti tunggal pamilya no sino ti makialluyon kadakuada. Nagkaykaysaan met laeng nga agbalon dagiti kameng ti grupo. Saan nga usapin ti masida ta no ania ti adda ket isu latta ti maisagana. Aginisyatiba met dagiti ubbing a makipaset babaen iti panagbunag ti daga. Dagiti ramit a kas iti kartilya, pala, barreta ken dadduma pay a napataud ti timpuyog ti mannalon ket pagsisinnublatan dagiti grupo nga usaren. ti payaw Iti maysa nga aldaw, napar- das a maileppas ti panangrebba iti maysa a kelleng a payaw gapu iti kaadu ti makitimpuyog, a ti kaaduan ket dumanon iti 30-40 ken no dadduma ket agbalin a 50 katao. No babassit dagiti kelleng ket maileppas pay ti dua a kelleng iti maysa nga aldaw. Ti marebba a talon ket mabalinen a mamulaan iti sumaruno a panagtatalon. Malaksid iti payaw, adda met laeng dagiti grupo a nagrebba ti fishpond para iti tilapia. Uray kadagiti dadduma a trabaho ti agrikultura kas iti panagdalus ti kape ken panagsimpa ti irigasyon ket maipatungpal ti sistema nga alluyon. dagitoy nga alluyon tapno agtinnalakay agi-innadal maipanggep ken iti nadumaduma nga isyu ken iti rebolusyon. Aktibo kasilpo Gundaway met 6 DANGADANG Enero - Pebrero 2021
dagiti aktibista a masa manipud iti tignayan ti mannalon ken kabataan mangirussuat kadagiti grupo a diskusyon iti panawen ti panaginana kalpasan ti pannangan iti aldaw ken no rabii kalpasan ti trabaho. Adda dagiti paset-paset met ti topiko nga alaen da kadagitoy nga innadal. Dagitoy a talakayan ket napasarunoan kadagiti pormal nga inted dagiti kakadua a Hukbo. Kagiddan na, rimmegta ti kultural a trabaho iti intar dagiti kabataan, no sadino ket agpartuat da kadagiti instrumento nainsigudan nga ken skit. Babaen kadagitoy nga innadal ti ken kultural, rebolusyonaryo a kamulatan dagiti masa lalo dagiti kabataan ken naparegta ti partisipasyon da iti nadumaduma a rebolusyonaryo a trabaho iti uneg ti baryo. Napanday dagiti lider-masa ken kultural nga aktibista. a innadal nga agputar kadagiti ngimmato iti Maigidgiddan met kampanya panagpaadu a ti produksyon ti naregta a edukasyon ken propaganda tapno mapapanaw ti detatsment ken mapaikkat dagiti CAFGU iti serbisyo. Babaen iti panagtignay ti umili, nairussuat ti panagprotesta inggana ken panagpropaganda iti panangisayangkat ti aksyon militar. Naregta dagiti aktibista a masa nga agpropaganda kadagiti CAFGU ken limed nga agiwaras kadagiti a mabasbasa a maipaspasa nga uray dagiti kadre ti detatsment basbasaen da metten. ket Malaksid iti kampanya ti umili, salik met laeng iti panagikkat dagiti CAFGU ti aksyon militar nga inrussuat ti BHB. Agarup maysa a platun a CAFGU ti nagikkat. Kas resulta, ad-adda a dimmakkel dagiti grupo ti alluyon iti panagrebba gapu iti panagadu ti makitimpuyog. rebolusyonaryo Resulta ti kampanya Iti las-ud ti agarup tallo a tawen manipud idi nairussuat ti kampanya, dimmanon iti nasurok 59 a kelleng wenno nasurok dua nga ektarya ti baro a narebba a taltalon. Iti umuna pay laeng a tawen iti namindua a panagapit, naparuar dagitoy a baro a payaw ti agarup 295 a dalan a pagay wenno kabatog ti 161 kaban nga irik a no mabayo ket 2,655 salop wenno 106.2 kaban a bagas no iti pagrukodan a 25 salop ti tunggal kaban. No bingayen iti uppat a purok a nakipaset iti alluyon, nasurok maysa kaban a bagas ti nainayon iti apit ti tunggal pamilya nga usaren da iti makabulan. Tuloy-tuloy a ngimmato daytoy bayat nga umad-adu dagiti baro a payaw a nalukatan. Maigidgiddan ditoy ti panagsimpa kadagiti daan ken napanawan a payaw, nga iti pareho met laeng a panawen ket dimmanon iti nasurok 10 a kelleng wenno ¼ ti maysa nga ektarya ti naisimpa. Iti maysa a tawen iti namindua a panagapit, agarup 50 dalan a pagay wenno 27 kaban nga irik ti naparuar dagitoy a naisimpa a payaw, wenno agarup 450 salop wenno 18 kaban a bagas ti naparuar. Isunga ti dagup a nainayon ket agarup nasurok dua ken kagudua nga ektarya a payaw nga addaan ti kabuklan nga apit a 345 dalan a pagay (kabatog ti 188 kaban nga irik) wenno 124.2 Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 7
kaban (3,105 salop) a bagas iti makatawen. Gapu ditoy, in-inut a nakissayan ti bulan nga agkrisis da iti bagas inggana a nabaelan da a maparuar ti makatawen a kabuklan a konsumo ti intero a baryo. Iti maikatlo a tawen ti panangipatungpal ti kampanya, ti Baryo Sapasap ket aglaklako metten kadagiti bagas iti kabangibang a baryo. ti panagpalawa kadagiti payaw, umad-adu met dagiti ramit iti produksyon kas iti nuang, arado, pala, barreta, suyod ken dadduma pay. Limma- wa dagiti payaw ken immadu dagiti ramit iti produksyon, partikular ti nuang. Naparuar dagitoy a ramit babaen iti panangipadanon kadagiti petisyon ken resolusyon a nangkiddaw iti lokal a gubyerno iti munisipyo ken ti kongresista ti probinsya. Maiwaras dagiti ti nuang timpuyog nga awan ti nuang na. Iti panagdakkel ti produksyon, napaadu met laeng ti pondo a Kagiddan kadagiti kameng 8 DANGADANG Enero - Pebrero 2021 pagay iti komon a kooperatiba ti pagay. Kadagiti panawen ti tikag, dagiti payaw nga asideg iti waig ti matalon. Masupusopan daytoy babaen iti alluyon ti panaguma. Isunga saan latta nga agkurang ti produksyon a pagay uray iti panawen a krisis iti padanum. Nagtaraken met laeng kadagiti dinguen a para iti grupo dagiti kabataan a kas iti baboy. Babaen ditoy a kampanya, ad- adda a nakita ti umili ti kinapateg ti kolektibo a panagtitinnulong tapno marisut dagiti parikut da kas iti kinakurang ti taraon. Simmaruno a nairussuat met ti kampanya para iti panangingato ti inaldaw a tangdan ti pigsa't tegged manipud iti dati a P75 iti P100 ken ti panangikeddeng ti presyo ti bagas iti P50/salop manipud iti agduduma a presyo. Iti kabuklan, nagbenepisyo iti nasao intero a baryo ti a a nagbenepisyo ti 76 a pamilya a pimmaset iti alluyon ti payaw ken panagsimpa ti talon. Nagsagrap met lang ti nayon nagbenepisyo ti 55 a pamilya saan a n a k i l a o k i t i kampanya. Direkta expansion a a alluyon gapu iti pannakapataud ti bagas iti baryo ken benepisyo iti pannakaingato ti tangdan. Nailak-am met ti dadduma a kabangibang a baryo a nagbenepisyo iti panagadu ti produksyon a bagas gapu ta adda ti paggtangang da. Nakita ti umili ti tulong a naipaay ti Hukbo iti panangisuro ken panangipakaawat kadakuada ti a panagkaykaysa ken panangbukel ti alluyon tapno magun-od ti naan-anay a pagbiagan a kalkalikaguman ti umili. Tapno madepensaan dagiti nagun-od a balligi ti kampanya iti produksyon, nakita ti umili ti Baryo Sapasap ti kinapateg a papigsaen ti suporta iti armado a pannakidangadang ken padakkelen ti BHB. Pinapigsa ti umili dagiti organisasyon da tapno masalakniban dagitoy a balligi. Naibangon ti balangay ti Pambansang Kalipunan ng iti mga Magbubukid baryo. Napadur-as ti trabaho nga alyansa. Iti kastoy a nakita da a kasapulan a tumulong ken sumampa iti BHB tapno maipatungpal met laeng ti kastoy a kampanya iti dadduma a lugar. Iti agarup 100 a kabataan a napatignay iti daytoy a kampanya, napapigsa ti milisyang bayan ken adu ti nagkameng iti BHB. kinapateg ti nairut (PKM) Inggana iti agdama, agtul- tuloy a laklak-amen ti Baryo Sapasap ti bunga ti re- bolusyonaryo a pan- agkaykaysa ken kole- ktibo a panagtignay ti umili a nangipa- tungpal kadagitoy a kampanya.
Ti wagas a Batangan - Nainsigudan a praktika iti panagtarawidwid iti kabakiran Ti wagas a Batangan a panangtarawidwid iti kabakiran ket maysa a nainsigudan a pamuspusan nga iprakpraktika dagiti etniko a grupo a Kankanaey iti laud ti Mountain Province. Ti termino a batangan iti lokal a pagsasao ket maipapan iti panagpadur-as, panagsalaknib ken panagpreserba iti kakaykayoan (pine forest) a paggapuan iti rekurso a pakairamanan ti tabla a pangbalay ken kayo a pangsungrod ken dadduma pay a kasapulan. Maiyannurot daytoy iti tallo nga agraraira a kategorya ti panagtagikua iti daga iti daytoy nga erya: pribado, kukua ti klan ken komunal. Panangtarawidwid daytoy a sistema partikular iti daga a kukua ti klan. Numampay iti amin a kategorya, obligasyon ti amin a kameng ti tribu a salakniban iti siasinoman a mangagaw wenno mangdadael. Kasta met nga awan ti siasinoman a mangilako iti uray aniaman a paset ti ansestral a daga malaksid ti pribado a tagikua. Naipatawid manipud kaapuan ti daga a tagikua ti klan ken manamnama a maipatawid met iti sumarsaruno a kaputotan. Kadawyan a naiplano ti usar na daytoy tapno maaddaan ti paset a para uma wenno kaingin, batangan (pine tree woodlot) ken pastuan para iti taraken a nuang wenno baka no nalawlawa ti daga. Isunga malaksid kadagiti pribado a tagikua a daga, mapalubosan nu saan ket maiyawis kada kameng iti ti klan/tribu nga aglukat kaingin a mamulaan iti root crops (mula nga agbagas), ken bukbukel para iti nayon a taraon. Kukuam bayat nga us-usarem, ngem ibbatam ti karbengam nu saan mon usaren ti uman-andar nga annuroten. Ti kadakkelan a paset na ket maaramat a batangan. Kasta met a maaddaan iti paset a pangitabonan kadagiti minatay a kameng ti klan/tribu. Karaman ti parsela ti daga nga ited dagiti lallakay iti dap-ay kas gunguna iti naisangsangayan a serbisyo impaay dagiti kameng ti nga klan/tribu iti interes ti nasao a klan/tribu. iti pakasaritaan dagitoy maseknan a Kankanaey ti Mountain Province, duron ti na- lawa a kadagaan a nakalbo ken nagbalin a kapan-awan gapu iti Segun Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 9
saan a kontrolado a panaguma ken panagpukan iti kayo, im- mandar dagiti lallakay iti dap-ay a nasken a mamulaan dagitoy ti batang (pine tree seedlings). Nagrugi ti panagmula idi pana- wen sakbay ken naitultuloy kal- pasan ti Maikadua a Gubat ti Sa- ngalubongan (World War II). Idi panawen a babassit pay dagitoy, nairut a naiparit ti agpukan uray pay sangsanga na. Siasinoman a lumabsing iti daytoy a paglinte- gan ket masaplit iti sangoanan ti dap-ay malaksid ti pamagba- ga. Iti daytoy a panawen, dagiti kasapulan a kayo a pangbalay ken pangsungrod ket maala iti ad- adayo a disso a komunal a daga ti tribu. Iti panagtulid ti panawen idi marugian ti linnakuan ken komersyo ken malukatan dagiti sentro ti il-ili, naaramid dagiti kalkalsada ken eskuelaan. In- inut metten a rummuar dagiti umili tapno agbirok iti nayon a pamastrekan. Dagiti sigud nga uma a naibalballaet iti batangan a mamulaan. ket Naruotanen ken tinuboan dagiti batang inggana a naibilangen a paset ti kabuklan a batangan. saanen Dagiti napapateg ken positibo a langa ti Batangan a nasken a simpaen ken padur-asen iti panangiyabante ti programa a Rebolusyon nga Agraryo iti rehiyon a Cordillera: 1Panangitandudo dagiti ka- meng ti klan ken kabuklan a komunidad/tribu iti aktibo a par- tisipasyon ken responsibilidad iti panagpreserba, panagsalaknib, panagpadur-as ken husto a pa- 10 DANGADANG Enero - Pebrero 2021 nagusar kadagiti rekurso mani- pud kabakiran para iti pagim- bagan ti kaaduan, banag a mangpapigsa iti panangpetpet ti karbengan iti ansestral a daga, biag ken rekurso; 2 Ti papel ti dap-ay iti pana- ngiwanwan iti panangkontrol ken panangisigurado kadagiti an- nuroten a pakaibilangan ti mapili dagiti mapukan a natangkenan a batang para iti kasapulan a tabla a pang-balay ken kayo a pang- sungrod. Iti immun-una a pana- wen, ti trabaho a panagorganisa ken edukasyon iti intar dagiti el- ders ket nangipaay iti napateg a papel iti pananginayon kada- giti tradisyunal a praktika kas iti wagas a batangan iti rebolusyo- naryo a polisiya maipapan iti pa- nangaywan ti aglawlaw; 3Panangitandudo iti polisiya ken praktika ti panagsang- gir iti bukod a kabaelan, pana- ngipangruna a mausar dagitoy a rekurso para iti lokalidad a saan a panglako. Ngem duron iti pumigpigsa a panagkasapulan iti kuarta, lumuklukay ti panangpet- pet kadagiti annuroten maipapan iti batangan. Nangiduron daytoy iti rebolusyonaryo a tignayan a mangipatungpal iti umannatop a praktika ken polisiya ti panang- aywan iti aglawlaw. 4Ti napateg a papel ti batangan iti panangkontrol ti reggaay ken biglaan a layus, banag a makatulong iti panangpatalinaed iti istabilidad ti daga; 5Ti sapasap a panagtignay ti umili a pakairamanan ti pa- nangsalaknib iti kabakiran kontra puor, panagusar iti tabla mani- pud iti batangan para balbalay ken pangkomunidad a pasdek, ken panangimplementar kada- giti umanatop a pannusa kadagiti manglabsing iti batangan. Gapu ta kolektibo a responsibilidad ti panagaywan iti batangan, obli- gasyon ti amin a mangsalaknib ti batangan kontra kadagiti sumrek a manangdadael a proyekto kas iti dadakkel a panagminas, dam ken amin a kontra-umili a linlinteg ti daga. Ti kinapateg ti batangan iti programa nga AgReb iti rehiyon Cordillera Ti awan sarday a pana- ngiduron ti reaksyonaryo nga estado iti pribatisasyon ti dag- daga, ti agresibo a panagserrek dagiti makadadael ken makai- bus iti rekurso a proyekto dagiti gangannaet ket nakasarang a karit kadagiti komunidad ti nai- lian a minorya ken ti rebolusyo- naryo a tignayan. Kasapulan a mapabaknang, maisimpa ken maikkan ti rebolusyonaryo a linya dagitoy a tradisyunal a praktika ken maaramat a wagas a pangta- rawidwid ti aglawlaw iti agdama. Ti agtaltalinaed a polisiya ken ak- titud ti reaksyonaryo nga estado maipapan iti lugar dagiti nailian a minorya a pagalaan laeng iti kinabaknang a nailanad kadagiti linteg ti daga, polisiya ken pro- grama ket maiduma no saan ket direkta a bumangga kadagiti nain- sigudan a wagas ti panangtara- widwid iti kabakiran. Mailadawan dagitoy a linteg kas iti Revised Forestry Code of the Philippines of 1975 (PD 705) a nangideklara
nga amin a kadagaan a nakasikig iti 18% ket saan a pagnaedan ken pagmulaan (inalienable and indis- possable areas), Revised Mining Act of 1995, ti National Green- ing Program (NGP), ti Small Scale Mining Act, area delineation/ca- dastral survey ken dadduma pay a kapareho na a linteg ken prog- rama. Dagitoy a linteg ket saan laeng a mangipapaidam iti karbe- ngan iti ansestral a daga no di ket panangideklara nga iskwater tayo iti bukod tayo a daga ken maawa- nan tayo ti pagtaudan ti pagbia- gan. Ngarud, awan ti lugar dagiti umannatop ken positibo a langa dagiti nainsigudan a praktika ti panangtarawidwid iti kabakiran iti malakolonyal ken malapyudal a gimong. Ti panagsalaknib, panag- padur-as ken panagusar ti kaba- kiran iti partikular ken ti aglaw- law iti kabuklan ket maisigurado a magun-od laeng no maipagbal- ligi ti nailian demokratiko a re- bolusyon nga addaan turongen a sosyalista a gimong no sadino a ti panagtarawidwid iti kabakiran ken ti aglawlaw ket maipaima iti umili. Kalpasan a maipagballigi ti nailian demokratiko a rebolus- yon, maipangruna ti kolektibo a karbengan ken benepisyo dagiti nailian a minorya manipud iti pa- nagusar iti natural a kinabaknang ken ansestral a daga ket bigbigen ti maipatakder a demokratiko nga estado ti umili. Kas nailanad iti Comprehensive Agreement on Socio-Economic Reforms (CA- SER), mabigbig ken maitandudo ti karbengan dagiti nailian a mi- norya nga agtagikua, mangusar, mangpadur-as ken mangtarawid- wid kadagiti ansestral a daga ken teritoryo da. Panaglaban iti Gened Dam, lumawlawa Inrupir ti umili nga Isnag ti Kabugao, Apayao iti maysa a resolusyon idi Enero 15 ti oposisyon da iti plano nga itakder ti Pan Paci-fic Renewable Power Corporation (PPRPC) a Gened Dam. Nayon daytoy iti dati a panaglaban ti umili a mannalon ti Poblacion, Kabugao ken dagiti iti panangitakder ti bangkero Gened Dam 1. Inyatras da met laeng ti immuna a takder da idi 2019 a "Yes to Negotiation Only" ken ki- niddaw da iti National Commission on Indigenous Peoples (NCIP) nga isardeng ti proseso ti panangala ti free, prior and informed consent (FPIC) para iti proyekto. iti disenyo ti pro- yekto, dua a dam ti maitakder iti Apayao-Abulog River. Ti Gened 1 ket sumaklaw kadagiti Basar barangay ti Poblacion, Kabugao, Waga ken dadduma a paset ti Barangay Laco ken Barangay Luttuacan ken paset ti munisipyo ti Pudtol. Ti maitakder a dam ket dumanon iti 60 metro ti katayag ken mangpataud ti 150MW a kuryente, ken mangsaklaw ti 887 ektarya. Maitakder daytoy iti baet ti Barangay Balag iti munisipyo ti Pudtol ken Barangay Waga iti munisipyo ti Kabugao. Ti Gened 2 ket mangsaklaw iti 12 a barangay iti Kabugao ken Calanasan. Maibilang ditoy ti Barangay Dibagat, Madatag iti Kabugao ken Tuyangan Poblacion, ken Eleazar, Kabugawan, Langnao, Lubong, Namaltugan, Tubang iti munisipyo ken Tubongan a Target ti Calanasan. mangpataud ti 335MW ti nasao Barangay a proyekto. Ti katayag ti dam a maitakder ket agarup 120-155 metro ken ti saklaw nga erya ti reservoir ket 1,916.54 ektarya. Kadagiti kastoy a katayag ti dam, malemmes dagiti talon, uma ken komunidad iti Kabugao ken Calanasan. Kasta met a no maitakder ti dam ket mangiruar ti danum, malayus dagiti barangay nga adda iti downstream a paset kas iti napasamak iti intero a Cagayan Valley idi nangibulos idi ti danum ti Magat Dam iti napalabas a tawen gapu bagyo. Ti Pan Pacific ket maysa iti $3 kadagiti nagbenepisyo bilyon loan agreement iti baet ti rehimen a Duterte ken ti gubyerno ti China a pinondoan ti Bank of China idi 2016. Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 11
Itandudo ti nabiag a lagip dagiti Banuar ti Cordillera! Dagiti nailian a minorya a mangiruprupir ken mangsalsalaknib iti karbengan da iti ansestral a daga ken nairteng a panagtarigagay iti panagbalbaliw ti gimong, karaman dagiti mannalon a lumablaban para iti masukay a daga ti kangrunaan nga adda iti listaan dagiti biktima ti nawaya a maiwaswasiwas a terorismo ti estado iti linged ti dakes a kampanya a kontra-terorismo. Numampay nakurangen a 500 nga aldaw ti nabatbati iti panagtalinaed ni Duterte iti Malacañang ngem aggagatel latta a mangipatungpal iti minamauyong ngem desperado nga arapaap na a manggibus iti nailian demokratiko a rebolusyon. Arig na ti maysa a nasugatan a buaya a nailumlom iti ban-aw a mang- sapsaplit iti amin a madalapus ti ipus na ken kumagat iti magaw- at ti ngiwat na. Kabaliktad daytoy ti ipakpakita na a kasla maysa a nakaam-amo a pusa ken natulnog a mangipatungpal iti amin a diktar ti imperialista nga amo na a Tsina. ni Duterte iti saan a malapdan a panagabante ti rebolusyonaryo a tignayan ti umili a saan a iti mangpatpaturog rinabii, isu a magagaran unay ken dagiti pasista a pasurot na a punasen ti nabanuar a pakasaritaan ti dangadang iti kapanunotan ti umili. Uray dagiti marker a simbolo dagiti banuar ti umili ket mairaman a maduprak. Idi Enero 13, minandaran dagiti pasista a pasurot ti rehimen a US-Duterte ti Philippine National Police - Kalinga Provincial Office nga idadauloan ni Police Col. Davy Limmong ken Police Gen. R'win Pagkalinawan iti PRO-COR a bagbagen ti Cordillera Heroes Marker a naitakder idi 2017 iti Palalo a maal-alia kanyana Sityo Mar-o, Barangay Bugnay, igid ti Tinglayan, Kalinga Kalinga-Bontoc Road. Maisupadi ken narabaw ti rason ti Kalinga DPWH a simmaklaw ti marker iti road-right-of-way gapu ta naipatakder ti marker iti daga a tagikua ti pamilya dagiti banuar ken insimpa dagiti kailian da para iti didiay a panggep. iti Makikaykaysa ti Cordillera People's Front Democratic (CPDF) iti iti umili a Pilipino daytoy panangkundenar a naranggas nga aramid a ti panangibaddek Cordillera. Simbolo ti marker iti agtultuloy a dangadang ti umili ti Cordillera a pinasgedan ti Chico Dam a dangadang nga indauloan dagiti umili ti Mountain iti iti umili Province ken Kalinga idi panawen ti kasipngetan ti diktadorya a ti US-Marcos a rehimen nangibunga iti panangisanud ti nasao a proyekto. No saan a gapu iti nabanuar a dangadang ti umili a nailadawan dagiti banuar ti umili a pakairamanan da Macliing Dulag, Lumbaya Gayudan ken Pedro Dungoc Sr. ken dadduma pay a kapada da a naikitikit iti marker, dagiti komunidad ken taltalon ti umili ti Kalinga ken Mountain Province a naiyasideg iti pagayusan ti Chico River ket sigurado a limned ken napunas iti mapa. Ti minamauyong a panangburak iti marker ket aramid ti maysa a mananglalais ken agmauyong nga aso kas iti Kalinga Provincial Police Office ken ti Police Regional Police Office - Cordillera (PRO-COR). Ipakpakita daytoy nga aramid ti kinadesperado ken kinatakrot iti ti rehimen a mangparmek naindaklan a rebolusyonaryo a tignayan ti umili. Ti dangadang dagiti umili ti Mountain Province ken Kalinga kontra iti Chico River dam ken dagiti Tingguian ti Abra kontra iti logging operation ti Cellophil Resources Corporation (CRC) ket naibilang a napateg a paset ti pakasaritaan ti dangadang para 12 DANGADANG Enero - Pebrero 2021
iti nailian a demokrasya ken bu- kod a pangngeddeng dagiti nai- lian a minorya nga umili ti Cor- dillera idi panawen ti diktadura a Marcos. Nadanon met ti New People's Army iti dakkel a bilang ti pasampa ditoy a panawen. Sak- bay pay ti panagserrek ti proyek- to a Chico River dam ken CRC a panagtroso, tuloy-tuloy a lina- banan dagiti umili ti Cordillera dagiti panagserrek ti naduma- duma a makadadael a proyekto iti nadumaduma a lugar iti rehiyon pakairamanan ngem saan a limi- tado kadagiti sumaganad: tribu ti Balatoc kontra iti Batong Buhay mines, komunidad ti Besao kontra iti Atlas Mining Company, umili ti Bauko ken Sabangan laban iti Kairuz-Heald lumber company, umili ti Eastern Mountain Pro- vince laban iti Araneta Logging Company, ken adu pay. Timmak- der dagiti lider ti nadumaduma a tribu ken indauloan da dagiti kakailian da a natured a sinara- nget ti panagserrek dagitoy tapno salakniban ti ansestral a daga nu man nasina-sina ken nagkanya- kanya ti panangsango. Idi laeng panawen ti Chico River dam ken CRC a dangadang a nabukel ken nareppet kas maymaysa a puersa, takder, direksyon ken aspirasyon dagiti tribu a direkta a maapek- t a r a n ken nairut a sinuportaran da- giti kabangibang a tribu/komu- nidad laban iti komon a kabusor a nagresulta iti pannakabukel ti maymaysa a rehiyon para kada- giti nasinasina a probinsya ti Cor- dillera a dati a naitipon iti Region 1 ken Region 2. Nabukel dagiti multi-lateral bodong iti umuna a gundaway a mas nangreppet ti nairut ken napalawa a panag- kaykaysa. Bunga dagitoy, nalak- laka ken naparpartak a narisut dagiti nagbabaetan a kontra- diksyon dagiti tribu. Iti aktual ken napinget a panangidaulo dagitoy lider ti tribtribu kakuyog dagiti sakop da nga il-ili ti nangpanday ken nangtenneb kadakuada a na- ngidaulo iti panangiyabante ken nangipagballigi ti laban kontra ti diktadura a Marcos ken ti Chico River dam ken CRC. Babaen iti na- tured a panangidaulo da Macliing Dulag, Lumbaya Gayudan, Ped- ro Dungoc Sr. ken dadduma pay a kapada da, nareppet ti panag- kaykaysa ti umili a nanglaban iti diktadura ni Marcos. Natenneb iti mano a tawen a panagrigrigat ken pannakidangadang, husto a napetpetan da ti silpo dagitoy a proyekto kas kongkreto a buya ti tallo a kangrunaan a problema nga imperyalismo, pyudalismo ken burukrata kapitalismo ken ti nail- ian a panangidadanes nga isu't ti problema a panangidadanes ken panaggun- daway a laklak-amen dagiti umili a na-ilian a minorya ken ti ka- buklan nga umili a Pilipino. Ba- baen iti panakaawat da kadagi- toy, nabaelan da a nangidaulo kadagiti umili a nangirussuat iti adu a protesta iti nadumaduma a porma. Ti saan a mabmabsog iti dara nga alimatek nga imperialis- ta ken dagiti lokal nga kasosyo da manipud idi ken inggana itatta ket awan sarday nga agbirbirok ken agar-aramid da iti dakes a plano no kasano a serreken ti ansestral a daga ken gamruden ti kinabaknang tayo. Adu kadagi- toy a proyekto ti nabaelan ken epektibo a nalabanan ken nala- pdan ti umili. Agtultuloy latta ti dangadang ti umili inggana itat- ta a pakairamanan ti agdama a laban kontra iti Gened Hydro Electric Power Plant iti Apayao, Alimit Hydro Power Plant iti Ifu- gao, Geothermal Power Plant iti Kalinga ken dadduma pay. Dagiti naadaw nga adal manipud kadagitoy napinget a dangadang ti nangisuro ti kinapateg a mangipatakder iti nalawlawa a rebolusyonaryo a panagkaykaysa ken dangadang iti Cordillera a nangibunga iti pannakaitakder iti CPDF. ramut Saan a mailibak ti pinapel ti armado a dangadang ti Cordil- lera a nagresulta iti pannakaisanud iti dadduma kadagitoy a proyekto. Dagitoy a pannakidangadang ket nangiturong ti tradisyon a man- nakigubat para iti gubat ti umili a pa- Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 13
nanggun-od iti kabuklan a tariga- gay ti umili a Pilipino a mawayaan manipud iti pannakaidadanes ken pannakagunda-way imbes a mai- tultuloy ti awan kais-iskan na a tribal war. Nabara nga inarakup dagiti tribu ti Cordillera ti ar- mado a dangadang ken adu a ka- bataan ti simmampa iti NPA. Day- toy ti gapu nu apay a ti rehimen a Duterte ket agtigtigerger unay iti buteng a mapalagipan ti umili iti nabanuar a pakaistoryaan da. kamali dagiti pasurot ni Duterte no ipagarup da a babaen iti panangburak iti marker ket mapunas ti lagip dagiti banuar tayo ken mapabutngan ti umili a sumuko. Ti saan da nga ammo, ti monumento ti maysa a kinabanuar ket agtultuloy a tumakder iti puso ti tunggal taga- Cordillera a mangay-ayat ken agtarigagay iti wayawaya ken saan a mangipalubos nga agpaadipen a tungpal biag, napinget a lumaban kontra iti panangidadanes ken ken agnam- panaggundaway pannakaipatungpal nama iti bukod a ti pangngeddeng ken demokrasya apaman a maipagballigi ti nailian rebolusyon. a demokratiko Dagitoy ti saan pulos a magunggon a monumento uray no aramaten ti rehimen ni Duterte ti aniaman a reaksyonaryo a linteg, korte, pagbaludan, pasista nga armado a puersa ken high-tech a ramit pangmilitar a mangrebbek ditoy. Dakkel a iti karbengan Nayon na pay, ni Duterte ken dagiti pasista a pasurot na a nakarimbaw iti pinartuat da a demonyo a Task Force ELCAC ken ti barbaro a putar nga Anti- Terrorism Law (ATL), agtultuloy 14 DANGADANG Enero - Pebrero 2021 ti awan sarday a panangipila kaso, parparbo kadagiti red tagging ken pammadakes kadagiti tribal a lider masa, aktibista ken organisasyon a natured a mangibutbutaktak ken mangkunkundenar kadagiti ti nadumaduma nailian a panangidadanes ken panangiyabante iti karbengan dagiti nailian a minorya para iti bukod a pangngeddeng ken demokrasya. Iti panggep nga ipammarang nga inwalin dagiti umili ti Cordillera ti nabanuar a pakasaritaan ti dangadang da, desperado nga agaramat ti rehimen Duterte iti addang ti iti karaman marker, kadagiti pananglipit aktibista ken kampanya iti peke a panagpasuko karaman ti inpilit ti DILG a deklarasyon a persona- non-grata. Kinaagpaysona, amin dagitoy ket paset ti agtultuloy a pananglalais ken pammadakes laban iti nailian a minorya ken dakes a panggep a punasen ti nadayaw a pakaistoryaan ti iti nailian a dangadang para demokrasya ken karbengan iti bukod a pangngeddeng. Rumbeng a makaunget ti amin a taga- Cordillera ken amin a Pilipino a mangay-ayat iti wayawaya. terorismo a iti karbengan a langa a demolisyon ti Saan mangilaban iti ansestral a daga, biag ken karbengan tao ken baliwan ti daytoy a bulok a sistema agaramat ti ti a US-Duterte kadagiti narugit a wagas tapno pakapsuten ti rebolusyonaryo a dangadang, saan a magunggon ti pangngeddeng ti umili a lumaban. gimong! Uray rehimen lumaban tayo! Maipanawagan iti amin nga umili ti Cordillera a napinget a tumakder ken labanan ti naulpit nga atake ti rehimen a Duterte, panaglabsing iti ansestral a daga, pagbiagan ken ti mismo biag tayo ken lagip dagiti banuar. Talyawen dagiti adal a naadaw iti Chico River dam a dangadang ken dadduma pay nga istorikal a dangadang dagiti umili, pagadawan tayo dagitoy tapno agpapigsa tayo ken ipinget nga iyabante ti nailian demokratiko nga armado a rebolusyon. Dagiti nabaknang a kapadasan tayo iti dangadang ti mangisuro laeng ti armado a a babaen dangadang a masalakniban tayo ti karbengan iti ansestral a daga ken mansigurado iti balligi. Ti nairut a panagkaykaysa ken dangadang ti umili ti Cordillera ket saan a mapakapsut inton kaanuman. Saan a palubosan a maburak ti rebolusyonaryo a panagkaykaysa tayo. Iti laeng panangipagballigi nailian demokratiko a rebolusyon ken panangipatakder iti sosyalistra a gimong a naan-anay a magun- od tayo ti karbengan iti bukod a pangngeddeng ken demokrasya. Tumakder ken iti karbengan iti Biagen tayo dagiti adal manipud iti pannakidangadang iti Chico! Labanan dagiti atake kadagiti nailian a minorya ken ti kabuklan nga umili! Papigsaen ti panagkaykaysa ti umili ken iyabante ti armado a pannakidangadang! Labanan ti tiraniya! Patakyasen ti rehimen nga US-Duterte!
PANAGSAKNAP TI ASF ITI ILOCOS KEN CORDILLERA Naapektaran met laeng ti panagsaknap ti sakit nga African Swine Fever (ASF) dagiti ti baboy kadagiti probinsya Cordillera manipud idi napalabas a tawen. Dimmanon iti punto nga inbaga ti probinsyal a gubyerno ti Ifugao nga agideklara ti 'state of calamity' gapu iti kaadu dagiti baboy a nagsakit ti ASF. Iti munisipyo ti Aguinaldo, Ifugao idi Oktubre 2020, nangiruar ni Mayor Gaspar Chilagan ti executive order a nangmandar iti Municipal Agricultural Office ken dagiti barangay officials nga mangiparit ti panagiserrek wenno panagiruar kadagiti baboy iti uneg ti saklaw ti 1-kilometro a kalawa (radius) manipud iti lugar a naggapuan ti nagsakit a baboy ken maikkat amin dagitoy iti lugar tapno makontrol ti panagsaknap ti nasao a sakit. Iti Benguet ken Kalinga met, ti agarup 640 a baboy manipud kadagiti munisipyo ti La Trinidad, Tuba ken Itogon; ken Barangay San Julian iti Tabuk City a naakaran ti ASF ket pinatay da idi umuna a paset ti 2020. ti dagsen, buris, panagbaba pulmonya ken agarup amin a kaso ket matay kalpasan ti lima nga aldaw. Awan ti agas wenno bakuna para ditoy. Maysa nga addang no kasano a malappedan ti panagsaknap daytoy ket ti panangpatay iti amin a baboy nga adda iti pagtaraknan ti baboy wenno arubayan a naggapuan wenno ayan ti baboy a nagsakit ti ASF. Ti bayrus ti swine fever ket mabalin nga agtalinaed iti frozen a karne ti baboy iti las-ud ti uppat a tawen. Awan ti epekto ti ASF iti tao. Idekdeklara da uray dagiti prime cut wenno napintas a kalidad ti karne kas offal wenno naguneg ti baboy a basura kadagiti pagilian a naggapuan dagitoy a karne. Ti offal a makuna ket pakaibilangan ti kudil, taba, saka ken bagis ti baboy, a gilingen dagiti dadakkel a kumpanya ti de-lata a taraon iti Pilipinas tapno agbalin a meatloaf, mechado ken dadduma pay. Kabayatan na, ti addang a nabalangkas da tapno kano tulungan dagiti agtartaraken ti baboy ket ti panagpautang babaen iti National Hog Repatriation Program. Sinuppiat ti grupo a Pork Producers of the Philippines daytoy babaen iti panangipablaak a ti nasao nga addang ket karkaro a mangilumlom iti utang kadagiti babassit nga agtartaraken ti baboy. Ipanpanawagan dagiti grupo ti hog raisers, mannalon ken negosyante ti panaglusulos ni DA Sec. William Dar ken ni Assistant Sec. Joel Reyes gapu iti kinainutil ken ti panangipangruna da iti interes dagiti imperyalista a pagilian. Nayon a kiddaw dagiti mannalon a mangited ti DA ti P10,000 a sigida a tulong ken P15,000 production assistance kadagiti mannalon ken backyard hog raisers a nakaro a nalugi iti ASF. Kasta met ti gapu panangikkat ti ti gubyerno a price ceiling wenno naikeddeng a presyo ti karne ti baboy gapu iti nangato unay a gasto iti produksyon. Simmaknap daytoy a sakit ti baboy gapu iti pannakaipatungpal ti importasyon ti karne ti baboy manipud iti dadduma a pagilian. Saan a masursurot ti linteg a mangmandar iti National Meat Inspection Commission (NMIC) a dagiti sumsumrek nga imported a karne ket dumalan iti inspeksyon. Saan nga inadal ken awan ti addang nga ar-aramiden ti Department of Agriculture tapno solbaren daytoy. Inusar ketdi a rason ti gubyerno ti nasao a sakit, a nagresulta iti nangato a presyo ti karne ti baboy tapno ikalintegan ti todo nga importasyon ti karne ti baboy iti intero a pagilian. Idi bulan ti Enero pay laeng, 40% ti naganansya dagiti importers iti importasyon ti karne. Nayon pay a pagganansyaan dagiti importers ti misdeklarasyon iti klase ti karne tapno nababbaba ti taripa a baybayadan wenno maawagan a technical smuggling. Ti ASF, a maawagan met laeng nga hog cholera ket maysa a bayrus a mangipaay ti nakaro a sakit kadagiti baboy. Sumaknap daytoy kadagiti baboy babaen iti katay ken buteg manipud iti naakaran a baboy wenno babaen iti narugit ken recycled a taraon. Kadawyan a sintomas a makita kadagiti agsakit a baboy ket ti nangato a temperatura, inkeddeng Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 15
Kapadasan iti damo a labanan kas Hukbo Panangilanad ni Ka Lila Ti agtultuloy a panaggundaway ken panang- baybay-a ti estado ti mangidurduron kaniak nga agtultuloy nga agtignay. Wen, narigat nga agpayso nga agbalin nga Hukbo, ngem iti las-ud ti ginasgasut a tawen ket adayo a nakadagdagsen ti rigat a mapaspasaran ti umili. No iyarig iti nabayagen ken nakaro a panagrigrigat ti umili, bassit laeng daytoy a proseso ti rigat ken sakripisyo, no kaduam met ti umili ken iti kamaudianan ket marippuog tayo dagiti mangidadanes ken manggundaway. Iti unos ti makatawen ko iti kaaw-awayan, adu dagiti naimatangan ken naadal ko. Adu gayam ti masapul nga adalen iti uneg ti Hukbo. Idi damo a makikuyogak a magna iti yunit, naikawaak gapu ta damdamok pay laeng a mapadasan ti atiddog nga oras a pannagna, panagsang-at iti nangangato a banbantay ken panagballasiw iti karayan. Namin- adun a naigalgalisak ngem uray marigatan ket agpursigiak latta. Mayat met ta naanus ti kakadua nga agur-uray, idiay ko a nakita ti panangipateg ti kakadua iti tunggal maysa. Insursuro ti kakadua no kasano ti husto a panagaramid ti kubo. Idi damo a napadasak nga agbayo ket grabe a nagkapuyo ti dakulap ko. Naragsakak a nakikuyog nga agkalap ti lames lalo idi nakitak nga adu dagiti maala a lames a kas ti wading, palileng, agatol ken dadduma pay a naala mi. Tunggal mapan kami iti baryo, nariknan ti nabara a panagpasangbay ti masa kadakami. Adda dagiti dadduma a mabain gapu ta ti pagarup da ket saan nga ispesyal a sida ti nateng, ngem kuna mi ket saan da a mabain gapu ta dakkel a tulong da iti rebolusyon ti panagpasangbay da iti kakadua. Awan ti aniaman nga order iti Jollibee ti makaartap iti imas ti kalutluto a tupig, inandila, inatata ken dadduma pay a kankanen a naayat nga isagsagana ti masa! Ngem iti likod ti ragsak ti masa, pirmi a magungon ti riknak iti istoryaen da a kasasaad. Iti maysa a baryo a napanan mi, mapilitan dagiti marigrigat a mannalon nga agbayad ti abang iti kuliglig a dumanon iti nasurok P1,000 tunggal aldaw kadagiti akinkukua ti kuliglig tapno makiusar ti kuliglig ken agraep kalpasan na. No panawen met ti panagtutudo, problema da ti pagbilagan ti pagay isunga adu ti madadael a pagay. Kalpasan ti bagyo nga Ulysses idi napalabas a Nobyembre, idi napan kami kadagiti talon ket nakita mi nga adu dagiti nagedday ken adda dagiti bunubon a naiyanud. Isunga ti dadduma a nakaraep idiay a panawenen ket problema dan ti pagalaan da ti bunubon gapu ta nadadael ti payaw a kalkalpas a naraepan. Saan ko a mailadawan a kasdiay gayam ti karigat ti agtalon idinto nga iti syudad ket adu dagiti makitkitak kadagiti food court kadagiti mall nga agsaysayang laeng ti innapuy nga i-order da! Adu dagiti baryo a napanan mi nga adayo iti kalsada. Kas iti inistorya ni Manang Ninay, kasapulan a magna da iti nasurok maysa nga aldaw a sumang-at ken sumalog kadagiti bantay ken agballasiw kadagiti naapres a waig ken karayan, uray no agtudtudo tapno laeng makagatang da kadagiti kasapulan da iti balay, agpaagas wenno agpaadal kadagiti annak da. "Nabayagen nga ikarkari dagiti pulitiko tunggal panagkakampanya nga idanon da ti kalsada ken rangtay ditoy ayan mi ngem aginggana itatta ket awan met," kuna na. Isunga no adda aganak ket kasapulan a mapanen a nasapsapa iti sentro wenno saan ket iti balay laengen nga agpasngay. Lalo idi naiyulog ti lockdown idi Marso ti napalabas a tawen, naparigatan da unay gapu ta malimitaran ti maiserrek a magatang, saan da a makaruar iti baryo no saan a nalawag ti papanan ken makeddengan ti aldaw iti ruar no aglabas da kadagiti checkpoint. Kadagiti nakatungtong ko met nga estudyante, inlanad da ti kinarigat a mapadpadasan da. Kadawyan nga ag-working student da tapno laeng manayonan ti kuarta nga usaren da iti nadumaduma a gastos iti uneg ti eskuelaan. Gapu ta adayo ti baryo a naggapuan da, adu kadakuada ti makipagyan kadagiti kakailian wenno kabagian nga adda kadagiti sentro tapno makaiskuela, wenno agab-abang ti pagyanan. Problema da pay itatta ti ngumato a gastos idi maipatpatungpal ti programa a blended learning. Kasapulan nga iti panagiskuela 16 DANGADANG Enero - Pebrero 2021
agbirok da ti nayon a panggedan wenno paggapuan ti kuarta tapno makagatang ti gadget ken adda ti pang-load nga usaren iti internet no ag-online learning da. Ti kakaisuna pay a taraken a baboy ket mailako wenno agsalda ti talon ti nagannak da tapno adda laeng panggatang ti android phone. Makunak iti bagik idi nangngeg ko dagitoy, grabe a talaga ti panagbaybay-a ti gubyerno iti kaaw-awayan, bayat nga adu dagiti pondo a kurkurakoten da. "Nayon pay nga istorbo ken perwisyo ti panag- operasyon ken panagkampo ti militar iti ayan mi," kuna dagiti umili. Madandanagan da a mapan kadagiti uma ken talon no adda dagiti militar ta amangan no masitar da. Kuna ni Manong Intoy, sinungsungbatan na dagiti pamutbuteng ti militar, ken pabasolen da a mangpakpakan iti NPA. "Amin met a tao a sumangbay toy balay ket pakanek, uray dakayo a military," kuna na. Nakakatkatawa pay ti maysa nga inistorya na nga idi naminsan a naggapu kano dagiti militar iti operasyon a simmangpet iti baryo da ket uray ti kanen ti baboy ket saan a pinakawan dagitoy a militar a kinnan gapu iti palalo unay a bisin da. Ngem madlaw ti liday iti mata na no istoryaen na met ti dadduma a kakailian a maal-allilaw a marekrut kas pulis, militar ken CAFGU, kasta met dagiti sumagmamano a babbai a gungundawayan dagiti militar. "Idi ket natalna ti lugar mi, ngem idi simmangpet da a nagkampo ket nadadael ti urnos iti ili mi. Saan a kapanatagan no di kaguluhan ti isasangpet da." Isunga para kaniak, balligi ti masa ken iti intero a rebolusyonaryo a tignayan ti Cordillera a madusa dagitoy a peste a militar a paspasurot ti rehimen. Naragsakanak a nakipaset iti umuna a taktikal nga opensiba a napadasan ken ad- adda a naagsep ko ti kinapateg ti armado a pannakidangadang kas armas ken depensa ti umili. Inaramid ko met iti panagkunak a kabaelak tapno sumurot iti atas ken kumand. Iti daydiay nga aldaw, ti tim mi ti naatasan nga agsagana ti kanen dagiti kakadua a nakapakat. Kasdiay gayam, adda ti bingayan iti trabaho a no sadino ket naipaset iti kabuklan a panangipatungpal ti trabaho. Ta no awan ti mangsango iti trabaho a pangkusina ket mabisin kami amin. Tunggal maysa ket adda ti maikeddeng a trabaho na ken amin dagitoy a trabaho ket kasapulan tapno agballigi ti labanan. Madama nga aglutluto kami idi nangngeg mi ti nagsasaruno a putok. Isu daydiayen, nakaputok dagiti kakadua! Gistay pay ketdi a naibbatak ti kaldero ta kasla limmagto ti pusok! Madamdama ket nangngeg mi metten ti kumand a mapan kami iti nangato a paset ti turod tapno sumuporta. Kimmamakam kami met ah! uray no umanangsab kami a sumang-at. Inkagumaan mi met laeng a binungon dagiti innapoy ken masida nga inluto mi. Sakto nga apagtapaw mi ket ni, adda metten ti dua a helicopter nga agis-istraping. Kuna met ti kakadua ket basta agkober ta panggep dagitoy nga alaen ti bangkay dagiti natay a kakadua da. Kayat ko koma a makinayon a biraen ti helicopter ngem pistol met ti iggem ko. Kalpasan na, napartak a naggaraw kami aminen tapno agmaniobra. Saan ko a marikna ti bannog ta nangato ti adrenalin ko idiayen, kasta met iti kakadua. Ngem ti narimbaw a karirikna a madlaw ko iti amin ket ragsak gapu ta balligi a nabira ti kabusor. Iti panagsubaybay mi bayat nga agmanmani- obra, karkaro a masuronak idi agsasaruno a tallo nga aldaw a nangitinnag ti AFP ti bomba ngem da- giti uma ken taltalon ti masa met ti matamtamaan, ken asideg iti baryo. Kaasi met dagiti babbaket ken ubbing a napakigtotan, ken karkaro ti mula a pagay ti masa a nadadael gapu iti panagbomba da. Tapno kaluban ti pannakaabak da ket pagbiagan met ti masa ti pagpupungtotan ti militar. Ti pagarup ti mili- tar ket mabuteng ti masa iti kasta nga ar-aramiden da ngem karkaro ketdi a makaunget ti masa gapu ta pagbiagan met ti bombombaen da. Ad-adda a makit- kita ti masa ti kinaranggas ken kinakurakot ti rehi- men a pagserserbian dagitoy a militar. Iti daytoy a kapadasan, naikkanak ti nayon nga inspirasyon tapno agpursige iti nadumaduma a tukad ti trabaho kas hukbo ken kas rebolusyonaryo. Narimbawak ti danag ken simmukat ti ragsak gapu ta nabira ti kabusor. Naadal ko iti nasao a kapadasan no kasano nga agdengngeg iti komand, kasano a labanan ti danag ken nerbios ken ti partisipasyon iti organisado a maniobra. Napasingkedan ti pangngeddeng ko nga agserbi iti masa nga anak ling- et a nabayagen a maidadanes ken rangranggasan ti agdama a sistema." Enero - Pebrero 2021 DANGADANG 17
REBOLUSYONARYO A KINABANUAR TI MASA *Mailanad iti daytoy a serye dagiti pakasaritaan ti masa a nairut a timmultulong iti rebolusyonaryo a tignayan manipud idi inggana iti agdama. TI BULSEK A LAKAY A NAGGAYD ITI MAYSA A YUNIT TI BHB Nakakaskasdaaw, ngem pudno a pakasaritaan ti maysa a saan unay a makakita a lakay a no sadino ket kabaelan na nga ipatungpal ti trabaho ti tao a normal ti panagkita na. Impaay ni Lakay Eniong (saan a pudno a nagan) ti kabaelan na a tumulong iti rebolusyon iti laksid ti kasasaad na. Malaglagip latta dagiti kakadua daytoy a pakasaritaan ni Lakay Eniong uray no mano a tawenen ti naglabas. Inlanad ni Ka Enlai, maysa a kadua a nakasabat kenni Lakay Eniong, daytoy a kapadasan da. Kasangsangpet mi iti Baryo Kabatuan para iti panag-ekspansyon idi makita mi ni Lakay Eniong. nga agsimsimpa ti talon na. Kuna na, "saan a sigud daytoy a kasasaad ko a saan unay a makakita." Nagsakit kano ngamin idi kaubing na isunga nadadael ti mata na. Gapu ta nasanay na dagiti trabaho a maaramid ti tao a normal ti panagkita, maiyar-aramid na dagiti kadawyan a trabaho iti balay ken talon. Agbalsig isuna babaen iti panangarikap ti kayo ken tantyaen na ti distansya ti panagdisso ti wasay. Agbirok isuna ti bato nga usaren iti panagkabite ti talon babaen iti panagarikap. No magna a mapan iti pagsakduan ket adda ti sarukod nga usaren na. Iti panagkabite ti payaw, arikapen na ti pannakaipuesto dagiti bato tapno maammuan no adda pay dagiti saan a nagpapada. Nagpintas pay ti tambak ken kabite ti payaw na. Idi damo a kasarita mi isuna ket saan unay nga agsasao. Maawatan mi gaputa damo na a makapulapol dagiti kakadua. Naginana kami iti balay na ken tinulongan mi isuna iti trabaho iti balay ken talon bayat a tuloy-tuloy mi nga ipalpalawag no ania ti NPA, apay nga immay kami iti ayan da, ken maipanggep iti nadumaduma nga isyu. Idi madakamat mi ti kasilpo iti panagbaybay-a ti gubyerno iti salun-at, idiay nan nga inistorya ti panagsakit na ken apay a saan unay a makakita isuna. "Uray narigat ti kasasaad ko, insanay ko ti bukod ko a bagi nga aramiden ti trabaho" kuna na. Malidayanak a nagdengngeg iti daytoy nga istorya na ngem iti bangir ket dayawek ti determinasyon na a rimbawan ti narigat a kasasaad ti adda diperensya ti mata na. Kalpasan ti mano nga aldaw a panaggawaing masa mi idiay a baryo, plano mi a mapan iti suma- runo a baryo ti Karunoan. Ti problema, saan mi nga ammo ti dalan a mapan idiay. Dinamag mi kenni Lakay Eniong no adda ti am-ammo na a mabalin a mangisuro ti dalan a mapan iti Baryo Karunoan. Kuna mi no agang-angaw isuna idi nagboluntaryo nga uray isunan ti mangisuro. Nagkinnita kami nga agkakadua. "Saan kayo a madanagan kakadua, kabisadok ti dalan iti papanan yo uray no adda diperensya ti matak," kuna na. Uray adda panagduadua ket nagna kami iti dadiay a malem tapno saan kami a madlawan iti lugar, lalo ta adda ti detatsment idiay a baryo. Lima nga oras a nagna kami iti bantay. Talaga a kabisado na uray dagiti dalan a lumiklik iti trail nga agturong iti sityo a kaaddaan ti detatsment. Apagsipnget idi nakadanon kami idiay. Ket pirmi ti panagyaman mi ta napaneknekan mi a kabisado na. Kuna dagiti kaiskwadak, nalaing a mangisuro ti lakay ti dalan. Idi agsisina kami, dinamag mi no kabaelan na kadi nga agsubli. Kuna na met a "Wen, kasapulan nga makasubliak ta adu pay ti trabahok no bigat. Isunga nagpinnakada kami ken nagyamyaman." Masansan a malaglagip latta ti kakadua no kumusta ngata ni Lakay Eniong. Inggana iti agdama, saan a malipatan dagiti kakadua ti boluntarismo, kinatured ken naisangsangayan a kabaelan ni Lakay Eniong. Pammaneknek daytoy a kapadasan ni Lakay Eniong a no naan-anay a maawatan ti masa ti pudno a kasasaad ti gimong a Pilipino ket ipaay da ti amin a kabaelan da para iti panagabante ti rebolusyon inggana't balligi. 18 DANGADANG Enero - Pebrero 2021


Panangtarus iti Resulta ti Eksamenasion iti Hepatitis B* Ti pannakaeksamen ti dara para iti Hepatitis B ramanenna ti tallo nga eksamenasion. Masapul a maammuan ti resulta dagitoy a tallo tapno makompirmar ti kasasaadmo. Adda iti baba ti tsart dagiti kaaduan a gagangay nga eksplanasion ti resulta, ngem mabalin a tumaud dagiti naidumduma a resulta. TANDAANAN: daytoy a tsart ket saan a nairanta kas medikal a balakad. Makisarita iti mangipapaay kenka iti panangaywan iti salun-at tapno mailawlawag kenka a naimbag ken makaalaka iti nayimprenta a kopia dagiti resulta ti pannakaeksamenmo. HBsAg Hepatitis B Surface Antigen Test anti-HBs (HBsAb) Hepatitis B Surface Antibody Test anti-HBc (HBcAb) Hepatitis B Core Antibody Test Ti kaipapanan dagiti resulta DAGITI RUMBENG NGA ARAMIDEM Saanka nga immune/saanka a protektado • Saanka a naimpektaran ken saanka a naimpektaran iti napalabas. • Adda posibiidad a makaptanka iti hepatitis B. Kasapulan ti panagpabakuna Saanka nga immune/saanka a protektado Saan a kasapulan ti panagpabakuna Saanka a naimpektaran. • Saan nga agkurri kenka ti hepatitis B gapu ta nabakunaanka. Saan nga agkurri kenka gapu iti natural nga impeksion Immimbagka manipud iti napalabas a hepatitis B nga impeksion. • Saanmo a maimpektaran ti dadduma. Saan a kasapulan ti panagpabakuna • Ibagam iti amin a doktormo ti maipapan iti resulta ti eksamenasionmo iti hepatitis B. • Makisaritaka nga umuna iti doktormo sakbay ti panagtomarmo iti immunosuppressing nga agas gapu ta manayonanda ti posibilidad a makaptanka manen iti hepatitis B. Naimpektaranka Adda hepatitis B virus iti daram. • Mabalin a mayakarmo iti dadduma ti hepatitis B virus. Kasapulam ti kanayonan pay nga eksamenasion • Agsapulka iti doktor para iti kanayonan nga ebaluasion ken testing. • Ibagam iti amin a doktormo ti maipapan iti resulta ti eksamenasionmo iti hepatitis B. • Siguraduem a maeksamen ti partnermo ken dagiti kaduam iti pagtaengan ken agpabakunada. Posible a naimpektaranka Di nalawag a resulta−posible a napalabas wenno agdama a hepatitis B nga impeksion. Kasapulam ti kanayonan pay nga eksamenasion • Agsapulka iti doktor para iti kanayonan nga ebaluasion ken testing. • Ibagam iti amin a doktormo ti maipapan iti resulta ti eksamenasionmo iti hepatitis B. • Makisaritaka nga umuna iti doktormo sakbay ti panagtomarmo iti immunosuppressing nga agas gapu ta manayonanda ti posibilidad a makaptanka manen iti hepatitis B. • Ibagam iti amin a doktormo ti maipapan iti resulta ti eksamenasionmo iti hepatitis B. Ti impormasion iti daytoy a table ket saan nga agaplikar kadagiti tattao a posible nga addaan iti nakaro (wenno kabbaro laeng a naaddaan) iti hepatitis B. doh.wa.gov/hepbhub DOH 420-434 October 2022 Ilocano Tapno agkiddaw iti daytoy a dokumento iti sabali a pormat, awagan ti 1-800-525-0127. Para kadagiti tuleng wenno nakapuy ti panagdengngegna a kostumer, pangngaasiyo ta tawaganyo ti 711 (Washington Relay) wenno ag-email iti civil.rights@doh.wa.gov. Reperensia: Hepatitis B Foundation


Kinatalged ti Taraon ken Teknolohia Mar. 2009 FST-36 Translated into Ilocano Dagiti Kasasayaatan nga Aramid-iti-Talon iti Kinatalged ti Taraon: Panangidokumento iti Unton-Puon ken Unton-Sango Dagiti Naapit a Produkto James R. Hollyer,1 Luisa F. Castro,2 Lynn Nakamura-Tengan,3 ken Albert Louie4 1Proyekto iti Pannakaparang-ay ti Agrikultura iti Pasipiko, 2Departmento ti Rekursos Naturales ken Pannakaimaton ti Aglawlaw, 3Departmento Dagiti Siensia iti Nutrision ti Tao, Taraon ken Ayup, ken 4Departamento ti Agrikultura ti Hawai'i. Addang 1. Imapa amin a pagmulmulaan, wenno greenhouses, ken ikkan iti numero tapno maammuan dagiti espesipiko a lugar a pagmulmulaan. Mapa ti Talon Kinelleng 2 Kinelleng 1 Addang 2. Babaen ti labeling gun, imarka kadagiti amin a bungon dagiti naapit a produkto ti petsa ken lokasion ti nagapitan. L & J Farms INVOICE DATE: 3/12/2009 1 Bumpy Road INVOICE # [123456] Honolulu, HI 96822 Customer ID [123] Phone: [808-000-0000] Fax: [000-000-0000] BILL TO: SHIP TO (if different): [Name] [Name] [Company Name] [Company Name] [Street Address] [Street Address] [City, State ZIP] [City, State ZIP] ITEM # DESCRIPTION QTY UNIT PRICE TOTAL Addang 3. Ipan ti petsa ti panagapit ken lugar a nagapitan (location I.D.) iti tunggal resibo (invoice). P1 Papaya (31109_1) T2 Tomatoes (31109_2) Other Comments or Special Instructions 15 200 SUBTOTAL TAX RATE 1.24 0.35 18.60 70.00
$88.60 4.00% TAX $3.54 2. Please include the invoice S & H $- number on your check OTHER $- TOTAL $92.14 Thank You for Your Business! Impablaak ti Kolehio ti Agrikultura Tropikal ken Rekursos Humanos (College of Tropical Agriculture and Human Resources) wenno CTAHR ken nairuar a kas pangisaknap iti Cooperative Extension work, Dagiti Linteg a naipaulog idi Mayo 8 ken Hunio 30, 1914, iti pannakitinnulongna iti U.S. Department of Agriculture. Andrew G. Hashimoto, Direktor/Dekano, Cooperative Extension Service/ CTAHR, Unibersidad ti Hawai'i iti Mānoa, Honolulu, Hawai'i 96822. Maysa nga equal opportunity/affirmative action institution a mangipapaay kadagiti programa ken serbisio kadagiti tattao iti Hawai'i ania man ti puli, katatao, kayat a katatao ken wagas a pangipakita iti katatao, edad, relihion, maris ti kudil, pagilian a naggapuan, kapuonan, disabilidad, estado a kas naasawaan, rekord iti korte ken pannakaaresto, orientasion seksual, wenno estado a kas masakupan a beterano. Mabalin a masarakan dagiti publikasion ti CTAHR iti website
Addang 4. Panangyestablisar kadagiti pamay-an a pangrisut iti problema. Unton-puon Maysa a konsiumer wenno pagtagilakuan ti nangpakaammo iti talon maipanggep iti pakaseknan iti kinatalged ti taraon (maysa nga aktual wenno mabalin a pagpeggadan iti kinatalged iti taraon a nagbalinen a dadagsen). Unton-sango Ti kompania wenno dagiti suplayerna (kayatna a sawen, dagiti agpatpatanor) ket inkeddengda a paisublida amin a produkto nga inwarasda a maaramat a taraon. Tsart ti Pannagna ti Unton-Puon ken Unton-Sango iti Kinatalged ti Taraon Konsiumer Unton-puon: Ti komunikasion mangrugi manipud iti konsiumer, pagtagilakuan, kdp. Pagtagilakuan wenno restauran (eskuela, ospital, kapeteria, katerer) Unton-sango: Turong ti komunikasion a mangpasubli iti produkto Ti tao ti kompania a mangidaulo iti pannakapasubli ket: _____________________________ A. Dagus a pakaammuanna dagiti Departamento ti Salun-at (808-586-4725) ken Agrikultura (808-832-0700) ti Hawai'i maipanggep iti maatap a problema. (Nakalukat dagiti numero a maawagan iti Lunes-Biernes, 7:45-4:30, ken mabalin ti mangibati iti voicemail iti dadduma a gundaway, nasaysayaat pay ti mangibati iti mensahe.) B. Ilasin amin a produkto manipud iti masuspetsa a grupo nga adda pay laeng iti lugar. C. Kolektaen ken kopiaen amin a resibo nga adda pakaibianganda iti nasao a napasubli a produkto. D. Babaen ti panagusar kadagiti resibo ken listaan ti pakakontakan dagiti gimmatang (ken ti nangibiahe a kompania), pakaammuan ti tunggal gimmatang a nakaawat iti maatap a produkto iti kasapaan a gundaway. Irekord dagitoy ken amin a dadduma pay amin a nakasao bayat ti imbestigasion iti maysa a pad ti papel. Daytoy ti mangipakita iti kinaanusmo bayat ti pannakaiwayat ti ania man nga imbestigasion. Listaan ti Pakakontakan Kadagiti Naggatang Departmento ti Salun- at wenno Departamento ti Agrikultura Agiwarwaras Aggatgatang Agiwarwaras Turong ti pannagna ti taraon Departmento ti Salun- at ken Departamento ti Agrikultura Agpatpatanor Ti impormasion iti daytoy a publikasion ket mabalin a masuktan bayat ti panagbaybayagna, ken makita iti internet dagiti pagbaliwanna. I-download ti kaudian a bersion iti Panagyaman: Rinepaso ni Lori Nagatoshi (Departmento ti Salun-at ti Estado ti Hawai'i). Ti pondo ket impaay ti Departmento ti Agrikultura ti Hawai'i ken ti Pederasion ti Buro ti Talon ti Hawai'i. Etiketa ti unton-puon para kadagiti aggatgatang Etiketa ti mannalom Tomatoes L & J Farms 1 Bumpy Road, Honolulu 96822 Grown in Hawai'i, USA 031109-2 TOTAL NET WT 16 oz (1 lb) 031209 (89) 007 Etiketa ti aggatgatang (naipan babaen ti label gun) iramanna ti kodigo (code) a mangitudo iti kinaasino ti mannalon ken no kaano a naawat ti produkto (petsa iti kalendario wenno aldaw Juliano) Translation by Language Link, 2019, with support from CTAHR Extension Supplemental Funds. Principal Investigators: Emilie Kirk and Roshan Manandhar. Original English version available at 2


Giya iti Tulong ti Dadduma a Kasapulan ti FEMA Release Date: Nov 15, 2023 Ti programa ti FEMA nga Tulong ti Dadduma a Kasapulan ket mangitukon iti pinansial a suporta para kadagiti nasken a kasapulan a mainaig iti didigra. Para kadagiti nakalasat iti uram iti kabakiran idi Agosto 8 iti Maui, saklawen ti programa dagiti personal ken household items. No adda pannakadadael wenno pannakapukawmo gapu kadagiti uram iti kabakiran ken dika nakaawat iti kuarta manipud iti insurance wenno boluntario nga ahensia, daytoy programa mabalin nga ipaay ti suporta kenka kasapulan. Dagiti Kita ti Tulong Saan a kasapulan ti aplikasion ti SBA: Panagakar ken Panagidulin: No naidestieroka ken kasapulam ti umakar ken mangidulin kadagiti personal a sanikua, makatulong ti FEMA iti pannakaisubli a mabalin a mangsaklaw iti gasolina, materiales a pag-empake, bayad ti panagabang para kadagiti umakar a trak, ken yunit ti pagipempenan dagiti gasto. Gastos iti Medikal ken Dental: Mabalinmo ti umawat iti pinansial a suporta para kadagiti gastos a tumaud manipud kadagiti pannakadangran, sakit wenno pannakapukaw a nainaig iti didigra. Karaman ditoy ti pannakasukat ti naireseta nga agas, dental equipment ken gastos a mainaig iti service animal pannakadangran wenno pannakapukaw. Page 1 of 4 Page printed at 09/12/2024
Gastos iti panangaywan iti ubing: Mabalin nga ipaay ti FEMA ti sakup ti panangaywan iti ubing agingga iti walo a lawas. Ramanen daytoy agpadpada dagiti bayad ti panagrehistro ken bayad para iti kasapulan a medikal papeles. Dagiti baldado wenno access ken dagiti kasapulan iti panagandar: Mangitukon ti FEMA iti pinansial a tulong para iti ti pannakagun-od a pakairamanan ti suporta para kadagiti rampa, barandilias ken dadduma pay a panagbalbaliw tapno masigurado a ti pagnanaedam ket madanon. Gastos iti Pumpon: Makatulong ti FEMA kadagiti di ninamnama a gastos a saan a sakupen ti insurance a nainaig iti ipapatay ti asideg a kameng ti pamilia. Karaman iti dayta ti tulong para iti pumpon, pannakaitabon wenno pannakaitabon manen gastos. Nadumaduma: No dagiti kasapulam ket saan a mairaman kadagiti pagalagadan a kategoria, mabalin latta a makatulong ti FEMA. Dagiti panaggatang kalpasan ti didigra kas kadagiti chainsaw, dagiti dehumidifier, dagiti detektor ti asuk, generator ken ti detektor ti carbon monoxide ket mabalin a maikari iti pannakaisubli ti kuarta. Kasapulan ti aplikasion ti SBA: Depende iti kita ti tulong a sapsapulem, mabalin a kasapulan ti panangpunno iti aplikasion para iti pautang iti didigra manipud iti US Small Business Administration addang. Page 2 of 4 Page printed at 09/12/2024
Saanna a kayat a sawed a masapul nga awatem ti itukon ti pautang, no maaprobaran. Nupay kasta, babaen ti panangisubmitir ti aplikasion iti SBA, i- unlock-mo ti dadduma a FEMA tulong. Tulong iti Personal a Sanikua : No kasapulan a masukatan dagiti personal a banag kas iti kawes, alikamen iti pagtaengan wen-no libro ti pagadalan , mabalin a maisubli ti FEMA dagitoy a gastos. Transportasion : No nadadael ti kangrunaan a luganyo kadagiti uram iti kabakiran , makatulong ti FEMA iti panangtarimaan wenno panangsukat iti... lugan. Tapno Ag-apply wenno Makiuman iti FEMA Tapno makaaplay iti tulong ti FEMA iti didigra, bisitaen Tulong iti Kalamidad.gov ; usaren tiFEMA nga mobile app wenno tawagan ti Tulong iti Kalamidad iti 800-621-3362 . No agus-usar ka iti relay service kas iti Video Relay Service, captioned telephone service wenno dadduma pay, itedmo iti FEMA ti numerom para iti dayta a serbisio inton agaplikarka. Mabalin a magun- odan dagiti operator ti helpline manipud alas 1 ti bigat agingga alas 8 ti rabii, pito nga aldaw iti makalawas , ken adu ti pagsasaoda. Pinduten ti 2 para iti Espaniol. Pinduten ti 3 para iti interpreter nga agsao iti lengguahe. Para iti video tiTi Lenguahe ti Senyales ti Amerika no kasano ti agaplikar, mapan iti 0n_kEawus6FC&indeks=6 Page 3 of 4 Page printed at 09/12/2024
Mabalinmo pay a bisitaen ti aniaman a Sentro ti Panagsubli iti Kalamidad para kadagiti update maipapan iti aplikasionmo iti FEMA wenno sungbat kadagiti saludsod. Agbirok iti sentro ditoy: DRC nga Lokador (babai.gov) . Tapno Ag-apply wenno Makiuman iti SBA Mabalin nga agaplikar dagiti aplikante iti online, umawat iti kanayonan nga impormasion maipapan iti tulong iti didigra, ken i-download dagiti aplikasion ti SBA uram ti kabakiran ti hawaii . Mabalin met nga umawag dagiti aplikante iti Customer Service Center ti SBA iti 800-659-2955 wenno ag-email iti para iti ad-adu pay impormasion. Para kadagiti tattao a tuleng, narigat ti panagdengngeg wenno addaan iti baldado iti panagsao, i-dial ti 711 tapno makastrek kadagiti serbisio ti telecommunications relay. Rumbeng a dagiti nakompleto nga aplikasion naikoreo iti U.S. Small Business Administration, Processing and Disbursement Center, 14925 Kingsport Road, Fort Worth, TX 76155. Para iti kaudian nga impormasion maipapan kadagiti panagregget a mangpaimbag iti uram iti kabakiran ti Maui, bisitaen ti mauicounty.gov , mauirecovers.org ken fema.gov/disaster/4724 . Suroten ti FEMA iti social media: @FEMARegion9 ken babai . Page 4 of 4 Page printed at 09/12/2024


NAPATEG NGA IMPORMASION Panagabsent A m m o m k a d i ? Ti grabe a panagabsent dagiti estudiante ket seniales a marigatanda nga agadal ken posible nga agsardengda iti hayskul. 15 ALDAW > Iti Hawaii, maawagan a grabe ti panagabsent dagiti estudiante no 15 aldaw wenno nasursurok pay a saanda a simrek iti eskuelaan gapu iti aniaman a rason. 1. Ti grabe a panagabsent ket maysa kadagiti kapigsaan a seniales no agballigi ti maysa nga estudiante. 5. Awan dagiti estudiante iti eskuelaan gapu iti adu a rason, a makatulongkami tapno maliklikan ti dadduma kadagita. Uray no ikabilanganmi a ti posible a rason ket kinapobre, nakapuy a panagadal, ken disbentaha, dagiti estudiante a grabe ti panagabsentda ket nakapkapuy ti panagsursuroda ngem iti padada nga estudiante. Di makaatender dagiti estudiante: addaanda iti medikal nga emerhensia, sakit, wenno di aglalaing a problema iti salun-at; adda responsabilidadda iti pamilia isu a masapul nga agtrabahoda; problema iti transportasion; nakaaramid iti krimen kas menor de edad wenno suspendido. Nababbaba ti GPA dagiti estudiante a grabe ti panagabsentda ngem iti padada nga estudiante iti tawen a grabe ti panagabsentda ken iti sumaruno a tawen. Di umatender dagiti estudiante: liklikanda ti mapan iti eskuelaan gapu ta mariknada a saanda a natalged wenno saanda a maawat iti eskuelaan, nalabit gapu iti panang-bully, panang-harass, wenno napabainanda Nababbaba ti iskor dagiti estudiante a grabe ti panagabsentda no maipapan iti panagbasa ken eksam iti math, ken nabumbuntog ti panagrang-ayda ngem iti padada nga estiduante. Igagara dagiti estudiante ti di umatender: isuda wenno ti pamiliada saanda nga ibilang nga importante ti panageskuela, mas kayatda nga aramiden ti sabali a bambanag, wenno saanda a madisdispilina iti panagabsentda. Dagiti estudiante a grabe ti panagabsentda iti maysa a tawen ket 35 porsiento a mas grabento manen ti panagabsentda iti sumaruno a tawen ngem iti padada nga estudiante. 6. Makapagtitinnulongtayo nga agtignay tapno maliklikan ken masolusionan ti grabe a panagabsent. 2. Nakaad-adu nga estudiante iti Hawaii ti grabe ti panagabsentda. Dagiti kampania iti publiko, pannakitinnulong dagiti nagannak, ken ti tulong ti komunidad ti makatulong kadagiti estudiante ken pamilia a mangtarus iti kinapateg ti panageskuela. Dandani 1 iti 5 nga estudiante kadagiti publiko nga eskuelaan iti Hawaii ket grabe ti panagabsentda iti tunggal tawen iti napalabas nga uppat a tawen Ti kooperasion ti pamilia, eskuelaan, ken komunidad ket makatulong tapno maksayan dagiti lapped iti panageskuela, kas iti salun-at, panagtrabaho, awan gapgapuna a panagabsent, ken problema iti transportasion. Dandani 1 iti 4 nga estudiante manipud pobre a pamilia ken dandani 1 iti 3 nga estudiante nga adda disabilidadna ti grabe ti panagabsentna iti tunggal tawen iti napalabas nga uppat a tawen Adda dagiti grabe ti panagabsentda iti kada grado. Dagiti iskediul ti eskuelaan ti mabalin a rason iti adu nga aldaw a panagabsent, kas iti sumaruno nga aldaw kalpasan ti Halloween, dagiti aldaw nga ababa ti lawas ken dagiti aldaw kalpasan ti break. 3. Prioridad dagiti publiko nga eskuelaan iti Hawaii ti grabe a panagabsent. Makaipaay dagiti eskuelaan iti nasayaat nga aglawlaw iti campus, nga iti dayta adu ti namnamaen dagiti estudiante ken mariknada a natalgedda ken adu ti masursuroda. Ti grabe a panagabsent ket kangrunaan a pagrukodan iti nagtipon a Board and Department of Education Strategic Plan. Babaen ti panangmonitormi iti iyaatender dagiti estudiante iti eskuelaan, nasapa a maiturongmi ida ken makitami no umat-atenderda iti klaseda, wenno graben ti panagabsentda. Ti grabe a panagabsent ket paset ti responsabilidad ti eskuelaan a pagaammo kas Strive HI Performance System. Kanayon a makita dagiti edukador ti report ti panagabsent dagiti estudiante babaen ti natalged ken online a portal ken system leaders, a pakairamanan dagiti prinsipal, dagiti CAS ken ti Deputy Superintendent, nga umaw-awat iti regular a report maipapan iti kaadu dagiti grabe ti panagabsentda. 4. Ti grabe a panagabsent ket mabalin a saan a madmadlaw wenno narigat a madlaw. 'Be Pono - Be in School' ('Agsingsingpet - Ageskuela') Ti 15 aldaw a kaawan iti eskuelaan ket mapasamak no absent iti nakurkurang ngem 2 aldaw kada bulan. Ti masansan a panagbsent, kas iti 1 - 2 bulan, ket agresulta iti adu a pakarigatan kas iti epekto ti agsasaruno a panagabsent. Ti maika-2 a tinawen a "Be Pono - Be in School" a pasalip ti Windward District ket makatulong iti panangiparegta iti iyaatender iti eskuelaan iti 17 nga eskuelaan a makipartisipar. Makaala iti premio dagiti estudiante ken eskuelaan ken masursuroda pay ti kinapateg ti inaldaw nga ipapan iti eskuelaan. Kitaem dagiti resulta iti website ti DOE: bit.ly/BePono15


˘ School for Kingdom Evangelizers Daytoy nga eskuelaan nga agpa- No dadduma, maawis nga agserbi iti Bethel dagiti kakabsat nga addaan iti naisangsangayan a paglaingan. Nupay kasta, masanay ti ut iti dua a bulan ket nairanta a mangsanay kadagiti aduan-kapa- kaaduan kadakuada kalpasan ti isasangpetda. Saan nga agserbi dagi- dasan a payunir a sidadaan a mangpanaw iti pagtaenganda tapno diay adda iti Bethel maipaay iti material a gunggona no di ket map- agserbi iti sadinoman nga addaan iti panagkasapulan. Kas man la nekdan iti maipaay a probision a taraon, kuarto a pagturogan, ken ibagbagada, "Adtoyak! Ibaonnak!" kas panangtulad ken ni Jesu-Kris- bassit a gatad para iti personal a paggastuan. Maipapan iti panagser- to, ti katan-okan nga Ebanghelisador a nagbiag ditoy daga. (Isaias bina, kastoy ti kinuna ti maysa nga agtutubo a miembro ti pamilia ti 6:8; Juan 7:29) Ti iyaadayo iti pagtaengan ket mabalin nga agkalika- Bethel: "Nagsayaat unay! Saan a nalaka ti rutina, gum iti nasimsimple a biag. Mabalin a naan-anay a ngem adu a bendision ti sagsagrapek iti panagser- naiduma ti kultura, klima, ken taraon a nakairua- bik ditoy." man ti maysa. Nalabit nasken pay ketdi nga agsur- ˘ Ti trabaho a panagibangon ipaayanna ti maysa iti suro iti sabali a lengguahe. Daytoy nga eskuelaan tulonganna dagiti babbaro, babbalasang, ken naa- gundaway a makiraman iti panagibangon kadagiti sawaan a kakabsat, nga agtawen iti 23 agingga iti pasilidad iti sanga nga opisina ken kadagiti King- 65, a mangparayray kadagiti naespirituan a kuali- dom Hall. Dagiti construction servant, kas awag ka- dad a kasapulan iti panangitungpalda iti annongen- dakuada, ket tumultulong iti kasta a trabaho a da ken kadagiti abilidad a tumulong kadakuada nga panagibangon. Maysa daytoy a porma ti sagrado a agpausar a naan-anay ken ni Jehova ken iti organi- panagserbi, kas iti trabaho dagidiay nangbangon iti sasionna. templo ni Solomon. (1 Ar-ari 8:13-18) Maay-aywa- ˘ Ti panagserbi iti Bethel kaipapananna ti panagser- nan dagiti construction servant a kas iti pannakaay- wan dagiti kameng ti pamilia ti Bethel. Anian a pri- bi kas boluntario iti maysa kadagiti sanga nga opisi- bilehio ti adda kadagitoy a kakabsat iti daytoy a trabaho nga agpaay na dagiti Saksi ni Jehova. Dagiti dadduma a miembro ti pamilia ti a pakaidayawan ni Jehova! Bethel ket direkta nga agtrabahoda iti pannakapataud dagiti litera- tura ti Biblia. Maikkan ti dadduma iti trabaho a makatulong iti pan- Agserbi ken Jehova iti Amin a Kararua nakapataud dagiti literatura ti Biblia, kas ti panangmantener ka- Ti panagserbi ken Jehova ti kasayaatan a wagas a pangusaram iti dagiti pasdek ken alikamen wenno panangaywan kadagiti pisikal a biagmo. Apay a dimo aramiden a personal a kalat ti panagserbi iti kasapulan ti pamilia ti Bethel. Amin a trabaho ket sagrado a pribi- Dios iti amin a tiempo? Makisaritaka maipapan iti amin-tiempo a ser- lehio iti panagserbi ken Jehova. Kanayonanna, naragsak dagidiay bisio kadagiti nagannak kenka, panglakayen iti kongregasionyo, ken adda iti Bethel ta pagaammoda nga aniaman ti trabahoda, paka- manangaywan iti sirkitoyo. No interesadoka iti panagserbi iti Bethel, gunggonaan daytoy dagiti adu a kakabsatda iti intero a lubong. wenno no kayatmo ti ageskuela iti School for Kingdom Evangelizers, tabunuam dagiti miting para kadagiti posible nga agbalin nga apli- kante, a maang-angay kadagiti rehional a kombension. Pudno a saan nga amin ket kualipikado wenno makapagserbi iti amin a tiempo. No dadduma makedngan ti maaramidan ti maysa gapu iti problema iti salun-at, pinansial a kasasaad, ken obligasion iti pamilia. Nupay kasta, masapul nga ipangag ti amin a dedikado a Kris- tiano ti bilin ti Biblia a: "Masapul nga ayatem ni Jehova a Diosmo bu- yogen ti intero a pusom ken buyogen ti intero a kararuam ken buyo- Agtutubo - Kasanoyo nga Usaren ti Biagyo? gen ti intero a panunotmo." (Mateo 22:37) Kalikaguman ni Jehova nga aramidem ti amin a kabaelam nga ipalubos ti kasasaadmo. Gapu- na, aniaman ti kasasaadmo, ipangrunam iti biagmo ti panagserbi ken Jehova. Mangaramidka kadagiti realistiko a teokratiko a kalat. Wen, "laglagipem ti Namarsua kenka ita ta agtutuboka pay" - ket maben- disionankanto iti agnanayon gapu iti panangaramidmo iti dayta! Malaksid no adda sabali a naipakita, naadaw dagiti teksto ti Biblia manipud iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. ˘ 2002 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. yi-IL 4/14
Agtutubo - Kasanoyo nga Usaren ti Biagyo? "KAYATKO a matagiragsak a naan- anay ti biagko." Kasta ti kuna ti maysa nga agtutubo a babai. Di pagduaduaan a kayatmo met day- ta. Ngem kasanom a matagiragsak a "naan-anay" ti biag? Mabalin a kunaen ti media, dagiti kapatadam, ken nalabit uray dagiti mannur- surom, nga agtaud ti balligi iti adu a masapulan a kuarta ken panang- tagiragsak iti natan-ok a karera! Nupay kasta, mamakdaar ti Biblia kadagiti agtutubo a ti panang- gun-od kadagiti material a banag ket maysa laeng a "panangkamka- mat iti angin." (Eclesiastes 4:4) Ti maysa a rason, sumagmamano la- eng nga agtutubo ti pudpudno a makagun-od iti kinabaknang ken dayaw. Dagidiay makagun-od kadagita masansan a maupayda unay. "Mayarig dayta iti awan nagyanna a kahon," kuna ti maysa a Brita- no nga agtutubo a nanggun-od iti natan-ok nga akademiko a karera. "No kitaem ti unegna, awan gayam ti nagyanna." Pudno a no dad- duma, ti trabaho mabalin a mangipaay iti kinabaknang ken dayaw. Ngem dina mapennek ti 'naespirituan a kasapulam.' (Mateo 5:3) Maysa pay, mamakdaar ti 1 Juan 2:17 a "ti lubong aglabas." Uray no magun-odmo ti balligi iti daytoy a lubong, apagbiit laeng dayta. Gapuna, idagadag ti Eclesiastes 12:1 kadagiti agtutubo: "Laglagi- pem ti Namarsua kenka ita ta agtutuboka pay." (Today's English Ver- sion) Wen, ti kasayaatan a pamay-an a pangusaram iti biagmo isu ti panagserbi ken Jehova a Dios. Ngem umuna, masapul a maikarika nga agserbi iti Dios. Kasano a maaramidam dayta? Ken ania ti rama- nen ti panagserbi iti Dios? Kualipikado nga Agbalin a Saksi ni Jehova Umuna iti amin, masapul a patanorem ti tarigagay nga agserbi iti Dios - ket saan nga automatiko a dumteng dayta a tarigagay, uray no Kristiano dagiti nagannak kenka. Masapul a maaddaanka iti per- sonal a relasion ken Jehova. "Ti panagkararag tulongannaka a maad- daan iti personal a relasion ken Jehova," kuna ti maysa nga agtutu- bo a babai. - Salmo 62:8; Santiago 4:8. Itampok ti Roma 12:2 ti sabali pay nga addang a masapul nga ara- midem. Kunana: 'Paneknekanyo iti bagbagiyo ti naimbag ken maka- ay-ayo ken naan-anay a pagayatan ti Dios.' Adda kadi dagiti kanito a pinagduaduaam ti dadduma kadagiti banag a nasursurom? No kas- ta, surotem ti balakad ti Biblia, ket 'paneknekam iti bagim' a pudno 2 dagita a banag! Agsukimatka a mismo. Basaem ti Biblia ken dagi- ti naibatay-Biblia a publikasion. Nupay kasta, ti panangadal kada- giti banag maipapan iti Dios ket saan laeng a basta panangusig iti bambanag. Utobem a naimbag ti basbasaem tapno umukuok day- ta iti piguratibo a pusom. Daytoy ti mangparayray iti panagayat- mo iti Dios. - Salmo 1:2, 3. Kalpasanna, padasem nga iranud iti di pormal a wagas ti maad- adalmo, nalabit kadagiti kaeskuelaam. Ti sumaruno nga addang isu ti panangasaba iti binalaybalay. Nalabit adda dagiti tiempo a makasarakka iti kaeskuelaam bayat ti panangasabam, ket ma- balin a mabainka iti damo. Ngem idagadag ti Biblia ka- datayo a ditay "ibain ti naimbag a damag." (Roma 1:16) Mensahe ti biag ken namnama ti idandanonmo! Apay koma nga ibainmo dayta? Ita, no Kristiano dagiti nagannak kenka, maba- lin a kumuykuyogkan kadakuada a mangasaba. Ngem makaaramidka kadi iti ad-adu pay ngem ti basta panagtakder iti ruangan a di agsasao wen- no panangipaima laeng kadagiti magasin ken po- lieto? Kabaelam kadin ti makisarita a bukbukod, nga usarem ti Biblia a mangisuro iti bumalay? No saan pay, agkiddawka iti tulong kadagiti dadak- kelmo wenno iti maysa a nataengan a miembro ti kongregasion. Pagbalinem a kalat ti makualipikar kas maysa a di bautisado nga agibumbunannag iti naimbag a damag! Inton agangay, matignayka nga agdedikar - nga ikarim iti Dios nga agserbika kenkuana bayat a sibibiagka. (Roma 12:1) Nupay kas- ta, ti dedikasion ket saan la a basta pribado a banag. Iparebbeng ti Dios kadagiti amin ti "publiko a panangideklara maipaay iti pan- nakaisalakan." (Roma 10:10) Iti aldaw ti bautismo, berbal nga ipa- duyakyakmo nga umuna ti pammatim. Sumaruno ti bautismo iti danum. (Mateo 28:19, 20) Pudno a maysa a serioso nga addang ti ba- utismo. Ngem dika bumdeng gapu ta maamakka di la ket ta saan- monto a matungpal ti obligasionmo. No umadanika iti Dios a du- mawat iti bileg, ipaayna kenka "ti pannakabalin a nalablabes ngem ti gagangay" tapno makapagtalinaedka a natibker. - 2 Corinto 4:7; 1 Pedro 5:10. Iti aldaw ti bautismo, agbalinka a maysa kadagiti Saksi ni Jehova. (Isaias 43:10) Rumbeng nga addaan daytoy iti dakkel nga epekto iti panangusarmo iti biagmo. Ti panagdedikar ramanenna ti 'panang- tallikud iti bagim.' (Mateo 16:24) Mabalin a paglikudam dagiti per- sonal a kalat ken ambision ket 'sapulem nga umuna ti pagarian ti Dios.' (Mateo 6:33) No kasta, ti dedikasion ken bautismo ti manglu- kat iti adu a gundaway tapno maaramidmo dayta. Usigentayo ti su- magmamano kadagitoy. 3 Dagiti Gundaway a Makapagserbi iti Dios iti Amin a Tiempo ˘ Panagpayunir ti maysa kadagita a gundaway. Ti payunir nga agi- bumbunannag ket maysa a mapagulidanan a bautisado a Kristiano a mangbusbos iti di nababbaba ngem 70 nga oras tunggal bulan a mangikasaba iti naimbag a damag. Ti panangbusbos iti ad-adu nga oras iti tay-ak tulongannaka a mangparang-ay iti abilidadmo a ma- ngasaba ken mangisuro. Napasaran ti adu a payunir ti rag-o nga it- den ti panangtulong kadagiti iyad-adalanda iti Biblia nga agbalin a bautisado a Saksi. Adda pay kadi sabali a trabaho nga ad-adda a ma- kaparagsak ken makapnek? Tapno adda pagbiagda, adda part-time a trabaho ti kaaduan a pa- yunir. Adu ti agplano a nasaksakbay para iti daytoy a responsabili- dad babaen ti panagsursuroda iti trabaho idiay eskuelaan wenno kadagiti dadakkelda. No mariknam ken dagiti dadakkelmo a nasay- sayaat nga agadalka pay kalpasan a makapagturposka iti haiskul, si- guraduem a ti motibom ket, saan a tapno agpabaknang, no di ket tapno masuportaram ti ministeriom ken nalabit makapagserbika kas amin-tiempo a ministro. Nupay kasta, ti nakaisentruan ti biag ti maysa a payunir ket saan a ti trabahona, no di ket ti ministeriona - ti panangtulong kadagiti sabsabali a manggun-od iti biag! Apay a dimo ikeddeng ti panagpa- yunir kas kalatmo? Mangiturong ti panagpayunir iti dadduma pay a pribilehio. Kas pagarigan, immakar ti dadduma a payunir kadagi- ti lugar a dakdakkel ti pakasapulan kadagiti agibumbunannag iti Pagarian. Nagadal ti dadduma iti sabali a pagsasao ken nagserbi iti kongregasion a sabali ti pagsasaona wenno uray iti sabali a pagi- lian. Wen, ti panagpayunir ket makagunggona a wagas ti panag- biag!
˘ School for Kingdom Evangelizers Daytoy nga eskuelaan nga agpa- ut iti dua a bulan ket nairanta a mangsanay kadagiti aduan-kapa- dasan a payunir a sidadaan a mangpanaw iti pagtaenganda tapno agserbi iti sadinoman nga addaan iti panagkasapulan. Kas man la ibagbagada, "Adtoyak! Ibaonnak!" kas panangtulad ken ni Jesu-Kris- to, ti katan-okan nga Ebanghelisador a nagbiag ditoy daga. (Isaias 6:8; Juan 7:29) Ti iyaadayo iti pagtaengan ket mabalin nga agkalika- gum iti nasimsimple a biag. Mabalin a naan-anay a naiduma ti kultura, klima, ken taraon a nakairua- man ti maysa. Nalabit nasken pay ketdi nga agsur- suro iti sabali a lengguahe. Daytoy nga eskuelaan tulonganna dagiti babbaro, babbalasang, ken naa- sawaan a kakabsat, nga agtawen iti 23 agingga iti 65, a mangparayray kadagiti naespirituan a kuali- dad a kasapulan iti panangitungpalda iti annongen- da ken kadagiti abilidad a tumulong kadakuada nga agpausar a naan-anay ken ni Jehova ken iti organi- sasionna. ˘ Ti panagserbi iti Bethel kaipapananna ti panagser- bi kas boluntario iti maysa kadagiti sanga nga opisi- na dagiti Saksi ni Jehova. Dagiti dadduma a miembro ti pamilia ti Bethel ket direkta nga agtrabahoda iti pannakapataud dagiti litera- tura ti Biblia. Maikkan ti dadduma iti trabaho a makatulong iti pan- nakapataud dagiti literatura ti Biblia, kas ti panangmantener ka- dagiti pasdek ken alikamen wenno panangaywan kadagiti pisikal a kasapulan ti pamilia ti Bethel. Amin a trabaho ket sagrado a pribi- lehio iti panagserbi ken Jehova. Kanayonanna, naragsak dagidiay adda iti Bethel ta pagaammoda nga aniaman ti trabahoda, paka- gunggonaan daytoy dagiti adu a kakabsatda iti intero a lubong. No dadduma, maawis nga agserbi iti Bethel dagiti kakabsat nga addaan iti naisangsangayan a paglaingan. Nupay kasta, masanay ti kaaduan kadakuada kalpasan ti isasangpetda. Saan nga agserbi dagi- diay adda iti Bethel maipaay iti material a gunggona no di ket map- nekdan iti maipaay a probision a taraon, kuarto a pagturogan, ken bassit a gatad para iti personal a paggastuan. Maipapan iti panagser- bina, kastoy ti kinuna ti maysa nga agtutubo a miembro ti pamilia ti Bethel: "Nagsayaat unay! Saan a nalaka ti rutina, ngem adu a bendision ti sagsagrapek iti panagser- bik ditoy." ˘ Ti trabaho a panagibangon ipaayanna ti maysa iti gundaway a makiraman iti panagibangon kadagiti pasilidad iti sanga nga opisina ken kadagiti King- dom Hall. Dagiti construction servant, kas awag ka- dakuada, ket tumultulong iti kasta a trabaho a panagibangon. Maysa daytoy a porma ti sagrado a panagserbi, kas iti trabaho dagidiay nangbangon iti templo ni Solomon. (1 Ar-ari 8:13-18) Maay-aywa- nan dagiti construction servant a kas iti pannakaay- wan dagiti kameng ti pamilia ti Bethel. Anian a pri- bilehio ti adda kadagitoy a kakabsat iti daytoy a trabaho nga agpaay a pakaidayawan ni Jehova! Agserbi ken Jehova iti Amin a Kararua Ti panagserbi ken Jehova ti kasayaatan a wagas a pangusaram iti biagmo. Apay a dimo aramiden a personal a kalat ti panagserbi iti Dios iti amin a tiempo? Makisaritaka maipapan iti amin-tiempo a ser- bisio kadagiti nagannak kenka, panglakayen iti kongregasionyo, ken manangaywan iti sirkitoyo. No interesadoka iti panagserbi iti Bethel, wenno no kayatmo ti ageskuela iti School for Kingdom Evangelizers, tabunuam dagiti miting para kadagiti posible nga agbalin nga apli- kante, a maang-angay kadagiti rehional a kombension. Pudno a saan nga amin ket kualipikado wenno makapagserbi iti amin a tiempo. No dadduma makedngan ti maaramidan ti maysa gapu iti problema iti salun-at, pinansial a kasasaad, ken obligasion iti pamilia. Nupay kasta, masapul nga ipangag ti amin a dedikado a Kris- tiano ti bilin ti Biblia a: "Masapul nga ayatem ni Jehova a Diosmo bu- yogen ti intero a pusom ken buyogen ti intero a kararuam ken buyo- gen ti intero a panunotmo." (Mateo 22:37) Kalikaguman ni Jehova nga aramidem ti amin a kabaelam nga ipalubos ti kasasaadmo. Gapu- na, aniaman ti kasasaadmo, ipangrunam iti biagmo ti panagserbi ken Jehova. Mangaramidka kadagiti realistiko a teokratiko a kalat. Wen, "laglagipem ti Namarsua kenka ita ta agtutuboka pay" - ket maben- disionankanto iti agnanayon gapu iti panangaramidmo iti dayta! Malaksid no adda sabali a naipakita, naadaw dagiti teksto ti Biblia manipud iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. ˘ 2002 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. yi-IL 4/14 Agtutubo - Kasanoyo nga Usaren ti Biagyo?


DAGITI MASURSUROK ITI BIBLIA AGTAWEN ITI 3 KEN NABABBABA Kumitaka Idiay Langit! Isaias 40:26 No rabii agrimat-rimat dagiti bituen idiay langit. No aldaw, sumingising ti init. Nagpintas met naraniag a bulan. Panid 1 iti 2 a panid 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Kayatmo kadi a maammuan, no makinggapuanan? Dios ti Namarsua, bambanag a makita. Isu nga agyamanta kenkuana. ARAMIDEN DAGITI NAGANNAK Saludsodem iti anakmo: "Asino ti nangaramid kadagiti makitam idiay langit? Apay nga inaramid ni Jehova ti init? Apay a kasapulantayo ti bulan?" Ibagam nga itudo ti anakmo ti: Langit Bulan Init Bituen Birokem. Squirrel Flashlight s Basaem ti Isaias 40:26. DAGITI MASURSUROK ITI BIBLIA Kumitaka Idiay Langit! Panid 2 iti 2 a panid 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania