COVID-19 HAWAI`I STATE DEPARTMENT OF HEALTH Iti Paglintegan ti Interim nga Panagsubli ti Trabaho panggep COVID-19 Sitwasyon KAS SINTOMAS TI COVID-19 • Gurigor (>100.4°F) wenno panaglammin • Uyek • Kaababa ti panaganges wenno marigatan nga umanges Pannaka-utoy • Nasakit a masel wenno bagi • Sakit ti ulo • Baro pannakapukaw ti panagraman wenno panagangot • Nasakit a karabukob • Panagletlet wenno runny nose • Pannakaulaw wenno panagsarwa wenno panagtakki Panagtest/Pannakailasin/ Pannakaquarantine • PANAGT EST PARA COVID-19 • Ilasin-bagi nu awan pay resulta ti panangtest ti COVID-19 Iti mangteted ket kasapulan nga ikonsiderar ti agpatest para iti influenza ken dadduma pay nga kawayan nga pathogens Pagbanagan POSITIBO TI COVID-19 a test (SAAN ANABAKUNAAN KEN PUNNO A BAKUNADO1): o Agtalinaed ti balay liban laeng nu mapan agpadoktor, kitaen dagiti Dagiti Paglintegan ti Pannakaylasin ken Panagquarantine iti Balay o Mabalin nga agsubli ti trabahon nu amin dagiti sumaganad nga kondisyon ket masabet: 10 nga aldaw ti naglabas nanipud iti umuna nga naricna ti sintomas, wenno nu awan sintomas, 10 nga aldaw ti naglabas kalpasan nga naala ti positibo nga COVID-19 test KEN Nalpas ti 24 oras nga awanan ti gurigor ken saan a nagusar ti agas a makapagpababa ti gurigor KEN Dagiti sintomas ket simmayaat wenno naawanen o Ti agpatpatrabajo ket kasapulan nga saan a mangdawat ti negatibo nga COVID-19 test wenno surat ti maysa a clinician tapno makasubli nu amin a kondisyon sadjay ngato ket nasabet NEGATIBO TI COVID-19 a test (SAAN ABAKUNADO KEN PUNNO BAKUNADO1): o Mabalin nga agsubli ti trabahon nu dagiti sintomas ker paawanen ken nu awanan gurigor ti 24 oras ken saan a nagusar ti agas a makapagpababa ti gurigor NAASIDEG A KONTAK ITI TAO NGA ADDAAN COVID-19 SAAN BAKUNADO A ASIDEG NGA KONTAK: • Agpatest para iti COVID-19, uray nu awanan sintomas POSITIBO COVID-19 test (SAANBAKUNADO KEN PUNNO BAKUNADO1), KITAM SADJAY NGATO NEGATIBO COVID-19 test: Iti asideg a kontak ket maypakaawat kas addaan iti uneg ti 6 pie ti maysa a tao nga addaan COVID-19 iti uneg ti 15 minutos wenno surok ti 24-oras a marca (uray pay nu nakaysuot ti mask) wenno addaan direkta a kontak iti rugit a nayruar agappu ti tao nga addaan COVID-19 Kitaen Paglintegan ti Panakaylasin ti Uneg Balay ken Panakayquarantine Kasapulan agquarantine iti 10 aldaw 2 kalpasan iti naudi a pannakawarnac • Nu agtultuloy pannakawarnac, masapul agquarantine iti 10 aldaw2 kalpasan nga iti tao nga addaan COVID-19 ket nalpasen iti oras panakaylasin PUNNo BAKUNADO1 ASIDEG A KONTAK: • Nu awanan sintomas, awan quarantine • Agtest 5-7 aldaw kalpasan iti naudi nga kontak iti tao nga addaan COVID-19, uray nu awanan sintomas NAKOMPIRMAR NGA COVID-19 TI LAB ITI NAPALABAS NGA 90 ALDAW: • Nu awanan sintomas, awan quarantine ken SAAN BAKUNADO: o Itultuloy ti 10-day2 quarantine a marca o Agpatest manen 5-7 aldaw kalpasan iti naudi nga kontak wenno sigud nu makarikna ti sintomas o Imonitor ti bagi para iti 14 nga aldaw kalpasan iti naudi nga kontak o Nu makarikna ka iti sintomas, sigud nga ilasin ti bagim ken inka agpatest PUNNO BAKUNADO1: o Imonitor ti bagi para iti 14 nga aldaw kalpasan iti naudi nga kontak o Nu makarikna ka iti sintomas, sigud nga ilasin ti bagim ken inka agpatest NAKOMPIRMAR NGA COVID-19 TI LAB ITI NAPALABAS NGA 90 ALDAW: o Imonitor ti bagi para iti 14 nga aldaw kalpasan iti naudi nga kontak o Nu makarikna ka iti sintomas, sigud nga ilasin ti bagim ken kontakem ti healthcare providermo awan test. SAKIT nga addaan iti nababa nga panangsuspetsar para iti COVID-19 wenno DATI NGA PASAMAC NGA MEDIKAL TI SABALI ETIOLOHIYA (e.g., alerji, angkit) PANAGTEST TI COVID-19 • Dagiti mangteted ket agsurar ti klinikal a panakaukom iti kaso-to-kaso nga pagbasaran POSITIBO COVID-19 test (SAANBAKUNADO KEN PUNNO BAKUNADO1), KITAM SADJAY NGATO • NEGATIBO COVID-19 a test wenno saan a nakapagtest: o Mabalin nga agsubli ti trabahon nu dagiti sintomas ken paawanen ken nu awanan gurigor ti 24 oras ken saan a nagusar ti agas a makapagpababa ti gurigor 1 Dagiti tattao nga punno bakunado 2 lawas kalpasan iti maykadwa nga dosis iti 2-dosis nga serye, kas Pfizer-BioNTech wenno Moderna, wenno 2 lawas kalpasan iti maysa-dosis a bakuna, kas Johnson & Johnson's Janssen a bakuna. 2 Iti panangquarantine ti 14 aldaw para kadagiti asidef a kontak nga agnanaed wenno agtrabtrabaho iti kongregasyon nga lugar, kayramanan nu adda dagiti myembro ti sangkabbalayan nga agtrabtrabaho iti kongregasyon a lugar (e.g., fasilidad ti pagbaludan). Surat: Nu iti tao ket masuspetsaran nga addaan COVID-19 ken liclican da ti agpatest, suruten iti paglintegan para iti POSITIBO TI COVID-19 a test (Saan a bakunado wenno Punno a Bakunado1) nga makita sadjay ngato. COVID-19 Interim Return to Work Guidance - Ilocano 11/14/2021


Labanan ti panangdurog ti US iti gerra ken itandudo ti natalna a resolusyon dagiti riri iti China Communist Party of the Philippines November 7, 2016 Sangoen dagiti umili ti Pilipinas dagiti pangta iti nailian a soberanya ken seguridad iti baet ti agtultuloy a panaglapped ti baybay idiay West Philippine Sea ken ti dumakdakes ken narungsot nga addang ti China. Ngem ti dakdakkel a pangta iti wayawaya ken kinatalged ti pagilian ket no ipalubos ti rehimen a Marcos nga usaren ti gobyerno ken militar ti US ti Pilipinas kas sentro ti pagtaodan ken panagsagana iti gerra maibusor iti imperyalista a karibal na a China. Tapno masalakniban ti panagwaywayas ken kinatalged da, masapol a labanan dagiti umili a Pilipino ti agtultuloy a panagado dagiti ganggannaet a tropa iti panangidaulo ti US idiay West Philippine Sea ken South China Sea, ken ti umad-ado a kaadda dagiti tropa ken armas ti US kadagiti base militar iti Pilipinas, bayat nga awisen da ti China nga agpasakop iti pangngeddeng ti International Arbitral Tribunal idi 2016, ken irupir ti natalna a resolusyon kadagiti risiris babaen ti dayalogo. Masapol a labanan da ti umad-ado nga anti-Chinese a retoriko iti publiko a diskurso a mangiturong iti Sinophobia, ken ti panangisungsong ti gerra ti US, a mamagbalin nga imposible ken narigat ti ania man a natalana a solusyon kadagiti risiris. Ipampanawagan ti Partido a laksiden ti militarista a kapanunotan nga itantandudo ti imperyalista nga US, kasta met ti rehimen a Marcos ken dagiti buyot na, ken dagiti paspasurot a maka-US, a dagiti riri idiay West Philippine Sea ket masolbar laeng, wenno kangrunaan, babaen ti puersa militar. Parparuaren da a kakaasi ti umili a Pilipino no awan proteksyon ti US-naan-anay a mangkillo wenno mangpunas iti pakasaritaan ti panangsakop ken agtultuloy a panagturay ti US iti Pilipinas tapno pagbalinen daytoy a nakasanggir iti US iti ekonomya, pulitika ken militar. Rumbeng nga addaan tayo ti nauneg a pannakaawat iti pakasaritaan ken nadumaduma nga aspeto a mangbukel kadagiti agdama a parikot tapno maaddaan tayo iti nalawag a panangtannawag iti dalan ti
pannakidangadang tapno masalakniban ti wayawaya ti pagilian iti tengnga ti umir-irteng nga inter-imperyalista a panagririsiris. 1. Ti kumarkaro a risiris iti nagbaetan ti Pilipinas ken China ket nainaig iti panangpasinged ti US iti militar na idiay Asia-Pacific iti napalabas a tawtawen, a maitunos iti heyopolitiko nga imperyalista nga estratehiya a manglapped iti idadakkel ti China iti ekonomya ken militar a pannakabalin. Dagiti kontradiksyon iti komersyo, ekonomya ken diplomasya ket agtultuloy a tumadtadem iti nagbaetan ti US ken China, agpadpada nga imperyalista a pannakabalin, iti sangoanan ti sangalubongan a krisis iti ekonomya, ken ti tarigagay ti imperyalista nga US a mangitantan ti dumakdakkel a pannakabalin ti China iti sangalubongan, tapno mapalawa ken bagien dagiti lugar ti impluwensya ken pagpuonan na. Idi 2011, indeklara ti gobyerno ti US ti "pivot to Asia" nga estratehiya na tapno maiyalis ti kangrunaan a pannakaipamaysa dagiti ganggannaet a tropa manipod idiay Afghanistan iti makunkuna nga "Indo-Pacific" a rehiyon (manipod India agingga idiay Australia). Sipod idin, ti US ket nangpabileg ti presensya na iti daya ken abagatan a kosta ti China, iti makunkuna a first- island chain manipod idiay Kuril Islands idiay amianan a pungto ti Japan, aginggana idiay Korean peninsula, Taiwan, idiay Pilipinas ken Borneo, nupay daytoy ket nasinga idi saan a dagos a nakapanaw idiay Afghanistan aginggana idi 2021. Ti konsepto ti first-island chain ti US ket maysa a napateg nga elemento iti makunkuna nga Indo-Pacific strategy. Sigun kadagiti mismo nga opisyal ti US, ti panangibulos ti US kadagiti puersa militar, nangruna ti panangsuporta iti "wayawaya" ti Taiwan, ket nairanta a mangpilit wenno mangallukoy iti China nga "umuna a pumaltog". Plano ti US a pabilgen ti presensya na kadagiti base militar idiay Japan, ken agpalpallailang itan a mangpalawa kadagiti base militar na idiay Korea. Idi 2014, pinartuat ti US ti Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA) iti Pilipinas tapno mapalubosan daytoy a mangibangon kadagiti base ken pasilidad ti militar iti uneg dagiti kampo ti Armed Forces of the Philippines (AFP). Paset ti "pivot to Asia" nga estratehiya ti US ti panangpadakkel ti ayuda a militar iti Pilipinas babaen kadagiti programa ti US a kas ti Foreign Military Financing, Foreign Military Sales, Excess Defense Articles ken Foreign Assisstance Act. Nangnangruna, nangipaay ti US iti pondo para iti pannakaiyalis dagiti bapor iti Pilipinas tapno mapabileg ti "interoperability" (panagkaykaysa ti operasyon) ti Pilipinas kadagiti nabal a bapor nga ipuesto ti US iti rehiyon. Manipod idi 2011, ti US ket nangiyalis iti di kumurang nga innem a lugan a nabal na iti Pilipinas, a mairaman ti BRP Gregorio del Pilar, ti BRP Ramon Alcaraz, ken ti BRP Andres Bonifacio. Sumagmamano pay ti naikeddeng nga iyakar iti sumuno a tawtawen. Kas iti ado a dadduma pay a paset ti lubong, determinado ti US a mangirugi ti armado a panagderraaw idiay Asia-Pacific tapno bussugen ti
pannakaigamer na iti gubat, mapalawa ti hegemonya na, mapabileg ti turay na iti ekonomya, ken ep-epan ti pannakawaw na iti ganansya ti industriya iti armas. Tapno maiparbeng ti panggep da a mangpabileg iti militar a presensya da iti rehiyon, rubrubruban ti imperyalista nga US ken dagiti kaalyado na dagiti riri iti nagbaetan ti Pilipinas ken China. Dagiti nabiit pay a Balikatan war exercises ti nangpakaro iti tensyon a militar idiay South China Sea. Ti US ti nangidaulo kadagiti puersa a nabal manipod idiay France, Australia, Japan ken Pilipinas tapno agisayangkat iti makunkuna a "joint maritime patrol" idiay South China Sea, a naikuna a paset ti operasyon a " freedom of navigation", ngem addaan deklarado a militarista a panggep a "manglapped" iti China. Agtalinaed pay dagitoy a nabal a puersa para iti sabali pay a makunkuna a war exercise. Manipod iti igid ti baybay ti Palawan ken Ilocos Norte, nagisayangkat ti US ti live fire exercises babaen kadagiti HIMARS na tapno agpabittak kadagiti rocket iti baybay nga agturong idiay China, ken pimmuntirya iti maysa a bapor nga "aramid-idiay-China" a kunkuna da a mangirepresentar iti maysa a "pammarang a kabusor". 2. Nagtultuloy iti napalabas a dekada dagiti riri a nainaig iti teritoryal a baybay iti nagbaetan ti Pilipinas ken China, a gapoanan ti panangitultuloy ti China a mangsuppiat iti panangpilit ti militar ti US. Maitunos iti plano ti seguridad ti China a mangpalawa ken mangpasingked iti estratehiko a lugar na, maulit-ulit a sinalungasing na dagiti kalintegan ti PIlipinas iti soberanya ken ekonomya, ken nagturong iti ad-adda pay nga antagonismo. Idi 2012, bayat ti Balikatan exercises, imbaon ti militar ti Pilipinas ti BRP Gregorio del Pilar idiay Scarborough Shoal tapno lapdan ti maysa a Chinese a bapor nga agkalap sadiay. Daytoy ti nangiturong iti dua a bulan a rinnikkiar kalpasan a nangikabil ti China iti di kumurang a dua a bapor a pang-sarbeylans iti lugar tapno malapdan ti militar ti Pilipinas. Iti sidong ti "gentleman's agreement" wenno "tungtungan lalaki" a pinatalgedan ti US, impanaw ti Pilipinas dagiti bapor na iti lugar, a saan a sinurot ti China. Sipod idin, tinaginayon ti China ti presensya iti dayta a lugar, a nangparigat kadagiti Pilipino a mangngalap a mapan sadiay. Idi 2013, dandani makatawen kalpasan ti panangideklara ti US iti "pivot to Asia", rinugian ti China ti agibangon kadagiti pasilidad ti militar idiay Spratly Islands. Tapno maiparbeng dagiti tignay na, inlanad ti China ti mapa a "nine-dash line" a naan-anay a nangtagikua iti sibubukel a South China Sea agraman dagiti paset ti baybay a sakop ti Pilipinas, kasta met ti Vietnam, Malaysia, Brunei ken Indonesia. Iti simmaruno a sumagmamano a tawen, nangbangon ti China iti pito a pasilidad kadagiti "maritime feature" idiay Spratly Islands, a paset ti exclusive economic zone ti Pilipinas. Idi 2016, nangngeddeng ti International Arbitral Tribunal a pabor iti Pilipinas iti kaso nga impaulog na idi 2013 a nangkarit iti nine-dash line ti China. Imbasura ti IAT ti tagtagikuaen a teritoryo ti China idiay South China
Sea, ken dinakamat ti sakop a teritoryo ti baybay, exclusive economic zone ken extended continental shelf ti Pilipinas. Kanayonan na, impakaammo na a ti tallo a pasilidad nga impatakder ti China idiay Fiery Cross Reef, Subi Reef ken Mischief Reef, ket adda iti uneg ti exclusive economic zone ti Pilipinas. Inlawlawag na a ti Scarborough Shoal ket saan a paset ti exclusive economic zone ti ania man a pagilian, ken indeklara dayta kas maysa a komun a pagkalapan a masapol a raemen dagiti mangngalap a Pilipino, kasta met dagiti Chinese. Ti China ket nagturong iti panangbutbuteng ken panangbusor iti Pilipinas idiay South China Sea, nga inusar na ti nagado a lugan a pangbaybay tapno agisayangkat kadagiti taktika ti panangriribok, dagiti maniobra a panaglapped, panangiparit kadagiti lugar pagkalapan, panagbomba ti danum kadagiti bapor ti Pilipinas, dakkel a panagkalap a mangsamsam iti kinabaknang ti taaw, ken panangdadael kadagiti rekurso ti baybay ti Pilipinas. Idi napan a tawen, pinairteng ti China ti kinaranggas na idi namindua a binomba ti danum dagiti bapor ti Philippine Coast Guard a mangipaay kadagiti suplay iti BRP Sierra Madre ti Pilipinas a nakadisso idiay Ayungin Shoal. Impapilit ti gobyerno ti China a dagiti operasyon ti resupply idiay Ayungin Shoal ket aglabsing iti nalimed a "gentleman's agreement" a pinirmaan idi ti rehimen ni Duterte, a nakaibatayan ti saan a panangitulod kadagiti materyales a pangtarimaan iti nakadisso a bapor ditoy. Impasingked pay ti China a dagiti kasta nga operasyon ket aglabsing iti maysa a "baro a modelo" a katulagan iti kumander ti Western Command ti AFP, a kunkuna da nga adda pammalubos dagiti opisyal ni Marcos. Lalo a pinakaro ti China ti panangbusor idi binomba na ti danum dagiti bapor ti Pilipinas a nagpatrolya idiay Scarborough Shoal, ken nagipangta a mangaresto, mangrugi iti Hunyo 15, kadagiti ganggannaet a "makibiang" iti kadanuman nga awan basaran na a tagtagikuaen. 3. Ti kumarkaro a panangbusor ti China iti Pilipinas ket maysa a panagbalbaliw iti atiddog a pakasaritaan ti sosyo-ekonomiko, kultural ken diplomatiko a relasyon, ken ti natalna a panagbiag ti dua a pagilian, no sadino a ti teritoryo a taaw ken lugar pagkalapan ket agpada a nabayag a nagnumaran dagiti mangngalap manipod iti dua a pagilian, uray manipod sabali a pagilian. Ad-adda a nagbalin a nakarit ti China iti umili a Pilipino manipod idi nagbalin daytoy nga imperyalista a pannakabalin sipod iti naladaw a paset ti dekada 2000. Ti di panagkikinnaawatan iti nagbaetan ti China ken umili a Pilipino ket dimmakkel iti sidong ti napalabas a turay ni Duterte. Tapno magun-od ti pabor ti China, inyaleng-aleng ni Duterte ti pangngeddeng ti International Arbitral Tribunal idi 2016 ken inkalintegan na ti turay ti China idiay South China Sea, a kasukat dagiti kari a suporta a pampulitika ken dakkel a pondo a mausar kadagiti proyekto ti imprastruktura iti Pilipinas. Naginbubulsek ni
Duterte iti panagkedked ti China a mangikkat iti dakkel a presensya na idiay Scarborough Shoal, iti laksid ti kari a saan a manglapped kadagiti Pilipino nga agkalap iti lugar. Bayat a nagbalin a paspasurot ni Duterte iti China, intultuloy ti gobyerno ti US a pinabileg ti relasyon na iti AFP a nangted iti saan a nababbaba ngem $600 a milyon manipod 2016 agingga iti 2022, ken nangpasinged kadagiti operasyon a nabal iti Pilipinas ken kadagiti kabangibang a baybay. Immirteng ken limmatak ti panangbusor ti China iti naglabas a tawen iti sango ti panangpairot ti rehimen a Marcos ti pannakikumplot iti plano ti US a mangpalawa ti militar a presensya na iti pagilian, kasukat ti suporta a militar ken pulitikal ti US. Manipod idi 2022, pinalubosan ti rehimen ni Marcos ti US a mangpalawa iti presensya iti uneg ken aglawlaw ti Pilipinas, ken nangiplastar kadagiti alikamen ken tropa ti militar kadagiti naireport a 17 a lugar iti intero a pagilian, a mairaman dagiti siyam nga opisyal a "nagtulagan a lokasyon" iti sidong ti EDCA. Iti panangisungsong dagiti mammagbaga a militar ti US, nanglukat ti rehimen a Marcos, babaen ti AFP ken Philippine Coast Guard kadagiti "supply mission" idiay Ayungin Shoal a nangitugot kadagiti alikamen para iti konstruksyon ti BRP Sierra Madre, a nalawag a panggep na a surunen ti China, a simmungbat babaen ti pananglapped ken panangbomba ti danum kadagiti bapor ti Pilipinas. Nabiit pay a simrek ni Marcos iti "trilateral alliance" a kadua ti US ken Japan, a nangbabalaw iti "napeggad ken naranggas a tignay" ti China idiay South China Sea. Iti laksid ti panangipakaammo na iti panggep na a mangbirok iti "nataltalged a pamay-an" a mangrisot kadagiti parikot iti China, intultuloy ni Marcos ken dagiti opisyales na ti panangisagana kadagiti puersa militar a maibusor iti "pangta manipod iti ruar" a nalawag a mainaig iti China. Intultuloy ni Marcos a pinaregta dagiti lugan a nabal ken pangbaybay ti Pilipinas a mangirugi iti ad-ado pay nga operasyon a mangpakpakaro iti tensyon iti China. Napaay ni Marcos nga ikkan prayoridad dagiti diplomatiko ken pampulitika a pamay-an, kasta met dagiti ligal nga addang, tapno irupir ti nainkalintegan a panangtagikua ti pagilian idiay West Philippine Sea, a pinatalgedan ti desisyon ti IAT idi 2016. Impaganetget dagiti eksperto iti linteg no kasano a sinayang ti gobyerno ti Pilipinas ti panagballigi na iti IAT idi 2016, nga awan ti panagregget na a mangitandudo iti kalintegan ti pagilian a mangidarom iti China kadagiti maitutop a korte iti sangalubongan. 4. Iti napalabas a sumagmamano a bulan, nakallalagip ti nalimed a kampanya a nangpataod ti al-alla a China tapno maimpluwensyaan ti panunot dagiti Pilipino ken paypayan ti Sinophobia (wenno gura kadagiti
Chinese). Ni Commodore Jay Tarriela ti maysa a mangidadaulo iti daytoy, nga iti nabiit ket pimmaset iti panagsanay idiay Washington a pinondoan ti embahada ti US, nga awan sardeng iti panagngiwat kadagiti tirada nga anti- Chinese. Inaldaw nga agliplipyas dagiti damdamag ken komentaryo a mangparnuay iti negatibo a sentimyento ti publiko maibusor iti China. Adda sumagmamano a nasayaat nga indibidwal ken organisasyon ti maisursurot iti ahitasyon ti US para iti gerra. Karaman iti dayta ti paypaypayan iti midya a "makapadanag a panagado" ti "pinullo a ribo" nga estudyante a Chinese idiay probinsya ti Cagayan (nga adda nangibaga nga amangan nga "espiya") a nailawlawag dagiti pagadalan ken uray dagiti ahensya ti gobyerno. Dagiti nangato nga opisyal ti AFP ket nabiit pay a nagkuna a ti China ket agrekrekrut iti intar dagiti heneral tapno iwaras ti atap ti panag-espiya. Mismo a ni Marcos ket nangipakaammo iti publiko nga adda dagiti gandat ti "impiltrasyon" dagiti ganggannaet a turay. Ilimlimed da ti kinapudno a dagiti nangato nga opisyal ti AFP ket nabayagen nga umaw-awat ti indoktrinasyon ken panagsanay manipod iti US, ken nabayagen nga agserserbi a mammagbaga ti AFP dagiti opisyal militar ti US. Tapno maparayray ti anti-China a rikna, maipalpalubos met dagiti iligal ken kriminal nga aktibidad a nainaig iti "Philippine Offshore Gaming Operations" wenno POGO, a pinaregta met ti gobyerno ti Pilipinas. Ti pannakairaman ita ni Tarlac City Mayor Alice Guo iti iligal nga operasyon ti POGO ket maus-usar a mangpataod kadagiti panagatap a maysa isuna a "sleeper agent" wenno pasurot ti China. Itay nabiit, palpalataken iti midya ti Pilipinas ti pammabasol dagiti opisyal ti gobyerno ti PIlipinas, uray awan direkta nga ebidensya, a ti China ti nangibuntuun ti natay a korales a nasarakan idiay Escoda Shoal, ti kaasitgan a maritime feature idiay Palawan. Dagitoy met laeng nga opisyal militar nga iti nabiit ket kasta unay ti panagsiddaaw iti panagbomba ken panagpabittak ti rocket idiay taaw ti Pilipinas nga insayangkat ti militar ti US iti napalabas a Balikatan war exercises, ngem awan ti nadakamat maipapan iti nakaro a pannakadadael ti aglawlaw, kinabaknang ti taaw ken pagbiagan ti umili. 5. Ti pudno a nailian a wayawaya, kappia ken kinatalged ti tarigagay ti umili a Pilipino iti tengnga ti kumarkaro nga inter-imperyalista a panagririri. Iti kasta, rumbeng da a tubngaren ti imperyalismo nga US iti pananggundaway kadagiti riri iti taaw ti Pilipinas ken China tapno iparangguyod ti Pilipinas iti panagpataod ken panagisagana na ti gerra maibusor iti imperyalista a karibal na a China. Kagiddan na, masapol nga iduron da ti China a raemen dagiti pangngeddeng ti International Arbitral Tribunal idi 2016, ken aktibo a mangitandudo iti dayalogo ken natalna a solusyon dagiti riri iti taaw. Rumbeng nga ingga't bael a labanan dagiti umili a Pilipino ti imperyalista a gubat ken ti pannakigubat babaen ti proxy, tubngaren ti pannakibiang
militar ken panagpataod ti gerra, irupir ti pannakapapanaw iti amin a puersa a militar ti US iti daga ken teritoryo a baybay ti pagilian, ken labanan ti panagbalin nga aso-aso ti rehimen a Marcos iti estratehiya iti heyopulitikal ti US a manglapped iti natalna a pannakarisot dagiti riri. Iti partikular, masapol nga irupir ti umili a Pilipino ti pannakarakrak ti amin a base ken pasilidad militar ti US iti Pilipinas, a pakairamanan dagiti opisyal a naideklara iti sidong ti EDCA, agraman dagiti nalimed a pasilidad militar ti US ken ti pannakaikkat ti amin nga armas ti US a naikabil ditoy. Rumbeng nga aktibo a maiduron ti demilitarisasyon idiay West Philippine Sea, a pakairamanan ti pannakaikkat ti amin a nabal a bapor ti US ken dagiti alyado na, agraman dagiti bapor ken lugan a pangbaybay ti Coast Guard ti China, manipod kadagiti teritoryo a baybay ti Pilipinas, ken ti exclusive economic zone ken ti extended continental shelf daytoy, kasta met ti panangrakrak kadagiti pasilidad militar ti China idiay Spratly Islands. Masapol nga awisen da ti internasyonal a komunidad a mangsuppiat iti US, France, Australia ken Japan iti maar-aramid a panangpakaro ti tensyon a militar iti rehiyon. Mainaig kadagiti isyu iti baybay ti China, masapol nga agtignay dagiti umili a Pilipino a mangitandudo ti dayalogo ken natalna a pannakarisot dagiti isyu iti nagbaetan ti Pilipinas ken China kas maibatay iti 2016 a desisyon ti International Arbitral Tribunal. Masapol nga allukoyen da ti panagkaykaysa dagiti kabangibang a pagilian iti aglawlaw ti South China Sea, ken agpatulong da iti United Nations ken dadduma pay nga internasyonal a grupo, tapno maallukoy ti China a mangtungpal kadagiti obligasyon na sigun iti UNCLOS, a pinirmaan ken pakairamanan na. Mabalin a maipasango kadagiti ganggannaet ken internasyonal a korte iti panangbayad ti China iti gatad ti pannakadadael ti kinabaknang ti taaw a resulta ti inaramid a reklamasyon ti daga, industriya ti panagkalap, pannakaibangon kadagiti pasilidad ti militar idiay Fiery Cross Reef, Subi Reef, ken Mischief Reef. Rumbeng met nga irupir ti umili a Pilipino iti China nga isardengen ti panagaramat ti agresibo a puersa maibusor kadagiti sibilyan a mangngalap, nangruna dagiti babassit a mangngalap, ipanaw dagiti armado a bapor ken dagiti pang-industriya a lugan a pagkalap idiay Scarborough Shoal, ken raemen ti kalintegan dagiti mangngalap a Pilipino ken dadduma pay a nasyunalidad nga isayangkat ti tradisyonal a panagkalap iti lugar. Rumbeng a tubngaren ti China gapo iti saan a nainkalintegan ken imperyalista a mandar a panangaresto kadagiti mangngalap iti tagtagikuaen na a danum iti sakop ti West Philippine Sea, ken irupir ti dagus a pannakaibasura daytoy.
Rumbeng a tumakder para iti pagimbagan ken natalna a panagkakabsat ti Pilipinas ken China, babalawen ti gobyerno a Marcos iti panangitandudo ti gerra kas instrumento ti nailian a patakaran ken iti pannakapaay na a mangitandudo iti natalna a pannakarisot dagiti riri iti China. Rumbeng met a kiddawen iti China a silalawag nga ideklara nga awan ti intensyon na nga agaramat ti armado a pigsa maibusor iti Pilipinas. Awisen ti Partido ti umili a Pilipino a mangbukel iti nalawa a nagkaykaysa a prente ken pagkaykaysaen ti amin a patriyotiko nga organisasyon, institusyon ken dagiti indibidwal nga agtarigagay ti pudno a nailian a wayawaya, sumuppiat iti imperyalista a gerra ken gerra a proxy, ken mangitandudo iti natalna a pannakarisot dagiti riri iti nagbaetan dagiti pagilian. Rumbeng a pairtengen ti umili a Pilipino ti panangbusor iti imperyalista a panagturay ti US iti Pilipinas, pannakibiang militar ken panagpataod ti gerra. Awisen ti Partido ti amin a sektor a mangsuporta iti armado a pannakidangadang ti New People's Army kontra iti pasista a takiag ti imperyalismo nga US, nga us-usaren ti US iti panangpataod na ti gerra. Ti panangidur-as ti armado a pannakidangadang maibusor iti aso-aso a buyot ti US ket napateg iti panangikagumaan a mangpasardeng iti panagbittak ti inter-imperyalista a gerra. Rumbeng nga ibangon ti umili a Pilipino ti pannakikabsat iti umili iti intero a lubong, a pakairamanan dagiti umili nga Amerikano ken Chinese, tapno maitandudo ti agpapada a tarigagay para iti kappia ken panagpatingga dagiti inter-imperyalista a gerra wenno dagiti gerra a pinarnuay ti imperyalismo. Rumbeng nga agkaykaysa da nga iduron ti US nga isardeng ti panangrubrob ken panangpabayag kadagiti gerra kas idiay Ukraine, Gaza ken dadduma pay a paset ti lubong, a mangikabkabil iti peggad kadagiti biag, wayawaya ken kinatalged ti amin nga umili.


34567E N E RO 1 5 , 2 0 1 2 Pebrero 27-Marso 4 Dagiti Pudno a Kristiano Raemenda ti Sao ti Dios PANID 3 DAGITI KANTAEN: 113, 116 Marso 5-11 Ti Maadaltayo iti Kinaridam Dagiti Apostol ni Jesus PANID 18 DAGITI KANTAEN: 125, 43 Dadakkel Letrana nga Edision PASET 1
34567 JANUARY 15, 2012 PANGGEP DAYTOY A MAGASIN, Ti Pagwanawanan, nga idaydayaw ni Jehova a Dios, ti Soberano nga Agturay iti uniberso. Idi nagkauna a panawen, agpuesto ti maysa a tao iti pagwanawanan tapno makitana dagiti mapaspasamak iti adayo. Umasping iti dayta, ipakita daytoy a magasin ti kaipapanan dagiti pasamak iti lubong maitunos kadagiti padto ti Biblia. Liwliwaenna amin a tattao babaen ti naimbag a damag a ti Pagarian ti Dios, a maysa a pudpudno a gobierno idiay langit, asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a mamati ken Jesu-Kristo, a natay tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Manipud pay idi 1879 nga ipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova daytoy a magasin ken awan pakainaiganna iti politika. Naibatay daytoy iti Biblia. Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. PANG GEP DAGITI MAADAL NGA ARTIKULO MAADAL NGA ARTIKULO 1 Ipakita daytoy nga artikulo no kasano a dagiti na- pasnek a Kristiano kanayon nga ikagkagumaanda ti agpaiwanwan iti Sao ti Dios. Itampokna ti teksto- tayo iti tawen 2012. MAADAL NGA ARTIKULO 2 Ilawlawag daytoy nga artikulo ti tallo a banag a ma- adaltayo maipapan iti kinaridam dagiti apostol ken ti dadduma pay a Kristiano idi umuna a siglo. Pabil- genna ti determinasiontayo a mangikasaba a naan- anay iti Pagarian ti Dios. The Watchtower (ISSN 0043-1087) is published semimonthly by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; M. H. Larson, President; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483, and by Watch Tower Bible and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Periodicals Postage Paid at Brooklyn, NY, and at additional mailing offices. 2012 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved. Printed in Japan. Vol. 133, No. 2 Semimonthly ILOKO
Dagiti Pudno a Kristiano Raemenda ti Sao ti Dios "Ti saom ket kinapudno." - JUAN 17:17. SIPUTAM DAGITOY A PUNTO: Kasano a naiduma ti taripnong idiay Jerusalem idi 49 C.E. no idilig iti miting dagiti lider ti Kakristianuan? Siasino ti dadduma a nangidepensa iti Sao ti Dios kalpasan a natay dagiti apostol? Kasano ti panagadal iti Biblia dagiti matalek a Kristiano iti maud-udi a paset ti maika-19 a siglo, ken apay nga epektibo dayta? ANIA ti malagipmo idi damo a nakasaritam dagiti Saksi ni Jehova? Adu ti mangibaga, 'Apresiarek ti panangusar dagiti Saksi iti Biblia a nangsungbat iti tunggal saludsodko.' Talaga a naragsakantayo a na- kaammo iti panggep ti Dios iti daga, iti kasasaad da- giti natay, ken iti namnama dagiti natayen nga ipat- pategtayo! 1. Iti personal a kapadasam, ania ti nakaidumaan dagiti Saksi ni Jehova iti dadduma a relihion? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 3
2 Ngem bayat ti panagad-adaltayo, naammuanta- yo a saan laeng a basta sungbatan ti Biblia dagiti sa- ludsodtayo maipapan iti biag, ipapatay, ken masa- nguanan. Nasursurotayo pay nga ipateg ti Biblia kas makatulong unay a libro iti lubong. Di agkupas ti balakadna ket dagidiay agtulnog iti dayta, naballigi ken naragsakto ti biagda. (Basaen ti Salmo 1:1-3.) Dagiti pudno a Kristiano kanayon nga ibilangda ti Biblia 'kas kinapudno ken sao ti Dios, saan ket a sao dagiti tattao.' (1 Tes. 2:13) Subliantayo ti histo- ria tapno maammuantayo ti nagdumaan dagidiay pudno a mangraraem ken saan a mangraraem iti Sao ti Dios. NASOLBAR TI PARIKUT 3 Iti uneg ti 13 a tawen manipud pannakapulot ti umuna a di nakugit a Gentil a ni Cornelio, adda pa- rikut a namagpeggad iti panagkaykaysa ti kongrega- 2. Apay nga ipatpategmo ti Biblia? 3. Ania a parikut ti namagpeggad iti panagkaykaysa ti kongrega- sion Kristiano idi umuna a siglo, ken apay a narigat a solbaren dayta? 4 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
sion Kristiano. Umad-adu dagiti Gentil nga agbal- balin a Kristiano. Ngem ti saludsod ket, Rumbeng kadi a makugit dagiti lallaki sigun iti kaugalian da- giti Judio sakbay nga agpabautisarda? Narigat a sungbatan dayta ti maysa a Judio. Dagiti Judio a ma- ngal-alagad iti Linteg dida pay sumrek iti balay ti maysa a Gentil, di nakarkaron no makilangenda kenkuana. Nakaro idin ti pannakaidadanes dagiti Judio a Kristiano gapu ta tinallikudanda ti dati a re- lihionda. No makilangenda pay kadagiti di nakugit a Gentil, kumaro ti riri iti nagbaetanda ken kadagi- ti Judio a mangal-alagad iti Linteg, ken ad-adda la- eng a maidadanesda. - Gal. 2:11-14. 4 Idi 49 C.E., dagiti apostol ken lallakay idiay Je- rusalem, a nakugit met a Judio, "naguurnongda a sangsangkamaysa tapno tamingenda daytoy a ba- nag." (Ara. 15:6) Saanda a nagdedebatean dagi- ti di napateg a bambanag no di ket sigagagar a 4. Siasino ti nagtataripnong a mangsolbar iti parikut? Ania dagi- ti saludsod a mabalin a tumaud? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 5
nagsasaritaanda dagiti pannursuro ti Biblia. Inyeb- kasda ti bukodda nga opinion. Ipalubosda ngata a ti personal a kapanunotan wenno panangidumduma ti mangimpluensia iti desisionda? Itantanda ngata ti agdesision agingga a sumayaat ti kasasaad dagiti Ju- dio a Kristiano? Wenno umanamongda latta ngatan iti maysa nga opinion uray dida kombinsido tapno laeng adda maaramid a desision? 5 Iti miting dagiti lider ti Kakristianuan, gagangay ti pannakikompromiso ken panangguyugoy. Ngem awan ti kasta a napasamak iti taripnong idiay Jeru- salem. Kaskasdi, nakaaramidda iti desision nga ina- namongan ti amin. Apay? Nupay nagduduma ti ka- panunotanda, adda amin panagraemda iti Sao ti Dios ken inusarda ti Kasuratan a nangsolbar iti pa- rikut. - Basaen ti Salmo 119:97-101. 6 Nakatulong dagiti sasao iti Amos 9:11, 12 a 5. Kasano a naiduma ti taripnong idiay Jerusalem idi 49 C.E. no idilig kadagiti miting dagiti lider ti Kakristianuan? 6, 7. Kasano a nausar ti Kasuratan a nangsolbar iti parikut mai- papan iti panagkugit? 6 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
nangsolbar iti parikut. Nakotar dagita iti Aramid 15:16, 17: "Agsubliak ket bangonek manen ti narba nga abong-abong ni David; ket bangonek manen da- giti rebbana ken ipatakderko manen, tapno dagidiay nabatbati kadagiti tattao sipapasnek koma a sapu- lenda ni Jehova, agraman kadagiti tattao iti amin a nasnasion, tattao a maawagan iti naganko, kuna ni Jehova." 7 Nupay kasta, mabalin nga irason ti maysa, 'Saan met nga ibaga dayta a teksto a saanen nga agpaku- git dagiti manamati a Gentil.' Agpayso, ngem maba- lin a kasta ti pannakaawat idi dagiti Judio a Kristia- no. Apay? Gapu ta ibilangda dagiti nakugit a Gentil kas kakabsat imbes a 'tattao iti nasnasion.' (Ex. 12: 48, 49) Kas pagarigan, sigun iti patarus ni Bagster iti Septuagint, kuna ti Ester 8:17: "Adu a Gentil ti nakugit, ken nagbalinda a Judio." Gapuna, idi im- padto ti Kasuratan a dagiti nabatbati iti balay ti Is- rael (dagiti Judio ken nakugit a Judio a proseli- ta) agraman "dagiti tattao iti amin a nasnasion" PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 7
(dagiti di nakugit a Gentil) agbalinda nga ili mai- paay iti nagan ti Dios, nalawag ti punto: Saanen a masapul nga agpakugit dagiti Gentil a mayat nga ag- balin a Kristiano. 8 Iti tulong ti Sao ti Dios ken ti espirituna, naka- aramid dagiti napasnek a Kristiano iti 'nagkaykaysa' a desision. (Ara. 15:25) Nupay dayta ti mabalin a mangpakaro iti pannakaidadanes dagiti Judio a Kristiano, situtured a sinuportaran dagidiay matalek ti naibatay-Biblia a desision. - Ara. 16:4, 5. DAKKEL A NAGDUMAAN 9 Impadto ni apostol Pablo a kalpasan ti ipapatay dagiti apostol, malaokan kadagiti palso a sursuro ti pudno a panagdayaw. (Basaen ti 2 Tesalonica 2:3, 7.) Dadduma kadagidiay mangilaksid iti "ma- kapasalun-at a sursuro" ket adda responsabilidadda 8. Apay a kasapulan ti kinatured iti naaramid a desision? 9. Ania ti maysa a kangrunaan a makagapu a nalaokan iti palso a sursuro ti pudno a panagdayaw? Ania a napateg a sursuro ti nabal- likug? 8 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
iti kongregasion. (2 Tim. 4:3) Pinakdaaran ni Pablo dagiti panglakayen idi kaaldawanna: "Manipud ka- dakayo tumakderto dagiti tattao ket agsaodanto iti tiritir a bambanag tapno iyadayoda a pasuroten ka- dakuada dagiti adalan." (Ara. 20:30) Dinakamat ti The New Encyclopædia Britannica ti maysa a kang- runaan a makagapu a nakastrek iti kongregasion da- giti palso a sursuro: "Adda dagiti Kristiano a nasur- suruan iti pilosopia dagiti Griego a nangusar iti naadalda a mangilawlawag iti Nakristianuan a pat- patienda tapno maipannakkelda ti pannakaammoda ken makomberteda dagiti de adal a pagano." Ti may- sa a napateg a doktrina a nalaokan iti pagano a ka- panunotan ket ti kinasiasino ni Jesu-Kristo. Kuna ti Biblia a ni Jesus ti Anak ti Dios; ngem dagiti ma- mati iti pilosopia a Griego isursuroda nga isu ti Dios. 10 Ti kinasiasino ni Jesus ket nagdedebatean ti adu a konsilio ti simbaan. Nalaka la koma a 10. Kasano koma a nasolbar ti kinasiasino ni Kristo? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 9
nasolbar dayta no nagkonsultada iti Kasuratan ngem adu kadakuada ti di nangikabilangan iti day- ta. Kinapudnona, kaaduan ti nakapagdesisionen sak- bay pay a makimitingda, ken awanen ti makabal- baliw iti kapanunotanda. Dandani dida pay ketdi nagkonsulta iti Biblia kadagiti desision nga inara- midda kadagitoy a miting. 11 Apay a dida unay ikabkabilangan ti Kasuratan? Kuna ti eskolar a ni Charles Freeman a dagiti ma- mati a ni Jesus ket Dios "marigatanda a mangsupiat iti kinuna ni Jesus nga isu ket nababbaba ngem iti Dios Ama." Isu a napatpateg kadakuadan ti tradi- sion ti simbaan ken opinion ti tao ngem kadagiti Ebanghelio. Agingga ita, adu a klero ti mangipang- pangruna iti pannursuro dagiti aw-awaganda nga Amma ti Simbaan ngem iti Sao ti Dios! Nalabit nad- lawmo dayta no adda seminarista a nakasaritamon maipapan iti doktrina a Trinidad. 11. Makinpannursuro ti pangibatbatayan dagiti lider ti simbaan iti desisionda, ken apay? 10 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
12 Dakkel ti impluensia dagiti emperador ti Roma kadagidi a konsilio. Kas pagarigan, kuna ni Prope- sor Richard E. Rubenstein maipapan iti napasamak iti Council of Nicaea: "Nalablabes ngem iti ninam- nama [dagiti obispo] ti pabor ken kinabaknang nga inted ni Constantino. Awan pay makatawen, ti baro nga emperador insubli wenno imbangonna manen ti dandani amin a simbaanda, insublina ti posision ken dayaw a naikkat kadakuada . . . Inikkanna dagiti kle- ro kadagiti pribilehio a maipapaay laeng kadagiti pa- gano a papadi." Kas resultana, dakkel ti impluen- sia ni Constantino kadagiti naaramid a desision iti Council of Nicaea, nalabit nabaliwanna pay dagita. Pinatalgedan ni Charles Freeman a kalpasan day- ta a miting nabilbilegen ti impluensia ti empera- dor iti simbaan. Inikkanna iti autoridad ti simbaan ken inimpluensiaanna ti doktrina dayta. - Basaen ti Santiago 4:4. 12. Ania ti negatibo nga impluensia ti emperador? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 11
13 Saan a maakseptar dagiti lider ti simbaan ti pudno a kinasiasino ni Jesu-Kristo, ngem saan a pa- rikut dayta kadagiti ordinario a tattao. Nalawag nga- min a maawatan ken akseptarenda no ania ti maba- sada iti Kasuratan. Ngem dagiti lider ti simbaan ilaksidda ti Biblia gapu ta kayatda ti kuarta ken autoridad nga ipapaay ti emperador. Ni Gregory of Nyssa, maysa a teologo, linaisna dagiti ordinario a tattao. Kunana: "Teologo amin nga aglaklako ken agsuksukat iti kuarta. No saludsodem ti balor ti kuarta, kunada a ti Anak ket naiduma iti Ama. No damagem ti presio ti tinapay, ti sungbatda ket dak- dakkel ti Ama ngem iti Anak. No kayatmo a ma- ammuan no nakasaganan ti pagdigus, ibagada a ti Anak ket naparsua manipud iti awan." Saan a kas kadagiti lider ti simbaan, adu nga ordinario a tattao ti mangusar iti Biblia a mangilawlawag kadagita a kinapudno. Nagsayaat koma no ni Gregory ken ti kakaduana dimngegda kadagiti ordinario a tattao! 13. Panagkunam, apay a saan nga inakseptar dagiti lider ti simba- an ti nalawag a kinapudno iti Biblia? 12 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
AGGIDDAN A DUMAKKEL DAGITI "TRIGO" KEN "DAKES A RUOT" 14 Impasimudaag ni Jesus iti pangngarigna a ma- nipud pay idi umuna a siglo, kanayon nga adda da- giti pudno a napulotan a Kristiano ditoy daga. In- yarigna ida iti "trigo" a dimmakkel a kadua dagiti "dakes a ruot." (Mat. 13:30) Siempre, ditay maibaga no siasino nga indibidual wenno grupo ti karaman iti napulotan a klase trigo, ngem masiguradotayo a kanayon nga adda dagiti natured a nangidepensa iti Sao ti Dios ken nangibutaktak kadagiti saan a na- inkasuratan a pannursuro ti simbaan. Pagsasaritaan- tayo ti dadduma kadakuada. 15 Kinontra ni Arsobispo Agobard ti Lyons, France (779-840 C.E.) ti panagdayaw iti imahen, pa- nangidedikar iti simbaan iti maysa a santo, ken da- giti di nainkasuratan nga aramid ken panagdayaw 14. Apay a maikunatayo a manipud pay idi umuna a siglo kanayon nga adda dagiti pudno a napulotan a Kristiano ditoy daga? 15, 16. Siasino ti dadduma a nangipakita iti panagraem iti Sao ti Dios? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 13
ti simbaan. Ti kapanawenanna nga obispo a ni Cla- udius kinontrana met ti tradision ti simbaan, pa- nagkararag kadagiti santo, ken panagdayaw kadagiti imahen. Idi maika-11 a siglo, ni Archdeacon Ber- engarius ti Tours, France ket naikkat iti simbaan gapu iti panangilaksidna iti pannursuro ti Katoliko a transubstantiation. Insurona met a dakdakkel ti autoridad ti Biblia ngem iti tradision ti simbaan. 16 Da Peter ti Bruys ken Henry ti Lausanne, a nagbiag idi maika-12 a siglo, ti dua pay a mangipat- pateg iti kinapudno iti Biblia. Nagikkat a padi ni Pe- ter ti Bruys gapu ta nakitana a saan a maitunos iti Kasuratan dagiti pannursuro ti Katoliko kas iti pa- nangbuniag iti maladaga, transubstantiation, pana- ngikararag iti natay, ken panagdayaw iti krus. Idi 1140, pinuoranda ni Peter agingga a natay gapu ka- dagiti patpatienna. Ti monghe a ni Henry kinon- trana dagiti di umiso nga aramid ken panagdayaw iti simbaan. Naaresto idi 1148 ken tungpal-biag a naibalud. 14 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
17 Idi tiempo a napuoran a sibibiag ni Peter ti Bruys gapu iti situtured a panangkritikarna iti sim- baan, nayanak ti maysa a tao a dakkel ti nagbalin nga impluensiana iti pannakaisaknap ti kinapud- ` no iti Biblia. Ti apeliedona ket Vald es, wenno Wal- do. Saan a kas kada Peter ti Bruys ken Henry ti Lausanne, ni Waldo ket ordinario laeng a tao. Ngem ipatpategna unay ti Sao ti Dios nga uray la intedna iti sabsabali ti kinabaknangna ken inyurnosna a ma- ipatarus ti dadduma a paset ti Biblia iti lenguahe a gagangay a maus-usar iti abagatan a daya ti France. Naragsakan ti dadduma a nakangngeg iti mensahe ti Biblia iti mismo a pagsasaoda nga uray la intedda met iti sabsabali dagiti sanikuada ket impamaysada nga inranud ti kinapudno iti Biblia. Nakapungtot ti simbaan iti dayta. Idi 1184, ti papa inlaksidna iti simbaan dagitoy a naregta a tattao a naawagan idi No dadduma, maawagan ni Vald ` es iti Pierre Vald ` es wenno Peter Waldo, ngem saan a masierto ti naganna. 17. Ania dagiti nagpateg nga inaramid ni Waldo ken dagiti pasu- rotna? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 15
agangay iti Waldenses ken pinaritan ida ti obispo nga agsubli iti balayda. Ngem nakatulong dayta iti pannakaisaknap ti mensahe ti Biblia iti dadduma a lugar. Idi agangay, masarakanen iti adu a paset ti Eu- rope dagiti pasurot da Waldo, Peter ti Bruys, ken Henry ti Lausanne agraman ti dadduma a simmina iti simbaan. Kadagiti simmaganad a siglo, adda pay dagiti nangidepensa iti kinapudno iti Biblia kas kada John Wycliffe (agarup 1330-1384), William Tyndale (agarup 1494-1536), Henry Grew (1781-1862), ken George Storrs (1796-1879). "TI SAO TI DIOS SAAN A NAPARAUTAN" 18 Uray ania ti ar-aramiden dagiti bumusbusor iti kinapudno iti Biblia, dida malapdan ti pannakaisak- napna. Kuna ti 2 Timoteo 2:9: "Ti sao ti Dios saan a naparautan." Idi 1870, maysa a grupo dagiti napas- nek nga estudiante ti Biblia ti nangrugi a nagsuki- mat iti kinapudno. Kasano ti panagadalda? Adda ag- 18. Ilawlawagyo no kasano ti panagadal iti Biblia dagiti napasnek nga estudiante ti Biblia idi maika-19 a siglo ken no apay nga epek- tibo dayta. 16 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
Ti teksto iti tawen 2012: "Ti saom ket kinapudno." - Juan 17:17 saludsod sa pagsasaritaanda dayta. Kitaenda ti amin a mainaig a teksto ket no kombinsidodan nga agtu- tunos dagita a teksto, ikeddengda ti sungbat sa isu- ratda dayta. Dika kadi mapabileg a makaammo a kas kadagiti apostol ken lallakay idi umuna a siglo, da- gidi a matalek a tattao, dagiti "naespirituan nga am- matayo" iti maud-udi a paset ti maika-19 a siglo, sini- guradoda a naan-anay a maibatay dagiti patpatienda iti Sao ti Dios? 19 Agingga ita, ti Biblia pay laeng ti nakaibatayan dagiti patpatientayo. Gapu iti dayta, ti Bagi a Mana- rawidwid dagiti Saksi ni Jehova pinilina ti sasao ni Jesus iti Juan 17:17 kas teksto iti tawen 2012: "Ti saom ket kinapudno." Yantangay dagidiay agtariga- gay a gumun-od iti anamong ti Dios ket masapul a magnada iti kinapudno, ikagumaantayo koma amin ti agtultuloy nga agpaidalan iti Sao ti Dios. 19. Ania ti teksto iti tawen 2012, ken apay a maitutop dayta? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 17
Ti Maadaltayo iti Kinaridam Dagiti Apostol ni Jesus "Agtultuloykayo a makipagbantay kaniak." - MAT. 26:38. ANIA TI MASURSUROM MAIPAPAN ITI: Kinaridam iti panangiwanwan no sadino ti pangasabaan? Kinaridam no iti panagkararag? Naan-anay a panangsaksi iti laksid dagiti lapped? PANUNOTEM ti maudi a rabii a panagbiag ni Jesus kas tao. Napan iti maysa kadagiti paboritona a lugar, ti hardin ti Getsemani, a dayaen laeng ti Jordan. Ka- duana dagiti matalek nga apostolna. Mariribukan unay isu a nagsapul iti lugar a mabalinna a pagkararagan nga agmaymaysa. - Mat. 26:36; Juan 18:1, 2. 2 Kadua ni Jesus da apostol Pedro, Santiago, ken Juan a napan iti nasulinek a paset ti hardin. "Agyan- kayo ditoy ket agtultuloykayo a makipagbantay ka- niak," kinunana kadakuada sa napan nagkararag. Idi 1-3. Apay a saan a nakapagtalinaed a naridam dagiti apostol iti maudi a rabii ni Jesus ditoy daga? Ania ti mangipakita a nakasur- suroda iti kamalida? 18 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
nagsubli, nadanonanna a naimas ti turog dagiti gagay- yemna. Impakaasina manen: "Agtultuloykayo nga ag- bantay." Ngem namindua pay a nadanonanna ida a na- katurog! Iti dayta met la a rabii, saan a nakapagtalinaed a naridam iti naespirituan ti amin nga apostol ta binay- bay-an ken pinanawanda pay ketdi ni Jesus! - Mat. 26: 38, 41, 56. 3 Sigurado a pinagbabawyan dagiti apostol ti saanda a panagtalinaed a siririing. Dagus a nakasursuro dagi- toy a matalek a lallaki manipud iti kamalida. Ipakita ti libro ti Biblia nga Aramid a nagbalinda a mapagwadan iti panagtalinaed a naridam. Natignay la ketdi dagi- ti padada a Kristiano a nangtulad iti kinamatalekda. Nangnangruna a kasapulantayo ita ti agtultuloy nga ag- bantay. (Mat. 24:42) Pagsasaritaantayo ti tallo a banag a masursurotayo iti libro nga Aramid maipapan iti pa- nagtalinaed a naridam. NARIDAM ITI PANANGIWANWAN NO SADINO TI PANGASABAAN 4 Umuna, naridam dagiti apostol iti panangiwanwan 4, 5. Kasano nga inwanwan ti nasantuan nga espiritu da Pablo ken ti kakaduana? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 19
no sadino ti pangasabaanda. Ipakita ti maysa a salaysay no kasano nga inusar ni Jesus ti espiritu ti Dios a na- ngiwanwan ken apostol Pablo ken ti kakaduana iti na- isangsangayan unay a panagdaliasat. (Ara. 2:33) Ka- duaentayo ida. - Basaen ti Aramid 16:6-10. 5 Pimmanaw da Pablo, Silas, ken Timoteo iti siudad ti Listra iti makin-abagatan a Galacia. Kalpasan ti su- magmamano nga aldaw, nakadanonda iti kalsada ti Roma nga agturong iti laud iti kaaduan ti umilina a lu- gar iti distrito ti Asia. Kayatda ti dumalan iti dayta tap- no masarungkaranda dagiti siudad nga ayan ti rinibu a tattao a nasken a makasabaan maipapan ken Kristo. Ngem adda nangpasardeng kadakuada. Kuna ti bersi- kulo 6: "Limmabasda iti Frigia ken iti pagilian ti Ga- lacia, agsipud ta pinaritan ida ti nasantuan nga espiri- tu a sawenda ti sao idiay distrito ti Asia." Nupay saan nga ibaga ti Biblia no kasano, linapdan ida ti nasan- tuan nga espiritu a mangasaba iti probinsia ti Asia. Na- lawag nga inusar ni Jesus ti nasantuan nga espiritu tap- no iturongna ni Pablo ken ti kakaduana iti sabali a lugar. 20 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
6 Sadino ngarud ti papanan dagitoy a magagaran a misionero? Kuna ti bersikulo 7: "Kanayonanna, idi su- malsalogda nga agturong idiay Misia nagreggetanda ti mapan idiay Bitinia, ngem saan a pinalubosan ida ti es- piritu ni Jesus." Gapu ta nalapdanda a mangasaba idiay Asia, nagpaamianan da Pablo ken ti kakaduana ta panggepda ti mangasaba kadagiti siudad ti Bitinia. Ngem idi asidegdan idiay Bitinia, inusar manen ni Je- sus ti nasantuan nga espiritu a manglapped kadakua- da. Nalabit mariribukanen dagitoy a lallaki. Ammoda no ania ti ikasabada ken no kasano ti mangasaba, ngem dida ammo no sadino ti pangasabaanda. Arigna nagtuktokda iti ruangan nga agturong iti Asia ngem saan a naglukat. Nagtuktokda iti ruangan nga agpa- Bitinia ngem saan latta a naglukat. Nagsardeng kadi a nagtuktok dagitoy a naregta a manangaskasaba? Saan a pulos! 7 Iti dayta a gundaway, nagaramidda iti desision a kasla karkarna. Kuna ti bersikulo 8: "Linabasanda ti 6, 7. (a) Ania ti napasamak ken Pablo ken iti kakaduana iti asi- deg ti Bitinia? (b) Ania a desision ti inaramid dagiti adalan, ken ania ti resultana? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 21
Misia ket simmalogda nga agturong idiay Troas." Nag- nada iti 350 a milia (563 km) a nagpalaud, a linabsan- da dagiti siudad agingga a nakadanonda iti puerto ti Troas a paglayagan nga agpa-Macedonia. Sadiay, iti maikatlo a gundaway, nagtuktok ni Pablo ken ti kaka- duana ket naglukat ti ruangan! Ibaga ti bersikulo 9 ti sumaruno a napasamak: "Bayat ti rabii nagparang ken Pablo ti maysa a sirmata: maysa a lalaki a taga Macedonia agtaktakder ken agpakpakaasi kenkuana ket kunkunana: 'Umallatiwka iti Macedonia ket tulo- ngannakami.' " Ammo met laengen ni Pablo no sadi- no ti pangasabaanda isu a dagus a naglayagda a nagpa- Macedonia. 8 Ania ti maadaltayo iti dayta a salaysay? Naam- muantayo a bimmallaet laeng ti espiritu ti Dios kalpa- san a nagturong ni Pablo idiay Asia. Bimmallaet laeng ni Jesus kalpasan a nakaasideg ni Pablo idiay Bitinia, ken kalpasan laeng a nakadanon ni Pablo idiay Troas nga inturong ni Jesus idiay Macedonia. Kas Ulo ti kon- 8, 9. Ania ti maadaltayo iti salaysay maipapan iti panagdaliasat ni Pablo? 22 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
gregasion, mabalin nga iturongnatayo met ni Jesus iti umasping a pamay-an. (Col. 1:18) Kas pagarigan, ma- balin a pampanunotem ti agpayunir wenno umakar iti lugar a dakdakkel ti panagkasapulanna. Ngem maba- lin nga iwanwannaka laeng ni Jesus, babaen ti espiri- tu ti Dios, kalpasan a nakaaramidka iti addang a mangragpat iti kalatmo. Kas panangyilustrar: Mailik- ko laeng ti drayber ti luganna iti kannigid wenno kan- nawan no agtartaray dayta. Umasping iti dayta, maba- lin nga iwanwannatayo laeng ni Jesus a mangpalawa iti ministeriotayo no agtignaytayo a mangragpat iti ka- lattayo. 9 Ngem kasanon no saan nga agbunga a dagus ti pa- nagreggetmo? Sumukoka kadin, nga ipapanmo a saan- naka nga iwanwanwan ti espiritu ti Dios? Laglagipem a naipasango met ni Pablo iti kasta a kasasaad. Ngem intultuloyna latta ti nagbirok ken nagtuktok agingga nga adda naglukat a ruangan. Umasping iti dayta, ma- bendisionan met ti panagreggetmo no itultuloymo a bi- roken ti "dakkel a ruangan a mangiturong iti panaga- ramid." - 1 Cor. 16:9. PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 23
NARIDAM NO ITI PANAGKARARAG 10 Usigentayo ita ti maikadua a maadaltayo iti kina- ridam dagiti Kristiano a kakabsattayo idi umuna a siglo: Naridamda no iti panagkararag. (1 Ped. 4:7) Masapul a reggetantayo ti agkararag tapno makapagta- linaedtayo a naridam. Laglagipem ti kinuna ni Jesus iti tallo nga apostolna sakbay a naaresto iti hardin ti Get- semani: "Agtultuloykayo nga agbantay ken agkara- ragkayo nga agpatpatuloy." - Mat. 26:41. 11 Ni Pedro, nga adda idi iti hardin ti Getsemani, na- paneknekanna a mismo ti bileg ti napasnek a kararag. (Basaen ti Aramid 12:1-6.) Mabasatayo kadagiti umu- na a bersikulo ti Aramid kapitulo 12 nga indadanes ni Herodes dagiti Kristiano tapno maay-ayona dagiti Ju- dio. Nalabit ammona a ni Santiago ket maysa nga apos- tol a nasinged ken Jesus, isu nga impapatayna "babaen iti kampilan." (Bersikulo 2) Ni Santiago ket ipatpateg unay ti kongregasion isu a dakkel a suot kadagiti ka- kabsat ti ipapatayna! 10. Ania ti mangipakita a napateg ti agtultuloy a panagkararag tapno makapagtalinaedtayo a naridam? 11, 12. Apay ken kasano nga indadanes ni Herodes dagiti Kristia- no, a pakairamanan ni Pedro? 24 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
12 Ania ti simmaruno nga inaramid ni Herodes? Kuna ti bersikulo 3: "Idi nakitana a makaay-ayo dayta kadagiti Judio, inarestona met ni Pedro." Ngem sak- bay dayta, simimilagro a nawayawayaan idin dagiti na- ibalud nga apostol, a pakairamanan ni Pedro. (Ara. 5: 17-20) Ammo la ketdi dayta ti nasikap a politiko a ni Herodes isu a siniguradona a saan a makalibas ni Ped- ro. "Inyawatna [ni Pedro] iti uppat nga agsisinnublat a batang dagiti sinagpapat a soldado a mangbantay ken- kuana, ta panggepna nga iparang kadagiti tattao kalpa- san ti paskua." (Bersikulo 4) Agasem dayta! Tapno saan a makalibas, impaikawarna ni Pedro iti nagbae- tan ti 2 a guardia, sa adda 16 a guardia nga agsisin- nublat nga agbantay iti aldaw ken rabii. Panggep ni Herodes a paragsaken dagiti Judio babaen ti panangpa- patayna ken Pedro kalpasan ti Paskua. Iti kasta a na- rigat a kasasaad, ania ti aramiden dagiti kakabsat? 13 Ammon ti kongregasion no ania ti aramidenda. 13, 14. (a) Ania ti inaramid ti kongregasion idi naibalud ni Ped- ro? (b) Ania ti maadaltayo iti inaramid ti kongregasion maipapan iti panagkararag? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 25
Kuna ti bersikulo 5: "Iti kasta ni Pedro nakapupok iti pagbaludan; ngem ti kongregasion nagtultuloy iti nas- ged a panagkararag iti Dios maipaay kenkuana." Wen, sipapasnek ken naimpusuan nga inkararaganda ti ipat- pategda a kabsat. Saanda a naawanan iti namnama gapu iti ipapatay ni Santiago ken dida met impapan nga awan serserbi ti panagkararagda. Ammoda ngamin a napateg ken Jehova ti karkararag dagiti matalek nga adipenna. Sungbatanna dagita no la ket ta maitunos iti pagayatanna. - Heb. 13:18, 19; Sant. 5:16. 14 Ania ti maadaltayo iti inaramid ti kongregasion? No kayattayo ti agtalinaed a naridam, masapul nga iramantayo iti kararagtayo dagiti kakabsattayo. (Efe. 6:18) Adda kadi am-ammom a kabsat nga agpaspa- sar kadagiti suot? Mabalin nga adda dagiti agib-ibtur gapu iti pannakaidadanes, panangiparit ti gobierno, wenno natural a kalamidad. Apay a dimo iraman ida kadagiti naimpusuan a kararagmo? Nalabit adda pay am-ammom nga agpaspasar iti pakarigatan a saan unay a madmadlaw, kas iti parikut iti pamilia, pannakaupay, wenno sakit. Adda kadi mapanunotmo a kakabsat a 26 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
mabalinmo a dakamaten no makisaritaka ken Jehova, ti "Managdengngeg iti kararag"? - Sal. 65:2. 15 Ngem ania ti napasamak ken Pedro? Iti maudi a rabiina iti pagbaludan, adda nakaskasdaaw a napasa- mak bayat a nakaturog iti nagbaetan ti dua a guardia- na. (Basaen ti Aramid 12:7-11.) Iladawanmo ti napa- samak: Adda naraniag a lawag a bigla a nangsilnag iti seldana. Maysa nga anghel ti nakatakder sadiay, ngem saan a makitkita dagiti guardia. Dagus a riniingna ni Pedro. Nawarwar ken nagtinnag lattan dagiti kawar iti imana! Kalpasanna, ti anghel inruarna ni Pedro iti sel- da, linabsanda dagiti guardia iti ruar, sa nagturongda iti dakkel a ruangan a landok a naglukat a "bukbukod- na." Idi nakaruardan, nagpukawen ti anghel. Nawaya- wayaanen ni Pedro! 16 Saan kadi a makapabileg iti pammati nga uto- ben ti pannakabalin ni Jehova a mangispal kadagiti adipenna? Siempre, ditay ekspektaren a simimilagro nga ispalennatayo ita ni Jehova. Ngem naan-anay a 15, 16. (a) Kasano a ti anghel ni Jehova winayawayaanna ni Ped- ro iti pagbaludan? (Kitaem ti ladawan iti panid 12 ti regular nga edision.) (b) Apay a makapabileg iti pammati nga utoben ti pana- ngispal ni Jehova ken Pedro? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 27
makapagtalektayo nga usarenna ti pannakabalinna a mangtulong iti ilina. (2 Cron. 16:9) Babaen ti nabileg a nasantuan nga espirituna, maibturantayo ti aniaman a pakasuotan. (2 Cor. 4:7; 2 Ped. 2:9) Ken danda- nin usaren ni Jehova ti Anakna a mangwayawaya ka- dagiti minilion a tattao nga arigna naibalud ken pa- tay. (Juan 5:28, 29) Ti pammatitayo kadagiti kari ti Dios ti mangpabileg kadatayo ita a mangibtur kadagi- ti pakasuotantayo. NAAN-ANAY A PANANGASABA ITI LAKSID DAGITI LAPPED 17 Daytoy ti maikatlo a maadaltayo iti kinaridam da- giti apostol: Intultuloyda latta ti naan-anay a pananga- saba iti laksid dagiti lapped. Nagpateg ti kinaregta ken kinaganat a mangasaba tapno makapagtalinaedtayo a naridam. Nagsayaat nga ulidan ni apostol Pablo iti day- toy a banag. Sireregta a nangasaba, nagdaliasat iti adu a lugar, ken nangipasdek iti adu a kongregasion. Adu a rigat ti napasaranna ngem saan a bimmaaw ti kina- regta wenno kinaganatna. - 2 Cor. 11:23-29. 17. Ania ti nagsayaat nga inyulidan ni Pablo no iti kinaregta ken kinaganat a mangasaba? 28 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
18 Usigentayo ti maudi a pannakadakamat ni Pablo iti libro nga Aramid iti kapitulo 28. Dimteng ni Pablo idiay Roma tapno dumatag ken Nero. Kas balud, na- labit naikawar ni Pablo iti maysa a guardia. Ngem awan ti kawar a nakalapped iti naregta nga apostol! Intultu- loyna ti nagsapul kadagiti pamay-an a mangasaba. (Ba- saen ti Aramid 28:17, 23, 24.) Kalpasan ti tallo nga aldaw, pinaayaban ni Pablo dagiti kangrunaan a lallaki a Judio tapno kasabaanna ida. Kalpasanna, iti naitu- ding nga aldaw, ad-adda pay a nakaipaay ni Pablo iti panangsaksi. Kuna ti bersikulo 23: "[Dagiti lumugar a Judio] nangyurnosda itan iti maysa nga aldaw a maki- kaduada kenkuana, ket immayda kenkuana iti ad-adu a bilang idiay pagdagdagusanna. Ket inlawlawagna ka- dakuada ti banag babaen ti naan-anay a panangsaksi- na maipapan iti pagarian ti Dios ken babaen ti pana- ngusarna iti panangguyugoy kadakuada maipapan ken Jesus agpadpada manipud iti linteg ni Moises ken ka- dagiti Mammadto, manipud iti bigat agingga iti rabii." 18. Kasano nga intultuloy ni Pablo ti nangasaba idi nakabalud idiay Roma? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 29
19 Apay nga epektibo unay ti panangasaba ni Pablo? Dakamaten ti bersikulo 23 ti dadduma a rason. (1) In- surona ti maipapan iti Pagarian ti Dios ken ni Jesu- Kristo. (2) Inkagumaanna a tukayen ti puso dagiti agdengdengngeg "babaen ti panangusarna iti panang- guyugoy." (3) Nakirinnason manipud iti Kasuratan. (4) Nagsakripisio a nangasaba, "manipud bigat aging- ga iti rabii." Nangipaay ni Pablo iti makakombinsir a pammaneknek ngem adda dagiti di nangipangag. 'Su- magmamano ti nangrugi a mamati iti bambanag a na- isao; dadduma ti saan a mamati,' kuna ti bersikulo 24. Nagbanag dayta iti di pagkikinnaawatan isu a pimma- naw dagiti tattao. 20 Naupay kadi ni Pablo gapu ta adda dagiti saan nga immawat iti naimbag a damag? Saan a pulos! Kuna ti Aramid 28:30, 31: "Isu nagtalinaed iti intero a dua a tawen iti bukodna nga ab-abangan a balay, ket siaayat nga awatenna amin dagidiay umay kenkuana, nga ikas- 19, 20. (a) Apay nga epektibo ti panangasaba ni Pablo? (b) Ania ti reaksion ni Pablo idi adda dagiti saan nga immawat iti naimbag a damag? 30 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 PASET 1
kasabana kadakuada ti pagarian ti Dios ken isursuro- na ti bambanag maipapan ken Apo Jesu-Kristo buyo- gen ti dakkel unay a wayawaya nga agsao, nga awan lappedna." Dayta a makaparegta a sasao ti nagnguduan ti naipaltiing a libro nga Aramid. 21 Ania ti maadaltayo iti ulidan ni Pablo? Gapu ta naibalud iti maysa a balay, saan a nawaya ni Pablo a mangasaba iti binalaybalay. Ngem saan a napukaw ti rag-ona. Intultuloyna a kinasabaan ti amin a simma- rungkar kenkuana. Umasping iti dayta, adu nga adi- pen ti Dios ita ti naragsak ken mangasaba latta iti lak- sid ti di nainkalintegan a pannakaibaludda gapu iti pammatida. Dadduma nga ipatpategtayo a kakabsat ti mabalin a saanen a makapanaw iti pagtaenganda, na- labit addada kadagiti balay a pagtaraknan gapu iti ki- nalakay wenno sakit. Agingga a kabaelanda, kasabaan- da dagiti doktor ken staff, bisita, ken dadduma pay. Kayatda a naan-anay nga ikasaba ti Pagarian ti Dios. Anian a nagsayaat nga ulidan a tuladentayo! 21. Ania ti maadaltayo iti ulidan ni Pablo idi naibalud iti maysa a balay? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ENERO 15, 2012 31
"NAGBALIWEN TI PANANGMATMATKO ITI LIBRO NGA ARAMID" Kalpasan a binasa ti maysa nga agdaldaliasat a mana- ngaywan ti libro a Naan-anay nga Ikasabam ti Paga- rian ti Dios, inyebkasna: "Nagbaliwen ti panangmat- matko iti libro nga Aramid. Namin-adun a nabasak dayta ngem saan unay idi a nalawag kaniak, a kas man la mag- magnaak a nakaiggem laeng iti kandela ken nakaaruat iti nalidem nga anteohos. Ngem ita, nakalawlawagen day- ta kaniak kas iti lawag nga isaknap ti raniag ti init." 22 Nalawag nga adu ti maadaltayo no maipapan iti kinaridam dagiti apostol ken ti dadduma pay a Kristia- no idi umuna a siglo, a nadakamat iti libro nga Ara- mid. Bayat nga ur-urayentayo ti panungpalan daytoy daan a sistema ti bambanag, determinadotayo koma nga agtultuloy a mangtulad iti kinatured ken kinareg- tada a mangasaba. Awanen ti dakdakkel pay a pribile- hiotayo no di ti 'naan-anay a panangsaksi' maipapan iti Pagarian ti Dios! - Ara. 28:23. 22. (a) Ania a publikasion ti makatulong tapno magunggonaanta- yo iti libro ti Biblia nga Aramid? (Kitaem ti kahon iti ngato.) (b) Ania ti determinasionmo bayat nga ur-urayem ti panungpalan daytoy daan a sistema ti bambanag? wlp12 01/15-IL-1 22. (a) Ania a publikasion ti makatulong tapno magunggonaanta- yo iti libro ti Biblia nga Aramid? (Kitaem ti kahon iti ngato.) (b) Ania ti determinasionmo bayat nga ur-urayem ti panungpalan daytoy daan a sistema ti bambanag? wlp12 01/15-IL-1 32


Pinanglapped (Prevent) Sakit iti rat lungworm (Rat lungworm Disease) Natalged nga pannangan ket nasalun-at nga pannangan (Safe eating is healthy eating) Ugasan dagiti produkto. (Wash Produce.) Ugasan ken punasan amin nga prutas ken natnateng nga kompleto babaen iti agtartaray nga danum. Usisaen nga saggaysa dagiti bulong ti nateng para iti babassit nga ilad ken birurukong.No man pay aggapu ti produkto iti pagtagilakuan ti mannalon,, nga naugasan iti paglakuan wenno presko nga aggapu iti minuyungan buguam a nalaing sakbay nga kanem. (Rinse and rub all fruits and vegetables thoroughly under running water. Check single leaves of leafy vegetables carefully for tiny slugs and snails. Whether produces from a farmer's market, pre-washed from a store, or fresh from a garden, rinse it carefully before eating.) Patayen dagiti ilad ken birurukong (Kills Slugs & Snails) Mangipakat ka iti appan babaen iti direksion ti etiketa.Iyadayo dagiti taraken ken ubbing iti sabidong, Ibelleng mo dagiti natay nga ilad ken birurukong. Saaan mo nga sagiden nga imaima, agusar ka iti guantes. (Apply slug bait according to label directions. Keep pets and children away from the poison. Throw away dead slugs a snails. Do not touch them with your bare hands, use gloves.) Tipeden dagiti bao. (Control Rats.) Agusar ka iti appan ken pupokan tapno matiliw mo dagiti bao. Surutem dagiti direksion ti etiketa. Iyadayo dagiti ubbing ken taraken iti sabidong. Ipan mo dagiti natay nga bao iti plastic bag nga nakaselyado ket ibelleng mo. Taripatuem ti sanikuam nga nadalus tapno mapaksiat dagiti bao. (Use bait and traps to catch rats. Follow babe directions. Keep pets and children
away from the poison. Put dead rats in a sealed plastic bag and throw away. Keep your property clean to keep rats away.) Lutuen dagiti makabn. (Cook Food.) Lutuen nga nalaing dagiti presko nga udang, tukak, crayfish, ken kappi babaen iti pinangipaburek manipud 3-5 nga minute wenno ipapudot iti 165 nga sentigrado iti 15 nga Segundo. Tu pinangluto kadagiti prutas ken natnateng ket lappedan na ti inpeksion. (Thoroughly cook freshwater prawns, frogs, crayfish, snails, and crabs by boiling them for 3-5 minutes or heating to 165 degrees Fahrenheit for at least 15 seconds. Cooking fruits and vegetables also prevents infection.) Kaluban dagiti tanke ken pagkargaan. (Cover Tanks & Containers.) Laluban ken proteheran dagiti pagurnongan a tanke. Mabalin nga agkarayam dagiti ilad ken birurukong iti tanke ket mapan da iti danum. Kanayon nga kaluban dagiti pagkargaan iti inumen nga tanke tapno maisardeng iti pinagkarayam dagiti ilad ken birurukong iti uneg na. (Cover and protect your catchment tank. Slugs can crawl up the tank and get into the water. Always cover drink containers to stop slugs and snails from crawling inside.) Kasano nga agsakit ti tattao iti rat lungworm (How people get sick from rat lungworm) 1.Dagiti nainpeksionan nga bao ipasa da babaen iti takki da. (Infected rats pass the word in their droppings.) 2.Ilad ken birurokong maala da ti parasito babaen iti pannangan da iti takki ti bao. Presko nga udang, tukak, crayfish, bisukol, kappi maala da ti parasito babaen ti pinnangan da iti ilad wenno birurukong. (Slugs and snails get the worm by eating rat droppings. Freshwater prawns, frogs, crayfish, snails, and crabs get the worm by eating slugs or snails.) 3.Aksidente nga agsakit ti tao no makapangan da iti babassit nga ilad kadagiti saan a nabuguan nga presko nga produkto.Mabalin pay nga agsakit ti tao no makapangan da iti kurang pinnakaluto na nga ilad, kappi, presko nga udang, tukak, crayfish wenno krab.
(People get sick accidentally by eating tiny slugs or snails on unrinsed, raw produce. People can also get sick from eating undercooked slugs, snails, or freshwater prawns, frogs, crayfish, or crabs.) Pagilasinan ken Simtoma (Signs & Symptoms) Saan nga amin ket agpapada iti simtoma na. Kaaduan na nga mangrugi iti 1 agpatingga iti 3 nga lawas kalpasan ti inpeksyon. Mabalin nga ti sakit ket agbayag manipud 2 agingga iti 8 nga lawas wenno mabaybayag pay.. (Not everyone will have the same symptoms. They usually start 1 to 3 weeks after infection. Illness can last for 2 to 8 weeks or longer.) _⚫ Nakaro nga agtultuloy nga sakit ti ulo (Severe ongoing headache) ⚫ Alidukduken ken pinagsarua (Nausea and vomiting) ⚫ Pinagkissiw ti tengged ken likod (Neck and back stiffness) ⚫ Maarariek ken pinagsakit ti kudil (Tingling or painful skin) ⚫ Nababa ti bara nga gurigor (Low-grade fever) ⚫ No man pay manmano, koma wenno patay (Although rare, coma and death) Mabalin nga dagiti ubbing ket agbalbaliw ti ugali da kas iti nalaka nga agpungtot, pinagbaliw ti estado ti sentimiento wenno pirme nga mabanbannog.. (Children may have behavioral change such as unusually bad temper, mood changes, or extreme tiredness.) Inka kitaen ti doktor mo nga dagdagus no mariknam nga nainpeksyonan ka.. (See your doctor as soon as possible if you think you may have been infected.)


M E N S A H E T I U M U N A A P A N G U L U E N , D I S I E M B R E 2 0 1 1 Ni Presidente Henry B. Eyring Umuna a Mammagbaga iti Umuna a Panguluen Ti Pili nga Agbalin a Managyaman Bilinennatayo ti Amatayo iti Langit nga agbalin a managyaman iti amin a banag (kitaen iti 1 Taga Tesalonica 5:18), ken idawatna a kasapulan nga agyamantayo kadagiti bendision nga awatentayo (kitaen iti DkK 46:32). Ammotayo a naisangrat amin dagiti bi- linna a mangparagsak kadatayo, ken ammotayo pay a ti manglabsing kadagiti bilinna ket mangiturong kadatayo iti kinaay-ay-ay. Isu a tapno agbalin a naragsak ken malapdan ti kinaay-ay-ay, nasken a maaddaantayo iti managyaman a puso. Nakitatayon iti biagtayo ti pagnaigan ti panagya- man ken kinaragsak. Amintayo ket agtarigagay a maka- rikna iti panagyaman, ngem saan a nalaka ti agtalinaed a managyaman iti amin a banag kadagiti pannubok ti biag. Sumangbay ti sakit, pannakaupay, ken ti ipupu- say dagiti tattao nga ipatpategtayo kadagiti panawen ti panagbiagtayo. Dagiti ladingittayo ti mangparigat tapno makitatayo dagiti bendisiontayo ken agyaman kadagiti bendision nga italtalimeng ti Dios para kadatayo iti masakbayan. kapatgan a sagut nga awatentayo: ti pannakayanak ni Jesucristo, ti Pannubbotna, ti kari ti panagungar, ti gun- daway a mangsagrap iti agnanayon a biag a kadenna dagiti pamiliatayo, ti Pannakaisubli ti ebanghelio nga adda ti priesthood ken dagiti tulbekna. Babaen laeng ti tulong ti Espiritu Santo a mairugitayo a marikna no ania ti kaipapanan dagita a bendision kadatayo ken kadagiti patpatgentayo. Ket iti dayta laeng a manamnamatayo a makapagbalintayo a managyaman iti amin a banag ket malapdan ti kinainggrata a mamagladingit iti Dios. Nasken nga ikararagantayo a ti Dios, babaen ti bileg ti Espiritu Santo, tulongannatayonto a mangkita a silalawag kadagiti bendisiontayo uray iti baet dagiti pannuboktayo. Matulongannatayo babaen ti bileg ti Espiritu a mangbigbig ken agbalintayo a managyaman kadagiti bendision a ditay pagyamyamanan. No ania ti kangrunaan a makatulong kaniak ket ti pangikararagak iti Dios, "Iturongnak koma iti maysa a tao a matulongak para Kenka?" Iti panangtulong iti Dios a mangbendision kadagiti dadduma nga ad-adda a nakitak dagiti bu- kodko a bendision. Maysa a karit ti mangbilang kadagiti bendisiontayo gapu ta addaantayo iti ugali nga umawat nga awanan iti panagyaman kadagiti nasayaat a banag. No maawa- nantayo iti balay a pagtaengan, taraon a makan, wenno ti pammateg dagiti gagayyem ken pamilia, mautobtayo nga anian a panagyamantayo no addaantayo kadagitoy. Kangrunaan ti amin, no dadduma narigat para kada- tayo ti agbalin a naan-anay a managyaman para kadagiti Naminsan a nasungbatan ti kararagko idi adda agas- sawa a diak am-ammo a nangawis kaniak a mapan iti ospital. Sadiay a nasarakak ti maysa a bassit a maladaga a bassit unay ta apagisu laeng isuna iti dakulapko. Iti sumagmamano laeng a lawas a panagbiag, naglasaten isuna iti adu a pannakaoperar. Imbaga dagiti dok- tor kadagiti nagannak a kasapulan ti narigrigat pay a 1
pannakaoperar para iti puso ken dagiti bara tapno ma- pagtalinaed ti biag iti dayta bassit nga anak ti Dios. ken mangted kadatayo iti maysa a banag a pagibasa- ran. Ibilangyo ti panangidawat kadagiti suruanyo nga Iti kiddaw dagiti nagannak, inikkak ti maladaga iti bendision ti priesthood. Nairaman iti bendision ti maysa a kari ti biag a nayatiddog. Ad-adu pay ngem iti panang- ted iti maysa a bendision, naawatko a mismo ti bendi- sion ti ad-adda a managyaman a puso. isuratda no ania ti pagyamyamananda - a tumulong kadakuada a manglaglagip kadagiti bendision a naa- watdan, mangilasin kadagiti bendision ti agdama, ken mangpasungad kadagiti bendision ti masakbayan. Mabalinyo pay nga allukoyen dagiti suruanyo a Babaen ti tulong ti Amatayo, mabalintayo amin a pilien ti mangrikna iti ad-adu pay a panagyaman. Ma- balintayo a kiddawen Kenkuana a tulongannatayo a ma- kakita a nalawlawag kadagiti bendisiontayo, ania man dagiti kasasaadtayo. Para kaniak iti dayta nga aldaw, nagyamanak a kas di kaano man idi datdatlag a nagga- raw ti pusok ken dagiti barak. Iti dalanko a nagawid, nagyamanak kadagiti bendision a naited kadagiti an- nakko ta makitak a nalawlawag dagiti milagro ti kinasa- yaat a naggapu iti Dios ken manipud kadagiti nasayaat a tattao iti aglawlawda. mangsurot iti pagwadan ni Presidente Eyring iti pa- nagdawat iti Nailangitan nga Ama a mangiturong kadakuada iti maysa a tao a matulongan wenno mapagserbianda. AGTUTUBO Mangaramid iti Karit a Panagyaman Da John Hilton III ken Anthony Sweat Saantayo laeng nga agsao maipapan iti panangbi- lang kadagiti bendisiontayo - aramidentayo daytoy! Kangrunaan ti amin, nariknak ti panagyaman iti pam- Mangisurat iti listaan iti 100 a bambanag a pagyamya- maneknek ti Pannubbot nga adda iti biag dagidiay na- regget a nagannak ken iti biagko. Nakitakon ti namnama ken ti natarnaw nga ayat ni Cristo a rumimrimat kadagiti rupada, uray iti nakaro a pannubokda. Ket nariknak ti pa- kakitaan a mabalinyo a marikna no idawatyo iti Dios nga ipakitana kadakayo a ti Pannubbot ket mapalugodanna- kayo a mangrikna iti namnama ken ayat. mananyo. No ipapanyo a kasla adu unay dayta, pada- senyo daytoy: 1. Mangisurat iti 10 a pisikal nga abilidad wenno kaba- elan ti bagi a pagyamyamananyo. 2. Mangisurat iti 10 a material a sanikua a pagyamyamananyo. 3. Mangisurat iti 10 a sibibiag a tattao a Makaaramidtayo amin iti pili a mangted iti panagya- man iti kararag ken agdawat iti Dios iti panangiturong tapno agserbi kadagiti dadduma para Kenkuana - nangnangruna daytoy a panawen ti tawen a panang- rambaktayo iti pannakayanak ti Mangisalakan. Inted ti Dios Ama ti Anakna, ket inted ni Jesucristo kadatayo ti Pannubbot, ti kapatgan ti amin a sagut ken ti amin a panangted (kitaen iti DkK 14:7). pagyamyamananyo. 4. Mangisurat iti 10 a pimmusayen a tattao a pagyamyamananyo. 5. Mangisurat iti 10 a banag maipapan iti nakaisigudan [nature] a pagyamyamananyo. 6. Mangisurat iti 10 a banag maipapan ita nga ag- dama a pagyamyamananyo. 7. Mangisurat iti 10 a lugar iti daga a Ti panagyaman iti kararag ket makapalugod kadatayo a mangkita iti kinadakkel dagitoy a bendision ken amin dagiti dadduma pay a bendisiontayo ket iti kasta maa- watayo ti sagut ti ad-adda pay a managyaman a puso. pagyamyamananyo. 8. Mangisurat iti 10 a kabaruanan a partuat wenno imbension a pagyamyamananyo. 9. Mangisurat iti 10 a taraon a pagyamyamananyo. 10. Mangisurat iti 10 a banag maipapan iti ebanghelio a pagyamyamananyo. PANANGISURO MANIPUD ITI DAYTOY A MENSAHE Ti panangisurat kadagiti padas ken bendisiontayo No mangaramidtayo iti listaan a kas iti daytoy, mata- kuatantayo a ti listaan ti 100 ket rugi laeng ti amin ket makatulong kadatayo a manglaglagip kadagitoy a banag a naiteden ti Dios kadatayo. © 2011 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/10. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/10. Pannakaipatarus ti First Presidency Message, December 2011. Ilokano. 09772 864 2
M E N S A H E I T I V I S I T I N G T E A C H I N G , D I S I E M B R E 2 0 1 1 Maysa a Dakkel a Kabaelan ti Tignay Adalenyo daytoy a material, ken no maitutop, paglilinnawaganyo daytoy kadagiti kakabsat a babbai a sarungkaranyo. Usarenyo dagiti saludsod a mangtulong kadakayo a mangpapigsa kadagiti kakabsatyo a babbai ken mangaramid iti Relief Society nga aktibo a paset iti bukodyo a biag. Kasapulan ti Apo, ti Simbaanna, dagiti pamilia, ken dagiti komu- nidad ti impluensia dagiti nalinteg a babbai. Kinapudnona, insuro ni El- der M. Russell Ballard ti Korum da- giti Sangapulo-ket-dua nga Apostol, a "tunggal kabsat a babai iti daytoy a Simbaan a nangaramid iti katula- gan iti Apo ket addaan iti nadiosan a bilin a tumulong a mangisalakan kadagiti kararua, mangidaulo kada- giti babbai iti lubong, mangpapigsa kadagiti pagtaengan ti Zion, ken mangbangon iti pagarian ti Dios." 1 Mabalin a masdaaw ti sumag- mamano a kakabsat a babbai no mabalinda nga ipatungpal dagiti kasta a nangangato a panggep a tun-oyen. Ngem kas iti impalawag ni Eliza R. Snow (1804-87), maika- dua a sapasap a presidente ti Relief Society, "Awan ti kabsat a babai a maidaddaduma, ken limitado unay ti impluensiana tapno dina kabaelan ti agaramid iti adu iti panangipas- dek iti pagarian ti Dios iti rabaw ti daga." 2 Insuro pay ni Sister Snow a nabukel ti Relief Society "para iti pannakaileppas ti tunggal nasayaat ken natakneng nga aramid." 3 Ti pannakiraman iti Relief Society ket mangpadakkel kada- giti kabaelan ti impluwensiatayo babaen ti panangted iti tunggal kabsat a babai kadagiti gunda- way a mangbangon iti pammati, mangpapigsa kadagiti pamilia ken pagtaengan, ken mangted iti serbisio nga agpada iti pagtaengan ken iti intero a lubong. Ken nagasat ta, dagiti panagagawatayo a kas maysa a tao ken kas Relief Society ket saan a kasapulan a dakkel ken aglablabes, no di ketdi nasken a natallugod ken saan nga agbalba- liw. Dagiti nalinteg a nakaugalia- nen nga aramid kas iti inaldaw a panagkararag a bukod ken sanga- pamiliaan, inaldaw a panagadal iti nasantuan a kasuratan, ken agtul- tuloy a panangaramid a naimbag kadagiti takem [calling] iti Simbaan ket makatulongto a mangpapigsa iti pammati ken mangbangon iti pagarian ti Apo. Kadagiti kakabsat a babbai nga agtarigagay a mangammo no dagitoy kasla babassit wenno di madmadlaw nga aramid ket makaaramidda iti pakaidumaan, impanamnama ni Elder Ballard: "Tunggal kabsat a babai a mangitak- der iti kinapudno ken kinalinteg ket mangpaawan iti impluensia ti dakes. Tunggal kabsat a babai a mangpa- pigsa ken mangsaluad iti pamiliana ket mangar-aramid iti trabaho ti Dios. Tunggal kabsat a babai nga agbibiag a kas maysa a babai ti Dios ket agbalin a maysa a silaw para kadagiti dadduma tapno surotenda ken mangimulmula kadagiti bukel ti 1 Pammati • Pamilia • Tulong nalinteg nga impluensia a maapitto kadagiti umay a dekada." 4 Manipud iti Pakasaritaantayo Ni Eliza R. Snow, a nagserbi a kas sekretaria idi nabukel ti Relief Society idiay Nauvoo, ket inawa- gan ni Presidente Brigham Young (1801-77) tapno agbaniaga iti intero a Simbaan, a mangtulong kadagiti obispo a mangbukel iti Relief So- ciety kadagiti wardda. Insuro ni Sister Snow: "No adda man kadagiti annak a babbai ken inna iti Israel a makarikrikna iti limitasion kadagiti agdama a kaba- elanda, makabirokda itan iti maka- anay nga abilidad para iti tunggal bileg ken kabaelan para iti pana- garamid iti nasayaat a kawayaan a pakaitalugadinganda. . . . Niluktan ni Presidente Young ti posibilidad para iti dakkel a kabaelan ti tignay ken pakaaramatan." 5 DAGITI NAGADAWAN 1. M. Russell Ballard, "Women of Righteous- ness," Liahona, Dis. 2002, 39. 2. Eliza R. Snow, "An Address," Woman's Exponent, Sept. 15, 1873, 62. 3. Eliza R. Snow, "Female Relief Society," Deseret News, Abr. 22, 1868, 81. 4. M. Russell Ballard, Liahona, Dis. 2002, 39. 5. Eliza R. Snow, Deseret News, Abr. Manipud kadagiti Nasantuan a Kasuratan 1 Taga Corinto 12:4-18; 1 Timoteo 6:18-19; Mosiah 4:27; Pagannurotan ti Pammati 1:13
Ania ti Maaramidko? 1. Kasano a matulongak dagiti kakabsat a babbai a sarungkarak a mangbigbig ken mangaramat iti kabaelanda tapno agbalinda a nalinteg nga impluensia? 2. Kasano a mausarko dagiti naidumduma a sagutko ken ta- lentok a mangbendision kadagiti dadduma? Para iti ad-adu pay nga imporma- sion, mapan iti reliefsociety .lds .org . © 2011 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/10. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/10. Pannakaipatarus ti Visiting Teaching Message, December 2011. Ilokano. 09772 864 2