Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote Pangrugian a Pagbasaan para Kadagiti Addaan ti Kinasaserdote, Parte B Impablaak ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo Iti Ud-udina nga Aldaw Salt Lake City, USA
Agtagikua iti Karbengan © 1993 ti Ti Simbaan ni Jesuscristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Adlaw Nailatang amin a karbengan Naimaldit iti Estados Unidos ti America Pannakaanamongna iti Ingles: 8/86 Pannakaanamongna a maipatarus: 12/88 Translation of Duties and Blessings of the Priesthood Basic Priesthood Manual, Part B Ilokano
Dagiti Linaonna Pakauna ... v Naisangsangayan a Pagannurotan a Mangiraman Kadagiti Kameng nga Addaan An-anayenna... vii Kinasaserdote ken Pagturayan iti Simbaan 1. Ti Sapata ken Katulagan ti Kinasaserdote... 1 2. Dagiti Tulbek ti Kinasaserdote ... 7 3. Panangdayaw iti Kinasaserdote ... 17 4. Ti Panggep Dagiti Ordinansa ti Kinasaserdote ... 25 5. Panangaramid Kadagiti Ordinansa ti Kinasaserdote ... 38 6. Panangisuro iti Pagtaengan... 46 7. Bukod ken Sangaamaan a Panagsagana... 58 8. Ti Kapupuon ken Kasuratan ti Kaamaan ... 67 9. Panangibingay iti Ebanghelio ... 77 10. Pannakisinninged: Pagrebbengan ti Kinasaserdote ... 87 Panagsisinninged iti Pagtaengan ken Sangaamaan 11. Ti Ama a kas Patriarka ... 93 12. Nabunga a Panangidaulo iti Kaamaan... 102 13. Panangpapigsa iti Kaamaan babaen ti Sardam ti Kaamaan iti Pagtaengan... 109 14. Panagragragsak a Sangsangkamaysa ti Sangaamaan ... 121 15. Panagbibingay iti Trabaho ti Kaamaan... 130 16. Panagmula iti Pagtaengan... 138 Bukod a Panagdur-as 17. Dagiti Bukod ken Sangaamaan a Panggep a Tun-oyen ... 151 18. Panangidur-as ken Panangisuro iti Panagparbeng... 161 19. Panangidur-as iti Talentotayo ... 170 20. Panangidur-as iti Panangidaulo... 178 21. Kinapangulo: Naregta a Panagaramid iti Pangngeddeng ... 186 22. Panangimaton ken Panangipakumit... 195 23. Panangiturong kadagiti Miting ken Innuman ... 201 24. Panangpatalinaed iti Nasayaat a Salun-at ti Bagi ... 210 25. Panagtungpal iti Nainsiriban a Balikas ... 216 26. Panagsapul iti Pannakaammo ... 223 iii
Pagbatayan ti Ebanghelio ken Doktrina 27. Ni Jesucristo, Ti Natibker a Pondasiontayo ... 231 28. Kinawaya nga Agpili - Maysa a Sagut Manipud iti Dios ... 237 29. Ngilinem ti Aldaw a Panaginana ... 245 30. Dagiti Apagkapullo ken Daton ... 251 31. Kinapudno... 258 32. Kinatarnaw ti Panunot ... 266 33. Pannangted ken Panangawat iti Pammakawan ... 273 34. Dagiti Naespirituan a Sagut ... 282 35. Panangpatakder iti Pagarian ti Dios ... 290 Dagiti Naagapad a Nagadawan... 296 Dagiti Kapanunotan ken Singasing... 299 Pagsurotan kadagiti Ladawan 1-16... 300 iv
Pakauna Ranta ti Adalen Nairanta daytoy a pagbasaan nga aramaten dagiti addaan iti kinasaserdote ni Aaron ken Melchizedek tapno mapasayaat dagiti benneg ti Simbaan. Isuro dagitoy nga adalen dagiti pangrugian a pagbatayan ti ebanghelio ken doktrina dagiti pangrugian a rebbengen ken pagrebbengan ti kinasaserdote. Bukod ken Ragup a Panagadal Naisurat dagitoy nga adalen para iti bukod ken ragup a panagadal. Kadagiti bassit a sanga, agpaay daytoy a pagbasaan a pangisuro kadagiti miting ti kinasaserdote iti Domingo. Kadagiti sanga nga adu dagiti kameng ti Kinasaserdote, nasken a mabuangay ti ragup ti Kinasaserdote ni Aaron ken Melchizedek, ken baliwan dagiti adalen kas mayannatup kadagiti kasapulan ti tunggal ragup. Nasken nga adalen ti tunggal maysa nga addaan iti kinasaserdote ti pagbasaanna iti linawas ket itugotna daytoy ken dagiti nasantuan a kasuratan iti miting ti kinasaserdote. Iti kastoy a wagas sisasagana a makiraman kadagiti adalen a paglilinnawagan. Dagiti pangkarit nga adda iti gibus ti tunggal adalen, maited a pangtulong kadagiti addaan iti kinasaserdote tapno maaramatda dagiti naisuro a pagbatayan. Dagiti Singasing para iti Mannursuro Masarakan dagiti singasing para iti mannursuro iti gibus ti tunggal adalen, iti baba ti "Panagsagana ti Mannursuro." Maiparang dagiti dadduma a singasing iti babassit a kita kadagiti adalen. Laonen dagitoy a tulong dagiti panaglilinnawag, saludsod, singasing a pakiramanan ti klase, ken panangiturong a pangaramatan iti pisarra, dagiti estoria, dagiti ladawan ken tsart. Mabalin dagiti mannursuro ti agaramat kadagiti dadduma a nasamay a wagas a pangiparang iti adalen. Dandani amin nga adalen kasapulanna ti pisarra, tapno nasken a maurnos dagiti mannursuro ti kaadda ti pisarra ken tisa kadagiti kuarto ti klaseda tunggal oras ti panagadal. (Adu dagiti tulong a ladawan a naisingasing a maaramat a tsart a mabalin a maisabit iti pisarra.) Nasken nga adalen ti pagbasaan a Pagbatayan ti Ebanghelio a kadua daytoy a pagbasaan, nangruna dagiti paset a naisingasing iti daytoy a pagbasaan iti baba ti "Panagsagana ti Mannursuro." Nasken a tudingan a nasapsapa dagiti mannursuro dagiti kameng ti klase kadagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan a kayatda nga iparang tapno adda panawenda nga isagana a nasayaat dagiti pannakaiparangda. v
Nailista iti gibus dagiti kaaduan nga adalen dagiti tulong a ladawan. Nasken a maaramatda a kas insingasing ti adalen. Maysa a naisangsangayan a benneg dagiti adda marisna a ladawan iti pangrugian a pagrebbengan ti kinsaserdote ti makita iti likud ti pagbasaan. Mabalin a maaramat dagitoy, no mainugot, a pangisuro kadagiti adalen manipud iti daytoy a pagbasaan ken ti Parte A a pagbasaan. Nasken a maisuro amin dagitoy nga adalen iti pagbasaan. Mabalin a laktawan dagiti mannursuro ti adalen no saan a maikanatad iti dayta a lugar wenno pagilian. Nasken nga agsasaruno ti pannakaited dagiti adalen kas naiparang iti pagbasaan. Itden ti naisangsangayan a panaganus tapno mairaman dagiti agtutubo a lallaki kadagiti adalen. Makatulong daytoy kadakuada a mangisagana iti pannakaital-oda ken ti panagserbida iti kinasaserdote ken iti masakbayan a pagrebbenganda kas assawa ken amma. Bilang Dagiti Adalen Tallopulo-ket-lima laeng nga adalen ti linaon daytoy a pagbasaan. Mapalubosan dagiti dadaulo ti kinasaserdote a mangaramat iti oras ti klase wenno mangted iti kapanunotanda ken kasapulan a napateg kadagiti naipangpangruna a ragup ti Kinasaserdoteda. Mabalin a maaramat dagiti sobra nga oras a - • Paglilinnawagan ken planuen dagiti aramid ken proyekto wenno mangidatag kadagiti naisangsangayan a topiko kas iturong ti dadaulo iti kinasaserdote. • Paglilinnawagan dagiti mensahe ti Nangato nga Agrebbeng a naited kadagiti sapasap a taripnong ken distrito, kas naipablaak kadagiti magasin ti Simbaan. • Itdem ti nasursurok ngem maysa a lawas kadagiti topiko a kasapulan ti nabaybayag a panangadal. • Aramaten ti oras a pagsayaatan dagiti addaan iti kinasaserdote kas iturong ti Espiritu ti Apo. Sapay koma iti Apo ta bendisionanna ti tunggal addaan iti kinasaserdote a mangad-adal ken mangisursuro iti daytoy a pagbasaan iti ad-adu pay a pannakaammo, pannakaawat ken pammaneknek iti nasantuan a kinasaserdote ken ti ebanghelio ni Jesucristo. vi
Naisangsangayan a Pagannurotan a Mangiraman Kadagiti Kameng nga Addaan An-anayenna Idi nagserbi ditoy daga, simmang-at ni Jesus iti bantay nga asideg iti Taaw ti Galilea. Ket napan kenkuana dagiti adu a tao a nangikuyog kadagiti pilay, bulsek, lugpi, umel ken adu pay a masakit, ket indissoda iti sanguanan ni Jesus, ket pinaimbagna ida: Agsipud ta nasdaaw dagiti adu a tao, idi makitada a makasaon dagiti umel, naimbagen dagiti lugpi, makapagnan dagiti pilay, ken makakitan dagiti bulsek: ket indaydayawda ti Dios ti Israel (Mateo 15:30-31). Impakita ti Mangisalakan ti pagwadan kadatayo a makarikna iti panangngaasi kadagiti adda an-anayenna. Idi sinarungkaranna dagiti Nephite kalpasan ti panagungarna, kinunana: "Adtoy, umukuok ti asik kadakayo. "Adda kadi masaksakit kadakayo? Yasidegyo ditoy. Adda kadi kadakayo pilay, bulsek, lugpi, umel, wennno agkukutel ken di makapagna, wenno tuleng, wenno adda sagsagabaenna? Yegyo ida ditoy ta agasak ida gapu ta manangngaasiak kadakayo; Ket napnuan ti kaunggak iti panangngaasi (3 Nephi 17:6-7.) Ti mannursuro iti Simbaan adda iti kasayaatan a saad a mangipakita iti kinamanangngaasi kadagiti adda an-anayenna. Nupay awan ti panagsanay ti mannursuro tapno mangted iti tulong a propesional kadagiti kameng nga adda an-anayenna, nasken nga itedna ti pannakaawat, pakaseknan, ken tarigagay nga iramanna dagitoy a kameng kadagiti aramid a masursuro iti klase. Dagiti kameng nga addaan iti an-anayen iti pannunot, panagdengngeg, panagkita, panagsao, bagi, kultura (ken pagsasao), rikna, pannakilangen, edad, ken ti panagsursuro kasapulanda ti naisangayan a pannakataripato. Nasken a makatulong dagiti sumaganad a pagannurotan kadagiti mannursuro a mangtaripato kadagiti kameng nga addaan iti naisangsangayan a kasapulan: • Ammuen dagiti kasapulan ken kabaelan ti tunggal kameng ti klase. • Makisao nga umuna dagiti kameng nga addaan an-anayenna sakbay nga awagan ida nga agbasa, agkararag, wenno makiraman. Agsaludsodkayo a kas, "Mayatka nga agbasa?" "Mayatka nga agkararag iti kaaduan?" • Agsaludsod kadagiti dadaulo ti kinasaserdote, nagannak, kameng ti kaamaan ken, no mainugot, kadagiti kameng nga adda an-anayenna mismo tapno maammuan dagiti naisangayan a kasapulanda. vii
Padasenyo a kaaduen ken pasayaaten ti pannakairaman ken pannakasursuro dagiti kameng nga adda an-anayenna. • Aramidenyo amin a kabaelan tapno manamnama ti tunggal kameng ti klase nga itedna ti pammadayaw ken pannakaawat iti tunggal kameng ti klase. • Agbalinkayo a gagangay, mannakigayyem ken naayat. Tunggal maysa nga anak ti Dios addaan iti kadawyan a kasapulan iti ayat ken pannakaawat, addaan man wenno awanan iti an-anayen ti anak. Nasken a laglagipen dagiti mannursuro ti Simbaan a tunggal kameng ania man ti an-anayenna maipanggep ti bagi, panunot, rikna, wenno pannakilangen, addaan daytoy iti kabaelan a dumur-as iti pannakaitan-ok. Adda pagrebbengan ti mannursuro a tulongan ti tunggal tao a makasursuro iti amin a kabaelanna a sursuruen. Lagipen dagiti balikas ti Mangisalakan: "A gapu ta inaramidyo iti maysa kadagitoy kanunumuan, kadagitoy a kakabsatko, inaramidyo met kaniak." (Mateo 25:40) viii
Ti Sapata ken Katulagan ti Kinasaserdote Umuna nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangtulong kadatayo a mangawat iti sapata ken katulagan ti kinasaserdote ken no kasano ti mangipateg kadagiti akemtayo. Pakauna Maysa a kameng ni Elder Reed Smoot ti Korum ti Sangapulo-ket-dua manipud idi 1900 agingga iti ipapatayna idi 1941. Iti unos daytoy a panawen, maysa a naisangayan a kameng ti Senado iti Estados Unidos. Adu a tao ti nangparegta kenkuana nga agtaray a Pangulo ti Estados Unidos. Ngem imbagada kenkuana a panawanna ti relihionna gapu ta kadagita a panawen di kayat a butosan dagiti tao ti Mormon a para presidente. Kinunana "No pagpiliendak iti saad ti maysa a diakono iti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, wenno Presidente iti Estados Unidos, kaykayatko ti agbalin a diakono." (inadaw ni Bryant S. Hinckley, The Faith of Our Pioneers, p.202). No mapilitka nga agpili iti saad ti diakono wenno maysa a nabileg a dadaulo iti negosiom wenno iti gobierno, ania ti piliem? Apay? Apay ti panagkunayo nga inikkan-pateg ni Elder Smoot ti kinasaserdote? Nasken a matungpal ni Elder Smoot dagiti sumagmamano a kasapulan ti panagbalin a Senador ti Estados Unidos. Kasta met a, tapno maawattayo ti kinasaserdote, nasken a matungpaltayo dagiti sumagmano a kasapulan. Masapul a makainnumantayo dagiti dadaulotayo iti kinasaserdote, a mangsaludsod kadatayo tapno maammuan no maikaritayo nga umawat iti kinasaserdote ken ti panagtulnogtayo nga umawat kadagiti sagrado a pagrebbengan ti kinasaserdote. Ania dagiti sumagmamano a saludsod a damagen kadatayo dagiti dadaulotayo iti kinasaserdote? Idi mapili ni Elder Smoot, nagsapata iti akemna ket nagkari nga aramidenna dagiti pagrebbenganna iti gobierno. Iti isu met laeng a wagas, no awatentayo ti kinasaserdote, agkaritayo nga aramidentayo dagiti pagrebbengantayo iti Apo. Ti Sapata ken Katulagan ti Kinasaserdote Awatentayo ti nasantuan a kinasaserdote babaen ti "sapata ken katulagan." Kayat a sawen daytoy nga ited kadatayo ti Nailangitan nga Ama ti sapatana (kari) a mabalin nga awatentayo ti bileg ken dagiti bendision ti kinasaserdote no makitulagtayo (agkari) kenkuana nga agaramid iti sumagmamano a banag. "Gapuna, dagiti amin nga umawat iti kinasaserdote, awatenna daytoy a sapata ken katulagan [ti] Ama, a dina mabalin a dadaelen wenno mabalin nga ikkaten." (Doktrina ken Katulagan 84:40) 1
Inlawlawag ni Presidente Marion G. Romney ti kayat a sawen ti katulagan: Maysa a kontrata ti katulagan, ket ti kontrata tulag ti dua wenno ad-adu pay (a tao). No nasken a makitulagak kenka, agkariak kenka iti maysa a banag a kas supapak met ti maysa a banag nga inkarim kaniak. No makitulagak kenka a bayadanka iti umno a gatad ti kuarta a para iti oto, ket nagkarika nga itedmo kaniak dayta nga oto a sukat ti kuarta, makuna dayta a katulagan. Ita, iti katulagan ti kinasaserdote, agkaritayo iti Apo, ket agkari met kadatayo iti maysa a banag a kas supapak ti itedtayo Kenkuana." (Iti Conference Report, Korea Area Conference 1975, p.36.) Nailawlawag iti benneg 84 ti Doktrina ken Katulagan ti sapata ken katulagan ti kinasaserdote. Ilawlawag a nasayaat daytoy a nasantuan a kasuratan dagiti karitayo ken dagiti kari ti Apo no awatentayo ti Kinasaserdote ni Melchizedek. Isurat iti pisarra: Dagiti Karitayo ken Dagiti Kari ti Apo. Ilista dagiti karitayo ken dagiti kari ti Apo iti babaenda. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 84:33. DAGITI KARITAYO ITI APO Iti umuna a kagudua ti bersikulo 33 ibaga ti Apo ti pasettayo iti katulagan: "Ket ti siasino man a napudno a manggun-od kadagitoy dua a kinasaserdote a nasaokon, ken ti panangipategda kadagiti akemda . . . " Ania ti pasettayo iti katulagan? Agkaritayo nga ipategtayo dagiti akemtayo. Kayat a sawen daytoy nga aramidentayo amin a kabaelantayo a mangawat ken mangtungpal kadagiti akem ti kinasaserdote. Kayat a sawen ti mangipateg kadagiti akemtayo a nasken a padakkelen, paaduen, palawaen ti pagarian ti Apo ditoy daga babaen ti panagserbitayo. Agkaritayo pay a napudno ken salimetmetantayo amin a bilinna no awatentayo ti kinasaserdote. DAGITI KARI TI APO KADATAYO Basaen ti Doktrina ken Katulagan 84:33-38. Isardeng biit kalpasan ti tunggal paset ti kari ti Apo, isurat iti pisarra, kalpasanna ilawlawag daytoy. Ikari ti Apo a no aramidentayo ti pasettayo iti katulagan, "itan-oknatayonto ti Espiritu tapno mangabaruan [ti] bagitayo." (Doktrina ken Katulagan 84:33) Mangnamnamatayo a mapakired ti bagi ken espiritutayo bayat ti panangtungpaltayo kadagiti akemtayo. Agbalintayo pay nga annak da Moises ken Aaron (Doktrina ken Katulagan 84:34) Immatonan dagiti annak da Moises ken Aaron dagiti ordinansa ti pannakaisalakan kadagiti annak ti Israel. Adda kadatayo ita daytoy isu met laeng a gundaway a mangimaton kadagitoy sagrado nga ordinansa babaen ti kinasaserdote. 2
Umuna nga Adalen Ikari ti Apo nga agbalintayo a bin-i ni Abraham (Doktrina ken Katulagan 84:34). Iti sabali a pannao, mabalintayo nga awaten dagiti bendision a naikari ken ni Abraham ken ti bin-ina. Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Abraham 2:8-11. Nakitulag ti Dios ken ni Abraham ken ti bin-ina a babaen kadakuada amin bendisionan ti ebanghelio dagiti amin a pagilian iti daga. Babaen ti turay ken pannakabalin nga ar-aramaten dagiti napudno nga addaan iti kinasaserdote, maited dagitoy a bendision iti lubong. Ikari pay ti Apo nga agbalintayo . . . a pili ti Dios. (Doktrina ken Katulagan 84:34). Kayat a sawen daytoy a maitedto ti kinaan-anay ti pagarian ti Ama kadagiti napudno nga addaan iti kinasaserdote a mangipateg kadagiti akemda ken sumrek iti amin a sagrado a pangisalakan nga ordinansa ti kinasaserdote. Sa kinuna ti Apo: "Amin nga adda iti ama, maitedto met [kadakuada] (Doktrina ken Katulagan 84:38). Inlawlawag ni Presidente Spencer W. Kimball: Nagsardengkayo kadin a mangbilang kadagiti bendision, ken pannakabalin nga adda iti Dios? Kukuayo amin dagiti pannakabalin, amin a pangaring, amin a pigsa maited kenka, ket mayannatup daytoy ti sapata ken katulagan iti nasantuan a kinasaserdote nga adda kadakayo" (Iti Conference Report, Buenos Aires Area Conference 1975 p. 51.) Awan duadua a tungpalento ti Apo dagiti karina kadagiti napudno ken natulnog. Kukuatayo ngarud ti pagrebbengan. Ti saantayo a pannakatungpal kadagiti karitayo iti Apo ti manglapped kenkuana a mangted kadatayo iti amin nga insaganana nga ited kadatayo. Panangipategtayo Kadagiti Akemtayo iti Kinasaserdote Nagkaritayo, iti katulagan iti Nailangitan nga Amatayo, nga ipategtayo dagiti akemtayo. Ania dagiti akemtayo iti kinasaserdote? Idi naited ti kinasaserdote ni Aaron kadatayo, naordenantayo iti saad iti dayta a kinasaserdote: diakono, mannursuro wenno saserdote. Tunggal maysa kadagitoy a saad ti akem addaan sumagmamano a rebbengen ken pagrebbengan. Ti elder, ti pitopulo, ti nangato a saserdote, patriarka, ken Apostol dagiti saad ti kinasaserdote ni Melchizedek. (Kitaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, Maika-14 nga adalen, pp. 81-85, para iti pannakailawlawag dagiti rebbengen dagitoy nga akem.) Ti kinasaserdote isu ti bileg ken turay ti Dios a naipakumit iti tao ditoy daga tapno agtignay iti amin a banag para iti pannakaisalakan ti tao. Tapno maaramat iti bileg ti kinasaserdote masapul nga adda bilin ti turay nga aggapu kadagiti agig-iggem iti tulbek ken natudingan a mangiturong, tapno 3
mapagtalinaed a naurnos ti balay ti Dios. (Melchizedek Priesthood Handbook [1984], p. 1). Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Saan nga ay-ayam ti kinasaserdote. Saan a maysa a banag nga akuen lattan ket kalpasanna lipaten. Isu ti kapatgan a banag iti intero a lubong, ket awatentayo daytoy iti sapata ken katulagan. "Ammo ti Apo a nalupoytayo ket mabalin a masulisogtayo, ken kinunana a dayta ti gapu ti panangdawatna kadatayo nga agkararag iti rabii ken bigat ken iti amin a panawen. Dayta ti gapu nga intedna kadatayo ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan tapno palagipantayo ti bagbagitayo a masansan. Isu ti gapuna nga intedna kadatayo dagiti miting ti kinasaserdote, a pakikaduaan ken pakilangenan kadagiti kakabsattayo ken mangpalagip kadatayo." (Iti Conference Report, Korea Area Conference 1975, pp. 40-41.) Sakbay a maipateg ti siasino man ti akemna iti kinasaserdote nasken nga ammuenna no ania ti pangnamnamaan kenkuana. Nasken nga umuna nga adalenna ti rebbengenna, ket [kalpasanna] . . . agtignay a sipapasnek iti saad a naituding kenkuana. (Doktrina ken Katulagan 107:99) Ipakita ti sumaganad nga estoria a naawatan ni Presidente Kimball ti rebbengenna ken impategna ti akemna a kas diakono. "Malagipko idi maysaak a diakono . . . impagarupko a dakkel a pakaidayawan ti agbalin a diakono. Kanayon a maawatan ti amak dagiti pagrebbengak ken kanayon a palugodannak nga aramatek ti kalesa tapno maurnong dagiti daton ti ayuno. Nairaman iti pagrebbengak ti paset ti ili a pagnaedanmi, ngem adayo unay a pagnaen no mapanak kadagiti balbalay, ken nadagsen unay a bagkaten nga aggigiddan dagiti sako ti arina, wenno botelia ti prutas, wenno natnateng wenno tinapay. Isu a nasayaat unay ken kasapulak ti kalesa . . . Dakkel unay a pakaidayawan daytoy a serbisio para iti Nailangitan nga Amak; ken . . . dakkel pay a pakaidayawan ita ti agaramid iti daytoy a serbisio. "Maysaak a diakono. Ipampannakkelko a kanayon a maysaak a diakono. No makitak dagiti Apostol nga agmartsa iti pagtakderan iti napasnek a panagtitipon tapno bendisionanda ti sakramento, ken dagiti dadduma pay a Nangato nga Agrebbeng umasidegda iti lamisaan ti sakramento a mangala iti tinapay ken danum ket sipapakumbaba nga iwarasda kadagiti amin a tao iti pagtitiponan ket kalpasanna isublida dagiti nagawanganda, ipannakkelko a maysaak a diakono, ken mannursuro, ken saserdote." ("To Bear the Priesthood Worthily," Ensign, May 1975, p. 79.) Ania ti galad ni Presidente Kimball maipanggep ti akemna iti kinasaserdote? Kasano a maaringan dagiti dadduma ti wagas a panangipategtayo iti akemtayo? 4
Umuna nga Adalen Panangawat iti Tulong Iti Panangipateg Ti Akemtayo Kinuna ni Presidente Marion G. Romney: Tapno maipategtayo dagiti akemtayo iti kinasaserdote, tallo a banag ti masapul: Ti maysa, isu ti kaadda ti naiget a tarigagaytayo a mangaramid iti daytoy. Ti maikadua isu ti panagsukisok ken panangutob kadagiti balikas ti agnanayon a biag. Ken ti maikatlo isu ti panagkararagtayo." ("Magnifying One's Calling in the Priesthood," Ensign, July 1973, p. 89; nainayon dagiti nagiray a balikas.) Ania dagiti tallo a banag a kinuna ni Presidente Romney a masapultayo tapno maipateg dagiti akemtayo? Isurat iti pisarra: Nasken nga - 1. Addaantayo iti tarigagay 2. Agadaltayo kadagiti nasantuan a kasuratan 3. Agkararagtayo No aramidentayo dagitoy a banag ket tungpalentayo dagiti bilin, makaawattayo iti tulong manipud iti Nailangitan nga Amatayo a mangipateg iti akemtayo. Mamati a naimpusuan iti daytoy ni Elder Orson Pratt, maysa kadagiti naindaklan a misionario iti Simbaan. Idi natudingan nga agmision iti Scotland, walopulo laeng dagiti kameng ti Simbaan iti dayta a pagilian. Napilitan a pimmanaw dagiti immun-una a naibaon a misionario iti Scotland gapu ta binatbatoda ida, pinuruakanda ida kadagiti basura ken inabusoda ida. Apaman a simmangpet idi nasapa a tawen ti 1840, "nagdaliasat . . . iti Edinburgh, iti kabisera. Iti aldaw kalpasan ti isasangpetna idiay, inulina ti pissapissaol, nabato a turod nga adda iti tengnga ti gagangay a parke, naimatanganna ti nakangayngayed a buya ti nagkauna a siudad. Aw-awagan dagiti umili dayta a turod iti "Arthur's Seat, ngem nadekdekket nga awagan, dagiti Santo iti Pratts Hill. Nagpakaasi idiay ni Orson Pratt iti Apo nga ikkanna iti dua gasut a kararua (200) a mapasurot. Dinengngeg ti Apo ket sinungbatanna dayta a kararag." (Muriel Cuthbert, "Strong Saints in Scotland," Ensign, Oct. 1978, p. 36.) Impateg ni Elder Pratt ti akemna; ket nabendisionan met dagiti dadduma, iti panangsurotda iti pagariganna. Idi 1853, sangapulo-ket-tallo a tawen ti napalabas kalpasan ti pananguli ni Elder Pratt iti turod ken idadawatna iti tulong iti Apo, addan 3,291 a kameng ti Simbaan iti Scotland. Panangigibus Maipaay kadagiti Santo ken iti lubong dagiti bendision iti Apo babaen ti panangaramat dagiti addaan iti nasantuan a kinasaserdote . . . Saan a nalag- an wenno bassit a banag ti agakem iti kinasaserdote. Makilanglangentayo iti bileg ken turay ti Apo, nga intedna kadatayo babaen ti pannakalukat dagiti langit ita nga aldaw tapno maited manen ti tunggal bendision kadatayo." (Joseph Fielding Smith, "Blessings of the Priesthood," Ensign, Dec. 1971, p. 98.) 5
Inkari ti Mangisalakan babaen ti sapata ken katulagan a maawattayto amin dagiti kukua ti Ama no ipategtayo dagiti akemtayo iti kinasaserdote. Agnanayon a biag ti naindaklan a sagut nga itedna kadatayo (Doktrina ken Katulagan 14:7) ken adda kadatayo ti kari a mabalin a matagikuatayo ken makatulongtayo kadagiti dadduma a manggun-od iti daytoy. Nasken a panunotentayo a masansan dagiti naindaklan a bendision nga inkari iti Apo kadatayo. Ket no aramidentayo ti kasta, dumakkel ti tarigagaytayo a mangtungpal kadagiti katulagan ket iturongnatayo iti biag nga agnanayon. Pangkarit Ikeddeng ita nga aldaw nga ipategyo ti akemyo. Agadalkayo kadagiti nasantuan a kasuratan tapno makaawatkayo iti pammaregta, sa agkararagkayo a sipapasnek tulong iti tulong. Laglagipenyo dagiti sapata ken katulagan iti kinasaserdote, laglagipen a kayat ti Nailangitan nga Amatayo nga ited kadakayo amin nga adda kenkuana. Agserbikayo a naasi kadagiti dadduma, babaen ti panagaramatyo iti saad ken akemyo iti kinasaserdote a mangbendision iti biagda. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Jacob 1: 17-19 (panangipateg kadagiti akem) Mosiah 2:20 -24 (dagiti utangtayo iti Dios) Doktrina ken Katulagan 58:26-29 (tarigagayan ti agaramid iti nasayaat) Doktrina ken Katulagan 121: 34-36 (pagturayan kadagiti pagbatayan ti kinalinteg iti kinasaserdote) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 84:1-48. Iruam ti bagi kadagiti bersikulo 33-44. 2. Paitugot kadagiti kameng ti klase dagiti nasantuan a kasuratanda tapno adda basaen ken mangtulong kadakuada. 3. Isagana ti pisarra ken tisa. 4. Pabasa kadagiti kameng ti klase wenno paiparang kadakuada dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 6
Dagiti Tulbek ti Kinasaserdote Maika-2 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen a pasayaaten ti pannakaawattayo kadagiti tulbek ti kinasaserdote - dagiti kaipapanan ken pannakaaramatda. Pakauna Lukatan ti tulbek ti ridaw ti balay. Saantayo a mayannatop a sumrek iti maysa a balay malaksid no adda kadatayo ti tulbek wenno pammalubos ti akinkukua. Kasta met a malaksid kadagiti umno nga assawa ken amma a mangbendision iti kaamaanda, maaramat laeng daytoy ti lalaki nga addaan iti kinasaserdote no naited kenkuana ti umno a pammalubos. Kas pagarigan, adda bileg ti saserdote a mangorden iti sabali iti saad ti kinasaserdote ni Aaron, ngem dina maaramid daytoy no awan ti pammalubos ti obispo wenno presidente ti sanga. Maaw- awagan daytoy a bileg ti pammalubos dagiti tulbek ti kinasaserdote. "Nasken a maaramid ti tunggal aramid babaen daytoy a turay iti umno nga oras ken lugar, iti umno a wagas, ken kalpasan ti umno nga urnos. Laonen ti bileg a mangiturong kadagitoy nga aramid dagiti tulbek ti Kinasaserdote" (Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, p.136.) Inlawlawag ni Presidente Fielding Smith: "Karbengan ti panguluen dagitoy a tulbek; isuda dagiti bileg ken turay a mangitungpal ken mangiturong kadagiti amin nga aramid ti Apo iti daga. Adda bileg dagiti agig-iggem a mangitungpal ken mangtengngel iti wagas a panagserbi dagiti dadduma iti kinasaserdote. Mabalin nga addaantayo amin iti kinasaserdote, ngem maaramat laeng daytoy no matudingan ken maiturongtayo nga agaramid iti daytoy babaen dagiti agig- iggem kadagiti tulbek." (Eternal Keys and the Right to Preside," Ensign, July 1972, p.87.) Ania ti paggidiatan ti kinasaserdote ken dagiti tulbek ti Kinasaserdote? Bileg ken turay ti Dios ti kinasaserdote. Rumbeng nga aramaten daytoy a bileg wenno turay dagiti tulbek iti naipangpangruna a wagas. Asino ti Agig-iggem Kadagiti Tulbek ti Kinasaserdote? Iggem amin nga agnanayon ni Jesucristo dagiti tulbek ti kinasaserdote. Idi immuna a tinudinganna dagiti sangapulo-ket-dua nga apostolna, inted ni Jesus amin kadakuada ti kinasaserdote (kitaen ti Juan 15:16). Ipakita ti ladawan 2-a, "Inordenan ni Cristo dagiti Apostolna ken intedna kadakuada dagiti tulbek ti kinasaserdote." Sakbay a nailansa iti krus, inted ni Cristo dagiti tulbek ti kinasaserdote kada Pedro, Santiago ken Juan. Naaramid daytoy iti Bantay a Panagbalbaliw-langa. (Kitaen ti Joseph Smith, Teachings of the Prophet Joseph Smith p.158; Mateo 7
2
Maika-2 nga Adalen 17: 1-9.) Ngem iti sumagmamano a siglo kalpasan ti pannakatay dagiti Apostol, napukaw dagitoy a tulbek; ket sakbay a maaramat manen dagiti tao ti kinasaserdote, nasken a maisubli dagitoy a tulbek. Gapu iti daytoy, imbaon ti Apo da Pedro, Santiago ken Juan ken ni Propeta Joseph Smith a mangisubli iti Kinasaserdote ni Melchizedek ken dagiti tulbek dayta a kinasaserdote. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 27:12-13). Naited dagitoy sagrado a tulbek kadagiti amin nga Apostol ken propeta iti Simbaan, ket ig-iggaman dagiti propeta ken apostol iti Simbaan ita. Ipakita ti ladawan 2-b, " Ni Presidente Ezra Taft Benson." Nupay iggaman ti tunggal maysa nga Apostol amin a tulbek ti kinasaserdote, plano ti Apo a maysa laeng a tao ti mangaramat kadagitoy a tulbek iti tunggal panawen a mangibagi iti Simbaan. Gapu iti daytoy, a naordenan a Presidente ti Simbaan ti sibibiag a kaunaan nga Apostol (maibatay iti petsa ti pannakaordenna, saan nga edad) dagiti Korum ti Sangapulo-ket-dua ken maikkan iti karbengan a mangaramat iti amin a tulbek ti kinasaserdote. No matay, ordenan dagiti nabati nga apostol ti sumaruno a kaunaan a sibibiag nga Apostol (ti Presidente ti Korum dagiti Sangapulo-ket-dua) a mangaramat kadagiti tulbek ti Kinaapostol, iti kinaan- anayda a kas Presidente ti Simbaan. Ngarud, ti Presidente ti Simbaan laeng ti tao ditoy daga nga addaan iti bileg a mangaramat amin a tulbek ti kinasaserdote. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 132:7). Nupay kasta, ipakumitna iti umno a tulbek dagiti dadaulo a mangimaton iti Simbaan. (Dagitoy a tao dagiti presidente iti mision, dagiti presidente iti sanga, dagiti presidente iti templo, obispo, presidente iti pasok, ken dagiti presidente ti Korum iti Kinasaserdote ni Melchizedek.) Ipakumitda met dagiti lallaki ken babbai iti bennegda ti paset ti turayda (ngem saan a dagiti tulbekda) babaen ti pannakatudingda iti nadumaduma a saad ken akem. Inlawlawag ni Presidente Joseph F. Smith: "Iti kinaan-anayda, ig-iggaman ti maysa laeng a tao dagiti tulbek iti tunggal panawen, ti propeta ken Presidente ti Simbaan. Mabalinna nga ipakumit iti sabali ti ania man a paset daytoy a bileg, iti kasta iggaman ti tao dagiti tulbek dayta naituding nga aramidenna. Isu a ti presidente ti templo, ti presidente ti pasok, ti obispo iti purok, ti presidente iti mision, ti presidente ti korum, tunggal maysa iggamanna ti tulbek dagiti trabaho a naaramid iti dayta a bagi wenno benneg. Saan a ngumato ti Kinasaserdotena iti daytoy naisangsangayan a saadna." (Gospel Doctrine, p. 136.) Maited a sigud dagiti sumagmamano a tulbek iti maysa a tao apaman a mayawat kenkuana ti kinasaserdote ni Aaron wenno Melchizedek. Laonen dagitoy a tulbek dagiti umno a karbengan nga iggamanna bayat ti panangakemna iti dayta a kinasaserdote. Kas pagarigan, no maordenan ti lalaki iti kinasaserdote ni Melchizedek, maited kenkuana dagiti tulbek a mangted iti bendision ti ama, mangted iti bendision a pangliwliwa, ken mangitakder kadagiti masakit. 2-a Inordenan ni Cristo dagiti Apostolna ken intedna dagiti tulbek ti kinasaserdote 9
2
Maika-2 nga Adalen Maibabawi laeng daytoy a tulbek no agbasol iti nadagsen a makaanay iti pannakaikkatna. No saan, saanda a maala kenkuana uray no matay. Iti sabali a bangir, adda sumagmamano a bileg ken karbengan a maited iti maysa a tao a saan nga agnanayon. Kas pagarigan, iggaman ti presidente ti sanga ti tulbek ti sangana iti laeng panawen nga isu ti presidente. Ngem no mawayawayaan iti saadna, saannan nga iggem dagitoy a tulbek. Ti Kinapateg Dagiti Tulbek ti Kinasaserdote No maawagan ti tao iti di agbayag nga akem iti Simbaan a kas opisial wenno mannursuro, mapatalgedan iti dayta nga akem. Ti opisial iti Simbaan a mangig- iggem iti tulbek iti dayta nga akem ti mangted iti tao ti karbengan nga agtignay iti dayta nga akem iti bendision iti pannakapatalgedna. Manipud iti dayta, awan sabali a tao ti makabalin a mangakem iti nakatudinganna - kasta met a dina mabalin nga akeman ti rebbengen ti sabali iti dayta a trabaho. Agtalinaed iti tao daytoy a karbengan agingga a maikkat iti dayta a saad. Ti dadaulo a mangimatmaton ti mangikkat; kalpasanna saanen nga iggem ti tao ti tulbek nga agaramid iti dayta a saad. Mabalin a matudingan dagiti kameng ti Simbaan nga agserbi kadagiti takem iti serbisio ti Simbaan iti sumagmamano a lawas, bulan, wenno tawen. Mayannurot ti kabayag ti panagserbi iti kasapulan, iti aramid ti tao, ken ti panangiwanwan ti Apo iti opisial a mangimatmaton. Nupay mabalin a mapatalgedan dagiti lallaki ken babbai iti akemda, dagiti laeng addaan iti kinasaserdote ti maordenan kadagiti saad ti kinasaserdote. Mairaman kadagitoy a saad dagiti diakono, mannursuro, saserdote, elder, pitopulo, nangato a saserdote, obispo, patriarka, ken Apostol. Mangted ti pannakaorden iti kasta a saad iti kabaelan ti tao nga agserbi iti Simbaan iti naipangpangruna a wagas - ngem, kas iti nailawlawag a nasapsapa, no laeng naikkan iti pammalubos nga agaramid iti daytoy babaen kadagiti agig-iggem kadagiti tulbek ti kinasaserdote. Ipakita ti sumaganad nga estoria no kasano nga urnosen ti umno a panangaramat kadagiti tulbek ti kinasaserdote ti Simbaan. Kadagidi nagkauna nga aldaw ti Simbaan, impagarup ni Hiram Page nga adda kenkuana ti turay a mangipalgak iti balikas ti Apo iti Simbaan. Rinugianna nga imbaga kadagiti dadduma dagiti paltiingna, ket adu a kameng ti Simbaan ti namati kadagiti amin a banag nga insurona. Nagkararag ni Propeta Joseph Smith ket sinaludsodna iti Apo no ania ti aramidenna. Sinungbatan ti Apo ket kinunana, Awan ti matudingan nga umawat kadagiti bilin ken paltiing iti daytoy a Simbaan malaksid ni katulongak a Joseph Smith, Jun. (Doktrina ken Katulagan 28:2). Imbagana pay a nasken nga ibaga ni Joseph Smith ken ni Hiram Page a naggapu iti sairo dagiti isursuro ken isursuratna. Inlawlawag ti Apo a saan a ni Hiram ti agawat kadagiti paltiing para iti Simbaan. Kinunana, "Saan a naituding dagitoy a banag kenkuana . . . . Gapu ta nasken a maaramid amin a banag a naurnos. (Doktrina ken Katulagan 28:11-13.) 2-b Ni Presidente Gordon B. Hinckley 11
Inaramid ni Propeta Joseph ti dinawat ti Apo kenkuana. Kinasangona ni Hiram Page ket imbagana kenkuana dagiti sao ti Apo. Nagpakumbaba iti espiritu, impeksa ni Kabsat a Page ti ladingitna ket nagkari nga isardengnan dagiti ar- aramidenna. Idi makita ni Joseph ti panagbabawina, imbaonna nga agmision. Kalpasanna, iti maysa a taripnong, imbaga ti Propeta kadagiti kameng ti Simbaan dagiti paltiing ti Apo ket dinawatna kadakuada a lipatendan dagiti insuro ni Hiram Page kadakuada. Immannugotda amin, ket binutosanda nga awaten ni Joseph a maymaysa a Propetada, mammadto, ken mammaltiing. (Kitaen ti Joseph Smith, History of the Church, 1:109-15.) Apay a masapul a maysa laeng a tao ti mangaramat kadagiti amin a tulbek ti kinasaserdote? "Balay ti Urnos" Ti Simbaan ti Apo Agsipud ta sagrado ti kinasaserdote, naibaga kadatayo nga aramatentayo a siaannad daytoy. Gapuna a nasken a matengngel ti kinasaserdote iti naurnos a wagas tapno maliklikan ti riribuk ket malapdan ti saan nga umno a pannakaaramatna. Adtoy, balay ti urnos ti balayko, kinuna ni Apo Dios, ket saan a balay ti riribuk. (Doktrina ken Katulagan 132:8). Dayta nga urnos ti agnanayon a paset ti pagarian ti Apo iti daga. Kas pagarigan, nasursuro ni Moises a kasapulan ti urnos kalpasan ti pannakaawagna a mangidaulo kadagiti Israelita. Kasapulan dagiti Israelita ti mangidaulo tapno mapagtalinaed ti panagkaykaysada, ngem naammuan ni Moises a saanna a maidaulo amin dagiti tao nga agmaymaysa. Nangpili ngarud kadagiti "makabael a lallaki, nga adda panagbutengda iti Dios, napudno a lallaki" ket tinudinganna ida a mangituray. Tinudinganna dagiti sumagmamano nga agbalin nga agturay iti sagsangagasut, dagiti sumagmamano a mangituray iti saglilimapulo, ken dagiti dadduma a mangituray iti sagsangapulo. Sa insurona ida a mangimaton kadagiti grupoda." (Kitaen ti Exodo 18:17-22.) Ita nga aldaw, maited kadagiti dadaulotayo iti kinasaserdote dagiti obispo, ken presidente ti pasok, distrito, mision, sanga ken korum - dagiti tulbek ti kinasaserdote tapno maiturongtayo iti naurnos a wagas ket maawattayo dagiti masapul nga ordinansa ti ebanghelio. Dagiti sumaganad ti sumagmamano kadagiti pagrebbengan nga adda kadagiti dadaulo ti Simbaan gapu ta ig- iggamanda dagiti tulbek ti kinasaserdote: • Kasaritada a nalimed dagiti nasken nga umawat kadagiti ordinansa. • Ilawlawagda ti kinapateg ti ordinansa. • Ikeddengda no nakasagana wenno saan ti tao nga umawat iti ordinansa • Idulinda dagiti nasken a kasuratan. • Ikeddengda no maikari dagitoy nasken a mangaramid iti ordinansa. • Kednganda iti maysa a tao a mangiturong kadagiti serbisio ti Simbaan. • Kednganda kadagiti kameng ti Simbaan ti panangkanunongda. 12
Maika-2 nga Adalen Addaan ti Ama iti Tulbek a Mangbendision iti Kaamaanna Babaen ti panangdutok ti Apo, ti ama ti dadaulo iti pagtaenganna. Tapno nasamay a mangidaulo a naespirituan iti kaamaanna, nasken nga aramatenna a nadayaw ti kinasaserdotena. No aramidenna daytoy, matagikuana ti bileg a mangtarabay ken mangbendision iti kaamaanna iti ayat ken panagtutunosda. Ania dagiti tulbek nga ig-iggamantayo a kas dadaulo ti kaamaantayo? Ania iti ipalubos dagitoy a tulbek a maaramidtayo kadagiti kameng ti kaamaantayo? Adu dagiti nakaskasdaaw a bendision a yeg ti kinasaserdote iti biagtayo. Inlista ni Obispo H. Burke Peterson ti sumagmamano kadagitoy: "No agbiagtayo iti wagas a pangisagana [iti panangawattayo], maited kadatayo ti pannakabalin manipud iti Nailangitan nga Amatayo a mangyeg iti kappia iti nariribuk a balay. Adda kadatayo ti pannakabalin a mangbendision ken mangliwliwa kadagiti babassit nga ubbing, a pangpaturog kadagiti agsangsangit iti [nasapa] nga oras ti bigat. Adda kadatayo ti pannakabalin a . . . . mangpatalna iti rikna ti nabambannog nga asawa. Adda kadatayo ti pannakabalin a mangiturong kadagiti mariribukan ken nalaka a maal-allukoy nga agtutubo. Adda kadatayo, ti pannakabalin a mangbendision iti anaktayo a babai sakbay a mapan iti umuna a panakisinnarak wenno sakbay ti panagasawana iti templo, wenno mangbendision iti anak a lalaki sakbay a mapan iti mision wenno agadal iti kolehio. Adda kadatayo ti pannakabalin a mangagas iti masakit ken mangliwliwa iti malmalday." (Priesthood - Authority and Power," Ensign, May 1976, p.33.) Ania ti mariknayo no addaan bileg ken turay ti maikari nga ama a mangbendision iti asawa ken dagiti annakna? Ania ti mariknayo no dumawat kadakayo ti maysa a kameng ti kaamaan iti kasta a bendision? Naawat ni Sister Kyuln Lee iti Korea ti liwliwa daytoy a bendision ti kinasaserdote iti pagtaenganna. Ibagana ti sumaganad nga estoria: "Napasamak daytoy piton a tawen ti napalabas, idi agtawen ti inauna nga anakko iti sangapulo la a bulan. Nasken nga agbiahe iti nakaad-adayo ti asawak, maysa a kameng ti Panguluen ti Distrito ti Korea, dandani tunggal kaudian ti lawas tapno maaramidna dagiti naituding a trabahona iti Simbaan, mabatiak nga agmaymaysa a kaduak ti anakmi a ni Po Hee. Iti daytoy a kaudian ti lawas, nagbiahe iti unos ti 270 milia a napan iti Pusan iti Sabado (pito nga oras a tarayen ti tren) sa nagsubli iti Seoul iti dayta a rabii tapno tumabuno iti taripnong iti komperensia iti Seoul East Branch iti Domingo. Makabannog ket maasianak kenkuana. "Nasalun-at ni Po Hee iti Sabado ken Domingo, ket, nupay natagari bassit iti miting ti sakramento, nainumna ti gatasna idi makaawidkami ket naturog. Idi 9:30 iti rabii nangrugi a nagsangit. Napigpigsa ti panagsangitna ngem ti gagangay ket idi ubbaek, natakuatak a nangato ti gurigorna. Diak ammo no ania ti aramidek. Naammuak a nangrikep ti maymaysa nga ospital nga asideg iti pagtaenganmi iti dayta nga aldaw. Nagtultuloy ti panagsangsangitna iti sumagmamano a kanito ket idi adda iti ridaw ni lakayko, nagsangitak metten. 13
Agpada nga inarakupnakami nga agina ti asawak ket sinaludsodna no ania ti napasamak. Nakakaasi ti langa ni Po Hee. Idi imbagak kenkuana ti napasamak imbabana ti amerikana ken portpoliona ket inruarna ti naikkan-pateg a lanana. Sa inannonganna ti anakmi. Diak malagip amin dagiti balikas, ngem kalpasan ti panagsaona kadagiti pormal a balikas ti panangannong intuloyna: 'Nailangitan nga Ama, agyamanak iti biag, ken ti asawa ken anakko. Agyamanak itoy naisubli nga ebanghelio ken ti gundaway nga agserbi. Imbaonnak iti Pusan ken Seoul East Branch tapno asikasuek dagiti sumagmamano a trabaho iti Simbaan. Inaramidko dagiti naited a pagrebbengak idi kalman ken ita nga aldaw, ket ita nasangpetak a masakit unay ti anakko. Tinultulongannak a kanayon. Pangaasim ta tulongannak ita a rabii.' Sakbay a nalpas ti kararag, nakaturogen ti ubing ket idi tumangadak, nakitak ni lakayko nga adda lua kadagiti matana. "Addan iti maikadua a grado ti ubing nga anakmi a babai ket nasalun-at ken naragsak, ngem malagipko pay laeng a nakalawlawag ti paset ti kararag ni lakayko idi imbagana iti Apo, 'Naaramidko dagiti naited a pagrebbengak idi kalman ken ita nga aldaw.' Sapay koma ta agtultuloy ti panangitandudok kenkuana tapno ibagana a kanayon iti Apo a natulnog. Anian a bendision ti kaadda iti asawa a mangdayaw iti kinasaserdote." ("Our Baby, My Husband, and the Priesthood," Ensign, Aug.1975, p.65.) Ipakita ti ladawan 2-c, "Sidadaan dagiti bendision ti kinasaserdote kadagiti amin a kameng ti kaamaan. Sidadaan dagiti naisangsangayan a bendision ti kinasaserdote kadagiti amin a kameng ti kaamaan. Ti ubing nga addaan iti parikut marigatan a mangrisut, wenno ti asawa a makasapul iti liwliwa wenno pannarabay ti mabalin a makadawat iti naisangsangayan a bendision awatenna ti tulong a kasapulanda manipud iti Apo. Iti pannakaawat kadagita a bendision, nasken a lagipentayo nga adu a pannubok ti pagpadasantayo. Nasken a maparmektayo ida, ket aramidentayo amin a kabaelantayo. Ngem no kasapulantayo ti ad-adu a tulong, dumawattayo kadagiti addaan iti kinasaserdote iti kaamaantayo, kadagiti mannursuro iti pagtaengantayo, wenno sabali a dadaulo ti kinasaserdote ket dumawattayo iti naisangasangayan a bendision ti kinasaserdote. Dawaten kadagiti kakabsat a lallaki nga ibagada dagiti sumagmamano a bendision a naawat dagiti kaamaanda babaen ti kinasaserdote. Nasken a mabisin ken mawaw ti ama ken aggagar a mangbendision iti kaamaanna; umasideg iti Apo, utobenna dagiti balikas ti Dios, ket agbiag iti Espiritu tapno maammuanna ti panunot ken pagayatan ti Apo ken no ania ti masapul nga aramidenna a mangidaulo iti kaamaanna" (Ezra Taft Benson, God, Family, Country: Our Three Great Loyalties, p.185). Mainayon iti panangited iti daytoy a kita ti panangidaulo, "nasken a maparegta ti maikari nga ama nga addaan iti kinasaserdote ni Melchizedek a mangpanagan 14 2-c Sidadaan dagiti bendision ti kinasaserdote kadagiti amin a kameng ti kaamaan
2
c
ken mangbendision kadagiti annakna. Masapul nga annonganna dagiti masakit iti pagtaenganna. . . Mabalinna nga ited ti bendision ti ama. Kinuna ni Elder Theodore Tuttle: "'Kas Patriarka iti pagtaenganna, ti ama pay ti mamaltiing iti kaamaanna . . . ket . . . iti daytoy a pannakayulogna, agtakder nga umawat kadagiti paltiing manipud iti Apo para iti pagimbagan ken bendision dayta a kaamaan. (kitaen ti Doctrines of Salvation, 3:172)." (A. Theodore Tuttle, "The Role of Fathers," Ensign, Jan. 1974, pp. 66-67.) Nasken met a buniagan dagiti maikari nga amma dagiti annakda, ipatalged kadakuada ti sagut ti Espiritu Santo, ken maordenanda iti kinasaserdote. Nupay kasta, kas maisupadi kadagiti karbengan a naited iti kinaama, maaramid laeng ti ama dagitoy nga ordinansa apaman a maawatna ti pammalubos dagiti dadaulo ti kinasaserdote nga agig- iggem kadagiti tulbek iti benneg ti Simbaan ti tao. Panangigibus Nupay adda kadatayo ti pannakabalin a mangaramid kadagiti sumagmamano nga ordinansa kas addaan iti kinasaserdote, ditayo maaramid dagitoy nga awan pammalubos manipud kadagiti dadaulo ti Simbaan. Maawagan daytoy a bileg a mangited iti daytoy a pammalubos kadagiti tulbek ti kinasaserdote. Ti propeta laeng ti tao ditoy daga nga agig-iggem kadagiti amin a tulbek ti kinasaserdote, ngem inyawatna dagiti dadduma a tulbek kadagiti pangulo a mangimaton kadagiti benneg ti Simbaan; isuda met ti mangited kadatayo ti pammalubos nga aramatentayo iti kinasaserdotetayo. Iti sabali a bangir, no maordenaantayo iti Kinasaserdote ni Melchizedek, maawattayo ti sumagmamano a tulbek a maaramat a kas amma. Kadagitoy a tulbek, mabalintayo nga aramaten ti kinasaserdote a mangbendision kadagiti kaamaantayo nga awan dawaten a pammalubos. Pangkarit Ikararag nga utoben no kasano ti panangaramatyo iti kinasaserdoteyo a mangbendision kadagiti kameng ti kaamaanyo. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Doktrina ken Katulagan 65:1-6 (dagiti tulbek ti pagarian ti Dios a naitalek iti tao) Doktrina ken Katulagan 110:11-16 (dagiti tulbek iti daytoy ken sabali a panawen a naitalek iti tao) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Adalen ti 1 Taga-Corinto 12:12-28. 2. Paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 16
Panangdayaw iti Kinasaserdote Maika-3 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangtulong kadatayo a mangawat iti sagrado a pannakabalin ti kinasaserdote ken mangpadakkel iti tarigagaytayo a mangdayaw. Pakauna "Dua a misionario a nagserbi iti Hongkong ti naawis a mangrabii iti apartment dagiti agassawa a kakabsat a Wong. Nadumaduma a malukong ken plato ti nakadiaya iti lamisaan a panganan. Napno iti panagraem ti isem ni Sister Wong a nangkablaaw kadagiti dua a misionario bayat ti panangasikasona iti paglutuan. Itan nagidasar kadagiti malukong ken plato a napno iti taraon. Nagsiddaaw dagiti elder iti pangrabii. Adu ti inapuy a naikabil kadagiti malukong, plinato a pasayan, ken dadduma pay a taraon - sagana a saan a mayannatop iti kasasaad dagiti agassawa ta nakurapayda la a ganggannaet. Inted ni Brother Wong ti bendision ket nangrugi ti pannangan; mangal-ala laeng dagiti agassawa iti apagkammet kadagiti naisagana a taraon ket kasta unay ti panangigunamgunamda a mangan dagiti dua nga elder. Narikna dagiti elder a napudno ti naipakita, ket uray naammuanda a mangmanganda iti nasaysaysayaat a taraon ngem ti kabaelan dagiti Wong para iti inaldaw a pannangan - taraon a naggastuan dagiti Wong iti nalabit a sueldoda iti makabulan - saanda a kinayat a pabainan wenno pasakitan wenno pagkedkedan, no maipanggep iti kasta nga impakitada a sakripisio. "Narigat nga ipauneg no mabalin; iti panagtarigagay nga awaten ti sagut a naited a naimpusuan ngem no panunoten dayta a rigat ken dagiti aldaw a panagbisin - sakripisio - ti mabalin a nakaitedan ti sagut. Rumamraman laeng dagiti agassawa a Wong ken dagiti annakda a lallaki kadagiti taraon. Idi malpasda, impeksada ti pannakapnekda ket naggagarda nga ammuen no nabsog met laeng dagiti elder. Idi timmakderda amin tapno rugian ni Sister Wong ti agipakni kadagiti nangananda, maysa kadagiti elder ti nangala iti dakulap ni Brother Wong ket iti napnuan rikna kinunana: 'Apay a dinayawdakami iti kastoy a wagas, iti kasta ti kadakkelna a gastoyo?' Iti naulimek a panangngaasi a gapu iti ipapanawda iti pagtaengan ken pagilianda ken iti panangawatda iti kinapudno iti ganggannaet a daga kinuna ni kabsat a Wong: 'Inaramidmi daytoy a para kadakayo gapu ta addaankayo iti Kinasaserdote, ken imbaonnakayo ti Dios ditoy tapno isurodakami'" ("Life and Teachings of Jesus," p. 134.) Kasano ti panangipakita dagiti kakabsat a Wong ti panagdayawda kadagiti addaan iti kinasaserdote ti Dios? Apay a nasken a dayawentayo ti kinasaserdote nga ig-iggamantayo? 17
Ti Kinasaserdote - Ti Kangrunaan a Bileg iti Daga Ti kinasaserdote ti kangrunaan a bileg iti daga. Saan laeng a bileg ti Dios a naited iti tao iti daga tapno maaramid ti trabahona, ngem isu met laeng ti bileg nga adda iti Nailangitan nga Amatayo ken ni Jesucristo tapno maaramidda ti trabahoda. Iti pudno, binukel ti Mangisalakan ti daga babaen iti bileg ti kinasaserdote. Ipakita ti ladawan 3-a, "Nabukel ti daga babaen ti bileg ti kinasaserdote." Dakkel a gundaway para kadatayo ti maikkan iti daytoy a kinasaserdote ken iti bilegna. Paibasa kadagiti kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 107:1-4 ket ibaga ti opisial a nagan ti kinasaserdote. "Nasantuan a Kinasaserdote ti pudno a nagan ti kinasaserdote, babaen ti Bilin ti Anak ti Dios." Awagantayo iti Kinasaserdote ni Melchizedek tapno maliklikan ti masansan a pannakaaramat iti nagan, "Ti Anak ti Dios." Ngem daytoy a kinasaserdote ti pudno a Kinasaserdote ti Mangisalakan. Adu kadatayo ti saan a makaawat no kasano ti kinabileg ti kinasaserdote. Idi panawen ni Enoc, inkari ti Dios a "siasino man a maordenan iti daytoy a bilin ken akem nasken a maaddaan iti bileg ti akem, babaen ti pammati, a mangburak kadagiti bantay, manggudua kadagiti baybay, mangpamaga kadagiti danum, mangiturong kadakuada iti sabali a dalan, manglapped kadagiti buyot dagiti pagilian, manggudua iti daga, mangrakrak iti tunggal nabuangay, tumakder iti sango ti Dios; a mangaramid iti amin a banag, babaen ti pagayatanna, babaen ti bilinna." (John Taylor, The Mediation and Atonement, p.85; nainayon dagiti nagiray a balikas. Kitaen met ti PJS, Genesis 14:30-31.) Gapu ta ig-iggamantayo ti kinasaserdote ibagiantayo ni Cristo. Ngarud, nasken nga aramidentayo dagiti nasken nga ipaaramidna kadatayo no adda kadatayo ti bilegna. Nasken nga agtungpaltayo kadagiti bilinna ken padasentayo no aramatentayo ti kinasaserdote, nga agtignay iti wagas a kayat ni Cristo a panagtignaytayo. "Maawatak nga adda pagdumaan ti turay ti kinasaserdote ken bileg ti kinasaserdote . . . Adda kadatayo amin nga addaan iti kinasaserdote ti turay nga agakem para iti Apo, ngem ti kapigsa ti turaytayo - wenno ti bileg a naggapu iti dayta a turay - agpannuray iti pagtuladan ti biagtayo; agpannuray iti kinalintegtayo." (H. Burke Peterson, "Priesthood - Authority and Power," Ensign, May 1976, p.33.) No maikaritayo, adda bilegtayo a mangbendision kadagiti kaamaantayo, nga umawat kadagiti paltiing para kadagiti akemtayo iti kinasaserdote, nga agaramid kadagiti milagro, ken mangparmek ken ni Satanas. Ti kinasaserdote ti bileg tapno maaramid dagiti ordinansa, maaramid ti trabaho iti templo, ken maiksasaba ti ebanghelio. Saantayo a makaawat iti ania man kadagitoy nga ordinansa ken bendision no awan ti bileg ti kinasaserdote. 18 3-a Nabukel ti daga babaen ti bileg ti kinasaserdote
3
Kasano ti pannakakitayo iti bileg ti kinasaserdote iti biagyo? (Kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Umuna nga Adalen.) Nakatulong ti bukod a padas ti maysa nga agtutubo a misionario nga umawat iti bileg ti kinasaserdote: Napanda a dua iti kaduana iti maysa kadagiti saan a narang-ay a distrito iti siudad tapno mangted iti panaglilinnawag. Nakakurkurapay unay dagiti ubbing nga agassawa nga agsursuro. Ti laeng inauna nga anakda a babai a maladaga, a masakit unay iti dayta a kanito, ti kapatgan a kukuada. Nalitem ti bassit a rupana. Kanayon a nakakidem a kasla matmaturog. Agladladingit ken agsangsangit ti ama ken inana. Napanunotda a matayen ti napateg a bassit nga anakda. Immapay a nabileg iti panunot daytoy agtutubo a misionario nga - "Aramatenyo ti Kinasaserdoteyo!" Isu a dinawatna iti ama nga ipaiggemna kenkuana ti maladaga nga anakna. Impatay ngarud ti misionario ken ti kaduana dagiti dakulapda iti bassit nga ulo ti maladaga ket inrugida nga inaramat ti pammatida ket intedda kenkuana ti bendision. Imbaga ti timek ti Espiritu kadakuada a bendisionanda tapno maimbagan ken dumakkel nga agbalin a nasayaat a balasang. Naaramid dayta a bendision. Nagsubli ti nasayaat a salun-at ti ubing. Naragsakan iti Apo ti agtutubo a misionario para iti gundawayna nga agserbi kenkuana. Makaparag-o ken makapasangit daytoy a padasna. Naisurona kenkuana ti maysa a banag ti naindaklan a bileg ti Dios a pagdalanan dagiti katulonganna babaen ti kinasaserdote. Apay a napateg ti pammatitayo iti panangaramattayo iti bileg ti kinasserdote? Panangdayaw iti Kinasaserdote Gapu iti daytoy, nasken a dayawentayo ti kinasaserdote ti Mangisalakan a kas iti kayat ni Cristo a panangdayawtayo iti daytoy. Dayawentayo ti Apo ken ti kinasaserdotena no tungpalentayo dagiti bilin ken aramidentayo ti trabaho ti kinasaserdote a naituding kadatayo. Gapu ta addaantayo iti kinasaserdote, nasken nga agtignaytayo a sililinteg. Insurat ni Elder James E. Talmage maipapan ti pannakaordenna iti kinasaserdote ken ti nariknana bayat ti panangpadasna a mangdayaw iti daytoy: "Apaman a naordenanak, adda a rikna nga immapay kaniak, a diak pulos mailawlawag a nasayaat. Kasla saan a mabalin, a siak, ubing a lalaki, dayawennak ti Dios a kas iti panangtudingna kaniak iti kinasaserdote . . . Nalipatak a maysaak laeng nga ubing nga agtawen iti sangapulo-ket-maysa; Napigsa ti simken iti panunotko nga agpaayak iti Apo, ken tarabayennak iti ania man a pakasapulan kaniak. . . . Naaramatko iti amin a nakaikappengak iti kinaubingko ti bunga ti pannakaordenko [a kas diakono]. Madanaganak ta no dadduma malipatak no siasinoak, ngem agyamyamanak ta masansan a malaglagipko ket ti pannakalagipko ti kanayon 20
Maika-3 nga Adalen nga agserbi a mangpasayaat kaniak. No agay-ayamak iti pagay-ayaman iti eskuela, ken nalabit a masulisogak a manggundaway iti ay-ayam, no makiapaak iti kaay-ayamko, malagipko, ket napigsa ti palagip a kasla naisao iti napigsa a - 'Maysaak a diakono; ket saan a nasayaat nga agtignay ti maysa a diakono iti kastoy a wagas.' Kadagiti aldaw ti eksamenmi, a kasla nalaka kaniak ti agsakar iti aramid ti kaeskuelak,. . . . Kunak iti panunotko, 'agbalinak a natirtiri ngem isuda no aramidek dayta, gapu ta maysaak a diakono.' " . . . Ti kaipapanan ti naindayawan a pannakaordenko ti namagbalin a maawat amin a panagpaayko . . . "Pulos a di nagmawmaw ti nakaawisan ti imatangko idi nagbalinak a diakono. Ti rikna a pannakatudingko iti naisangsangayan a serbisio ti Apo, a kas addaan iti kinasaserdote, ti paggapuan ti pigsak iti tinawen. Idi agangay naordenanak iti nangatngato a saad iti Simbaan, immapay kaniak ti isu met laeng a pammatalged, iti tunggal okasion - a napudnoak a natalugadingan iti bileg manipud iti langit, ken impaganetget ti Apo kaniak a dayawek ti turayna. Naordenanak a mannursuro, maysa nga elder, maysa a nangato a saserdote, ken maysa nga apostol ni Apo Jesucristo, ken iti tunggal panagorden, adda mariknak a baro ken makaparagsak iti kaunggan a rikna a naammuak idi damo idi naordenanak a diakono iti serbisio ti Apo." (Incidents from the Lives of Our Church Leaders [deacon's instruction manual, 1914], pp. 135-136.) Kasano a dayawentayo ti Kinasaserdote? Kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Umuna nga adalen.) Naminsan kinuna ni Presidente Brigham Young a "Dagiti lallaki nga [addaan] . . . iti Nasantuan a Kinasaserdote, a nabilin kadagiti balikas ti agnanayon a biag iti lubong, nasken nga itultuloyda a napasnek kadagiti balikas ken tignayda . . . a dayawen ti ngayed ti akem ken saadda a kas ministro ken mangibagi iti Kangatuan." (Discourses of Brigham Young, p. 130.) Nangayed a Panangiggem iti Kinasaserdote Insalaysay ni Presidente Harold B. Lee ti sumaganad: "Malagipko ti estoria nga imbaga ti maysa kadagiti agserserbi a lallaki iti naminsan. Naawis iti timpuyog dagiti opisial a pakaang-angayan ti pagraragsakan ti panaginum, ket iturturong dagiti lallaki ti bagbagida iti agarimbangaw a wagas. Nadlawna ti maysa nga adayo kadagiti dadduma a kasla awan ti essemna iti mapaspasamak, isu a nagsikig a nagna a napan iti daytoy a lalaki a, kas kenkuana, saan met nga agin-inum, ket kinunana, "Kasla saanka unay nga agessem iti daytoy a klase ti pagraragsakan.' Lininteg daytoy a baro ti bagina ket kinunana, 'Saan, sir, saanak a makidanggay iti daytoy a klase ti pagraragsakan gapu ta, kitaenyo, maysaak a kameng iti Pagarian a Balay ti England.' Ket kinuna ti opisialtayo a Santo iti Ud-udina nga Aldaw, nga impannakkel a, 'Kasta met kaniak, gapu ta maysaak a Kameng iti Pagarian a Balay ti Dios.'" (Ye Are the Light of the World, p. 22; kitaen met ti 1 Pedro 2:9.) 21
Tapno maikari a lallaki iti kinasaserdote, nasken a dayawentayo ti kinasaserdote babaen ti panagbiagtayo a nalinteg. Kinuna pay ni Presidente Harold B. Lee: "Nasken a kunatayo a, 'Gapu ta addaanak iti kinasaserdote ti sibibiag a Dios, maysaak a mangibagbagi iti Nailangatan nga Amatayo ken addaan iti kinasaserdote tapno makapagtrabaho babaen kaniak; saanak a sumuko nga agaramid kadagiti sumagmamamano a banag a maaramidko koma gapu iti pannakisinninged iti kinasaserdote ti Dios. . . . ' Ket dayta koma ti nasken nga isao dagiti addaan iti kinasaserdote iti bagbagida: 'Saantayo a mabalin ti maaddaan iti Kinasaserdote ken agbalin a kas iti dadduma a lallaki. Nasken a naidumdumatayo.'" (Ensign, Jan. 1974, p. 97.) Basaen ti sumaganad a palawag iti klase. Paibaga kadakuada dagiti wagas a panangiggem iti kinasaserdote a nangayed. Kinuna ni Elder Robert L. Simpson: "Ti nangayed a panangiggem iti kinasaserdote kayatna a sawen . . . nga aggarawtayo iti nangayed, saan laeng nga iti lamisaan ti sakramento ngem iti pay pagtrabahuan, pagadalan, ken uray no magmagna ni Tatang iti kalsada a mapan iti pagtrabahuanna; addaantayo iti kinasaserdote; naidumdumatayo, saan a nasaysayaat ngem ti asino man a tao, ngem naidumdumatayo. Agkawes iti umno ti mangibagbagi iti Dios; kanayon a managpakumbaba. . . . ken kangrunaanna, nasken nga unay a nakadaldalus dagiti bagitayo, ken kasta met dagiti pagan-anaytayo. "No dadduma nasken a pasayaaten ti addaan iti kinasaserdote ti panagsaona. Awan pakaidayawanna ti nakapalpalalo a panagaramat iti sao a balbal. Ti saan a panangdayaw iti pagsasao ti manglais iti Dios. . . . "Taktakawantayo ti Dios no saantayo a tungtungpalen ti paglintegan ti apagkapullo. (Kitaen ti Malakias 3:8.) Awan ti agtakder nga addaan iti kinasaserdote a nangayngayed no mabayadanna amin ti utangna iti Apo. "Awan ti agtakder nga addaan iti kinasaserdote a saan a nangayed no taripatuenna a nasayaat ti bagina ket ibilangna a kas templo ti Dios. . . . Kakabsat, talaga nga awanantayo iti ngayed no aglabsingtayo iti paglintegan ti salun-at ti Nailangitan nga Ama [babaen ti panangaramattayo iti arak, droga wenno tabako]." (Iti Conference Report, Melbourne Area Conference 1976, p. 38; nainayon dagiti nagiray a balikas.) Ania ti insingasing ni Elder Simpson a makatulong iti nangayed a panangiggem iti kinasaserdote? Ilista dagiti kapanunotan nga inagapad ti klase iti pisarra. (Mabalin nga iraman iti listaan ti kinapakumbaba, umno a panagkawes, kinaemma, kinadalus, umno a panagsao, apagkapullo, ken panangtungpal iti Nainsiriban a Balikas.) Ania pay dagiti dadduma a makatulong iti nangayed a panangiggem iti kinasaserdote? 22
Maika-3 nga Adalen Ibaga ni Elder Vaughn J. Featherstone ti sumaganad a bukod a padas: Malagipko iti panagawidko manipud iti opisina maysa nga aldaw iti maikapito iti rabii. Magmagna ni Merlene [ti asawana] a mapan mangisuro iti klase ti Laurel. Kinunana, 'Aggurigor ni Jill - kaduaem koma. 'Isu a nagbatikami ken ni Jill iti pagtaengan. Binasaak, sa nagbuyakami iti pabuya iti telebision; iti gudua ti oras. Kalpasan dayta nagay-ayamkami iti maysa wenno dua nga ay-ayam ket kamaudiananna, iti 9:30, kinunak, 'Nakkong, komusta ti riknam?' "'Saan unay a nasayaat ti riknak, Tatang, ken imbaga kaniak ni Nanang a dumawatak kenka iti bendision no saanak a maimbagan - Di la mabalin a bendisionannak?' "Kinunak, 'Siempre, Nakkong.' Simrekak iti kuartok, nagsukatak iti ternok, puraw a polo ken kurbata, sa napanak iti katrena. Nagtugawak iti igid ti katre ket intedko kenkuana ti pammendision. Kalpasanna nagsubliak iti kuarto, inuksobko ti puraw a polo ken ti kurbata ken ternok, ket nagsaganaak a maturog. "Panagkunam kadi a malipatannanto dayta? Agduaduaak iti dayta. Mabalin a malipatanna ti bendision, ngem saannanto a pulos a malipatan a dinayawko ti kinasaserdotek ken ti anakko babaen ti panagkawesko iti maibagay iti dayta a kanito." (A Generation of Excellence, p. 145.) Kasano ti nangayed a panangiggem ni Elder Featherstone iti kinasaserdotena? Dakkel a pakaidayawan ti addaan iti kinasaserdote ti Dios, agbalin a kameng ti pagarian a balay ti Dios. Nasken nga agannadtayo a mangaramat iti kinasaserdote iti kinadayaw ken agtalinaedtayo a maikari kadagiti bendision ti Apo. Panangigibus Bileg ti Dios ti kinasaserdote. Iti kasta, daytoy ti kangrunaan a bileg iti daga. Madayawtayo ti kinasaserdote babaen ti pananglaglagiptayo nga addaantayo iti turay ti Dios ket dawaten ti Apo a dayawentayo dayta a turay. Iggamantayo ti kinasaserdote a nangayed no tungpalentayo dagiti bilin ken aramiden amin a kabaelantayo tapno nalintegtayo. Pangkarit 1. Panunotem a naimbag ti maipapan iti bukodmo a kinasaserdote. Saludsodem iti bagim, "Adda kadi banag nga ar-aramidek a saan nga umno nga aramiden ti maysa nga addaan iti kinasaserdote? Ibilangko kadi a napateg ti kinasaserdotek tapno maaringanna amin a tignayko? 2. Agkararagka a sipapasnek tapno mariknam ti kaunggan a rikna nga inladawan ni Elder Talmage. Sa mangitudo iti maysa wenno dua a wagas a mapasayaatmo. 3. Padasem nga imeten ti kinasaserdote a napnuan dayaw babaen ti panangpasayaatmo iti biagmo. 23
Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 1 Pedro 2:9 (ti napili a kaputotan) Doktrina ken Katulagan 121:39-43 (pagannurotan para kadagiti addaan iti kinasaserdote) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Adalen ti Pagrebbengen ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Maika-2 nga Adalen, "Ti Kinasaserdote manipud ken ni Adan agingga iti Pannakaisubli." 2. No tarigagayam, isaganam a pakantam iti klase ti himno "ItiTuktok ti Bantay" a kas panglukat a kanta. (Kitaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, p. 324.) 3. Mangala iti pisarra ken tisa. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 24
Ti Panggep Dagiti Ordinansa ti Kinasaserdote Maika-4 nga Adalen Nasken a padakkelen daytoy nga adalen ti pannakaawattayo kadagiti ordinansa ti kinasaserdote ken ti kinapategda iti biagtayo. Pakauna "Mamatikami a babaen ti Pannubbot ni Cristo, maisalakanto amin a sangkataw- an, babaen ti panagtungpalna kadagiti paglintegan ken ordinansa ti Ebanghelio." (maikatlo a pagannurotan ti pammati). Ti ordinansa ti ania man a banag nga ordenan, wenno ipaulog ti Dios. Nupay kasta, masansan, nga aramatentayo daytoy a balikas kadagiti seremonia nga inted ti Apo kadatayo para iti pannakaisalakan ken liwliwatayo. (Kitaen ti Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, p. 548.) Iti kastoy, dagiti ordinansa dagiti naindagaan nga aramid a mangitunda kadagiti naespirituan a bileg a masapultayo a mamagbalbaliw iti biagtayo. Panagbuniag, kas pagarigan, ti mangibagi, kadagiti dadduma a banag, ti panangugas kadagiti basbasol kalpasan ti pudno a panagbabawi. Tapno malapdan ti riribuk ken ti saan nga umno a panangaramat kadagitoy a seremonia, ipaganetget ti Nailangitan nga Amatayo nga aramiden ti turay ti kinasaserdote dagiti ordinansa ti ebanghelio. Maanamongan laeng ti Nailangitan nga Amatayo iti pannakaaramid ti ordinansa no aramiden ti addaan umno a turay ti ordinansa. Adda dua a kita ti ordinansa ti Kinasaserdote: dagiti kasapulan para iti pannakaitan-ok ken dagiti maar-aramid para iti liwliwa ken pannarabay kadatayo. Dagiti Ordinansa para iti Pannakaitan-ok Ibaga kadatayo ti nasantuan a kasuratan a makapagsublitayo laeng iti Nailangitan nga Amatayo babaen kadagiti ordinansa ti kinasaserdote ket makitatayto manen a rupanrupa. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 84:20-22). Isurat iti pisarra wenno iparang ti paskil dagiti ordinansa a masapul para iti pannakaitan-ok. (Kitaen dagiti singasing iti baba ti "Panagsagana ti Mannursuro") Kinuna ni Presidente Wilford Woodruff, "Awan tao a makastrek iti pagarian ti Dios malaksid laeng no maipasngay iti danum ken iti Espiritu . . . . Awan ti tao nga umawatto iti kangatuan a gloria malaksid laeng kadagiti ordinansa iti Balay ti Dios" (Journal of Discourses, 19:361.) Basaen ti Juan 3:3-5. Ania dagiti ordinansa a naagapad iti daytoy a nasantuan a kasuratan? (Panagbuniag ken ti pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo.) 25
PANAGBUNIAG Ipakita ti ladawan 4-a, "Ti Panagbuniag ti umuna nga ordinansa ti ebanghelio." Ti ordinansa ti panagbuniag ti umuna nga ordinansa a nasken nga awatentayo no makipagbiagtayo iti Nailangitan nga Amatayo. Tapno makasublitayo kenkuana, nasken a nadalus ken maikaritayo. Babaen iti panagbuniag mapakawan dagiti basbasol nga imbabawitayon. Ipalubosna nga agbalintayo a natarnaw nga agbiag iti sidong ti Apo. (Kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Maika-29 a kapitulo, "Panagbuniag, Agtultuloy a Katulagan.") Apay a kasla rugi ti baro a biag ti panagbuniag? Kasano a makatulong kadatayo ti panagbuniag nga agsubli iti Amatayo iti Langit? No mabuniagantayo, mairaremtayo iti danum. Idilig ti nasantuan a kasuratan daytoy iti pannakaitanem ti daan a bagitayo. No limmung-awtayo iti danum, kasla naugasantayo a nadalus iti basoltayo ket mangrugitayo iti baro a biag. Iti pannakaugas dagiti daan a basbasoltayo, awatentayo dagiti nain-indaklan a naespirituan a bileg a mangbaliw iti biagtayo ket agbalintayo nga ad-adda a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Awisen dagiti kameng ti klase a mangisalaysay no kasano a naaringan ti panagbuniag ti biagda. TI SAKRAMENTO Ipalagip kadatayo ti ordinansa ti sakramento dagiti kari nga inaramidtayo idi nabuniagantayo. No makiranudtayo iti tinapay ken danum, lagipentayo manen ti biag ti Mangisalakan ken ti datonna. Lagipentayo ti karitayo a sumurot kenkuana. No maikaritayo a makiranud, ti sakramento ti paggapuan ti naespirituan a pigsa. Tulongannatayo a mangpadakkel pay iti bilegtayo a mangtungpal kadagiti bilin gapu ta, babaen ti napudno a panagbabawi ken iti pannakaikari a makiranud iti sakramento madalusantayo kadagiti basol a naaramidtayo kalpasan ti panagbuniag. Kastoy a wagas ti panangpabaro ken pananglagiptayo kadagiti katulagantayo ti panagbuniag. TI SAGUT TI ESPIRITU SANTO Ipakita ti ladawan 4-b, "Ti Panangipaay ti sagut ti Espiritu Santo ti maysa nga ordinansa ti Kinasaserdote ni Melchizedek." Naminsan a kinuna ni Joseph Smith: "Ti panagbuniag iti danum, nga awan ti panagbuniag iti apuy ken Espiritu Santo a tumartarabay, awan kaes-eskanna; napategda ken saan a mapagsina. Nasken a mabuniagan ti tao iti danum ken iti Espiritu tapno makapan iti pagarian ti Dios." (Teachings of the Prophet Joseph Smith, p.360.) Apay a kasapulan ti sagut ti Espiritu Santo tapno maitan-oktayo? Ti sagut ti Espiritu Santo babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap naikari kadagiti nagbabawi kadagiti basbasolda ken nabuniagan ken napatalgedan a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Daytoy nga ordinansa nga inannongan dagiti lallaki nga agig-iggem iti 26 4-a Ti Panagbuniag ti umuna nga ordinansa ti ebanghelio 4-b Ti Panangipaay ti sagut ti Espiritu Santo ti maysa nga ordinansa ti Kinasaserdote ni Melchizedek." 4-c, "Ti Pannakaorden iti Kinasaserdote ni Melchizedek nasken iti pannakaitan-ok."
c
Kinasaserdote ni Melchizedek, itedna kadatayo ti karbengan nga umawat iti Espiritu Santo a kas pannarabaytayo ditoy naindagaan a biag ken mangtulong kadatayo nga agtungpal kadagiti paglintegan, pagbatayan, ken ordinansa ti ebanghelio. Ti Espiritu Santo ti mangpaneknek iti Ama ken iti Anak (3 Nephi 28:11), ti mangipakita kadagiti banag a dumtengto (Juan 16:13), mangipalagip kadatayo kadagiti bambanag (Juan 14:26), mangisuro kadatayo iti kinapudno ti amin a banag (Moroni 10:5). (Kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, maika-30 nga adalen, "Ti Sagut ti Espiritu Santo.") Kasano a naaringan ti Espiritu Santo ti biagyo? Dawaten kadagiti kameng ti klase nga iburayda dagiti bukodda a padas. TI PANNAKAORDEN ITI KINASASERDOTE NI MELCHIZEDEK Ipakita ti ladawan 4-c, "Ti Pannakaorden iti Kinasaserdote ni Melchizedek nasken iti pannakaitan-ok." Masapul a maordenan dagiti maikari a lallaki a kameng ti Simbaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek tapno magun-odda ti pannakaitan-ok. Ipalubos daytoy a pannakaorden ti lalaki a mangawat iti bileg ken turay ti Dios, tapno maaramidna dagiti ordinansa para kadagiti patpatgenna, agpada a sibibiag ken natay. Agbalin ti kinasaserdote a paggapuan ti pannakaammona ken daytoy ti mangtulong kenkuana a mangawat kadagiti naespirituan a banag. Daytoy ti mangtulong kenkuana nga agserbi kadagiti padana a tao ken agaramid iti trabaho ti Dios ditoy daga. Dagiti sumagmamano a wagas a mabalin ti babai a mangawat kadagiti bendision ti Kinasaserdote ni Melchizedek isu ti panangawat kadagiti ordinansa ti ebanghelio babaen kadagiti dakulap ti kinasaserdote, ken ti pannakiasawana iti nalinteg a lalaki nga addaan iti kinasaserdote. Dagiti bendision nga umay iti pagtaengan no ipateg ti lalaki ti kinasaserdotena ti mangaring iti asawana a kas iti panangaringda kenkuana. Iti panangawatna iti talugadingna ken pannakikallaysana iti templo ti nalabit a kapatgan a wagas a pannakidanggayna kadagiti bendision ti kinasaserdote. TI TALUGADING Ipakita ti ladawan 4-d, "Ti Templo ti New Zealand." Maysa ti talugading a nasantuan nga ordinansa a maaramid laeng iti templo. Kinuna ni Presidente Brigham Young, "Ti talugadingmo isu ti panangawatmo kadagiti amin nga ordinansa iti Balay ti Apo, a napateg para kenka, kalpasan ti panangpanawmo iti daytoy a biag, tapno makasublika iti sidong ti Ama, labasam dagiti angel nga agtakder a kas bantay, ket itedmo kadakuada dagiti kangrunaan a balikas, dagiti tanda ken pagilasinan, maipanggep iti Nasantuan a Kinasaserdote, ket magun-odmo ti agnanayon a pannakaitan-okmo iti laksid ti lubong ken impierno. (Journal of Discourses, p. 2:31). Sursuruannatayo ti taludaging iti templo iti adu a banag a nasken a maammuan ken aramidentayo tapno makasublitayo iti Amatayo iti Langit. Aramidentayo pay 4-d Ti Templo ti New Zealand 30
d
dagiti sumagmamano a kari iti Apo. Kas pagarigan, agkaritayo a tungpalen a naiget ti paglintegan ti kinadalus. Agkaritayo nga agtungpal ken natallugod a mangited iti amin nga adda kadatayo tapno matulongan ti Apo iti aramidna. Gapu ta nasantuan unay dagitoy a kari, maited laeng ti talugading kadagiti mangipakita iti kinatallugodda nga agtungpal kadagiti bilin ti Nailangitan nga Ama. Tapno maipalagip kadakuada dagitoy a kari, maikkanda iti sagrado a pagan-anay nga aramaten iti bagida. Kasano ti panangtulong kadatayo ti panagtungpaltayo kadagitoy a kari tapno makapagsublitayo iti Nailangitan nga Amatayo? PANNAKIKALLAYSA ITI TEMPLO Kasapulan met ti ordinansa ti pannakikallaysa iti templo tapno agbalintayo a kas iti Amatayo iti Langit. Kasapulan ti pannakaitan-ok ti kaamaan a mapaglantiptayo a sangsangkamaysa iti kaamaantayo iti awan inggana. Gapu iti daytoy a panggep, nasken a sursuruantayo dagiti annaktayo iti panagraem iti templo ken isagana ida iti pannakikallaysada iti templo. Basaen ti sumaganad nga estoria a naibaga ken ni Presidente Harold B. Lee ti maysa kadagiti agbambantay iti Salt Lake Temple. "Maysa a bigat iti saan pay unay a nabayag, nakatugawak nga agbasbasa iti ruangan ti balay a pagbambantayan iti templo idi nadlawko nga adda agtuktuktok iti ridaw. Adda nagtakder a dua nga ubbing a lallaki nga agarup nga agtawenda iti pito wenno walo. Idi luktak ti ruangan nadlawko a nakurapay dagitoy ket dida pay nakadiram-os wenno nakasagaysay. Kasla pimmanawda iti pagtaenganda a nasapsapa pay ngem iti iririing dagiti amma ken innada. Idi iwarasko ti panagkitak adda dua nga ubbing iti uneg ti idurduron a karison. Kas sungbat ti saludsodko no ania ti masapulda, intudo ti maysa kadagiti ubbing ti kabsatna a maladaga iti karison ket insungbatna: 'Jose ti naganna. Dila mabalin a kalamanom ni ubing a Jose? Kasangay ni Jose ita nga aldaw - a dua ti tawenna ita, ket kayatko a sagidenna koma ti templo tapno inton lumakay malagipnanto a sinagidna ti templo idi dua ti tawenna!' "Iti panangitudona iti sabali nga ubing iti sabali a karison, kinunana daytoy: 'Daytoy ni Marcos, agtawen met iti dua." Sa iti napasnek, ken nadayaw a kananakem a manmano a maimatangan kadagiti ubbing a babassit, indawatna: Ita di la mabalin a sumrekkami ket sagidenmi ti templo?' Insungbatko: 'Wen, mabalin.' Induronda dagiti karisonda iti asideg ti templo ket intag-ayda dagiti maladaga, ket impaiggemda ti nasantuan a pasdek. Bayat ti panagtakderko a kasla adda mangsullat iti karabukobko, nangngegko ti sinao ti ubing a lalaki iti maladaga a kabsatna, 'Ita, Jose, malagipmonto a kanayon a sinagidmo ti templo idi agtawenka iti dua.' Nagyamanda kaniak ket nagawiddan iti balayda. ("Marriage for Eternity," Improvement Era, June 1957 p. 406.) Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 131:1-4. Babaen ti nasantuan a kasuratan, apay a napateg ti pannakikallaysa iti templo? 32
Maika-4 nga Adalen Ti agnanayon a pannakikallaysa, a maaramid laeng kadagiti templo, ti makapagbalin kadagiti kaamaan nga agbiag a sangsangkamaysa iti awan inggana. Maysa kadagiti kangrunaan a bendision ti kaamaan a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Kasano a ti pannakaammoyo nga agnanayon ti pannakikallaysayo agdumada iti pannagkallaysayo ken dadduma pay a pakainaigan ti kaamaanyo? Apay a nasken nga ibilangtayo a napateg nga ordinansa ti pannakikallaysa iti templo? Dagiti Ordinansa a Mangliwliwa ken Mangtarabay Isurat iti pisarra wenno iparang ti paskil a nakailistaan dagiti ordinansa a mangliwliwa ken mangtarabay. (Kitaen dagiti singasing iti baba ti "Panagsagana ti Mannursuro.") PANANGNAGAN KEN PANANGBENDISION KADAGITI UBBING Ipakita ti ladawan 4-e "Gagangay a managanan ken mabendisionan dagiti maladaga iti miting ti pammaneknek." Gagangay a mabendisionan dagiti ubbing iti miting ti panagayuno ken pammaneknek. Maited ti opisial a nagan iti bassit nga ubing, ket ti pammendision ited ti maysa nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek, a nasaysayaat no ti ama. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:70). No adda nangbendisionen kadagiti annakna, dawaten kenkuana nga ibinglayna ti riknana maipanggep iti daytoy a gundaway. Kalpasanna, isalaysay daytoy nga estoria a mangipakita no kasano ti panangtulong kadatayo ti Amatayo iti Langit a mangaramid kadagiti ordinansa. "Maysa a kabarbaro nga ama ti nangisalaysay . . . iti makaparegta nga estoria, maysa a pammaregta a nasaksian dagiti kameng ti purok: "Natignay ti riknak iti daytoy a malem. Idi timmakderak tapno bendisionak ni Marcos, diak ammo no ania ti ibagak, nupay adda sumagmamano a banag ditoy panunotko. Ngem idin ta inigganak ket rinugiak ti nagkararag, adun a kapanunotan ti simmangbay kaniak. Saanak nga agmaymaysa a nangbendision iti anakko: Pinaregtanak ti Apo babaen ti bileg ti Espiritu Santo tapno ammok ti ibagak." (Jay A. Parry, "Miracles Today?" Ensign, Jan. 1978, p.53.) PANANGANNONG ITI MASAKIT Ipakita ti ladawan 4-f, "Addaan iti bileg dagiti napudno nga elder a mangted iti masakit iti bendision ti salun-at." Ti panangannong iti masakit ti sabali pay nga ordinansa a maaramid dagiti lallaki nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Kas ti panangbendision ni Jesus kadagiti masakit, addaan iti bileg a mangbendision ken mangpalaing kadagiti masakit dagiti napudno nga elder. Nupay kasta, nasken a laglagipen dagiti elder a no mangbendisionda iti masakit, nasken a maaramid iti pagayatan ti Apo. Dawaten kadagiti kameng ti klase nga ibinglayda dagiti bukodda a padas iti panangannong iti masakit. 33
e
Maika-4 nga Adalen TI PANNANGTED-PATEG ITI LANA Aramiden dagiti lallaki nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mangted-pateg iti lana a kas panangisagana a panangannong iti masakit. Maikkan-pateg laeng ti puro a lana ti olibo ken maidaton a maaramat a panangannong iti masakit. DAGITI BENDISION TI PATRIARKA Dagiti bendision ti patriarka ti pammaregta a bendision nga ited dagiti naordenan a patriarka kadagiti maikari a kameng ti Simbaan. Maited dagitoy a bendision iti tao a kas pannarabay ken pammagbaga kenkuana. Ipalgakda met kenkuana ti puonna iti naarian a balay ti Israel. Naisurat ken naitalimeng iti Simbaan dagiti bendision ti patriarka nga inted dagiti naordenan a patriarka. Bukbukod ken sagrado dagitoy, ken nasken a dida maibutaktak iti publiko. DAGITI BENDISION TI AMA Mabalin a maited dagiti bendision ti ama kadagiti naisangsangayan a panawen iti biag dagiti kameng ti kaamaan. Mabalin met a maited dagiti bendision ti ama tapno matulongan dagiti tao a mangsango kadagiti pannubok wenno mangrisut kadagiti kangrunaan a parikut. DAGITI BENDISION A MANGTARABAY KEN MANGLIWLIWA No awan ti bendision ti ama, mabalin nga ited dagiti obispo, presidente ti sanga, mannursuro iti pagtaengan, wenno dadduma pay nga addaan iti kinasaserdote ni Melchizedek dagiti bendision a mangtarabay ken mangliwliwa. Kapada dagitoy a bendision dagiti bendision ti ama. Tulonganda dagiti tao nga agsagana kadagiti naisangsangayan a panawen iti biagda, wenno mangparmek kadagiti parikut a makasapul iti naisangsangayan a tulong manipud iti Nailangitan nga Ama. Paiburay iti klase dagiti padasda maipanggep kadagitoy a bendision. PANNAKAIDATON DAGITI TANEM Aramiden dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti pannakaidaton dagiti tanem. Gagangay a laonen ti kararag a maidaton dagiti balikas a mangliwliwa iti kaamaan iti natay, mangdawat iti naisangayan a salaknib ti tanem, ken iramanna dagiti dadduma a bendision kas ited ti Espiritu. Panangigibus Naited kadatayo dagiti ordinansa ti kinasaserdote a mangtulong kadatayo nga agsubli iti Amatayo iti Langit. Tapno awatennatayo ti Dios, nupay kasta, nasken nga aramiden dagiti addaan iti umno a turay iti kinasaserdote dagitoy nga ordinansa. Kinuna ni Presidente Lorenzo Snow: "Adda maymaysa a wagas tapno maipatalged ti pannakaitan-ok ken gloria. Nasken a mabuniagantayo para iti pannakaugas dagiti basoltayo ken maawattayo ti Espiritu Santo babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap kadatayo. 4-e Gagangay a managanan ken mabendisionan dagiti maladaga iti miting ti pammaneknek 35
f
Maika-4 nga Adalen Kasapulan unay dagitoy ken dadduma pay nga ordinansa iti pannakaitan-ok ken gloria." (Millenial Star, 27 June 1895, p. 405.) Mangted kadatayo dagiti dadduma nga ordinansa iti pannarabay ken liwliwa. No naaramid nga umno, kumuyog ti naindaklan a naespirituan a bileg kadagiti ordinansa ti kinasaserdote a mangtulong a mangpasayaat iti biagtayo. Nasken a lagipen a masagrap laeng dagiti naikari a bendision a naikadua iti ania man nga ordinansa babaen ti nalinteg a panagbiag. Pangkarit 1. Mangaramidkayo kadagiti nalawag a plano tapno maawat amin dagiti ordinansa a masapul iti pannakaitan-ok. 2. Agbiagkayo a maikari a mangannong kadagiti ordinansa ti kinasaserdote para kadagiti dadduma. 3. Agplanokayo a mangaramid iti naisangsangayan, sagrado a pasken a pakaaramidan ti tunggal ordinansa kadagiti kameng ti kaamaanyo. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Santiago 5:14-15 (adda bileg dagiti elder a mangbendision iti masakit) Mosiah 13:30 (kinapateg ti panagtungpal kadagiti ordinansa) 3 Nephi 11:32-40 (kasapulan ti panagbuniag ken ti sagut ti Espiritu Santo) Mormon 9:24 (pannakaipatay dagiti dakulap a mangbendision iti masakit) Doktrina ken Katulagan 20:41 (panangawat iti sagut ti Espiritu Santo) Doktrina ken Katulagan 105:33 (maited a talugading) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Mangisagana iti pisarra wenno paskil a pangilistaan kadagiti ordinansa a kasapulan iti pannakaitan-ok: panagbuniag, ti sakramento, pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo, ti pannakaorden iti Kinasaserdote ni Melchizedek, ti talugading, ken ti pannakikallaysa iti templo. 2. Mangisagana iti pisarra wenno paskil a pangilistaan kadagiti ordinansa a pangliwliwa ken pannarabay: bendision dagiti ubbing, panangannong iti masakit, pannangted-pateg iti lana, dagiti bendision ti patriarka, dagiti bendision ti Ama, dagiti bendision a mannarabay ken mangliliwa, ken pannakaidaton kadagiti tanem. 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. Palagip: Saan nga ibaga a saggaysa no kasano ti panangaramid kadagiti ordinansa. Maitedto daytoy a pakaammo iti maikalima nga adalen. 4-f Addaan iti bileg dagiti napudno nga elder a mangted iti masakit iti bendision ti salun-at 37
Panangaramid Kadagiti Ordinansa ti Kinasaserdote Maika-5 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a pangisuro kadatayo no kasano ti panangaramid kadagiti ordinansa ti kinasaserdote. Pakauna Imbaga kadatayo ti Apo, "Ngarud, ita adalen koma ti tunggal tao ti pagrebbenganna, ket aramidenna dagiti akem a naituding kenkuana, a sipapasnek." (Doktrina ken Katulagan 107:99). Nasken nga ammuen dagiti addaan iti kinasaserdote no kasano ti panangaramid kadagiti ordinansa ti kinasaserdote ken maikarida iti pannarabay ti Espiritu Santo iti pannakaaramidda. Maikeddeng ti kabaelantayo a mangbendision iti biag dagiti dadduma babaen kadagiti bendision ti kinasaserdote ti kinapudno ken kinatulnogtayo. Sinarita ni Joseph Fielding Smith, "Siguradoak . . . a makitatayo ti ad-adu pay nga ipakita ti Espiritu ti Dios, kas iti panagpaimbag iti masakit, no agbiagtayo nga as- asideg bassit kadagiti kangrunaan a kinapudno (ti panangaramat ti pammati iti Dios babaen ti panangaramid kadagiti pagrebbengantayo a kas kameng ti Simbaan)" (Doctrines of Salvation, 2:311-12). Ti kinasamaytayo nga addaan iti kinasaserdote pumigpigsa pay babaen ti kararag. Sakbay nga agaramidtayo kadagiti ordinansa ti kinasaserdote nasken a sapulentayo ti Apo iti kararag. Mabalin a kasapulan no dadduma uray ti panagayuno kadagiti naisangsangayan a pasamak. (Kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Maika-31 nga Adalen, "Kararag ken Panagayuno.") No umasidegtayo iti Apo babaen iti espiritu ti kararag ken panagayuno ken agbiagtayo kadagiti pannursuro ti Nailangitan nga Amatayo iti amin a kabaelantayo, iturongnatayo ti Espiritu iti aramidtayo a kinasaserdote. Ania Dagiti Ordinansa a Mabalintayo nga Aramiden? Ania dagiti ordinansa a mabalintayo nga aramiden babaen kadagiti saad ti kinasaserdote nga ak- akmentayo? Aramaten ti sumaganad a pakaammo a mangtulong iti panaglilinnawag. DAGITI DIAKONO Makiraman dagiti diakono iti ordinansa ti sakramento babaen ti panangiwarasda iti sakramento kadagiti kameng ti Simbaan. DAGITI MANNURSURO Makiraman dagiti mannursuro iti ordinansa ti sakramento babaen ti panangisaganada iti sakramento. Iwarasda met ti sakramento no awan ti diakono. 38
DAGITI SASERDOTE Makiraman dagiti saserdote iti ordinansa ti sakramento babaen ti panangyebkasda iti pammendision iti tinapay ken danum. Mabalinda ti tumulong a mangisagana ken mangiwaras iti sakramento no kasapulan. No nadutokanda babaen ti obispo wenno presidente ti sanga, mabalin dagiti saserdote ti mangannong iti ordinansa ti panagbuniag, mangipaay iti Kinasaserdote ni Aaron, ken mangorden iti sabali iti saad ti Kinasaserdote ni Aaron. DAGITI ADDAAN ITI KINASASERDOTE NI MELCHIZEDEK Mabalin nga aramiden dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek dagiti amin nga ordinansa ti Kinasaserdote ni Aaron. Mainayon pay, mabalinda ti mangbendision ken mangnagan kadagiti ubbing, mangpatalged kadagiti kameng ti Simbaan, ken mangipaay iti sagut ti Espiritu Santo, mangted-pateg iti lana, mangannong iti masakit, mangidaton kadagiti tanem, mangted kadagiti bendision dagiti amma para kadagiti kameng ti kaamaanda, mangted kadagiti bendision a mangliwliwa ken mangtarabay ken mangipaay iti Kinasaserdote ni Melchizedek no dutokan ti presidente ti pasok wenno mision. Mabalin dagiti elder ti mangorden kadagiti dadduma iti saad ti elder, ken mabalin dagiti nangato a saserdote ti mangorden kadagiti dadduma iti saad ti nangato a saserdote. Para iti naan-anay a pakaammo maipanggep kadagiti ordinansa a naannongan babaen ti kinasaserdote, kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Maika-5, -6, -7 ken -9 nga adalen.) Kasano Ti Panangannong Kadagiti Ordinansa Awan dagiti umisu a balikas kadagiti ordinansa ti kinasaserdote a naannongan iti ruar ti templo - malaksid ti panagbuniag ken ti panangitakder iti sakramento. Ngem dagiti ordinansa a kas ti panagbuniag, ti sakramento, panangpatalged, panangipaay iti kinasaserdote, wenno pammendision ken panangnagan iti ubing, nasken nga aramiden dagitoy iti nadayaw a wagas, ken babaen ti panangiturong dagiti agig-iggem iti tulbek. Maannongan amin nga ordinansa iti nagan ni Jesucristo ken babaen ti bileg ti kinasaserdotena. (Kitaen ti maikatlo nga adalen iti daytoy a pagbasaan.) No annongantayo dagiti ordinansa ti kinasaserdote, nasken a panunotentayo nga ibagbagitayo ti Mangisalakan. Pumili kadagiti sumagmamano a sumaganad nga ordinansa. Sublien ida nga adalen ken iladawan ida. Pagsanayen dagiti kameng ti klase a mangaramid kadagiti ordinansa. No nasken nga agannong iti ordinansa ti addaan iti kinasaserdote iti klase iti asideg a masakbayan, sublien nga adalen dayta nga ordinansa para iti pagimbaganna. Palagip: Penken a saan nga aramiden dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Aaron dagiti ordinansa nga an-annongan dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Maipapan kadagiti pangrugian nga ordinansa ti ebanghelio nga inannongan ti kinasaserdote ti sumaganad a pakaammo: 39
PANANGBENDISION KEN PANANGNAGAN KADAGITI UBBING Babaen ti panangiturong ti addaan iti turay a mangimaton dagiti laeng kakabsat nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mabalin a makiraman iti ordinansa a mangnagan ken mangbendision kadagiti ubbing. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:70). Masapul a paregtaen dagiti maikari nga amma nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek a mangbendision kadagiti annakda. No maladaga ti mabendisionan, aguummong a nagbukel dagiti kakabsat ket ipatayda iti dakulapda nga agakem ket ubbaenda ti ubing. No dakkelen ti ubing a mabendisionan, ipatay dagiti kakabsat dagiti dakulapda iti ulo ti ubing. Ti Tao a mangbendision - 1. Awaganna ti Nailangitan nga Amatayo. 2. Sawenna a maannongan ti ordinansa babaen ti turay ti Kinasaserdote ni Melchizedek. 3. Nagananna ti ubing. 4. Mangnayon kadagiti balikas a pammendision kas iturong ti Espiritu. 5. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. PANAGBUNIAG Ti panagbuniag mabalin a maannongan laeng ti maikari a saserdote wenno addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Dua a saserdote wenno addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti agserbi a kas saksi a naaramid nga umno ti ordinansa. Ti addaan iti kinasaserdote masapul nga - 1. Agtakder iti danum a kaduana ti tao a mabuniagan. 2. Nalaklaka nga aramiden daytoy nga ordinansa no iggaman ti tao a mangannong ti kanawan a pungupunguan ti tao iti kanigid nga imana ket ti mabuniagan iggamanna met ti kanigid a pungupunguan ti addaan iti kinasaserdote iti kanigid nga imana. 3. Itag-ayna ti kanawan nga imana nga agkudrado. 4. Awaganna ti nagan ti mabuniagan ken baliksenna ti kararag ti panangbuniag (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:73). 5. Itakkabna ti kanawan a dakulapna iti bukot ti mabuniagan ket iraremna a naan-anay. 6. Tulonganna ti tao a lumung-aw iti danum. [No saan a naan-anay ti pannakairarem ti bagi wenno lupot ti mabuniagan, wenno nagbiddutda iti kararag, nasken nga uliten ti ordinansa, agraman ti kararag.] PANANGPATALGED KEN PANANGIPAAY ITI ESPIRITU SANTO Ti laeng addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mabalin a mangpatalged iti baro a kameng ken mangipaay iti Espiritu Santo. Nasken nga - 40
Maika-5 nga Adalen 1. Ipatayna dagiti dakulapna iti ulo ti tao a mapatalgedan. 2. Awaganna ti tao iti sibubukel a naganna. 3. Sawenna a maannongan ti ordinansa babaen ti turay [ti Kinasaserdote ni Melchizedek]. 4. Patalgedanna ti tao a kameng ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud- udina nga Aldaw. 5. Ipaayna ti Espiritu Santo babaen ti panangibalikasna a kas iti "Awatem ti Espiritu Santo." 6. Mangnayon kadagiti balikas a pammendision kas iturong ti espiritu. 7. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. TI SAKRAMENTO Sagrado unay nga ordinansa ti sakramento ket maannongan daytoy babaen ti panangiturong ti dadaulo ti saserdote a mangimaton iti miting. Nasken a maikabil ti napirpirsay a tinapay iti nadalus a plato iti rabaw ti bassit a lamisaan. Nasken met a maikabil dagiti babassit a kopa wenno pagikabilan a maikkan iti sangkabassit a danum iti rabaw ti lamisaan. Nasken a saggaysa iti kopa ti tunggal tao a tumabuno. Nasken a maabbongan dagiti tinapay ken danum iti nadalus a puraw a lupot. Nasken a maikkat ti abbong ti tinapay sakbay a mabendisionan daytoy, ket nasken a maabbongan manen ti plato kalpasan a naiwaras ti tinapay. Kastoy met a wagas ti nasken a masurot para iti danum. Bayat ti panangkanta iti himno ti sakramento nasken a pirsayen ti addaan iti kinasaserdote ti tinapay. Kalpasan ti himno nasken nga agparintumeng ti addaan iti kinasaserdote ket idatonna ti pammendision iti tinapay (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:77). Maiwaras ti nabendisionan a tinapay kadagiti kameng ti Simbaan. Kalpasan ti pannakaiwaras ti tinapay, nasken nga agparintumeng ti addaan iti kinasaserdote ken idatonna ti pammendision iti danum (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:79, sukatan ti balikas nga arak iti danum). Kalpasanna maiwaras ti nabendisionan a danum kadagiti kameng ti Simbaan. Impalgak ti Apo dagiti kararag ti sakramento, ket nasken a penken ti dadaulo ti kinasaserdote no umisu met la ti pannakaisaoda. No nasken nga aturen ti dadaulo ti kinasaserdote ti biddut, nasken nga annadanna a saan a makapabain wenno makasinga iti kinasagrado ti ordinansa. Nasken a maipakni a dagus ti sakramento iti lamisaan kalpasan ti miting. Mabalin a kanen ti ania man a nabati a tinapay. Mabalin dagiti saserdote wenno dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mangbendision iti sakramento. Saan a napusgan dagiti mannursuro ken diakono a mangaramid iti daytoy (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:58). Mabalin a matudingan dagiti diakono, mannursuro, saserdote, ken addaan iti 41
Kinasaserdote ni Melchizedek a mangiwaras iti sakramento. Nasken nga ipamatmat ti langa ti amin a makiraman iti kinasagrado ti ordinansa nga ar- aramidenda. PANANGIPAAY ITI KINASASERDOTE KEN PANANGORDEN ITI SAAD TI KINASASERDOTE Ti panangorden iti saad ti kinasaserdote ni Aaron aramiden ti umisu a dadaulo ti kinasaserdote wenno babaen ti panangiturongna. Mabalin nga agsao dagiti saserdote iti panangorden kadagiti saad iti Kinasaserdote ni Aaron. Ti panangorden iti saad iti Kinasaserdote ni Melchizedek maaramid wenno babaen ti panangiturong dagiti presidente ti pasok wenno mision. Nasken a ti addaan iti kinasaserdote a mangimaton - 1. Ipatayna dagiti dakulapna iti ulo ti tao. 2. Awaganna ti tao iti sibubukel a naganna. 3. Sawenna a maannongan ti ordinansa babaen ti turay ti (Kinasaserdote ni Melchizedek wenno Kinasaserdote ni Aaron). 4. Ipaayna ti Kinasaserdote ni Melchizedek wenno ti Kinasaserdote ni Aaron, kas mayannatop, malaksid no naipaayen daytoy. 5. Ordenanna iti naituding a saad iti Kinasaserdote ni Melchizedek wenno iti Kinasaserdote ni Aaron ket ipaayna dagiti karbengan, bileg ken turay maipapan iti dayta a saad. 6. Mangnayon kadagiti balikas a mangbendision kas iturong ti Espiritu. 7. Rikpan iti nagan ni Jesucristo. PANNANGTED-PATEG ITI LANA Nasken a maikkan-pateg ti lana ti olibo sakbay a maipatedted iti masakit. Nasken a nasayaat a kita ti puro a lana ti olibo ti maala, ket dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti nasken a mangbendision iti daytoy para iti nasantuan a panggep. Awan ti sabali a kita ti lana a maaramat. Nasken ti addaan iti kinasaserdote nga - 1. Iggamamna a nakalukat ti botelia ti lana ti olibo. 2. Awaganna ti Nailangitan nga Ama a kas iti kararag. 3. Sawenna ti turay (ti Kinasaserdote ni Melchizedek) a pakaikkan-pateg iti lana. 4. Ikkan-pateg ti lana (saan a ti pagikkan ti lana) ket tudinganna a pammendision ken panangpatedted iti masakit ken agsagsagaba. 5. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. PANANGANNONG ITI MASAKIT Buklen ti dua a paset ti panangannong iti masakit: ti panangpatedted ken ti panangpasingked. 42
Maika-5 nga Adalen Aramiden ti maysa nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mangpatedted. Nasken nga - 1. Ipatedtedna iti ulo ti masakit a tao ti bassit laeng a lana. 2. Ipatayna dagiti dakulapna iti ulo ti masakit a tao ket awaganna ti nagan ti tao. 3. Sawenna a maannongan ti ordinansa babaen ti turay (ti Kinasaserdote ni Melchizedek). 4. Sawenna nga ipatedtedna ti naikkan-pateg a lana. 5. Sawenna nga aramidenna iti nagan ni Jesucristo. Kas gagangay a dua wenno ad-adu pay nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mangpasingked iti panangpatedted. Ipatayda dagiti dakulapda iti ulo ti masakit a tao ket maysa kadakuada ti agsao. 1. Awaganna ti masakit a tao iti naganna. 2. Sawenna a maannongan ti ordinansa babaen ti turay (ti Kinasaserdote ni Melchizedek). 3. Pasingkedan ken patalgedanna ti naipatedteden. 4. Ibalikasna ti bendision kas iturong ti Espiritu. 5. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. Saanen a nasken a masansan a patedtedan iti lana ti tao iti isu met laeng a sakitna. No dawatenda a mangannong iti sumagmamano a gundaway ti addaan iti kinasaserdote iti isu met la a sakit, gagangay a saannan a nasken a patedtedan iti lana a kas iti immuna, ngem mabalinna ti mangted iti bendision babaen ti panangipatayna kadagiti dakulapna ken ti turay ti kinasaserdote. PANNAKAIDATON DAGITI TANEM Nasken nga aramiden ti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti pannakaidaton kadagiti tanem, kas intuding ti obispo wenno presidente ti sanga kalpasan ti pannakisaoda iti kaamaan. Nasken nga - 1. Awaganna ti Nailangitan nga Amatayo a kas iti kararag. 2. Sawenna a maaramid ti ordinansa babaen ti turay (ti Kinasaserdote ni Melchizedek). 3. Idaton ken ikkanna iti pateg ti disso ti tanem a paginanaan ti bagi ti natay. 4. Agkararag iti Apo, no maikanada, tapno madayaw ken masaluadan daytoy a disso ti daga, agingga a dumteng ti aldaw nga agungar ti bagi ken makitipon manen iti espiritu. 5. Idawatna iti Apo iti pangliwliwa iti kaamaan, ket yebkas dagiti balikas kas iturong ti Espiritu. 6. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. 43
BENDISION TI AMA KEN DAGITI BENDISION A PANGLIWLIWA KEN PAMMAGBAGA Mabalin dagiti amma (iti kaamaanda) ken dadduma pay nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti mangted iti bendision a pangliwliwa ken pammagbaga. Mabalin nga ikkan dagiti amma dagiti annakda iti bendision kadagiti naisangsangayan nga okasion, kasla no sumrek nga agsoldado dagiti annak wenno mapanda agadal wenno agmision. Mabalin nga isurat ti kaamaan dagiti bendision ti ama iti kasuratan ti kaamaan, ngem saan mataginayon nga aramaten ti Simbaan. Maipada ti bendision ti ama iti ania man a bendision a pangliwliwa ken pammagbaga. No mangted iti bendision a kastoy, ti tao a mangted iti bendision nasken nga: 1. Ipatayna dagiti dakulapna iti ulo ti tao a mabendisionan. 2. Awaganna ti tao iti sibubukel a naganna. 3. Sawenna a maaramid ti bendision babaen ti turay (ti Kinasaserdote ni Melchizedek). 4. Itedna ti panagyaman, pammagbaga, pananggunamgunam ken kari a kas iturong ti Espiritu. 5. Rikpanna iti nagan ni Jesucristo. (Kitaen ti Priesthood Leader's Guidebook, [1982] pp. 17-22; kitaen met ti Melchizedek Priesthood Handbook [1984], pp. 27-29.) Dawaten iti tunggal addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek a mangted-pategda iti sumagmamano a lana ti olibo para kenkuana ken para kadagiti dadduma iti klase a mabalin a makasapul iti pagtaenganda. Panangigibus Kas addaan iti kinasaserdote masapul nga isaganatayo ti bagbagitayo kadagiti kanito no nasken nga annongentayo dagiti ordinansa. Kayatna a sawen ti sisasagana a mangannong kadagiti ordinansa a no tungpalentayo dagiti bilin iti amin a kabaelantayo ken ammotayo no kasano ti mangannong kadagiti ordinansa. Mangted ti kasta a panagsagana iti bendision kadatayo ken kadagiti dadduma. Pangkarit 1. Adalen dagiti wagas iti panangannong kadagiti ordinansa. Panggepen a tun-oyen ti mangadal iti maysa iti linawas. 2. Panunoten ti maysa a paset iti biagyo a makapasayaat ti pannakaikariyo a mangaramid kadagiti ordinansa ti kinasaserdote. Ikeddeng a pasayaaten ti biagyo iti dayta a paset. 44
Maika-5 nga Adalen Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Mateo 3:13-16 (panagbuniag ni Jesus) Marcos 6:13 (napatedtedan iti lana ti masakit) Marcos 16:17-18 (panangipatay kadagiti dakulap iti masakit) Santiago 5:14-16 (patedtedan iti lana dagiti elders iti simbaan ti masakit) 3 Nephi 11:22-26 (wagas ti panagbuniag) Moroni 2:2 (Maipaay ti Espiritu Santo babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap) Doktrina ken Katulagan 42:11 (nasken a maordenan dagiti lallaki babaen dagiti addaan iti pannakabalin) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Kapitulo 4, "Ti Korum ti Kinasaserdote," ken kapitulo 31, "Kararag ken Panagayuno." 2. Mangala iti sumagmamano a babassit a botelia ti puro a lana ti olibo - maikkan ti tunggal maysa a kaamaan kas ibagi dagiti kameng ti klase. Iti kasta adda botelia ti naikkan-pateg a lana ti tunggal pagtaengan nga aramaten dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek no mangbendisionda. 3. Ammuen kadagiti kameng ti klase no addanto nasken a maannongan nga ordinansa iti masakbayan. Sublien nga adalen a naan-anay dagiti ordinansa. 4. Planuen a nadaras ti pannakaadal ti umuna a benneg daytoy nga adalen tapno maited ti ad-adu a panawen iti panagsasarita no kasano nga aramiden dagiti ordinansa. 5. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 45
Panangisuro iti Pagtaengan Maika-6 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangtulong kadatayo a mangawat ken mangipatungpal kadagiti akemtayo kas mannursuro iti pagtaengan. Pakauna Kas mannursuro, saserdote wenno addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek, mabalintayo a matudingan a mangisuro iti pagtaengan. Paset ti panangipateg iti akemtayo iti kinasaserdote ti mangisuro, mangaywan, ken mangtulong kadagiti kameng ti Simbaan. Ited ti panangisuro iti pagtaengan daytoy a gundaway. Dagiti dadaulo ti kinasaserdote ti mangtuding kadatayo a mangisuro iti pagtaengan. Kadagiti nabukelen a sanga ken purok, maaramid daytoy ti dadaulo ti korum iti Kinasaserdote ni Melchizedek kalpasan ti pannakisaona iti obispo wenno presidente ti sanga. Dua nga addaan iti kinasaserdote ti agkadua a mangisuro iti pagtaengan. Manamnama a kanayon a sumarungkarda kadagiti kameng a naituding kadakuada. Ipakita ti ladawan 6-a, "Natudingan dagiti mannursuro iti pagtaengan babaen ti dadaulo iti korumda." Kinuna ni Elder Boyd K. Packer naminsan, "Nangngegko ti sungbat dagiti lallaki iti saludsod maipanggep ti naituding nga aramidenda iti Simbaan, 'Maysaak laeng a mannursuro iti pagtaengan.'" Inlawlawagna ngarud a ti panangisuro iti pagtaengan ti maysa kadagiti kapatgan a naituding nga aramiden ti kinasaserdote iti Simbaan. Dagiti mannursuro iti pagtaengan ti mangay-aywan iti arban. Madutokanda no pakaseknan ti naespirituan a pagrebbengan. Katulongan ida ti Apo. ("The Saints Securely Dwell," Ensign, Jan. 1973, p. 90.) Dagiti Mannursuro iti Pagtaengan - Katulongan ti Apo Maipamatmat ti kinapateg ti panangisuro iti pagtaengan iti estoria nga insalaysay ni Brother Earl Stowell. Kas mannursuro iti pagtaengan, natudinganda iti kaduana a mangsarungkar kadagiti sumagmamano a saanen a makimismisa a kaamaan. Sinalaysay ni Brother Stowell: "Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw . . . dimtengkami iti daytoy naipangruna a ridaw. Iti kinabassitko, gagangay a tumangadak no makisangoak iti maysa a tao. Ngem ita nagdumogak idi naluktan ti ridaw, ket nakitak iti ridaw ti maysa a lalaki nga agtayag iti lima a kadapan. Ipakita ti ladawan 6-b, "'Ben a Bassit'" 6-a Natudingan dagiti mannursuro iti pagtaengan babaen ti dadaulo iti korumda 46
Maika-6 nga Adalen "Nakuttong[ken lakayen] ngem ti nalinteg ken nasiglat pay la a panaggunggunayna ti mangipakita a makirangranget iti tunggal tawen tapno makatugaw a nalinteg ken saan nga agkubbo. Babassit a nasilap dagiti addayo a matana. Kasla iwa a nalaplap ti ngiwatna a nalapsi iti rupana, ket dumanon iti agsumbangir a lapayagna. Nakersang a kasla naliha a lalat ti kudilna. "Kinunami nga agkaarruba ken kamengkami iti Simbaan, isu a dimmaw- askami tapno makiam-ammo kenkuana. Kasla alusiisen idi pastrekennakami iti bassit a salas a napno iti pagyarsangan . . . Kinunana a tsuper ti trak. Impagarupko a dagitay gagangay la a trak ngem dakkel gayam a dump trak. Nagsiddaawak. "'Gagangay a dadakkel ti bagi dagiti tsuper. Kasano ti - ' "Pinutedna ti saok. 'Adda iti abayko ti agarup sangapulo-ket-dua a pulgada a liabe nga arintimbukelen. Ammo dagiti kakaduak daytoy. Agpapadakami'. . . "Iti panaglabas ti bulan, segseggaanmi ti aldaw nga isasarungkarmi ken ni Ben. [Iti daydi maysa a rabii a panangsarungkarmi kenkuana, nabannog iti panagmanehona] isu a dikami nagbaybayag. Idi addakami iti ridaw, timmangad ni Ben a bassit ket nagsaludsod, 'kaanonto ti panangibagayo iti nasken nga aramidek - agsardeng nga agtabako, umay makimiting iti kinasaserdote ken iti simbaan, ken amin?' "Ben,' kinunak kenkuana, 'naragragsakkami koma no inar-aramidmon dagitoy a banag babaen ti bukodmo a pangngeddeng. Mapabainandaka laeng no ibagami kenka no ania ti aramidem kadagiti banag nga ammomon. Umaydaka kitaen agsipud ta saan a naan-anay ti kaamaanmi no awanka. Dina inibbatan ti dakulapko . . . "Adda awag iti telepono iti dayta a lawas, 'Ania ti oras ti miting iti kinasaserdote?' "Imbagak kenkuana ket insingasingko a dagasek. "'Saan, ammok ti dalan ket diak kasapulan ti mangitunda kaniak iti papanak.' "Nakitak a nakatakder iti ruar ti simbaan. 'Nasaysayaat sa no diak pay la um- umay aggingga a diak maikkat ti agtabako,' kinunana. Imbagak a nalaklaka nga aramiden babaen ti tulong ti Apo. 'Agtabtabakoak manipud pay idi walo ti tawenko ket diak ammo no maikkatko,' kinunana. 'Patiek a maikkatmo,' kinunak. "Aw-awaganda iti "Ben a Bassit" iti likudanna, ket nupay nakurang ti adalna, pandek ken lakayen, immadu ti gagayyemna ket aktibo wenno naregta iti amin a proyekto iti korum dagiti Elder. Iti maysa a rabii nakaawatak iti awag ti telepono. 'Masapul a makasaoka.' Kasla madandanagan ti timekna. 'Kayatda a mangisuroak iti purok. Diak maaramid dayta. Agtabtabakoak, ken awan ti ammok. Kasano nga isurok kadagiti tao ti diak ammo? Ania ita ti aramidek?' Uray siak naimayengak. Naisangsangayan ni Ben a Bassit kadakami, ket saanmi a kayat a mapukaw manen. Nagkararagak a sipapasnek iti unegko. 49 6-b Ben a Bassit
Immangesak iti nauneg sa kinunak, 'Ben, imbagbagami kadi kenkan no ania ti aramidem?' "'Saan, impakitayo laeng a napategak kadakayo, impariknayo a napategak. Mabalin nga isu ti gapuna nga immayak iti Simbaan.' "'Idi makitadaka, naduktalanmi nga adda maysa a tao a maikari iti ania man nga anus nga ar-aramidenmi. Ita mabalinmo a sarungkaran dagiti tao ket laglagipem no kasano ti kinapategda. Mabalinmo kadi nga ibaga a napategda unay ta kayatmo ti makikatugaw kadakuada ita ket ibagam ti maipapan iti maysa a banag a napateg unay kenka, a kayatmo nga ibingay kadakuada?' Nagari ti ulimek, sa kalpasanna, "Wen gayam, aramidek kenkuana!' "No malpas ti aldaw, masansan a lumabasak iti kalsada a pagyanan dagiti kaamaan ni Ben. Napaneknekanda a saanda aminen nga aktibo, kangrunaanna kadagiti saan a kameng dagiti assawada, ken ganggannaetda iti Simbaan iti adun a tawen. Maysa a rabii, nakitak ni Ben a Bassit a nagkarga iti kadakkelan a sandia a nakitak iti dayta a panawen. Dua nga imana ti nangubba iti sangona ket kasla marigatan iti tunggal panagaddangna. Tallo a bloke ti kaadayona manipud iti paglakuan. Idi limmabasak, nakitak a simrek iti maysa kadagiti balay. "Idi nagkitakami kalpasanna, dinakamatko daytoy. Nagpanunot, 'Bueno, idi agawidak dimmagasak iti paglakuan. Nalagipko dagidiay ubbing. Awan trabaho ti amada. Manmano ti sandia ket nanginada iti daytoy a tawen. Ammok nga awanan dagiti ubbing. Ket tapno masiguradok a makaramanda amin, ginatangko ti kadakkelan a sandia iti pagtagilakuan.' "Kalpasanna nakitak nga agdardaras a magna iti nadagaang a sardam nga adda dakkel a birthday card nga ig-iggamanna. Inlawlawagna idi agangay, 'lallaki amin ti kakabsat daytoy ubing a babai: Maited amin nga panangasikaso kadagitoy. Isu a napanunotko ti mangted iti kard kenkuana a saan a naibuson, tapno maammuanna a napateg. Kas iti naglabas a sumagmano a lawas iti sabali a lugar, ginuyod dagiti sumagmamano nga ubbing ti ima ti munieka. Inyawidko ti muniekana, nangalaak iti daan a pangkabit a butones ket inikkatko ti muelie iti imana. Natarimaanko daytoy. Inaramidko a nagpatnag, ngem napateg idi isublik. Idi napanak, innalana ti muniekana, nagtugaw iti sangok, ket insadagna ti ulona kaniak.' Mariknak nga adda banarbar ti timekna. "Iti saan unay a nabayag, naawatko ti maysa a narag-o nga awag iti telepono. 'Maysa nga ubing a babai nga isursurok iti purok ti agbuniag!' Ti maysa a pudno a bunga [ti panagisurona iti pagtaengan]. Naragsakanak met unay. "Iti naglabas a lima a tawen, awan panaginnasideg dagiti kaamaan iti Simbaan no saan la a kadagiti mannursuro iti purok, ken ti sagpaminsan nga awag ti sumarungkar a mannursuro [iti Gimong ti Kaasi]. Ngem iti sumuno a tallo a 50
Maika-6 nga Adalen tawen, naminwalo a daras nga immawag ni Ben a Bassit, kanayon a naragsak a mangibaga iti bendision a maaramid, umay a panagbuniag wenno panagdur- as ti kinasaserdote ti ubing a lalaki. Sinaludsodko no kasano a pinatignayna ti biag dagitoy. 'Inaramidko ti imbagam kaniak. Impakaammok kadakuada a saanak a nasaysayaat ngem isuda ket diak immasideg tapno ibagak ti nasken nga aramidenda. Simmarungkarak gapu ta nangilatang ti naimbag nga Apo iti naespirituan a lamisaan para iti kaamaanna, ket no dida kayat ti makibinglay kadakami, adda mabati a kawaw a lugar iti lamisaan, saan a naan-anay ti kaamaan.' "Idi nasukatan ti panangisuro iti purok iti panangisuro iti pagtaengan inaramatmi a pagwadan ti inaramid ni Ben a Bassit." ("Litte Ben", Ensign, Mar. 1977, p. 66-68.) Ania ti tulbek ti balligi dagiti mannursuro iti pagtaengan ni Ben a Bassit? Kasano nga inaramat ni Ben daytoy isu met laeng a tulbek idi agpaay a kas maysa a mannursuro iti pagtaengan? Dagiti Pagrebbengan Dagiti Mannursuro iti Pagtaengan Ipakita ti ladawan 6-c, "Matudingan dagiti mannursuro iti pagtaengan a mangsarungkar kadagiti pagtaengan." Inted ti Apo ti pagrebbengan dagiti mannursuro iti pagtaengan a mangsarungkar kadagiti pagtaengan dagiti kameng iti simbaan ken mangparegta kadakuada nga agkararag ken agtungpal kadagiti pagrebbenganda iti kaamaan. Inawaganna ida a kas "agtungpal" ken mangaywan ken mangbantay kadagiti annakna. (Kitaen ti Jeremias 31:6; Ezekiel 33:1-9.) Kinuna ni Presidente Harold B. Lee a nasken a maawatan dagiti mannursuro iti pagtaengan ti misionda a mangbantay, mangpakired, ken mangtulong kadagiti kameng a mangaramid kadagiti rebbengenda. Dinawatna kadagiti dadaulo ti kinasaserdote a baliwanda ti paganetget manipud iti kinamannursuroda iti pagtaengan a mangisuro kadagiti adalen iti agbambantay iti pagtaengan a mangbantay iti Simbaan. No maawatantayo daytoy a kapanunotan, maaramidtayo ti panagisuro iti pagtaengan nga adda pagbanaganna. (Kitaen ti saan pay a naipablaak a nakaisuratan ti Abril 1972 Regional Representatives Seminar, p. 8.) Ania ti kayatna a sawen ti agbalin nga agbambantay iti Simbaan? Apay a nasken pay nga umuna nga ipakitatayo kadagiti kaamaan nga isuro iti pagtaengan nga ipategtayo ida sakbay a gandatentayo nga isuro ida? (Kitaen ti Estoria ni Ben a Bassit.) Kas mannursuro iti pagtaengan, datayo ti mangibagi iti obispo wenno presidente ti sanga kadagiti kaamaan ken tattao nga isurotayo iti pagtaengan. Iti kasta, dawatentayo ti kanayon a pannakisao iti nalimed kadagiti dadaulotayo ti kinasaserdote maipanggep iti panangisurotayo iti pagtaengan ken dagiti kasapulan dagiti kameng a naituding kadatayo. Siempre, nasken nga ipadamag a dagus iti dadaulotayo iti kinasaserdote no adda masakit wenno ania man a parikut dagiti naituding kadatayo a kaamaan ken saanen nga aguray iti pannakiuman. 51
c
Maika-6 nga Adalen Kasapulan Dagiti Kaamaan Dagiti Mannursuro iti Pagtaengan Kas mannursuro iti pagtaengan, masapul a panunotentayo ti kasapulan dagiti kameng a naituding kadatayo. Masapul nga ammuen nga agpadpada dagiti kasapulan ti tao ken ti kaamaan, ken kalpasanna sumarungkar tapno mangibangon iti kararua - saan laeng a sumarungkar manen. Nasken nga agpipinnategtayo ken agkalikagum a tumulong. Nasken a tulongantayo dagiti makasapul a maparegta ket mapakiredda. Dawaten iti klase a mangibaga kadagiti kasapulan ti kaaduan kadagiti kaamaan. Ilista dagiti sungbatda iti pisarra. Inayon iti daytoy a listaan dagiti dadduma a kasapulan, kas maisingasingda iti daytoy nga adalen kalpasanna. Kasapulan ti tunggal kaamaan iti Simbaan ti Espiritu ti Nailangitan nga Amatayo. Kinuna ni Presidente David O. McKay, "Rebbengentayo a kas mannursuro iti pagtaengan nga itugot ti nailangitan nga espiritu iti tunggal pagtaengan ken puso" (inadaw ni Presidente Marion G. Romney, "Ti Pagrebbengan ti Mannursuro iti Pagtaengan," Ensign, Mar. 1973, p. 15). Tapno matulongan dagiti kaamaan a naituding kadatayo a manggun-od iti Espiritu, masapul a guyugoyentayo ida a mangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, agkararagda a sangaamaan ken tunggal maysa ken makitaripnong a kanayon iti Simbaan. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:53-55). Tulong iti panawen ti panagsakit ti maysa pay a kasapulan ti tunggal kaamaan. Imbalakad ti Apo nga iti panawen ti panagsakit masapul nga "awagantayo dagiti elder ti Simbaan." Kas mannursuro iti pagtaengan, nasken nga ammuentayo no masakit ti kameng dagiti kaamaan a naituding kadatayo ket maikari ken sisaganatayo a mangannong kadakuada no kiddawenda daytoy. (Kitaen ti Santiago 5:14-15.) Tunggal tao ken tunggal kaamaan sarangtenna dagiti karit ti biag ket no dadduma maupayda. Kas mannursuro iti pagtaengan, nasken nga agkararagtayo a mangitudo kadagiti kasapulan ti tunggal maysa wenno kaamaan ket sapulen dagiti wagas a mangtarabay, mangparegta, ken matulongan dagiti nagannak, annak ken dagiti agmaymaysa nga agkabannuag a naituding kadatayo. Saan a makaanay nga ipaaytayo laeng ti tulong. Agpadpada a kasapulan dagiti kaamaan ken tao dagiti mannursuro iti pagtaengan. No dadduma mabalin a dida makita daytoy ngem maammuanda. No managkararagtayo a mannursuro iti pagtaengan ken napasnektayo a mangsapul kadagiti wagas a pangtulong kadagiti tattao ken kaamaan a naituding kadatayo, maawattayo ti pammaregta a mangiturong kadatayo a mangyeg kadagiti bendision a kasapulanda. Kasano ti inaramid ni Ben a Bassit tapno maitedna ti kasapulan dagiti kaamaan nga isurona iti pagtaengan? Ipakita daytoy sumaganad a salaysay no kasano a natulongan ti nasayaat a mannursuro iti pagtaengan ti maysa a kaamaan. 6-c Matudingan dagiti mannursuro iti pagtaengan a mangsarungkar kadagiti pagtaengan 53
"Ubbing ken aktibo nga agassawa iti Simbaan da kakabsat a Robertson . . . a nakalipat a mangangay iti panagkararag a sangaamaan wenno ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan 'gapu ta duduakami laeng.' Nangtedkami iti adalen maipanggep kadagitoy a topiko ket ginuyugoymi ida, ngem awan ti nagmamaayanna . . . Iti sumaruno a dua a lawas nagkitakami iti kaduak iti sumagmamano a kanito tapno pagsaritaanmi dagiti mabalin a kasapulan dagiti kaamaanmi. Intudomi dagiti banag a mariknami a makasapul iti naisangsangayan a pannaripatomi. Ket iti sumaruno nga isasarungkarmi, pinadasmi ti baro a pamuspusan. Kada kakabsat a Robertson dimi kinuna, 'Ania ti maitulongmi kadakayo?' Ngem ketdi, 'Di la mabalin nga umaykayto inton sumaruno a Huebes idiay balaymi ket kaduaendakami iti naisangsangayan a sardam ti kaamaan iti pagtaengan?' . . . [Insungbatda,] A, wen. Agyamankami:' . . . "Kalpasan ti kallabes a miting ti sakramento immasideg kaniak da Kakabsat a Robertson ket imbingayda ti napudno a pammaneknekda no kasano a bimmuslon ti ragsak ti kaamaanda manipud idi rinugianda nga angayen ti kararag a sangaamaan ken ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan." (Don B. Center, "The Day We Really Started Home Teaching," Ensign, June 1977, pp. 18-19.) Pangtulong Kadagiti Amma Ipakita ti ladawan 6-d Nasken a tulongan dagiti mannursuro iti pagtaengan ti ama a mangidaulo iti kaamaanna." Nabuangay ti Simbaan ni Jesucristo tapno isalakanna dagiti kaamaan, saan laeng a dagiti tao. Ti panangidaulo ti kaamaanna iti pannakaitan-okda ti umuna a pagrebbengan ti ama, a kas dadaulo ti kaamaanna. Masapul a maawatan dagiti mannursuro iti pagtaengan daytoy a pagbatayan no nasken kadakuada ti agbalin a nasamay. Kas mannursuro iti pagtaengan, nasken nga ammuentayo a naawagantayo a mangtulong iti ama ken dadduma a dadaulo ti kaamaan a mangidaulo iti kaamaan nga agturong iti kinaan-anay. Maysa kadagiti kasayaatan a wagas tapno maammuan no kasano a makatulongtayo ti panangsarungkar a bukod iti ama wenno dadaulo ti kaamaan nga agmaymaysa. Iti daytoy mabalintayo a dawaten iti dadaulo ti kaamaan nga ibagana kadatayo dagiti kasapulan ti kaamaanna ken ania ti kayatna nga aramidentayo tapno makatulongtayo a mangted kadagiti kasapulan. Iparang daytoy sumaganad a pakaammo no kasano a nakatulong ti dua a mannursuro iti pagtaengan babaen ti ama. "Saan a kameng ti Simbaan ni Samuel Bowen. Kameng ti asawana ken annakna ket gapu iti daytoy, adu ti naaramid nga isasarungkar ti timpuyog ken mannursuro iti pagtaengan. Gagangay a maiturong a naipangpangruna kadagiti kameng ti 6-d Nasken a tulongan dagiti mannursuro iti pagtaengan ti ama a mangidaulo iti kaamaanna 54
d
Simbaan iti pagtaengan. Kas bungana, dumawat no kua ni kabsat a Bowen iti pannakaawat wenno pumanaw iti kanito nga isasarungkar. . . . "Iti uneg ti napalabas a dua a tawen, baro a mannursuro iti pagtaengan ni kabsat a Walker, ti natudingan iti kaamaan a Bowen. Kalpasan ti panangsarungkarna kadakuada ken ti panagsasaritada maipanggep iti kasasaad ti dadaulo ti kinasaserdote, maysa a dakkel a kapanunotan a napigsa a nangawis iti imatang ni Kabsat a Walker, a mangipamaysa iti imatangna iti dadaulo ti sangakabbalayan - ni Kabsat a Bowen. Kadagiti simmaruno a bulan, inaramidna daytoy nga inggaggagara, nasayaat a binukel a wagas. Kas pagarigan, saan a ni Sister Bowen ti pangibagaanna iti aldaw nga isasarungkarna iti pagtaengan, ngem ketdi ni Kabsat a Bowen ti pangibagaanna . . . . kadagitoy a panagsarungkarna, pagsasaritaanda no kasano ti panangtulongna iti tunggal kameng ti kaamaanna. Idi un-unana, kasla nagsiddaaw ni Kabsat a Bowen iti pammadayaw a naited kenkuana ta saan met a kasta ti gagangay nga aramidda, ngem idi agangay dimmakkel ti panagraemna ken ni Kabsat a Walker. Adu dagiti naragsak nga isasarungkar iti pagtaengan, ngem manmano a maited a mismo ti mensahe ti ebanghelio a nayeg iti kaamaan. "Maysa a rabii a sinarungkaran ni Kabsat a Walker nga agmaymaysa ni Kabsat a Bowen iti salasna. Sinaludsodna, 'Sam, ania ti riknam nga addaanka iti kasta a nakaskasdaaw a kaamaan iti Simbaan ken amin nga aramidda, a dimo man laeng mapanunot ti agkameng iti Simbaan?' Nakigtot ni Kabsat a Walker iti sungbat: Pagarupek nga awan ti maysa a nangsaludsod kaniak no kayatko. Ti agpayso, nabasakon ti kaaduan dagiti literatura ken pammati ti Simbaan ket mamatiak a kas kenka.' "Kalpasan ti maysa a bulan, nabuniagan ni Samuel Bowen iti Simbaan, ket ita nailantip kenkuana ti kaamaanna iti templo." (When Thou Art Converted, Strengthen Thy Brethren [Melchizedek Priesthood Manual, 1974, p. 217-18.) Dawaten iti maysa a mannursuro iti pagtaengan a mangted iti pammaneknekna maipanggep iti panangisuro iti pagtaengan. Sa dawaten met iti ama nga itedna ti pammaneknekna maipanggep iti bunga ti panangisuro iti pagtaengan iti kaamaanna. Panangigibus Kas mannursuro iti pagtaengan naikkantayo iti pagrebbengan kadagiti kaamaan iti Simbaan. Nasken a sarungkarantayo ida a kanayon, isuro kadakuada ti ebanghelio ken paregtaen ida nga agbiag a nalinteg. Tapno maaramid ti akemtayo, masapul a padakkelen ti ayat para iti tunggal maysa a kameng ti kaamaan. Masapul met nga agkararagtayo nga agtrabaho a kaduatayo ti dadaulo dagiti kaamaan tapno maammuan ken matulongan ida a mangrisut kadagiti kasapulan dagiti kaamaanda. Pangkarit 1. Agkararag nga utoben ti pagrebbenganyo a kas mannursuro iti pagtaengan. 2. Ikeddeng dagiti wagas a - 56
Maika-6 nga Adalen a. Mapasayaatyo ti aramidyo a kas mannursuro iti pagtaengan. b. Matulonganyo ti kaduayo nga agbalin a nasaysayaat a mannursuro iti pagtaengan. c. Makiumankayo iti ama ti tunggal naituding a kaamaan. d. Matulonganyo a marisut dagiti kasapulan ti tunggal kameng ti kaamaan. 3. Pagsasaritaanyo kadagiti bukodyo a kaamaan no kasano ti panangtulongyo kadagiti mannursuro iti pagtaengan. Mabalin a basaen ti estoria "Panangisuro iti Pagtaengan ni Prophet Joseph Smith," Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, maika-6 nga adalen, "Dagiti Pagrebbengan ti Mannursuro." Mainayon a Reperensia iti Nasantuan a Kasuratan Juan 21:15-17 (nabilin a mangisuro kadagiti dadduma) Taga Efeso 5:23 (ti asawa a lalaki ti dadaulo ti pagtaengan) 2 Timoteo 2:2 (nasken a mangisuro dagiti napudno kadagiti dadduma) 1 Pedro 5:1-4 (ti pagrebbengan dagiti elder) Doktrina ken Katulagan 46:27 (naited ti sagut ti panagrikna kadagiti mannursuro iti pagtaengan) Doktrina ken Katulagan 84:106 (itandudo dagiti nakired dagiti nakapsut) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 20:46-47, 51-55. 2. Iti gibus daytoy nga adalen awisen - a. Ti mannursuro iti pagtaengan a mangted iti pammaneknekna maipanggep iti panangisuro iti pagtaengan. b. Ti ama a mangted ti pammaneknekna iti bileg ti panagisuro iti pagtaengan iti kaamaanna. 3. Pabasa wenno paiparanng kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 57
Bukod ken Sangaamaan a Panagsagana Maika-7 nga Adalen Tulongannatayo daytoy nga adalen tapno maawatantayo ti bukod ken sangaamaan a panagsagana ken maplano a suroten daytoy. Pakauna Idi 9 ti Pebrero 1971, napadasan dagiti Santo iti San Fernando Valley California ti ginggined. Sinalaysay ni Sister Ina Easton ti napasamak iti kaamaanna: "Manipud iti bigat ti Martes, 9 ti Pebrero - kalkalpas ti ginggined - agingga iti malem ti Biernes, 12 ti Pebrero, adda sangapulo-ket-pito agingga iti duapulo- ket-dua a sangaili a taripatuenmi. Awan ti silawmi nga elektrisidad iti dayta nga aldaw ken rabii ken awan met ti gas a pagpapudot ken pagluto, wenno makaanay a danum iti kanito a kaaddada ditoy. "'Pudno a karit ti mangaywan iti nakaad-adu iti bassit a yan ken kasapulan. No nabalinanmi ti nangiturong a nasayaat iti kasdi a kasasaad, agyamankami kadagiti nasayaat a sangaili ken ti programa ti Simbaan maipapan iti panagidulin iti taraon ken danum. . . . Nagrikep amin dagiti paglakuan nga asideg kadakami. Nadadael dagiti kalsada. Dikami makapan kadagiti paglakuan. Nagyamankami kadagiti taraon ken danum a naidulinmi. . . . "'Nasursuruankami iti adu a banag. Kas koma dagiti banag a mabalin a maidulin: sabon ken dagiti pagdalus a sabon a matunaw iti nalamiis a danum; daan a tualia . . . ; papel iti kasilia ken dagiti papel a tualia; sipilio ken pagdalus iti ngipen. Ania ngarud dagiti sobra a lupot-sangkasukatan ti tunggal kameng ti kaamaan? Nasken dagiti kasapulan ti umuna-a-tulong. Adu a saka ti naiwa ken adu dagiti nasugatan iti amin a lugar. Saan a nakaro ti sumagmamano kadakuada ngem kimmaroda gapu ta awan lupot a kasapulan a pangpatapat ken mangsaluad kadakuada. Adu nga ubbing ti nagsangit gapu ta mabisin ken alusiisenda. Dagiti maladaga ti kangrunaan a di naragsak. Nangted koma iti nam-ay dagiti taraon, botelia, ules, agas ken lampin. . . . Iti panagdardaras dagiti tao nalipatanda dagiti pildoras ti puso, ken agas ti diabetes. Pudno a nakaal-alingget ti sumagmamano a kaso. "'Nakitami ti pateg ti dalikan a gas a mabalin a mayakar-akar. Natalged ti pagaronna ket nalaka nga idulin. Ti gas a pagsilawan makaited iti nasayaat a silaw no awan elektrisidad. . . "'Adu pay ti mabalin a maisao, ngem napateg a banag kadatayo amin ti imbaga ti Apo nga agidulin iti taraon, danum, lupot, ken kuarta gapu ta dumtengto ti aldaw a masapultayo dagitoy. Paneknekak a kasapulanmi idi dagitoy. Babaen ti panagtungpalmi kadagiti bilin dagiti dadaulomi, adu ti 58
naidulinmi ket umanay nga ibingaymi kadagiti gagayyem ken kameng ti purok nga napilitan a nangtalaw kadagiti pagtaenganda." (Relief Society Courses of Study 1977-78, pp. 78-79.) Ti Plano Ti Apo Simple ti plano ti Apo a mangipaay kadagiti kameng ti Simbaanna ti talged ken wayawaya. Kasapulan ti plano nga aramidentayo amin a kabaelantayo a mangisagsagana kadagiti bukod a kasapulan ken dagiti kasapulan ti kaamaan. Iraman daytoy ti pangpasayaat kadagiti ugalitayo nga agtrabaho, panagsalimetmet, panagurnong kadagiti kasapulan iti pagtaengan a makatulong kadatayo iti agarup a makatawen, panangyuna kadagiti kasapulantayo iti masakbayan ken panangplano kadakuada, ken panangmantener iti bukod a panagraem iti bagi. Ti pagbatayan ti trabaho ti pangrugian ti plano ti Apo. Namnamaenna kadatayo amin a siwayawayatayo a mangited kadagiti bukodtayo a kasapulan. Kinaagpaysona, ti kangrunaan a panggep ti Simbaan ti panangtulongna kadatayo tapno matulongantayo ti bagbagitayo. Mangrugi, ngarud, ti panagsagsagana iti tao ken iti kaamaan iti pagtaengan. Paireport iti maysa a kameng ti klase ti "Pagrebbengan ti Kaamaan" manipud iti Pagbatayan ti Ebanghelio, panid 165. Asino ti addaan iti umuna a pagrebbengan a mangtaming kadagiti kasapulan dagiti patpatgentayo? "No sawentayo ti maipanggep iti panagsagsagana ti kaamaan, nasken a sawentayo dagiti makita iti masakbayan, naipakaammo a naisakbay, dagiti dandani amin a namnamaen a kasapulan a mabalin a marisut babaen ti masirib a panagsagana. Mabalin a maatur uray dagiti saan a mapakpakadaan a pasamak babaen ti nasayaat a panagplano." (H. Burke Peterson," The Family in Welfare Services," Welfare Services Meeting, Apr. 1975, p. 5.) "No saantayo a maipaay dagiti bukodtayo a kasapulan, nasken a dumawattayo iti tulong kadagiti kabagian. Kas pagarigan, dagiti kameng ti Simbaan a baldado wenno addaan iti dadduma a parikut a manglapped kadakuada iti panangtamingda kadagiti bagbagida ti mabalin a makasapul iti ad-adu pay a tulong a di maipaay dagiti kaamaanda. Iti kastoy a pasamak, nasken a dumawat iti tulong kadagiti kabagiantayo. No saan nga umanay daytoy a tulong, mabalin a dawaten iti Simbaan a tulonganna ida. "No nakapagsaganatayo a nasayaat saan laeng a ti bagitayo ti matamingtayo, ngem makatulongtayo pay kadagiti dadduma iti kanito ti pannakasapul. Daytoy ti plano ti Apo - sagrapentayo ti naespirituan nga idudur-as babaen ti naimpusuan a pannangted iti bagitayo, ti panawentayo, ken ti kabaelantayo a tumulong kadagiti dadduma. Apay a kayat ti Nailangitan nga Amatayo nga ipaayantayo ti bagitayo ken ti kaamaantayo no kabaelantayo? Nasken kadi nga ipalubostayo nga ipaayandatayo dagiti dadduma kadagiti kasapulantayo? Kasano ti idudur-astayo a naespirituan babaen ti panangtulong kadagiti makasapul? 59
Panangisagana Kadagiti Kaamaantayo Isaad ti tsart ti bukod ken sangaamaan a panagsagsagana (ladawan 7-a) iti klase. (Mabalin met nga aramiden daytoy iti pisarra.) Babaen dagiti propetana, impakaammo ti Apo a nasken nga agsaganatayo a mangasikaso kadagiti agdama ken masakbayan a kasapulan iti innem a wagas: 1. Agmula ken agidulin iti taraon ken gun-oden dagiti dadduma pay a kasapulan 2. Mangan a nasayaat ken mangwatwat 3. Agragsak ken makikappia iti tunggal maysa ken iti Dios 4. Agbasa ken agsursuro 5. Pasayaaten dagiti kabaelan para iti nasaysayaat a pagsapulan 6. Aramaten ti kuarta a nasayaat AGMULA KEN AGIDULIN ITI TARAON KEN GUN-ODEN DAGITI DADDUMA PAY A KASAPULAN Saan nga ipalubos dagiti dadduma nga ili ti agidulin kadagiti taraon. Ngem no ipalubos ti linteg, masapul nga addaan ti tunggal tao wenno kaamaan iti makaanay a taraon a mangtaming kadagiti kangrunaan a kasapulan iti agarup a makatawen. Kayat a sawen daytoy a masapul nga agmula ken agpreserbatayo iti taraon (kitaen ti maika-16 nga adalen para iti panaglilinnawag iti panagmula iti pagtaengan) sa aramaten ken sukatan dayta a taraon tapno saan a maperdi. (Kastoy ti kayat a sawen daytoy a panagsisinnublat dagiti taraon a maidulin.) Nasken met nga ammotayo ti agdait iti lupot ken, no mabalin agidulin iti pagaron ken dagiti agas a kasapulan. Makatulong a mangtaming kadatayo, kadagiti kaamaantayo, ken dagiti dadduma iti kanito a kasapulan ti panagpaadda ken panagidulin. (Kitaen ti "Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote Parte A, maika-22 nga adalen," Panangpaadda ken Panagidulin iti Pagtaengan.") Ania ti mabalin nga aramidentayo tapno manayonan ti panagsaganatayo iti panangpaadda ken panagidulin iti pagtaengan? MANGAN A NASAYAAT KEN MANGWATWAT Nasken a mangan dagiti kaamaantayo kadagiti nasustansia a taraon, tapno agbalinda a nasalun-at ken nakired a mangtengngel kadagiti saan a mapakpakadaan a pasamak. Gapu iti daytoy inted ti Apo kadatayo ti Nainsiriban a Balikas (Doktrina ken Katulagan 89). Laonen daytoy a nasantuan a kasuratan ti balakad para iti nasayaat a salun-at ken mangikari kadagiti bendision no tungpalentayo ti paglintegan ti salun-at. Tapno maliklikan dagiti sakit, nasken met a pagtalinaedentayo a nadalus ti pagtaengan ken arubayantayo ken awaten dagiti naikalikagum a bakuna iti lugartayo. Nasken a siguraduentayo ti mangwatwat a kanayon, pagtalinaeden a nadalus ti bagbagitayo, ken suroten dagiti dadduma pay a kaugalian ti nasayaat a salun-at. Ania ti mabalin nga aramidentayo tapno mapasayaat ti salun-at ti kaamaantayo? 7-a Innem a masakupan ti bukod ken sangaamaan a panagsagana 60
Ti tsart ti bukod ken sangaamaan a panagsagana Pasayaaten ti kabaelan nga agbasa ken panagtultuloy nga agadal Agragsak ken makikappia iti Pasayaaten dagiti paglaingan tunggal maysa ken iti Dios para iti nasayaat a pagsapulan Mangan a nasayaat, mangwatwat, ken Aramaten a nasayaat ti kuarta, ti kukua gun-oden ti umno a panaginanax ken alikamen Agmula ken agidulin iti taraon ken gun-oden dagiti dadduma pay a masapsapul 7-a
AGRAKSAK KEN MAKIKAPPIA ITI TUNGGAL MAYSA KEN ITI DIOS Nasaysayaat ti panagsagana dagiti kaamaantayo a makilangen ken makipagrikna no kabaelantayo nga akuen dagiti ladingit ken parikut ti biag no ditayo itulok a rimbawandatayo. Kinuna ni Elder Boyd K. Packer: "Nairanta a maysa a karit ti biag. Kadawyan nga agsagabatayo iti sumagmamano a panagdandanag, sumagmamano a leddaang, sumagmamano a pannakaupay, uray pay ti sumagmamano a pannakapaay. "Suruantayo dagiti kamengtayo a no addaanda iti nasayaat ken naliday nga aldaw sagpaminsan, wenno sumagmamano pay, agtakderda a sititibker ket sanguenda ida. Mailintegto dagitoy a banag. "Adda dakkel a panggep ti pannakidangadangtayo iti biag. (Solving Emotional Problems in the Lord's Own Way," Ensign, May 1978, p. 93.) No adda parikut dagiti kaamaan nasken nga ayaten, tulongan, dayawen ken paregtaen ti tunggal maysa; ti laeng panagtitinnulongtayo ti mangted iti kired ti pakinakem a mangparmek kadagiti parikut. Ibaga daytoy sumaganad nga estoria ti kaamaan a mangpasayaat iti daytoy a kita ti kired: Buklen ti kaamaan dagiti nagannak, tallo nga annak a lallaki ken dua nga annak a babbai. Nagsagaba ti inaudian a babai iti nakaro a pannakadadael ti utek manipud iti pannakayanakna ken, kas bungana, saan a kadawyan ti idadakkel wenno idudur-asna. Natay idi sangapulo-ket-pito ti tawenna. "Ti napasnek a pannaripato ti naayat nga ina, anus ken pammateg ti nasingpet nga ama, ken pannakaawat dagiti tallo a natakneng a kakabsat a lallaki ken managawat a kabsat a babai ti namagbalin a naisangsangayan ti kaaddana iti kaamaan. . . . Kinuna [ti amana] 'Awan ti magatang ti kuarta a mamagkaykaysa kadakami iti ayat, anus ken kinapakumbaba a kas iti panangtaripatomi kenkuana.' Adtoy ti naliday a pasamak . . . a nagbalin a maysa a gundaway para kadagiti bendision." (Marvin J. Ashton, "Family Home Storage," in 1977 Devotional Speeches of the Year, p.69.) Kas iladawan daytoy nga estoria mabalin a dakkel a bendision iti biag ti tunggal kameng ti kaamaan ti naayat, managkararag, ken agpipinnateg a kaamaan. Nasken ti kasta a panagsisinninged ti panggep a tun-oyen ti tunggal kaamaan. Kinuna ni Elder Marvin J. Ashton: "Masansan a dagiti kadaklan [a tulong] a maawattayo aggapu kadagiti kaamaantayo. No dadduma dagiti kasapulantayo nga ima a sumaranay aggapu kadagiti kaasitgan kadatayo . . . Impaulog ti Dios kadagiti kameng ti kaamaan a nasken a tulonganda dagiti kameng ti kaamaan . . . Nasken nga iggamantayo dagiti ima dagiti kameng ti kaamaan ket ipakitatayo ti pudno nga ayattayo ken agtultuloy. ("He took Him by the Hand," Ensign, Jan. 1974, p. 104.) Apay a nasken a pasayaaten ket itedtayo ti managrikna a tulong kadagiti kaamaantayo? Apay a nasken ti panagtitinnulong, panagkikinnaawatan ken panagpipinnateg iti tunggal maysa iti kappia ken panagragsaktayo? 62
Maika-7 nga Adalen AGBASA KEN AGSURSURO Iti Doktrina ken Katulagan ibaga ti Apo a "kinamasirib ti dayag ti Dios, wenno, iti sabali a panangisao, silaw ken kinapudno" ket binilinnatayo "a padakkelen dagiti annak[tayo] iti silaw ken kinapudno." (Doktrina ken Katulagan 93:36,40). No nasken a padakkelentayo dagiti annaktayo iti kastoy a wagas, nasken nga ammotayo ti agbasa, agsurat, ken agkuenta. Nasken ngarud nga agbasatayo a kanayon kadagiti nasantuan a kasuratan ken dadduma pay a nasayaat a libro, ket aramatentayo ti sidadaan a tulong a panangisuro kadagitoy a paglaingan kadagiti kaamaantayo. Kayat a sawen daytoy a nasken a gundawayantayo, dagiti assawatayo, ken dagiti annaktayo dagiti gundaway ti publiko ken dadduma pay nga edukasion. Apay a nasken nga agadal nga agbasa ken agsurattayo ken ti kaamaantayo? Apay a kasapulan ti edukasion? PASAYAATEN DAGITI PAGLAINGAN PARA ITI NASAYSAYAAT A PAGSAPULAN No mabalin, nasken a gun-odentayo dagiti pagsapulan a mangted iti kabaelantayo a mangtaripato iti kaamaantayo ken mangted kadatayo iti bukod a pannakapnek. Masapul met a maitunos dagita a pagsapulan kadagiti pannursuro iti Simbaan ken mapalugodantayo a mangaramid kadagiti pagrebbengantayo iti Simbaan. Masapul ngarud nga umawat iti balakad a mangpili iti mayannatup a kurso ti agtutubo. Ket datayo nga addan pagsapulan ita nasken a sursuruen amin a kabaelantayo maipanggep iti pagsapulantayo tapno maited dagiti kasapulan a mayannatup kadagiti kaamaantayo. Naminsan a kinuna ti maysa a pilosopo, "No ikkam iti ikan ti tao, mangan iti maysa a pannangan; no suruam nga agkalap, mamin-adu a mangan." Ti sumaganad a pakasaritaan ti biag iladawanna daytoy pangrugian a pagbatayan ti bukod ken sangaamaan a panagsagana: Ni Juan, nga ama ti dua a babassit nga ubbing, awan pagsapulanna. Nakasapul iti trabaho ket nagtrabaho iti apagbibiit, ngem gapu ta dina impateg ti trabahona, nagikkat iti trabaho nga awan sabali a papananna. Ita, agbayaddan iti upa ti balay ken masakit ti asawana a manglapped kenkuana nga agtrabaho iti ruar ti pagtaengan. Ania ti aramiden daytoy a kaamaan tapno marisutda ti parikutda? Kasano a makatulong ti asawa a babai? Kasano a makatulong dagiti annak? No di kayat ti ama ti trabahona, ania ti aramidenna a pangisagana iti sabali a kita ti pagsapulan? Imbalakad ni Elder Marvin J. Ashton: "Ilaylayon ti panagadal. Leppasen ti pormal, naan-anay nga edukasion no mabalin. Iraman dagitoy dagiti pagadalan iti trade. Daytoy ti kuarta a nasayaat ti nakaipuonanna. Agadal iti rabii ken aramaten dagiti pakisinnurat a klase tapno naan-anay ti panagsagana. Gun-oden ti sumagmamano a naisangsangayan a paglaingan wenno kabaelan a mabalin a maaramat tapno maliklikan ti mabayag nga awan pagsapulan . . . Ditayo ipalubos ti bagbagitayo, no awan pagsapulantayo, 63
nga agtugaw ken aguray iti 'kayattayo a pagsapulan' no di ket agtrabahotayo kadagiti nadayaw a pagsapulan a sidadaan." ("One for the Money," Ensign, July 1975, p.73.) Apay a nasken nga agsagana dagiti agtutubo iti kursoda? ARAMATEN TI KUARTA A NASAYAAT Tapno makapagsaganatayo kadagiti paggastuan, masapul a sursuruentayo iti agsalimetmet. Itarawidwid a siaannad ti badyet. Iraman ti nasayaat a badyet dagiti tun-oyen a pudno a paggastuan, ti pagbayad iti apagkapullo ken daton, ken dagiti masapsapul tapno maliklikan ti utang. Iti mainayon iti badyet, iraman ti nasayaat a panangiwarawidwid iti pagsapulan babaen iti nalaka a panaggatang kadagiti taraon ken dadduma pay a napateg a kasapulan, liklikan ti panagibelleng, ken no mabalin padakkelen ti urnong a kuarta a maidulin tapno adda magasto iti di mapakpakadaan a paggastuan. Adda singasing dagiti Kay Christensens ti Siudad ti Kansas, Missouri iti panangtarawidwid iti paggastuan ti kaamaan. Kunada: "Maysa a banag a saan a ti ugali, 'Kuartak daytoy, isu a gastuek iti wagas a kayatko a pangigastuan.' No asawa a lalaki man wenno babai ti agsapsapul, kukuada nga agpapada amin a masapulan. Awan karbengan ti lalaki wenno babai nga aggasto 'gapu ta kukuak daytoy'" (Kas inadaw ni Orson Scott Card, "Family Finances," Ensign, June 1978, p. 13.) Kasano a mangted ti nasayaat a panaggasto iti kappia iti pagtaengan? Kasano a sisasaganatayo iti tunggal benneg ti bukod ken sangaamaan a panagsagana? Panagsagana iti Simbaan Mainayon iti panangasikaso kadagiti bukodtayo ken sangaamaan a kasapulan, kiniddaw ti Apo kadatayo nga agtitinnulongtayo. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 52:40. Tapno mabadangantayo iti panagtitinnulongtayo, pagtiponen dagiti aramid ken kabaelan dagiti amin a kameng ti Simbaan iti programa a maawagan iti "panagsagana iti Simbaan." No kasapulan dagiti aramid ken produkto ti sangabukel a Simbaan, dagiti dadaulo iti kinasaserdote ti mangiturong iti pannakaaramatda. Pagarigan dagitoy sumaganad ti didigra a nakasapul iti tulong ti Simbaan a mangbadang kadagiti aramid iti distrito: "Iti nakadadael a layus iti Rapid City, South Dakota, timmulong a dagus dagiti Santo kadagiti biktima ti naghuramentado a danum. Naited dagiti badbado, pagturogan, napudot a taraon babaen ti aramid ti nabuangay a Simbaan iti distrito. Maysa laeng a trak a napno iti taraon dagiti maladaga, lampin ken ul- ules, (a masapul nga ibiahe manipud iti Siudad ti Salt Lake." (Junior Wright Child, "Welfare Is the Church," Ensign, Sept. 1973, p. 71; nainayon dagiti nagiray a balikas.) 64
Maika-7 nga Adalen Simmaruno iti ginggined idi Disiembre 1972 iti Managua, Nicaragua, iti Central America, "bakuna ti tipus laeng ti naited kadagiti Santo iti siudad ti Salt Lake. . . . Naawat iti distrito amin a dadduma a tulong; dagiti Santo iti Costa Rica, a nangurnos kadagiti maipaay a kasapulan ti kaasi ken agtrabaho kadagiti opisial ti gobierno, ti nangiturong iti programa." (Junior Wright Child, "Welfare is the Church," Ensign, Sept. 1973, p. 71.) Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Adun ti didigra a sinagabatayo iti daytoy napalabas a panawen. Kasla iti tunggal aldaw wenno maikadua adda ginggined wenno layus wenno alipugpog wenno tuok a mangparigat iti adu a tao. Agyamanak a makakita a mangrugi a maawatan dagiti tao ken dadaulotayo ti sirmata ti tulong ti bagi. . . . "Ita panunotek a dumtengto ti panawen nga ad-adunto dagiti rigat, no ad- adunto dagiti alipugpog, ken ad-adu a layus . . . panunotek a mabalin nga umad-aduda bayat ti yaasidegtayo iti kanibusan, ken isu a nasken nga agsaganatayo iti daytoy." (Iti Conference Report, Apr. 1974, pp. 183-84.) Nasken nga agsaganatayo kas maysa a Simbaan ken kas tattao ken kaamaan tapno malasattayo dagitoy a didigra. No naan-anay ti pannakabuangay ti Simbaan iti lugartayo, makatrabahotayo a sangsangkamaysa a mangisagana iti taraon, lupot, ken kasapulan ti sangakabbalayan nga agserbi iti saan a mapakpakadaan a pasamak. Iti kastoy a wagas umawat iti produkto dagiti saan a makatulong iti bagida, ken dagiti addaan iti kaamaan a nangaramid iti amin a kabaelanda. No agtitinnulongtayo iti tunggal wagas a kabaelantayo, maikaritayo nga umawat iti tulong no kasapulantayo. Panangigibus No aktibotayo a makitinnulong iti plano ti Apo nga agsagsagana, dumakkel ti panagayattayo iti kaamaantayo ken dagiti dadduma ket dumur-as ti pammaneknektayo maipanggep iti kinapateg ti bukod ken sangaamaan a panagsagsagana. Iti dayta a pammaneknek, agtarigagaytayo a mangtulong kadagiti dadduma nga agsagana. Iti Doktrina ken Katulagan mabasatayo, "naespirituan amin a banag kaniak, ket awan pay ti intedko a linteg a naindagaan" (Doktrina ken Katulagan 29:34). Ti pannakabukel iti plano ti pagimbagan ti Simbaan ti panagiinnayat nga agkakabsat, panagserbi, ken panangngaasi. Kinuna ti Mangisalakan, "Gapu ta inaramidyo iti maysa kadagitoy kanunumuan a kakabsatko, inaramidyo met kaniak." (Mateo 25:40). 65
Pangkarit 1. Iti sumaruno a sardam ti kaamaan iti pagtaengan, binsabinsaen ti panagsagana ti kaamaanyo. Itudo dagiti banag a pagkapsutan ket agplano iti panangpasayaat. 2. Kas mannursuro iti pagtaengan, siputan ti kasapulan dagiti kaamaan a naituding nga aywananyo. Ipaganetget kadakuada ti sangaamaan a panagsaganada. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 1 Timoteo 5:8 (nasken nga itdentayo ti kasapulan ti kaamaantayo) 1 Juan 3:17 (ti kinapateg iti panangtulong kadagiti dadduma) Alma 34:28 (ti pagrebbengantayo a mangtulong kadagiti dadduma) Doktrina ken Katulagan 56:16-18 (dagiti panangigunamgunam kadagiti nabaknang ken nakurapay) Doktrina ken Katulagan 68:30-32 (madusa dagiti sadut) Doktrina ken Katulagan 78:7, 13-14 (ti kinapateg ti panagsagana) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio a pagbasaan, benneg 27, "Trabaho ken Bukod a Pagrebbengan" p. 164-170. 2. Mangala iti pisarra ken tisa. 3. Tudingan ti maysa a kameng ti klase nga agreport iti, "Pagrebbengan ti Kaamaan" manipud iti Pagbatayan ti Ebanghelio, a pagbasaan p. 165. 4. Mangisagana iti tsart (ladawan 7-a) a mangipakita kadagiti innem a benneg ti bukod ken sangaamaan a panagsagana. 5. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 66
Ti Kapupuon ken Kasuratan ti Kaamaan Maika-8 nga Adalen Nasken a maisuro kadatayo daytoy nga adalen dagiti pagrebbengantayo a mangurnong kadagiti kasuratan ti kaamaan ken penken a maaramid dagiti ordinansa iti templo para kadagiti minataytayo. Pakauna Nasken nga agpabuniag ken umawat iti dadduma nga ordinansa ti tunggal maysa nga agsungbat iti bukodna a tignay sakbay a maragpatna ti kangatuan a pagarian. Adu a tao, nupay kasta, ti nagbiag ken natay a saan a nakangngeg iti ebanghelio wenno immawat kadagiti napateg nga ordinansa. Impalgak ti Apo babaen ken ni Propeta Joseph Smith ken dagiti dadduma pay a propeta iti ud-udina nga aldaw, ti wagas tapno maawat dagitoy a tao ti ebanghelio iti lubong dagiti espiritu (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 138, Parmata iti Pannakasubbot kadagiti Natay"). Nupay kasta, nasken pay nga awatenda dagiti ordinansa iti pannakaisalakan, a maaramid laeng kadagiti sibibiag. Pagrebbengantayo, ngarud, a sapulen no siasino dagiti an-annabotayo ket kitaentayo a maaramid dagitoy nga ordinansa para kadakuada iti templo. Awagantayo daytoy iti aramid kadagiti kapupuon. Impalgak ti Apo ken ni Joseph Smith a napateg unay daytoy nga aramid. Basaen Doktrina ken Katulagan 128:15. No masapulantayo dagiti nasken pakaammo maipanggep kadagiti an- annabotayo, mabalin a mapaglantiptayo idan a sangsangkamaysa iti templo kas sangkaamaan iti agnanayon. No mapaglantip ti maysa a kaputotan iti sabali, agsisinnilpo dagiti kaamaan iti agnanayon kas panagsisilpo ti kadena. Kastoy iti panangiladawan ni Presidente Joseph Fielding Smith ti wagas: "Agtakder ti tunggal naasawaan a lalaki a mangidaulo iti . . . kaasitgan a kaamaanna. Kasla koma kaniak kas pagarigan, agtakderakto a mangidaulo iti bukodko a ragup a kaamaan a maibatay iti linteg a panaglantip ita ken iti agnanayon, ket maikamengto dagiti annakko kaniak. Maikamengakto kadagiti nagannak kaniak iti ragupda a kaamaan. Mairaman met dagiti kakabsat ni tatang a maikamengto iti bukod a ragup a kaamaan ni amana, maikamang ni tatangna iti ragup ti amana sakbay kenkuana - napagsisilpo a sangsangkamaysa dagiti kaputotan kadagiti kaputotan a kasla kadena." (Seek Ye Earnestly, p. 225.) Dagiti Libro a Pakalaglagipan Nagiduldulinen dagiti tao ti Apo kadagiti libro a pakalaglagipan. Nangidulin iti maysa dagiti annak ni Adan (kitaen ti Moises 6:4-8), ken nabilin met dagiti 67
Nephite a mangidulinda kadagiti sagrado a kasuratan (kitaen ti 3 Nephi 23:6-13). Naibilin met kadatayo daytoy a pagrebbengan ita (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 128:24). Ti libro a pakalaglagipan ti kasuratan ti kaamaantayo. Nasken a laonen daytoy dagiti kapupuon, dagiti napateg a dokumento ti kaamaan, ken pakasaritaan dagiti an-annabotayo ken datayo. Nasayaat a wagas a panangirugi iti libro a pakalaglagipan ti panangala iti kahon wenno dadduma a pagurnongan ken ikabil daytoy iti nasayaat a lugar, sa ummongen ken ipan iti daytoy a kahon ti tunggal kasuratan a masapulantayo maipanggep kadatayo ken dagiti an- annabotayo. Ania dagiti nasken a kasuratan a maipan iti kahon? (Sumagmamano kadagitoy dagiti sertipiko ti pannakayanak, sertipiko ti panagbuniag ken pannakaorden, bendision ti patriarka, sertipiko ti panagkallaysa, dagiti ladawan, listaan ti inaldaw nga aramid, dagiti kinartib a warnakan, ken dagiti kasuratan ti pagadalan.) Dagiti bukodtayo a pakasaritaan ti kapatgan a paset ti librotayo a pakalaglagipan. Maisurat daytoy bukod a pakasaritaan babaen ti panangaramat iti nailawlawag a wagas iti panagurnong iti pakaammo maipapan kadagiti an-annabotayo. Babaen ti panangurnong kadagiti kasuratan ti biagtayo iti kahon ken babaen iti pannakisarsarita kadagiti nagannak ken dadduma a kabagyan ken gagayyemtayo a mabalin a makaited iti pakaammo maipanggep kadatayo, mairugitayo a balabalaen dagiti padastayo. Masansan, a dagiti kasuratan ken dadduma a banag a naurnongtayo ti mangipalagip kadatayo kadagiti mainayon a pasamak ken padastayo. No naurnongtayon dagiti amin a banag nga adda maipanggep kadatayo, nasken nga urnosen dagitoy a banag iti urnos a pannakapasamakda, manipud iti kinaubingtayo. Sa rugiantayo ti bukod a pakasaritaan iti kabibiagtayo babaen ti panangisurattayo a mismo kadagitoy, paisurat dagitoy iti maysa a tao para kadatayo, wenno irekordtayo iti tape. Maidulin iti kahon wenno mareppet dagiti estoria ti biagtayo a mairaman kadagiti napateg a dokumento dagiti kapupuon. Daytoy ti pangrugian ti libro a pakalaglagipan, ket kalpasanna laonennanto dagiti sagrado a kasuratan ti kaamaantayo. Listaan ti Padpadas ken ti Inaldaw nga Aramid Ipakita ti ladawan 8-a, "Nasken nga agidulin ti tunggal kameng iti bukod a listaan ti padpadas." Nasken a laonen dagiti kasuratantayo iti bukod a listaan ti padpadas wenno inaldaw nga aramid dagiti napateg a padas, panunot ken rikna kas adda kadatayo. Kasapulan daytoy a mangilatangtayo iti panawen iti inaldaw wenno linawas tapno isurat no ania ti napasamak kadatayo. Insurat ni Presidente Kimball iti salaysayna iti New Era: "Igunamgunammi kadagiti . . . tattaomi a mangrugida itan a mangisurat ken agidulin iti kasuratan ti amin a napateg a banag iti bukodda a biag . . . 68 8-a Nasken nga agidulin ti tunggal kameng iti bukod a listaan ti padpadas
8
"Ania pay ti nasaysayaat a maaramidyo kadagiti annakyo ken annak dagiti annakyo ngem ti agsurat iti estoria ti kabibiagyo, dagiti balligiyo kadagiti rigat, ti ibabangonyo kalpasan iti pannakaidaramudomyo, . . . ti panagrag-oyo no nagun-odyo iti kamaudianan? . . . Mangala iti kuaderno, . . . maysa a listaan ti padpadas nga agbayag iti amin a panawen, ken nalabit nga adawento dagiti anghel manipud ditoy para iti agnanayon. Irugi ita nga aldaw ket isurat dagiti napasamak ken naaramidyo, dagiti nauneg a pampanunotyo, dagiti nagapuananyo ken pannakapaayyo, dagiti pannakitimpuyogyo ken nagballigianyo, dagiti kapanunotanyo ken dagiti pammaneknekyo." Iti isu met laeng a salaysay, kinuna pay ni Presidente Kimball, "Anian a yamantayo ta insurat ni Abraham ti estoria ti kabibiagna ken dayta napateg a paset ti pakasaritaan ti lubong ken dagiti bukodna a paltiing, panunot, rikna ken nabaknang a padpadas." ("The Angels May Quote from It," New Era, Oct. 1975, pp. 4-5.) Kasuratan dagiti An-annabotayo Tunggal maysa kadatayo addaan iti maidaydayaw a tawid. Nagsakripisio iti adu dagiti an-annabotayo tapno maipaay kadatayo dagiti bendision a sagsagrapentayo ita, ket nasken nga ipategtayo ida no kayattayo nga ited kadakuada dagiti bendision ti ebanghelio. Tapno maitedtayo dagitoy a bendision kadakuada, insubli ti Apo dagiti tulbek ti pannakaisalakan kadagiti natay babaen ken ni Joseph Smith. Imbaonna ti maysa a nailangitan a mensahero nga agnagan iti Elias, nga isu ti mangig-iggem kadagitoy naisangsangayan a tulbek ti kinasaserdote a kas propeta iti nagkauna a panawen, ket inted ni Elias dagitoy a tulbek iti Propeta. Paibasa iti maysa a kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 2 wenno Malakias 4:5-6. Ania ti kayat a sawen ti pannakaiturong dagiti puso dagiti annak kadagiti ammada? Bayat ti panangsursurotayo maipapan kadagiti an-annabotayo, maammuantayo a dumur-as ti panangipategtayo kadakuada. Maitalimudok ti riknatayo kadakuada. Tarigagayantayo a maam-ammo ida a nasaysayaat, ken panunotentayo ti maipapan iti biagda. Kayattayo a masagrapda dagiti bendision ti ebanghelio ken mairamanda kadatayo iti agnanayon a kaamaan. Babaen ti panangisublina kadagiti tulbek ti kinasaserdote ti pannakaisalakan para kadagiti natay, inted ni Elias ken ni Joseph Smith ti bileg a mamaglantip a sangsangkamaysa kadagiti kaamaan iti agnanayon. No tarigagayantayo ti panaglalantip a sangsangkamaysa dagiti kaamaantayo iti saan a mawaswas a kawar manipud pay ken ni Adan, maparegtatayo babaen ti "Espiritu ni Elias." Ti "Espiritu ni Elias" ti tarigagay a mariknatayo a mangsukisok kadagiti kasuratan dagiti an-annabotayo ken aramiden para kadakuada dagiti saanda a maaramid para iti bagbagida. Ipakita ti ladawan 8-b, "Pagrebbengan ti kaamaan ti aramid iti kapupuon." 70
Maika-8 nga Adalen Iti panangirugi iti daytoy nga aramid, naidawat dagiti amin a kameng ti Simbaan babaen kadagiti propetatayo a leppasen ti "programa dagiti uppat-a- kaputotan." Buklen ti programa ti uppat-a-kaputotan ti panangurnong kadagiti pakaammo maipanggep iti bukodtayo a kaamaan ken dagiti umuna a tallo a kaputotan dagiti an-annabotayo, ken ti panangisurat iti daytoy a pakaammo kadagiti naisangsangayan a porma a maawagan iti tsart ti kapuonan ken ragup a kasuratan ti kaamaan. Tapno malpas daytoy a programa, nasken a leppasen ti tunggal maysa kadatayo dagiti sumaganad: Umuna a kaputotan: Maysa a porma ti ragup a kasuratan ti kaamaan a naglaon kadagiti pakaammo maipanggep kadatayo, dagiti asawatayo, ken dagiti annaktayo. Maikadua a kaputotan: Dua a porma ti ragup a kasuratan ti kaamaan, ipakita ti maysa dagiti nagannak kadatayo a kas agassawa ken ipakita ti maysa dagiti nagannak ti asawatayo a kas agassawa. Maikatlo a kaputotan: Uppat a porma ti ragup a kasuratan ti kaamaan, maysa para iti tunggal maysa kadagiti appotayo ken appo ti asawatayo. Maikapat a kaputotan: Walo a porma ti ragup a kasuratan ti kaamaan, maysa para iti tunggal maysa kadagiti nagannak dagiti appotayo ken dagiti nagannak dagiti appo ti asawatayo. Iparang iti klase ti porma a ragup ti kaamaan ti bukodyo a kaamaan. Ibaga kadakuada no kasano ti panangisaganam iti daytoy ken iburaymo ti pammaneknekmo maipanggep iti kapupuon ken kasuratan ti kaamaan. Mabalin pay a maaramat dagiti ragup a kasuratan ti kaamaan a pangisuratan iti pakaammo maipanggep kadagiti an-annabo manipud kadagiti kaputotan nga immun-una ngem dagiti uppat a kaputotan a kasapulan kadatayo a sukisoken. Dagitoy a kasuratan, a kadua dagiti para iti programa ti uppat-a- kaputotan, nasken a maipanda amin iti libro a pakalaglagipan. Dagiti Ordinansa iti Templo para iti Kaamaan Bayat ti panangummongtayo kadagiti ragup a kasuratan ti kaamaan, maikeddengtayo no siasino kadagiti an-annabotayo ti makasapul kadagiti ordinansa iti templo a maaramid para kadakuada. Idatagtayo dagiti nagan dagitoy nga an-annabo iti Family History Department, a makasinunuo a maaramid dagiti umno nga ordinansa para kadakuada. Ipakita ti ladawan 8-c, "Aramiden dagiti mangisaup ti aramid iti templo para kadagiti natay." Nasken met a maaramid para kadagiti natay ti tunggal ordinansa a para kadagiti sibibiag tapno makagun-od ti amin a sangapada kadagiti bendision ti pannakaitan-ok. Maaramid dagitoy nga ordinansa iti templo babaen ti bileg ti kinasaserdote. Iti templo, mabalin dagiti maikari a kameng ti Simbaan a mabuniagan, mapatalgedan, maordenan iti kinasaserdote, ken mangawat iti talugading para kadagiti natay. Mabalinda pay a mapaglantip iti agnanayon iti benneg iti kaamaan para kadagiti natay. 71
8
Maika-8 nga Adalen Kinuna ni Presidente Wilford Woodruff, "Mabigbigko a daytoy a paset ti naespirituan nga aramid ti mision a napateg a kas ti mangasaba kadagiti sibibiag; dagiti natay . . . saandanto a bumangon iti agsapa ti aldaw a panagungar, malaksid no maaramid para kadakuada dagiti dadduma nga ordinansa iti templo a nabangon iti nagan ti Dios. Napateg ti pannakaisalakan ti natay a kas iti sibibiag." (Discourses of Wilford Woodruff, p. 160.) Tulong manipud iti Nailangitan nga Amatayo No aramiden ti amin a kabaelantayo a mangtungpal iti pagrebbengantayo iti kinasaserdote a mangtrabaho iti aramid ti kapupuon, awatentayo ti tulong manipud iti Nailangitan nga Amatayo no kasapulantayo. Masansan a daytoy a tulong umay a naulimek, gagangay a pammaregta. Ngem no dadduma, adda milagro a mapasamak kadagiti kameng ti Simbaan a mangar-aramid iti daytoy a trabaho. Imbaga ni Elder Melvin J. Ballard, kas pagarigan, daytoy nga estoria: "Malagipko ti naaramid iti bukod a padas ni tatangko. Anian a panangseggami iti ileleppas ti templo ti Logan! Umasidegen ti pannakaidatonna. Nagtrabaho ni tatangko iti dayta a balay manipud iti pannakairugina, ket iti umuna a malagipko ti panangbalbalonko kenkuana iti inaldaw no ibabana ti dakkel a bato manipud pay ti ayan a pangalaan kadagitoy. Anian a panangseggami iti dayta naindaklan a pasken! Malagipko no kasano nga iti ababa a panawen ar-aramiden ni tatangko ti tunggal kabaelanna a gun-oden amin a kasapulan ken pakaammo maipanggep kadagiti kabagianna. Daytoy ti kararagna iti rabii ken bigat a luktan koma ti Apo ti wagas a pakaalaanna ti pakaammo maipanggep iti minatay[na]. "Iti aldaw sakbay ti pannakaidatonna . . . dua a panglakayen ti nagna kadagiti kalsada ti Logan, inasitganda dagiti dua nga inaudi a kakabsatko a babbai, ket, intedda iti in-inauna kadagiti dua ti pagiwarnak ket kinunada: "'Itedmo daytoy iti amayo. Awan sabali pay a pangtedanyo. Darasenyo nga ited daytoy. Diyo pukpukawen.' "Nagtungpal ti ubing ket idi masabatna ni nanangna, kayat nga alaen ni nanangna ti pagiwarnak. Kinuna ti ubing, 'Saan, nasken nga itedko daytoy ken ni tatang ket awan ti sabali pay.' "Pinastrekda iti kuarto ket insalaysayna ti estoriana. Awan kaes-eskanna ti panangsapulmi kadagitoy agbambaniaga. Saandan a makita. Awan met ti nakakita kadakuada. Sa linukibmi ti pagiwarnak a, "The Newbury Weekly News," a naimaldit iti daan nga Ingles a pagtaengan ni tatangko, iti Huebes, 15 ti Mayo, 1884, a dimteng kadakami iti 18 ti Mayo, 1884, tallo nga aldaw kalpasan iti pannakaipablaakna. Nasdaawkami gapu ta dimteng kadakami nga awan ti naindagaan a wagas, tapno dumakkel ti gagarmi bayat ti panangamirismi. Nasukalanmi ngarud a naipaay ti maysa a pinanid kadagiti sinurat ti agipadpadamag iti pagiwarnak a . . . simmarungkar iti daan a kamposanto. Dagiti karkarna a naikitikit kadagiti lapida, ti nangiturong kenkuana a mangisurat iti ania man a masarakanna iti lapida ti tanem, 8-b Pagrebbengan ti kaamaan ti aramid iti kapupuon 73
8
c
Maika-8 nga Adalen agraman dagiti bersikulo. Innayonna dagiti nagan, aldaw ti pannakayanak, pannakatay, kdpy., a nganngani pinunnona ti intero a panid ti pagiwarnak. "Daytoy ti daan a kamposanto a nakaitaneman ti kaamaan a Ballard para kadagiti a kaputotan, ket nakaad-adu ti naagapad nga asideg a kabagian ni tatangko ken dagiti dadduma a nasinged a gagayyemna. "Idi maipakaammo daytoy a banag ken ni Presidente Merril iti templo ti Logan kinunana, 'Naikkankayo iti karbengan a mangaramid iti trabaho para kadakuada gapu ta naawatyo dagitoy babaen dagiti mensahero ti Apo.' "Awan duadua a dagiti natay nga immawat iti ebanghelio iti lubong dagiti espiritu ti nangtignay iti puso ti agipadpadamag tapno isuratna dagitoy a banag, ket iti kasta naisagana ti wagas para iti amak tapno magun-odna ti pakaammo a sapsapulenna." (Three Degrees of Glory, pp. 23-24.) Adu dagiti kameng ti Simbaan ti mangisalaysay no kasano a naparegta ken natarabayda apaman a nagsukisokda iti pakaammo maipanggep iti an- annaboda. No sukisokentayo ti kasuratan dagiti an-annabotayo babaen ti pammati, kararag, ken panagayuno mabalintayo ti umawat iti tulong manipud iti Nailangitan nga Amatayo. Panangigibus Kas addaan iti kinasaserdote, adda dakkel a pagrebbengantayo a tumulong iti panagkaykaysa dagiti kaamaantayo para iti agnanayon. Iraman daytoy a pagrebbengan ti panangidulin iti libro ti pakalaglagipan. Nasken a laonen daytoy a libro a pakalaglagipantayo ti estoria ti kabibiagtayo, ti pakaammo a naummong maipanggep kadagiti an-annabotayo, ken dadduma pay a sagrado a kasuratan ti kaamaantayo. Babaen ti panangummong kadagiti kasuratan ti kapupuon, lukatantayo ti dalan para kadagiti an-annabotayo tapno maawatda dagiti napateg nga ordinansa ti ebanghelio. No aramidentayo daytoy, agbalintayo a "mangisalakan iti Bantay ti Zion." Kinuna ni Propeta Joseph Smith: "Nasken a mayawat dagiti tulbek, nasken nga umayto ti espiritu ni Elias . . . ken sumang-atto dagiti Santo a mangisalakan iti Bantay ti Zion. Ngem kasano ti panagbalinda a mangisalakan iti Bantay ti Zion? Babaen ti panangipatakderda kadagiti temploda . . . ken panangawatda kadagiti amin nga ordinansa . . . para kadagiti amin nga immun-una a kapuonan a natayen ken subbotenda ida tapno bumangondanto iti umuna a panagungar ket maitan-okdanto kadagiti trono ti gloria; ket daytoy ti kadena a mamaglantip kadagiti ammada, a pakaitungpalan ti mision ni Elias." (Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 330.) Pangkarit Maipanggep iti kapupuon kinuna ni Presidente Kimball: "Aramid daytoy ti Apo, ken inyawatna kadatayo. Pagrebbengantayo, ragsaktayo, ken gundawaytayo ti mangaramid kadagitoy. Masapul ngarud nga urnosentayo ti bagbagitayo ken 8-c Aramiden dagiti mangisaup ti aramid iti templo para kadagiti natay 75
ti aramid tapno dumakdakkel ken umad-adu pay." ("The Things of Eternity - Stand We in Jeopardy?", Ensign, Jan. 1977, p. 7.) Rugian itan ti mangaramid iti maysa wenno ad-adu kadagiti sumaganad: 1. Mangpilikayo iti kahon wenno pagidulinan ket irugi ti mangurnong kadagiti banag a makatulong kadakayo a mangisurat iti bukodyo a pakasaritaan. 2. Manggun-odkayo iti listaan ti padpadas wenno inaldaw nga aramid ket isurat ita nga aldaw ti umuna a pasamak. Idulin ti libro iti lugar a makitayo a masansan. Ikeddengyo a tun-oyen a suratan daytoy iti inaldaw wenno linawas. 3. Mangirugi iti programa ti uppat-a-kaputotan babaen ti panangisagana iti ragup a kasuratan ti kaamaan para iti bukodyo a kaamaan. Ituloyyo ti agurnong kadagiti kasuratan agingga a makompletoyo ti programa. 4. No nangrugikayon iti libroyo a pakalaglagipan, mangpili iti sabali a panggepyo a tun-oyen ket iramanyo ti kaamaanyo. Mabalinyo nga angayen ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan tapno matulonganyo dagiti annakyo a mangirugi iti bukodda a libro a pakalaglagipan. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 1 Nephi 5:10-16 (naidulin a kapupuon dagiti an-annabo ni Lehi) Doktrina ken Katulagan 21:1 (agidulin ti Simbaan iti kasuratan) Doktrina ken Katulagan 127:9 (nasken nga agidulin ti templo kadagiti kasuratan) Doktrina ken Katulagan 128:8 (naidulin dagiti kasuratan iti langit) Doktrina ken Katulagan 110:13-16 (ti isasarungkar ni Elias ken ni Joseph Smith) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 128:15-19,22-24 ken "Ti Parmata iti Pannakasubbot dagiti Natay" ni Joseph F. Smith (Doktrina ken Katulagan 138). 2. Sublienyo a basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-40 a paset, "Aramid iti Templo ken Kapupuon." 3. No adda maysa a tao iti grupoyo nga agsursurat a kanayon iti listaan ti padpadas wenno inaldaw nga aramid, saludsoden kenkuana no kasano ti panangirugina ken no kasano it panangtulong kenkuana. 4. Mangisaganakayo iti porma iti ragup a kasuratan ti kaamaan ket itugot iti klase. No diyo ammo no kasano ti mangaramid iti daytoy, agpatulongkayo iti dadauloyo iti kinasaserdote. 5. Dawatenyo kadagiti kameng ti klase a mangited kadagiti an-annaboda agingga kadagiti uppat a kaputotanda. Mabalinyo met a sublien nga adalen ti bukodyo a kapupuon sakbay ti klase. 6. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 76
Panangibingay iti Ebanghelio Maika-9 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangguyugoy kadatayo a mangibingay iti ebanghelio a nasamsamay kadagiti dadduma. Pakauna Iti sumaganad nga estoria, ibaga ti maysa a napasurot no kasano a naawis ti imatangna ken ti kaamanna iti Simbaan: "Itay nabiit kalpasan ti yaakarmi iti baro a pagindegan, addaak iti ruar nga agtartrabaho iti minuyongak idi inikkannak ti maysa kadagiti kaarrubak iti dakkel a sangaappupo a kamatis a kappurpurosna. Dayta laeng ti nangrugian ti makunkuna nga agnanayon a panaggayyemmi. "Kadagiti simmaruno a bulan, [dagiti kaarrubami] napaneknekan nga isuda ti kasayaatan a gagayyem . . . a naam-ammomi. Awan amakda a mannakigayyem unay ket ibilangda ti kaamaanmi a kasla dakami ti bukodda a kaamaan. Maayatankami kadagiti napudot a linutoda a tinapay nga it-itedda iti dandani tunggal lawas; ti naan-anay a pangrabii nga impatulodda kadakami iti maysa a sardam idi masakitak unay nga agluto para kadakami, ti napintas a pabuya iti maysa a sardam iti kalgaw iti Wayawaya, ken sorbetes iti dalan idi agawid kamin. . . . "Kanayon nga awisendakami kadagiti aramid iti Simbaan, ngem saankami pulos a napilpilit a mapan. Idi inkeddengmi ti mapan, ti naayat, namnamaen nga anak a babai ti kaarrubami ti immay nagaywan iti anakmi ket no dadduma agkedked a patangdanan. "Kalpasan ti pannakabannogko iti pagtaengan, awisennak no kua ti gayyemko a mangkadua kenkuana iti Gimong ti Kaasi. Gagangay a magagaranak laeng tapno makawayaak iti balay iti dayta a gapu. Ngem iti ipapanko naammuak nga ad-adu [ngem ti panaginana] kadagiti trabaho iti balay. Ti nabara a panangsarabo kaniak dagiti kakabsat a babbai ti namagbalin kaniak tapno taginayonek ti makitaripnong it dandani makatawen sakbay a nabuniagankami . . . "Idi agangay, nupay, naammuanmi iti pusomi a tarigagayanmi ti naan-anay a biag a kas kadakuada. Naawiskami ngarud iti simbaan iti Domingo ket rinugianmi ti tumaripnong iti klase dagiti sursuruan iti linawas. "Nabuniagankami idi Marso 1976. "Iti saan a nabayag kalpasan dayta nangngegmi ti naisangsangayan a bitla iti miting ti sakramento maipanggep iti maysa a tao a arinkedkeden a nangibingay 77
iti ebanghelio gapu iti danagna amangan no makuna a darasudos - ket naguray ti kaamaan iti sangapulo pay a tawen sakbay nga immay manen ti gundaway. Sangapulo a tawen, pinanunotko. Sadino koma iti ayanmi iti sangapulo a tawen no awan ti Simbaan kadakami ita? Nalapunos ti pusok, ket nganngani diak makauray a sapulen dagiti kaarrubami iti ruar kalpasan ti miting iti Simbaan. "'Agyamanak iti panangibingayyo ti ebanghelio kadakami,' ti laeng met nabalinko nga inyebkas. Ad-adu pay ti kayatko a sawen koma, ngem pudno a saanen a nasken kaniak. Nagarubos ti luada bayat ti panagyiyinnebkasmi iti ayat ken panaggiinnarakupmi, a kas ammok a kanayon a mataginayonto ita ken iti agnanayon." (Doris E. Heydon, inadaw ni Jay A. Parry, "Converts Tell . . . What Brought Me In," Ensign, Feb. 1978, p. 43.) Asino ti mabalintayo a pangibingayan ti ebanghelio ita? Ania ti inaramid daytoy a kaamaan tapno maisagana dagiti kaarrubada a mangawat iti ebanghelio? Apay a nasken nga irugitayo itan ti mangtarabay kadagiti kaarrubatayo? Panangibingay iti Ebanghelio - Akemtayo iti Apo Maul-ulit nga ibilbilin ti Apo kadagiti addaan iti kinasaserdote nga ikasaba ti ebanghelio ken awisen dagiti saan pay a kameng nga agbabawi ken agpabuniag. Idi agnanaed iti daga, nangted ni Jesus iti pagarigan kadatayo a surotentayo. Inawisna ti tunggal maysa a mangawat iti ebanghelio. Ti naudi a bilin nga intedna kadagiti disipulona sakbay nga immuli iti langit ti, "mapankayo . . . iti intero a lubong, ket ikasabayo ti ebanghelio iti tunggal parsua." (Marcos 16:15). Sumagmamano kadatayo ti mangipapan a para laeng ti aramid kadagiti naan- anay ti panawenna a misionario. Ngem datayo amin a nabuniagan addaan iti pagrebbengan a mangawis kadagiti dadduma a mangawat kadagiti bendision ti ebanghelio. Ti Apo kinunana: "Kunak manen kadakayo, bilinenkayo, a ti tunggal tao, elder, saserdote, mannursuro, ken kasta met ti kameng, a mapan babaen iti pigsana, iti aramid dagiti imana, a mangisagana ken mangitungpal kadagiti banag nga imbilinko. "Ket aramidenyo a timek a mamallaag ti panangaskasabayo, tunggal tao iti kaarrubana, a siaalumamay ken sipapakumbaba." (Doktrina ken Katulagan 38:40-41.) Apay a kayat ti Nailangitan nga Amatayo nga ibingaytayo ti ebanghelio kadagiti dadduma? (Agpannuray kadatayo a mangibingay iti ebanghelio kadagiti di pay nakangngeg tapno amin nga annakna mananamda dagiti bendision.) Ania dagiti bendision ti ebanghelio a sagsagrapentayo ken tarigagayantayo met a malak-am dagiti dadduma? (Ibaga ti ebanghelio nga annaknatayo ti managayat a Nailangitan nga Ama a mabalin a pagkararagan iti tulong kadagiti parikuttayo. Tulongannatayo ti ebanghelio nga agragsak ditoy a biag ken maikari a makipagbiag iti Nailangitan nga Ama iti sumaruno a biag. Pabaelennatayo ti ebanghelio a mataginayontayo dagiti kaamaantayo.) Sumagmamano kadagiti gagayyem ken kabagiantayo ti saan pay pulos nakasagrap kadagiti bendision ti ebanghelio malaksid no maseknantayo kadakuada a kas napudnotayo a misionario. Dida pulos dawaten nga isuro 78
Maika-9 nga Adalen kadakuada ti ebanghelio malaksid laeng no kasaritatayo ida maipanggep iti daytoy. Agpayso a paset ti panagbalin a misionario ti panangipakita iti nasayaat a pagarigan ti pammatitayo, ngem masapul a kitaentayo dagiti wagas tapno maidanon kadagiti tao ti pammatitayo. Kinuna ti Apo: "Ta adu pay kadagiti sekta, gunglo, ken ragup ditoy daga, ti nabulsek kadagiti nalamuyot a panangallilaw dagiti tao, a pagurayanda a paallilaw, ken agtalinaedda lattan iti laksid ti kinapudno gapu ta dida ammo ti pangsapulanda" (Doktrina ken Katulagan 123:12). Panangibingay iti Ebanghelio a Nasamay Ipakita ti ladawan 9-a, "Nasken a misionario ti tunggal kameng." Babaen dagiti propetana, imbilin ti Apo a masapul a mairaman iti aramid ti misionario ti tunggal kameng ti Simbaan. Nangted kadatayo ni Presidente Spencer W. Kimball iti balakad a mangtulong kadatayo a mangtungpal iti daytoy a pagrebbengan: "Ama, nasken a sika ti mangidaulo. Babaen ti panagtitinnulongtayo nga agtrabaho a sangaamaan, ad-adu a trabaho ti maileppas. Kaduayo ti kaamaanyo, agkararagkayo a mangpili ti maysa wenno dua a kaamaan a pakigayyeman. Ikeddeng no siasino kadagiti kabagian wenno gagayyemyo ti yam-ammoyo iti Simbaan. Nalabit a kaduayo ida a mangplano iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan ti maysa a rabii a saan a Lunes, wenno agkaykaysa a makiraman iti nadumaduma a wagas. Kalpasanna, no ipakita dagitoy a kaamaan ti gagarda, awisen ida ken dagiti misionario iti pagtaenganyo babaen ti dadaulo iti sanga wenno purok tapno maibingay ti mensahe ti Pannakaisubli. No suroten daytoy nalaka a wagas, makaawiska iti adu a nasayaat a kaamaan iti Simbaan." (Sharing the Gospel Through Priesthood Missionary Service [filmstrip 1975].) Kaaduan kadatayo ti mangayat a mangibingay iti ebanghelio kadagiti dadduma maipanggep iti ayat ken pakaseknantayo kadakuada. Ngem sumagmamano kadatayo ti saan a makaammo no kasano ti mangibingay iti ebanghelio kadagiti saan pay a kameng. Mabain ken arinkedkedentayo a mangilawlawag iti Simbaan kadakuada. Ti sumaganad a plano ti maysa a wagas a mabalin a pakaawisantayo kadagiti dadduma iti Simbaan. IKARARAG TI PANAGPILI ITI KAAMAAN Ipakita ti ladawan 9-b, "Kaipapanan ti nasayaat a misionario ti nasayaat a gayyem." Kas kinuna ni Presidente Kimball, nasken a ti ama ti mangidaulo. (No awan ti ama ti sangakabbalayan, ti ina wenno sabali a pangulo ti sangakabbalayan ti masapul a mangidaulo ti kaamaan.) Mabalin a rugiantayo a panunoten dagiti gagayyem ken kabagiantayo a saan pay a kameng iti Simbaan. Asino ti ammoyo a mabalin nga agkameng iti Simbaan? 9-a Nasken a misionario ti tunggal kameng 9-b Kaipapanan ti nasayaat a misionario ti nasayaat a gayyem 79
9
9
Utoben ti sumaganad no mangpili iti kaamaan a pakigayyeman: • Dagiti kaamaan a manarimaan nga agpadpadas iti pangabaruanan a kasasaad. (Dagiti baro a kaarruba, dagiti kaan-anak, dagiti apagassawa, adda kapatpatay iti kaamaan.) • Dagiti kaamaan nga addaan kadagiti nasayaat a padpadas iti Simbaan. (Dagiti kasarsarungkar iti templo wenno dadduma a pasilidad ti Simbaan, dagiti timmaripnong iti miting wenno aktibidad ti Simbaan, dagiti nakabuya iti programa ti telebision dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, dagiti gagayyem dagiti kameng ti Simbaan, dagiti dimngeg iti Tabernacle Choir.) • Dagiti kaamaan a kabagian dagiti kameng ti Simbaan. (Dagiti kaamaan nga adda kabagianda a kameng; dagiti kabagian dagiti baro a pasurot iti Simbaan.) • Dagiti kaamaan ken tattao a mayat wenno agragut a mangammo iti Simbaan.(Dagiti agsalsaludsod maipapan iti Simbaan, dagiti agsarsarita iti naimbag maipapan kadagiti kameng ti Simbaan, dagiti mangyebkas a mangammo kadagiti pammati wenno pagbatayan ti Simbaan, dagiti agbirbirok iti baro a relihion.) Insingasing ni Presidente George Albert Smith: "Rugiam iti tao nga agnaed iti kaasitgan a balay babaen ti panangabbukaymo iti panagtalek kenkuana, babaen ti panangabbukaymo iti ayat kenkuana gapu iti kinalintegmo, ket nairugimon ti aramid ti misionario." (Iti Conference Report, Oct. 1916, p. 51.) GAYYEMEN TI KAAMAAN Nasken a ti pangulo ti sangakabbalayan ti mangidaulo iti kaamaan a makigayyem kadagiti saan pay a kameng. Nasken a sursuruan ti tunggal ama ti kaamaanna iti pannakigayyem. Kasano ti panangpasiken iti pannakigayyemtayo iti saan pay a kameng a kaamaan? Adu a wagas ti panangipakita iti pannakigayyem kadagiti dadduma. Mabalintayo ti agragsak, nasayaat a dumdumngeg, lagipen dagiti naganda, agaramid iti naimbag kadakuada, pagsaritaan a kadua ida dagiti paggugustoda, sarungkaran ti pagtaenganda awisen ida iti pagtaengantayo, makikadua kadakuada kadagiti pagliwliwaan, ken iti dadduma pay a wagas ipasimudaag nga ay-ayatentayo ida. YAM-AMMO TI KAAMAAN ITI SIMBAAN Insingasing ni Presidente Kimball a pumilitayo iti sabali a rabii malaksid iti rabii ti sardam ti pagtaengan a mangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan a kadua dagiti kaarrubatayo. Sadiay mayam-ammotayo kadakuada dagiti sumagmamano a doktrina iti Simbaan. Dagiti dadduma pay a wagas a pangyam-ammo ida iti Simbaan isu ti panangted kadakuada kadagiti polieto wenno magasin ti Simbaan, panangted kadakuada iti Libro ni Mormon, panangawis kadakuada kadagiti miting ti 82
Maika-9 nga Adalen Simbaan, panangiburay iti pammaneknektayo kadakuada, wenno panangitugot kadakuada kadagiti aramid iti Simbaan. Ania pay dagiti sumagmamano a wagas a makatulong kadagiti saan pay a kameng tapno maawisda iti Simbaan? AWISEN TI KAAMAAN A MAKISARITA KADAGITI MISIONARIO Ipakita ti ladawan 9-c, "Makapnek a padas ti panangibingay iti ebanghelio." Iti kanito a nakasaganan dagiti gagayyemtayo, nasken a dumawattayo iti tulong iti Apo a mangdawat kadakuada a makipagkitada kadagiti misionario. No mabalin, nasken nga agkitada iti pagtaengantayo a mangawat kadagiti panaglilinnawag iti misionario. Kasano ti panangawistayo kadagiti gagayyemtayo a makipagkita kadagiti misionario? Maysa a wagas a pangawis kadagiti gagayyem no kayatda a maammuan ti Simbaan ti panangisao a: "Maragsakankami ta agkakaarrubatayo. Di la mabalin a dakayo ken ti kaamaanyo kaduaendakami iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan iti maikapito nga oras iti rabii no bigat? Dua nga agtutubo iti Simbaan ti mangyam-ammo maipanggep ti nangrugian iti Simbaan." Kastoy ti wagas a pannakisarita kadagiti tattao a nalabit a nakasaotayo la iti maminsan maipapan iti Simbaan: Agsaludsod: wenno: Agsarita: wenno: wenno: Ibaga kadakuada a napateg ti pammatiyo kadakayo: wenno: "Ania a simbaan ti am-ammoyo unay?" "Ania a relihion ti nakaikappenganyo nga agassawa?" "Maysaak a Mormon." "Kamengkami nga agassawa iti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw." "Naikappengkami iti Simbaan ti Mormon." "Panagkunak ti relihion ti kapatgan a banag iti biagko." "Napateg para iti kaamaak a maammuanda ti maipapan iti Simbaan." Mangibingay iti nalawag a pammati: wenno: wenno: Agsaludsod: wenno: wenno: "Iti Simbaanmi mamatikami. . . . " "Iti kaamaanmi mamatikami iti . . . " "Iti Simbaan ni Jesucristo. . . . " "Ania ti ammoyo maipapan iti Simbaan ti Mormon? Adda pay kayatyo a maammuan?" "Kayatyo a maammuan ti . . . " "Kayatyo ti makikadua iti. . . . " 83
9
c
Maika-9 nga Adalen Adu a wagas ti panangawis kadagiti dadduma a dumngeg iti mensahe ti ebanghelio. Mabalin nga agapadentayo ti maysa a banag a maipapan iti Simbaan a paggugustuanda a kas ti kapupuon, programa iti agtutubo, wenno programa ti pagimbagan. Mabalin ngarud a saludsodentayo kadakuada no kayatda a maammuan a nasaysayaat ti Simbaan. Ditayo agbutbuteng no maparurodtayo ida wenno maupaytayo no didatayo awaten a nasayaat. Kaaduanna ti sumungbat iti wen ngem no paayenda ti awistayo, nasken nga awatentayo daytoy a kas panangpaayda koma iti nayawis a pangrabii a pannangan. Mabalin nga isaotayo ti maysa a banag a kas iti: "Maawatak, Juan. Nalabit nga itinto sabali a panawen." Saan a madadael ti panaggayyemtayo no agsaludsod ken tulongannatayonto ti Espiritu a mangammo no panawen ti panangsaludsod manen. Basaen ti taga-Roma 1:16. Apay a nasken a ditayo "ibain ti ebanghelio ni Cristo"? Iti sumaganad nga estoria, inlawlawag ti kabarbaro a pasurot no kasano a naiturong ti pannakigayyem ti panangayatna iti Simbaan: "Nagam-ammokami a nalaing babaen ti trabaho. Nasursurok nga agpayso ti nagraem kenkuana. Bayat panagsinningedmi iti panaggayyemmi, mapagsarsaritaanmi maipapan dagiti kaamaanmi ken dagiti ar-aramidmi, a nagpatingga iti Simbaan. Maibagak a ti Simbaan ti namaggidiat kenkuana ken ti kaamaanna - iti naimbag a wagas - kadagiti kaaduan a tattao. Iti saan a nabayag pagsarsaritaanmin ti maipapan dagiti dadduma a doktrina ti Simbaan, ngem dinak pulos pinilpilit wenno kinaskasabaan . . . Maysa nga aldaw iti malem a panaginana sinaludsodna kaniak no kayatko a maammuan ti ad-adu pay . . . [Dimngegkami a sangaamaan kadagiti adalen nga inted dagiti misionario] iti pagtaenganna. "No saan laeng a gapu iti napaypayso a pakaseknan ken panangayat nga impamatmat dagiti Brooks iti kaamaak, agpayso a panunotek a dikami koma nagbalin a kameng iti napudpudno a maysa a Simbaan nga addaan iti silaw ken pannakaammo iti Amatayo iti Langit ken dagiti planona kadatayo." (Keith Knoblich, inadaw ni Jay A. Parry, "Converts Tell. . . . What Brought Me In," Ensign, Feb. 1978, p. 39.) Panangigibus Imbaga ti Apo a, Nasayaat nga ugalien ti tunggal tao a naballaagan a ballaagan ti kaarrubana. (Doktrina ken Katulagan 88:81). No aramidentayo a kas iti imbilin ti Apo, matulongantayo ti adu a tao a makasarak iti kinapudno. Maysa a wagas ti panagbalin a misionario ti panangipakita iti nasayaat a pagwadan. No mangipakitatayo iti nasayaat a pagwadan, aggusto dagiti tao a mangammo gapu ta aggigiddiat ti panagbiagtayo. Ngem saan a makaanay ti mangipakita iti pagwadan laeng tapno aggusto dagiti sumagmamano a tattao iti Simbaan. Nasken nga alaentayo ti umuna nga 9-c Makapnek a padas ti panangibingay iti ebanghelio 85
addang a mangyam-ammo kadakuada iti ebanghelio. Mabalin nga aggusto dagiti saan a kameng iti nadumaduma a wagas: Iraman ida iti panaglilinnawag iti ebanghelio, awisen ida nga agaramid kadagiti serbisio ti Simbaan, iburay ti pammaneknekyo kadakuada, awisen ida iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Adda pay dadduma. Agsabasabali dagiti pamuspusan iti tunggal tao, isu a nasken nga agkararagtayo kadagiti aramidtayo a misionario. Kangrunaan unay, nasken nga ipakitatayo ti ayat ken pakaseknantayo kadagiti saan a kameng bayat ti panangikagumaantayo a maaddaan kadagiti gundaway a mangisuro iti ebanghelio. Ti rikna nga iburaytayo kadakuada ti nangnangruna ngem iti pamuspusan nga aramatentayo. Agtamed ti tao iti ayat. Maysa a napasurot ti nagkuna, "Nasken a makigayyemtayo sakbay a makapasurotayo." Dagiti kimmappeng iti Simbaan ket nasayaat a gagayyemda ida dagiti kameng sakbay a nakikappengda. Pangkarit 1. Mangted iti pagwadan kadagiti kaarrubayo ken ballaagan ida a sipapakumbaba. 2. Ikararag ti panangpili iti saan a kameng a kaamaan a masursuruan iti ebanghelio, sa makigayyem kadakuada ken yam-ammo ida iti Simbaan. 3. Alaen daytoy a gundaway a mangipatungpal kadagiti aramid ti misionario kadagiti tattao nga umay iti pagtaenganyo. 4. Ikkan ti gayyemtayo iti Libro ni Mormon. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Tudingan ti maysa a kameng ti klase a mangiburay iti padasna iti aramid ti misionario. 2. Tudingan ti maysa a kameng ti klase a mangibingay iti estoria ti pannakapasurotna. 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng iti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 86
Pannakisinninged: Pagrebbengan ti Kinasaserdote Maika-10 nga Adalen Nasken a guyugoyennatayo daytoy nga adalen kas addaan iti kinasaserdote a mangpakired kadagiti kameng ti Simbaan babaen iti pannakisinninged. Pakauna Basaen ti Doktrina ken Katulagan 18:10. Kasano ti kinapateg ti tunggal tao iti Nailangitan nga Amatayo? Napateg iti tunggal maysa kadatayo iti Nailangitan nga Amatayo. Iti laksid ti kinasiasinotayo, sadino ti pagnaedantayo, ania ti pagsasaotayo, wenno iti ania a puli ti pakaibilangantayo, ti aramid ken gloriana ti mangipatungpal iti di ipapatay ken agnanayon a biag (kitaen ti Moises 1:39). Tapno matulongantayo iti daytoy a trabaho, insubli ti Apo ti kinasaserdote ditoy daga ken intedna kadatayo ti pagrebbengan a mangipateg iti tunggal maysa a kas iti panangipategna kadatayo. Isuro dagiti nasantuan a kasuratan a nasken a mariknatayo ti isu met laeng a pakaseknan iti dadduma a kas mariknatayo iti bagitayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 38:24). Pagrebbengan ken gundawaytayo ti mangtulong kadagiti kakabsattayo a lallaki ken babbai a mangawat kadagiti bendision nga insagana ti Nailangitan nga Amatayo para kadagiti napudno. "Addatayo ditoy a mangtulong iti tunggal maysa a dumur-as, a mangparegta iti tunggal maysa nga agayat ken agaramid iti naimbag, ket saan nga . . . agtugaw a mangukom. Pagrebbengantayo ti mangparegta kadagiti saan a naregta ken agbiddut. Adda rebbengentayo a "mangkita nga awan ti kinadakes iti simbaan, awan panagtitinnangsit ti tunggal maysa, awan panagulbod, panagsasao iti liklikudan, wenno panagsasao iti dakes.' (Doktrina ken Katulagan 20:54.)" (Delbert L. Stapley, "The Path to Eternal Glory," Ensign, July 1973, p. 100.) Basaen ti Lucas 22:32. Kinuna ni Presidente Harold B. Lee: "Mamatiak nga adu iti Simbaan dagiti mangdaddadael iti naespirituan a kinataoda, ket dumawdawatda iti tulong. . . . No koma laeng mailasintayo ti ar-araraw ti panagtuok iti kanito, datayo ti maaramat a wagas a pangisalakan kadagiti kararua." ("The Strength of the Priesthood," Ensign, July 1972, p. 103.) Pannakisinninged iti Simbaan Pangparegta iti pakinakem ken panangtulong ti tunggal maysa tapno mananam dagiti naan-anay a bendision ti ebanghelio ti kayat a sawen ti pannakisinninged. Panangipakita iti panagdayaw, panangibingay kadagiti 87
padas, panangipaay iti serbisio ken ayat, managtulong ken panagaramid kadagiti kinaimbag. Makisinningedtayo babaen iti nasayaat a pannakigayyem ken pannakikaarruba ken ti panangipariknatayo kadagiti dadduma a napategda ken kayat ida. No ibingaytayo ti panawen, kabaelan, ken sanikuatayo kadagiti dadduma, mapasayaattayo ti espiritu ti panagkakabsat. Inladawan ni Pablo daytoy a panagkakabsat. Kinunana a dagiti baro a kameng iti Simbaan saandan a ganggannaet, "ngem kapadpada idan nga umili dagiti santo" (Taga-Efeso 2:19). Nupay nasken a makigayyem ken makikaarrubatayo ken ikagumaantayo nga ipakita ti panagayattayo iti amin a tattao, ti mangited iti tulong ken pannakigayyem kadagiti baro ken saan a naregta a kameng ti kangrunaan a pagrebbengan ti kinasaserdote. Tulungannatayo ti Simbaan a mangaramid iti daytoy iti adu a wagas. Mangipaay kadagiti programa, a kas panangisuro iti pagtaengan, a mangparegta kadatayo nga agserbi kadagiti kakabsattayo a lallaki ken babbai. Mangipaay kadagiti miting tapno makapaglilinnangentayo. Ken mangipaay iti pannursuro iti umno a panangipeksa iti ayat ken pakaseknantayo. Nasken koma a kanayon a maseknantayo kadagiti saan pay a kameng iti Simbaan ken dagiti ganggannaet kadatayo, ngem nasken met a maseknantayo kadagiti kaamaan kadatayo nga addaan iti ama, iti ina, iti anak a lalaki, wenno babai a saan a kameng. Kasapulandatayo dagitoy a kaamaan. Babaen ti pannakisinninged kadakuada ken panangibingay kadakuada ti pannakaawat ken ayattayo, mabalin a matulongantayo dagitoy saan a naan-anay a kameng a kaamaan a makikaykaysa iti ebanghelio. Gupgopen dagitoy a kapanunotan babaen iti panangisurat iti pisarra ti listaan dagiti makasapul iti pannakisinningedtayo. Dagiti Wagas iti Pannakisinninged No kasano ti pannakisinningedtayo iti tao agpannuray iti kasasaadna ken ti pannakilangentayo kenkuana. Maysa a kaamaan ti nangilawlawag no kasano ti pannakisinningedda iti ganggannaet: "Alusiisen ti ganggannaet a kaabaymi. Kumitkita a nalinteg iti sanguanan ken kasla saan unay nga umang-anges. Di pay immisem kadagiti dua nga ubbing nga annakmi, a kanayon a mannakigayyem para kadakami. Kalpasan ti pannakimisa, inawis ti asawak daytoy nakakaasi a ganggannaet a makimerienda kadakami iti pagtaenganmi. Immisem ket limmawag ti atiddog a rupana. 'Kabumbuniagko itay lawasna, ket kalpasanna immakarak iti purokyo,' inlawlawagna, Manipud idin, sumarsarungkar kadakami iti mamin-adu a daras iti linawas, maragsakan maipapan [iti panagdur-as ti pannakaammona iti ebanghelio], magagaran a mangilawlawag kadagiti nasantuan a kasuratan, mailiw kadagiti bukodna nga aramid. Bukodmi a ragsak ti makaimatang iti panagdur-as ti kabsatmi a lalaki. Saanen a ganggannaet." (Susan Spencer Zmolek, "The Strangers within Our Gates," Ensign, Mar. 1976, p. 49.) 88
Maika-10 nga Adalen Nupay kasta, naaramid ti pannakisinninged a maigiddiat iti daytoy, no maipapan iti panangisuro iti pagtaengan. Maysa a babai ti nangisalaysay no kasano ti panangiraman dagiti mannursuro iti pagtaengan kenkuana ken ti anakna a lalaki kadagiti aramidda: "Kayatko ti baro a pangrugian kalpasan ti nasaem a pannakidiborsio, isu nga innalak ti ubing nga anakko a lalaki ket immakar iti abagatan tapno ileppasko ti kolehio. Iti panangipagarupko a napudot ti klima iti dayta a lugar, imbatimi dagiti imeng ken ulesmi iti pagipempenan. O, malamminkami iti balay a bassit a pagnaedanmi iti dayta a panawen ti lam-ek, ngem mabutengak unay a manggaraw iti pagpapudotan wenno mangbulod iti ules. Awan ti am-ammok. Mariknak a kasla diak maibagay kadagiti tao iti Simbaan gapu ta diborsiadaak, ket agpayso a diak kayat a panunoten ti tao a maysaak a [dagensen]. Maragsakanak idi simmarungkar dagiti mannursuro iti pagtaengan! Napudno ti panangkablaawda kadakami ken sumarsarungkarda a patinayon, nupay awan ti teleponomi ken kanayon nga awankami iti pagtaengan. Masansan nga iramramandakami kadagiti aramid dagiti kaamaanda. Idi agangay naikkaten ti panagalumiimko a bumulod iti ules kadakuada." (Kas inadaw ni Susan Spencer Zmolek, "The Strangers Within Our Gates," Ensign, Mar. 1976, pp. 47-48.) Isurat iti pisarra dagiti wagas ti pannakisinninged a kas imparangarang dagiti padas iti ngato. Nalawag, a no napaypayso ti pannakigayyemtayo kadagiti dadduma, dagiti aramid a pannakisinninged nasken a maited saan la a kadagiti miting iti Domingo no di ket dadduma a panawen ken aramid iti makalawas. Iraman dagita nga aramid ti panangawis kadakuada iti pagtaengantayo, panagtitipon nga aramid, ken dagiti pasken iti purok ken iti Simbaan. Ti pannakisinninged ti pagilasinan ti pudpudno a Santo, nga dinakamat ti Apo idi kinunana, "Ganggannaetak ket pinastreknak." (kitaen ti Mateo 25:34-36). Ipamatmat ti sumaganad nga estoria no kasano ti panangiparangarang ti dua a kakabsat ti pudpudno a pannakisinninnged: "Maysa nga agtutubo a lalaki ti naliday ken saan a naragsak. Saan a kanayon ti pannakitaripnongna iti simbaan ket marigatan a mapagtalkan kadagiti naituding nga aramiden iti simbaan. Dua a lallaki, agpada a balo, ti nangawis iti agtutubo a lalaki a makitaripnong kadakuada kadagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Iti saan a nabayag, nagbalin ti sardam iti Lunes a kapatgan nga orasna iti linawas. Idiay nakiraman kadagiti adu a pagsasaritaan iti ebanghelio ken naguyugoy a mangrugi nga agkararag a napaspasnek. Saan unay a nagbayag sakbay a nagbalbaliw ti pammaneknekna manipud iti kaawan ti regtana iti pannakaammo iti narayray a saksi iti kinapudno. Inawat dagitoy dua a kakabsat a lallaki ken intedda ti pannakigayyem iti naan-anay a wagas nga ammoda. Katugawda kadagiti miting iti Simbaan ken awisenda a mangrabii iti pagtaenganda. Kinaduada a naggatang iti masapsapulna ken tinulonganda a mangtarimaan iti balayna. 89
Iti saan a nabayag it-itedna metten ti tulongna kadagiti dadduma, ken nagbalin a mapagtalkan kadagiti naituding nga aramidenna iti simbaan. Maysa nga aldaw nga isarsaritana iti kaam-ammona maipapan iti ragsak iti biagna, sinaludsod ti sabali kenkuana, "Ania iti panagkunam ti gapuna?" "Ti ayat dagiti dua a gagayyem ti kapatgan a gapu," kinunana. Nasursurok ti agtalek ken natalgedak iti ayatda, ket dayta nga ayat ti nangtulong kaniak nga agaramid kadagiti banag a diak impagarup a maaramidko." (Inadaw iti Relief Society Courses of Study, 1977-78, p. 130.) Inayon iti listaan a naisurat iti pisarra dagiti wagas nga inaramid dagitoy dua a kakabsat a lallaki iti naliday a kameng. Sinarita ni kabsat nga Ernest Eberhard, Jr. ti sumaganad nga estoria maipapan iti pannakisinninged: Maysa a naregta a kameng iti Simbaan ni Susan Munson a nabayagen a nagan-anus a mangur-uray iti asawana a saan a kameng a mangipakita iti panaggustona iti Simbaan. Kanayonna nga isao, 'Oy, nasayaat dayta para kenka ken dagiti ubbing, biagko, ngem awan ti essemko.' "Agpayso ti dadduma nga imbagana. Ngem managbabain pay ni Jack . . . [kamaudiananna] dinawat ni Susan ken ni Brother Caldwell, ti dadaulo iti mision ti purok, no awan ti sabali a maaramid. Nagkari a pagsasaritaandanto daytoy iti linawas a miting ti misionario. "Ti grupo - inkeddengda a mangted iti 'pagraragsakan' a mabalin a kasayaatan a wagas a pangrugian. Dinawatda kadagiti tallo a kaamaan a kameng iti dayta a lugar nga agplano iti pagraragsakan para kadagiti Munson ken Noble, maysa met a kaamaan a sursuruan . . . Sangsangkamaysa dagiti tallo a nakisinninged. "Ni Jack, nga idi damo nagkedked nga umay koma, ket nasdaaw ken naragsakan iti nalag-an ken gagangay a pannakigayyem ti grupo. Idi rumabiin, nalaus ti gagarna a nangiwayat iti maikadua a pagraragsakan, maysa a piknik iti maikadua a lawas. Awan ti nagsarita maipapan iti ipapan iti Simbaan, ngem ni Allen Westover, a nangilawlawag iti proyekto ti panagpinta iti balay ni Jack iti pagraragsakan, dimteng iti Sabado a nangitugot iti bukodna nga agdan - ket nagsubli iti rabii kalpasan ti trabaho. Timmulong met da Glen Rivers ken Steve Caldwell iti sumagmamano a daras. "Kamaudiananna iti dayta a bulan idi adda proyekto ti korum dagiti elder, nagtarigagay ni Jack a tumulong kadakuada . . . . Iti pannagna ti panawen ti kalgaw, umad-adu ti oras a busbusbosen ni Jack kadagiti kameng iti Simbaan. Mapagsarsaritaanda maipanggep iti panagbanniit iti ikan, iti politika ken panagpadakkel kadagiti ubbing, maipanggep iti panagmula, panangrisut kadagiti parikut dagiti naasawaan, ken panangiggem kadagiti rigat iti trabaho. Makisarsarita ken kasta met a dumdumngeg ni Jack. Kadagiti rabii a makikadkaduada kadagiti nadumaduma a kaamaan a mairaman ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan ken dagiti naespirituan a pagsasaritaan. Anian a 90
Maika-10 nga Adalen ragsak ni Susan idi imbaga kenkuana ni Jack iti maysa a rabii a sisasaganan nga agpaisuro kadagiti misionario ken . . . agkamengen iti Simbaan." Innayon ni Brother Eberhard ti sumaganad: "Awanen ti sabali pay a nalawlawag ngem dagiti aramid a pannakigayyem no awan ti rikna a makigayyem. Nasken nga umun-una ti rikna." Insingasingna a dumngegtayo a naimbag, takuaten dagiti pagay-ayatan ken saan a paggugustuan ti tao, dagiti aramid ti kaamaanna, ken ti trabahona. Inyunay-unayna a nasken a maammuan dagiti pakikaduaantayo a maseknantayo kadakuada. ("That Part-member Family," Ensign, July 1978, pp. 38-39.) Ania dagiti wagas a naaramat iti daytoy nga estoria a mabalin a mainayon iti listaan iti pisarra? Pagsasaritaan ti tsart, "Dagiti Aramid a Pannakisinninged" (ladawan 10-a). Inayon dagiti dadduma nga aramid nga isingasing dagiti kameng iti klase. Panangigibus Napateg a pagrebbengan ti kinasaserdote ti pannakisinninged. Tulunganna dagiti baro a pasurot ken dadduma a kameng iti Simbaan a mangiparikna a napategda ken kasapulan ida, ken maguyugoyda a makiraman iti Simbaan. No awatentayo ti pagrebbengan a mangtulong kadagiti dadduma a maparegta iti Simbaan, mananamtayo ti rag-o ken pannakapnek. Inkari ti Apo nga agnanayon daytoy a rag-o. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 18:15-16. Dawaten iti natudingan a kameng nga iburayna ti pammaneknekna no kasano ti panangtulong kenkuana iti pannakisinninged. Pangkarit 1. Lasinen ti baro a kameng ket kasinningedyo. 2. Yad-addayo ti makisinninged kadagiti kaamaan a naituding kadakayo. 3. Mangpili iti kaamaan a saan a naregta ket makisinninged kadakuada nga agsubli iti aramid ti Simbaan. 4. Makigayyem kadagiti amin a kameng iti Simbaan - nangnangruna kadagiti ganggannaet. 5. No adda kaamaan iti lugaryo a saan pay a kameng ti dadduma kadakuada, iraman dagiti saan pay a kameng kadagiti aramid ti Simbaan. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Dawaten iti kameng a mangiburay iti pammaneknekna no kasano a nakatulong kenkuana ti pannakisinninged. Mabalin a baro a pasurot, maysa a kameng a nagsubli iti aramid ti simbaan, wenno maysa a timmulong a nangpasubli iti sabali iti aramid ti Simbaan. 2. Mangisagana iti tsart kadagiti aramid a pannakisinninged (kitaen ti ladawan 10-a). 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 91
DAGITI ARAMID ITI PANNAKISINNINGED Dagiti Aramid iti Pagtaenganyo Panangrabii Panagaliwaksay Mangipabuya iti pelikula ken ladawan ti kaamaan Mangangay iti gagangay a pagraragsakan Dumngeg kadagiti napintas a tokar Dawaten a tulongandaka iti proyekto Mangyawis iti piknik iti likud iti arubayan Agbuya iti napintas a programa iti telebision Dagiti Aramid iti Pagtaenganda Mangisagut iti bibingka wenno dadduma a makan Tulongan ida iti proyektoda: • Tulongan ida a mangtarimaan iti maysa a banag • Agmula iti muyong • Tulongan ida nga umakar Agplano iti pagraragsakan a sangsangkamaysa Aywanan dagiti annakda Sumarungkar kadakuada"gapu ta aggagayyemtayo" Dagiti Aramid iti Purok Mapankayo agbuya iti naisangsangayan a pelikula wenno programa Dagasenyo ida a mapan makitaripnong iti pasken ti eskuela (pagmeriendaen ida kalpasanna iti pagtaenganyo) Mapankayo agpipiknik Makidanggay iti pasken a panagaliwaksay ti kaamaan Tumaripnong iti gagangay nga aramid dagiti ubbing (ay-ayam iti bola, kdpy.) 10-a
Ti Ama a kas Patriarka Maika-11 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen tapno pabilgen ti pannakaawattayo ti akem ti ama kas patriarka iti pagtaengan. Pakauna Ipakita ti ladawan 11-a, "Namnamaen ti Apo dagiti amma a mangidaulo kadagiti kaamaanda." Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Inurnos ti Apo [dagiti annakna] idi punganay nga addaan iti ama nga agputot, mangipaay iti kasapulan, ken mangipateg ken mangiturong, ken iti ina a manginaw ken mangipasngay ken mangtaraken ken mangtaraon ken mangtubay [ken annak nga] umay mangayat, mangraem, ken mangbigbig iti pateg ti tunggal maysa. Ti kaamaan ti naindaklan a plano ti biag kas plinano ken binukel ti Amatayo iti Langit." ("The Family Influence," Ensign, July 1973, p. 15.) Ania dagiti pagrebbengan ti ama nga innaganan ni Presidente Kimball? "Sagrado ken agnanayon ti awag nga ama. Dakkel ti kaipapananna nga iti amin nga awag a panagdayaw, ken panagraem ken panangbibig a maited iti Dios, dinawatna nga awagantayo a kas Ama." ("Father, Consider Your Ways [pamphlet, 1973], p. 2.) Kantaen wenno basaen dagiti bersikulo ti, "O Amak." (Kitaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio a pagbasaan, p. 336.) Idi immay nagserbi ti Mangisalakan ditoy daga, nakiuman iti adu a daras iti Amana ken nagsao ti maipapan kenkuana iti nasagraduan a wagas. Ipamatmat dagiti nasantuan a kasuratan nga am-ammona ti amana, gapu ta nakisao kenkuana ken inaramidna ti pagayatanna (kitaen ti Mateo 26:39). Ti pagwadan ti Mangisalakan iti panagdayaw ken panagraem iti Amana ti pagtuladan a nasken a surotentayo ken ti pagtuladan a nasken nga isuro kadagiti annaktayo a suroten. Kasano ti panangipakitatayo iti panagdayaw iti Nailangitan nga Amatayo? Kadagiti naindagaan nga ammatayo? Nasken nga agbiag a nalinteg ti ama nga addaan iti kinasaserdote tapno maawagan iti sagrado a nagan ti ama dagiti annakna. No aramidenna daytoy, nakasagananto iti agnanayon a kinaama. Adda bileg ti tunggal maysa kadatayo a mangaramid iti daytoy, tapno adda kadatayo ti kaamaantayo ken mapadasan ti agragsak kadakuada iti agnanayon. 93
11
Maika-11 nga Adalen Ti Ama ti Patriarka iti Kaamaanna Basaen ti Taga-Efeso 5:23. Dinutokan ti Nailangitan nga Ama a dadaulo iti sangakabbalayan ti asawa a lalaki wenno ama. Pangamaen a kadawyan daytoy a pagtuladan a dadaulo iti kaamaan ti asawa a lalaki wenno ama. Naisangsangayan ti pannakabendisiontayo a kas kameng iti Simbaan gapu ta addaantayo iti kinasaserdote a mangtulong kadatayo a nabileg a patriarka. Maysa a pagarian wenno gobierno a bukod ti tunggal kaamaan iti Simbaan. Ti ama ti dadaulo iti dayta a gobierno. Isu ti kangatuan nga agturay iti pagtaenganna ken mangimaton iti amin nga aramid ti kaamaan. (Kitaen ti Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, pp. 286-288.) Maipanggep daytoy a banag, insurat ni Presidente Joseph F. Smith: "No dadduma mapasamak a matudingan dagiti elder a mangitakder kadagiti kameng ti kaamaan. Kadagitoy nga elder mabalin nga adda dagiti presidente ti pasok, apostol, wenno uray dagiti kameng ti umuna a panguluen iti Simbaan. Saan nga umno iti ama iti babaen dagitoy a pasamak nga agbaybay-a ket namnamaenna nga iturong dagiti elder ti pannakaannong daytoy napateg nga ordinansa. Adda idiay ti ama. Karbengan ken pagrebbenganna ti mangimaton. Nasken a pilienna no asino ti nasken a mangannong iti lana, ken no asino ti mangidaton iti kararag, ken nasken . . . nga iturongna ti panangipaay iti bendision ti ebanghelio iti pagtaenganna." (Gospel Doctrine, p. 287.) Kayat ti Apo a ti ama ti mangbendision iti kaamaanna, saan laeng a mangituray kadakuada. Iti pangaramid iti daytoy, masapul nga aramatenna ti kinasaserdotena a sililinteg tapno mabendisionan ti tunggal kameng ti kaamaan. Insalaysay ni Eldred G. Smith, Patriarka iti Simbaan, maipanggep iti babai nga immasideg kenkuana a dimmawat iti naisangsangayan a bendision ti kinasaserdote. Kinunana: "Idi saludsodek kenkuana no apay a kayatna ti naisangsangayan a bendision, nagkedked a mangibaga kaniak. Naammuak kenkuana a kameng ti Simbaan ti asawana ken addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek, isu nga inaramatko ti nawadwad a panawen tapno maisurok kenkuana ti pagbatayan ti alagaden ti kinasaserdote, a ti ama iti pagtaengan ti nasken a mangbendision kadagiti kameng ti kaamaan . . . . [Dinawatko kenkuana] nga agawid iti balayda ta dawatenna ti pammendision kenkuana ti asawana a saan nga aggapu kaniak. "Iti saan a nabayag nagsubli iti opisinak, naipalagip kaniak daytoy a padas, ket kinunana a pimmanaw [idi] iti opisinak a makagura unay. . . . "Imbagana ti gapu ti nagkedkedanna a nangibaga kaniak idi no apay a kayatna ti mabendisionan gapu ta saan a nasayaat ti panaglinnangenda nga agassawa, ngem pinagawidko tapno dumawat iti pammendision iti asawana. Isu a gagangay a nakagura bassit. 11-a Namnamaen ti Apo dagiti amma a mangidaulo kadagiti kaamaanda 95
"Sa, innayonna, 'Dayta ti maysa kadagiti kasayaatan a banag a napasamak.' Kinunana a nagawid, nagkararag maipapan iti daytoy, pinanunotna, sa iti kamaudiananna inturturedna ti dimmawat iti pammendision iti asawana. Siempre nakigtot, ngem naganus; binay-anna a pinanunot biit daytoy, inutobna, ken inkararagna; ket kamaudianna inikkanna iti pammendision. Sa innayonna, 'Awan pay ti kasta a kasinged ti panaglinnangenmi iti pagtaenganmi bayat ti panagbiagmi a kas ita manipud pay idi intedna dayta a bendision.'" ("Family Unit through a Father's Blessing," Improvement Era, June 1965, p. 534.) Ti pagtaengan ti lugar para iti kaamaan tapno dumur-as a sangsangkamaysa ken saggaysa. Tapno maparegta daytoy nga idudur-as, nasken a ti ama ti kanayon a mangimaton iti pagtaengan nga adda ayat, kinasirib,kinaalumamay, pannakaawat, ken anus. Kas kangatuan nga agturay iti pagtaengan, ti ama ti nasken a pagwadan a mangibagnos. Dagiti napudno ken managtungpal nga amma a mangidaulo kadagiti kaamaanda iti nalinteg a panagbiag ditoy daga ti mangtulongto kadagiti kaamaanda a maikari nga agbiag a sangsangkamaysa iti agnanayon. Kas patriarka iti kaamaantayo, nasken a tratuentayo dagiti assawa ken annaktayo iti kangatuan a panagdayaw. Basaen ti Taga-Efeso 5:25-28. Kasano ti panangtratotayo kadagiti assawatayo? Basaen ti Taga-Efeso 6:4. Ania ti pammagbaga daytoy nasantuan a kasuratan kadagiti amma maipanggep iti panangpadakkelda kadagiti annakda? Basaen ti Doktrina ken Katulagan 121:41-45. Kasano ti mabalin a panangtulong kadatayo daytoy nasantuan a kasuratan tapno agbalintayo a nasayaat a patriarka iti kaamaantayo? Naglaon dagiti nasantuan a kasuratan kadagiti estoria dagiti amma a nasayaat a patriarka. Tinipon a sangsangkamaysa ni Alma nga Ub-ubing dagiti annakna a lallaki ket intedna iti tunggal maysa ti pammagbaga ken bendisionna (kitaen ti Alma 35:16). Sinuruan ni Ari Benjamin dagiti annakna nga umawat kadagiti nasantuan a kasuratan (kitaen ti Mosiah 1:2). Binendisionan da Adan ken Lehi a saggaysa dagiti annakda sakbay a natayda. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:53; 2 Nephi 4:1-11). Babaen ti bileg ti kinasaserdote, tinungpal dagiti propeta dagiti pagrebbengan ti kinapatriarka kadagiti kaamaanda. Babaen ti kinasaserdote, mabalintayo met ti agbalin a nalinteg a patriarka kadagiti kaamaantayo. Panangted Kadagiti Kangrunaan a Kasapulan ti Kaamaan Kas patriarka iti kaamaanna, adda pagrebbengan ti ama a mangtulong kadagiti kameng ti kaamaan a mangted iti kasapulanda. Adda naindagaan a kasapulan ti tunggal maysa a kas ti taraon, pagtaengan, ken lupot. Ania pay dagiti kangrunaan a kasapulan nga adda iti kaamaantayo? Ilista dagiti sumaganad iti pisarra kas maagapad: 96
Maika-11 nga Adalen TAPNO MAIPATEG KEN MAAYAT Mapennektayo daytoy a kasapulan babaen ti panangipakitatayo iti ayat ken panangibaga kadagiti kaamaantayo nga ay-ayatentayo ida. Nangted ni Elder Loren C. Dunn iti pagarigan kadatayo iti daytoy a kasapulan: "Malagipko ti maysa a pabuya iti entablado a naaramid a pelikula iti kallabes. Maipapan daytoy kadagiti nagannak nga adda maymaysa nga anakda, a lalaki, a naggapu iti buyot. Saan pay a pulos nagsinninged dagiti agama. Maysa a kasasaad nga ipatpateg dagiti agama ti tunggal maysa ngem dida makasapul iti wagas tapno mayebkasda ti bagida, ket ngarud adda sinnuppiat gapu ta impagarup ti tunggal maysa a saan a maipatpateg. . . . Dimteng ti kangitingitan a paset ti pabuya idi kinuna ti ubing iti amana ti kastoy: "'Tang, kinagurguraka idi ubingak pay gapu ta dimo pulos imbaga kaniak nga ay-ayatennak, ngem naamirisko met laeng a saanko pulos imbaga kenka nga ay-ayatenka met. Tang, ibagak kenka ita: Ay-ayatenka.' Iti maysa a makatukay iti rikna a kanito naginnarakup dagiti agama ket naglayus kadagiti tawen dagidi napenpen nga ayat ken panangbigbig iti pateg ti tunggal maysa." ("The Growing Problem of Drug Abuse," Improvement Era, June 1969, pp. 52-53.) Apay a nasken nga ibagatayo kadagiti kameng ti kaamaantayo nga ay-ayatentayo ida? Kasano pay ti panangipakitatayo kadakuada a patpatgen ken ay-ayaten ida? MAADDAAN ITI PANAGRAEM ITI BAGI Mabalintayo a matulongan dagiti kameng ti kaamaantayo a maaddaan panagraem iti bagida babaen ti panangdayawtayo kadagiti naaramidda. Maisurotayo kadakuada nga annak ida ti Dios. Matulongantayo ida a mangidur-as iti kabaelanda. Makatulong amin dagitoy a banag kadakuada a mangpasiken iti panagtalek, ti nasayaat a panangiladawan iti bagi, ken ti rikna ti pateg. Nasken a kanayon a mangkita dagiti nagannak iti wagas a mangidaydayaw ken mangpatibker kadagiti annakda. Ken dagiti annak, nasken met, a kanayon a yebkasda ti panagyaman kadagiti nagannak kadakuada. Kuna ti maysa nga ama, "Ibusbusbusko ti oras iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan a mangdayaw kadagiti annakko ngem ti manguyaw kadakuada. Kaykayatko nga ibaga kadakuada dagiti makitak a nasayaat nga aramidda ngem ti nakitak a dakes nga aramidda." (Inadaw ni George Durrant, "A Gift from Heaven," Ensign, Mar. 1971, p. 7.) MAADDAAN ITI PANGGEP ITI BIAG Kasapulan ti tunggal maysa a mangrikna nga adda kaipapanan ti biag, nga adda panggep ti kaaddatayo. Matulongantayo dagiti kameng ti kaamaan a mangpunno iti daytoy a kasapulan babaen ti panangisurotayo kadakuada ti ebanghelio. Kasapulan ti tunggal maysa a mangtulong kenkuana ti naindagaan a biag a dumur-as ken agbalin a kas iti Dios. Masapul nga isurotayo dagiti 97
annaktayo a panggeptayo ditoy daga ti mangsapul iti kappia ken ragsak ken mangisagana iti bagitayo nga agsubli iti Amatayo iti Langit. MAADDAAN ITI DISIPLINA TI BAGI KEN MAKABAEL NGA AGTRABAHO Naminsan a nasaludsod ken ni Brother Glen E. Nielson, presidente ti dakkel a kompania ti lana, no asino a mannursuro ti kangrunaan a mangaring iti biagna. Insungbatna: "Ni tatangko . . . Insurona kaniak ti ragsak ti panagtrabaho no naaramid a nasayaat. Insuronak a mangiseksek iti ad-adu a garami iti karaykay ken agaddang iti sango no ibuntuon dagiti garami, ken innayonna pay, 'nalaklaka ken nalaglag-an ti amin a trabaho no asitgan ngem no adaywan.'" (Church News, 25 Mar. 1978, p. 2.) Ipakita ti ladawan 11-b, "Nasken nga isuro dagiti amma ti annakda nag agtrabaho Iparang ti sumaganad nga estoria dagiti pagsayaatan ti panagsursuro nga agtrabaho: "Dua a lallakay nga agkaarruba ti [agsarsarita] iti maysa nga aldaw maipanggep iti biagda ken kadagiti annakda. Ngannganin makaturpos iti kolehio ti inaunaan nga anak a lalaki ni Juan ken adda iti listaan dagiti maidaydayaw a nalalaing iti klase bayat iti panagad-adalna. Napaneknekan a nagaramid iti nadagsen a basol itay nabiit ti anak a lalaki ni Jaime ket naibaon iti [pagbaludan] ti estado. Agnaed nga agabayda Jaime ken Juan ken nasayaatda nga agkaarruba idi panawen ti panagdakkel dagiti annakda. Agkadua nga agay-ayam dagiti ubbingda ken agkaduada a mapan iti eskuela. Kinuna ni Jaime, iti panangilawlawagna iti napasamak, 'Ti sibubukel a paggidiatan iti biag dagiti annakta ti kaadda ti baka a taraknenyo, Juan. Malagipko a no agay-ayam dagiti ubbing, agawid no kua a nasapa ta anakmo tapno makapagatas ken mapakanna ti baka. Babaen ti panagtarakenyo iti dayta a baka, naisurom ti anakmo nga umawat iti pagrebbenganna.'" (1967-68 Priesthood Study Course: Aaronic Priesthood - Adult, p. 35.) Saantayo amin a maaddaan kadagiti baka, ngem maikkantayo dagiti annaktayo iti trabaho nga aramidenda. Nasken met nga ikkantayo ida iti wayawaya a mangrisut kadagiti parikutda a gapu iti trabaho; nasken a saantayo nga aramiden ti trabahoda para kadakuada, ngem nasken a tulongantayo ida a mangileppas a sibaballigi kadagiti aramidda. (Kitaen ti maika-15 nga adalen, "Panagbibingay iti Trabaho ti Kaamaan.") "No maamiris ti lalaki nga isu ti naindagaan nga ama ti espiritu nga anak ti Dios, saanna a di marikna ti napegges a pagrebbenganna a padakkelen dayta nga ubing iti nadungngo ken naayat a panangtaripato a mabalin" (N. Eldon Tanner, "Fatherhood" Ensign, June 1977, p. 2.) Pannangted Kadagiti Naespirituan a Kasapulan Dagiti amma nga addaan iti kinasaserdote addaanda iti karbengan ken pagrebbengan a mangbendision kadagiti kaamaanda nga addaan iti 98
Maika-11 nga Adalen kinasaserdote a mangidaulo ken mangaramid para kadakuada dagiti aniaman a mabalin nga ordinansa nga itedda. Iparang ti naisaganam a paskil wenno isurat iti pisarra ken pagsasaritaan dagiti wagas a mabalin a pangidauluan ken panangbendision dagiti amma kadagiti kaamaanda. (Kitaen ti "Panagsagana ti Mannursuro.") Mabalin a mangidaulo ken mangbendision dagiti amma kadagiti kaamaanda kadagiti sumaganad a wagas: 1. Agturayda a mangimaton iti pagtaengan. 2. Makisaoda iti nalimed iti tunggal kameng ti kaamaan. (Kinuna ni Presidente N. Eldon Tanner, nga idi ubing, kasasao ni tatangna iti nalimed. Kinunana, "Imbagana no kasano iti kinapateg ti kinasaserdote ken no ania ti masapul nga aramidek tapno maikariak iti dayta a kinasaserdote. Isu ti kasayaatan a gayyemko." ["The Blessing of Church Interviews," Ensign, Nov. 1978, p.41.]) 3. Mangtedda iti bendision a pangliwliwa kadagiti assawa ken annakda. 4. Annonganda dagiti masakit iti kaamaanda (dagiti laeng addaan iti Kinasasersdote ni Melchizedek). 5. Umawat iti paltiing ken pammaregta para iti kaamaanda. 6. Angayenda ti kararag a sangaamaan iti bigat ken rabii. 7. Awagan dagiti kameng iti kaamaan nga agkararag ken mangbendision iti taraon. 8. Angayenda ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan iti tunggal rabii ti Lunes. 9. Paregtaenda dagiti kameng ti kaamaan a tumulong iti aramid ti misionario, iti panagsukisok iti kapupuon, ken dagiti ordinansa ti templo. 10. Agbalinda a pagwadan ken tungpalenda dagiti bilin. 11. Mangbukelda iti rikna ti ayat ken pannakaawat iti pagtaengan. Dawaten iti natudingan nga addaan iti kinasaserdote nga iburayna ti pammaneknekna maipapan iti ragsak ti agbalin a paset ti nasinged ken naayat a kaamaan. Panangigibus Iti plano ti Apo, dagiti assawa a lalaki ken amma ti dadaulo iti pagtaenganda ken patriarka kadagiti kaamaanda. Iti kasta, nasken a pasayaaten ti ama ti umno a pannakilangenna iti asawa ken annakna. Nasken a pagkaykaysaen daytoy a pannakilangen ti ayat, panagtalek ken panagtitinnulong. Kas amma nasken ngarud a maseknantayo maipapan kadagiti pagimbagan ti tunggal kameng ti kaamaan. Ti panangsaludsod iti bagitayo kadagitoy a saludsod ti mangtulong kadatayo a mangtakuat no kasano a mapasayaattayo: 1. Pudno kadi nga adda panawenko a mangseknan iti kaamaak? 2. Ipakitak kadi ti panagdayaw iti kaamaak, dagiti alikamenda, ken dagiti kapanunotanda? 99
11
Maika-11 nga Adalen 3. Mabigbigko kadi a napateg a tao ti tunggal kameng ti kaamaak? 4. Ibagbagak kadi iti kaamaak nga ay-ayatek ida? Ipakitak kadi kadakuada ti ayatko babaen dagiti tignayko? "Naragsak a gundaway ken bendision, ken nadagsen a pagrebbengan ti agbalin nga ama ken dadaulo ti kinapatriarka iti kaamaan, ken makarit a mangisuro ken mangisagana kadagiti kameng nga agsubli iti sidong ti Nailangitan nga Amada, a mabalin a pangituloyan ti kaamaan a mangsagrap iti biag nga agnanayon a sangsangkamaysa" (N. Eldon Tanner, "Fatherhood," Ensign, June 1977, p. 2). Pangkarit Assawa a lallaki ken amma: 1. Awatenyo dagiti pagrebbenganyo a kas patriarka iti pagtaenganyo. 2. Pagsaritaanyo daytoy nga agassawa bayat ti lawas. Alaenyo ti suportana a mangtulong kadakayo a mangtungpal iti rebbengenyo. 3. Dayawenyo ti amayo. Agtalinaed a patriarkayo uray kalpasan ti panagasawayo. Dagiti agtutubo ken babbaro: 1. Dayawenyo ti kinasaserdoteyo. Isaganayo ti bagiyo nga agbalin a nalinteg a patriarka iti pagtaenganyo. 2. Dayawenyo ti amayo. Isu ti patriarka iti kaamaanyo. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Deuteronomio 6:7 (isuro dagiti nagannak dagiti annakda) Josue 24:15 (pilienyo no siasino ti pagserbianyo) Taga-Efeso 5:22-25 (ti bilin a mangituray iti kaamaan) 1 Timoteo 3:4-5 (dagiti amma ti agturay iti pagtaenganda) Doktrina ken Katulagan 75:28-29 (dagiti amma ti mangted iti kasapulan dagiti kaamaanda) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Adalen ti Pagrebbengan ken Bendision iti Kinasaserdote, Parte A, maika-12 nga adalen, "Ti Pagrebbengan ti Ama para iti Pagimbagan ti Kaamaanna." 2. Mangala iti pisarra ken tisa. 3. Mangaramid iti paskil dagiti sangapulo-ket-maysa a banag a napagsasaritaan iti adalen a mabalin nga aramiden dagiti amma a mangidaulo ken mangbendision kadagiti kaamaanda. 4. Mangpili iti maysa nga addaan iti kinasaserdote nga addaan iti nasinged, ken managayat a kaamaan. Dawaten kenkuana nga iburayna ti pammaneknekna maipapan iti ragsak a mariknana iti kaamaanda. 5. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 11-b Nasken nga isuro dagiti amma ti annakda nga agtrabaho 101
Nabunga a Panangidaulo iti Kaamaan Maika-12 nga Adalen Nasken a paregtaennatayo daytoy nga adalen a mangdawat ken mangsurot iti pammaregta ti Espiritu Santo iti pannarabayna kadagiti kaamaantayo. Pakauna Imbaga ni Elder Bruce McConkie ti sumaganad nga estoria no apay a nasken a dumngegtayo iti Espiritu: "Maysa kadagiti malaglagipko idi ubingak pay ti panagkabaliok kadagiti kakaykaywan ti mansanas. Naamo ken nasayaat ti pannakaitali ti kabalio, ket nariknak a natalgedak iti silieta. "Ngem maysa nga aldaw maysa a banag ti nakapabutngak iti panagsakayko, idi pagam-ammuan la ta nagmania iti kakaykaywan. Naibatoak manipud iti silieta iti panagalmana ket nayalus-os ti maysa a sakak iti estribo. Pinagkalumbitinnak ti ngannganin mapugsat a lalat a tali . . . . Napugsat koman ti tali gapu iti kadagsen ti bagik ngem nasayaat ta nakakapetak pay laeng uray apagkanito. Iti maminsan wenno mamindua pay a panagtaray ti agmania a kabalio ti pakapugsatan ti tali wenno maibbatak ket mabatiak a nadangran wenno natayak koma a naguyod ti sakak iti estribo. "Kellaat a nagsardeng ti kabalio, ket nadlawko nga adda mangig-iggem a nairut iti renda ken mangpatpatalna iti agngalngalngal a kabalio. Dagdagus a sinakroynak ni tatangko. "Ania ti napasamak? Ania ti nangidarirag iti amak nga umay mangarayat kaniak iti apagkanito laengen sakbay nga ilupeklupeknak ti nagmania a kabalio? "Agtugtugaw ti amak iti balay nga agbasbasa iti pagiwarnak idi inyarasaas ti Espiritu kenkuana, 'Agtarayka a mapan iti kakaykaywan!' "Iti awan kanito a panagduadua, a saan a nagurayen a maammuanna no apay wenno ania a gapu, nagtaray ni tatangko. Nakitana ti agtartaray a kabalio ket napanunotna, masapul a pagsardengek daytoy a kabalio. "Inaramidna dayta ket nakitanak. Ket dayta ti naaramid no kasano ti pannakaisalakanko iti nakaro a pannakadunor wenno mabalin a pannakatay." ("Hearken to the Spirit," Friend, Sept. 1972, p. 10.) Ania ti nangibaga iti tatang ni Elder McConkie a rummuar a mapan iti kakaykaywan? Apay a nasken a tungpalen a dagus ni tatangna ti Espiritu? 102
Matarabay ti Espiritu Santo ti Kaamaan Maysa kadagiti kangrunaan a pagrebbengantayo iti daga ti mannarabay kadagiti kaamaantayo. Kinuna ni Presidente David O. McKay nga "awan ti sabali a balligi a makaisubli iti pannakapaay iti pagtaengan." ("Blessed Are They That Do His Commandments,'" Improvement Era, July 1964, p. 445). Patinayonen a napateg daytoy a pagrebbengan, ngem napatpateg manen daytoy no kumarkaro ti kinatiri ti lubong. Iti panangsangotayo kadagiti karit nga aramidentayo ita kas nagannak, mabalin a mariknatayo a saantayo a masirib wenno nakired unay tapno kanayon latta a naimbag ti pangngeddengtayo kadagiti kaamaantayo. Maawatan daytoy ti Apo ken nangipaay kadatayo iti wagas a mangawat iti pannarabay a kasapulantayo. Umay kadatayo daytoy a pannarabay babaen ti Espiritu Santo. Tapno maawat ti tulong manipud iti Espiritu Santo, masapul nga aramidentayo dagiti bilin, gapu ta saan nga agnaed ti Espiritu Santo iti tao a sinsinan laeng ti panangsurotna kadagiti bilin wenno paayenna ti agtungpal. No kayattayo ti tulongna, nasken nga agtultuloytayo nga agbabawi kadagiti dakes nga aramidtayo ken padasentayo nga aramiden dagiti banag a kayat ti Apo nga aramidentayo. "Nasken a maamiris a kanayon ti ama a kapatgan a banag iti biagna ti kaamaan. . . . Iti pagtaengan ti pangisuruan dagiti kangrunaan a makaawis iti imatang a pannursuro ken ti pakasukogan ti biag." (N. Eldon Tanner, Ensign, July 1973, p. 92.) Iti daytoy a kita ti pagrebbengan, maliwliwa dagiti nagannak a mangammo a makapagkararagda ken maiwanwanda babaen ti Espiritu Santo a mangaramid kadagiti nasayaat a banag para kadagiti kaamaanda. Maysa nga ama, kas pagarigan, "kalpasan ti panangdawatna iti tulong ti Apo, tiniponna ti kaamaanna a sangsangkamaysa sakbay nga inkeddengna nga awaten ti trabaho iti sabali a siudad. Dinawatna iti kaamaan ti pammagbagada no kayatda ti umakar ket innikkanna ida iti gundaway nga umasideg iti Apo ken dumawat iti sungbatna kadakuada no ania ti nasken nga aramidenda. Kalpasan ti panagkararagda, naparegtada, kas ti inaramid ti ama, a nasken nga umakarda. Isu a, gapu ta innikkanna ida iti gundaway nga umawat iti naespirituan a sungbat naawatna met, namatida ken sinurotda ti pammagbagana." (Henry B. Eyring, "Family Followership," Ensign, April 1973, p. 32.) Basaen 2 Nephi 32:5 Panangsurot iti Pannarabay ti Espiritu Santo Tulungannatayo ti Espiritu Santo a mangrisut kadagiti parikuttayo ken sungbatanna dagiti saludsodtayo iti adu a wagas. Maysa a wagas ti mangiburay iti pammaneknek kadagiti pangrisut a masapulan kadagiti nasantuan a kasuratan. No adda parikuttayo, nasken nga agbasatayo kadagiti nasantuan a kasuratan, a sapulen dagiti sungbat. No aramidentayo daytoy, 103
tulongannatayo nga iturong ti Espiritu Santo kadagiti sungbat ken iburayna ti pammaneknek kadatayo a pudno dagiti pangrisut. Tulongannatayo met ti Espiritu Santo a manglagip kadagiti nasursurotayo iti naminsan ngem nalipatantayon. (kitaen ti Juan 14:26.) Nupay matulongannatayo ti Espiritu Santo a mangrisut kadagiti parikuttayo, maysa a katulongto pay laeng. Dina risuten dagiti parikuttayo gapu laeng ta dumawattayo iti tulong. Idi kabbarro pay iti Simbaan, naammuan ni Oliver Cowdery a masansan a nasken nga aramidentayo iti ad-adu ngem iti dumawat laeng iti sungbat. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 9:1-9. Ania ti isuro daytoy a nasantuan a kasuratan nga aramidentayo sakbay nga agsaludsodtayo iti Apo maipanggep iti parikuttayo? Kasano ti panangammotayo no umno ti pangngeddengtayo wenno saan? Ibaga kadatayo daytoy a nasantuan a kasuratan nga adalen ken panunoten a nauneg dagiti keddeng a nasken nga aramidentayo. No makedngantayon ti aramidentayo, nasken ngarud a saludsoden iti Apo no umno ti naikeddengtayo. Dagiti dadduma a wagas a pangtulong kadatayo ti Espiritu Santo tapno marisut dagiti parikuttayo isu ti panangipalgak a dagus kadagiti sungbat iti bassit, naalumamay a timek. (kitaen ti 1 Ar-ari 19:11-13), wenno babaen iti pammagbaga ti dadaulo ti simbaan, ti gayyem wenno ti nasayaat a libro. (No maawattayo ti sungbat ti kararagtayo iti maysa a tao, ited ti Espiritu Santo kadatayo ti rikna nga umno daytoy.) No dadduma, gagangay nga ited ti Espiritu Santo ti pannarabay kadatayo no mapantayo kadagiti aginaldaw nga aramidtayo. Gagangay a rikna dayta a mangibaga nga ited ti naan-anay a panawentayo iti maysa kadagiti kaamaantayo wenno mangaramid iti naisangsangayan a maysa a banag para kenkuana. Nupay dumteng ti sungbat ti kararag iti adu a nadumaduma a wagas, mangipaay ti Apo kadatayo iti wagas tapno maammuantayo a manamnama nga aggapu ti sungbat kenkuana. Ibagana kadatayo a no umno ti pangngeddengtayo maawattayo ti rikna ti talna iti puspusotayo ken iti panunottayo. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 6:14-16, 22-24). Mabalin a ditayo kayat ti sungbat a maawattayo, wenno mabalin a saan a dagus nga umay a kas iti kayattayo. Ngem ay-ayatennatayo ti Apo ken maikeddengtayo a nasayaat no ania ti kasayaatan para kadatayo. Nasken a saantayo a maupay no ditayo maawat a dagus ti sungbat. Nasken nga itultuloytayo ti agkararag, agbiag a nalinteg, agadal, ken dawaten ti pannarabay ti Espiritu Santo. No maawattayo ti sungbat dagiti kararagtayo, nasken nga aramidentayo ti paaramid ti sungbat kadatayo. Saantayo a manamnama a kanayon ti tulong ti Espiritu Santo no ditayo ikankano ti ibagbagana. Uray no ditayo kayat ti 104
Maika-12 nga Adalen sungbat nga itedna wenno kasla narigat nga aramiden ti dawdawatenna kadatayo, nasken a natallugodtayo nga aramiden no iturongna. No saan, mapukaw ti pannaginnasidegtayo iti Espiritu Santo ken ti liwliwa ken panangiturongna. Adda dadduma a pangngeddeng nga ipalubos iti Apo a datayo ti mangaramid. Mabalin a gagangay a banag a kayattayo dagitoy a pangngeddeng ngem ti banag nga umno ken biddut. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 60:5; 80:3.) Iti kasta a kaso, nasken a mangeddengtayo a nasayaat a maibatay iti pannakaammo ken padpadastayo. "Ita, mapanunotko nga iti kangatuan ti amin ditoy lubong siak, ken sika, ken amin a kameng ti Simbaan, nasken a dawatenna ti pannarabay ti Espiritu ti Apo. No kasano iti kangatona tapno magun-od ti panangibagnos dayta nga Espiritu agbalintayo a propeta kadatayo ken kadagiti bukodtayo nga aramid, ken makitunostayo kadagiti propeta a tinudingan ti Apo iti Umuna a Panguluen ken iti Konseho dagiti Sangapulo-ket-dua." (Joseph Fielding Smith, Joseph Fielding Smith - A Prophet among the People, pp. 24-25.) No Kasano ti Panangbendision ti Espiritu Santo Kadagiti Kaamaantayo No tarabayennatayo ti Espiritu Santo, dakkel ti bendisiontayo, ket mabendisionantayo met ti kaamaantayo. Ni Elder McConkie, kas pagarigan, nailiklik iti pannakadangran gapu ta dimngeg ni tatangna iti Espiritu Santo. Maited kadatayo daytoy a panangsaluad no dumngegtayo iti pammaregta iti Espiritu Santo ken aramidentayo ti ibagana nga aramidentayo. Malaksid iti panangsaluadna iti bagitayo, tulongannatayo pay ti Espiritu Santo a mangliklik kadagiti sulisog a mangdadael kadatayo a naespirituan. Babaen ti Espiritu Santo maammuantayo pay no adda dakes a mapaspasamak iti kaamaantayo. Nalabit nga adda naisangayan a parikut ti maysa a kameng ti kaamaan a nasken nga ibagana. Wenno nalabit nga adda saludsodna maipanggep iti Simbaan wenno maseknan no apay a dina matungpal dagiti bilin a nasken kenkuana. Babaen ti tulong ti Espiritu Santo, matulongan ken mapakiredtayo dagiti kaamaantayo. Mabalin a masaluadantayo ida iti rigat ken sakit ti nakem. Uray no madisiplinatayo dagiti annaktayo, nasken a dawatentayo ti panangiturong ti Espiritu Santo. Isuro kadatayo ti nasantuan a kasuratan a pagungtantayo laeng dagiti annaktayo no maparegtatayo nga aramiden, ken kalpasan ti panangaturtayo kadakuada tapno, ipamatmattayo ti nabusbuslon nga ayat ken pannakaawat. Iti kastoy, makitada a gagangay a padasentayo a tulonganda. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 121:43-44.) Makatulong ti Espiritu Santo kadatayo no itedtayo dagiti bendision dagiti amma. Ibagana kadatayo a mangted iti balakad kadagiti kaamaantayo, uray kadagiti parikut a mabalin a dida pay ammo. Mabalin a sagrado a padas para iti kaamaantayo ti kasta a bendision. 105
Ipakita ti ladawan 12-a, "Mangpatibker dagiti bendision ti ama kadagiti kameng ti kaamaan." Insalaysay ni Elder Ezra Taft Benson daytoy sumaganad a padas: "Iti saan unay a nabayag immay iti opisinak ti maysa nga agtutubo tapno pabendisionan. Adda parikutna . . . mariribukan; maseknan ken madanagan. Ket nagsarsaritakami iti sumagmamano a minuto ket kinunak kenkuana, 'Dimmawatka kadin ken ni tatangmo iti bendision?' 'A,' kunana, 'diak ammo a maaramid ni tatangko ti kasta a banag. Saan unay a makimismisa.' 'Ngem isu't amam,' kinunak.' 'Wen.' 'Addaan kadi iti kinasaserdote?' 'Wen, saan a makimismisa nga elder.' 'Kinunak, patpatgem kadi?' Ket kinunana, 'Wen, ipatpategko.' 'Nasayaat a lalaki, nasayaat iti kaamaanna, nasayaat kadagiti annakna' . . . kinunak, 'no kasta ngarud, di mabalin nga agawidkan ket mangkitaka iti gundaway ken dawatem ken ni tatangmo a bendisionannaka? No awan ti maaramidna, agsublika ket maragsakanak a mangtulong kenka.' "Iti kasta pimmanaw ket iti agarup tallo nga aldaw nagsubli. 'Brother Benson, daytoy ti kasasam-itan a banag a napasamak iti pagtaenganmi,' kinunana. 'Nagtugaw ni nanang ken dagiti ubbing, dagiti in-inaudi a kakabsatko, a pumpunasan ni nanangko ti luana. Inyebkasna ti panagyamanna kalpasanna. Nangted kaniak ni tatangko iti makaay-ayo a bendision. Ket innayonna, 'Ammok a naggapu iti pusona.'" (God, Family, Country: Our Three Great Loyalties, p. 184.) Apay a ti ama daytoy nga agtutubo ti kasayaatan a tao a mangted iti bendision iti dayta a kanito? Kasano a maibagatayo no iwanwan ti Espiritu Santo dagiti padastayo? Panangigibus Nangted ti Apo kadatayo iti napateg a sagut a mangtulong kadatayo a mangeddeng ken mangrisut kadagiti parikuttayo. Daytoy a sagut ti pannakitakunaynay ti Espiritu Santo. Babaen ti Espiritu Santo mayas-asidegtayo iti Amatayo iti Langit ken makaawattayo iti paltiing a mangidaulo iti kinalinteg dagiti kaamaantayo. Mabalin a tulongannatayo daytoy a paltiing a mangipaay iti kired ken sirib a kasapulanda tapno marimbawanda dagiti sulisog ken parikut. Manamnamatayo a tulongannatayo ti Apo no sitatallugodtayo nga aramidentayo ti amin a kabaelantayo. Mapasamak ti dua a napateg a banag no awatentayo daytoy a tulong: Umasideg dagiti annaktayo kadatayo tapno maliwliwa ken maiturongda, ken umas-asidegtayo iti Amatayo iti Langit. Pangkarit 1. Adalen dagiti nasantuan a kasuratan tapno maadal dagiti nadumaduma a wagas a pangtulong kadakayo ti Espiritu Santo. 2. Babaen iti panagbabawi, taginayonem ti bagim a maikari iti panangtarabay ti Espiritu Santo. 3. Tungpalem dagiti maawatmo a parikna ti Espiritu Santo, nupay kasla narigat daytoy. 106 12-a Mangpatibker dagiti bendision ti ama kadagiti kameng ti kaamaan
12
Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Lucas 12:11-12 (ibaga ti Espiritu Santo kadatayo no ania ti sawentayo) Juan 16:13 (ipakita ti Espiritu Santo dagiti banag a maaramid) 3 Nephi 28:11 (ipaneknek ti Espiritu Santo ti Ama ken ti Anak) Moroni 10:3-5 (ipakita ti Espiritu Santo ti kinapudno) Doktrina ken Katulagan 39:6 (isuro ti Espiritu Santo kadatayo dagiti banag a mamagkakappia) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Dawaten iti maysa kadagiti amma iti klase a mangisalaysay iti kanito a timmulong ti Espiritu Santo kenkuana ken iti kaamaanna. 2. Basaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, maika-30 nga adalen, "Ti Sagut ti Espiritu Santo." 3. Basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-21 a paset, "Ti Sagut ti Espiritu Santo." 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng iti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 108
Panangpapigsa iti Kaamaan babaen ti Sardam ti Kaamaan iti Pagtaengan Maika-13 nga Adalen Nasken nga isuro kadatayo daytoy nga adalen no kasano ti panangpapigsa kadagiti kaamaantayo babaen ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Pakauna Nasken nga angayen ti tunggal kaamaan ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan maysa a rabii iti linawas nga agtitiponda a sangsangkamaysa iti aramid ti kaamaan. Tapno maparegta ti pannakaangay dagitoy a sardam ti kaamaan iti pagtaengan, inlatang ti Simbaan ti rabii ti Lunes kadagiti aramid ti kaamaan. Kadawyan, a ti panangiturong ken pagsasaritaan maipanggep iti ebanghelio ti nasken a kangrunaan a paset ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Ipakita ti ladawan 13-a, "Nasken nga agkikita ti tunggal kaamaan iti sardam ti pagtaengan maminsan iti linawas," 13-b, "Ti kaamaan ti kapapatgan a benneg iti Simbaan," 13-c, "Ti panagadal iti ebanghelio ti nasken a paset ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan," wenno 13-d, "Kasapulan dagiti ubbing ti tulong a pangpadur-as iti naespirituan a panagriknada." Saan nga agpapada ti amin a kaamaan. Adda nagannak ken annak iti pagtaengan; adda maysa a naganak nga adda annakna. Adda met dadduma a kaamaan a nagannak laeng nga awan annakda iti pagtaengan. Adu met dagiti di naasawaan a nataenganen nga agbibiag nga agmaymaysa wenno adda kakuartoda. Ania man ti kasasaad, ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan agpaay iti tunggal maysa. Uray dagiti agbibiag nga agmaymaysa mabalinna ti makiraman babaen ti pannakikaduana kadagiti dadduma a tao nga agangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Para kadagiti malmalday, mabalin a naisangsangayan a bendision daytoy. "Awanen ti nasaysayaat pay a lugar a pangisuruan iti ebanghelio no saan a ti pagtaengan. Iti laeng pagtaengan ti mabalin a pakaadalan dagiti ubbing iti kasasaad ti biag ti kaamaan kas binukel ti Nailangitan nga Ama. Iti rabii ti Lunes a panagtitipon a sangsangkamaysa ti kaamaan ipaayna ti espiritu a para kadagiti amin a padas ti kaamaan. Dagitoy katakunaynay daytoy nga espiritu maammuanda a daytoy ti paggapuan ti kadaklan a ragsak." (The First Presidency, Family Home Evening [manual, 1971], p. 4.) Nasken a ditayo koma maup-upay no saan a dakkel a balligi ti tunggal sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Gagangay a napateg a nagtitipon a sangsangkamaysa ti kaamaantayo. No itultuloytayo a padasen ken ipakitatayo ti anus ken ayat, marimbawantayo dagiti parikuttayo ken maipatungpal ti sardam ti kaamaan iti pagtaengantayo a panggep ti Apo kadakuada nga ipatungpal. 13-a Nasken nga agkikita ti tunggal kaamaan iti sardam ti pagtaengan maminsan iti linawas 13-b Ti kaamaan ti kapapatgan a benneg iti Simbaan 13-c Ti panagadal iti ebanghelio t nasken a paset ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan 13-d Kasapulan dagiti ubbing ti tulong a pangpadur-as iti naespirituan a panagriknada 109
13
13
13
c
13
d
Panangiturong iti Sardam ti Kaamaan iti Pagtaengan Dagiti amma ti patriarka iti kaamaanda ken nasken nga imatonanda dagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. No awan ti asawa a lalaki wenno ama, ti asawa a babai wenno ina ti nasken a mangimaton. Nasayaat a plano ti mangangay iti ababa a konseho ti kaamaan wenno panangplano iti miting sakbay ti tunggal sardam iti pagtaengan tapno maamiris dagiti aramiden ken plano dagiti kameng ti kaamaan iti umay a lawas. Kangrunaan a makatulong daytoy no adda dagiti agtutubo iti kaamaan. Kinuna ti maysa nga ama no angayenda ti konseho ti kaamaan, "aguummongkami iti lamisaan a panganan, ni Tatang ti mangidaulo, ket pagsasaritaanmi ti aramiden ti kaamaan . . . Ipakaammomi dagiti napateg a naaramid iti sango ti kaamaan ken pagsasaritaanmi ken itden ti pammadayaw kadagiti nagapuanan dagiti ubbing iti dayta a lawas. Maragsakan ti ubing a maidayaw kadagiti [nagapuananna] a mangngegna a maibaga iti sangaamaan, ken kasta met inayonko, dagiti nagannak kenkuana. " (Glen W. Harper, "Participation - Our Family Home Evening Success Key," Ensign, Dec. 1977, p. 17.) Nasken nga isakbay dagiti nagannak ti agplano iti tunggal sardam ti kaamaan iti pagtaengan ken dutokanda dagiti kameng ti kaamaan kadagiti aramidenda. Ipakita ti adda iti ladawan 13-e, "Ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan iramanna amin dagiti kameng ti kaamaan." Ti ama isurona ti adalen wenno dutokanna ti ina wenno dagiti annakna a mangisuro. Gagangay a kaykayat dagiti ubbing ti mangidaulo iti panagkanta, panagbasa kadagiti nasantuan a kasuratan, mangiggem kadagiti ladawan, agkararag, ken mangiwaras iti pagpalamiis. Adu a wagas a pangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Panagbasa kadagiti nasantuan a kasuratan, pagsasaritaan ti ebanghelio, panangiburay iti pammaneknek, panangaramid iti proyekto ti serbisio, agpiknik, wenno panagay-ayam kadagiti ay-ayam ti kaamaan dagiti sumagmamano nga aramiden iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Nasken nga iraman ti kararag kadagiti aramiden iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Maysa a pagarigan ti maysa a wagas a panangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan ti maited ditoy: 1. Panglukat a kanta (imatonan ti kameng ti kaamaan) 2. Panglukat a kararag (kameng ti kaamaan ti mangted iti kararag) 3. Pakaseknan ti kaamaan (imatonan ti ama) 4. Kanta ti kameng ti kaamaan 5. Adalen (iparang ti kameng ti kaamaan manipud iti Pagbatayan ti Ebanghelio) 6. Panagsasarita ken panangplano iti umay a lawas 7. Pangrikep a kanta 114 13-e Ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan iramanna amin dagiti kameng ti kaamaan
13
e
8. Pangrikep a kararag 9. Ay-ayam (nga imatonan ti kameng ti kaamaan) 10. Pagpalamiis (insagana ti kameng ti kaamaan) Nasken a ditayo pagduaduaan a dawaten ti tulong uray dagiti babassit nga ubbing a mangisuro met iti adalen iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Maysa nga ubing a kameng ti Simbaan ti nangibinglay iti sumaganad: "Idi insingasing ni Tatang nga agsisinnublat ti tunggal maysa iti kaamaan a mangted iti kaamaan ti adalen iti rabii, impagarupko a nakakatkatawa nga isaok a, 'wen, pangisuruen ni Juan iti umay a lawas.' Tallo ti tawen ni Juan. Isu a tinudingan ni Tatang ni Juan iti adalen, ket babaen ti tulong ni Nanang, naited ni Juan iti maysa kadagiti kapipintasan nga adalen iti rabii ti kaamaan a naited kadakami, ken ti ragsak nga adda iti rupa ti ubing napatpateg ngem ti maitedmi kenkuana a supapak." (Inadaw ni Lowell Durham, Jr., "What Makes a Good Family Home Evening," New Era, June 1972, p. 13.) Tunggal kameng ti kaamaan makatulong iti panagballigi ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Maysa a banag ti maaramidtayo ti panangplano iti bukodtayo nga aramid tapno ibatitayo ti rabii iti Lunes a nawaya para iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Kasta met a, ti tunggal kameng ti kaamaan maikkan iti aramidna a mangtulong a mangisagana wenno mangisuro iti adalen iti rabii wenno aramiden. Maayatan dagiti ubbing nga agaramid iti adu a wagas; paggugustoda unay ti mangiparang kadagiti estoria iti pranela a maipaskil. Makatulong kadakuada ti ina wenno dagiti in-inauna nga ubbing a mangisagana kadagitoy wenno dadduma pay a naituding nga aramiden iti dayta a lawas. Makidanggay ti tunggal ubing no iraman ida ti ama ken ti ina ken naanusda kadagiti magapuananda. Natakuatan ti maysa nga ama a kasapulan ti ayat ken anus ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. No awan dagitoy, saan a maipatalged uray ti naannad a panagplano ti nasayaat a padas para iti kaamaan: "Sumagmamano a tawen ti napalabas nariknak a nakaungetak bassit iti maysa a rabii ti Lunes. Bayat ti panangrugimi iti sardam iti pagtaengan, agaangaw dagiti ubbing ken nakaar-ariwawada. Nagungetak ken nagsaritaak iti napigsa a timek, 'Agtugawkayo a nasayaat ken isardengyo dagita panagaangawyo no saan adda dakkel a riribuk ditoy.' Nakita dagiti ubbing a makapungtotakon Nagsardengda. Innayonko ti nagsarita, 'Diak ammo no apay dikayo la makatugaw a siuulimek iti sumagmamano a minuto ken dumngeg. Ita, diak kayat a makangngeg iti ania man a banag kadakayo agingga a malpas daytoy nga adalen. Ket inton malpasko, agsaludsodakto kadayo. Nasken nga ammoyo dagiti sungbat.' . . . "Kamaudiananna, nalpas ti panangisurok ket rinugiak ti nagsaludsod. Ammoda ti tunggal sungbat. Naisurok a nasayaat unay dagiti kapanunotan. Sa kinunak, 'Dakayo nga ubbing adda kadi saludsodyo?' 116
Maika-13 nga Adalen "Kinuna ti inaunaan nga anakko a lalaki iti nakapsut a timek, 'Adda kaniak?' Ket sinaludsodna, 'Inton umay a lawas, di la mabalin a ninto nanang ti mangisuro iti adalen?' "Dagiti saona ken ti riknak ti nangibaga kaniak nga iti panangpadasko nga agaramid iti nasayaat, nakaaramidak iti biddut . . . nangisuroak kadagiti kapanunotan, ngem saanko a naisuro ti kaamaak . . . "Nakasursuroak iti sumagmamano a banag manipud idi. Diak pay ipalubos dagiti ubbing nga agaramid iti ania man a kayatda, - wenno dida met aramiden ti kasta - ngem naammuakon dagiti nasaysayaat a wagas a pangdisiplina . . . "Gagangay a diak kayat ti agunget iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan." Inleppas ti ama ti pakaammuan ti padasna babaen ti panangibinglayna iti sumaganad a pammagbaga: "Agbalinka koma a nakaay-ayo. Pagtalinaedem ti kasayaatan ken mannakigayyem nga ugalim iti pagtaengan . . . Iti pagtaengantayo, ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan saan a kas dagiti pormal a klase iti simbaan. Awan paglintegan a mangibaga a nasken nga agtugawtayo iti tugaw; masansan nga agtugawkami iti basar tapno masigurado a makagin-awa ti tunggal maysa . . . "Maburibor dagiti amma gapu ta ipagarupda a nasken a kitaenda a maisuro ti adalen ken dumngeg a naiget dagiti kameng ti kaamaan. Nasayaat bassit dayta a kapanunotan ngem agbalin a saan a nakaay-ayo a padas dagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengan." (George D. Durrant, Love at Home, Starring Father, pp. 44-46.) Mapasayaattayo dagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengantayo babaen ti panagkarag iti Nailangitan nga Amatayo para iti tulongna no planuentayo dagiti sardam iti pagtaengantayo tapno maited dagiti kasapulan ti kaamaantayo ken bayat ti panangisaganatayo kadagiti naituding nga aramidentayo. Kasano ti pannakaaramattayo iti kararag tapno mapasayaat dagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengantayo? Mano nga oras ti nasken nga ipaaytayo iti linawas iti panagsagana iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan? Kasano ti panangpasayaattayo iti sardam ti kaamaan iti pagtaengantayo babaen ti nasaysayaat a panagplano? "Ibusbosmo kadi met laeng ti ad-adu a panawenmo a mamagbalin iti panagballigi ti kaamaan ken ti pagtaengam a kas iti panangitedmo ti panawenmo iti pananggun-odmo ti balligi iti pagsapulam ken iti pannakigimong? Ipapaaymo kadi met laeng ti kangrunaan a pigsam iti panagpartuat iti kapatgan a benneg iti gimong - ti kaamaan; wenno, kasla kadi gagangay, awan gunggonana a paset ti biag ti pannakilangenmo iti kaamaan? Nasken a sitatallugod nga ited nga umuna dagiti nagannak ken annak dagiti pagrebbengan ti kaamaan tapno 117
magun-od ti pannakaitan-ok ti kaamaan." (The First Presidency, Family Home Evening [manual, 1973,] p. 4.) Papigsaen ti Sardam ti Kaamaan iti Pagtaengan ti Kaamaan Iggamam ti maysa a reppet dagiti babassit a bislak wenno palito. Ibagam iti klase nga itakderan dagitoy dagiti kameng ti kaamaan. Mangalaka ti maysa a bislak iti rineppet ket tukkulem iti aggudua. Ibagam iti klase a no agmaymaysatayo a tumakder saantayo a napigsa a kas no kaduatayo ti kaamaantayo. Mangala iti tali wenno lastiko ket reppetem dagiti bislak a sangsangkamaysa. Ibaga iti klase nga itakder ti tali ti pangreppet a bileg ti ebanghelio. Ipakita no kasano ti karigatna a mangtukkol kadagiti bislak. Ilawlawag a napigpigsatayo no agkaykaysatayo a kas kaamaan ken no ipasnektayo a sangsangkamaysa a tungpalen ti ebanghelio. Ti nasayaat ti pannakaplanona a sardam ti kaamaan iti pagtaengan a maangay iti linawas makatulong kadatayo a mangbadang kadagiti kameng ti kaamaan a mangparmek kadagiti bileg ti kinadakes iti lubong. Dupiren ni Satanas ti kinalinteg, ar-aramatenna dagiti adu a nadumduma a pannulisog tapno itandudona ti basol ken kinatiri. Dagiti agtutubo ti kangrunaan a panggepna. Ngem no isurotayo kadakuada ti ebanghelio ken papigsaen ida a naespirituan iti pagtaengan, masarkedanda dagiti sulisog a masarangetda iti lubong. Kadagiti Sardam iti Pagtaengantayo ken dadduma pay a nasayaat a padas ti kaamaantayo mabalin a punnuentayo ti kararuatayo kadagiti banag ti Dios, ket awan pagyanan ti kinadakes iti puso wenno panunottayo." (The First Presidency, Family Home Evening, [manual, 1972], p. 4.) Ania a bendision ti dimteng iti kaamaanyo babaen ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan? Idi tawen 1915 inted kadatayo ti Umuna a Panguluen ti Simbaan daytoy a kari: "No tungpalen dagiti Santo daytoy a balakad [panangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan], ikarimi a dumteng dagiti naindaklan a bendision. Dumur-as ti panagpipinnateg iti pagtaengan ken kinatulnog iti nagannak. Mapadur-as ti pammati iti puso dagiti agtutubo iti Israel, ken magun-odda ti pigsa a sumaranget kadagiti bileg ti kinadakes ken sulisog a mangalikubkob kadakuada." ("Home Evening," Improvement Era, June 1915, p. 734.) Iti panagsarsaritana maipanggep iti agtutubo, indarirag ni Elder Marion D. Hanks dagiti uppat a kasapulanda. Kinunana a kasapulanda (1) ti pammati; (2) ti panangawat kadakuada ania man ti katataoda ken ti pannakairamanda; (3) ti naregta a pannakikaduada, ti pannakidanggayda; ken (4) ti mangammo a napatpategda ngem dagiti biddutda, a di magatadan ti pannakaipategda. Kalpasanna insalaysayna ti maipapan iti bukodna nga anak a babai: "Nagparintumengak a kaduak ti bukodko a kaamaan, iti panangigibus ti naindaklan a sardam ti kaamaan iti pagtaengan, ti rabii sakbay ti pannakikallaysa ti napintas nga anakmi iti templo. Impagarupko nga awan aniamanna kenkuana ti panangibagak kadakayo a kalpasan iti panagkakatawa, ken panagsangit 118
Maika-13 nga Adalen ken pananglagipmi, nadawat kenkuana nga agkararag. Diak malagip unayen ti kararagna, ken dagiti lua ken ti rag-sak ken ti kinasam-itna, ngem malagipko ti maysa a kapanunotan: nagyaman iti Dios iti di magatadan nga ayat a naawatna. Saan a mangted daytoy a biag iti adu unay a gundaway iti maysa a makarikna iti nalaus a ragsak ken sangkabassit a panagballigi, ngem napalalo a ragsakko iti dayta a rabii." ("Love Unconditional," Ensign, December 1971, p. 106.) Ti programa ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan patanurenna ti ayat ken kappia iti pagtaengantayo. Bayat ti idudur-as daytoy a rikna, agtarigagay ti kaamaantayo a mangtungpal iti ebanghelio ket maikkat dagiti adu a panagaapa ken panagsisinnupanget. Bayat ti panagkararag, panagkanta, ken ti panagsasarita a sangsangkamaysa maipapan iti ebanghelio, umay ti Espiritu ti Apo ti uneg ti pagtaengantayo ket sukatanna ti ania man nga espiritu ti panagsisinnupanget nga adda sadiay. Kasano a mangyeg iti ad-adu nga ayat ken kappia iti pagtaengantayo ti kanayon a panangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan? Kasano a makatulong ti kanayon a panangangay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan kadagiti kameng ti kaamaan a sumaranget kadagiti bileg ti kinadakes? Isurat iti pisarra dagiti boluntario a kapanunotan. Paiburay kadagiti natudingan a kameng ti klase dagiti naisangsangayan a padasna iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Panangigibus Maysa a paset ti plano ti Apo ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan a mangtulong kadatayo nga agsubli kenkuana. Nailatang daytoy a kanito para kadatayo a mangisuro kadagiti annaktayo dagiti pagbatayan ti ebanghelio ken mangtulong iti kaamaantayo nga agsisinningedda iti ayat ken pannakaawat. Dagitoy a kanito a panagtitipon ti makatulong kadatayo a mangpapigsa ti panagkaykaysa ti kaamaantayo ken isurona kadatayo no kasano ti agbiag a sangsangkamaysa iti nain-indaklan nga ayat ken tunos. Iti kasta dakdakkel ti kabaelan dagiti kameng ti kaamaantayo a sumaranget kadagiti bileg ti kinadakes iti lubong. "Manen sipapasnek nga igunamgunammi kadagiti nagannak nga agkaykaysada kadagiti annakda iti ayat ken anus ken pannakaawat, ken iwanwanda ida iti kinapudno ken kinalinteg . . . Ti pagtaengan ti umuna ken kasamayan a lugar a pakasursuruan dagiti ubbing kadagiti adalen iti biag." (The First Presidency, Family Home Evening [manual, 1975], p. 3.) Pangkarit 1. No diyo ang-angayen a kanayon ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, rugian ita a lawas nga aramiden daytoy. 2. Ikararag a planuen ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan tapno maipaay dagiti kasapulan ti kaamaanyo. 3. Iraman amin dagiti kameng ti kaamaan no mabalin iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. 119
Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Doktrina ken Katulagan 68:25 (suruan dagiti nagannak dagiti annakda iti doktrina) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Mangisagana iti sangareppet a bislak wenno palito a pangisuro iti banag nga adalen maipanggep iti panagkaykaysa ti kaamaan a naagapad iti daytoy nga adalen. 2. Mangala iti pisarra ken tisa. 3. Tudingan ti sumagmamano a kameng ti klase a mangisalaysay kadagiti naisangayan a padas iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 120
Panagragragsak a Sangsangkamaysa ti Sangaamaan Maika-14 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangguyugoy kadatayo a mangpatibker kadagiti kaamaantayo babaen ti pannakikaduatayo a makipagragsak kadakuada. Pakauna Ipakita ti ladawan 14-a, "Ti panagragragsak a sangsangkamaysa patibkerenna dagiti kaamaan." Paiburay kadagiti dua a natudingan nga addaan iti kinasaserdote ti kararagsakan a padas ti kaamaanda. Ilawlawag no ania ti maar-aramid iti ladawan 14-a. Itudo a maysa a napateg a paset ti ebanghelio ti panagkaykaysa ti kaamaan nga agaramid kadagiti bambanag. Naminsan nga insalaysay ni Elder Marion D. Hanks daytoy sumaganad nga estoria: "Magustuan ken kaikarian dagiti agtutubo nga addaanda iti nagannak ken kaamaan a maipagpannakkelda . . . Impamatmat daytoy a pakaammuan manipud iti saan nga am-ammo a naggapuan ti pangaring ti nasayaat a kaamaan: Makaay-ayo idi nga aldaw ti Oktubre. Addakami ken ni Arturo a lakayko iti yan ti pagsaadan ti bangka a mangtultulong ken ni Don a gayyemmi a mangiduron iti bangkana iti igid ti taaw. Kinuna ni Arturo iti sumga a timek nga atiddog pay a panawen sakbay ti sumuno a kalgaw, no makapangrugitayo manen nga aglayag. "Inkayo a kaamaan agpauyas iti niebe kas ti kaamaanmi ket agragragsakkayo iti intero a tawen," kinuna ni Don. "'Saan kadi a nagastos dayta?' dinamagko. "'Lininteg ni Don ti bagina ket immisem. "Nakakatkatawa," kinunana. "Agnaedkami iti nakadadaanen a balay - agdigoskami iti batia, kasta man ti panagyanmi. Agur-urnongkami iti adun a tawen tapno maaramid ti baniomi. Ngem iti tunggal panawen ti lam-ek iruarmi ti kuarta iti bangko ket mapankami a sangaamaan agpauyas iti niebe. Soldado itan ti inauna nga anakmi a lalaki, ket masansan a dakamatenna iti suratna nga anian a ragragsakmi kadagiti panagbibiahemi. Ammoyo, diak pagarupen ti suratna iti pagtaenganmi, 'Ay, nagpintas ti baniotayo, saan kadi?'" ("Where Art Thou?" Ensign, June 1968, p. 75.) Kasano a pinapigsa daytoy a kaamaan ti panagkaykaysada a sangaamaan? Adu kadatayo ti mangibubos iti panawentayo nga agaramid kadagiti banag a mariknatayo a napateg. Ti trabaho, panangipateg kadagiti akemtayo iti simbaan, panagaliwaksay, mangpasayaat ti bagbagitayo - napateg amin dagitoy ket maibubos ti adu a panawentayo. Nupay kasta, nalabit a saan a 121
14
Maika-14 nga Adalen dagitoy ti kapapatgan a banag iti biagtayo. Panunoten no kasano ti panangsungbatyo kadagiti sumaganad a saludsod: • Ania dagiti kapatgan a banag iti biagko? • Ibubosko kadi met laeng ti makaanay a panawen a mangaramid a kangrunaan kadagiti banag ti kaipapanna iti biagko? • Kasano ti panangurnosko iti orasko tapno ad-adu ti panawenko para kadagiti kapatgan a banag iti biagko? Ti kaamaan ti kapatgan a banag iti biag. No dadduma ibubostayo ti bagitayo iti trabahotayo ken dadduma pay nga aramid a pakalipatantayo no ania ti kapatgan. No dadduma, gapu kadagiti inaldaw nga aramid, dagiti bukod a pakaay-aywan, wenno nakapsut a panagplano, mapatanurtayo ti saan a nasayaat nga ugali ken mabusbos ti panawen a nasken koma nga ibubos iti kaamaantayo. Mabalin nga agnanayon ti kaamaan. Ania man ti kasasaadtayo, nasken nga adda panawentayo kadagiti kaamaantayo ken mangtakuat kadagiti wagas a pangpasayaat iti panaglilinnangentayo a sangaamaan. Ania ti ad-adda a mamagsinninged iti kaamaan? (Panangdungngo, panangipakita iti ayat, panangibinglay, panangtulong ken panagtitinnulong.) Pabilgen dagiti Aramid ti Panaglilinnangen ti Sangamaan Adu kadatayo ti makalagip iti panagubingtayo a dakkel a ragsak ti mangiburay kadagiti padas ti sangaamaan. Maysa nga ina ti nakapaliiw iti daytoy: "No subliak a lagipen ti panagubing ken kinaagtutubok malagipko a napnuan panagraem dagiti makaay-ayo a lagip kadagiti banag nga inaramidmi nga ubbing kada nanang ken tatang a sangaamaan. Malagipko a kadagidi nga aldaw, awan unay ti adu nga aramiden iti purokmi, isu a nasken a nagsapulkami iti pagaliwaksayan iti pagtaenganmi. Diak maisukat dagiti nakallalagip a pagragragsakan ti kaamaanmi ken dadduma pay a pagaliwaksayan ti kaamaan kadagiti amin a pagpabuyaan, pagbubolingan, ken restawran ita. . . . "Inkeddengko nga aramidek amin a kabaelak a mangplano kadagiti maaramid para iti kaamaak a mangyeg iti Espiritu ti Apo iti pagtaenganmi kas ti panangpunno ti Espiritu iti pagtaengan dagiti nagannak kaniak. Kayatko a maaddaan dagiti annakko iti naindaklan a bendision ken pakalaglagipan a napateg unay kaniak." (Family Home Evening Manual [1968], pp. 184-85.) Kayattayo, kas iti daytoy nga ina, nga ikkan dagiti kaamaantayo iti makaay -ayo a pakalaglagipan. Ngem dagiti aramid nga idiaya ti lubong iti ruar ti pagtaengan saanda a maannugot a kanayon: adu dagiti saan a mangbangon iti panagkaykaysa ti kaamaan ken iti pannakisinninged iti Nailangitan nga Amatayo. Dagiti dadaulo ti Simbaan, iti pannakakitada a dumakdakkel ti kasapulan dagiti kaamaan nga agaramid kadagiti banag a sangsangkamaysa, binagbagaandatayo ngarud a mangplano kadagiti aramid a mangparegta iti panagkaykaysa ti kaamaan. Ni President David O. McKay, kas pagarigan, 14-a Ti panagraragsak a sangsangkamaysa patibkerenna dagiti kaamaan 123
binallaagannatayo a papintasen ti pagtaengantayo ken yad-adu ti aramidentayo sadiay. (Kitaen ti Gospel Ideals, pp. 485-86.) No aramidentayo daytoy, maragsakan dagiti annaktayo ken ipannakkelda a mangala kadagiti gayyemda iti pagtaengan, gapu ta nabara, mannakigayyem ken naragsak a lugar ti pagtaengan. Ania dagiti sumagmamano nga aramid a mabalintayo nga aramiden kadagiti kaamaantayo a mangtulong kadatayo a mangam-ammo a naimbag iti kaamaantayo? Isurat iti pisarra dagiti maisingasing nga aramiden. Inayon ti ania man kadagiti sumaganad iti listaan. • Agsuratkayo iti maysa a tao nga adda iti adayo. Aramiden daytoy a kanayon. • Agaramidkayo iti iskrapbuk ti kaamaan. • Agparnuaykayo iti ay-ayam sayo ay-ayamen. • Agaliwaksaykayo kalpasan ti panagtrabahoyo. • Agkakantakayo iti rabii. • Maaddaankayo iti pagliwliwaan iti rabii. Tulonganyo ti tunggal kameng a mangpadur-as iti pagliwliwaanna. • Mangaramidkayo iti ullaw sa patayaben. • Mangpili iti libro a kayat dagiti amin a kameng ti kaamaan. Agsisinnublat nga agbasa iti napigsa. Mangilatang iti oras iti daytoy iti linawas. • Mangaramid iti proyekto ti kaamaan a mangtulong iti sabali a kaamaan. Ibaga dagiti banag nga inaramid daytoy nga ama a kadua ti kaamaanna: "Idi natudinganak a presidente ti mision, nagbutengak iti kangrunaan a kasapulan nga oras iti biag dagiti walo nga annakko amangan no awan ti umdas a panawenko nga agbalin nga naimbag nga ama. Inkeddengko a napatpateg nga akem nga inted ti Apo ti agbalin nga ama ngem ti kinapresidente. Kayatna a sawen nga uray no iruknoyko ti bagik iti mision, paminduaek ti panagruknoyko kas maysa nga ama. Ammok a tapno nasamsamay ti panangimatonko iti mision, masapul nga umuna nga imatonak a nasayaat ti pagtaengan. Imbubosko ti ad- adu a panawenko iti kaamaak, iti pannakaammok nga isudanto laeng ti mabati kaniak kalpasan ti misionko. No natalged ken naragsakda kadagiti umuna nga aldaw ti misionmi, nasaysayaat ti masakbayanmi. "Maysa kadagiti immuna a naaramid ti panangiwagis iti dakkel a tali iti aringgawis ti narangpaya a sanga ti dakkel a kayo iti sango ti paraanganmi. [Maysa a misionario] ti nangyuli iti tali ket inggalutna iti sanga. Iti kasta naipasngay ti higante nga indayon ti mision iti pagtaengan. Iti kaadda ti indayon dagus a dimteng dagiti kaarruba a gagayyem dagiti ubbing nga annakko. "Iti sumagmamano a bulan kalpasan ti idadatengmi, timmalantankami iti seminar dagiti presidente ti mision. Nagsaludsod ti tunggal presidente no ania ti kangrunaan a kapanunotanna ket inyam-ammoda ti sumagmamano 124
Maika-14 nga Adalen a programa nga ammoda a makapasayaat iti aramid. Idi immay ti batangko, kinunak, 'Ti pay laeng kasayaatan nga inaramidko ti panagaramidko iti indayon.' Nagkatawa ti tunggal maysa. Nagsiddaaw ni Presidente S. Dilworth Young ket sinaludsodna, 'Ania?' Inladawak ti indayon ken inlawlawagko a ti agbalin a naimbag nga ama ti kangrunaan a panggepko a tun-oyen . . . Nagbalin ti indayon a tanda daytoy a panangisagana kadagiti umun-una nga aramiden. Idi agangay simmaruno ti pagbabasketbolan ken pagbuntonan iti darat. Nagbalin a parke ti paraanganmi a nangibubosak iti ad-adu a panawenko kadagiti annakko ken isu ti nagnaedanda iti tallo a nararagsak a tawen. Patiek a laglagipendanto nga agnanayon ti ragsak ti panawenda iti Kentucky ken Tennesee." (George D. Durrant, Love at Home, Starring Father, pp. 18-20.) No dadduma no agaayamtayo a sangaamaan, dumteng ti parikut. Kaaduanna kadagiti tao ti aggusto a mangabak iti ay-ayam ken makagurada no maatiwda. Maysa a parikut a sanguen dagiti nagannak no dadduma ti nalaus a panangigaedda iti ay-ayam ken ti dakkel unay a pangnamnamada kadagiti annakda, wenno ti dida pannakaammo no siasino ti pilienda nga agpadpada tapno agragsak amin a kameng ti kaamaan. No dadduma gapu iti daytoy a parikut mariknatayo a saanen a napateg dagita nga aramid. Ngem saan a daytoy ti gapu tapno maikkat ti panagay-ayam nga agtitipon; ad-adda a dumur- as ti panagsisinninged ti kaamaan no marimbawanda dagiti pagsusubanganda. Nasken a marisut dagiti parikut iti kasta a wagas a nasayaat ti rikna ti amin iti pangrisut. Laglagipentayo a gagangay a panagragragsak ti pudno a panggep ti ania man nga aramiden ti kaamaan. Adda nasinged a panaglilinnangen dagiti kaamaan nga agaramid kadagiti banag a sangsangkamaysa. Babaen ti panagay-ayamda nga agtitipon, mapadur-as ti dakdakkel a panagkaykaysa dagiti kameng ti kaamaan ken ti panagiinnayatda. No agbalinda a nasingsinged, masursuroda ti agtrabaho, mapagsasaritaanda dagiti parikut, ken makapagkararagda a sangsangkamaysa. Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Eclesiastes 3:1-8. Ibaga daytoy a nasantuan a kasuratan nga "adda naikeddeng a panawen, ket maysa a panawen iti tunggal panggep iti baba ti langit," agraman, "panawen ti panagkatawa." Uray no kasano ti pannakakumikomtayo, nasken nga adda panawentayo nga agaliwaksay ken agragragsak a sangsangkamaysa. Nasken a mapno ti pagtaengantayo iti katkatawa ken isem. Mabalin a makaparagsak uray ti trabaho no idalan daytoy iti nasayaat a wagas. Kas pagarigan, kadagiti kaamaan nga addaan iti babassit nga annak, mabalin nga aramiden a kas ay-ayam ti trabaho (kas iti panagmula iti minuyongan, panagdalus iti balay, wenno panagugas iti pinggan). Pagtalinaeden daytoy ti ad-adda a kinagaget ken pannakaay-ayo. Mangtulong kadatayo dayta a pangidalan a mangidaulo iti kaamaantayo iti naragragsak a panagbiag a timtimbangen iti panagtrabaho, panaginana ken panagay-ayam. 125
Panagplano Kadagiti Aramid ti Kaamaan Kadawyan a naisakbay a naplano dagiti naballigi nga aramid ti kaamaan. Kasano ti panangplanotayo iti naragsak a panagaliwaksay ti kaamaan? Makatulong kadatayo dagiti sumaganad a singasing a mangplano kadagiti aramid ti kaamaan: • Iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, nga adda amin dagiti kameng ti kaamaan ilista dagiti aramid a kaay-ayo ti amin. Nasken a makiraman ti kaaduan a kameng ti kaamaan kadagitoy nga aramid. • Agpili iti aramid iti listaan ken ikeddeng ti kanito a pannakilaok iti daytoy. • Agpili iti petsa para iti aramid. Isurat iti kalendario ti kaamaan tapno maliklikan ti parikut. • Nasken a tumulong ti tunggal maysa a mangplano iti aramid ken dumawat iti naituding a trabaho tapno makatulong nga isagana daytoy. Kasano ti kasayaatan a pannakaaramidtayo iti napilitayo nga aramid? Ibilang dagiti sumaganad a kapanunotan: • Ipakaammo ti aramid iti kaamaan - isarita daytoy a siraragsak. • No kasapulan ti kuarta ti aramid, rugian ti agurnong ket kedngan a tumulong ti tunggal maysa. • Ibaga kadagiti mannursuro iti pagtaenganyo dagiti planoyo. • Iramanmo ti tunggal maysa - ikkam ida iti naituding nga aramiden. • Aramiden daytoy! Kalpasanna nasken a panunoten no kasano ti panangpasayaat iti pagragragsakan ti kaamaan. Saludsodentayo iti bagbagitayo no ania ti namagbalin a nabalballigi ti inaramidtayo ken ad-adda a nangpasinged kadatayo iti panaglilinnangen a sangsangkamaysa. No aramidentayo daytoy, maliklikantayo ti agbiddut manen ken maplanotayo a sangsangkamaysa tapno maaramidtayo a nasaysayaat ti sumaruno nga aramidtayo. No adda aramidentayo, nasken a maisurat iti kasuratan ti kaamaantayo, ken iti bukodtayo a listaan ti padpadas. Mairaman met dagiti ladawan ken naisangayan a pakalaglagipan. No subliantayo a lagipen dagiti pagragragsakantayo a sangsangkamaysa makatulong kadatayo a dumur-as ti sinninged ti kaamaantayo ken mapapigsa ti panaggiinnayattayo. Iti panangplano kadagiti aramid ti sangaamaan, nasken met a planuen dagiti amma a mangibubos ti panawenda iti tunggal kameng ti kaamaan. Masansan a daytoy ti maymaysa a wagas tapno mapadur-as ti pannakisinninged ti ama kadagiti annakna. Marikna ti ubing ti kinapategna ken ti panagayat kenkuana no aramiden ti ama ti kabaelanna a mangipamaysa iti panawenna kenkuana nga agmaymaysa. 126
Maika-14 nga Adalen Napateg dagiti naplano nga aramiden, no dadduma nabungbunga dagiti saan a naplano nga aramid. Mapasamak lattan dagitoy no umno ti panawen wenno nakasagana ti kaamaan. Napateg dagita nga aramid; nasken a saantayo nga itulok nga aglabas dayta a gundaway tapno magundawayantayo dagitoy. Agay-ayam a Sangsangkamaysa ti Sangaamaan . . . Iparang ti estoria ti warnakan no ania ti magustuan unay dagiti ubbing kadagiti ammada: nga ubbing nga agad-adal ti napagsaludsodan, a didan insursurat ti naganda, no ania ti mapanunot ti tunggal maysa iti amana. Nagplano ti mannursuro a basaenna iti napigsa ti sungbat dagiti ubbing iti sumaruno a miting ti pagadalan. Dandani amin nga amma ti nakitaripnong iti miting ta nagagarda a maammuan no ania ti insurat dagiti annakda maipapan kadakuada. Immayda a nagkotse iti aggatad iti $400 ken $4,000. Adda dagiti presidente ti banko, trabahador, propesional, eskribiente, aglaklako, agtaltalon, negosiante, panadero, agdadait, pabrikante, ken kontratista, tunggal lalaki nga addaan iti nalawag a panangpattapattana iti bagina maipapan iti kuarta, paglaingan ken kinalinteg. Nagpili ti mannursuro kadagiti papel ket binasana, 'Kayatko ni tatang' a saggaysa. Adu dagiti gapu: Impatakderna ti balay ti muniekak, intugotnak a nagkalesa, sinursuruannak nga agpaltog, tultulongannak iti trabahok iti eskuela, itugtugotnak iti parke, inikkannak iti baboy a taraknen ken ilako kalpasanna. Kaaduan kadagiti kapanunotan dagiti ubbing ti mabalin a abbaba iti: 'Kayatko ni Tatang. Makiay-ayam kaniak.' Awan maysa nga ubing ti nangdakamat iti balay, kotse, aglawlaw, taraon, wenno lupot ti kaamaan. Napan dagiti amma iti miting a naggapu iti sabasabali a kasasaad ti panagbiag. Rimmuarda iti dua a kita: Kadua ken gayyem dagiti annakda wenno ganggannaet kadagiti annakda. Awan lalaki a nabaknang wenno napanglaw a di makiay-ayam kadagiti annakna. (Naadaw iti estoria ni Bryant S. Hinckley iti The Savior, the Priesthood and You, [Melchizedek Priesthood manual, 1973], p. 226.) Ti panagay-ayam a sangsangkamaysa ti sangaamaan ti masansan a mangted iti gundaway kadatayo a mangisuro kadagiti pagbatayan ti ebanghelio. Iti panangirugi kadagiti aramidentayo iti kararag ti sangaamaan ti makaisuro kadagiti annaktayo iti pateg ti kararag. Ti panangrisut kadagiti di pagkikinnaawatan a mapasamak no madama ti ay-ayam ti makaisuro kadakuada no kasano ti pannakikadua kadagiti dadduma ken ti pakaseknan iti rikna ti dadduma. Ti panagtitinnulong ken panagtrabaho a sangsangkamaysa a timpuyog ti makaisuro iti kaipapanan ti pagrebbengan ken panagtutunos. Ti panagraragsak a sangsangkamaysa ti makatulong kadagiti amin a kameng ti kaamaan a mangpataud iti nasayaat ken naragsak a kababalin. 127
Iti unos dagiti tawen, masansan nga agbalin a kannawidan dagiti aramid ti sangaamaan. Maipataud dagita a kannawidan no agaramid a sangsangkamaysa ti kaamaan kadagiti naisangayan a banag. Addaan dagiti sumagmamano a kaamaan iti panagtitipon ti sangaamaan; agbakasion dagiti dadduma, sumarungkar iti templo, wenno mapan agkalap wenno aganup; mangbuangay pay dagiti dadduma iti banda ti kaamaan wenno mangpadur-as iti pagliwliwaan. Adu dagiti kannawidan a mabalin a mabuangay dagiti kaamaan, ken napategda amin: makatulongda a mamagkaykaysa kadagiti kaamaan. Dawaten iti klase nga isalaysayda no kasano a natulongan ti panagay-ayam a sangsangkamaysa dagiti kaamaanda. Saludsoden kadagiti agtutubo no ania ti kayatda nga aramiden a kaduada dagiti ammada ken kaamaanda. Sumagmamano kadatayo ti makumikom iti trabaho ken iti simbaan a pakabaybay-an dagiti kaamaantayo. Saan a makaay-ayo daytoy iti Nailangitan nga Amatayo. Maysa nga aldaw, naamiris ti maysa a lalaki, a nangibubos ti kaaduan ti panagbiagna iti serbisio ti simbaan, a mapukawnan ti anakna a lalaki. Saanna nga imbubos ti ad-adu a panawenna kenkuana, ket nagangayanna saanda a nagsinninged a kas agama a nasken koma. Idi pinadasna nga insuro iti anakna a tungpalen ti ebanghelio, immalsa ti anakna ket nagbalin a saan a makimismisa iti Simbaan. Ngem adda sirib daytoy nasayaat nga ama a mangted iti panawenna para iti anakna. Kas ti inaramidna kadagiti in-inauna nga annakna sakbay a nakumikom unay. Saanna a kinaskasabaan; ngem ketdi, rinugianna ti nakiay-ayam iti anakna. Rinugianna nga aramiden ti pagay-ayatan nga aramid ti anakna. Napanda a dua kadagiti pagay-ayaman iti bola. Napanda a dua naganup ken nagkalap. Nagkampingda a dua. Kalpasan ti tallo a tawen a kasta ti ar-aramidenda a dua, iti dayta a panawen a nagbalin a nasinged dagiti dua, nagsubli ti anak a lalaki iti aramid iti Simbaan. Kamaudiananna inawatna ti akem nga agserbi iti mision. Nasursuro daytoy nga ama ti maysa a wagas tapno makaasideg iti anakna a lalaki, agaramid iti banag a kaduana. Panangigibus Dagiti kaamaantayo ti kapatgan a banag iti biagtayo, gapu ta isuda laeng ti gameng a mabalin a tagikuaentayo iti agnanayon. Napateg ngarud nga aramidentayo dagiti banag a mangtulong kadatayo nga agbalin nga agnanayon a kaamaan. Maysa kadagitoy nga aramid ti pannakiay-ayam ken pannakipagragragsak a sangsangkamaysa tapno matimbang ti kinarigat ti biag. Ti mangilatang iti panawen nga agay-ayam a sangsangkamaysa ti makatulong kadatayo a mangtungpal a nasayaat ti ebanghelio. Iburay ti pammaneknekyo iti kinapateg ti pannakiay-ayam kadagiti kaamaantayo. 128
Maika-14 nga Adalen Pangkarit 1. Bayat ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, mangbukelkayo iti aramiden ti kaamaan a pagraragsakan ti amin a kameng ti kaamaan. 2. Mangaramidkayo iti kalendario ti kaamaan, ken ilista a nalawag dagiti aramiden ti kaamaan iti tunggal bulan. 3. Makiay-ayamkayo kadagiti kaamaanyo. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Dawaten kadagiti dua nga addaan iti kinasaserdote, maysa a nataengan, ken maysa nga agtutubo, iti naragsak a padas ti kaamaan. 2. Agsaganakayo a mangiburay iti pammaneknekyo maipapan iti kinapateg ti pannakiay-ayam iti kaamaanyo. 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 129
Panagbibingay iti Trabaho ti Kaamaan Maika-15 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangtulong kadatayo a mangpadur-as dagiti naimbag a galadtayo iti panagtrabaho kadagiti kameng ti kaamaan. Pakauna "Naipablaak iti pagiwarnak ti pannakiinnuman iti maysa a retirado a pastor a naisurat nga agtawenen iti 165. Shirali Mislimov ti naganna. Nayanak ken nagnaed iti unos ti panagbiagna iti Caucasus Mountains . . . iti nagbaetan ti Black Sea ken ti Caspian Sea . . . "Agbalbalsig pay laeng iti kayo ni Mislimov. 'Naallukoyak a mamati a saan nga agbayag nga agbiag ti nasadut,' imbagana iti kainnumanna. . . . Kinuna ti artikulo nga 'agkalkali pay laeng ti lakay iti lawlaw dagiti kaykayo iti minuyongan, a subli-sublianna a mulmulaan iti sumagmamano a panawen bayat ti panagbiagna.' "'Napasnek a panagtrabaho, angin ti bantay, ken kalalainganna a pannangan ti nangtulong kaniak tapno madanonko ti kasta a tawenko,' kinuna ni Mislimov, a saan nga agin-inum wenno agtabtabako." (Wendell J. Ashton, "The Sweetness of Sweat," Ensign, July 1971, p. 35; nainayon dagiti nagiray a balikas.) Insalaysay ni Elder Neal A. Maxwell no kasano ti pannakasursurona iti kinapateg ti panagtrabaho iti kinaagtutubona: "Napagasatanak iti nagannak a, kas napasnek a kameng ti Simbaan, nangisuro kaniak kadagiti adu a banag maipapan ti ebanghelio idi ubingak, agraman ti kinapateg ti ebanghelio ti panagtrabaho. Agpadpadada a nakapadas iti rigat ti agtrabaho ket pinadasda nga inurnong ti ania man a kuarta a maiggamanda . . . Nalaka a nasursurok ti mangipateg iti trabaho gapu ta addaanak iti nagannak a saan nga agdaydayamudom nga agtrabaho." ("Gospel of Work," The Friend, June 1975, p. 6.) Kinuna ni Presidente David O. Mckay, "Panunotentayo koma a sagut ti gundaway nga agtrabaho, a maysa a bendision ti bileg nga agtrabaho, a maysa a balligi ti panangipateg iti trabaho" (inadaw ni Franklin D. Richards, "The Gospel of Work," Improvement Era, Dec. 1969, p. 101). Apay a napateg ti galadtayo maipapan ti panagtrabaho? Kasano a maaringan ti galadtayo ti trabaho nga aramidentayo? Kasano a maaringan dagiti annaktayo iti galadtayo maipapan iti panagtrabaho? Trabaho para iti Sangaamaan Ipakita ti ladawan 15-a, "Nasken a tumulong ti tunggal kameng ti kaamaan iti trabaho ti kaamaan." 15-a Nasken a tumulong ti tunggal kameng ti kaamaan iti trabaho ti kaamaan 130
15
Uray pay no siasinotayo, wenno sadino ti pagnaedantayo, addaantayo amin iti trabaho nga aramiden. Kadawyan a dagiti amma ti mangipaay iti taraon, lupot, ken pagyanan dagiti kaamaanda. Manarawidwid dagiti inna iti pagtaengan ken mangtubay kadagiti ubbing. Ken adda pagrebbengan dagiti amin a kameng ti kaamaan kadagiti rebbengen ti sangakabbalayan. Nasken a maawatan dagiti ubbing a napategda a paset ti kaamaan ken kasapulan ti tulongda. Kasano ti panangbalintayo a makaay-ayo dagiti inaldaw a trabaho? Ania dagiti sumagmamano a trabaho iti balay a pagrebbengantayo ken dagiti annaktayo a lalaki? (Panangtarimaan ken panangtaginayon kadagiti paraangan ken pasdek, panangtaripato kadagiti ayup, panangibelleng iti basura.) Ania pay dagiti inaldaw a trabaho iti pagtaengan? (Panagisagana iti taraon, panagugas iti pinggan, panangaywan iti ubbing, panagdait, panagsursir, pannakitienda, ken panagdalus.) No dadduma nasken a mangpartuattayo wenno mangsapultayo iti trabaho para kadagiti ubbing. Ibaga ni Elder Loren C. Dunn no kasano ti panangrisut ti amana iti daytoy a parikut: "Kabayatan ti panagdakkelmi iti bassit nga ili, nakita ni tatangko ti kasapulanmi nga agkabsat a masursuruan iti pagbatayan ti trabaho. Kas bungana, pinagtrabahonakami iti bassit a taltalon iti igid ti ili a dimmakkelanna. Isu ti mangimatmaton iti pagiwarnak ti pagilian, isu nga awan ti adu unay a panawenna kadakami malaksid iti agsapa ken iti rabii. Dakkel a pagrebbengan dayta para iti dua nga ubbing a tin-edyer, ken no dadduma agbiddutkami. "Napalawlawan ti bassit a talonmi kadagiti dadduma a taltalon, ken maysa nga aldaw immay nagipulong ti maysa kadagiti mannalon ken ni tatangko iti impagarupna a biddut nga ar-aramidenmi. Dimngeg ni tatangko kenkuana a sana kinuna, 'Jim, dimo maawatan. Kitaem, agpadpadakkelak iti lallaki ket saan a dagiti baka.' Kalpasan ti ipapatay ni tatangko, imbaga kadakami ni Jim ti estoriana. Agyamanak unay iti ama a nangikeddeng nga agpadakkel iti lallaki, a saan a dagiti baka. Iti baet dagiti biddut, nasursuromi no kasano ti agtrabaho iti dayta a bassit a talon, ket ammok, nupay dida insao iti adu unay a balikas, kanayon nga ammomi a napatpategkami kada Nanang ken Tatang ngem dagiti baka wenno, para iti dayta a banag, ania man a banag." ("Our Precious Families," Ensign, 1974, p. 11.) Panangurnos ken Panangituding iti Trabaho Matulongan amin a kameng ti kaamaan iti trabaho a naaramid iti pagtaengan ken nasken a natallugodda nga aramiden ti bingayda. Nasken a matudingan ti tunggal kameng ti kaamaan kadagiti rebbengen a maibatay iti kabaelan ken paggugustuanna. Malapdan daytoy ti kinasadut ken maaramid amin a trabaho. Mabalin a maikkan uray dagiti babassit nga ubbing iti nalaka a trabaho. No mangurnos ken mangituding iti trabaho ti kaamaan, nasken nga agmimitingtayo a sangaamaan ken iraman ida iti panagikeddeng. Mabalin nga aramidentayo daytoy iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, wenno mabalin a mangangaytayo iti naisangsangayan a miting ti kaamaan. Uray man no maidauluantayo daytoy, nasken a mairaman amin a kameng ti kaamaan iti 132
Maika-15 nga Adalen pannakaurnosna, gapu ta manamnama ti amin nga aramiden ti bingayda iti trabaho. Maysa a wagas ti panangurnos iti trabaho iti balay ti mangaramid iti listaan iti amin a trabaho a nasken nga aramiden, nga isurat dagiti trabahuen a naurnos manipud ti kapateg wenno ti karigatna a maaramid. Sa isurat ti nagan ti kameng ti kaamaan iti listaan ti naituding nga aramiden iti abay ti tunggal trabahuen. No makompleto ti listaan, nasken a maikabil iti lugar a maipalagip iti amin dagiti rebbengenda. Isurat daytoy sumaganad a pagtuladan iti pisarra wenno ipakita iti tsart. Dagiti Pagrebbengan ti Kaamaan Agdalus iti paraangan Aggatang Tatang Agdait ken agsursi ti badbado Agisagana iti taraon Nanang Agpagatas iti baka Agpakan iti ayup Agibelleng iti basura Juan Agugas iti nanganan Mangaywan kadagiti babassit nga ubbing Maria Agdalus iti kusina Agurnong iti kayo a pagtungo Sarah Kalpasan ti sumagmamano a panawen, mabalin a kayat dagiti kameng ti kaamaan ti agsisinnukat iti rebbengen. Mangted daytoy iti baro a sukat ken mangipaay kadakuada iti nadumaduma a padas. No maaramid daytoy, nasken a masukatan iti baro ti listaan ti naituding nga aramiden. Daytoy a wagas ti panangurnos kadagiti trabaho ti kaamaan ti maysa laeng a wagas iti panangituding kadagiti rebbengen, ngem saan a permanente daytoy, ket mabalbaliwan tapno maitutop kadagiti tarigagay ti tunggal maysa iti kaamaan. No mangurnos ken mangituding iti trabahotayo, napateg a maisurat dagiti naituding nga aramiden iti tsart wenno listaan. No saan a makabasa ti maysa a kameng ti kaamaan, agdrowing kadagiti ladawan a mangitanda kadagiti balikas ken nagan. Naammuan ti maysa a kaamaan a nangaramat iti daytoy a pamay-an a nangted kadakuada iti wagas a panangisuroda iti bukod a pagrebbengan iti uray maysa kadagiti annakda. Bayat iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, nagaramid ti kaamaan iti listaan ti trabaho ti sangakabbalayan. Immannugot ti innem ti tawenna nga ubing a lalaki a taripatuenna ti daga iti sango ti balayda. Kaipapanan daytoy a sibuganna dagiti mula, parutenna dagiti ruot, ken putdenna dagiti ruot. 133
Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw nadlaw ti ama nga adda naiwara a papel iti lawlaw ken nabaybay-anen ti karuotan. Napanunotna nga aramiden ti trabaho ti ubing. Nalaka nga aramiden daytoy. Ngem ammona a no aramidenna, ibabawina ti pagrebbengan nga intedna. Isu a pinanawanna ti paraangan a kas nakitana daytoy. Iti sumaruno a rabii nalaad ti kita ti paraangan. Gagangay a saan nga ar-aramiden ti anakna a lalaki ti trabahona. Ti kinadalus ti paraangan dagiti kaarrubana ti nangpalaad iti bukodna a paraangan. Pinanunotna ti gastos no matay dagiti mulmula. Pinampanunotna pay amangan no innikkanna iti narigat a trabaho para iti innem ti tawenna. Ngem manen, napatpateg ti anakna ngem dagiti banag, ket nagkedked nga isu ti mangaramid. Ti inaramidna ketdi, inawisna ti anakna nga agpasiarda a dua iti aglawlaw ta kitaenda no ania ti maar-aaramid. Immannugot ti ubing. Kalpasan iti panagpasiarda iti lawlaw ti paraangan, kinuna ti ubing, "Narigat, 'Tang!" Kinuna ti amana, "Kayatmo kadi a tulonganka?" "Wen!" kinuna ti anakna. "Agurayka ditoy." Nagtaray ti ubing iti uneg ti balay, nangala iti dua a sako, ket dinawatna iti amana a dalusanna ti maysa a disso ti paraangan bayat ti panangdalusna iti dadduma. Naileppasda kalpasan ti sumagmamano a minuto, ken linukatan ti ubing ti pagsibog iti karuotan. Iti uneg ti dua a lawas nagbalin a naan-anay nga akinrebbeng ti anak iti paraangan. Ammona a no saanna a taripatuen daytoy, awan ti mangtrabaho. Ammona nga agpannuray ni tatangna kenkuana ken agtalek kenkuana. (Inadaw ken ni Stephen Covey, The Spiritual Roots of Human Relations, pp. 145-46.) Kasano ti panangtulong daytoy nga ama iti anakna a mangaramid iti pagrebbenganna? Mainayon iti panangipaay iti bukod a tulong, mabalintayo ti mangted iti babassit a gunggona tapno maparegta dagiti ubbing a mangileppas iti proyektoda. Napateg ti pagrebbengan a mangisuro ken panagbibingay iti trabahuen. Ti panangurnos iti kaamaan tapno adda maipangruna a rebbengen ti amin ti makatulong kadatayo a kas nagannak a mangaramid iti daytoy. Nupay kasta, masapul a ditayo met liplipatan ti mangilatang iti panawen nga aginana ken agaliwaksay. Ipalagip kadatayo ni Elder Franklin D. Richards a mangilatangtayo iti panawen para iti panagaliwaksay kasta met ti panagtrabaho: "Iti panagsukisok kadagiti wagas a mangidur-as iti panagayat iti trabaho, masapul a ditayo ilaksid ti banag a panagaliwaksay. Nupay awan duadua a napateg ti panagtrabaho iti natun-oyan, napateg met ti panagaliwaksay ken ti umno a panaginana. [Ti kabaelan a mangtimbang iti panagtrabaho iti panagaliwaksay] ti kangrunaan a banag iti panangpadur-as iti panangipateg iti trabaho. Mangnamnama ti Apo iti tunggal maysa kadatayo a mangtrabaho iti umno a panangtimbang iti trabaho ken panagaliwaksay kasta met ti naindagaan ken naespirituan nga aspeto ti biag." ("The Gospel of Work," Improvement Era, Dec. 1969, p. 103.) 134
Maika-15 nga Adalen Ti Pateg ti Panagtitinnulong nga Agtrabaho Ania ti pateg ti panagtitinnulong nga agtrabaho a sangaamaan? Ilista dagiti singasing ti klase iti pisarra. No agtrabahotayo a kadua dagiti kaamaantayo, maragsakantayo a makaimatang iti binanag ti napagtitinnulongan nga aramid. Mariknatayo a nasingsingedtayo kadagiti kaamaantayo, ken masursuro dagiti annaktayo ti makitinnulong ken makibinglay iti pagrebbengan. Maragsakantayo a kas nagannak, gapu ta tungtungpalentayo ti pagayatan ti Apo, ken matulongan ti tunggal kameng ti kaamaan iti panangwatwat iti bagi. "Iti maysa a kaamaan ti Santo iti Ud-udina nga Aldaw a mangngagas ti ama, maseknan dagiti nagannak a masursuro dagiti annakda ti pateg ti trabaho. Napanunotda a palpalabsenda ti gundaway a panagdur-as dagiti annakda babaen iti panagtangdanda iti dianitor nga agdalus iti opisina. "Dagiti ubbing, a maragsakan iti gundaway nga agsapul iti kadawyan a matgedan, ti nangala iti trabaho nga agdalus iti opisina iti binigat. Nagbalin a kangrunaan a banag ti panagtitinnulong. Agdalus iti opisina dagiti babbai iti kaamaan iti maysa a bigat idinto nga agbati dagiti lallaki iti pagtaengan tapno tumulong kadagiti rebbengen ti sangakabbalayan; sa iti sumuno a bigat agsisinnubblatda iti rebbengen. . . . "Kas banag daytoy a proyekto: (1) Naam-ammo dagiti ubbing ti pagsapulan ti amada . . . (2) Narikna dagiti ubbing a pasetda iti negosio ti amada, ken nariknada ti panangidayawda iti trabahona. (3) Naaddaan dagiti ubbing iti kadawyan a proyekto a trabaho nga inaldaw a trabahuenda ken ti pagrebbenganda a mangkita a naaramid ti trabaho. (4) Napadur-as dagiti ubbing ti panagtitinnulong iti trabaho. . . . (5) Naaddaan dagiti ubbing iti kadawyan a matgedan." (Elwood R. Peterson, "Family Work Projects for Fun and Profit," Ensign, June , 1972, p. 8.) Ania ti paglintegan ti panagapit? ("Anientayo ti itukittayo.") Isurat daytoy a paglintegan iti pisarra. Iti tunggal trabaho nga aramidentayo adda gagangay a bukodna a gunggona. No agmulatayo kadagiti muyong ken taripatuen ida, mairanudtayo kadagiti bunga ti trabahotayo iti panawen ti panagapit. No agpatakder ken agtarimaantayo iti pagtaengantayo, agbiagtayo a nanamnam-ay ken nataltalged. No pagtalinaedentayo ti lupottayo a nadalus ken makaay-ayo, mananamtayo ti ad-adu ken mangipakitatayo iti nasayaat a pagwadan ti kinadalus. No isaganatayo dagiti nasustansia a taraon ken pagtalinaedentayo a nadalus dagiti lunglongan, nasalsalun-attayo. Maysa kadagiti panggep a tun-oyen ti trabaho ti kaamaan ti mangpadur-as iti kababalin ken makasursuro nga agtrabaho. Agbalin a mapagtalkan dagiti tao no awatenda ti pagrebbengan ken nanamenda ti pannakapnek iti trabaho a naileppas. Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Namnamaek a maawatantayo a, bayat iti panagmulayo, kas pagarigan, 135
masansan a makatulong a mangpabassit iti gastuen iti taraon ken adda mangted kadagiti naimas a kappuros a prutas ken natnateng, ad-adu ti maipaayna ngem daytoy. Siasino ti makarukod iti pateg dayta naisangsangayan a panagsarsarita, ti anak a babai ken ti Tatangna, bayat ti panagparut wenno panagsibogda iti minuyongan? Kasano ti panangibinsabinsatayo iti kinaimbag nga aggapu kadagiti naimutektekanen nga adalen maipapan iti panagmula, panagpatanor, ken ti agnanayon a paglintegan ti panagapit? Ken kasano ti panangrukodtayo iti panagtitipon a sangaamaan, ken ti panagtitinnulong a nasken a kaduaen ti naballigian a panagidelata? Wen, agisagsaganatayo kadagiti sanikua, ngem nalabit a dagiti ad-adu a kinaimbag laonen dagiti adalen iti biag a masursurotayo no agbiagtayo a sisasagana ken itedtayo kadagiti annaktayo dagiti kababalin a tawid dagiti nagkauna." ("Welfare Services: the Gospel in Action," Ensign, Nov. 1977, p. 78.) Ibaga ti sumaganad a napasamak no kasano a nasursuro ti maysa a kameng ti kaamaan ti pateg ti panagtrabaho a kaduana ti kaamaanna: Iti ngalay ti kalgaw nalawa a kaunasan ti nasken a madalusan. Kaipapanna daytoy a nasken a parutenmi ti sumagmamano kadagiti babassit a nateng tapno adda lugar dagiti unas a dumakdakkel pay. Magustuanmi a kankanen dagiti nasam-it a ramut ti unas a daldalusanmi, ngem nalaus unay ti bannogmi nga agkubkubbo iti agmalmalem nga agdaldalus. Maysa nga aldaw pinadasko ti agbati iti balay a saan a mapan agdalus nga agkubkubbo kadagiti atiddog a limbang dagiti unas. Imbagak ken ni tatangko a nasakit ti ulok - nga ammok agpayso - ngem dinak inikkan iti pammalubos nga aginana. Isu a rimmuarkami amin iti kataltalonan ket rinugianmi ti nagtrabaho. "Kalpasan ti nabiit a panagtrabahok, immasugak a nasakit ti ulok. Nalawag a saan a mamati kaniak ni tatangko gapu ta saanak a nagawid. Manen ken manen nagasugak iti sakit ti ulok. . . . Kamaudiananna kinuna ni tatangko, 'ala, agawidkan ket ibagam ken ni nanangmo nga umaynaka isaup nga agdalus iti kaunasan.' Daytoy ti nagbutngak - Diak mapanunot a ni nanangko ti umay iti talon ket aramidenna ti trabahok. Imbagak ken ni tatangko a kaykayatko ti agbati ket agtrabaho. Bayat ti panagtrabahok, nagsardeng ti sakit ti ulok ket saanakon a nagasug." Ania ti nasursuro daytoy nga ubing iti padasna? (Mabalin nga iraman kadagiti sungbat ti: kinapateg ti trabaho, panangaramid iti bingayna a trabaho, panagdayaw kadagiti nagannak kenkuana.) Panangigibus Kinuna ni Elder Neal A. Maxwell: "Diak mamati a naragsak dagiti tao malaksid no adda trabaho nga aramidenda. Pudno a mabalin ti maysa nga ad-adda a maadipen iti kinasadut ngem iti panagtrabaho. Pagpakumbabaennatayo pay ti trabaho ken ipalagipna kadatayo no kasano iti yaay kadatayo dagiti amin a bendision manipud iti Nailangitan nga Amatayo. . . . 136
Maika-15 nga Adalen "Nakapatpateg a pannursuro iti Simbaan ti ebanghelio ti trabaho. No masursurotayo ti agtrabaho nga ubing pay, agbalintayo a nasaysayaat a tao, nasaysayaat a kameng ti kaamaan, nasaysayaat a kaarruba, ken nasaysayaat a disipulo ni Jesucristo, nga Isu mismo nasursurona ti agtrabaho a kas maysa a karpintero." ("The Gospel of Work," Friend, June 1975, p. 7.) Pangkarit 1. Agragsakkayo ken dikayo agdaydayamudom iti trabahoyo. 2. Mangplano, mangurnos, ken mangisagana iti iskedyul ti trabaho ti kaamaan iti daytoy a lawas a mangtuding kadagiti kameng ti kaamaan dagiti rebbengenda. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Proverbio 6:6-11 (ti pagarigan ti kuton) Taga-Efeso 4:28 (pammagbaga iti panagtalek iti bagi ken kinamanangngaasi) Taga-Tesalonica 4:9-12 (agtrabaho dagiti santo kadagiti bukodda nga ima) 2 Nephi 5:17 (naigunamgunam kadagiti Nephite nga aggaggagetda) Doktrina ken Katulagan 42:42 (saan a kanen dagiti sadut ti tinapay dagiti trabahador) Joseph Smith - Pakasaritaan 1:55 (nagtrabaho ni Joseph Smith) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-27 a paset, "Trabaho ken Bukod a Pagrebbengan." 2. Sublien nga adalen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, maika-23 nga adalen, "Panangpadur-as ken Panangpasayaat kadagiti Kabaelan iti Pagsapulan." 3. Mangala iti pisarra ken tisa. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 137
Panagmula iti Pagtaengan Maika-16 nga Adalen Nasken a guyugoyennatayo daytoy nga adalen a mangpasayaat kadagiti paglaingantayo iti panagmula iti muyong ti kaamaan. Pakauna Kinuna ni Presidente Kimball: "Paregtaendakayo nga agmula kadagiti taraon a mabalinyo nga itukit iti bukodyo a paraangan. Dagiti babassit a mulmula, dagiti agkalatkat, dagiti kayo nga agbunga - imula ida no nasayaat ti klima para iti idadakkelda. Agmula iti natnateng ket sagrapenyo ida manipud iti bukodyo a paraangan. Makapagmula uray dagiti agnanaed iti apartment wenno kondominium iti bassit a taraon kadagiti banga wenno pagmasetasan. Adalen dagiti kasasayaatan a aramid a mangipaay kadagiti bukodyo a taraon. Mangaramidkayo iti minuyonganyo . . . naurnos ken makaay-ayo kasta met a nabunga. No adda ubbing iti pagtaenganyo, iraman ida iti aramid nga adda maituding a pagrebbenganda." ("Family Preparedness," Ensign, May 1976, p. 124.) Kinuna ti Mangisalakan, "Apay nga awagannak iti, Apo, Apo, ket dimo met aramiden dagiti banag nga isaok?" (Lucas 6:46.) No pudno a patientayo dagiti balikas ti Mangisalakantayo, tungpalentayo ti pammagbaga ti propetana. Dagiti Gunggona ti Panagmula iti Pagtaengan Adu dagiti nasayaat a rason tapno maaddaan iti minuyongan: PANAGKAYKAYSA TI KAAMAAN Buangayen dagiti kaamaan nga agtrabaho a sangsangkamaysa ti minuyongan iti pagtaengan ti panagkaykaysa ti kaamaan gapu ta pagbibinnadanganda ti sapasap a panggep. Kinuna ni Presidente Kimball: "Namnamaenmi nga ar-aramidenyo daytoy [ti proyekto minuyongan] nga aramid ti kaamaan, a pakatudingan ti tunggal maysa, uray dagiti babassit, iti maysa a banag. Nakaad- adu ti masursuro ken maapit iti minuyonganyo, ad-adu nga amang ngem iti mismo nga apit. ("Becoming the Pure in Heart," Ensign, May 1978, p. 79.) PANANGBIGBIG ITI PATEG TI TRABAHO Mangtulong kadagiti ubbing a mangadal iti pateg ti trabaho iti minuyongan ti pagtaengan. Kalpasan ti panangtulongda iti kaamaan nga agmula iti muyong ken mangtaripato iti daytoy, maragsakandanto a makakita kadagiti bunga. 138
BUKOD A KINAAN-ANAY Tulongannatayo ti panagmula iti muyong a mangidur-as iti panagtalek no nasaysayaat ti panagsaganatayo a mangtaming kadagiti bukodtayo a kasapulan. Ammotayo a no umay dagiti parikut masangotayo ida gapu iti panangtaginayontayo kadagiti prutas, nagmula iti muyong, ken nagmula iti kayo nga agbunga ken babassit a kaykayo. Mainayon pay a bendision ti panangammotayo a makatulongtayo kadagiti dadduma a agkasapulan. PANGITURONG KEN PAKARAGSAKAN Ipalagipna kadatayo ti minuyongan dagiti napipintas ditoy lubong a binukel ti Nailangitan nga Amatayo para kadatayo. Maited ti minuyongan kadatayo ti adu nga oras a pangiturong ken pakaragsakan bayat panangimutektektayo iti kinadatdatlag ti panagdakkel. Imbaga kadatayo ni Presidente Spencer W. Kimball a makatulong ti minuyongan a "mangipalagip" kadatayo amin ti paglintegan ti panagapit. . . . Apitentayo ti imulatayo. Uray bassit a disso ti daga a pagsukayan, pagmulaan, ken pagapitanyo, yasidegna a nasudsudi ti katatao a kadawyan iti nakaparsuaan kas idi punganay a kadua dagiti immun-una a nagannak kadatayo." ("Listen to the Prophets," Ensign, May 1978, pp. 77-78.) SALUN-AT Ay-ayatennatayo ti Apo ken kayatna a nasalun-attayo. Tulongannatayo nga agbalin a nasalun-at ti panagmula kadagiti bukodtayo a kappuros a natnateng ken prutas. Gagangay a saanen a kappuros ti taraon a gatangentayo a kas ti taraon nga aggapu iti minuyongantayo. MAKISSAYAN TI GASTUEN Gagangay a makissayan ti panagmula iti pagtaengan ti gastuen. Ti pannangan kadagiti prutas ken natnateng nga aggapu iti bukodtayo a minuyongan ti mangtulong kadatayo nga agsalimetmet imbes nga agurnong iti kuarta a ginastotayo koma iti taraon nga aggapu kadagiti dadduma. Mangrugi Babaen ti Plano Sakbay nga agmulatayo iti minuyongantayo, masapul a mangaramidtayo iti sumagmamano a pangngeddeng. SADINO TI PAGMULAANTAYO? Ipakita ti ladawan 16-a, "Makaited ti muyong iti pagtaengan iti adu a kita ti taraon," 16-b, "Maimula dagiti muyong iti nganngani amin a disso," ken 16-c, "Makapagpadakkel kadagiti nateng kadagiti banga no awan ti daga." Rumbeng a kasayaatan a disso ti pagmulaan iti muyong gapu ta agbalinto daytoy a napateg a daga. Kasayaatan ti disso a maraniagan ti init iti innem nga oras iti inaldaw. No mabalin, nasken nga asideg ti muyong iti balay. No saan, nasken a kalalainganna ti kaasidegna tapno nalaka a papanan. Nasken a saan a 16-a Makaited ti muyong iti pagtaengan iti adu a kita ti taraon 16-b Maimula dagiti muyong iti nganngani amin a disso 16-c Makapagpadakkel kadagiti nateng kadagiti banga no awan ti daga 139
16
16
16
c
Maika-16 nga Adalen nasang-at ta mailayus ti daga ken dagiti bukel iti danum. No narangkis iti pagmulaan, nasken a saan nga agpababa ken agpangato ti pangguritan no di ket agkursada. Napateg met ti daga. No nadarat unay, saanna a matenggel ti danum. No napitak unay, aglubnak ti rabawna no madanuman ken mabayag nga agsagepsep. Marisut ti ania man a problema babaen ti panangnayon dagiti agsungani a kita ti daga ken ganaganan. No awan ti umanay a tudo iti lugar, ti danum ti penned ti kasapulan. Adda naisangayan a parikut dagiti agnanaed iti apartment gapu iti limitado a disso. Mabalin dagitoy a kameng ti agmula kadagiti banga wenno pagmasetasan, wenno bumulod wenno mangupa iti daga. Kastoy ti inaramid dagiti dua a kaamaan iti Germany tapno adda minuyonganda. Iti panangisuratda iti padasda ken ni Presidente Spencer W. Kimball, kinunada: "Duakami a kaamaan iti Frankfurt Mission, ket [agsuratkami] ta ibagami kenka maipapan ti minuyonganmi. "Saan unay a nalaka ti makabirok iti disso a daga iti dakkel a siudad a kas ti Frankfurt - bassit a minuyongan daytoy - ken idi upaanmi, kasla kabakiran, dadael ti aladna, dadael ti bassit a balay ken karuotan iti aglawlaw. Dikami naawanan iti namnama iti daytoy. "Umuna, nangaramidkami iti baro nga alad, tinarimaanmi ti bassit a balay, ken [sinukay] ti intero a minuyongan. Idi panawen ti panagtutubo nagmulakami iti natnateng ket imbaga kadakami dagiti kaarruba a [dida] dumakkel. Adda bassit a karayan a mabalinmi a pagbisikletaan (a bitbitmi dagiti lata), iti kastoy makaalakami iti danummi. Nagkararagkami iti Apo a bendisionanna koma ti minuyonganmi. Sinungbatan ti Apo dagiti kararagmi. Nagtubo ti amin a kita ti nateng. Nakakaskasdaaw a makita a dumakkel dagiti mulmula." (Kas inadaw ni Spencer W. Kimball, Ensign, Nov. 1976, p. 5.) ANIA TI IMULATAYO? Maikadua nga ikeddengtayo no ania ti imula. Nalawa ti sumagmamano a disso ti daga a pagmulaan; babassit kadagiti dadduma. No limitado ti disso, masapul a pilien dagiti mula a dumakkel nga agpangato, kas iti paria, dagiti sallayusay, wenno kamatis nga adda pasokna. Maaramat met a naimbag ti disso babaen ti panagmula kadagiti bukel a nabunga a kas iti karabasa ken kamatis, imbes nga agmula kadagiti bukel a mangted laeng ti sagsaggaysa a bunga wenno bagas, kas iti rabanos. Nupay masapul a maaramat a nasayaat ti disso, nasken a pilientayo dagiti taraon a makaited kadagiti kaamaantayo iti sustansia a kasapulanda. Nasken met nga imulatayo laeng dagiti taraon a kayat ken kanenda. Makatulong dagiti 143
bukbukel a kas kadagiti balatong, soya, parda, ken mani a mangpapigsa iti bagi. Salaknibannatayo dagiti prutas ken natnateng kadagiti sakit. Mangipaay dagiti agbagas a nateng iti pigsa. Mangted met dagiti bukel iti pigsa no adda umanay a disso a pagmulaan kadagitoy. Siempre, no agpilitayo, nasken a pilientayo laeng dagiti taraon a dumakkel a nasayaat iti klima ken dagatayo. Ipakita iti tsart wenno isurat iti pisarra ti listaan, dagiti naipangpangruna a prutas, natnateng, bukbukel, ramramut, ken dadduma pay a bukbukel a naimula iti lugaryo. Ania dagiti apit a makaited iti kaaduan a taraon iti bassit a disso? Nasayaat a kapanunotan ti mangaramid iti mapa ti minuyongantayo iti tunggal tawen bayat ti panangplanotayo kadagiti imulatayo. Nasken a saan nga imula iti isu met la a disso dagiti isu met la a mula iti tunggal tawen. No saan a pagsisinnublaten dagiti mula bumasbassit ti bungada. Ipakita ti ladawan 16-d, "Maysa a pagtuladan ti panagplano iti minuyongan." KAANO TI PANAGMULATAYO? Sabali pay a nasken nga ikeddengtayo no kaano ti panagmula. Nadumaduma a taraon ti dumakkel iti nadumaduma a kasasaad. Dumakkel a nasaysayaat dagiti sumagmamano a mula iti panawen ti tikag, idinto ta magusgustuan dagiti dadduma ti panawen ti panagtutudo. Nasaysayaat ti panagdakkel dagiti dadduma iti nalamlamiis a klima, a kas kadagiti pallang, repolio, karot, letsugas, lasona, gisantes, ken aba. Nasaysayaat ti panagdakkel dagiti dadduma iti napudpudot a klima, a kas dagiti utong, mais, sandia, karabasa, ken kamatis. Nasken nga ammotayo no ania dagiti taraon a maimulatayo ken no kaano ti panangimula kadagitoy. Ipakita iti tsart dagiti panawen ti panagmula kadagiti mayannatop a mula iti lugaryo. Panangisagana iti Pagdissuan ti Minuyongan Uppat wenno innem a lawas sakbay ti panagmula, nasken a madalusanen ti pagdissuan ti minuyongan kadagiti ruot, nagputdan ti kayo, bato, basura ken babassit a sanga. Nasken a masukay ti daga babaen ti pala wenno piko tapno nalaka a masagepsep ti danum. Nasayaat ti daga a pagmulaan no nawarakwak, ngem saan nga agtutukel. Kaadduan a daga ti mabalin a mapasayaat. Ti ganagan, nga aggapu iti nalungsot a mula ken rugit dagiti ayup ti mangpasayaat iti kalidad ti nadarat ken napitak a daga. Tulongan ti ganagan a nabungbunga ken nasaysayaat ti apit gapu ta mangted iti sustansia iti daga. Nupay kasta, saan a maaramid ken maipan iti daga ti nasayaat a naisaganan a ganagan iti dayta met la nga aldaw. Masansan nga urayen ti uppat agingga iti innem a bulan tapno makaaramid iti ganagan. Gapu iti daytoy, adda tattao nga agibunton iti ganagan tunggal tawen ken inayon iti muyongda iti sumuno a tawen. Saan a narigat ti agaramid ti ganagan. Umuna, mangkita iti disso a pagidissuan ti ganagan. Mabalin ti nawaya a lugar nga adayo iti danum a paginuman, abut, wenno mangaramid iti tallo ti sulina a koral a kayo wenno barut a pangalad iti 144 16-d Maysa a pagtuladan ti panagplano iti minuyongan
1 1 1 1 1 2 a n o s a L s a M i o 2 i l o p e R 2 n e k t o r a K s o n a b a R g n a 2 l l a P 2 s a m a K g n e t a N o y i l i p a 3 1 s a t a t a P 6 kadapan 3 3 3 3 A N A D 2 3 s a g u s t e L 15 kadapan 16-d Utong a maiballaballaet kadagiti rabanos Kamatis Agsisinnublat a panagmula iti gisantes sa karot Murod Karabasa Paria Tarong ken sili Baro a nateng Tabungaw 6 kadapan n a p a d a k 0 2
ngatuen ti daga. Sumaruno, iwara iti disso ti agarup nga innem a pulgada a malunasot a basura (kas kadagiti bulbulong, natadtad a ginumi ti mais, arutang, nagukisan iti nateng wenno prutas, wenno dagiti sobra a taraon) a di malaokan iti latlata, landok, tultulang, mantika, wenno dadduma a banag a saan a dagus a marunaw iti bunton. Kalpasanna inayon dagiti rugit dagiti taraken. Dagiti rugit ti baka, manok, karnero, kalding, kabalio, ken baboy ti nasayaat a maaramid a ganagan. Saan a mabalin nga aramaten dagiti rugit ti tao wenno mangmangan iti padada nga ayup: dagitoy a rugit, rugitanda ti daga. Ipakita ti ladawan 16-e, Ti buntuon ti ganagan Malpas a maaramid ti bunton ti ganagan babaen ti pananggabur iti basura iti dua a pulgada a daga. Mangaramid iti tuktok ti bunton iti kasla palanggana a makaurnong iti danum. No ad-adu a basura ti natipon, gaburan iti dua a pulgada a daga ti tunggal innem a pulgada a kapuskol ti basura. Nasken a basaen tunggal mangnayon iti daga. Nasken nga agtalinaed nga arimbasaen ti bunton, ngem saan unay a nabasa, ket baliktaden iti karudkod iti linawas tapno maanginan ti tengngana. Al-alisto ti pannakalungsot ti bunton no "maluto" ti tengngana iti 160°F. No saan a nabara ti tengnga ti bunton a ganagan, manayonan iti nitrogen iti porma ti nagiling a bukel ti kapas wenno dara. No maikkaten ti angot ti bunton, mabalinen a nayonan iti daga. Pailadawan kadagiti kakabsat dagiti bukodda a wagas a panagaramid iti ganagan? Panangmula iti Minuyongan Kadagiti lugar nga ababa laeng ti panawen ti panagpatubo, mabalin a patubuen iti uneg babaen ti daga iti banga. No nairugi a patubuen iti ruar, nasken a maimula dagiti bukel iti nalinteg a tapno nalaka a mailasin dagiti katubtubo a natnateng kadagiti ruot. Aramaten ti tali a pangpalinteg iti binatog. Kanayon a nasayaat a kapanunotan ti mangimula yintar dagiti agpapada a mula, kas iti mais, iti agsisinnaruno a linawas tapno saanda nga aggigiddan a matangkenan. Saan nga agpapada dagiti bukel, isu a dida maimula iti agpapada ti kaunegna. Gagangay a nasken nga ikali iti saan a naun-uneg ngem ti mamitlo iti kadakkelda. Masedsed a nasayaat ti daga iti rabaw dagiti bukel, ken adda umanay a lugar a nagbabaetan dagiti batog dagiti bukel tapno adda waya ti daga a masukay iti aglawlaw dagiti mula apaman a dumakkelda. Nasken nga adda met espasio iti nagbaetan dagiti bukel. Kalpasan ti panagimula kadagiti bukel, nasken nga arimbasaen ti daga. No agmaga ti daga, saan a rumusing dagiti bukel. Panagtaripato iti Minuyongan Bassit ti pakairanudan kadagiti amin a panagplano, panagisagana ken panagmula no saan a mataripato ti minuyongan kalpasanna. Iraman dayta a pannaripato iti sumaganad: 146 16-e Ti buntuon ti ganagan
16
e
SIBUGAN Nasken na sibugan a nasayaat ti minuyongan iti linawas no awan umanay a tudo. Nasken a mabasa ti daga iti pito a pulgada ti kaunegna kalpasan ti pannakasibugna. Nasaysayaat no saan nga agsibug no agin-init tapno maatipa ti pannakaluto ti daga. SUKAYEN Kissayan dagiti ruot ti danum ken taraon kadagiti mulmula. Nasken a paruten ida wenno makali babaen ti piko. Ti nabengbeng nga alep-ep ti mangatipa kadagiti ruot a tumubo, ngem nasken a mayakar ti alep-ep iti sabali a bangir iti linawas tapno malukayan ti daga babaen ti piko, sukatan kalpasanna. ALEP-EPAN No ngumaton ti mula iti sumagmamano a pulgada, paruten dagiti ania man a nabati a ruot, ket ikabil dagiti nagragadian, napirpirsay a warnakan, ruot, bulbulong, ken arutang iti aglawlaw dagiti mulmula ken nagbaetan dagiti batog iti dua wenno tallo pulgada ti kangatona. Atipaen ti alep-ep ti panagmaga ti daga wenno panagpudotna unay. Ammo dagiti adu a tao nga agar-aramat ti alep-ep a manmanon ti panagparotda iti ruot. LAPDAN TI PANAGDADAEL DAGITI INSEKTO Dadaelen ti insekto dagiti mula ken mabalinda pay a dadaelen ti intero a mula. Mabalin nga ikkaten dagiti insekto babaen ti ima, ugasan wenno patayen babaen ti pagpatay iti insekto. No aramaten ti pagpatay iti insekto, nasken a maugasan dagiti taraon sakbay a kanen. APITEN DAGITI MULA Naan-anay ti raman ken addaan iti kangatuan a sustansia dagiti prutas ken natnateng a kaal-ala sakbay ti pannakalutoda, pannakakaanda, wenno pannakataginayonda. Agbunga iti ad-adu dagiti sumagmamano a mula, a kas kadagiti pipino no sansanen ti panagapit. Nasken a di ipalubos dagitoy a maluom unay, malaylay wenno aggango. Nasken a maapit dagiti bulbulong a nateng no naganos ken naluknengda. Ipakita ti ladawan 16-f, "Bunga ti nasayaat nga apit ti nasayaat a panagmula." Panangigibus Maipakita nga ay-ayatentayo ti Apo ken agtalektayo kenkuana babaen ti panangaramid kadagiti dawdawaten dagiti propetana kadatayo. Ti maysa kadagiti dinawat a banag dagiti propeta nga aramidentayo ket agmula iti muyong. No tunggal maysa kadatayo ket agplano, agsagana, ken mangtaripato iti minuyongan, pagtalinaeden a naurnos ken pagbungaen a naimbag, mabendisionantayo iti adu a wagas. Ania ti mapasamak iti minuyongan no agplano, agsagana, ken agmulatayo ngem ditayo met taripatuen daytoy? 16-f Bunga ti nasayaat nga apit ti nasayaat a panagmula 148
16
f
Imbalakad ni Presidente Kimball kadatayo: "Pagtalinaedenyo a nadalus ken naurnos dagiti inaladan ken minuyonganyo. Ania man ti kasasaadyo, pagbalinenyo koma ti aglawlawyo nga ipamatmatna ti kinaurnos, kinapintas ken kinaragsak. Agplanokayo a nasayaat ket ipatungpalyo dagiti planoyo iti agsasaganad ken naurnos a wagas." ("Family Preparedness," Ensign, May 1976, p. 125.) Pangkarit Agtitinnulong nga agtrabaho dagiti kameng ti kaamaanyo nga agmula ken mangtaripato iti napintas ken nabunga a minuyongan. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Doktrina ken Katulagan 59:16-19 (maipaay dagiti nasayaat a banag iti daga iti tao) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Ammuen iti biblioteka, lokal a mammagbaga maipapan iti agrikultura, wenno dagiti adu ti padasna a hardinero no - Ania dagiti kasayaatan a mula a mangted iti adu a bunga iti minuyongan iti pagtaengan. Dagiti petsa ti panagimula iti tunggal kita ti mula. Kasano ti panagaramid iti bunton ti ganagan iti minuyongan iti pagtaengan. Kasano ti panagsibug, panagparut kadagiti ruot, panagalep-ep, panagsukay, pananglapped ti panagdadael ti insekto iti minuyongan iti pagtaengan. 2. Isagana dagiti tsart wenno mangplano nga isurat iti pisarra dagiti pakaammo wenno masapul iti adalen. 3. Tudingan ti kameng ti klase a mangibaga maipanggep ti balligina iti panagmula ti minuyongan. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 150
Dagiti Bukod ken Sangaamaan a Panggep a Tun-oyen Maika-17 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangtulong kadatayo a mangituding ken manggun-od kadagiti bukod ken sangaamaan a panggep a tun-oyen. Pakauna Idi agtawen iti sangapulo-ket-uppat ni Presidente Spencer W. Kimball, simmarungkar ti maysa a dadaulo iti Simbaan iti taripnong ti Pasokna. Imbagana iti tallaong a nasken nga agbasada kadagiti nasantuan a kasuratan. Iti pannakalagip dayta a padas, kinuna ni Presidente Kimball: "Annugotek a diak pay pulos binasa ti Biblia, [isu nga] iti dayta met la a rabii iti gibus dayta a sermon nagawidak iti pagtaenganmi a maysa a bloke ti kaadayona, immuliak iti bassit a kuartok iti nagbaetan ti bobeda ken atep ti balay ket, sinindiak ti bassit a lampara nga adda iti bassit a lamisaan ket binasak dagiti umuna a paset ti Genesis. Kalpasan ti makatawen rinikpak ti Biblia, kalpasan a nabasak ti tunggal paset dayta dakkel ken nadayag a libro. . . . "Naammuak nga adda dagiti sumagmamano a paset a narigat a maawatan ti sangapulo-ket-uppat ti tawenna nga ubing. Sumagmamano dagiti pinanid a saan unay a kangrunaan a makaay-ayo kaniak, ngem idi [malpaskon a basaen], nakasaysayaat ti riknak gapu ta nakaaramidak iti panggep a tun-oyen ket nagun- odko daytoy." ("Planning for a Full and Abundant Life," Ensign, May 1974, p. 88.) Maysa a banag a tarigagayantayo a gun-oden ti panggep a tun-oyen. Sakbay ti yaaytayo ditoy daga, kas annak nga espiritu ti Nailangitan nga Amatayo, nasursurotayo a daytoy a biag ti nasken a panawen ti panagdur-astayo nga agbalin a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Nasken a daytoy koma ti kangrunaan a panggeptayo a tun-oyen iti biag. Tapno matun-oyan dayta a panggep, masapul a mangituding ken magun-odtayo dagiti maikadua a panggep a tun- oyen. Makatulong met kadatayo ti panangituding kadagita a panggep a tun- oyen nga agbiag iti naan-anay ken nawadwadwad a panagbiag. Panagpili Kadagiti Bukod ken Sangaamaan a Panggep a Tun-oyen Ti umuna nga addang ti panagpili ti panggep a tun-oyen ti panangpanunot maipapan iti wagas a panagbiagtayo ken ikeddeng no kasano a mapasayaat. Makapilitayo ngarud kadagiti bukod ken sangaamaan a panggep a tun-oyen a mangpaimbag kadatayo. No kayattayo kas pagarigan ti agbalin a napigpigsa a naespirituan, nasken nga amirisentayo ti naespirituan a pigsatayo ken mangikeddeng kadagiti maikanatad a panggep a tun-oyen para iti pagsayaatan. Iti panagaramid iti daytoy, mabalin nga amirisentayo dagiti sumaganad a saludsod: 151
Agkarkararagak kadi a masansan a kas nasken koma nga aramidek? • Maikariak ngata nga umawat iti sungbat dagiti kararagko? • Ammok kadi no ania ti sao ti propeta, ken tungtungpalek kadi met laeng ti pammagbagana? • Agbasbasaak kadi met laeng kadagiti nasantuan a kasuratan a kanayon? • Ar-aramidek kadi met laeng a sipupudno dagiti naituding nga aramidek iti kinasaserdote? • Napudnoak kadi met laeng nga agbaybayad iti apagkapullo ken daton? • Nadalus ken maikari kadi met laeng dagiti pampanunotko a kanayon? • Ang-angayen kadi met la ti kaamaanmi ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan iti linawas? • Napaglantip kadin ti kaamaanmi iti templo? • Isagsagana kadi met laeng ti kaamaanmi dagiti dadduma nga umawat iti ebanghelio? Kasapulan ti panawen ken aramid tapno maaramid dagitoy a banag. Iti kasta, nasken nga irugitayo babaen ti panagpili nga umuna iti maysa laeng wenno dua nga aramiden. Kalpasan a mapasayaat ti maysa, maipamaysa ti panunottayo iti sabali. Ti kinaan-anay ti maysa a banag nga aramidentayo iti tunggal addang kabayatan ti biagtayo; saan a mapasamak gapu laeng ta inkeddengtayo daytoy a panggeptayo a tun-oyen. Nasken met a panunotentayo ti panagdur-as a namnamaentayo a gun-oden iti panagadaltayo, panagtrabahotayo, ken iti dadduma pay a benneg. Bayat ti panangamiristayo iti tunggal benneg ti biagtayo, nasken nga ikeddengtayo no kasano a mapasayaat. Mangikeddengtayo ngarud kadagiti panggep a tun-oyen a mangtulong kadatayo a mangaramid iti daytoy. Nasken a karit ti tunggal panggep a tun-oyen, ngem maysa a banag a kabaelantayo nga aramiden. Awisen dagiti kameng ti klase a mangilista kadagiti nasken a panggep a tun-oyen iti sumaganad a benneg: panagkararag, panagadal iti nasantuan a kasuratan, sardam ti kaamaan iti pagtaengan, panagkallaysa iti templo, kapupuon, panangisuro iti pagtaengan, aramid ti misionario, apagkapullo, panagpanunot iti nadalus, edukasion, wenno pagsapulan. No mangikeddeng kadagiti bukod a panggep a tun-oyen masapul a panunotentayo dagiti tarigagay ken kabaelantayo ket agkararag iti pammaregta manipud iti Apo. Mabalintayo met ti dumawat iti pammagbaga iti panangikeddeng kadagiti panggep a tun-oyen iti nagannak, dadaulo ti simbaan, wenno mapagtalkan a gayyem. Nasken nga ikeddengtayo no ania ti kayattayo nga aramiden, no kasano ti kayattayo a panangaramid, ken no kaanonto ti pannakaileppastayo a maaramid. Insalaysay ni Presidente N. Eldon Tanner ti padasna iti apokona a lalaki a nangikeddeng iti bukodna a panggep a tun-oyen: 152
Maika-17 nga Adalen Kinuna ti apokona: "Lolo, siento porsientoak manipud pay idi naordenak a diakono maysa a tawenen ti napalabas. . . . Diak pay naliwayan ti miting iti sakramento, ti pagadalan ti Domingo, wenno ti miting iti kinasaserdote." "Kinablaawak ket kinunak, 'Juan, no taginayonem ti agsiento porsiento agingga a naan-anay ti tawenmo a makapagmision, siakto ti mangigasto iti panagmisionmo.' Immisen ket kunana, 'Aramidekto.' "Pinanunotko a naan-anay a natalgedak ngem intudingna ti agsiento porsiento. Malagipko iti dua nga pasken no kasano ti panangdisiplinana iti bagina tapno maipatungpalna ti aramidna. Naminsan inawis ti ulitegna nga agbiaheda kadagiti dua pay nga annakna a lallaki iti papananda iti Domingo. Kinuna ni Juan, 'Adda kadi lugar a mabalin a pakitaripnongak kadagiti miting iti Domingo?' ket idi imbagada kenkuana nga awan, kinunana, 'Saan, diak mabalin ti umay. Agsiento porsientoak,' ket ngarud insakripisiona ti makaay- ayo a panagbiahe iti taaw ken isla a pagrambakanda. "Naminsan iti nganngani Sabado nablo ti sakana. Daytoy ti immuna a sinaludsodna iti mangngagasna, 'Makapanakto kadi met laeng iti Simbaan inton Domingo? Nasken nga agsiento porsientoak.' Siempre, immay a nakasarukod. "Idi dimteng ti sangapulo-ket-siam a tawenna, kinunana, 'Lolo, siento porsientoak, manipud pay idi aramidenta dayta a nagtulaganta.' Naragsakak a nangigasto kenkuana iti panagmisionna. Daytoy a nagapuananna ti nagbalin a dakkel a bileg iti biagna." ("Success Is Gauged by Self-Mastery," Ensign, May 1975, p. 77.) Kasano ti kabayag a nagtrabaho ni Juan tapno magun-od ti panggepna a tun-oyen? (Innem a tawen.) Ania iti panagkunayo ti nariknana idi magun-odna ti paggepna a tun-oyen? Ti panangikeddeng iti panggep a tun-oyen ti sangaamaan, nasken a pagsasaritaan dagiti kaamaan dagiti tarigagayan ken riknada iti tunggal maysa. Nasken a makiraman ti tunggal maysa iti pannakabukel ti panggep a tun-oyen, nga idauluan ti ama ti pagsasaritaan. Makatulong ti kararag iti panangikeddeng iti panggep a tun-oyen. Imbaga ni Elder J. Thomas Fyans no kasano ti panangpili ti maysa a kaamaan kadagiti panggepna a tun-oyen: "Tallo ribu a milia manipud iti [Salt Lake City] agnanaed ti maysa a kaamaan nga agaramid manen iti naisangsangayan a banag kalpasan daytoy a taripnong. Apaman a maawatda ti kopia ti Ensign a nakaipablaakan dagiti bitla ti taripnong iti pagtaenganda, dagdagusen ti kaamaan a basaen dagiti mensahe, nga ipadamag dagiti in-inauna nga ubbing dagiti napili a bitla. "Ngem ad-adu ti aramidenda ngem ti agbasa. Kadagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, mangpilida iti bukod ken sangaamaan a panggep a tun-oyen a maibatay kadagiti mensahe ti taripnong. Praktikal dagiti panggepda a tun- oyen: 'Saan a liplipatan ni lola iti inaldaw a kararagmi, mangikabesa iti himno ti Simbaan, sublian nga adalen ti panagsagsagana ti kaamaan, aramiden ti 153
banag ti Apo iti wagasna - a saan a datayo, mangitugot iti saan a kameng iti simbaan. Pagsasaritaanda dagiti panggepda a tun-oyen, ikararagda dagitoy, ken amirisenda iti masansan. Adda kadi pagsidsiddaawan no apay kuna ti ama: 'Ibilang ti kaamaanmi dagiti sapasap a taripnong a kas listaan iti Apo kadagiti banag a nasken nga ipamaysatayo a panunoten. Ad-adu ngem dagiti balikas ti kaipapananna kadakami ken kadagiti annakmi.'" ("Making Conferences Turning Points in Our Lives," Ensign, Nov. 1974, p. 65.) Ania ti inaramid daytoy a kaamaan tapno mapili ti panggepda a tun-oyen? Tumulong Dagiti Panggep a Tun-oyen iti Agnanayon nga Idudur-astayo Dawaten kadagiti kameng ti klase nga agpanunot iti apagkanito maipapan iti agnanayon a panggepda a tun-oyen. Paiburay kadakuada dagiti sumagmamano a panggepda a tun-oyen iti klase. Ilista dagitoy a panggep a tun-oyen iti pisarra. Addaantayo amin iti sumagmamano a panggep a tun-oyen nga agpapada. Kas pagarigan, kinuna ti Mangisalakan kadagiti Nephite, "Pagay-ayatak a nasken nga agbalinkayo a naan-anay a kas Kaniak, wenno kas iti Amatayo nga adda iti langit a naan-anay" (3 Nephi 12:48). Ti kinaan-anay ken ti agnanayon biag kadagiti kaamaantayo dagiti kangrunaan a panggep a tun-oyen a magun- odtayo. Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith: "Saan nga umay a maminpinsan ti pannakaisalakan; nabilintayo nga agbalin a naan-anay a kas iti Amatayo iti langit a naan-anay . . . "Saan nga umay dayta a maminpinsan . . . Nasken a mapantayo uray iti uneg ti tanem sakbay a maragpattayo dayta a kinaan-anay ken agbalintayonto a kas ti Dios. "Ngem ditoy [daga] ti pangitakderantayo iti pondasion. Ditoy ti yan ti pakasursuruantayo kadagitoy gagangay a kinapudno ti ebanghelio ni Jesucristo, kadagitoy a pakapadasan, a mangisagana kadatayo iti dayta a kinaan-anay. Rebbengentayo ti agbalin a nasayaat ita ngem idi kalman, ken nasaysayaattayonto inton bigat ngem ita." (Doctrines of Salvation, 2:18.) Ipakita dagiti ladawan 17-a, "Mangted iti adu a gunggona ti sangaamaan a panagadal iti nasantuan a kasuratan," 17-b, "Mabalin ti kararag a pagkaykaysaen ti sinninged ti kaamaan," ken 17-c, "Mabalin ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan nga ipatakder ti kinaespirituan." Ti kinaan-anay saan a panggep a tun-oyen a magun-odtayo iti maysa nga aldaw. Masapul a mangpili ken manggun-od kadagiti dadduma a panggep a tun-oyen a mangtulong kadatayo nga in-inut tapno magun-odtayo ti kinaan- anay. Kas pagarigan, mabalin a mangikeddengkayo iti panggep a tun-oyen nga agbasa kadagiti nasantuan a kasuratan iti inaldaw wenno agkararag a sangsangkamaysa ti kaamaan. Dagitoy a panggep a tun-oyen ti makatulong kadatayo nga umasideg iti Nailangitan nga Amatayo ken mangtulong kadatayo no agtrabahotayo tapno agbalin a naan-anay. Ania dagiti dadduma a panggep a tun-oyen a makatulong kadatayo a manggun-od iti agnanayon a biag? (Ti panagkallaysa iti templo ti maysa a napateg a panggep a tun-oyen; no awan saantayo nga agbalin a kas iti Nailangitan nga Amatayo.) 154 17-a Mangted ti adu a gunggona ti sangaamaan a panagadal iti nasantuan a kasuratan 17-b Mabalin ti kararag a pagkaykaysaen ti sinninged ti kaamaan 17-c Mabalin ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan nga ipatakder ti kinaespirituan
17
17
17
c
Iladawan ti sumaganad nga estoria no kasano a makatulong dagiti panggep a tun-oyen iti idudur-astayo nga agturong iti agnanayon a biag. Duapulo-ket-uppat ti tawen ni Jerry ken malidliday unay idi immuna a makitana dagiti misionario. Nagsanay a kas mannursuro, ngem saan nga agtatrabaho iti pagtrabahuan a mainaig iti panangisuro. Awan pay asawana ket dina makita ti pudno a panggep ti biag. Tunggal bigat saludsodenna ti bagina, "Apay a pasangbayek ti sabali nga aldaw?" Maysa nga aldaw inawis ti maysa a nabayagen a gayyemna a nagkameng iti Simbaan tapno yam-ammo kadagiti misionario. Kinarit dagiti Elder a basaen ken ikararagna maipapan ti Libro ni Mormon. Bayat ti panagad-adalna iti ebanghelio narikna ni Jerry nga adda pudno a panggep ti biag. Bayat ti panagkararagna, naammuanna a dagus a pudno ti Libro ni Mormon ken kayatna a suroten ti Mangisalakan. Gapu ta kayatna ti mabuniagan, binalbaliwanna ti biagna ken rinugianna a tungpalen ti ebanghelio. Kalpasan ti panagbuniagna inawat ni Jerry ti akem manipud iti obispo ken naan- anay a napudno kadagiti pagrebbengan ti kinasaserdote. Nariknana ti dakkel a tarigagay a makatulong kadagiti dadduma ket idi agangay nakasapul iti trabaho a mangisuro kadagiti ubbing. Kalpasanna, nakasarak ken nakaasawa iti napintas a balasang, a nabiit pay a napasurot. Nangikeddengda iti panggep a tun-oyen a mapan iti templo, ket simmaruno ti panaglantipda a dua iti agnanayon. Manipud idin, nabirokanda ti dakkel a ragsak babaen ti panangtungpalda iti plano ti Apo. Pananggun-od Kadagiti Panggeptayo a Tun-oyen Pabasa kadagiti kameng ti klase ti 2 Nephi 32:9. Ibaga ni Nephi kadatayo nga agkararagtayo sakbay nga aramidentayo ti aniaman a banag. Maysa kadagiti kapatgan a paset iti panangikeddeng iti panggep a tun- oyen ti panangikaritayo iti bagitayo a manggun-od iti panggep a tun-oyen. No agkararagtayo iti Nailangitan nga Amatayo, nasken a dawatentayo ti tulongna. Nasken nga agkaritayo nga aramidentayo amin a kabaelantayo tapno magun-od ti panggeptayo a tun-oyen. Ania ti aramidentayo tapno maipalagip iti bagbagitayo dagiti panggeptayo a tun-oyen? Kas palagip, nasayaat a kapanunotan nga isurattayo iti listaan ti padpadastayo dagiti panggeptayo a tun-oyen. Mabalin met nga isurat ida iti bassit a kard wenno papel a naipuesto iti lugar a makita iti inaldaw. Mabalin a kanayonen a pagsasaritaantayo dagiti panggeptayo a tun-oyen kadagiti kaamaantayo. Makaaramidtayo kadagiti naisangsangayan nga aramid a makatulong kadagiti kameng ti kaamaan a mangtun-oy kadagiti panggepda a tun-oyen. Tapno magun-od dagiti panggep a tun-oyen ti kaamaan, masapul nga agtitinnulongtayo nga agtrabaho. Dagiti sardam ti kaamaan iti pagtaengan ti pagtuladan a panawen a mangaramid iti daytoy. Dagiti amin a nalinteg a tarigagay ken panggep a tun-oyen a mabalin nga adda kadatayo saan a makatulong kadatayo malaksid no agtrabahotayo a manggun- 158
Maika-17 nga Adalen od kadagitoy. Kinuna ti Apo, "Magun-odyo amin a balligi ken gloria babaen ti kinapasnek, kinapudno, ken dagiti kararag ti pammati." (Doktrina ken Katulagan 103:36). No agtrabahotayo a sipapasnek, tungpalen dagiti bilin, ken agkararag, matungpaltayo dagiti nalinteg a panggeptayo a tun-oyen. Ti tunggal aldaw maysa a gundaway ti mangyasideg kadatayo a mangtun-oy iti panggeptayo. Masansan a nasken nga agsakripisiotayo tapno matun-oyantayo ti panggeptayo. Inlawlawag naminsan ni Presidente Spencer W. Kimball no kasano ti pannakatun- oyna iti maysa kadagiti panggepna. "Kalpasan ti panagmisionko tinarigagayak ti agadal iti kolehio, ngem di kabaelan dagiti nagannak kaniak a pagadalendak. Isu a nagtrabahoak a kargador iti Southern Pacific Railroad iti Los Angeles tapno makasapulak iti kuarta para iti pagadalko. Nagtrabahoak iti sangapulo-ket-uppat nga oras iti maysa nga aldaw nga agkarga nga agsublisubli manipud iti bodega ken pagidissaagan kadagiti kahon iti karison. Masansan a sangaribu a libra ti kadagsen ti kargaek iti karison. Ammok a maawatanyo no apay a nabannogak kalpasan ti malem. "Aggigianak idi iti kabsatko a babai dua wenno tallo a milia ti kaadayona. Sangapulo a sentimo ti pagplete nga agawid, ket pagpagnaek nga agapan ken agawid, tapno makasalimetmetak iti duapulo a sentimo iti inaldaw. Nalaus ti panaggagarko nga agadal iti kolehio, ket iti panangpagpagnak iti dayta a kadayo ti nangyas-asideg kaniak iti panggepko a tun-oyen. . . . [Babaen ti panangaramidko iti daytoy] nakaurnongak iti umdas tapno makaawidak iti ilik nga Arizona ket makapagadalak iti Unibersidad ti Arizona." ("Decisions: Why It's Important to Make Some Now," New Era, April 1971, pp. 2-3.) Panangigibus Kinuna ni Elder O. Leslie Stone: "Nasken a kanayonentayo amin a binsabinsaen ti panagdur-astayo. Tapno agbiagtayo iti nalinteg ket maipatungpaltayo dagiti panggep ti pannakaparsuatayo, masapul a kanayonentayo a sublien ti naglabas, ikeddeng ti agdama a kasasaadtayo, ken ituding ti panggep a tun-oyen iti masakbayan. No awan daytoy a pamay-an bassit ti gundaway a matun-oyan ti panggep ti tunggal maysa." ("Making Your Marriage Successful," Ensign, May 1978, p. 57.) Ti panangikeddeng kadagiti panggep a tun-oyen, mangplano ken mangaramid kadagitoy, binsabinsaen ti panagdur-astayo, sa mangikeddeng iti baro a panggep a tun-oyen ti pamay-an a mangyas-asideg kadatayo iti kinaan-anay. Maayatan ti Nailangitan nga Amatayo no mangitudingtayo kadagiti panggeptayo a tun-oyen ket tulongannatayo a manggun-od kadagitoy. Pangkarit 1. Sikakararag a mangpili ti bukod a panggep a tun-oyen. Nalabit a kayatyo ti mangikeddeng iti panggepyo a tun-oyen iti maysa kadagiti sumaganad a benneg: 159
Panagkararag Panagadal iti nasantuan a kasuratan Sardam ti kaamaan iti pagtaengan Panagkallaysa iti templo Kapupuon Aramid ti Misionario Apagkapullo Panagpanunot iti nadalus Panangisuro iti pagtaengan Isurat ti panggepyo a tun-oyen iti listaan ti padpadas wenno iti papel ket ipuesto iti lugar a makitayo. Ikariyo iti bagiyo a tun-oyen ti panggepyo. Agkararagkayo para iti tulong ket ikari iti Apo nga aramidenyo amin ti kabaelanyo. 2. Pagsasaritaan iti kaamaanyo dagiti banag a tarigagayanda iti biag. Mangikeddeng iti panggep a tun-oyen ti kaamaan iti maysa kadagiti benneg a nailista iti ngato ket tulongan ti kaamaanyo a manggun-od iti daytoy. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Mangala iti pisarra ken tisa. 2. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 160
Panangidur-as ken Panangisuro iti Panagparbeng Maika-18 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangtulong kadatayo a mangidur-as a napigpigsa ti panagparbeng iti bagitayo ken mangisuro kadatayo no kasano ti panangidur-as iti daytoy a pigsa kadagiti annaktayo. Pakauna Naibaga ti estoria no kasano ti panagpili ken panangsanay kadagiti kabalio ti Arabo. Gapu ta maaramat dagitoy a kabalio iti napateg a serbisio, nasken nga awan duadua ti kinatulnogda kadagiti amoda. Iti nasapa pay a panagsanayda, nasuruanda ti sumungbat nga apagdarikmat iti bilin ti amoda. Sa maikkanda iti pannubok a mangkita no kasano ti tignayda. Iti mabayag a panawen maipupokda nga adayo iti danum nga adda laeng iti ruar ti ruangan. Kalpasan ti sumagmamano a panawen, naluktan ti ruangan, ket tumaray dagiti kabalio a mapan uminum. Ngem sakbay a madanonda ti danum, nupay kasta, agsultip ti amo ket agbilin. Gapu ta mawawda, sumagmamano kadagiti kabalio ti di mangikankano. Ngem agsubli a dagus dagiti dadduma ket mapanda iti amo. Nasursuro dagitoy natulnog a kabalio ti disiplina ket naawatda para kadagiti kapatgan a trabaho. Maaramat dagiti dadduma kadagiti saan a napateg a trabaho. (Naadaw ken ni Sterling W. Sill, Leadership [libro 1], p. 62.) Dagiti panagraman ken panagriknatayo kasda la dagitoy nabibisked, ken naturay a kabalio. No pabus-oyan ida nga aglangalang, ken maibbatan, mabalin a ditayo matengngel iti bagbagitayo ket maiturongtayo kadagiti naespirituan a parikut. Gapu ta ammona daytoy, nangted iti tulong ti Apo kadatayo. Kas iti pannakaiturong dagiti kabalio babaen ti senias ti amoda, maiturongtayo met babaen dagiti senias ti amotayo, ni Jesucristo, a mapan kenkuana. Inted ti Apo kadatayo ti kinawayatayo nga agpili. Iti kastoy, nawayatayo nga agpili. Ikeddeng dagitoy pilitayo ti masakbayantayo: Bayat ti panangpilitayo iti kinalinteg, paneknekantayo iti bagbagitayo a maikaritayo nga agserbi iti pagarian iti Dios. Ngem tapno makapagpili a nalinteg, nasken a kasapulantayo ti panagsanay ken disiplina a kas kadagiti kabalio. Daytoy a panangdisiplina ti mangsanay kadatayo nga mangtengngel kadagiti panagraman ken panagriknatayo. Isurona kadatayo a suroten dagiti pannignay ti Amotayo, uray masulisogtayo. Basaen dagiti Proverbio 16:32 Kasapulan ti Panagparbeng para iti Agnanayon a Panagdur-astayo Ti panagparbeng isu ti bileg nga adda kadatayo tapno materred dagiti tarigagay, dagiti tignay ken ugalitayo. Kasapulan dayta a bileg no agsublitayo a makipagbiag iti Nailangitan nga Amatayo. Kasapulan ti agtultuloy a 161
panangigaedtayo, ngem bayat ti panangpadur-astayo iti panangtengngel iti bagi, agbalintayo nga ad-adda a nakasagana nga agaramid iti nalinteg a pangngeddeng iti umno a panawen. Naisangsangayan ti kinanapateg kadatayo a kas addaan iti kinasaserdote ti panagparbeng. Ditayo maaramid a nasayaat ti mammagbaga ken agserbi kadagiti dadduma aginga a maadaltayo ti agparbeng. Apaman a maidur-astayo ti panagparbeng, matulongantayo dagiti annaktayo ken dagiti dadduma a mangipakat iti disiplina. Idi nabuniagantayo, nangirugitayo iti baro a biag a nangipamaysa iti panangsurot iti Apo iti dalan nga agturong iti biag nga agnanayon. Ngem tapno makasurottayo kenkuana nasken a parmekentayo ti kinailubongan, pagkapsutan, ken pagkurangan. Insuro ti Mangisalakan, "No asinoman a tao ti sumurot kaniak, tallikudanna koma ti bagina, ket alaenna ti krusna, ket surotennak" (Mateo 16:24). Insurona pay: "Sumrekkayo iti nailet a ruangan: agsipud ta nalawa ti ruangan, ken nalawa ti dalan nga agturong iti pakadadaelan, ket adu ti mapan sadiay: Gapu ta nailet ti ruangan, ket akikid ti dalan, nga agturong iti biag, ket manmano ti makasarak" (Mateo 7:13-14). Kasapulan ti pannakastrek iti nailet a ruangan ti panangterred iti rikna ken panagparbeng. Kaipapananna daytoy a rimbawan dagiti sulisog. Ngem nagkari ti Apo a gunggonaannatayo iti panangtallikud iti bagitayo. Inkarina a ti pannakaammo iti kinapudno ken agbiag a maitunos iti daytoy ti mangwayawaya kadatayo kadagiti ibunga ti basol ken dagiti banag nga ibunga ti biddut a panagpili. Pagbalinennatayo a Nawaya ti Panagparbeng Inted kadatayo ti Nailangitan nga Ama dagiti bilin gapu ta ay-ayatennatayo ket kayatna a salaknibannatayo iti ladingit. Kayatna a tulongannatayo a manggun- od iti panagparbeng tapno mabendisionannatayo. Kasano a mabendisionan ken mawayawayaannatayo ti panagtungpal kadagiti pagbatayan ti ebanghelio? Kitaen dagiti sumaganad a pagbatayan ket pagsasaritaan no kasano a mangted kadatayo iti wayawaya ti panagtungpal babaen ti panagparbeng. TI PAGLINTEGAN TI APAGKAPULLO No tungpalentayo ti paglintegan ti apagkapullo, makasursurotayo a mangparmek kadagiti naimut a tarigagaytayo. TI NAINSIRIBAN A BALIKAS Babaen ti panangtungpal iti daytoy a paglintegan, mawayawayaantayo kadagiti makadangran nga ibunga ti tabako, arak ken maiparit nga agas. TI PAGLINTEGAN TI KINADALUS TI DAYAW Masursurotayo ti mangterred iti naindagaan ken tarigagay ti panunottayo tapno mayasidegda iti beddeng nga insagana ti Apo. Mawayawayaannatayo daytoy iti ladingit ken babawi. 162
Maika-18 nga Adalen No magun-odtayo ti panagparbeng maparnuaytayo dagiti naimbag nga ugali, kas iti panagriing a masapa, panagbasa kadagiti nasantuan a kasuratan iti inaldaw, ken panangtungpal a dagus kadagiti naituding nga aramidentayo. Mawayawayaannatayo dagita nga ugali iti pannakariribuk. Kasano ti Pannakagun-odtayo iti Panagparbeng Basaen ti Alma 37:32-37. Ania ti isuro kadatayo daytoy nasantuan a kasuratan maipanggep iti pannakagun-od iti panagparbeng? (Nasken a marurodtayo kadagiti basol ken kinadakes, agbabawi, mamati ken ni Cristo, agpakumbaba, aramiden ti kabaelan a mangparmek iti tunggal sulisog, saan a maum-uma kadagiti naimbag nga aramid, agadal iti kinasirib, tungpalen dagiti bilin ti Dios, agkararag ken dumawat iti pammagbaga iti Apo kadagiti amin nga aramidtayo.) Agtultuloy a wagas ti pananggun-od iti panagparbeng. Kasapulan ti pannakaammotayo iti bagbagitayo ken dagiti pagbatayan ti ebanghelio a nasken a tungpalentayo. Kaipapanan daytoy a mangikeddengtayo kadagiti panggep a tun-oyen a mangtungpal kadagiti pagbatayan ken panangitalek iti Apo iti pigsa ken tulong bayat ti panangikalikagumtayo a mangtun-oy kadagitoy a panggep. Isurat iti pisarra wenno iparang iti poster a nakailistaan dagiti sumaganad: 1. Ammuem ti Bagim. 2. Mangituding kadagiti Nalinteg a Panggep a Tun-oyen. 3. Agtalek iti Apo babaen ti Panagkararag ken Panangadal iti Nasantuan a Kasuratan. AMMUEM TI BAGIM No magun-odtayo ti padas ken masursurotayo nga ad-adda maipapan iti ebanghelio, bigbigentayo ti pigsa ken pagkapsutantayo. Iti daytoy a pannakabigbigtayo nasken nga agtarigagaytayo a rimbawan dagiti dakes nga ugali ken rikna ket papigsaentayo dagiti naimbag. Guyugoyennatayo dayta a tarigagay a mangpasayaat iti bagbagitayo. Kinuna ni Presidente David O. McKay a sumagmamano kadagiti kinadakes nga adda kadatayo ti ilem, gura, apal, ken rurod. Kadagitoy kunana, "Nasken a parmekenyo ti amin a kasta a kinadakes babaen ti panangterred. Dayta ti yaay ti kanito a panangterredmo. Tenglen dayta a gura. Terreden dayta a panagilem, dayta a panagapal! Dangranda amin dagitoy ti espiritu." (Gospel Ideals, p. 356.) Saan a nalaka ti panangterred kadagitoy a rikna. Kasapulan ti panawen nga agbalbaliw; ngem no ipakat ti pigsatayo, mapadur-astayo ti kinaanus ken kinatured a mangparmek kadagiti dakes a makitatayo iti bagbagitayo. MANGIKEDDENG KADAGITI NALINTEG A PANGGEP A TUN-OYEN Ti nasayaat a wagas tapno mapadur-as ti panangterred iti bagi ti mangikeddeng kadagiti panggep a tun-oyen ket aramiden ti amin a kabaelantayo a gun- oden dagitoy. No adda panggeptayo a tun-oyen a naikeddeng a sititibker iti panunottayo, adda panagtalek iti bagi, ken aramiden tapno matungpal dagiti 163
panggeptayo a tun-oyen, magun-odtayo ti panagparbeng a sapsapulentayo. Kasapulan daytoy a wagas ti panagibtur. Ngem imbaga ti Apo kadatayo a nasken nga agibturtayo nga agbiag a nalinteg tapno magun-od ti panggep a tun-oyen a maitan-ok, wenno agnanayon a biag (Doktrina ken Katulagan 14:7). Ania ti panggep a tun-oyen nga agdamayo nga ar-aramiden? AGTALGED ITI APO BABAEN TI PANAGKARARAG KEN PANAGADAL KADAGITI NASANTUAN A KASURATAN Kasapulan ti pammati ken ni Jesucristo tapno maparmek dagiti sulisogtayo ken magun-odtayo dagiti agnanayon a panggep a tun-oyen. Ti patinayon a panagkararag ken panagbasa iti nasantuan a kasuratan, itandudona daytoy a pammati ken tulongannatayo a manggun-od iti pigsa a mangparmek kadagiti parikuttayo. Mainayon pay ti biag dagiti katulongan ti Apo a naisurat a detalye kadagiti nasantuan a kasuratan ti mangted kadagiti pagarigan kadatayo a suroten: Tulongandatayo a mangamiris a no nagun-od dagiti dadduma ti panagparbeng, magun-odtayto met ti panagparbeng. Awisen dagiti kameng iti klase a mangibaga no kasano ti panangparmekda kadagiti parikutda babaen ti panagbasa iti nasantuan a kasuratan ken babaen ti panagkararag. Panangtulong Kadagiti Ubbing a Mangidur-as iti Panagparbeng Ipakita ti ladawan 18-a, "Isuro dagiti masirib a nagannak dagiti annakda ti panagparbeng." Nasken a ti pagtaengantayo ti lugar a pakaadalan dagiti annaktayo iti panagparbeng. Kasapulantayo mangipakita ti umno a pagwadan kadagiti annaktayo tapno surotenda. No ditayo matengngel dagiti panagraman ken panagriknatayo, ditayo namnamaen a matengngel dagiti annaktayo ti bagbagida. Nasken a surotentayo ti naurnos a wagas no isuro kadagiti annaktayo ti panagparbeng. No ditayo maisuro ida a nasayaat, wenno tenglentayo ida a nakaing-nget, dida masursuro ti mangituray iti bagbagida. Iti panangaramat kadagiti sumaganad nga uppat a pagbatayan mabalin a makatulong kadatayo a mangdisiplina kadagiti annaktayo a nasayaat. Isurat iti pisarra wenno iparang iti poster a nakalistaan dagiti sumaganad: 1. Mangbuangay kadagiti Annuroten 2. Isuro dagiti Ubbing nga Ipakatda dagiti Pagbatayan ti Ebanghelio 3. Ikkan dagiti Ubbing iti Pagrebbengan 4. Disiplinaen ida iti Ayat MANGBUANGAY KADAGITI ANNUROTEN Insuro ni Presidente David O. McKay a nasken a sursuruen a nasapsapa ti ubing ti kinamanagtungpal. No saan a sursuruan a nasapsapa dagiti nagannak dagiti annakda iti kinamanagtungpal, mabalin a marigatandanto a mangaramid iti ud-udina. Inyunay-unayna a nasken a siwayawaya ti ubing a dumur-as; ngem no lumabes kadagiti nabuangay nga annuroten, nasken a naalumamaytayo, 164 18-a Isuro dagiti masirib a nagannak dagiti annakda ti panagparbeng
18
ngem natibker, iti panagtengngeltayo. (Kitaen ti Stepping Stones to an Abundant Life, p. 38.) ISURO DAGITI UBBING A MANGIPAKAT KADAGITI PAGBATAYAN TI EBANGHELIO Kinuna ni Presidente N. Eldon Tanner: "Nasken a sursuruan a nasapsapa dagiti nagannak dagiti annakda iti nangayed a kapanunotan ken kinapudno nga annak ida ti Dios, ken [iti] panangpili a suroten dagiti pannursuro ni Jesucristo ti maymaysa la a wagas tapno mananam ti balligi ken ragsak ditoy ken agnanayon a biag kalpasan daytoy. Masapul a maisuroda nga agpayso ni Satanas ket aramatennanto amin a kinawaya a pangngeddengna tapno sulisogenna ida nga agbasol, tapno [padasenna] ida nga yaw-awan, aramidenna ida a baludna, ket yadayona ida [iti] kangatuan a ragsak ken pannakaitan-ok a nanamenda koma. " Kinuna pay ni Presidente Tanner: "Saan a makasursuro dagiti ubbing babaen ti bagbagida no kasano a mailasin ti umno manipud iti biddut. Nasken nga ikeddeng dagiti nagannak no kaanonto a nakasagana ti ubing nga agakem iti pagrebbengan ken no kaanonto ti pannakabaelna a mangikeddeng iti nasayaat, mangamiris kadagiti pagpilian, ket [mapadasan] dagiti bunga ti aramidda. Bayat ti panangisurotayo kadakuada, adda pagrebbengantayo a mangdisiplina kadakuada ket kitaen nga aramidenda ti umno. No [marugitan] ti ubing, ditayo urayen agingga a dumakkel a mangikeddeng no agdigos wenno saan. Ditay itulok nga urayen a mangikeddeng no agagas wenno saan no agsakit, wenno mapan iti eskuela wenno iti simbaan." (Seek Ye First the Kingdom of God, p. 87.) IKKAN DAGITI UBBING ITI PAGREBBENGAN Kinuna ni Elder L. Tom Perry: "Nasken a . . . siguradotayo no umdas ti pannursurotayo ken imulitayo ti pammati ken panagtalek iti Apo iti biag dagiti [annaktayo]. Nasken a siguradotayo a nasanayda a naimbag, ket iti panangirugida nga agnakem a naespirituan, nasken nga itedtayo kadakuada dagiti gundaway a mangyebkas iti pigsa a tumubo iti kaungganda. Nasken nga itedtayo kadakuada ti pammati ken panagtalek-tayo sa ikkan ida iti pagrebbengan." (Iti Report ti Komperensia, Sao Paulo Area Conference 1975, p. 12.) Adu dagiti wagas a panangisuro kadagiti ubbing iti panagparbeng. Inlawlawag ni Elder F. Ensio Busche ti maysa a wagas: "Padasentayo a tarabayen dagiti annaktayo a maaddaan iti panangrespeto iti bagi ken kangrunaan nga ipalubostayo kadakuada . . . a mangngeddeng iti bagbagida. Napadasantayo nga agpayso a saan a nalaing ti maysa a kas iti mannursuro no matakuatan ken itudo ti maysa ti biddutna . . . kas no tulongan ti maysa ti ubing a mangtakuat iti bagina a nagbiddut. No maawatan mismo ti ubing dagiti biddutna, naaramiden ti umuna nga addang ti panagbalbaliw. 166
Maika-18 nga Adalen "Malagipko iti naminsan kalpasan ti panagbasol ti anakmi a lalaki, no kasano ti panagsaludsodmi, no kasano ti panangisaadna iti bukodna a pannakadusa. Inkeddengna a nasken a saan nga napalubosan nga agbuya iti telebision iti maysa a bulan. Impagarupmi a kasla nakaro dayta a pangngeddeng, ngem naragsakankami unay a makangngeg iti lelang a bayat ti isasarungkarna kenkuana impilitna a saan a naimbag a paregtaenna nga agbuya iti programa ti telebision, uray no saan a maammuan dagiti nagannak kenkuana. Diak ipagarup nga adda naindaklan a ragsak kadagiti nagannak ngem ti pannakaimatangda iti ubing nga agparbeng a nasayaat iti narikut a kasasaad." (F. Ensio Busche, "'Provoke Not Your Children,'" Ensign, Mar. 1976, p. 42.) Ania ti ar-aramiden ni Elder Busche a pangtulong kadagiti annakna tapno mapadur-as ti panagparbeng? (Tulonganna ida a manggun-od iti respeto iti bagi babaen ti panangtakuatda kadagiti bukodda a biddut. Igunamgunamna kadakuada a disiplinaenda ti bagbagida.) DISIPLINAEN ITI AYAT Naksen a pagbalinentayo ti pagtaengantayo a lugar ti ragsak a pakariknaan dagiti annaktayo iti talged, talinaay, ken ayat. No dida masarakan ti ragsak iti panangtungpalda iti ebanghelio iti pagtaengan, agsapulda iti ragsak iti ruar ti ebanghelio. Napateg, ngarud, nga ikkantayo ti ubing iti ad-adu a panagayat kalpasan ti panangdisiplinatayo kenkuana gapu iti dina panagtungpal. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 121:43-44. Apay a nasken a pakitaantayo iti dakdakkel a panagayat ti ubing kalpasan ti pannakadisiplinana? (Tapno dina panunoten a kabusornatayo. Saannanton a kayat ti agnaed kadatayo no panunotenna a kabusornatayo.) Pagsasaritaan dagitoy sumaganad a pagarigan iti klase. Yunay-unay a kasapulan dagiti pangrisut ti panagparbeng. Mabalinmo nga aramaten dagiti bukod a pagarigan manipud kadagiti kameng ti klase imbes a dagitoy a pagarigan. 1. Adda tallo a tin-edyer nga annak da Sven ken Inger a kanayon nga agsisinnuppiat ken agaapa. Kasano a matulonganda dagiti annakda a mangidur-as iti panagparbeng ket agsardengda nga agaapa? 2. Kayat da Juan ken Elsie nga adda kararag ti sangaamaan iti pagtaenganda iti inaldaw. Ngem sumngat dagiti nakalista nga aramidenda iti trabaho, eskuela ken dadduma a rebbengenda. Marikna dagiti kameng ti kaamaan a saan a mabalin nga agtitiponda a sangsangkamaysa iti kararag ti sangaamaan. Ania ti aramiden da Juan ken Elsie a pangtulong iti kaamaan a mangidur-as iti panagparbeng tapno maaddaanda iti kararag ti sangaamaan? 3. Dimmawat iti tulong ti obispo iti kaamaan nga Unga tapno makabangon iti baro a templo. Nagkedkedda gapu ta kasla saan nga umdas ti matgedanda a pangbayad kadagiti amin nga utangda. Nupay kasta, kasla kanayon nga adda umdas a gastuenda iti panagaliwaksay, iti baro a lupot, ken saan unay a nasken a kasapulan a tarigagayanda. Kasano ti panangidur-as iti panagparbeng daytoy a kaamaan tapno maaramidda ti tumulong para iti templo? Kasano ti tignay ti tao a naisuronan ti bagina nga agparbeng kadagiti dadduma iti kaamaanna? 167
Panangigibus Nasken nga, kas dagiti kabalio ti Arabo iti estoria ni Elder Sill, idur-astayo ti panagparbeng. Babaen ti panangaramid iti daytoy, maisaganatayo dagiti bagbagitayo ken dagiti kaamaantayo a sumaranget kadagiti karit ti lubongtayo. Masapul nga idur-astayo ti kabaelantayo nga agpili kadagiti umno ket materredtayo dagiti tarigagaytayo ken rikna no rumbeng nga agballigitayo iti biag ken makasubli iti Amatayo iti langit. Iburayyo ti pammaneknekyo a no idur-as dagiti kameng ti kaamaan ti panagparbeng, maparmekda dagiti kaaduan a parikut iti biagda. Kantaen ti himno "Piliem ti Rumbeng," Himno num. 110. Pangkarit 1. Mangpilikayo iti parikut iti biagyo wenno iti pagtaenganyo. Surotenyo dagiti addang a nabalabala iti adalen tapno magun-od ti panagparbeng iti parikut. 2. Basaen dagiti nasantuan a kasuratan kas maitutop a pagulidanan iti panangidur-as iti disiplina iti bagi ken kinaanus. 3. Maaddaan iti inaldaw a kararag ti sangaamaan. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Dagiti Proverbio 25:28 (iturayam ti bukodmo nga espiritu) Alma 38 (dagiti pammagbaga ni Alma ken ni Shiblon nga agtungpal iti kinapakumbaba ken panangtengngel ti bagi) 2 Timoteo 2:3-5 (igaed ti agparbeng) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio a pagbasaan, maika-4 a paset, "Wayawaya a Pumili." 2. Isagana ti tsart a naagapad iti adalen, wenno planuen nga isurat dagitoy a pakaammo iti pisarra. 3. Isagana a kantaen iti pangibusan ti adalen ti "Piliem ti Rumbeng" (Hymns no. 110; ladawan 18-b). 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 18-b, "Piliem ti Rumbeng" 168
& Nasaranta q = 84-96 4 œ ..œ 4 œœ [ œœ Piliem ti Rumbeng œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ ] œœ œœ ? 1. Pi 2. Pi 3. Pi œœ 44 - - li li li œ œ œ - - em em œ . em .œ ti rum - beng no'n - ka ag - pi ti rum - beng a ti rum - beng pa - ra 'ti œ œ li. di ma - rub - si tal - na, œ œ
œ œ œœ œœ œœ œœ œœ Pa - ngi - Tap - no Ti œ œ rum - œ œ & œ ..œ j œœ œ ..œ œœ œœ œœ ˙˙ œœ œœ œ ..œ œœ œœ ? bag - no - san da beng œ . .œ
kes ma
j i œ œ
su œ . .œ Es - pi - ri - tu; i - li - si - ka. la't sa - la - kan. œ œ œ œ œ œ ˙˙ La - wag - na Ad - da li - Pi œ œ ag - na - rum - beng ken em rum- œ œ œ ti œ œ œ . .œ œœ & œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ ˙˙ ? na - yon nga a - gan - dap, No bid - dut beng nga a - ra - mi - dem; Ti Dios ken œ œ œ œ ti i - pud - no. bi - leg pam - ma - reg - ta. la - ngit œ œ rum - beng ket in - ka 'ti sa - lud - sod; Na - tal - ged - ka ti œ œ œ œ tun - o - yem. œ œ ti œ œ œ œ œœ œ œ œœ œ œ œœ œœ œ œ ˙˙ œ & œœ œœ ˙˙ ? Pi - li - em ˙ œ œ ˙ œ œ j œœ œœ œ ..œ œœ œœ œœ ˙˙ œœ œœ œœ œœ œœ j œ œ J œœ ti rum- beng! Ki - na - si - rib ma - ngi - da - lan ken - ka. œ œ œ œ œ . œ œ . .œ œ œ œ œ ˙ ˙ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ & œœ œœ ˙˙ œœ œœ œ ..œ œœ j [ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ œœ ˙˙ ] ? Pi - li - em œ œ œ œ ˙ ˙ ti rum- beng! Ket œ œ œ . œ œ . œ œ .œ œ œ J j in - na - ka pa - ra - bu - ran ti Dios. œ œ œœ œ œ œ œ œœ œœ œ œ œ œ ˙˙ œ Balikas: Joseph L. Townsend, 1849 -1942 Musika: Henry A. Tuckett, 1852-1918 Moroni 7:16 -17 2 Nephi 2:27-28 18-b 18-b
Panangidur-as iti Talentotayo Maika-19 nga Adalen Nasken a guyugoyennatayo daytoy nga adalen a mangpasayaat kadagiti talentotayo ken paregtaentayo dagiti kameng ti kaamaantayo nga aramiden met ti kasta. Pakauna Nangted ti Nailangitan nga Amatayo iti talento iti tunggal maysa kadatayo, ket kayatna nga aramatentayo dagitoy. Iti pangngarig a naisurat iti Mateo, imbaga ti Apo maipapan iti tao a mapan agbiahe iti mabayag. Sakbay a pimmanaw inayabanna dagiti adipenna ket intalekna kadakuada dagiti sanikuana. Intedna ti lima a talento (iti daytoy a pangngarig, kuarta ti kaipapananna) iti maysa nga adipen, iti sabali dua, iti sabali pay maysa. Inikkanna ti tunggal tao iti talento a maibatay iti kabaelanna. Bayat ti kaawan ti amo, inaramat ti adipen nga adda lima a talentona ket nakaganansia iti lima pay a talento. Inaramat met ti adipen nga adda dua a talentona ket nakaganansia iti dua pay a talento. Ngem ti adipen nga immawat iti maysa a talento inkalina iti daga. Kamaudiananna nagsubli ti amo ket dinawatna kadagiti katulonganna a makikuenta kadakuada kadagiti talentoda. Kadagiti adipen a nangpamindua kadagiti talentoda kinunana: "Nasayaat nga aramid, nalaing ken mapagtalkanka nga adipen: napagtalkanka iti bassit a banag, pagaywanenkanto iti adu: makipagragsakka iti apom" (Mateo 25:21). Ngem ti adipen a nangikali iti talentona inawagan ti amona iti "dakes ken nasadut." Kinunana nga ibabawina ti talento kenkuana ket itedna iti adipen nga adda sangapulo a talentona. (Kitaen ti Mateo 25:14-30 para iti intero a pangngarig.) Inaramat ti Apo daytoy a pangngarig tapno isurona ti kinapateg ti nasayaat a panangaramat kadagiti kabaelan wenno talentotayo. Ad-adu ti manamnama kadagiti tao a naikkan iti adu a talento ngem iti tao nga addaan iti basbassit a talento, ngem manamnama amin a padur-asen ti kasta a talento no maited kadakuada. Uray ti tao a naikkan iti maysa a talento manamnama nga aramatenna a nasayaat. Addaan Talento ken Kabaelan ti Tunggal Maysa Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Tinalugadingannatayo ti Dios iti talento ken panawen, kadagiti nailemmeng a kabaelan ken kadagiti gundaway nga aramaten ken idur-as dagitoy iti serbisiona. Ngarud dakkel ti namnamaenna kadatayo, dagiti naisangsangayan nga annakna." (The Miracle of Forgiveness, p. 100.) 170
Nabendisionan ti tunggal maysa kadatayo iti talento. Agsipud ta aggapu iti Dios dagiti talentotayo, no dadduma maawagan dagitoy iti sagut. Nasken a makaparagsak kadatayo ken kadagiti dadduma dagitoy a sagut. Dawaten iti klase a kitaenda dagiti nailista a talento. Pailasin ti talento nga adda kenkuana wenno maysa a saan a nairaman iti listaan. Mabalin a kabukbukodan, maipapan iti arte wenno managpartuat dagiti naited a talentotayo. Nailista iti baba dagiti sumagmamano a talento kadagitoy a benneg: KABUKBUKODAN Panangtimbeng iti bagi Nalaka a mamakawan Kinaanus Makaparegta a panagtalek kadagiti dadduma Kinatured Panagbalin a naragsak ken narag-o Kinasingpet Pammati Managpakatawa Panagayat kadagiti dadduma Panagbalin a naimbag a dumdumngeg Napigsa a pammaneknek Panangkita iti kinasayaat iti dadduma Aramid iti Simbaan Pannangparagsak kadagiti dadduma Panangtulong kadagiti dadaulo ti Simbaan MAIPAPAN ITI ARTE WENNO PANAGPARTUAT Panagkanta Panagpinta Panagsala Panagkitikit iti kayo Panagistoria Panagaramid iti damili Panagarte Panagkitikit Paglaingan iti panagtokar iti instrumento Panagaramid iti tinapay Paglaingan ti atleta Panagmula iti Minuyongan Panagdait Panagsurat Panagabel Panagputar kadagiti kanta Imbaga ti Apo ken ni Joseph Smith: "Ta saan a naited kadakuada amin ti tunggal sagut; gapu ta adu dagiti sagut, ket inikkan ti Espiritu ti Dios ti tunggal tao iti sagut. Adda dagiti inikkanna iti maysa, ket adda dagiti inikkanna iti sabali, tapno magunggonaan ti amin iti kasta a wagas." (Doktrina ken Katulagan 46:11-12.) Daytoy a nasantuan a kasuratan itudtudona a kangrunaan dagiti naespirituan a sagut nga inted kadatayo ti Apo; ngem ti kaipananna pay nga adda naited a talentotayo tapno matulongantayo dagiti dadduma. 171
Panagtrabaho Tapno Matakuatan ti Talentotayo Imbaga ni Apostol Pablo iti ubing a gayyemna a ni Timoteo, "Dimo liwliwayan ti sagut a naited kenka" (1 Timoteo 4:14). Nasken nga umuna a takuatentayo no ania dagitoy, no nasken a ditayo met liwayan dagiti saguttayo. Kasano ti pannakatakuattayo kadagiti talento ken kabaelantayo? Nasken nga agkararagtayo iti pannarabay ti Nailangitan nga Amatayo bayat ti panangsukisoktayo kadagiti talentotayo, ket dumawat iti naisangsangayan a tulong tapno mailasintayo ida. Sabali pay a wagas a pangtakuat kadagiti talentotayo ti mangawat iti bendision ti patriarka (kitaen ti Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, parte A, kapitulo 10.) Masansan a maipalgak iti daytoy a bendision dagiti naisangsangayan a sagut ken talento. Makatulong ngarud dagiti bendision ti Patriarka a mangibagnos kadatayo iti panangtakuat ken panangidur-as kadagiti talentotayo. Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball, "Dakkel ti namnamami a ti tunggal tao, agraman dagiti agtutubo, maikkan iti gundaway a maaddaan iti bendision ti patriarka" (Church News, 8 Oct. 1977, p. 3). Nupay agakem laeng dagiti patriarka kadagiti nabukelen a Pasok, mabalin nga umawat ti maikari a kameng iti dumakdakkel a benneg iti Simbaan iti bendision ti patriarka manipud iti patriarka iti Pasok a kaasitgan kenkuana. Mabalintayo pay a takuaten ti talentotayo babaen iti dadduma a tao a makatulong kadatayo a mangbigbig nga adda talentotayo iti maysa a benneg. Iparang daytoy sumaganad nga estoria, nga imbaga ni Elder Franklin D. Richards, no kasano ti panangtulong ni Presidente Spencer W. Kimball iti maysa a lalaki tapno mabigbigna ti maysa kadagiti talentona: "Sumagmamanon a tawen ti napalabas addakami ken ni Presidente Kimball iti Cuzco, Peru, iti Domingo ket timmaripnongkami iti Pagadalan ti Domingo ti sanga. Agtoktokar iti piano ti maysa nga agtutubo a misionario a taga- Amianan ti America. Kalpasan ti serbisio sinaludsod ni Presidente Kimball no adda makaammo nga agtokar iti piano kadagiti kameng iti dayta a benneg. Imbaga kenkuana ti presidente ti sanga a maysa kadagiti mamagbagana ti makaammo a mangtokar iti dua a himno. Dinawat ngarud ni Presidente Kimball a tokaren ti lalaki ti dua a himno iti miting ti sakramento ket inaramidna. Kalpasanna insingasing ni Presidente Kimball nga ituloyna nga idur-as ti talentona iti musika ket agpiano kadagiti amin a serbisio iti Simbaan." (Iti Conference Report, Sao Paulo Area Conference 1975, p. 24.) Nalabit a di pay pulos nabigbig ti lalaki iti estoria iti ngato nga adda talentona. Kinasapulan ti maysa a tao a mangibaga iti talentona kenkuana sakbay a rinugianna nga idur-as. Sabali pay a wagas tapno mabigbigtayo dagiti talentotayo ti babaen ti serbisio ti simbaan. No dumawattayo iti tulong ti Apo kadagiti akemtayo, tarabayen ken tulongannatayo a mangtakuat kadagiti talentotayo a kasapulantayo tapno 172
Maika-19 nga Adalen matungpal dagiti pagrebbengantayo. Kinuna ni Elder Franklin D. Richards: Masansan a kuna dagiti tao a mangawat iti akem iti Simbaan, 'Oy, diak maaramid dayta. Awan ti adu a padas wenno adalko a kas iti maysa a tao a mabalin nga agserserbin.' Ngem ti kaadda ti pammati, panagadal, panagtrabaho, ken panagkararag, pagbalinen ti Apo a mabalin kadatayo a mangipatungpal kadagiti banag a kasla saan a mabalin." (Iti Conference Report, Sao Paulo Area Conference 1975, p. 23.) Panangidur-as Kadagiti Talentotayo Kalpasan ti pannakatakuattayo kadagiti talentotayo, kasano ti pangidur-astayo kadagitoy? Kadagiti sumagmamano kadatayo, saan a parikut ti panangbigbig kadagiti talentotayo, ngem ti panangparmek iti buteng a mangaramat kadagitoy. Kinuna ti Apo: Saanak a maragsakan kadagiti dadduma, gapu ta . . . idulinda ti talento nga intedko kadakuada, gapu iti butengda iti tao . . . ket dumtengto a no saanda a napudno kaniak, maibabawinto kadakuada, uray ti adda kadakuada. (Doktrina ken Katulagan 60:2-3). Maysa a wagas a pangidur-as kadagiti talentotayo, ngarud, ti mangparmek ti butengtayo. Saan a nalaka nga aramiden daytoy, ngem inikkannatayo ti Apo iti sumagmamano a pammagbaga a makatulong: "No sisasaganaka," kunana kadatayo, "dikanto agbuteng." (Doktrina ken Katulagan 38:30). No nakasaganatayo, gagangay nga agtalektayo a maaramidtayo dagiti insaganatayo iti bagbagitayo nga aramiden. Rimbawan ti kasta a panagtalek ti buteng. Napateg a paset ti panagsagsagana ti panagadal. Nabagbagaantayo a "sapulen ti sirib babaen iti panagadal ken babaen pay iti pammati" (Doktrina ken Katulagan 88:118). Mangted kadatayo iti panagtalek ti panagadal, ket daytoy ti mangtulong a mangguyugoy kadatayo a mangidur-as kadagiti talentotayo. Sabali pay a wagas tapno maidur-as ti kabelantayo ti panangaramid kadagitoy. Nupay mapanunottayo a bassit ti talentotayo, maidur-astayo pay laeng dagitoy. No napigsa ti tarigagaytayo, mapapigsa dagiti pagkapsutan a talento babaen ti panangipakat iti inadal ken panagsanay. "Ti kangrunaan a pakabalinan iti idadakkel ken idudur-as aggapu iti benneg dagiti talentotayo, dagiti kinasayaattayo ken kabaelantayo. . . . "No tarigagayanyo ti napigsa a bukot, nasken kadakayo ti agbagkat iti nadagsen. Babaen iti daytoy met laeng a wagas, mabalin a mapadakkeltayo dagiti bukodtayo a kabaelan iti uray ania a kalawa . . . "Impaay ti Apo kadatayo dagiti [talento ken kabaelantayo] iti kasla pabulod - paupa a pagbatayan a pangibabawyanna amin a banag a saan a maaramat. Kapadana dagitoy a kaipapanan idi nangted iti manna kadagiti annak ti Israel iti langalang. Naruay a manna ti nanglapunos iti daga iti inaldaw ket nagala 173
dagiti tao iti kayatda a kaadu ngem nadadael dagiti di maaramat. Kasta met dagiti kabaelantayo. Kaaduan kadatayo ti awanan napigsa a bukot wenno panagpampanunot gapu ta saan unay a nadagsen dagiti dagensen nga ipabaklaytayo kadakuada. Mapukaw amin a pagsiribantayo a maaramat." (Sterling W. Sill, "A Hundred-Hundred Marriage," Ensign, Mar. 1971, pp. 34-35.) No dadduma, kitaentayo dagiti talento dagiti dadduma, ket ipagaruptayo a nagun-odda dagitoy a talento iti nakabasbassit a panagtrabaho. Ditayo mapanunot nga intedda ti adu nga anus iti panangidur-asda kadagiti kabaelanda. Ni Presidente Heber J. Grant ti maysa a tao a nagtrabaho a napasnek tapno maidur-asna ti talentona. Iti panangilawlawagna kadagitoy, kinunana iti naminsan: "Diak maibato ti bola kadagiti beis, ket . . . awan ti pigsak nga agtaray wenno mangmalo iti bola. No pidutek ti bola, ipukkaw a sapasap dagiti tallaki nga 'Ibatom ditoy, bayen!' Napalalo ti panangkatkatawada kaniak isu nga insapatak a sipapasnek a makiay-ayamak iti beisbol [iti timpuyog,] a mangabak iti kampionato iti teritorio ti Utah. . . . nagurnongak iti doliar, a nangipuonak iti beisbol, ket imbubusko ti adu nga oras a mangibatbato iti bola iti kamarin ni Obispo Edwin D. Wooley. . . . Masansan nga agsakit ti takiagko tapno diak unay makaturog iti rabii, ngem agsansanayak latta ket kalpasanna nagballigiak a nakastrek iti maikadua a [timpuyog] iti klabmi. Kamaudiananna, kimmamengak iti nasaysayaat a timpuyog ket nagangayanna nakiay-ayamak [iti immuna a timpuyog] a nangabak iti kampionato iti California, Colorado, ken Wyoming, ket iti kasta natungpalko ti karik iti bagik ket nagsardengakon iti ay-ayam a beisbol." Intrabaho met ni Presidente Grant ti talentona iti panagsurat. "Inkeddengna nga agbalinto a bukkiper iti banko ti Wells Fargo ken Company." Nasken nga agsurat a nasayaat ti maysa a bukkiper; isu a rinugianna ti nagtrabaho nga agbalin a mannurat. Insurat ti maysa a mannurat: "Idi damo nakaal-alas ti suratna a no kitaen dagiti dua a [gagayyemna] kinuna ti maysa iti kaduana, 'Kasla kinaraykay ti manok dayta a surat.' 'Saan,' kinuna met ti maysa, kasla dinungpar ti kimat ti botelia ti tinta.' Natignay ti dayaw ni Heber ket, dinanogna ti tugawna, kinunana, 'Dumtengto ti aldaw nga ikkankayo a lallaki kadagiti adalen iti panagsurat; ket inaramidna. Nagsanay agingga a naidayaw ti suratna dagiti amin nga am-ammona. Nakaullo pay babaen ti panagsursuratna kadagiti tarheta ti Paskua." Mismo a kaay-ayo a pagsasao ni Presidente Grant ti, "Agbalin a nalaklaka nga aramidentayo no ipingettayo a trabahuen; saan a gapu ta nagbaliwen ti kasasaad dayta a banag, ngem gapu ta pimmigsa ti bilegtayo a mangaramid. (Kitaen ti Leon R. Hartshorn, Classic Stories from the Lives of Our Prophets, pp. 194-195, 207.) Paibaga iti natudingan a kameng ti klase no kasano a nabigbig ken napadur-asna ti maysa kadagiti talentona. 174
Maika-19 nga Adalen Panangtulong Kadagiti Kaamaantayo a Mangidur-as Kadagiti Talentoda Ipakita ti ladawan 19-a, "Nasken a padakkelen dagiti nagannak ti talento dagiti annakda." Kasano ti panangtulongtayo kadagiti kameng ti kaamaantayo a mangidur-as kadagiti talentoda? Nasken a tulongantayo dagiti kaamaantayo a mangbigbig ken mangidur-as kadagiti talentoda, tulongan ida nga umawat a nasken nga aramatenda dagiti talentoda nga agserbi iti Apo. Aramaten ti tsart, "Panangtulong Kadagiti Kameng ti Kaamaan a Mangidur-as Kadagiti Talentoda." (Kitaen ti baba ti "Panagisagana ti Mannursuro.") Sumagmamano a wagas a pangtulongtayo kadagiti kaamaantayo a mangidur-as kadagiti talentoda dagiti sumaganad: 1. PAREGTAEN TI TUNGGAL KAMENG TI KAAMAAN NGA UMAWAT ITI BENDISION TI AMA WENNO BENDISION TI KINASASERDOTE. Ipakita ti ladawan 2-c, "Maited dagiti bendision ti kinasaserdote kadagiti amin a kameng ti kaamaan," wenno 12-a, "Mangpabileg dagiti bendision ti ama kadagiti kameng ti kaamaan." Mabalin nga itden dagiti amma dagiti bendision kadagiti kameng ti kaamaan a makatulong kadakuada a mangidur-as iti kabaelan ken tarigagay a mangidur- as kadagiti talentoda. No saan a makaawat ti tao iti bendision ti ama, mabalinna nga awaten ti bendision ti kinasaserdote para iti isu met la a panggep manipud iti mannursuro iti pagtaengan wenno dadaulo iti kinasaserdote. 2. MANGPATANUR ITI NAIMBAG A GALAD TI SANGAAMAAN MAIPAPAN ITI TALENTO. Nasken nga isuro ken ipakita babaen ti pagarigantayo a nasayaat ti mangidur- as kadagiti kabaelantayo. Nasken met a dayawentayo ti asawa ken annaktayo no magun-odda, ket liwliwaen ida no mapaayda. Nasken a di agdildillaw dagiti agtutubo, ngem nasken ketdi nga idaydayawda dagiti nagannak kadakuada ken dagiti kakabsatda a lallaki ken babbai. 3. TULONGAN DAGITI KAMENG TI KAAMAAN A MANGPILI KADAGITI TALENTO NGA IDUR-ASDA. Balabalaen kadagiti kameng ti kaamaan ti naregta a programa ti panangidur- as iti talento, kalpasanna pabus-oyan ida nga aramatenda dagitoy a kabaelan. Ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan ti nasayaat a panawen para kadakuada nga agsanay. 4. PAREGTAEN DAGITI KAMENG TI KAAMAAN NGA AGKARARAG PARA ITI PIGSA, TURED, KEN PAMMAREGTA ITI PANANGIDUR-AS KADAGITI TALENTODA. No kadagiti kararagtayo a sangaamaan dawatentayo iti Apo a tulonganna dagiti kameng ti kaamaantayo a mangidur-as ken mangaramat kadagiti kabaelanda, maparegtada nga agikararag iti daytoy a bendision. Sukisokenyo a sipapasnek dagiti kasayaatan a sagut, laglagipen a kanayon no ania ti nakaitedan dagitoy; Gapu ta ibagak kadakayo, naited dagitoy a 175
19
Maika-19 nga Adalen pagimbagan dagiti mangay-ayat kaniak ken mangtungpal dagiti amin a bilinko, ken kenkuana nga agsuksukisok maaramid dagitoy (Doktrina ken Katulagan 46:8-9). Panangigibus Impaay ti Dios iti tunggal maysa kadatayo dagiti sagut, talento ken kabaelan. Iti panangipakita ti panagyamantayo ken babaen iti bilin, nasken a takuaten ken idur-astayo dagitoy a sagut. Kayat ti Nailangitan nga Ama nga aramatentayo ida a nasayaat a pangtulong kadagiti dadduma. Kinaagpaysona, maysa kadagiti panggep ti Simbaan iti mangtulong kadatayo a mangaramat ken mangidur-as kadagiti inted-ti-Dios a sagut ken talento babaen ti panangipaay kadatayo iti gundaway nga agserbi iti maysa ken maysa. Pangkarit 1. Mangpatanur iti naimbag a galad ti sangaamaan maipanggep iti panangidur-as ken panangaramat kadagiti talento. 2. Mangbalabala iti plano a mangidur-as iti maysa kadagiti talentotayo. 3. No maysaka nga ama nga addaan iti kinasaserdoe, itdem iti tunggal kameng ti kaamaan ti bendision a mangtulong kenkuana a mangtakuat iti talentona. 4. Tulongan dagiti kameng ti kaamaan a mangpili iti maysa wenno dua a talento a kayatda nga idur-as. 5. Paregtaen dagiti kameng ti kaamaan nga agkararag para iti pigsa, tured ken pammaregta iti panangidur-as kadagiti talentoda. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Lucas 12:47-48 (no adu ti naited iti tao adunto met ti manamnama kenkuana) Ether 12:35 (maibabawi dagiti talento no saan nga ibingay) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-34 a paset, "Panangidur-as iti Kabaelantayo." 2. Paibaga iti maysa a kameng ti klase no kasano a natakuatan ken napadur-asna ti maysa kadagiti talentona. 3. Isagana ti sumaganad a tsart no kasano a makatulongtayo kadagiti kameng ti kaamaantayo a mangidur-as kadagiti talentoda, wenno isurat iti pisarra dagiti pakaammo. Panangtulong Kadagiti Kameng ti Kaamaan a Mangidur-as Kadagiti Talentoda 1. Paregtaen ti tunggal kameng ti kaamaan nga umawat iti bendision ti ama wenno bendision ti kinasaserdote. 2. Mangpatanur iti naimbag a galad ti sangaamaan maipapan iti kabaelan. 3. Tulongan dagiti kameng ti kaamaan a mangpili kadagiti talento nga idur-asda. 4. Paregtaen dagiti kameng ti kaamaan nga agkararag para iti pigsa, tured, ken pammaregta. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 19-a Nasken a padakkelen dagiti nagannak ti talento dagiti annakda 177
Panangidur-as iti Panangidaulo Maika-20 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangtulong kadatayo nga umawat kadagiti pangrugian a pagbatayan iti panangidaulo. Pakauna Kasapulan ti Simbaan dagiti naimbag a dadaulo: Lallaki ken babbai a makabael a mangaywan iti nadaras a panagadu dagiti kimmameng iti Simbaan, lallaki ken babbai a makabael a mangimaton iti aramid ken mangtungpal iti urnos ti Simbaan a binangon ti Apo, lallaki ken babbai a makatulong kadagiti dadduma a mangtungpal kadagiti bilin, lallaki ken babbai a mangitandudo a sititibker gapu iti kinapudno iti intero a lubong. Dagiti dadaulo iti Simbaan a naregget a mangpasayaat iti lubong babaen ti panangtungpal ken panangisuroda kadagiti pagbatayan ti ebanghelio maikkanda iti kalintegan nga umawat iti pannakaammo ken pammaregta. No idauluannatayo dagiti kasta a dadaulo, mapapigsa dagiti pagtaengantayo, dagiti kaamaantayo, dagiti ilitayo ken dagiti pagiliantayo. Rebbengentayo a kas addaan iti kinasaserdote nga isagana ti bagbagitayo nga agbalin a kas daytoy a klase ti naparegta a dadaulo, gapu ta ti panangidaulotayo mabalinna a maaringan dagiti dadduma iti intero a biagda. Ipeksa ni Obispo Victor L. Brown ti panagyamanna kadagiti dadaulo iti kinaubingna. Kinunana: "Malagipko a nalawag ti rag-o iti panagiwaras iti sakramento a kas diakono iti Maika-2 a Purok ti Cardston, Pasok ti Alberta iti Canada . . . "Malagipko no kasano ti panangibilangko a dayaw ti pannakiraman iti kasta ti kasagradona a serbisio. Malagipko unay no kasano ti panangsursuro dagiti nagannak kaniak a nasken a nadalus ken natarnaw dagiti ima ken pusok tapno maikariak a makiraman iti daytoy nga ordinansa. "Ti kangrunaan iti amin a naadalko ti pagwadan nga impakita kaniak da nanang ken tatangko. Sumaruno ti pagwadan ti mamalbalakad iti korum dagiti diakono, nga isu pay ti Scoutmasterko. [Isu] ti pagulidanan dagiti nasken a dadaulo dagiti ubbing a lallaki. Tunggal ubing a lalaki iti panangidaulona nariknana ti dakkel a panagayatna. Ti pangaringna saan nga agpatingga laeng iti bigat ti Domingo wenno sardam iti Martes; marikna iti intero a lawas. Agnanayonto nga agyamanak iti mamalbalakadko kadagiti diakono gapu kadagiti adalen iti biag nga insurona kaniak a kas sangapulo-ket-dua ti tawenna a diakono, dagiti adalen a nakatulong kaniak manipud iti dayta nga aldaw agginggana ita." ("The Aaronic Priesthood - A Sure Foundation," Ensign, July 1972, pp. 89-90.) 178
Ania a dadaulo ti pagyamyamanan ni Bishop Brown? Tapno agbalin a naimbag a dadaulo, masapul a maawatantayo ti ebanghelio ket tungpalentayo. No ad-adda a maawatan ken tungpalen ti ebanghelio, makapagsaganatayo a nasaysayaat kadagiti akem a panangidaulo iti Simbaan. Kasapulan iti Simbaan ken iti lubong dagiti lallaki a naan-anay ti kinapudnoda a natibker ken mapagtalkan a mangsango kadagiti parikut. Masapul a datayo dagitoy a lallaki. Panunotenyo dagiti sumaganad a saludsod: • Ania iti ar-aramidek a panagsagana kadagiti akem iti panangidaulo? • Ania a kita ti dadauloak ita? • Ania a kita ti pangaring nga itedko kadagiti dadduma? • Ania ti panangidaulo? (Ti kabaelan a mangtulong kadagiti dadduma a mangaramid kadagiti banag nga aramiden. Ikkan ti klase iti sumagmamano a minuto a mangsungbat iti daytoy a saludsod.) Ania ti Dadaulo? Ipakita ti ladawan 20-a, "Dagiti dadaulo iti Simbaan dagiti naimbag a pastor ti Apo." Kinuna ti Elder Bruce R. McConkie: "Ti balay ti Israel ti pili a kural ti Apo, ket dagiti natudingan nga mangaywan kadagiti karnero dagiti pastor ti Apo. Iti kasta siasinoman nga agpapaay iti ania man a kabaelan iti Simbaan a pagrebbenganna iti naespirituan wenno naindagaan a pagimbagan ti siasinoman kadagiti annak ti Apo isu ti pastor dagiti karnero. Tinudingan ti Apo dagiti pastor a sungbatanda ti pannakaaywan [pannakaisalakan] dagiti karnerona (Ezek. 34.)" (Mormon Doctrine, p. 710.) Idauluan ti pudno a pastor ti karnerona. Yunaanna ida a mangiturong. Ammoda ti timekna ket surotenda. Am-ammo ken ay-ayatenna ti tunggal maysa. Kitaenna dagiti umasideg a peggad ket salaknibanna ti karnerona kadagitoy. (Kitaen ti James E. Talmage, Jesus the Christ, p. 417.) Kas napudno a pastor, maysa ti dadaulo a pagsurotan dagiti dadduma. Isu ti mangyuna a mangipakita iti dalan. Kaipapanan daytoy a saan la a natulnog kadagiti pagbatayan nga isursurona, ngem maawatan ken itdenna dagiti kasapulan dagiti dadduma. Makitana no ania dagiti kasapulan nga aramiden a mangrisut iti parikut. Ikeddengna dagiti nainkalintegan a panggep a tun-oyen ken plano no kasano a magun-od dagitoy. Paregtaenna dagiti dadduma a mangaramid iti pasetda a manggun-od kadagiti panggep a tun-oyen. Binsabinsaenna ti tignayna a bukod ken dagiti pasurotna ket isingasingna ti pangpasayaat. Paregtaen ti naimbag a dadaulo dagiti dadduma a mangaramid iti pasetda. Awaten ken dayawenna ida. Denggenna dagiti singasingda. Guyugoyenna ida a makiraman. Babaen ti kasta a kita ti dadaulo, maparegta dagiti dadduma nga agtrabaho ken mangaramid kadagiti naituding nga aramidenda. Inlawlawag ni Presidente Harold B. Lee no ania ti pudno a panangidaulo. No maipapan iti panawen idi nagbalin a Presidente ti Simbaan, kinuna ni 179
20
Maika-20 nga Adalen Presidente Lee: "No kaskasano a gagangay nga immapay iti panunotko dagiti kapanunotan a ti laeng napudno a maisuratto maipapan iti panagpaayko iti baro nga akemko isudanto dagiti kasuratan a mabalin a naisuratko kadagiti puso ken biag dagiti pinagpaayak ken pinagtrabahuak, iti uneg ken iti ruar ti Simbaan." ("May the Kingdom of the Lord Go Forth," Ensign, Jan. 1973, p. 24). Dagiti Galad ti Naimbag a Dadaulo No umawattayo iti akem ti panangidaulo iti Simbaan, badbadangantayo ti Apo iti aramidna. Ngarud, masapul nga asidegtayo kenkuana. No natulnog ken agpaaytayo kenkuana iti natallugod a panunot ken puso (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 64:29-34), tulongannatayo ti Apo nga agballigi kadagiti akemtayo. Impalgak ti Apo kadagiti nasantuan a kasuratan dagiti galad ti naimbag a dadaulo. Paibasa iti kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 121:41-45. Ania dagiti galad ti panangidaulo a binigbig ti Apo iti daytoy a binatog? (Ilista dagiti sungbat iti pisarra.) Kas naipakita iti daytoy nasantuan a kasuratan, nasken a tagikuaen dagiti dadaulo dagitoy sumaganad a galad: PANANGALLUKOY Panangpadas a mangawis kadagiti dadduma nga agaramid iti maysa a banag ti panangallukoy. Isu ti sungani ti agbaon wenno agpilit. Impamatmat ti maysa a dadaulo iti kinasaserdote ti panangallukoy a marigatan iti panangala iti maysa a mannursuro iti pagtaengan a mangtungpal iti naituding nga aramidenna. Inawis ti dadaulo ti mannursuro iti pagtaengan a sumrek ket dimngeg kadagiti parikutna. Inlawlawag ti dadaulo a sitatalinaay a lima a kaamaan iti naminpinsan a "naputeden" ti pannakisaritada iti obispo idi saan nga inaramid ti mannursuro iti pagtaengan ti rebbengenna. Imbagana iti kabsat a lalaki a no dina kayat nga aramiden ti naituding nga aramidenna, madutokan ti sabali a mangsukat kenkuana. Nupay kasta, impaganetget ti dadaulo a kayatna iti kabsat a lalaki a tungpalenna ti naituding nga aramidna. Nangrikna ti mannursuro iti pagtaengan iti daytoy a panangallukoy ket napasayaatna a naimbag ti trabahona. NAUNDAY A PANAGITURED Naanus ti dadaulo no makipagtrabaho kadagiti dadduma. Maysa nga obispo, kas pagarigan, ti nangilawlawag itay nabiit a kayatna a wayawayaan ti maysa a kabsat a babai iti akemna gapu iti nakapsut a panagtrabahona. Imbes a winawayaanna, nupay kasta, inawaganna, kinasaona, ket naammuanna a dina ammo ti pamay-anna iti aramidenna. Apaman a naammuanna ti trabahona, inawatna dagiti pagrebbenganna ket pinasayaatna ti trabahona. KINALANAY Managrikna ti kinalanay. Panangtrato daytoy a naalumamay iti rikna dagiti dadduma. Maysa daytoy nga ayat. 20-a Dagiti dadaulo iti Simbaan dagiti naimbag a pastor ti Apo 181
KINAPAKUMBABA Ti galad ti sitatallugod a masuruan ken nakasagana ti panunotna ti kinapakumbaba. Sitatallugod a dumur-as ti napakumbaba. Gapu ta natallugodda a makasursuro, magun-odda ti ayat ken panagdayaw dagiti dadduma. Sapulenda ti panangiturong ken tulong ti Dios. NAPUDPUDNO NGA AYAT Awan duadua nga ayat ti napudpudno nga ayat. Napudno daytoy a pakaseknan kadagiti dadduma. Maipamatmat kadagiti panangyebkas a kas: "Maseknanak iti marikriknam." '"Maawatanka." "Ania ti mabalinko nga itulong?" KINASINGPET Tratuenna dagiti tao babaen ti panagdayaw ken managrikna kadagiti kasapulanda ti kinasingpet. Saan a mammagbaga kadagiti pagpapaayanna agingga nga itedna ti napasnek a panangasikasona. PANANGNGAASI Ti nasayaat a dadaulo nasken nga addaan iti panangngaasi, ti natarnaw nga ayat ti Dios, iti amin a tao. Iraman daytoy nga ayat ti panagsakripisio para iti pagimbagan dagiti dadduma. Pabasa iti kameng ti klase ti Moroni 7:44-48. Ania a kababalin ti panangidaulo a maibagayo iti daytoy nasantuan a kasuratan? (Inayon dagitoy iti listaan iti pisarra.) Maysa nga ama, iti panangisurona kadagiti annakna a lallaki nga agbalin a naimbag a dadaulo, kinunana: "Manipud kadagiti propeta ken iti Prinsipe ti Kappia, agsursuro no kasano ti mangidaulo, nga irugi iti bagbagiyo. Tumakderkayo a bukbukodyo. Tumakderka a sipapanakkel. Itangadyo dagiti uloyo a kas napaypayso nga annak ti Dios, a talaga met. Makidanggay kadagiti tattao a kas addaan iti bileg babaen iti kinasaserdote. Agtignaykayo iti nasayaat a daga a kasla kaduayo a mangtulong iti Apo a mangyeg iti di ipapatay ken agnanayon a biag iti sangkataw-an, a dakayo mismo. Magnakayo a siuulimek . . . ngem magnakayo a natured, iti pammati. Saanyo nga ipalubos nga iturayannakayo dagiti dakes nga angin. Magna a kas dadaulo nga addaan iti kinasaserdote iti pagturayan ti Dios. Magnakayo a sisasagana dagiti ima a tumulong, ken puso a napnuan iti panagayat iti padayo a tao. Ngem magnakayo a natibker iti kinalinteg." (Wendell J. Ashton, "Unchanging Principles of Leadership," Ensign, June 1971, p. 58.) Pagrebbengan ti Panangidaulo No rumbeng nga agbalintayo a naimbag a dadaulo, nasken nga aramidentayo ti sumaganad: 182
Maika-20 nga Adalen 1. ADALENTAYO DAGITI PAGREBBENGENTAYO Inwanwannatayo nga addaan iti kinasaserdote ti Apo nga adalentayo dagiti pagrebbengan kadagiti akemtayo. Iturongnatayo ngarud nga aramidentayo dagiti pagrebbengan kadagiti saadtayo. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:99.) Masursurotayo dagiti pagrebbengantayo babaen ti panagadal kadagiti nasantuan a kasuratan ken dagiti pagbasaan a mangiwanwan, pagsanayan ken pagbasaan nga it-ited ti Simbaan. Mabalin a kasaritatayo dagiti dadduma nga agserserbi kadagiti kapadatayo ti saad, wenno dagiti nagpaay nga immun- una iti dayta a saad. Nasken met a makitaripnongtayo kadagiti amin a miting ti panangidaulo ken nalimed a pannakisao. Nasken nga agkararagtayo ken agayuno no dadduma para iti tulong iti panagadal kadagiti pagrebbengantayo. 2. IPATUNGPAL TI PANANGIMATONTAYO Buklen ti dua a paset ti panangimaton - panangikumit iti turay, ken kaadda ti sungsungbatan. a) Panangikumit iti turay Kas dadaulo nasken a sursuruentayo nga ipakumit ti turay kadagiti dadduma. Kaipapanan daytoy a no ikkantayo ti maysa a tao iti pagrebbenganna nga agtrabaho babaen ti panangiturongtayo, palugodantayo nga aramidenna ti trabaho a saan a datayo ti mangaramid iti trabaho para kenkuana. Naminsan a kinuna ni Presidente Harold B. Lee: "Pabus-oyanyo nga aramidenda ti amin a banag iti bilegda, ket tarabayenyo ida ken isuro ida no kasano nga aramidenda. Ammok a daytoy ti palimed ti panagdur-as, ti pagrebbengan ken kalpasanna sursuruan dagiti taotayo no kasano nga aramidenda dayta a pagrebbengan." Inadaw ni N. Eldon Tanner, "Leading as the Savior Led," (New Era, June 1977, p. 6.) Tulongan ti dadaulo dagiti adda iti babaen ti panangimatonna a mangpanunot iti kinapateg dagiti akemda. Saan a panangituray ti panangidaulo; mangted daytoy iti tulong ken pangiturong; pangparegta ken pangguyugoy daytoy kadakuada a nangtedantayo iti pagrebbengan. (Kitaen ti Mateo 23:11.) b) Kaadda ti Sungsungbatan Kinuna ti Apo: Kasapulan daytoy iti Apo, iti ima ti tunggal agimatmaton, a sungbatanna ti imatonanna, ita ken iti agnanayon (Doktrina ken Katulagan 72:3). No mangitudingtayo iti maysa a tao, nasken nga ilawlawagtayo a nasayaat ti kaipapanan ti pagrebbengan iti naituding nga aramidenna, kalpasanna, palubosam a nawaya a mangileppas iti naituding nga aramidenna a kas makitana a kasayaatan. Nupay kasta, nasken a maikkan iti nalawag a panawen no kasano ti panagsublina kadatayo a mangipakaammo ti panagdur-asna. Daytoy a kita ti report, wenno panangsungbat, nasken a maaramid a kanayon kadagiti dadaulo. Iti Simbaan, maaramid daytoy babaen ti nalimed a pannakisao. Iti nalimed a pannakisao, mabalin a mamagbaga dagiti dadaulo ket sublianda a 183
binsabinsaen no kasano ti kasayaat ti trabaho a naaramid. Iti panangaramid iti daytoy, nupay kasta, nasken nga agtalinaed ti dadaulo a nasayaat ken mannakitinnulong. Daytoy ti nasayaat a kanito para kenkuana a mangted iti tulong ken pammadayaw. Daytoy, ngarud, ti wagas a panangaramidtayo iti panangimatontayo: (1) Mangitudingtayo iti aramidenda; (2) Pabus-oyantayo ti tao nga agtrabaho; (3) Mangtedtayo iti tulong; (4) Umawattayo iti report; (5) Binsabinsaen ken ikkan iti pammadayaw ti maysa a tao iti serbisiona. 3. AGBALIN A NAIMBAG NGA AMMA Kapapatgan nga akem ti panangidaulo a kas amma. Iti panangisuro kadagiti amma no kasano ti mangidaulo a nasayaat dagiti kaamaanda, kinuna ni Elder Joseph Fielding Smith: "Amma, no tarigagayanyo a dagiti annakyo . . . ayatenda ti kinapudno ken maawatanda, no tarigagayanyo a natallugod ken makikaykaysada kadakayo, ayatenyo ida! Ken paneknekanyo kadakuada nga ay-ayatenyo ida iti tunggal balikasyo wenno agtignaykayo kadakuada . . . No makisarita wenno makisaokayo kadakuada, aramidenyo a saan a siuunget; saan a ginugubsang, iti espiritu a mangipataw ti dusa. Makisao kadakuada a siaanus . . . Paluknengen dagiti pusoda; allukoyen ida a nalanay ti riknada kadakayo. Diyo aramaten ti latigo ken kinaranggas, ngem . . . asitgan ida nga adda gapu, adda panangallukoy ken napudpudno nga ayat." (Liahona: The Elders' Journal, Oct. 1911, 1:260-61.) 4. KANUNONGAN DAGITI AGTURAY KADATAYO Paset ti panagbalin a naimbag a dadaulo ti panagbalin a naimbag a pasurot. Sursuruen ti tunggal naimbag a dadaulo ti sumurot kadagiti mangituray kadakuada. Magun-od dagiti naimbag a pasurot ti panagtalek ken natibker a pammati dagiti dadauloda ken dagiti mismo nga idauluanda. Nasken a kanunongantayo amin dagiti dadaulotayo babaen ti panangawat ken panangtungpal kadagiti naituding nga aramiden nga intedda kadatayo. Siasino dagiti dadaulotayo? (Amma, mannursuro, grupo wenno dagiti dadaulo ti korum, obispo wenno presidente ti sanga, presidente ti pasok, wenno mision, ken Dagiti Nangato nga Agrebbeng iti Simbaan.) Iburay ti pammaneknekyo maipapan iti maysa a tao a mariknayo a maysa a nasayaat a dadaulo. Panangigibus Masapul nga idur-as ti paglaingantayo iti panangidaulo no rumbeng nga ipateg dagiti akemtayo iti kinasaserdote. No dadduma kitaentayo dagiti dadaulotayo ket ipagaruptayo a nayanakda nga adda kabaelanda iti panangidaulo, ngem masapul a panunotentayo a nasken a padur-asenda dagiti kabaelanda iti isu met laeng a wagas a nasken nga aramidentayo. Managtungpal kadagiti bilin ti Dios, panangdengngeg kadagiti pammagbaga dagiti dadaulotayo, ken napudno a panagpaay kadagiti akemtayo ti makatulong a mangidur-as dagitoy a paglaingan iti panangidaulo. 184
Maika-20 nga Adalen Kas addaan iti kinasaserdote, agnanayonto a dadaulotayo. Naipangpangruna a pudno daytoy iti tunggal ama nga addaan iti kinasaserdote: addaanto iti agnanayon a saad iti panangidaulo iti Simbaan a kas patriarka iti kaamaanna. Dagiti amma a napasingkedanen kadagiti kaamaanda iti templo iggemandanto daytoy a saad iti agnanayon no tungpalenda dagiti katulaganda. Pangkarit Panunoten a naimbag maipapan dagiti kababalin ti panangidaulo a naidatag iti daytoy nga adalen. Aramiden nga idur-as ida iti bukodyo a biag. Agpaay a napudno iti tunggal akem ken naituding nga aramiden. Mangtulong daytoy kadakayo iti panangidur-asyo kadagiti kababalin a kasapulanyo tapno matungpal ti ania man nga akem iti Simbaan. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 2 Timoteo 1:7 (inted ti Dios ti espiritu ti ayat) 1 Nephi 3:7 (tulungannatayo ti Dios a mangileppas kadagiti trabahotayo) Mosiah 18:8-11 (nasken a tulongan dagiti napudno dagiti dadduma) Alma 38:11-12 (dagiti wagas a mangidaulo ken agpaay) Abraham 1:2 (ni Abraham, ti pasurot ti kinalinteg) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Agsagana a mangiburay iti pammaneknekyo maipanggep iti Nangato nga Agrebbeng wenno maysa a dadaulo nga am-ammoyo. 2. Mangala iti pisarra ken tisa. 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 185
Kinadadaulo: Naregta a Panangaramid iti Pangngeddeng Maika-21 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a tumulong kadatayo a mangpasayaat iti kabaelantayo a mangaramid kadagiti pangparegta a pangngeddeng. Pakauna Kangrunaan iti panagbiagtayo a kas annak ti Dios ti kasapulan ken karbengan a mangaramid kadagiti pangngeddeng. Nupay kasta, maysa a makapakarit a padas ti panangaramid iti pangngeddeng. Masansantayo a maseknan maipapan iti panangaramid iti nasayaat a pangngeddeng ken matikaw no sadino ti mabalintayo a kamangan tapno dumawat iti tulong a mangaramid iti daytoy. Ngem mabalin a magun-od ti tulong. Kinuna ti Apo kadatayo nga isu ti paggapuan ti amin a kinapudno, ken babaen kenkuana mabalintayo a maammuan ti kinapudno ti amin a banag. Annaknatayo, ket saannatayo nga imbati nga awanan pannakabalin a mangsango kadagiti karit ti biag. Kinuna ni Elder Boyd K. Packer: "Napateg unay a maawatanyo nga ammoyon ti nasayaat manipud iti dakes, a naisigud, nairuam, ken nainkalintegankayon a nasayaat. No kunayo, 'Saanko a maaramid! Diak marisut dagiti parikutko!' Kayatko nga ipukkaw, 'Saanyo kadi a maamiris no siasinokayo? Saanyo pay kadi a naadal nga annaknakayo ti Mannakabalin a Dios? Saanyo kadi nga ammo nga adda dagiti mannakabalin a pagtaudan a natawid kenkuana a mabalinyo nga awagan a mangted kadakayo iti kinatibker ken kinamaingel ken naindaklan a pannakabalin?'" ("Self Reliance," Ensign, August 1975, p. 88.) Tulong manipud iti Apo Idi pimmanawtayo iti imatang ti Amatayo iti Langit, binendisionanna ti tunggal maysa kadatayo iti Espiritu ni Cristo. Ipakpakaammo dagiti nasantuan a kasuratan a ti Espiritu ni Cristo, a masansan a maawawagan iti "silaw ni Cristo," "silawanna ti tunggal tao nga umay iti lubong" (kitaen ti Juan 1:6-9). Daytoy a silaw (a masansan a maaw-awagan iti konsensiatayo) mangmangted kadatayo iti kangrunaan a pannakaawat iti nasayaat ken dakes. Ti panangsurot iti daytoy ti mangiturong kadatayo nga agaramid iti nasayaat ken maawatan ti pudno. Mainayon iti silaw ni Cristo, naikkantayo iti mainayon a paggapuan ti pudno idi napasingkedantayo. Daytoy ti sagut ti Espiritu Santo, a naited a mangipakita kadatayo kadagiti amin a banag a nasken nga aramidentayo (2 Nephi 32:5). Pabasa iti napigsa iti maysa a kameng ti klase ti 2 Nephi 32:3. Ania dagiti "balikas ni Cristo?" 186
Umay kadatayo dagiti balikas ni Cristo iti nadumaduma a wagas. Mabalintayo a maawat ida babaen ti nasantuan a kasuratan, babaen dagiti balikas dagiti sibibiag a propetatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 1:37-38; 68:2-4), ken babaen ti pannignay ti Espiritu Santo. Ania ti kayat a sawen ti "agpennek kadagiti balikas ni Cristo?" Ti balikas nga agpennek kaipapananna ti panangsagrap iti saan a kadawyan a ragsak. Mapadasan daytoy a ragsak dagiti naganetget a mangsapul iti Espiritu Santo, dagiti mangutob kadagiti nasantuan a kasuratan, ken mangadal iti balikas dagiti propeta. Kasano a makatulong kadatayo ti panagpennek kadagiti balikas ni Cristo a mangaramid kadagiti pammaregta a pangngeddeng? Iti panagpennektayo kadagiti balikas ni Cristo, maammuantayo ti nasaysayaat nga aramiden iti amin a benneg ti panagbiagtayo. Kas pagarigan dagiti dadaulo ti Simbaan nga agpennek kadagiti balikas ni Cristo, maammuanda no ania ti nasaysayaat nga ibagada, no ania ti isuro, no asino ti awagan kadagiti pagsaadan, ken no kasano ti mangaramid kadagiti dadduma a pangngeddeng a mainaig kadagiti nakaawaganda. Kasano ti Panangaramid kadagiti Pangngeddeng Sakbay ti klase, isurat iti pisarra wenno ipaskil a kas tsart ti sumaganad: Panagaramid kadagiti Pangparegta a Pangngeddeng 1. Ammuen ti parikut wenno pangngeddeng. 2. Agkararag para iti pannarabay ken ti espiritu ti pannakaammo. 3. Adalenyo daytoy iti panunotyo. 4. Agaramid iti pangngeddeng. 5. Agkararag para iti pammatalged. 6. Akmen - aramiden. Doktrina ken Katulagan 8:1-3 Doktrina ken Katulagan 9:7-9 Kas iti panangtulong kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo iti nadumaduma a wagas, kasta met ti pannakaaramid dagiti pammaregta a pangngeddeng iti nadumaduma a wagas. Naited dagiti addang a naisingasing iti baba iti panagaramid iti pammaregta a pangngeddeng a kas sapasap a pangiturong. 1. AMMUEN TI PARIKUT WENNO PANGNGEDDENG Ti panangammo iti parikut ti pondasion a pangibasarantayo kadagiti pangngeddengtayo. Masapul a maawatantayo a nalawag no ania ti parikut sakbay a marisuttayo daytoy. No maminsan makatulong kadatayo no isurat ti parikut iti papel. Ipakita ti ladawan 21-a, "Kasapulan ti panagkararag iti panangaramid kadagiti nalinteg a pangngeddeng." 187
21
Maika-21 nga Adalen 2. AGKARARAG PARA ITI PANNARABAY KEN TI ESPIRITU TI PANNAKAAMMO Iti panangrugitayo a mangrisut iti parikuttayo, tarigagayantayo ti agpatulong iti Nailangitan nga Amatayo. Masansan nga umay daytoy a tulong babaen ti maysa kadagiti sagut ti Espiritu - ti espiritu ti pannakaammo. Daytoy a sagut, a magun-od dagiti agkararag para iti daytoy, tumulong kadatayo a mangammo iti pudno ken makaaramid kadagiti umno a pangngeddeng (kitaen ti Moroni 10:5; Juan 16:13). 3. ADALENYO DAYTOY ITI PANUNOTYO Paset laeng iti addang ti panangdawat iti tulong ti Apo. Marikna ti sumagmamano a gapu ta kinuna ti Apo, "Dumawatka, ket maitedto kenka" (Mateo 7:7): Kasapulan laeng ti maysa a dumawat tapno maawatna ti sungbat ti Apo. Ngem saan a daytoy. Bilbilinennatayo ti Apo nga adalentayo ti parikut iti panunottayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 9:8). Sakbay a paregtaennatayo ti Apo, namnamaenna a magun-odtayo amin dagiti mabalin a pakaammo iti parikut ken dumawat iti pammagbaga manipud kadagiti umisu ken mapagtalkan a paggapuan. Kas pagarigan, mabalin dagiti dadaulo ti dumawat iti pammagbaga kadagiti mamalbalakadda, mabalin a makisao kadagiti assawada, ken mabalin dagiti annak a lalaki ti dumawat iti pammagbaga kadagiti nagannak kadakuada. Masapul met nga ammuentayo dagiti mabalin a pangrisut iti parikut ken panunoten dagiti ibunga ti tunggal maysa. Iti panangaramid kadagiti pangeddeng, masapul a tiponentayo dagiti mapagtalkan a pakaammo tapno makaaramid iti nasayaat a pangngeddeng. Dagiti pangngeddeng a naaramid iti bassit wenno saan a mapagtalkan a pakaammo ti masansan a biddut ken mangted iti panagbabawi ken panagliday. 4. AGARAMID ITI PANGNGEDDENG Kalpasan ti pannakaadaltayo iti parikut, mabalintayon a pilien ti kasayaatan a mabalin a pangrisut. (No maminsan saan a maaramid ti pangngeddeng ti nasayaat ken dakes, ngem ketdi no ania ti kasayaatan a banag a maaramid iti dayta nga oras.) Agaramidtayo iti pangngeddeng a maibatay iti mariknatayo a kasayaatan nga aramiden kalpasan ti naannad a panangadal iti naala a pakaammo. 5. AGKARARAG PARA ITI PAMMATALGED Kalpasan ti panagpili, agkararag iti Apo ket damagen no umno ti pangngeddeng. No umno ti pangngeddeng, patalgedan ti Espiritu Santo ti pangngeddeng babaen ti pannangtedna kadatayo iti talna, natalged a panagrikna nga umno ti pangngeddengtayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 6:22-23). No maminsan makariknatayo pay iti "bara iti barukongtayo" (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 9:8). No gapu iti sumagmamano a pakaigapuan a saantayo a nakapili iti nasayaat, ipakaammo ti Apo a biddut ti pannggeddengtayo babaen ti panangtedna 21-a Kasapulan ti panagkararag iti panangaramid kadagiti nalinteg a pangngeddeng 189
kadatayo iti saan a nasayaat a rikna wenno nadagsen a panagduadua. Ipalnaad dagiti nasantuan a kasuratan daytoy a kas "kinakawaw ti panunot" (Doktrina ken Katulagan 9:9). No mapasamak daytoy, masapul a napakumbabatayo a mangrugi manen nga agaramid iti pangngeddeng. Masansan nga umay kadatayo ti pammatalged ti Espiritu Santo no agkararagtayo para iti daytoy. Nupay kasta, no maminsan mabalin a saantayo a masinunuo no ania ti kayat ti Apo nga aramidentayo ken masapul a makarugi sakbay nga umay ti naespirituan a pammatalged. Kinuna ni Elder Hartman Rector Jr., a namnamaen ti Apo nga "agparintumengtayo a makisao" kenkuana. Ibaga kenkuana no ania ti aramidentayo - makikinnari kenkuana - balabalaen ti programatayo - ket kalpasanna tumakder ken mapan aramiden ti mainugot nga imbagatayo kenkuana nga aramidentayo. Iti panagaramid, umay ti Espiritu." ("You Shall Receive the Spirit," Ensign, Jan. 1974. p. 107.) No maminsan, mabalin a maaddaantayo iti pangngeddeng nga aramiden a kasla narigat unay. Mabalin a panunotentayo nga awan ti mabalin a pangrisut. No mapasamak daytoy, masapul a lagipentayo no ania ti napadasan ni Presidente Marion G. Romney: "Naaddaanak iti parikut a kasla saanko a marisut, ket nagrigatak iti panangsangok kadakuada agingga a kasla saanakon a makaadayo no awananak iti pangrisut kadakuada. Kalpasan ti panagkararag ken iti adu a pasamak ti panagayuno iti maysa nga aldaw ti tunggal lawas iti naunday a paset ti panawen, naaddaanak iti sungbat a naipakaammo iti panunotko iti nalpasen a sarsarita. Nangngegko ti timek ti Dios iti panunotko ken ammok dagiti balikasna." (Kitaen ti Look to God and Live: Discourses of Marion G. Romney, p. 45.) Adda dagiti panawen nga agayunotayo kasta met nga agadal ken agkararag tapno marisut dagiti nadagsen a parikut. No dadduma, uray kalpasan ti panagadal, panagkararag ken panagayuno, panangaramid iti pangngeddeng, ken panagtignay iti pangngeddeng, mabalin a saantayo pay laeng a makaawat iti pammatalged. Kadagita a panawen, nasken a surotentayo ti bukodtayo a kasayaatan a pangngeddeng, a siaanus a mangtignay iti pammati a maysa nga aldaw umay ti pammatalged. Masapul a kanayontayo a lagipen a sungsungbatan ti Dios dagiti kararagtayo no, iti panangikeddengna, daytoy ti kasayaatan kadatayo a panangawat iti sungbat. 6. AKMEN-ARAMIDEN. Kasano man ken kaano a pasingkedan ti Apo, a nasayaat ti pangeddengtayo, kalpasan dayta pagrebbengantayon nga aramiden ti inkeddengtayo nga aramiden. Masapul ngarud a kanayontayo a napasnek, iti panagtignay kadagiti pangngeddengtayo. 190
Maika-21 nga Adalen Ni Presidente Spencer W. Kimball ti nasayaat a pagarigan ti maysa a napasnek iti panangaramid iti kiniddaw ti Apo nga aramidenna: "Madlaw unay ti pannakaiparang iti lamisaan ni Presidente Kimball ti maysa a pagsasao a nalaka a mabasa, "ARAMIDEN." Iti daytoy naregta a pangulo, maikadua laeng ti pagsayaatan ti bagi. Amin a banag, maaramid tapno makita ti pagsayaatan ti Apo. Ti insaadna a pagarigan iti trabaho nagbalin a tanda ken mangipatakder iti pagarigan nga agpaay kadatayo amin a suroten." (Robert L. Simpson, "Do It," Ensign, November 1975, p. 13.) Sumagmamano kadagiti nadakamat nga addang iti panagaramid iti pangngeddeng nailadawanda babaen ti maysa a padas a napasamak iti nasapa a pakasaritaan ti Simbaantayo. Ipatpatarus idi ni Joseph Smith ti Libro ni Mormon ken parasurat idi ni Oliver Cowdery. Iti saan a nabayag, tinarigagayan ni Oliver ti agipatarus a bukbukodna. Impakaammo ti Apo ti pagayatanna ken ni Oliver maipapan iti daytoy a banag. Naisurat daytoy iti Doktrina ken Katulagan, benneg 9, a mangibagbaga kadatayo no kasano a pinadas ni Oliver ti mangipatarus ngem saan a nagballigi. Pabasa a napigsa iti maysa a kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 9:7-9. Addaantayo man ita iti saad iti simbaan wenno awan, tunggal maysa kadatayo a dadaulo kadagiti bukod nga aramid ket masapul nga adalen no kasano ti agaramid kadagiti naregget a pangngeddeng. Panangasaas iti Panagaramid iti Pangngeddeng Parisut kadagiti kameng ti klase ti sumaganad a parikut. Parikut: Kasano a matulungantayo ti saan a naregta a kameng nga agsubli iti Simbaan? ADDANG 1: AMMUEN TI PARIKUT Ipakaammo kadagiti kameng ti klase ti parikut. Kaaduan a dadaulo ti agserserbi kadagiti kameng a saan nga aktibo. Ti panangisubli kadagitoy a kameng iti naan-anay a pannakikadua ken panagtrabaho ket kasapulanna ti anus ken ayat (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 81:5). Iti panagtrabaho kadagiti saan nga aktibo a kameng, masapul nga umuna nga agaramid dagiti dadaulo ti kinasaserdote iti nalimed a listaan dagiti saan a naan-anay a makitartaripnong iti trabaho ti Simbaan. No adu ti nagan iti listaan, masapul a pilienna dagiti mariknana a kasayaatan a sumungbat iti pannakikadua. Kalpasanna mabalinnan nga ipamaysa ti pigsana kadakuada. No napaaktibodan, mabalinda ti tumulong kenkuana a mangpasubli kadagiti saan nga aktibo a kameng. 191
Ibagian ni Kabsat a Jones ti adu a saan nga aktibo a tattao iti Simbaan: Basaen iti napigsa ti sumaganad a pangiladawan ken ni Kabsat a Jones. Kimmappeng iti Simbaan ni Kabsat a Jones, lima a tawenen ti napalabas ken naordenan iti kinasaserdote. Gapu iti panagbaliw ti oras ti trabahona, saanen a makaat-atendar iti ania man a miting ken aramid iti Simbaan kalpasan ti nabibiit pay a panagbuniagna. Parikutna ti panagtungpal iti Nainsiriban a Balikas ken saan unay makaaw-awat kadagiti mannursurona iti pagtaengan. Addaan iti tallo a napipintas nga annak ken managtulong a baketna. Ni Kabsat a Jones ket makabael a karpentero a naisalsalumina nga ipanpannakkelna ti trabahona. ADDANG 2: AGKARARAG PARA ITI PANNAKAAMMO Kalpasan a naammuantayo ti parikut, sadino ti pagpatulongantayo a mangngeddeng no kasano a risuten ti parikut? Apay a masapul nga aramatentayo ti pannakaammo no umasidegtayo iti tao a kas ken ni Kabsat a Jones? Dagiti parikut a kas iti saan a kinaaktibo iti simbaan ti mangted iti naisangsangayan a karit. Sakbay nga agaramidtayo iti ania man a pangngeddeng maipapan iti saan nga aktibo a kameng, masapul nga adda kadatayo ti Espiritu tapno tumulong kadatayo a mangammo iti pudno manipud iti biddut ken dagiti pudno a kasapulan manipud kadagiti pattapatta a banag (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:27). ADDANG 3: ADALEN TI PARIKUT Ania a pakaammo ti makatulong a mangngeddeng no ania ti aramiden maipapan iti saan nga aktibo a kameng? Iti panangadaltayo iti parikut, nasken nga ibilangtayo ti sumaganad: • Siasino dagiti mannursurona iti pagtaengan? Kasano nga iramantayo dagiti mannursuro iti pagtaengan a tumulong a nasayaat iti kameng nga agaktibo? Nasken kadi a mangdutoktayo kadagiti naisangsangayan nga addaan iti kinasaserdote a tumulong iti daytoy a kaamaan? • Kasano a maibagatayo iti saan nga aktibo a kameng a kasapulantayo isuna? • Kasano a maammuanna a kasapulanna ti ebanghelio? • Ania dagiti paggugusto ken pagsiribanna? Siasino dagiti kaasitgan a gagayyemna? • Kasano a maaramattayo dagiti pagsiribanna tapno mariknana a kasapulan ken napateg isuna? • Ania dagiti aramid a mabalin a mairamantayo isuna a ditayo mapagura? • Kasano ti panangdawat kenkuana ti tulongna? • Kasano ti mangidiaya ti tulongtayo kenkuana? Ania pay ti mapanunottayo nga aramiden? Ania a plano ti surotentayo tapno maisubli ti aktibidad iti simbaan ti saan nga aktibo a kameng? 192
Maika-21 nga Adalen ADDANG 4: AGARAMID ITI PANGNGEDDENG Iti panangadaltayo iti parikut, nasken a pasayaatentayo ti plano tapno maasitgan ti saan nga aktibo a kameng ken ipakita ti panagayattayo kenkuana. Panawenen a mangngeddengtayo no ania ti aramiden. ADDANG 5: AGKARARAG PARA ITI PAMMASINGKED Ania ti sumaruno nga addang kalpasan a naikeddengtayo ti aramidentayo? No nakaaramidtayon iti pangngeddeng, masapul a damagentayo iti Apo maipapan iti daytoy. Ibaga ti Espiritu kadatayo no nangeddengtayo met laeng iti nasayaat wenno saan. ADDANG 6: AKMEN Ania ti maudi nga addang? No maawattayon ti pammatalged, masapul a surotentayo ti pagarigan ni Presidente Spencer W. Kimball ken aramiden ti planotayo. Masapul nga "Aramidentayo." Iti panangsurottayo iti planotayo, sagiden ti Espiritu ti puso ti saan a naregta a kameng. Iti unday ti panawen ken iti pannakikadua kenkuana, mabalin a tarigagayanna ti naan-anay nga aramid. Makaparagsak a padas ti panangpasayaat iti kabaelan nga agaramid kadagiti nasayaat a pangngeddeng. Ngem ti napatpateg, kasapulan nga aramidentayo ti kasayaatan a mabalin a pangngeddeng. Agtalektayo ngarud a tulongannatayo ti Apo iti panangaramidtayo kadagiti pangngeddengtayo. Panangigibus Annaknatayo ti Nailangitan nga Amatayo, ket imbaonnatayo ditoy daga tapno maikkannatayo iti nadur-as a padpadas. Gapu iti daytoy inawagannatayo ti Apo nga agserbi tapno matulongan a mangaramid iti trabahona ditoy daga. Ngem no saantayo a sisasagana wenno maikari nga umawat iti pannakabalin ti Espiritu Santo, saantayo a matungpal a nasayaat ti awag ti Apo wenno dumur-as iti kabaelantayo. Tapno makapagserbi a nasayaat ken makaaramid kadagiti pammaregta a pangngeddeng, ngarud, masapul nga agbiagtayo a maikari iti pannarabay ti Espiritu Santo ken maaddaan iti pammati ken ni Cristo. Masapul met a maaddaantayo iti pammati iti bagitayo iti panangipatungpal kadagiti pangngeddengtayo. Kasapulan daytoy ti tured ken kinapasnek. No aramidentayo iti kinalinteg ti inkaritayo nga aramiden, bendisionannatayo ti Apo babaen ti Espirituna. Babaen ti panangsurot iti umno nga addang ti panagaramid iti pangngeddeng, panangtungpal kadagiti bilin, ken panangsapul iti pammatalged ti Espiritu Santo, makaaramidtayo iti ad-adu a pammaregta a pangngeddeng ket umadu ti pangaringtayo para iti pagsayaatan. 193
Pangkarit Daytoy a lawas no agaramid iti pangngeddeng, suroten dagiti addang a nabalabala iti daytoy nga adalen. Ituloy a sanayen daytoy nga addang ti panagaramid agingga nga agbalin a paset ti biagmo. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 1 Ar-ari 3:15 (Dimmawat ni Solomon iti mannakaawat a puso) Juan 7:17 (No kasano a maammuan a pagayatan ti Apo ti maysa a banag) 1 Nephi 3:7 (Tulongannatayo ti Apo nga agaramid iti kiniddawna nga aramidentayo) Doktrina ken Katulagan 11:12-14 (Agtalek iti Espiritu) Panangisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti maika-12 nga adalen iti daytoy a pagbasaan. 2. Mangisagana iti tsart a pakabalabalaan dagiti addang ti panangaramid kadagiti pammaregta a pangngeddeng, wenno planuen nga ilista dagiti addang iti pisarra. 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 194
Panangimaton ken Panangipakumit Maika-22 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a tumulong kadatayo a mangawat ken mangaramat kadagiti pagbatayan ti panangimaton ken panangibagi. Pakauna Naindaklan a dadaulo ni Moises, ngem kalpasan ti panangidaulona kadagiti tao ti Israel a pimmanaw iti Egipto, naduktalanna a narigat a risuten amin a parikut dagiti tao nga is-isu laeng. Inaldaw, agmalmalem, nakatugaw iti sango dagiti tao nga agsungbat kadagiti saludsod ken risuten dagiti pakarigatanda. Ngem adu unay ti trabaho para iti maysa laeng a tao. Kalpasan a nakaawat iti pammagbaga manipud ken ni Jethro, ti katuganganna ken nalinteg a dadaulo ti kinasaserdote, biningay ni Moises dagiti tao iti grupo ti sangapulo, limapulo, sangagasut ken sangaribu. Kalpasanna, insaadna ti maysa a maikari a tao a mangidaulo iti tunggal grupo. Manipud idi, kas propeta ti Israel, inaramat ni Moises ti orasna nga agisuro kadagiti tao iti bilbilin ken panangrisut kadagiti karigatan a parikut. Inasikaso dagiti inawaganna a dadaulo dagiti dadduma a parikut. (Kitaen ti Exodo 18:13-26.) Nagbalin a nasamsamay a dadaulo ni Moises babaen ti panangurnosna kadagiti tao a pinagserbianna. Ti panangaramatna kadagiti pagbatayan ti panangimaton ken panangipakumit ti nakatulong ken ni Moises a nangpatakder iti urnos kadagiti tao ti Israel ken iturayan ida a nasamsamay. Ania ti Panangimaton? Ti tao a naikkan iti pagrebbengan para iti maysa a tao wenno banag a kukua ti maysa a tao ti mangimaton. Impalawag ni Presidente Spencer W. Kimball nga "iti Simbaan ti panangimaton ti nasagraduan a naespirituan wenno naindagaan a panagtalek nga addaan iti sungsungbatan" ("Welfare Services: the Gospel in Action," Ensign, Nov. 1977, p. 78). Ipan ti tsart a "Kangrunaan a Pagbatayan ti Panangimaton" iti sango ti klase, wenno isurat ti pakaammo iti pisarra, (kitaen ti "Panagsagana ti Mannursuro.") Agapaden ti panangimaton iti Simbaan ti tallo a kangrunaan a pagbatayan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 104:11-17): 1. NAITALEK TI MAYSA A BANAG A KUKUA TI APO ITI MANGIMATON Kinuna ti Apo, Siak, ti Apo, pinalawak ti langit, ken binukelko ti daga, ti kangrunaan a putarko; ket kukuak amin a nagunegna. (Doktrina ken Katulagan 104:14-15). Kukua ti Apo ti intero a daga ket amin nga adda ditoy, kukuana. Kinaagpaysona, amin nga adda kadatayo, inted ti Apo. Dagiti bagitayo, talento 195
ken kabaelantayo, ken kaamaantayo nga intalekna nga aywanantayo. Kukuana ti Simbaan, ken umawattayo iti naespirituan a panangimaton no awatentayo ti kinasaserdote wenno akem iti Simbaan. Ania dagiti sumagmamano a panangimaton a naawatyo manipud iti Apo? Namnamaen ti Apo a napudnotayo kadagiti panangimatontayo. Masapul a maawatan dagiti dadaulo a no awaganda ti maysa a tao iti saad iti Simbaan, wenno mangtudingda iti aramiden iti kinasaserdote, agisasaadda iti panangimaton. 2. AR-ARAMATEN TI MANGIMATON TI KINAWAYA NGA AGPILI ITI PANANGAYWAN PARA ITI PANANGIMATONNA Kas annak ti Nailangitan nga Amatayo, addaantayo iti kinawaya nga agpili para iti bagitayo. No makaawattayo iti panangimaton, ngarud, nawayatayo a mangaywan iti dayta iti wagas a panangeddengtayo. Nawayatayo nga agbalin a napudno, napasnek, ken natulnog; ngem nawayatayo met nga agbalin a nasadut ken nasukir. Kinuna ti Apo, Intedko kadagiti annak ti tattao ti kinawaya nga agpili para kadagiti bagida (Doktrina ken Katulagan 104:17). Saannatayo a piliten a tumulnog a mangimaton, ngem pagsungbatennatayo no kasano ti panangaywantayo kadagiti im-imatonantayo. 3. AGSUNGBAT TI MANGIMATON KADAGITI IMATONANNA Iti aldaw a panangukom, pasungbatennatayo iti Apo kadagiti imatonantayo. Nupay kasta sakbay dayta nga aldaw, rumbeng met nga agsungbattayo kadagiti pannakabagi ti Apo - dagiti dadaulotayo iti kinasaserdote. Iti Simbaan, ipakaammotayo dagiti panangimatontayo iti pannakipatang iti bukod a kinasaserdote. Kasapulan daytoy iti Apo, iti ima ti tunggal mangimaton, nga agsungbat iti imatonanna, ita a panawen ken iti agnanayon. Ta isu a napudno ken nasirib maibilang a maikari nga agtawid kadagiti pagarian a naisagana nga ipaay kenkuana ti Amak. (Doktrina ken Katulagan 72:3-4) Kasano iti panagkunayo ti marikna ti tao iti panangukom no maipakaammona a nagbalin a napudno kadagiti amin a panangimatonna? Ania ti Panangipakumit? Nasamay a dadaulo ni Moises gapu ta inaramatna dagiti pagbatayan ti pudno a panangimaton ken panangpakumit. Mabalin met nga agbalin a nasamsamay dagiti dadaulo iti Simbaan babaen ti panangaramat kadagitoy a pagbatayan. Ti panangipakumit, kaipapananna ti panangited iti maysa a tao ti pagrebbengan ken turay a mangileppas iti maysa a trabaho a rebbengen. Ti naituding a trabaho kalpasanna agbalin a panangimaton. Nagloriaan nga aramid ti panangipatakder iti pagarian ti Dios ditoy daga ngem awan makaaramid iti daytoy nga agmaymaysa. No maawagantayo a mangidaulo ngarud, masapul a mairaman dagiti dadduma. Ti dadaulo nga agtrabaho a naganetget, bendisionna ti adu a biag. Ngem ti dadaulo a 196
Maika-22 nga Adalen mangipakumit a nasamsamay ken mangparegta kadagiti dadduma nga agtrabaho a naganetget, bendisionanna ti biag ti ad-adu pay. Kasapulan ti nasamay a panangipakumit iti nasayaat a panangaramat kadagiti pagbatayan ti panangimaton. Dagiti addang ti panangimaton - • Pilien ti rumbeng a tao. • Idutok ti panangimaton. • Palubosan ti tunggal tao a mangituray iti bagina. • Pagsungbaten ti tunggal tao iti panangimatonna. PILIEN TI RUMBENG A TAO No addaantayo iti trabaho a nasken a leppasen, rumbeng nga agkararagtayo a mangpili iti tao a madutokan. (Kitaen ti adalen 21 daytoy a pagbasaan.) IDUTOK TI PANANGIMATON Kalpasan a mapili ti rumbeng a tao, rumbeng nga idutok ti panangimaton. Ti umno a wagas ti panangawag iti Simbaan isu ti pannakiinnuman iti tao. Kanayon a maitutop ti panangawis iti asawa ti tao iti pannakiinnuman. Dagiti aramiden a kas pagsayaatan a proyekto, panangannong iti sakramento, wenno kaasping nga aramid, mabalin a maaramid babaen ti mismo a pannakipatang wenno pannakiinnuman. No umawat iti baro nga akem wenno maituding nga aramiden, ania ti kayatyo a maammuan maipapan kadagiti pagrebbenganyo? Masapul a tulongan ti dadaulo ti tao a naawagan a mangawat iti panggep ti timpuyog wenno proyekto ken dagiti nalawag a bunga a namnamaen a magun- od ti tunggal tao. Kalpasan a maipalawag a nasayaat dagiti rebbengen a trabaho, masapul a mangilatang nga agpaay iti panangipakaammo iti tao iti panangimatonna. PALUBOSAN TI TUNGGAL TAO A MANGITURAY ITI BAGINA Rumbeng a mapalubosan ti tunggal tao a mangaramat iti kinawayana nga agpili iti panagaywan para iti panangimatonna. Idiaya ti nasirib a tao ti tulongna iti nadutokan a tao, ngem uray inton kaano man saan a mangeddeng ti agpaay kenkuana. Tulongan ken allukoyenna, ngem palubosanna, a kanayon nga aramatenna ti kinawayana nga agpili. Idi nasaludsod no kasano ti panangiturayna kadagiti kameng ti Simbaan, kinuna ni Joseph Smith, "Sursuruak ida kadagiti umno a pagbatayan ti pudno, ket iturayanda dagiti bagida" (Millennial Star, 15 November 1851, p. 339). Insurat ni Presidente N. Eldon Tanner: "Nasken a saan nga aramiden ti dadaulo ti trabaho ti maysa a tinudinganna iti aramiden . . . Ikkan ida iti wayawaya nga agaramid kadagiti trabahoda. Saan a dillawen ida, ngem dayawen ti balligi ken pasantaken dagiti aramidda . . . Datayo a kas dadaulo . . . nasken nga ited ti kasayaatan a panangasikaso iti a bukod 197
panagdur-as ti tunggal tao babaen ti panangisuro kadagiti umno a pagbatayan ken ikalikagum nga iturong dayta a tao a mangisagana iti bagina iti saan a pannakatay ken iti agnanayon a biag. Nasken nga aramidentayo daytoy babaen ti pagarigan ken annuroten ket kalpasanna, nakasagana a tumulong ken mangtarabay kadagiti aramidna, ngem nasken a bay-antayo nga agaramid iti bukodna a pangngeddeng ken iturayanna ti bagina a mayannurot iti nawaya a panagpili a sagutna." ("Leading As the Savior Led," New Era, June 1977, p.6.) PAGSUNGBATEN TI TAO ITI PANANGIMATONNA Masansan, masapul a kainnuman ti dadaulo ti nadutokan a tao ken umawat iti pakaammo maipapan iti panangimaton. Bayat daytoy a pannakiinnuman, nasken a tulongan ti dadaulo ti tao a mangtingiting iti naaramidna ket ikkan iti tulong ken pangpapigsa. Nasken met a dayawenna ti tao gapu kadagiti naaramid. Ti napudno a pammadayaw mangparnuay iti pammati ken pammaneknek. Insurat ni Presidente Tanner: Nasken a kanayon a maaramid ti panagsungbat iti sango ti dadaulo, ket nasken a namnamaenna dayta a panagsungbat. Ti panangimaton iti Simbaan ti kangrunaan a kasapulan iti panagsungbat, ti mismo a pannakiinnuman . . . Mabalin a daytoy ti makapnek a padas para iti agsumbangir, a yan ti gundaway a pakaitedan ti panangtingiting iti bagi, ken nasken a pannakisarita a silulukat ken makapasayaat. Daytoy ti napintas a lugar a pangtedan ken pangawatan iti tulong." ("Leading as the Savior Led," New Era, June 1977, p.6.) Utoben ti sumaganad nga adalen a kasasaad. Paibaga kadagiti kameng ti klase no kasano ti panangsurot ti presidente ti sanga kadagiti pagbatayan ti panangipakumit. Kasapulan ni Presidente Olson ti mangtuding iti mangisuro kadagiti kameng ti Kinasaserdote ni Aaron iti sangana. Kalpasan ti adu a panagkararag ken panagpanunotna, naparegta a nangawag ken ni Kabsat a Johnson, maysa a kabarbaro a napasurot iti Simbaan. Idi nakitana ni Kabsat a Johnson iti miting ti kinasaserdote, nakitulag ken ni Kabsat a Johnson ken ti asawana nga agsasarakda iti simbaan iti 6:30 iti dayta a rabii. Idi simmangpet dagiti Johnson, inawis ni Presidente Olson ni Kabsat a Johnson iti opisinana para iti ababa a pannakiinnuman; kalpasanna, inawisna ti asawa ni Kabsat a Johnson a tumipon kadakuada. Kalpasan ti sumagmamano a minuto, nangidaton ni Presidente Olson iti kararag. Kalpasan ti panagkararag, kinunana, "Inawiskayo ditoy ita a rabii tapno ikkak ni Kabsat a Johnson iti akem. Inkararagak daytoy a banag ket naparegtaak a tudinganka, Kabsat a Johnson, a mangisuro iti klase ti kinasaserdote ni Aaron iti sangatayo. Dakkel ti panagtalekko a masanaykanto a mangisuro, gapu ta ammok a kayat ti Apo nga agserbika iti daytoy a saad." Intuloy ni Presidente Olson nga inladawan a saggaysa dagiti pagrebbengan ti mannursuro iti klase ti kinasaserdote. Insuratna dagitoy iti maysa a papel a para ken ni Kabsat a Johnson. Imbagana no kasano ti kapateg dagiti kabsat iti klasena ken ti Nailangitan nga Amatayo. 198
Maika-22 nga Adalen Kalpasan ti pannakasinunuona nga ammon ni Kabsat a Johnson no ania ti manamnama kenkuana, sinaludsod ni Presidente Olson no awatenna ti akem. Imbaga ni Kabsat a Johnson, "Mariknak a nanumoak unay nga umawat iti daytoy a pagrebbengan, ngem mamatiak a tulongannak ti Apo a mangaramid iti daytoy. Awatek ket aramidek ti amin a kabaelak." Kalpasanna sinaludsod ni Presidente Olson ni Sister Johnson no tulonganna ti asawana iti daytoy nga akem. Kinunana a napalalo ti panangidayawna iti asawana ken tulonganna a naimpusuan. Inyebkas ni Presidente Olson ti panagyamanna kadagiti Johnson. Kalpasanna, nakitulag a makisinnarak manen ken ni Kabsat a Johnson kalpasan ti dua a lawas tapno ammuenna ti maipapan iti akem. Idi dimteng ni Kabsat a Johnson a makiinnuman, nangted iti napintas a pakaammo iti panagdur-as. Kinunana nga adu ti nasursurona maipapan ti panangisuro ket ikagumaanna ti agbalin a naimbag a mannursuro. Ngem imbagana nga adu pay ti nasken a sursuruenna. Naay-ayo ni Presidente Olson. Rinaemna ket kinunana a nasayaat ti ar-aramidenna. Inallukoyna nga ituloyna a pasayaaten, ket nagsaritaanda ti maipapan iti panangisuro babaen ti bileg ti Espiritu Santo. Nagsaritaanda dagiti wagas a mabalin a maitulong ni Kabsat a Johnson iti kameng ti klase a saan a naregta. Kalpasan a napagnumuanda ti sabali pay a pakaammo iti pannakiinnuman inyebkas da Presidente Olson ken Kabsat a Johnson ti panagyamanda iti tunggal maysa. Agpadada nga addaan iti panagtalek nga agballigi a mangisuro ni Kabsat a Johnson. Ania ti inaramid ni Presidente Olson tapno matulonganna ni Kabsat a Johnson nga agballigi iti akemna? Panangipatungpal iti Aramid ti Apo No napudnotayo kadagiti panangimatontayo, nasken nga agipakumittayo a nasamay ken tulongan dagiti dadduma a sumamay iti panangimatonda. Iti panangaramidtayo iti daytoy, agtultuloy ti aramid ti Apo. Kastoy ti panangtulong ni Alma iti Simbaan a dimmur-as idi panawenna. Basaen ti Mosiah 25:19-24. Panangigibus Makatulong kadatayo ti panangimaton ken panangipakumit a mangipatungpal a nasamsamay iti aramid ti Apo. No umawattayo iti akem iti Simbaan, maitalek kadatayo dagiti pagrebbengan iti Pagarian ti Dios. Panangimaton dagitoy a pagrebbengan a sungbatantayo iti Apo. Nawayatayo a mangaywan a sipapasnek wenno sisasadut kadagiti panangimatontayo, ngem pagangayanna a makiddawtayonto nga agsungbat kadakuada. Mainayon dagiti pagbatayan ti panangimaton iti nasamay a panangipakumit. Nasken a mangdutoktayo iti mangimaton, mangisuro iti umno a pagbatayan, bay-an ti tao nga iturayanna ti bagina, ken pagsungbatanna. Siempre, ti trabaho a naaramid a nasayaat, kanayon a maikari iti napudno a pammadayaw. 199
Pangkarit 1. Ammuen dagiti panangimaton nga inted ti Apo kadakayo. Pumili iti maysa a panangimaton a mabalinmo a mapasayaat ken mangituding iti panggep a tun-oyen a makatulong kadakayo a mangaramid iti daytoy. 2. Inton maminsan a kasapulanyo ti agtrabaho iti kaamaanyo wenno iti nakaawaganyo iti Simbaan, suroten dagiti pagbatayan ti panangimaton. Mangipakumit iti turay ken suroten ti maituding nga aramiden. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Salmo 24:1 (kukua ti Apo ti amin a banag) Mateo 25:14-30 (naikkan dagiti mangimaton iti talento) Lucas 16:10-13 (kasapulan ti kinapudno kadagiti naindagaan a panangimaton) Lucas 19:11-27 (agbalin a nasayaat a mangiturong dagiti mangimaton) Doktrina ken Katulagan 59:16-21 (naaramid amin a banag nga aramaten ti tao) Doktrina ken Katulagan 70:4 (kaadda ti sungsungbatan iti aldaw ti panangukom) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Aramiden ti sumaganad a tsart, wenno agsagana a mangisurat iti pakaammo iti pisarra: Dagiti Kangrunaan a Pagbatayan iti Panangimaton iti Pagarian ti Apo 1. Naitalek iti mangimaton ti maysa a banag a kukua ti Apo. 2. Aramaten ti mangimaton ti kinawaya nga agpili a mangaywan iti panangimatonna. 3. Sungbatan ti mangimaton ti panangimatonna. 2. Basaen wenno pabasa kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 200
Panangiturong Kadagiti Miting ken Innuman Maika-23 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti tumulong kadatayo a mangiturong kadagiti nasamay a miting ken innuman. Pakauna Kas kameng ti Simbaan, tumaripnongtayo iti adu a miting; ket tunggal miting nasken a buangayen ken planuen nga umuna. Ania dagiti miting a pakitartaripnongantayo iti Simbaan? Maaramid kadi lattan ti miting? Kasano ti panagriknayo iti umno a panagplano, panagbuangay, ken kararag a makatulong iti panagballigi dagiti miting? Ti Panggep dagiti Miting Imbaga kadatayo ni Nephi a kalpasan ti isasarungkar ni Cristo iti America, dagiti Nephite "nagtungpalda kadagiti bilin a naawatda manipud iti Apoda ken Diosda, a nagtultuloy iti panagayuno ken panagkararag, ken nagmimitingda a masansan a sangsangkamaysa tapno agkararag ken dumngeg iti balikas ti Apo" (4 Nephi 1:12). Apay nga addaantayo iti panagmimiting? Maangay dagiti panagmimiting iti adu a gapu. Agisuro kadagiti pagbatayan ti ebanghelio ti sumagmamano; mangpaadda dagiti dadduma iti gundaway kadagiti maaramid nga ordinansa, paregtaenatayo nga agaramid iti nasaysayaat, wenno tulongannatayo a mangrisut iti naitudo a parikut. Linaon ti sumaganad a listaan dagiti dadduma a gapu ti panagmimiting: Ipan ti naisagana a tsart iti sango ti klase, wenno isurat dagiti sumaganad iti pisarra: Dagiti Gapu ti Panagmimiting 1. Tapno makatulong kadatayo a mangsalimetmet kadagiti bilin ti Dios 2. Tapno maparnuay dagiti pammaneknek 3. Tapno maisuro dagiti doktrina ken pagbatayan ti ebanghelio 4. Tapno mayeg kadatayo ti pammagbaga dagiti propeta 5. Tapno maipatakder ti pagarian ti Dios iti daga 6. Tapno kanunongan dagiti dadaulotayo 7. Tapno maisuro ken maibinglay ti ebanghelio kadagiti dadduma 8. Tapno makiranud iti sakramento 9. Tapno maited ti pakaammo ken pagtutulagan ti trabaho iti Simbaan 10. Tapno marisut dagiti parikut 11. Tapno mamaregta ken mangguyugoy 12. Tapno mangannong kadagiti ordinansa ti ebanghelio, a kas iti panagbuniag 201
Gapu ta maang-angay dagiti miting kadagiti adu a rason ken panggep, masapul a maammuantayo no kasano ti umno a panangiturong kadagiti amin a klase iti panagmimiting. Tapno maaramid daytoy, masapul a maawatantayo no ania ti mangpasamay kadagiti panagmimiting. Panangiturong kadagiti Nasamay a Panagmimiting Tapno agbalin a nasamay, nasken nga adda masinunuo a panggep dagiti miting, ken nasken nga agplano dagiti mangiturturong kadagiti miting a mangileppas iti dayta a panggep. Rumbeng a penken dagiti dadaulo a mangiturong kadagiti miting nga addaan urnos ken dayaw, ti pannakiraman dagiti tumartaripnong, ken mangted iti kasapulan nga agpaay iti pannakaadal a nalaing ken isusurot. PANAGPLANO Makuna a nasamay ti miting no magun-od ti panggep ti nakaangayanna. Kaipapanan daytoy a nasken a naplano nga immuna ti miting. Ti napateg a tulong iti panagplano ti pagsasaritaan. Pagsasaritaan ti listaan dagiti banag a maaramid iti panagmimiting ken dagiti makiraman. Ilawlawagna ti gandat ken buangayenna ti pakaseknan ti miting. Iti panagaramid iti pagsasaritaan, nasken a panunotentayo a naimbag no ania ti kayattayo a maileppas. Ipalagipna kadatayo dagiti banag nga aramidentayo iti miting. No masurot ti linaon ti miting iti kastoy a wagas, mabalin a maiparang a nalawag ken nasamay. Nasken a naurnos dagiti banag a pagsasaritaan babaen ti kinapateg tapno dagiti kapatgan a banag ti maibilang nga umuna. Ania ti mairamantayo iti pagsasaritaan? (Aramaten ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan a kas pagarigan.) Ilista dagiti singasing iti pisarra. (Adda iti ungto daytoy nga adalen ti pagarigan iti panaglilinnawag iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan). URNOS KEN KINADAYAW No mangiturongtayo kadagiti miting, nasken a mangipakitatayo iti umno a pagarigan babaen ti panagbalin a nadalus, naurnos, ken nakakawes iti maitutop. Nasken a lisiantayo ti awan kaes-eskanna a sao ken pagtalinaeden ti kinadayaw. Mabalin a kasapulan dagiti sumagmamano a miting ti ababa a miting ti panangisagana. (Maangay daytoy a miting sakbay ti naisagana a miting. Iti daytoy, maipakaammo ti pagsasaritaan kadagiti makiraman, ken maidaton ti kararag a panangdawat iti pannarabay ti Espiritu ti Apo.) Imbaga ti Apo kadatayo a, "Kanayon a ti maited kadagiti elder iti Simbaanko manipud idi damo, ken kanayonto, a mangiturong kadagiti miting iti pannakaiturong ken pannakaiwanwanda babaen ti Espiritu Santo" (Doktrina ken Katulagan 46:2). Mangted ti Espiritu Santo iti naespirituan a rikna ken tulongannatayo a mangileppas iti panggep ti panagmimiting. Insurat ni Moroni, "Inturong ti Simbaan ti panagmimitingda iti wagas a pagayatan ti Espiritu Santo, ken babaen ti pannakabalin ti Espiritu Santo; ta iti pannakabalin ti Espiritu Santo iturongna ida a mangasaba, wenno mangigunamgunam, wenno agkararag, wenno agkalikagum, wenno agkanta, ket kasta ti naaramid" (Moroni 6:9). 202
Maika-23 nga Adalen PANNAKIRAMAN Maibatay ti nasamay a panagmimiting kadagiti natatallugod, nakasagana a makiraman. Kas kameng ti Simbaan, masapul a nakasagana ti tunggal maysa a tumaripnong iti miting. Nasken a dawatentayo iti Apo a tulongannatayo nga umawat kadagiti pangiturong, panagsanay, ken pakaseknan iti miting. Nasken a mapantayo nga addaan iti tarigagay a makiraman ken agadal. Nasken a sisasaganatayo nga umawat kadagiti maituding nga aramiden. Nasken nga isaganatayo dagiti bagitayo a makiraman babaen ti bileg ti Espiritu Santo. "Maysa a dandanin naan-anay a tuleng a kabsat a babae ti naminsan a napagsaludsodan no kasano ti yaayna iti miting iti sakramento tunggal Domingo, makita a naragut iti ania man a maisao, ken sitatalinaed a siririing idinto nga adu iti purokna ti maisugsugel wenno di makatalna. Nasuruan ti sungbatna: Namnamaek nga addaak iti sidong dagiti patpatgek ken mangipatpateg iti ebanghelio. Makaibingayak iti espirituda a diak makangngeg iti ania man a balikas, ket no pudno a sipapasnekak, yarasaas kaniak ti Apo.'" Robert K. Thomas, "Listening with the Spirit," Ensign, Jan. 1978, p. 40.) PANANGADAL A NAIMBAG KEN PANANGSUROT No mabukeltayo ti panggep ti miting, nasken a planuentayo tapno maadal a naimbag ti balligina kalpasanna. Mairaman iti panangadaltayo a naimbag kadagiti saludsod a kas kadagitoy: • Naileppas kadi ti panggep ti miting? • Nakaaramidtayo kadi koma pay iti nasaysayaat a panagsagana? • Naagapadtayo kadi amin a nailista iti paglilinnawagan. No saan, ania ti gapuna? • Nagin-awaan kadi dagiti nakimiting? • Naespirituan kadi ti miting? No saan, kasano a mapasayaattayo? • Naawatan kadi iti nakimiting dagiti naituding nga aramidenda? Panangidaulo kadagiti Nasamay a Pannakiinnuman Ipakita ti ladawan 23-a, "Mangparegta iti nasayaat a linnangen dagiti pannakiinnuman ti kinasaserdote," wenno 23-b, "Mangitandudo iti aramid ti Apo dagiti nasamay a pannakiinnuman." Maysa a miting a makasapul iti naisangsangayan a panagsagana ti pannakiinnuman. Mabalin a makaileppas iti adu a panggep ti pannakiinnuman. Mabalin a maaramat nga (1) mangummong iti pakaammo, (2) mangyeg iti pakaammo, (3) mamagbaga ken mangguyugoy kadagiti dadduma, (4) mangawag kadagiti tao iti saad, (5) mangawat kadagiti pakaammo dagiti panangimaton, (6) mangisuro kadagiti pagbatayan ken doktrina, wenno (7) mangeddeng iti pannakaikari. Gapu ta kainnuman dagiti dadaulo ti dadduma iti adu a gapu, masapul a maammuantayo ti sumagmamano a kangrunaan a paglaingan iti pannakiinnuman: • Mangipakita iti pudno a ragut iti tao. • Ipakaammo kenkuana a mabalintayo a pagkiddawan iti tulong. 23-a Mangparegta iti nasayaat a linnangen dagiti pannakiinnuman ti kinasaserdote 23-b Mangitandudo iti aramid ti Apo dagiti nasamay a pannakiinnuman 203
23
23
Tulongan a makarikna iti gin-awa ken talna babaen ti pannakigayyem. • Ikeddeng ti pannakiinnuman iti manamnama nga oras. • Ilimed dagiti bukod a pakaammo. • Angayen ti pannakiinnuman iti lugar a dakdakayo laeng. • Agbalin a nasayaat a dumdumngeg. Kaipapananna daytoy ti panangdengngeg iti parikut ti tao ket kalpasanna tulongan a mangikeddeng iti mariknana a pagrebbenganna. Nasken nga ikumitna nga umuna ti bagina; kalpasanna mabalinna ti agbalbaliw iti umno a pagturongan. "Napateg a maamiris dagiti kainnumantayo, nga espirituda nga annak ti Dios, nga ay-ayatentayo ida, ken ipakaammo kadakuada a pagayatantayo ti pagsayaatanda ken panangtulong kadakuada nga agballigi iti biag. "Laglagipen, a maibatay ti pannakiinnuman iti pannakaawat, iti panangngaasi ken ayat. Napateg unay daytoy. Ipakaammo kadagiti tao nga ay-ayatentayo ida ken kalikagumantayo a tulongan ida." (N. Eldon Tanner, "The Blessing of the Church Interviews," Ensign, Nov. 1978, pp. 41-42.) Para iti agpaay a mainayon a pakaammo iti nasamay a pannakiinnuman, kitaen ti suplemento ti adalen. No adda pay oras, mangiladawan iti pannakiinnuman a pakairamanan dagiti sumagmamano a nabalabala nga annuroten. Kalpasan ti panangiladawan, paibaga ken pailawlawag iti klase no ania ti naaramid a nasayaat. Panangigibus Panggep ti Simbaan ti mangisalakan kadagiti kararua, ket dagiti miting ti wagas a makatulong kadatayo a mangaramid iti daytoy. Nupay kasta, saan a basta mapasamak ti adda kaipapananna ken napateg a miting. Nasken a maplanoda a nasayaat, maiturong, ken maadal a naimbag nga addaan manamnama a panggep. Kinuna ti Apo: Ikkankayo iti bilin, a no aguummongkayo a sangsangkamaysa iwanwan ken itandudoyo ti tunggal maysa, tapno maammuanyo no kasano ti panagtignayyo ken panangiturongyo iti simbaanko, no kasano ti panagtignayo a maibatay kadagiti alagaden ti paglintegan ken bilinko, a naitedkon. Ket kasta ti pannakaiwanwanyo iti paglintegan ti simbaanko, ket maitan-okkayo iti inawatyo, ken ipanamnamayo iti bagbagiyo nga agtignaykayo a nasantuan iti imatangko - A no la ketdi aramidenyo daytoy, mainayon ti dayag iti pagarian a naawatyon. (Doktrina ken Katulagan 43:8-10.) Ti nasaysayaat a panagplanotayo, panagbuangay, ken panangiturong kadagiti miting ken pannakiinnuman, ad-adda a maparegta dagiti dadduma nga agbiag iti linteg ken bilin ti Dios. 206
Maika-23 nga Adalen Pangkarit Dagiti ama: Buklen ken planuen ti pagsasaritaan para iti sumaruno a sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Padasen nga iturong daytoy a miting a nasamsamay iti panangisuro ti ebanghelio iti kaamaanyo. Dagiti dadaulo ti kinasaserdote: Suroten dagiti singasing iti daytoy nga adalen no maikkan iti pagrebbengan a mangiturong kadagiti panagmimiting. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Moroni 6:5-6 Sinansan dagiti Nephite ti nagsasarak a sangsangkamaysa. Doktrina ken Katulagan 20:45 (dagiti miting nga inturong ti Espiritu Santo) Doktrina ken Katulagan 46:28 (umawat iti Espiritu ti agkiddaw iti Espiritu) Doktrina ken Katulagan 59:9 (mapan iti balay a pagkararagan) Nayon PAGARIGAN A PANAGLILINNAWAG PARA ITI SARDAM TI KAAMAAN ITI PAGTAENGAN 1. Panglukat a kanta (nagan ti kameng ti kaamaan a mangidaulo iti kanta). 2. Panglukat a kararag (nagan ti kameng ti kaamaan a mangted iti kararag). 3. Pakaseknan ti kaamaan (iturong ti ama). 4. Bilang ti musika ti kameng ti kaamaan. 5. Adalen (idatag ti kameng ti kaamaan manipud iti pagbasaan a Pagbatayan ti Ebanghelio). 6. Panaglilinnawag ken panagplano para iti umay a lawas. 7. Kanta a pangrikep. 8. Pangrikep a kararag. 9. Ay-ayam nga aramiden (iturong ti kameng ti kaamaan). 10. Pagpalamiis (nagan ti kameng ti kaamaan a nadutokan). NASAMAY A PANNAKIINNUMAN 1. Addaan iti nalawag a tarigagay ken panggep: a. Tapno makagun-od iti pakaammo. b. Tapno mangisuro ken mangted iti pakaammo. c. Tapno makabukel iti nasinged a linnangen. d. Tapno maammuan ti pannakaikari kadagiti nadumaduma a programa ti Simbaan (kas iti rekomenda iti templo, panangawag nga agserbi, pannakaital-o iti kinasaserdote, mision). e. Tapno mangted iti pammagbaga maipapan iti parikut ti biag. 207
2. Manggun-od kadagiti kasayaatan a pisikal a pasilidad nga adda. Dagitoy a pasilidad nasken a - a. Naulimek. b. Pribado, awan ti mangsingsinga. c. Nagin-awa (kitaen ti temperatura, tugtugaw, dagiti silaw). 3. Mangurnos kadagiti panagsisinnarak ken mangted iti naan-anay nga oras. 4. Suroten dagiti umno a pagbatayan ti pannakiinnuman: a. Pagin-awaen ti tao. b. Ipalawag ti tarigagay ken panggep ti pannakiinnuman. c. Sakbay nga agsao maipapan kadagiti makaparikna wenno delikado a banag, mangbuangay iti panagsinninged ken umno a "klima". d. Pagsaritaen ti tao. Saan nga agamak iti kinaulimek bayat ti panagpampanunotna. Denggen no ania ti ibagana ken dagiti singasingna. e. Paliiwen ti tignayna (pigerger, nerbios, unget). Ipakita dagitoy ti panagriknana. f. Paregtaen ti panagtalekna babaen ti tignaymo: (1) Agpakumbaba ken naespirituan. (Masapul ti tulong ti Apo.) (2) Agtalinaed a natalna ken natalged. (3) Agaramat iti naalumamay, nababa nga ayug ken nasimbeng a timek. (4) Saan a makigtot kadagiti mangngeg ken saan a dillawen ti tao. (5) Awaten a kas tao ken ipakaammo daytoy kenkuana, nupay saan a maawat dagiti tignayna. (6) Saan nga ipatarus dagiti saludsod iti wagas a mapilitan a mangted ti kayat a sungbat. (7) Saan nga ileppas dagiti binatog wenno kapanunotan para kenkuana. Mabalin a biddut ti pugto, a nasayaat ti bukodmo. (8) Saan nga ibaga kenkuana wenno ipagarup a nasayaat ti bukod a tignay. (9) Saan nga agbuteng kadagiti rikna ken garaw ti tao. 5. Pagtalinaeden ti innuman iti panaglilinnawag. Mangted iti mainayon nga oras para kadagiti dadduma pay a banag. 6. Inton madanon ti panggep, gibusan ti pannakiinnuman, ngem saan a kellaat: a. Piduten dagiti papel iti rabaw ti lamisaan, wenno b. Tumakder, wenno c. Agaramid iti gunay a kasla tumakder. 208
Maika-23 nga Adalen d. Pagyamanan ida iti yaayda. e. Agaramid iti pannakiinnuman para iti ad-adu pay a linnawag no kasapulan. 7. No maitutop, ipanamnama iti tao ti nalimed a kadawyan ti pakaammo a naglilinnawaganyo. 8. Kasao ti dadaulo ti kinasaserdote no awanen ti maaramid para iti tao. Mabalin a makaited iti mainayon a tulong. (Kitaen ti Counseling and Interviewing Guide for Bishops, [Salt Lake City: the Presiding Bishopric, n.d.], pp. 12-14.) Panangisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Mangisagana iti tsart a nakailistaan dagiti gapu ti pannakaangay ti miting, wenno agsagana a mangisurat ti listaan iti pisarra. 2. No adda pay oras, planuen nga iladawan ti pannakiinnuman a mangiparang kadagiti annuroten a nabalabala iti adalen. Aramaten dagiti kameng ti klase para iti panangiladawan. 3. Pabasa menno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 209
Panangpatalinaed iti Nasayaat a Salun-at ti Bagi Maika-24 nga Adalen Nasken nga isuronatayo daytoy nga adalen no kasano a maaddaan iti nasayaat a salun-at ti bagi ken maliklikan dagiti sakit. Pakauna Napateg ti salun-at ti bagitayo, gapu ta palakaen ti nasayaat a salun-at a maileppas dagiti panggeptayo a tun-oyen iti biag. Gapu ti daytoy, nasken a maawatantayo no ania dagiti masapul nga aramidentayo tapno mapagtalinaed dagiti bagitayo ken dagiti ay-ayatentayo a nasalun-at. Nupay saantayo a kanayon nga addaan iti naan-anay a salun-at, namnamaen ti Apo a nasalun- attayo no mabalin. Ibaga ti sumaganad nga estoria ti kadawyan a parikut ti salun-at a mabalin a sagabaen ti adu a kaamaan: Walo laeng a bulan ni Marta Molina idi agsakit iti nakaro. Nagsakit iti nakaro daytoy napintas nga ubing a babae ta adu ti kimmuttonganna iti ababa a panawen. Nagmaga ti ngiwatna; napukaw ti rimat dagiti matana; ket limnek ti nalukneng a paset ti tuktok ti ulona. Gapu ta dida ammo ti aramidenda, sinurot ti kaamaan dagiti kadaanan nga ugali tapno mapaglaingda, ngem saan a makaagas dagitoy a kaugalian. (Kitaen ti Teaching Personal and Family Preparedness, maika-22 nga adalen, "Disease Prevention and Good Health.") Ni Marta Molina, a kas iti adu a tao iti lubong, nagsakit gapu ta saan a maawatan ti kaamaanna. Nagbanaganna, saanda nga ammo no kasano ti panangliklik iti sakit wenno saanda nga ammo no kasano ti panangagas iti daytoy. Ngem saan a karkarna daytoy. Saan a nasamay - makapadakes ketdi - dagiti ugali ken seremonia a masansan a maaramid tapno maliklikan wenno maagasan dagiti sakit. Sumagmamano kadakuada ti pakaigapuan dagiti nakaro unay a parikut ti salun-at. Dagiti Gapu ti Sakit Ania dagiti gapu ti sakit? Adun a tawen ti napalabas, saan nga ammo dagiti tao no ania ti gapu ti sakit. Sumagmamano ti mamati nga immay ti sakit gapu ta dida nakaaramid kadagiti umno a daton. Impagarup dagiti dadduma a gapu kadagiti engkanto nga impuruak dagiti kabusor. Itay nabiit, naadal ti sientipiko ken mangngagas no ania ti kaaduan a gapu dagiti parikut ti salun-at. Adu a sirib ti nagun-od manipud ti pannakaisubli ti ebanghelio ditoy lubong idi 1830. Iti pannakaibukbok ti Espiritu ti Apo iti rabaw ti daga, adu dagiti naaramid a baro a duktal tapno tumulong kadatayo a mapagtalinaed iti nasayaat a salun-at. 210
Ammotayo ita a kaaduan kadagiti sakit ti gapu dagiti mikrobio. Babassit nga organismo dagiti mikrobio nga agbibiag iti aglawlawtayo. Babassitda unay ta saan a makita ida ti mata. Sumagmamano a mikrobio ti mayakar babaen ti angin; mayakar dagiti dadduma manipud iti maysa a tao a mapan iti sabali; mayakar dagiti dadduma manipud kadagiti ayup ken insekto kadagiti tao. Gapu iti daytoy, masapul nga aramidentayo ti tunggal banag tapno dagiti insekto ken ayup a kas iti marabutit ken bao saanda a makastrek iti pagtaengan. Maysa pay, nasken a maibelleng a nasayaat dagiti rugit ti ayup ken tao. Naglaon dagiti rugit ti tao ken ayup iti adu a makapadakes a mikrobio, nangruna no aggapu dagiti rugit kadagiti masakit a tao wenno ayup. No dagitoy a rugit mabatida iti daga, dagiti ngilaw, dadduma nga insekto, wenno dagiti ipes maallukoyda kadagitoy. Iti panagkaradap dagitoy a peste iti rugit, sumrek kadagiti bagida dagiti mikrobio. Kalpasanna sumrek dagitoy a peste kadagiti pagtaengantayo ken agkaradapda iti rabaw ti taraontayo, kadagiti aramaten iti pannangan, wenno dagiti dadduma a banag a maigganantayo. Mabati kadagitoy a banag dagiti mikrobio a mabalin a mangted iti sakit kadatayo. Mabalin a mangted dagiti mikrobio iti adu a nadumaduma a sakit no makastrekda iti bagitayo. No kayattayo a maikkat dagiti sakit, nasken a paksiatentayo dagiti mikrobio a paggapuan dagitoy a sakit. (Naadaw iti Teaching Personal and Family Preparedness, maika-23 nga adalen, "Causes of Infectious Disease," ken maika- 25, "Waste Disposal.") Lapdan ti Panagwaras dagiti Mikrobio Sumaganad dagiti wagas a mabalin a pangkissay wenno pangpaksiat kadagiti mikrobio a makaited iti sakit: • Inaldaw a dalusan ti balay, nangruna dagiti lugar a mabalin a pagnaedan dagiti mikrobio. • Salakniban ti taraon kadagiti insekto ken mikrobio babaen ti umisu a panangkalub. No mabalin, maipalammiis dagiti nalaka a madadael a taraon. • Bugguan a nasayaat dagiti taraon tapno maikkat ti adu a mikrobio no mabalin. • Bugguan dagiti ima sakbay ti pannangan ken kalpasan ti panangaramat iti kasilia. • Aggisigis kalpasan ti tunggal pannangan tapno malapdan ti panagrunot ken dagiti dadduma a parikut ti ngipen. • Kanayon nga abbongan ti ngiwat no agbaen wenno aguyek. Makatulong daytoy a manglapped iti panagwaras dagiti mikrobio. • Agaramat iti sapatos, sinelas wenno pangabbong it saka tapno saan a makadikkayos ti saka iti mikrobio iti daga. • Mangan iti umno ken aginana. Mabalin a makatulong kadatayo a manglapped wenno mangparmek iti pannangan iti umno a taraon ken naan- 211
anay a panaginana. Basbassit ti kabaelan dagiti mikrobio a mangakar iti nasalun-at a bagi. Iti panangpadastayo a mangpatalinaed iti nasayaat a salun-at, malapdantayo wenno mapaksiat ti adu a sakit. Agbalintayo a pagwadan kadagiti annaktayo, a mangtulong kadakuada a mangsursuro kadagiti panagug-ugali ti nasayaat a salun-at. Salaknibantayo ti Salun-attayo Bilbilinendatayo dagiti mangngagas a, mainayon iti panangpasayaat ken panangsanay kadagiti kannawidan ti nasayaat a salun-at, nasken a salaknibantayo ti bagitayo babaen ti panagbakuna. Ti polio, kas pagarigan, ti maysa a sakit a naminsan a nangpatay ken nangparalisa iti adu a tao. Iti napalabas a sumagmamano a tawen, naduktalan ti maysa a mangngagas- sientipiko no kasano a masalakniban dagiti tao a makaala iti kastoy a nakabutbuteng a sakit babaen ti panangbakuna kadakuada. No mabakunaantayo, makaawattayo iti kadawyan a panangitudok ti agas iti takiagtayo. Kadagiti sumagmamano a sakit, umdasen ti maysa a tudok. Kadagiti dadduma a sakit mabalin nasken a maineksionantayo iti nagbabaetan ti naituding a panawen. Kadagiti kaaduan a paset ti lubong, makaawattayo iti bakuna manipud kadagiti klinika ti salun-at wenno mangngagas. Mabalintayo met a mabakunaan para kadagiti sakit a kas tuko (burtong), kabbi, rubella (tuko ti Aleman), dipteria, pertussis (pabaen a panaguyek), tipus, kamuras, polio, trangkaso, ken tetano. Mainayon kadagiti panagbakuna, dagiti agas iti porma a likido, pilduras, ken dadduma a natangken a napasayaatda tapno makatulong a manglapped ken mangagas kadagiti sakit. Nasken a maaramat dagitoy a siaannad a mayannurot kadagiti panangiturong manipud kadagiti maikari a mangngagas ken nars. Nasken a saantayo nga agaramat kadagiti agas a naireseta ti mangngagas para iti maysa a tao. Maysa pay a nasayaat a wagas a panglapped iti sakit ti panagpaamiris iti mangngagas wenno espesialista ti salun-at, maminsan iti makatawen no mabalin. Maduktalan dagiti nasapa a pagilasinan iti sakit iti kanayon a panagpaamiris. Gapu ta nasken a maamiris dagiti agtutubo a lallaki inton maawaganda nga agmision, maysa a wagas ti kanayon a panagpaamiris a mabalinda nga isagana para iti misionda. Ania ti Aramiden No Sumangbay ti Sakit No agsakit iti nakaro, kadawyan a magun-od ti kasayaatan a tulong ti mangngagas iti klinika ti salun-at wenno iti maysa a mangngagas. Saantayo laeng a sapulen ti tulong dagiti mangngagas wenno dagiti klinika ti salun-at no agsakit, ngem nasken met a sanayendatayo kadagiti kannawidan ti nasayaat a salun-at. 212
Maika-24 nga Adalen Pagdaksanna, mamati dagiti sumagmamano a tao nga agpakita iti kakurangan ti pammati iti Apo a sumarungkar iti mangngagas. Namnamaen ti Apo nga aramatentayo ti pammati ken ti pannakabalin ti kinasarerdote no agsakit, ngem namnamaennatayo met a mangaramat iti magun-od a sirib iti panangagas ken panagserbi. Sakbay a nagbalin a Presidente ni Spencer W. Kimball iti Simbaan, naaddaan iti nakaro a parikut iti salun-at. Iti tarigagayna a maaddaan iti kasayaatan a salun-at, nagpaamiris iti mangngagas. Imbaga ti mangngagas kenkuana a nasken a maaddaan ti narikut a pannakaopera gapu iti sakit ti puso. Namati ken nagtalek unay kadagiti doktorna ket naglasat iti operasion. Iti aldaw a pannakaorden ken pannakatudingna a kas Presidente ti Simbaan nakaawat iti surat manipud ken ni Dr. Russell Nelson maipapan iti salun-atna. Ammo ni Dr. Nelson nga agsaludsod ni Presidente Kimball maipapan iti salun- atna. Isu nga iti suratna, impalawag ni Dr. Nelson a kalkalpas laeng ti naannad a pannakaamiris ti bagi ni Presidente Kimball a nangipakita a nasalun-at manen. Kinuna ti surat. "Tarigagay ti mangngagasmo nga ipakaammo a napigsa ti bagim; a ti pusom nasaysayaat ngem kadagiti napalabas a tawen; ken babaen ti limitado a kabaelanmi a mangipadles, mabalinmo nga awaten daytoy baro a trabaho nga awanan danag maipapan iti salun-atmo." Imbaga pay ti surat ni Dr. Nelson: "Iti pannakaaramid dayta narikut nga operasion a nalpas idi Abril 12, 1972 . . . nalawag a naammuakon ti pannakaawagmo nga apostol, ken dagiti pagkurangan ti bagik a mismo, iti panangisakbay ti maysa kadagiti kapeggadan ken kakaruan nga operasion a naaramid. Nagbalin daytoy nga operasion a naan-anay iti tunggal detalye, ket agyamanak iti tulong ti Apo. Kangrunaan ti amin ti kinapudnona, idi dandani malpas ti operasion, naipakaammo kaniak a maysa nga aldaw agbalinka a Presidente ti Simbaan." (Kitaen ti Edward L. Kimball ken Andrew E. Kimball, Jr., Spencer W. Kimball, p. 8.) Kas banag ti pammati ni Spencer W. Kimball iti Apo ken ti panagtalekna iti mangngagasna, nasagrapna ti nasayaat a salun-at ken natungpalna dagiti pagrebbenganna a kas propeta ti Apo. Mabalintayo met a masagrap ti kasayaatan a salun-at no addaantayo iti umisu a panangasikaso iti panawen ti sakit ken ammo dagiti pagilasinan iti sakit. Adu a sakit ti mabalin a maagasan a naballigian no maited ti umisu a nasapa a panangaywan. Ania dagiti pagilasinan a mangipakita a kasapulan ti agpakita iti nalaing a mangngagas? Agapaden ti tunggal maysa kadagiti sumaganad a pagilasinan ken paglilinnawagan dagitoy iti maminsan. • Saan a mailawlawag a panagpadara ken dagiti dadduma a saan a kadawyan a panagibleng • Dagiti sugat a saan nga aglalaing 213
Agtultuloy a panaguyek wenno narigat a panaganges • Napaut wenno nangato a gurigor • Panagpayegpeg • Panagtebbel • Nangisit a batik wenno litem iti kudil • Saan a maipalawag a panagbaba ti timbang • Nabayag a nakaro nga ut-ot • Nabayag a panagsarua wenno panagibleng • Panagtalimudaw ken panagatake • Narigat wenno nakudrep a panagkita wenno ania man a panagbaliw ti panagkita • Nakaro a pannakauram, wenno dagiti uram iti dakkel a paset ti bagi • Kinaut-ot wenno panagebbal • Pannakapukaw iti puot • Dadduma pay a saan a kadawyan a panagbaliw ti bagi ti tao wenno ti kabaelan nga aggunay a normal. (Kitaen ti Teaching Personal and Family Preparedness, lesson 26, "Immunizations," ken 27, "Preventing Serious Disease.") No mapasamak ti ania man kadagitoy a pagilasinan, masapul nga agpakitatayo a dagus iti mangngagas, klinika ti salun-at wenno trabahador ti salun-at. Kaadduanna nga aguraytayo a mangala iti umisu a pannakaagas. Ngem iti pannakaaramid dayta mabalin nga agbanag iti nakaro a panagkurang, nabayag a panagsakit, wenno pannakatay pay ketdi. Nasken a kitaentayo ti salun-at dagiti bagitayo, gapu ta templo ida dagiti espiritutayo. Ti napakapsut, masakit, nakapuy a panagtrabaho ti bagi, lapdanna ti kabaelantayo a maaddaan iti naregta a biag. Panangigibus Addatayo ditoy tapno maidalan iti pannakaisalakantayo ken dagiti dadduma. Tapno maaramid daytoy, kasapulantayo ti nasalun-at a bagi ken panunot. Kasapulan daytoy a saan laeng a dagiti nagannak ti agpasalun-at, ngem aramaten met ti kinasirib ken nasayaat a pangngeddeng iti panangaywanda kadagiti annakda ken panangisuro kadakuada kadagiti pagbatayan ti nasayaat a salun-at ken no kasano ti panangaywanda iti bagida no agsakitda. Adu ti pagtaudan ti tulong a maited tapno mapagtalinaedtayo ti nasayaat a salun-attayo. Banagna, kaaduan a sakit ken sagubanit ti mabalin a maagasan wenno maliklikan. Namnamaen ti Apo nga aramatentayo dagitoy a wagas tapno maliklikan ken maagasan ti sakit. Namnamaenna pay nga aramidentayo amin a kabaelantayo para iti masakit. Kasapulanna daytoy ti panangaramattayo kadagiti 214
Maika-24 nga Adalen wagas ti baro a panagagas ken panangaramat iti pammati, panagkararag, ken ti pannakabalin ti kinasaserdote. No aramidentayo dagitoy a banag, ken no pagayatan ti Dios, mabalin a maagasan ti masakit. Insuro ni Presidente Brigham Young: "Ket ikagumaantayo a yatiddog ti agdama a biag, agingga iti kinaan-anay, babaen ti linteg ti salun-at, ken babaen ti balanse a panagtrabaho, panagadal, panaginana, ken panagay-ayam, ket ngarud agsagana para iti nasaysayaat a panagbiag. Isurotayo dagitoy a pagbatayan kadagiti annaktayo." (Discourses of Brigham Young, p. 186.) Pangkarit 1. Pabakunaan amin a kameng ti kaamaan. Sanayen ken suruanyo dagiti annakyo iti ugali ti nasayaat a salun-at. 2. Amirisenyo ti kasasaad ti panagbiagyo. Aramidenyo dagiti kasapulan nga addang tapno dalusan dagiti lugar a pagdakkelan ken pagwarasan dagiti mikrobio. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Doktrina ken Katulagan 89 (Ti linteg ti salun-at ti Apo - ti Nainsiriban a Balikas) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Mangkontak iti lokal a klinika ti salun-at wenno trabahador ti salun-at. Ammuenyo no ania dagiti serbisio a magun-od iti lugaryo, kas - • Dagiti kasapulan iti panagagas. • Ti panagbakuna ken no kasano a magun-od ida. • Panangaywan iti salun-at dagiti inna ken annak. Agsagana nga inayon daytoy a pakaammo iti adalen iti maitutop a lugar. 2. Tulongan dagiti amma ken agtutubo a lallaki a mangawat a masapul a magun-odda ti mabalin a kasayaatan a panangaywan iti salun-at tapno madanonda ti kaindaklanan a kabaelan. 3. Tulongan dagiti kameng ti klase a maamirisda ti pannakasapul iti kasasaad a nadalus iti aglawlaw ti pagtaenganda. 215
Panagtungpal iti Nainsiriban a Balikas Maika-25 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti tumulong kadatayo a mangawat ken mangtungpal kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo. Pakauna Nakatulong ti panagtungpal kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo kadagiti adu a Santo iti Ud-udina nga Aldaw a mangaramid kadagiti pagrebbenganda. Maysa kadagitoy a Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti nagserbi iti pagilianna bayat ti Gubat ti Korea. Sarhento Stewart ti naganna. Saan a nagaramat ni Sarhento Stewart iti arak wenno tabako gapu ta Santo iti Ud-udina nga Aldaw ken gapu ta kayatna ti maaddaan iti napigsa, nasalun-at a bagi. Tinungpalna ti paglintegan ti salun-at ti Apo iti unos ti panagbiagna. Maysa nga aldaw kabayatan ti panagpatrolia ni Sarhento Stewart, napaltogan ti opisialna a komander, ni Teniente Jackson, ket awan gawayna a natumba iti daga. Ni Sarhento Stewart, a simmublat a dadaulo ti panagpatrolia, ket nangibaon iti maysa kadagiti lallaki iti patrolia nga ipanna ti komander iti estasion a pagagasan. Ngem agtayag ni Teniente Jackson iti 6 a kadapan ken 7 a pulgada ken agtimbang iti 245 libra: saan a mabagkat ti lalaki, ket maysa laeng a lalaki ti mabalin a makaasideg iti teniente gapu ta agpalpaltog ti kabusor iti patrolia. Nautob ni Sarhento Stewart nga adda kenkuana ti pannakaisalakan ti Teniente. Idi nadanonna ti opisial, nagparintumeng iti abayna ket indawatna ken ni Teniente Jackson a makipagkararag kenkuana. Bayat ti panagkararag, kinuna ni Sarhento Stewart: "Napateg nga Apo. . . . kasapulak ti pigsa - napigpigsa ngem ti kabaelan ti bagik. Daytoy naindaklan a tao, ti anakyo, a nakaidda a sisusugat iti nakaro iti abayko, nasken a maagasan koma a dagus. Kasapulak ti bileg a mangbagkat a mangyuli iti daytoy a turod iti estasion a pagagasan. . . . Ammok, Ama, nga inkarim ti pigsa ti sangapulo a nadalus ken natarnaw ti pusona. Mariknak a maikariak. Pangngaasim, napateg nga Apo, ipaaymo kaniak daytoy a bendision." Iti panangisalaysayna iti daytoy a padas iti sumagmamano a kakabsatna iti Simbaan, ni Sarhento Stewart, nga agtayag iti 5 a kadapan 5 a pulgada ken agtimbang ti 160 libra, kinunana: "Kakabsat . . . bayat ti panagkararagko nariknak a nasedsed ti pigsa dagiti piskelko, ken ammokon iti dayta a kanito . . . a pudno a talaga a dumdumngeg ken sumungsungbat ti Dios kadagiti kararag dagiti napudno nga annakna. Sipapakumbabaak a nagyaman kenkuana, nag-amen, inkabilko ti helmetko, immasideg ken siiinayadko a binagkat ti komanderko iti kompania ket imbaklayko. Ket siiinnayadkami a simmang-at iti turod - nga isangsangit ni Teniente Jackson ti naalumamay a balikas ti panagyaman ken panangguyyugoyna kaniak." (Instructor, Mar. 1969, pp. 82-82.) 216
Dagiti Paglintegan ti Salun-at ti Apo Ania dagiti paglintegan ti salun-at ti Apo? (Mainayon ti Nainsiriban a Balikas iti umno a pannangan, umno a panaginana, ken panagwatwat.) Iti daytoy a biag dagiti bagitayo ti balay dagiti espiritutayo nga agnanayon. Isudanto ti agserbi iti isu met laeng a kinaagnanayon inton agungar ken maisubli dagiti espiritutayo. Napateg unay dagiti bagitayo ta inawagan ida ti Apo a templo ti Dios (kitaen ti 1 Taga-Corinto 3:17). Mangibati amin a padastayo ditoy rabaw ti daga iti lagip kadagiti bagi ken espiritutayo. Nasken a naannadtayo, ngarud, tapno mapagtalinaedtayo a nadalus ken nasalun-at dagiti bagitayo. Nairanta dagiti paglintegan ti salun-at ti Apo a mangtaginayon iti salun-at ti bagi, panunot, ken riknatayo. Ammo ti Apo a no nasalun-at ti bagi, rikna, ken panunottayo, mabalintayo a makiraman kadagiti aramid a mangpatan-ay kadatayo a naespirituan ken mangtulong kadatayo a mangbendision kadagiti dadduma. Mariknatayo ti ragsak ken matulongantayo dagiti kaamaantayo, dagiti karrubatayo, ken ti Nailangitan nga Amatayo iti panangbangon iti pagarianna. Adu kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo ti masarakan iti Doktrina ken Katulagan 89. Daytoy a paset, a maawagan a Nainsiriban a Balikas, ibagana kadatayo no ania ti kanen ken saan a kanen. Kadagiti banag a nakaballaagantayo mairaman dagiti napigsa a mainum, napudot a mainum, ken tabako. DAGITI NAINGEL NGA INUMEN Naingel nga inumen dagiti addaan iti alkohol, a kas iti arak, basi, ken serbesa. Saan a maaramat ti alkohol a kas mainum ngem agpaay a pangdalus iti bagi a kas pangpatay iti mikrobio (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:5, 7). DAGITI NAPUDOT NGA INUMEN Makuna a napudot nga inumen ti kape ken tsa. Nupay kasta, binalakadandatayo dagiti dadaulo ti Simbaan a rumbeng a saan nga agaramat dagiti kameng iti ania man nga inumen nga addaan iti maiparit nga agas wenno laok a makadangran wenno makapairuam." TABAKO Saan a maipauneg ti tao ti tabako iti ania man a kitana. Ngem ketdi, daytoy ti ruot nga agpaay kadagiti gasgas ken agsakit nga ayup. Nupay kasta, maaramat nga addaan pangngeddeng ken sirib. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:8). Nasken a kanayontayo a naannad iti ania man a taraon wenno inumen a mangparnuay kadagiti saan a kadawyan a tarigagay wenno panagkalikagum wenno mangisturbo iti kadawyan a panagtrabaho dagiti bagitayo. Binallaagannatayo ni Presidente Spencer W. Kimball a ti panangaramat kadagiti makadangran nga agas mangparnuay kadagiti saan a kadawyan a ganas iti kaunggantayo a pakaigapuan ti dakkel a kinadaksanggasattayo. (Kitaen ti "Listen to the Prophets," Ensign, May 1978, p. 78). 217
No agduaduatayo iti maysa a banag, nasken a surotentayo ti balakad ni Elder Joseph Fielding Smith: "No agduadua iti ania man a taraon wenno inumen, nasayaat man wenno makapadakes, bay-anyo laeng inggana a maadalyo ti pudno maipapan iti daytoy. No ania man a banag ti maited a makapairuam, natalgedtayo iti panangipapan nga addaan daytoy iti sumagmamano a laok a makapadakes iti bagi ket nasken a liklikan." ("The Word of Widom," Improvement Era, Feb. 1956, p. 79.) Isingasing pay ti Nainsiriban a Balikas dagiti sumagmamano a taraon a nasken nga aramidentayo a paset dagiti taraontayo. Mairaman kadagitoy a taraon ti amin a makapasalun-at a ruot ken prutas (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:10-11; ken Doktrina ken Katulagan 49:19). Mabalintayo pay a kanen ti karne dagiti ayup wenno dagiti tumatayab iti tangatang, ken aramaten ti kudil dagiti ayup a para lupot. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:12-13; ken Doktrina ken Katulagan 49:18-19). Nupay kasta, nangted ti Apo iti ballaag a nasken a saantayo nga agpatay iti ayup para iti ay-ayam wenno pakaragsakan ket masayang ti karne. (Doktrina ken Katulagan 49:21). Ibaga pay iti Nainsiriban a Balikas nga amin a bukel ket nasayaat para iti tao ken ayup. Nasayaat unay ti trigo para iti tao. Mabalin a maaramid dagiti inumen a kalalainganna manipud iti sumagmamano a bukel no tarigagayan ida. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:14-17.) Nupay aramidentayo ti tunggal kabaelan tapno ammuen no ania kadagiti taraon ti nasayaat kadatayo, nasken a naannadtayo tapno saan nga agbalin a panatiko kadagiti ugalitayo maipapan kadagiti taraon. Sumagmamano a tao ti akikid unay ti kapanunotanda ta isuroda a maiparit ti sumagmamano a nasken a kanentayo. Saan nga ibilang a nalinteg ti Nainsiriban a Balikas ti nalabes a panagaramat wenno panagsardeng nga agaramat kadagiti taraon. Tapno mapasayaat ti salun-at ken panagragsak, pinarsua ti Apo ti amin a banag iti daga para iti pagsayaatan ken pakaaramatan ti tao. Ray-awenda ti mata ken paragsakenda ti puso; Wen, para taraon ken para aruaten, ramanan ken lang- aben, a pangpapigsa iti bagi ken pangparegta iti kararua. (Doktrina ken Katulagan 59:18-19). Basaen ti Doktrina ken Katulagan 59:20. Ania ti kayat a sawen daytoy a bersikulo? Adda dagiti nasantuan a kasuratan malaksid ti Doktrina ken Katulagan 89 a mangipalpalawag kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo. Mabasa ti maysa kadagitoy, "liklikanyo ti awan ar-aramidenna; liklikanyo ti agbalin a narugit; liklikanyo ti agsapul iti biddut ti tunggal maysa; liklikanyo ti maturog iti at- atiddog ngem iti kasapulan; maturogkayo a masapa, tapno masalibukagan dagiti bagi ken panunotyo." (Doktrina ken Katulagan 8:124). Naibaga pay nga agtrabahotayo, ngem saan nga agtrabaho a nalablabes ngem ti pigsatayo. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 10:4). Ania ti imballaag ti Apo a, "liklikanyo ti awan ar-aramidenna a makaaring," iti nasayaat a salun-at? (Papigsaen ti aramid dagiti piskel, puso, ken bara.) 218
Maika-25 nga Adalen Kasano a ti pammallaag ti Apo a, "liklikanyo ti agsapul iti biddut iti tunggal maysa," mainaig iti nasayaat a salun-attayo? (Ti panagsapul iti biddut parnuayenna ti sakit ti nakem ken kasapulan ti salun-at ti rikna iti pagragsakan ken naespirituan a pagimbagantayo.) Mainaig dagiti linteg ti salun-at ti Apo iti amin a kasasaad ti panagbiagtayo. No tungpalentayo dagitoy a linteg, maaddaantayo iti nasayaat ti pannakabalansena a sibabagi, siririkna, ken naespirituan. Dagiti Paglintegan nga Addaan iti Kari Basaen ti Doktrina ken Katulagan 89:18-21. Ania dagiti kari a maited kadagiti agtungpal iti paglintegan ti salun-at ti Apo? Inkari ti Apo kadatayo a no tungpalentayo iti paglintegan ti salun-at ti Apo ken salimetmetan dagiti bilinna, agbalintayo a nasalun-at - makataraytayo a saan a mabannog, ken . . . magna a saan nga agkapsut" (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 89:18, 20). Inkarina pay a labsandatayo dagiti mangdadael nga anghel ken saandatayo a mapapatay (Doktrina ken Katulagan 89:21). Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball, "Ta ti gunggona ti panagtungpal iti Nainsiriban a Balikas isu ti biag, saan laeng a napaatiddog a biag iti daga ngem biag nga agnanayon." (The Miracle of Forvigeness, p. 211.) Maysa kadagiti naindaklan a gunggona iti panagtungpal kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo ti sirib ken dadakkel a kinabaknang iti pannakaammo, a kas kadagiti nailemmeng a kinabaknang (Doktrina ken Katulagan 89:19). Ania ti kinasirib? (Ti nainsiriban a panangaramat iti pannakaammo.) No ammotayo dagiti paglintegan ti salun-at ti Dios, kasano ti kadakkel ti kinasiribtayo no saantayo a tungpalen ida? No tungpalentayo dagiti paglintegan ti salun-at, tumarnaw ti panunottayo ken nasaysayaat ti pannakaawattayo iti sirib ti tao ken ti Dios. Maaddaantayo pay iti nasaysayaat a salun-at ti panunot ken rikna, kas iti iladawan ti sumaganad nga estoria. Ipakita ti ladawan 25-a, "Nabendisionan ni Daniel gapu iti panangtungpalna kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo." Maysa ni Daniel nga addaan iti nalawag ken natarnaw a pannakaawat. Kalpasan ti pannakaparmek ti Jerusalem, kinasapulan ni Ari Nabucodonosor ti Babilonia dagiti agtutubo a tao manipud kadagiti balud a masuruan iti pagsasaona tapno mabalinda ti agbalin a katulongan iti palasiona. Kaipapananna daytoy, nupay kasta, a nasken a mangan ken uminumda kadagiti banag a naisuro kadakuada a saanda a kanen ken inumen. Maysa ni Daniel kadagitoy agtutubo a lalaki ti napili. Ngem saan a kas kadagiti dadduma, nagkedked ni Daniel nga uminum iti arak ken mangan kadagiti saan a maitutop a taraon a naidiaya. Kiniddawna ketdi a mapalubosan a mangtungpal kadagiti linteg ti salun-at ti Apo ken mangan kadagiti taraon nga ammona a nasalun-at. Naanamongan daytoy, a kas pannubok. Kalpasanna, naidilig dagiti imminum iti arak ken nangan kadagiti saan a maitutop a taraon ken ni Daniel. 219
25
Maika-25 nga Adalen Gapu iti kinatulnogna, nasalsalun-at ni Daniel ngem dagiti dadduma ken naikkan iti sirib, laing, kabaelan iti panagadal, ken parmata. (Kitaen ti Daniel 1:3-6, 8, 12-19.) No natulnogtayo iti paglintegan ti salun-at ti Apo, datayo, kas ken ni Daniel, mabendisionantayo kadagitoy isu met laeng a sagut, saan laeng nga iti daytoy a biag ngem uray pay iti agnanayon. Pudno dagitoy a kari - no la ketdi surotentayo dagiti pammagbaga ti Apo. Ta imbaga ti Apo kadatayo a no makaawattayo iti ania man a bendision manipud iti Dios, ti panagtulnog iti dayta a paglintegan a naikari." (Doktrina ken Katulagan 130:21). Kinunana pay, "Siak, ti Apo, agkariak no aramidenyo ti sawek; ngem no diyo nga aramiden ti sawek, awan ti karik" (Doktrina ken Katulagan 82:10). Basaen manen ti Doktrina ken Katulagan 89:19. Asino ti tumulong kadatayo a manggun-od iti kari a naagapad iti daytoy a bersikulo? (Ti Apo) No tungpalentayo dagiti paglintegan ti salun-at ti Apo, makagun-odtayo iti sirib ken dagiti dakkel a kinabaknang ti sursuro. Umay dagitoy babaen ti lawag ni Cristo. Kadagiti dadduma a banag, tumulong kadatayo ti silaw ni Cristo a makabigbig iti pudno ken mapasayaat ti sirib. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:11-12.) Magun-od ti silaw ni Cristo para iti amin a tao, ngem no maawattayo ti sagut ti Espiritu Santo makaawat-tayo iti nayon a tulong. Mabalin a suruannatayo ti Espiritu Santo no kasano nga aramaten daytoy a silaw ken kinapudno iti biagtayo tapno makasubli iti Dios (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 84:45-47). Babaen ti kinatulnog kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo makasapultayo pay kadagiti naidulin a kinabaknang. Dagitoy naidulin a kinabaknang nasagsagraduan ken nauneg a banag ti Dios. Naibunannag pay kadatayo babaen ti Espiritu Santo. Ta sukimaten ti Espiritu amin a banag, wen, dagiti nauneg a banag iti Dios . . . a bambanag a sasawentayo met, a saan kadagiti balikas nga isursuro ti sirib ti tao, ngem ti isursuro ti Espiritu Santo. (1 Taga- Corinto 2:10, 13.) Saan a magatadan daytoy a sagut. Dagiti nasagraduan ken nauneg a banag a maadaltayo a kanayon nga adda kadatayo no natulnogtayo kadagiti bilin ti Dios. Inkari ti Apo: Ania man a pagbatayan ti kinasaririt a magun-odtayo iti daytoy a biag, maitugottayo iti panagungar. Ket no makagun-od ti maysa a tao iti ad-adu a pannakaammo ken saririt iti daytoy a biag babaen ti panagan-anus ken kinatulnog ngem iti sabali, maaddaanto iti adu a gundaway iti lubong nga umay. (Doktrina ken Katulagan 130:18-19.) Iti panangawattayo iti sirib, pannakaammo, ken pannakaawat babaen iti Espiritu Santo, agbalintayo nga ad-adda a kas iti Amatayo iti Langit. Agbalintayo a nasaysayaat nga annak, nasaysayaat nga amma, nasaysayaat nga assawa. Maadal dagiti kameng ti kaamaan a mabalinda ti umawat iti balakad ken bendision. Agbalintayo a nalinlinteg ken makabael a mangiggem iti 25-a Nabendisionan ni Daniel gapu iti panangtungpalna kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo 221
kinasaserdote, nga umawat iti sirib ken pannakaammo para kadagiti maituding nga aramiden iti simbaan. Adda pay dagiti dadduma a bendision a magun-od babaen ti kinatulnog kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo. Nasaysayaat ti pagsapulantayo, kas pagarigan, gapu ta maaddaantayo iti pigsa ken sirib tapno ad-adda a makatulong kadagiti pagtrabahuantayo. Ti dimmakkel a sirib ken ammotayo ket tumulong pay kadatayo nga ad-adda a mangipateg kadagiti dadduma, kasta met ti panagbalin a naanus kadagiti saan nga agtungtungpal iti paglintegan ti salun-at ti Apo. Panangigibus Naited dagiti paglintegan ti salun-at ti Apo a mangbendision iti bagi, panunot, rikna, ken espiritutayo. Babaen ti panagtungpal kadagitoy a paglintegan, maikari kadatayo ti salun-at. Maikari pay kadatayo ti dakdakkel a kinasirib ken pannakaammo maipapan kadagiti nasagraduan a banag ti Dios. Tumulong kadatayo daytoy naespirituan a pairmata ken nasayaat a salun-attayo a mangpapigsa kadagiti pagtaengan ken kaamaantayo, a nasaysayaat nga agserbi iti Apo, ken narangrang-ay iti trabahotayo. Pangkarit Ikariyo a tungpalenyo dagiti paglintegan ti salun-at ti Apo iti amin a panawen ken iti amin a kasasaad. Kinuna ni Elder George P. Lee nga iti panagdakkelna iti disso a nailasin kadagiti Amerikano nga Indian, is-isu ti Mormon iti kaamaanna. Maysa nga aldaw, pinadas dagiti kabsatna a lallaki a pagsalungasingen iti Nainsiriban a Balikas: "Uppat kadagiti kabsatko a lallaki ti napasnek a mangpasurot kaniak iti wagas ti panagbiagda ta iti maysa nga aldaw rinautdak ken pinanggepdak a punguen. Idi saanakon a makagaway, binukbokandak iti arak ken serbesa. Ngem saan a natungpal ti planoda. Nagkedkedak. Limmabanak iti amin a pigsa ken turedko. Nakalibasak ket intarayak ida . . . Nasken nga aramidenyo ti kastoy; nasken nga agtakderkayo para iti Apo." ("Staying Unspotted from the World," Ensign, May 1978, p. 28.) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-29 a paset, "Dagiti Paglintegan ti Salun- at ti Apo." 2. Agsagana a mangdakamat iti naespirituan kasta met dagiti naindagaan a bendision nga umay gapu iti panagtungpal kadagiti paglintegan ti salun-at ti Apo. 3. Pabasa kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 222
Panagsapul iti Pannakaammo Maika-26 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangpapigsa kadatayo nga agsapul iti pannakaammo. Pakauna Kas kadawyan kadagiti ubing a kayatda ti agbalin a kas kadagiti nagannak kadakuada, ken kasta met a kadawyan kadatayo, idi nayanaktayo manen a kas "annak ni Cristo" (Kitaen ti Mosiah 5:1-7), a kayattayo ti agbalin a kas kenkuana. Kinaagpaysona, kayat ti Mangisalakan nga agbalintayo a kas kenkuana: Binilinannatayo nga agbalin a kas kenkuana, ken iti Nailangitan nga Amatayo. Tapno agbalin a naan-anay a kas kadakuada, nasken nga agadaltayo ken dumur-as iti pannakaammo iti kinapudno. Iti panangaramidtayo, maadaltayo no kasano ti agbalin a kas kadakuada ken no kasano nga aramiden dagiti trabaho nga ar-aramidenda. Ti Bilin nga Agsapul iti Pannakaammo Iti Doktrina ken Katulagan bilbilinennatayo ti Apo nga agsapul iti pannakaammo. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 88:78. Maibatay iti daytoy a bersikulo, ania ti kayat ti Apo nga adalentayo? Dagiti pagbatayan, dagiti doktrina, ken dagiti paglintegan ti ebanghelio.) Iti amin a pannakaammo a magun-odtayo, ti kapatgan isu ti pammaneknek ken ni Jesucristo, ti nasagraduan a misionna, ken ti ebangheliona. Nasken ngarud nga agtultuloy ti panagadaltayo kadagiti nasantuan a kasuratan, ken biroken ti naun-uneg a pannakaawat iti ebanghelio babaen ti panagkararag ken nalinteg a panagbiag. Awan ti banag ti amin a sursuro a nagun-odtayo malaksid no naawatan ken natungpaltayo dagiti pagbatayan ti pannakaisalakan iti ebanghelio. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 88:79. Kas mainayon iti ebanghelio, ania pay ti namnamaen ti Apo nga adalentayo? Ilista dagiti sungbat iti pisarra. (Ti daga, dagiti langit, pakasaritaan, agdama a paspasamak, dagiti padpadto iti masakbayan, ti bukodtayo a pagilian, dagiti dadduma a pagilian). Kinuna ni Presidente N. Eldon Tanner, "Kanayon nga igunamgunam kadatayo ti Simbaan a kas kameng a gumun-od iti nasayaat nga edukasion ken adalen ti tunggal banag no mabalin maipapan kadagiti bagitayo, pakasaritaan ken heograpia, siensia, ti lubong, ken nangnangruna ti ebanghelio ni Jesucristo" (bitla a naited iti Seminar dagiti Pannakabagi dagiti Rehion, Abril 1971). 223
Manipud iti panawen ti pannakaisubli iti ebanghelio, kanayon a guyugoyen ti Simbaan dagiti kamengna a gumun-od iti edukasion. Uray kadagiti immuna nga aldaw iti Simbaan idi adu ti parikut, binilin ti Apo ni Joseph Smith a mangbuangay iti eskuela para kadagiti nataengan ken ubbing. Malaksid iti panagadal iti ebanghelio, dagitoy nga eskuela nangtedda iti klase iti pakasaritaan, pagsasao, gramatika, matematika, ken dadduma pay nga asignatura. Ita, itultuloy ti Simbaan ti agbusbos iti adu a panawen, bannog ken kuarta tapno masuportaranna ti edukasion. Maysa kadagiti gapuananna ti Sistema ti Edukasion ti Simbaan, a nabangon tapno matulongan dagiti kameng magun-odda kadagiti kasapulanda iti panagadal. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 88:80. Ania ti panggep ti pananggun-od iti pannakaammo? Ti pannakaammo maipapan iti tao ken maipapan iti lubong nga aglikmot kadatayo makatulong kadatayo a mangipatakder iti pagarian ti Dios. Makatulong kadatayo a mangbirok iti nasaysayaat a wagas a panangisuro iti ebanghelio iti ad-adu a tao. Kas mainayon, iti panagbalin dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw a madaydayaw kadagiti propesionda, mangngagasda man wenno nalaing nga agtrabaho iti kayo, agbalinda a pagarigan a mangaring kadagiti dadduma nga agadal ti ad-adu pay maipapan iti Simbaan. Napateg ti edukasion saan laeng a kas aruaten ti misionario, ngem paggapuan pay ti pangpasayaat iti amin a sakop ti biag. Naminsan imbaga ni Presidente David O. McKay: "Ti pudno nga edukasion saan laeng a buklen ti pananggun-od kadagiti sumagmamano a kinapudno ti siensia, pakasaritaan, literatura wenno arte, ngem iti panangpadur-as iti ugali . . . Masanay ti pudno nga edukasion iti panangtallikud iti bagi ken panangtengngel ti bagi. Ti pudno nga edukasion timbengenna ti rikna, parukmaenna ti nasged a rikna ken aramidenna ti panagtungpal kadagiti paglintegan ti kagimongan ken ti nasayaat a kababalin a mangibagnos a pagbatayan iti biag . . . "Gagem ti edukasion ti mangpadur-as kadagiti paglaingan ti agad-adal a mangnayon iti pagsayaatanna agingga nga adda biag." (Secrets of a Happy Life, pp. 46-47.) Makatulong met ti pananggun-od iti pannakaammo nga agserbi iti padatayo a tao. Babaen ti pannakaammotayo, makatulongtayo kadagiti tao a mangparmek iti sakit ken panagsagaba, nga agsapul kadagiti wagas a mangpasayaat iti biag, ken mangted iti kasapulan a taraon, lupot, ken pagnaedan para kadagiti kaamaantayo. Kangrunaan ti amin, makaadaltayo ken maibinglaytayo kadagiti dadduma dagiti pagbatayan ken paglintegan a nasken a maammuantayo tapno agbalintayo a kas iti Nailangitan nga Ama. Nupay kasta, no maminsan, iti pananggun-od ti tao iti nailubongan a pannakaammo, agbalinda a natangig iti kabukbukodanda a sirib. Mariknada a saandan a nasken a suroten dagiti pammagbaga ti Apo ken dagiti propetana. 224
Maika-26 nga Adalen Binallaagannatayo ti Apo iti daytoy kadagiti nasantuan a kasuratan: Nasayaat ti adda adalna, kinunana, no dumngegtayo iti pammagbagana. No saan, aramatentayo ti edukasiontayo iti linoloko. (Kitaen ti 2 Nephi 9:28-29.) Ti Kinapateg ti Panagiskuela Apay a napateg ti panagiskuela? Ania ti maadaltayo iti panagiskuela? Kaaduan ti edukasiontayo aggapu ti eskuela. Iti eskuela, maadaltayo no kasano ti agbasa, agsurat, ken agaramid iti kangrunaan a panagkuenta. Maadaltayo iti maipapan iti pakasaritaan, heograpia, ken siensia. Maadaltayo no kasano nga agtrabaho ti bagi ti tao, ti panaggaraw dagiti bituen, ken ti kinapintas ken panggep dagiti mulmula ken ayup. Iti panangpalawatayo iti pannakaawattayo iti lubong, nasaysayaat ti itutulongtayo kadagiti kaamaantayo, iti Simbaan, ken gimongtayo. No maminsan narigat ti agiskuela. Maseknantayo maipapan iti kuarta, oras, wenno panagbannog a kasapulan. Ngem kayat ti Apo a makaadaltayo a nasayaat. Tulongannatayo a manggun-od iti daytoy a panggep a tun-oyen no dawatentayo ti tulongna babaen ti panagkararag ken panangipakat iti kabaelantayo a pigsa. Iti idudur-as ti lubongtayo iti industria, teknolohia, ken siensia, agbalin a napatpateg ti edukasion. Kasapulantayo ti panagsanay tapno matulungantayo a nasayaat dagiti kaamaantayo ken pannakaammo tapno mapasayaat ti gimongtayo. Dagiti kameng ti Simbaan, nangnangruna dagiti agtutubo, ket kanayon a mabalakadanda nga aramidenda ti amin a kasapulan tapno makaalada iti nasayaat nga edukasion. Mairaman ditoy ti panagsanay para iti panagtrabaho. No awan dagiti pormal nga eskuela, dagiti ammatayo wenno dagiti dadduma nga agnanaed iti asideg makatulongda kadatayo a manggun-od iti edukasion a kasapulantayo. Agtultuloy ti Edukasion iti Unos ti Panagbiagtayo Ipakita ti ladawan 26-a, "Napateg ti edukasion kadagiti agtutubo." No mabalin, nasken nga ituloytayo ti panagadal kalpasan ti haiskul. Mabalin a maaramid daytoy babaen ti iseserrek iti unibersidad, iti bokasional wenno komersio nga eskuela, wenno babaen ti panagsanay iti trabaho. Ipakita ti ladawan 26-b, "Nasken nga agtultuloy ti edukasion iti unos ti panagbiag." Uray iti ud-udi ti panagbiagtayo, mabalintayo ti mangala kadagiti klase ti adu nga asignatura. Makaalatayo kadagiti klase a para kadagiti nataengan wenno klase nga it-ited dagiti sumagmamano nga eskuela babaen ti koreo. No saan a makaala iti pormal nga edukasion, makadawattayo iti tulong kadagiti adda iti aglawlawtayo nga addaan iti naisangsangayan a pannakaammo wenno paglaingan. Dagitoy a tao ti kadawyan a tumultulong kadatayo no makitada a sitatarigagaytayo a makaadal. 26-a Napateg ti edukasion kadagiti agtutubo 26-b Nasken nga agtultuloy ti edukasion iti unos ti panagbiag 225
26
26
Gapu ta binalakadannatayo ti Apo nga agadal, adda nainayon a gapu a mangaramid iti kabaelantayo nga agadal iti unos ti panagbiagtayo. Iti panagbasa, panagadal, ken panagsursuro, nasken a kiddawentayo iti Apo a tulongannatayo a mangawat, ken manglagip iti masursurotayo. Malaksid kadagiti nasantuan a kasuratan, masapul a sapulentayo ti sursuro "manipud kadagiti kasayaatan a libro" (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:118). Kasapulan daytoy a nalaingtayo iti pilitayo a basaen a banag. Sumagmamano a libro ken magasin ti makapasayaat kadatayo a tao. Suruandatayo maipapan iti nasayaat ken napintas. Makapadakes dagiti dadduma a libro ken magasin. Binallaagannatayo ni Presidente Spencer W. Kimball nga "adu . . . dagiti dakes a mangaring nga umay a mismo iti pagtaengan - babaen ti telebision, radio, magasin, pagiwarnak, ken dadduma pay a porma ti literatura" ("Strengthening the Family - the Basic Unit of the Church," Ensign, Mayo 1978, p. 45). Masapul a lisian ti panagadaltayo dagiti dakes a mangaring ken punuen dagiti panunottayo kadagiti nasayaat a banag a panunoten. Mainayon iti panagbasa kadagiti nasayaat a libro, magasin, ken pagiwarnak, mabalintayo ti agbuya kadagiti drama a mangisuro iti panangngaasi, pannakipagrikna, ken pannakaawat kadagiti sabali a tattao ken kultura. Mabalintayo ti agbuya kadagiti konsierto ken sumarungkar kadagiti museo ti arte tapno manayonan ti panagayattayo iti napintas. Mabalintayo a paglilinnawagan dagiti naadaltayo kadagiti sabsabali. Panagadal babaen ti Panagaramid Adu a saan a pormal a panagadal ti mabalin a maaramid a kas kaamaan. Mabalin a dumar-ay dagiti kaamaan kadagiti produksion musikal ken drama wenno sumarungkar kadagiti museo a sangkamaysa. Makaaramidda kadagiti banag a sangkamaysa. Mabalin kadagiti piknik, panagkampo, panagbiahe, bakasion, ken uray dagiti ababa a pannagna a pagsursuroan a padas ti kaamaan. Agsisinnublat ti maysa a kaamaan iti inaldaw nga agbasa iti napigsa manipud iti nasayaat a libro ket kalpasanna paglilinnawaganda dagiti napateg a kapanunotan a nabasada. Ti panagadal babaen ti panagaramid ti maysa a banag a mabalintayo amin nga aramiden, nupay kasano ti kababa ti adaltayo. Maysa a balasang, kas pagarigan, ti naminsan a nagreklamo ken ni Dr. Louis Agassiz, a maysa a nalatak a sientipiko, a saan a naaddaan iti gundaway nga agadal. Kinunana kenkuana nga isu ken ti kabsatna a babai ket agpapaabang iti balay ket awan panawenda iti ania man a banag. Sinaludsodna no ania a klase ti trabaho ti inaramidna, ket insungbatna: "Aguk-ukisak iti patatas ken aggalgalip iti sibuyas." Sinaludsodna, "Sadino ti pagtugtugawam bayat ti panangaramid iti daytoy?" "Iti kababaan a pangal ti agdan iti kusina." 228
Maika-26 nga Adalen "Sadino ti pangisasaadam iti sakam?" "Iti rabaw ti napasileng a ladrilio." "Ania ti napasileng a ladrilio?" "Diak ammo, sir." "Kasano ti kabayagmon nga agtugtugaw sadiay?" "Sangapulo-ket-lima a tawen." "Madam, adtoy ti adresko," kinunana ni Dr. Agassiz. "Suratannak kadi maipapan iti langa ti napasileng a ladrilio? Inikkanna iti pateg. Kinitana ti "ladrilio" iti diksionario ngem napanunotna a simple unay ti kaipapananna no ipatulod iti nalatak a sientipiko. Isu a kinitana iti ensayklopedia. Iti panagbasana sadiay maipapan kadagiti ladrilio nakadanon kadagiti balikas a saanna a maawatan. Isu a sinapulna ti kaipapananda. Ken kalpasanna, gapu ta nagbalin nga interesado iti ad-adalenna, sinarungkaranna dagiti museo ken ti yan dagiti ladrilio. Idi nalpasna ti panagadalna, nagtugaw ket nagsurat ken ni Dr. Agassiz iti tallopulo-ket-innem a panid a surat maipapan iti napasileng a ladrilio. Nagsubalit ni Dr. Agassiz a nangipakaammo kenkuana nga adda laeng iti sumagmamano a babassit a pannakabaliw ti impablaakna iti suratna ken mangipatulod kenkuana iti $250. Iti baba ti surat sinaludsodna, "Ania ti adda iti sirok dagita a ladrilio?" Kinitana. Adda dagiti kuton iti sirok dagiti ladrilio. Isu a rinugianna ti mangadal kadagiti kuton. Naduktalanna nga adda iti nagbaetan ti sangaribu-ket-walo a gasut ken dua-a-ribu ken duapulo-ket-lima a gasut a nadumaduma a klase. Naliwliwa iti kaadu ti kita dagiti kuton ken no kasano ken no sadinoda nga agbibiag. Kalpasan ti naunday a panagbasa ken naannad a panagadal, nagsurat ti tallo-gasut-ken-innem-a-pulo a panid ti adalan ken ni Dr. Agassiz. Impablaakna a kas libro ken pinatulodanna iti ad-adu pay a kuarta. Babaen kadagiti kuarta a naawatna sinarungkaranna amin dagiti lugar a tinarigagayanna. (Naadaw manipud ken ni Marion D. Hanks, The Gift of Self, pp. 151-53.) Malaksid iti kuarta a naawatna, kasano a napabaknang ti biag daytoy a babai? (Babaen ti nanayonan a pannakaammo ken baro a pagayatan iti lubong nga aglawlaw kenkuana.) Mabalintayo met ti makaadal ti adu babaen ti kinaragut a mangam-ammo iti lubong ken kadagiti tao iti lawlawtayo. Makaadaltayo iti adu a banag babaen laeng ti simple a panangimutektek kadagiti padastayo ken panangawat kadakuada babaen ti panagadal ken babaen ti panangutob kadakuada kadagiti panunot ken pusotayo. Iti panagpaliiwtayo, panagadal, panagtrabaho, ken panagutob, makaadaltayo iti adu a banag nga adda pategda ken makaadal no kasano nga ipakat ida kadagiti inaldaw a panagbiagtayo. 229
"Adda dagiti sumagmamano a banag a mabalinmo nga ited iti sabali a tao, ken sumagmamano a banag a saanmo a mabalin a maited kenkuana, malaksid no siaayat nga umasideg ken alaenna ida, ken ikaro ti panagbalin a paset ti bagina. Maipakat daytoy a pagbatayan iti panagadal, iti panangidur-as kadagiti talento, iti panangsagepsep iti pannakaammo, iti pananggun-od kadagiti paglaingan, ken iti panagadal ti amin nga adalen ti biag." (Richard L. Evans, Richard Evans' Quote Book, p. 74.) Paglilinnawagan daytoy a kapanunotan nga impasimudaag ni Elder Evans. Ania dagiti gundaway nga adda iti lugartayo a pangnayon iti pannakaammo ken padastayo? Panangigibus Nabilinnatayon ti Apo a manggun-od iti pannakaammo maipapan iti ebanghelio ken maipapan iti lubong. Maaramidtayo daytoy babaen ti panagiskuela, babaen ti panangala kadagiti kurso nga adalen a bukbukod, babaen ti panagragut kadagiti banag iti aglawlawtayo, ken babaen ti panangawat kadagiti padastayo. Iti pananggun-odtayo iti pannakaammo, masursurotayo nga ipateg ti daga ken amin nga inted ti Apo kadatayo. Makatulong pay kadatayo ti nanayonan a pannakaammo ken panagsanay iti panagadal a mangisakad kadagiti kaamaantayo, a mangbangon iti pagarian ti Dios, agbalin a nasaysayaat nga umili, ken agbalin nga ad-adda a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Pangkarit Amma: Guyugoyen dagiti annakyo a gumun-od iti edukasion. Mangipakita iti pagarigan ti panagadal a surotenda. Agplano kadagiti aramid ti kaamaan a tumulong iti tunggal maysa nga agadal a sangkamaysa. Agtutubo nga addaan iti kinasaserdote: Aramiden a napateg dagiti plano tapno makagun-od iti nasayaat a panagadal. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Ammuen a nalaing dagiti gundaway ti panagadal iti pagilian ken purokyo. 2. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng iti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 230
Ni Jesucristo, Ti Natibker a Pondasiontayo Maika-27 nga Adalen Nasken a tumulong kadatayo daytoy nga adalen a mangikeddeng a mamagbalin ken ni Jesucristo a natibker a pondasion ti biagtayo. Pakauna Ipan iti sango ti klase ti namarisan a ladawan ni Jesus nga adda iti likud daytoy a pagbasaan. Dawaten kadagiti kameng ti klase a kitaenda ti ladawan ket pagkidemen ida iti tallopulo a segundo. Pagarapaapen ida nga addada iti sango ti Mangisalakan. Ilawlawag a ti sumaganad a pakasaritaan ti tumulong kadatayo iti nasaysayaat a panangawattayo iti Mangisalakantayo, a ni Jesucristo. (Mangparnuay iti naespirituan a rikna sakbay nga ibinglay daytoy a padas iti klase.) Naminsan a nagserbi ni Elder Melvin J. Ballard a kas misionario kadagiti Indian iti Akin-amianan nga America. Kabayatan ti misionna, tinarigagayanna nga adda mangsaksi nga ar-aramidenna ti pagayatan ti Apo. Iti panagkiddawna iti Apo iti pammatalged daytoy, kinunana a nagtagtagainep a nakasarakanna iti bagina iti templo. Iti tagtagainepna, simrek iti maysa kadagiti kuarto ti templo. "Iti iseserrekko iti ruangan," kinuna ni Elder Ballard, "nakitak, a nakatugaw iti naipangato nga entablado, ti katan-okan a Tao nga idi la a nakitak a mismo wenno napanunotko a nabiag iti amin nga agnanayon a lubong. Iti yaasidegko tapno makiam-ammo, timmakder ket immasideg kaniak nga intanggayana dagiti imana, ken immisem iti panangisawangna iti naalumamay iti naganko. Uray no agbiagak iti maysa a milion a tawen diakto malipatan dayta nga isem. Inarakupnak ken inagkannak, inawidnak iti barukongna, ket binendisionannak, inggana a kasla marunaw ti utek ken dagiti tulangko! Idi nalpas, nagparintumengak iti sakaananna, ket, iti panangdigosko kadagitoy iti lua ken agekko, nakitak ti lemma dagiti lansa iti saka ti Mannubbot iti lubong. Nariknak iti sango ti addaan iti amin a banag kadagiti imana, a maaddaan iti ayatna, ti pammategna, ken ti bendisionna a no mabalinko a maawat dayta immuna a padas, itedko ti aminko amin a namnamak, tapno mariknak ti nariknak idi!" (Sermons and Missionary Service of Melvin J Ballard, p. 156.) Ti Pannakasapultayo iti Mangisalakan Sakbay nga immaytayo ditoy daga, nakipagnaedtayo iti Nailangitan nga Amatayo. Bayat ti kaaddatayo sadiay, naidatag kadatayo ti plano ti pannakaisalakan. Napalalo ti ragsaktayo maipapan iti daytoy a plano ta inawattayo ken nagdir-itayo iti ragsak (kitaen ti Job 38:1-7). Kasapulan ti plano ti pannakaisalakan a pumanawtayo iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo ken umaytayo ditoy daga a kas matay. Ditoy, maisinatayo a 231
sibabagi ken siiespiritu iti Nailangitan nga Amatayo. Maikkantayo iti wayawaya nga agpili nga agtungpal wenno saan nga agtungpal kadagiti bilin ti Dios. Nupay kasta, agbalintayo a narugit, no pilientayo ti agbasol. Kaipapanan daytoy nga adda maysa nga awanan basol ket agbayad iti gatad dagiti basoltayo, gapu ta awan ti narugit a tao a makastrek iti nailangitan a pagarian (kitaen ti 1 Nephi 15:34). Tapno matulongantayo nga agsubli iti sidongna, nangdutok ti Nailangitan nga Amatayo iti Mangisalakan a mangsubbot kadatayo. Daytoy a Mannubbot ti inauna nga espiritu a kabsattayo, ni Jesucristo, nga intukonna ti bagina nga umay iti daga ken agbalin a Mangisalakantayo. Iti panangitukonna iti bagina, imbagana a kukua ti Nailangitan nga Amatayo ti gloria ti pannakaisalakantayo. (Kitaen ti Abraham 3:27; Moises 4:2.) Nagtarigagay ni Satanas, maysa pay a kabsattayo iti espiritu, nga agbalin a Mangisalakantayo. Ngem kayatna a pilitennatayo a maisalakan ken kayatna nga agtalinaed ti dayaw kenkuana. (Kitaen ti Moises 4:1.) Saan nga inawat ti Nailangitan nga Amatayo ti indiayana ket ni Jesus ti inordenanna nga agbalin a Mangisalakantayo (kitaen ti Pedro 1:18-20). Iti panangaramidna iti daytoy, tinaginayonna ti kinawayatayo nga agpili. Ni Jesucristo ti Natibker a Pondasiontayo Ania ti natibker a pondasion? Natibker a pagbatayan ti napintek a pamuon. Nabileg daytoy. Saan a magaraw wenno madadael. Tulongan ti napintek a pamuon ti ania man a maisaad diitoy. No mangbangontayo iti balay, kas pagarigan, naannadtayo a mangaramid iti adigi a nalagda no mabalin tapno agpaut ti pasdek. Iti kasta met la a wagas, nasken nga ipasdektayo ti biagtayo nga addaan natibker a pondasion tapno maibturantayo dagiti pannubok iti daytoy a biag. Ti laeng Mangisalakantayo a ni Jesucristo ti natibker a pondasion a pangipatakderantayo iti biagtayo. Kinuna ni propeta Helaman: "Iti bato ti Mannubbottayo, a ni Cristo, ti Anak ti Dios, a nasken a bangonenyo ti pamuonyo; tapno no yeg ti sairo ti nabileg nga anginna . . . wen, no amin dagiti uraro ken nabileg a bagyona a sumaplit a mangirarem kadakayo, awanto ti pannakabalinna kadakayo . . . gapu iti bato a binangonyo, awan duadua a pamuon, ti pumuon a no bangonen dagiti tao saanda a matuang." (Helaman 5:12) Ni Jesucristo ti natibker a pondasion gapu ta inordenan ti Dios nga agbalin a Mannubbottayo. Kinuna ni Nephi, "Awan ti sabalin a nagan a naited iti baba ti langit no saan laeng a ni Jesucristo . . . a pakaisalakanan ti tao" (2 Nephi 25:20). Babaen laeng ti pannubbot ken sakripisio ni Jesucristo ti mabalin a pakapakawanan dagiti basoltayo ken umawat iti biag nga agnanayon. Saantayo a maaramid dagitoy a banag para kadagiti bagitayo. Ni laeng Jesus ti addaan iti daytoy a pannakabalin. 232
Maika-27 nga Adalen Makatulong kadatayo ti Mangisalakan, ngem umuna nga aramidentayo a natibker a pondasiontayo. No aramidentayo, tulongannatayo a mangsango kadagiti karit ken nayonanna ti kabaelantayo a mangyabaga kadagiti parikuttayo. Babaen kenkuana, makaawattayo iti kired a mangileppas kadagiti narigat a trabaho. Agbalin a gayyem a mapagtalkan. Mabalintayo nga ibinglay dagiti ragsak ken ladingittayo kenkuana ken marikna ti ayat ken pannakaseknanna kadatayo. Pannakabukel ken ni Cristo Tapno mabukel ti biagtayo iti natibker a pondasion, ti Mannubbottayo, nasken a maam-ammotayo. Kuna dagiti nasantuan a kasuratan a ti pannakaammo ken ni Cristo isu ti panagtungpal kadagiti bilinna (kitaen ti 1 Juan 2:3). Iti panagtungpaltayo kadagiti bilinna, in-inut nga agbalintayo a kas kenkuana agingga a maawattayo a sibubukel iti imatangna (kitaen ti Joseph Fielding Smith, Doctrines of Salvation, 2:7). Kasano ti pannakabukeltayo ken ni Cristo? (Ipakita ti tsart, "Kasano ti pannakabukel ken ni Cristo, ti natibker a pondasion," wenno isurat ti pakaammo iti pisarra.) Mabukeltayo ken ni Cristo kadagiti sumaganad a wagas: ADALEN DAGITI NASANTUAN A KASURATAN Ipalgak dagiti nasantuan a kasuratan kadatayo ti estoria ti panagbiag ti Mangisalakan, dagiti doktrina, ken pannursurona. "Sukimaten dagiti nasantuan a kasuratan," imbilin ti Apo, " . . . isuda ti mangpaneknek kaniak" (Juan 5:39). Makitatayo kadagitoy no kasano ti pannakilangen ti Mangisalakan kadagiti tao iti daga, ken no kasano ti pannakilangentayo iti tunggal maysa. Inted ti Apo ti ebangheliona kadagiti nasantuan a kasuratan. Kinunana a no buklentayo ti biagtayo iti ebangheliona, pagtalinaedennatayto nga awan basolna iti sango ti Ama iti aldaw ti panangukom. (Kitaen ti 3 Nephi 27:13-16). Ti panangbukel iti biagtayo iti ebanghelio ni Cristo kaipapananna a maaddaan iti pammati iti Apo, panagbabawi kadagiti basoltayo, panagbuniag, panangawat iti sagut ti Espiritu Santo, ken panagibtur agingga iti inggana. Inkari ti Apo kadatayo a no agpatakdertayo iti bato ti ebangheliona, saan nga agballigi a maisuppiat dagiti ruangan ti impierno (kitaen ti 3 Nephi 11:39). Kaipapanan daytoy a no agpatakdertayo iti ebanghelio ni Cristo, awan ti kabaelan ni Satanas kadatayo, ngem mabalin a mapatarnawtayo ken maitan-ok iti kamaudianan nga aldaw. (Kitaen ti 3 Nephi 27:17-22.) Kasano a makatulong kenka a mangammo iti Mangisalakan ti panagadalmo kadagiti nasantuan a kasuratan? AGKARARAG KEN AGAYUNO Makatulong kadatayo ti panagkararag ken panagayuno nga umasideg iti Apo. Iti panagkararag ken panagayunotayo iti natalna a lugar, mariknatayo ti ayat ti Mangisalakan. Maibagatayo iti Apo dagiti rikriknaentayo, ken ikkannatayo iti liwliwa ken talna ti panunot. 233
Insalaysay ti maysa a babai no kasano ti nasaysayaat pannakaam-ammona iti Nailangitan nga Amatayo ken ti Mangisalakan babaen ti kararag. Mannursuro daytoy. Maysa nga aldaw pinagawidda ket naibaga a nalmes ti anakna a lalaki. Nalaus ti pannakakellaatna. Iti panagladingitna, naisangitna, "Apok, Diosko, apay?" Nalawag, dagus, ken naanus, immay ti sungbat a naimula iti panunotna: "Kasapulak daytoy." Kadagiti aldaw a simmaruno nakaawat iti naisangsangayan a liwliwa. "Iti panangibukbokko iti pusok iti panagkararag iti Amak," kinunana, "dinengngegnak ket iti bukodna a wagas ken bukodna a panawen sinungbatanna dagidiay a kararag . . . Nayadayonak koma daytoy a padas manipud iti Nailangitan nga Amak . . . Ngem ketdi, as-asidegak iti namarsuak itan ngem iti napalabas, ken binendisionannak iti pannakaammo ken pammaneknek." (Anita L. Hughes, "Why Did You Take My Son?" Ensign, Hulyo 1978, p. 66.) MAKIRANUD ITI SAKRAMENTO Mangted ti Espiritu ti Apo kadatayo iti pannakaawat iti panagbiag ken ugali ti Mangisalakantayo, gapu ta maysa kadagiti panggep ti Espiritu ti mangpaneknek ken ni Cristo (Kitaen ti Juan 15:26). Ti kinaagpaysona, babaen laeng iti Espiritu ti Apo a maadaltayo ti naun-uneg a kaipapanan ti sakripisio ti Apo kadatayo. Salimetmetantayo ti Espiritu ti Apo kadatayo kalpasan ti panagbuniag ken pannakapasingkedtayo babaen ti pannakaikari a makiranud iti sakramento (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:77, 79). Ania ti nasken a panunotentayo iti pannakiranudtayo iti sakramento? PANANGSUROT ITI SIBIBIAG A PROPETA Kasano a makatulong kadatayo a mabukel ken ni Cristo ti panangsurot iti sibibiag a propeta? Ti Presidente ti Simbaan ti pannakangiwat ti Dios ditoy daga. Gapuna, ipalpaltiingna ti pagayatan ti Dios para kadatayo ita a panawen. Ngarud, no sursurotentayo dagiti pammagbaga ti propeta, sursurotentayo ti Dios ken agtungtungpaltayo iti pagayatanna. Iti daytoy a wagas, iti pannakaadaltayo iti kinatulnog ken makagun-od iti padas, maaddaantayo iti pammati iti Apo. Agbalin daytoy a pammati a "pagsangladan" dagiti kararuatayo ken allukoyennatayo nga agaramid iti nasayaat (kitaen ti Ether 12:4). Babaen daytoy makasaraktayo iti kinaimbag ken agbalin a maikari nga annak a lallaki ti Dios (kitaen ti Moroni 7:25-26). AYATEN KEN PAGSERBIAN TI APO Kinuna ni Ari Benjamin kadagiti taona, "No agserbikayo iti padayo a tao agserserbikayo laeng iti Dios" (Mosiah 2:17). Panagayat ken panagserbi iti Apo ti panagayat ken panagserbi kadagiti dadduma. Ket no ayaten ken pagserbiantayo ti Mangisalakan, nasaysayaat ti pannakaammotayo kenkuana. Babaen ti panagserbi iti Apo, maadaltayo a riknaen ti riknana ken mapanunot ti panunotna: "Gapu ta kasano ti pannakaammo ti tao iti amona a saanna a 234
Maika-27 nga Adalen nagpaayan, ken ganggannaet kenkuana, ken adayo iti pampanunot ken panggep ti pusona?" (Mosiah 5:13.) AGBIAG A KASLA KEN NI CRISTO Kasano nga agbiagtayo a kasla ken ni Jesucristo? Iti panagtungpaltayo kadagiti bilin ti Apo ken agbiag babaen ti ebangheliona, mangrugitayo nga agbiag a kasla iti panagbiagna ket iti kasta agbalin a kas kenkuana. Ipakaammo iti nadutokan a kameng ti klase iti tallo agingga iti lima a minuto ti Mosiah 4 ken 5. Gapu kadagiti balikas ni Ari Benjamin, narikna dagiti taona ti Espiritu ti Dios ken naallukoy a nagkari iti Apo a kanayonda a salimetmetan dagiti bilinna. Mairaman kadagiti bilin nga imbaga ni Ari Benjamin a rumbeng a salimetmetanda dagitoy: laglagipen a naindaklan ti Dios; ipakumbaba dagiti bagida; agkararag iti inaldaw; saan nga agdidinnangran; suruan dagiti ubbingda nga agiinnayat; itedda ti sanikuada iti nakurapay; ken agbalin a nadalus iti panunot, balikas ken aramidda. Iti panangaramid dagiti tao ni Ari Benjamin kadagitoy a banag nagbalinda a kas iti Mangisalakan. Mabalintayo ti agbalin a kas iti Mangisalakan babaen ti panagaramid kadagiti isu met la a banag. Imbaga ni Alma kadatayo a no agbiagtayo a kas iti Mangisalakan, maawattayo ti "ladawanna iti langatayo" (kitaen ti Alma 5:14, 19). Kaipapanan daytoy, iti maysa a paset, a napnuantayo iti ayat ti Dios ken makarikna iti panangngaasi kadagiti dadduma. Kaipapananna a kayattayo a salimetmetan dagiti katulagantayo iti Apo ken agbalin a maikari a mangaramat iti naganna. Panangigibus Iti panagadaltayo kadagiti nasantuan a kasuratan, panagkararag ken panagayuno, pannakiranud iti sakramento, panangsurot iti sibibiag a propeta, panagayat ken panagserbi iti Apo, ken agbiag a kas ken ni Cristo, maammuantayo ti Mangisalakan ken agbalin a kas kenkuana. Iti daytoy a wagas mabukeltayo kenkuana kas natibker a pondasiontayo. Naikari kadatayo a no dagiti biagtayo mabangonda iti bato ni Cristo saantayo a madalupo. Kaipapananna a ti biag a nabangon ken ni Cristo - ti natibker a pondasion - makaibtur iti agnanayon. Kaipapananna a babaen ti panagbalintayo a kas iti Apo, makapagnaedtayo manen kenkuana ken iti Nailangitan nga Amatayo, a mangawat para kadatayo amin nga adda kadakuada. Inkari ti Apo kadatayo, "Isu a mangawat kaniak awatenna ti Amak; Ken isu nga umawat iti Amak awatenna ti pagarian ti Amak; ngarud amin a kukua ti Amak maitedto kenkuana" (Doktrina ken Katulagan 84:37-38). Ibinglaymo iti pammaneknekmo ken ni Jesus a kas Mannubbot ken Mangisalakanmo. No adda oras, awisen dagiti dadduma nga addaan iti kinasaserdote nga ibinglayda dagiti pammaneknekda. Ipabasa manen iti maysa a kameng ti klase ti padas ni Elder Ballard para iti klase iti pakauna daytoy nga adalen. 235
Pangkarit 1. Ikumitmo ti bagim a kas addaan iti kinasaserdote tapno maam-ammom ti Mangisalakan ken agbalin a kas kenkuana. 2. Pumili iti kababalin ti Mangisalakan a kayatmo a mapasayaat iti bukodmo a biag. Rugian itan a pasayaaten daytoy a kababalin. Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, kapitulo 3, "Ni Jesucristo, Ti Napili a Pangulo ken Mannubbottayo," ken kapitulo 11, "Ti Biag ni Cristo." 2. Isagana ti sumaganad a tsart, "Kasano ti Pannakabukeltayo ken ni Cristo, ti Natibker a Pondasion," wenno agsagana a mangisurat iti pakaammo iti pisarra. Kasano ti Pannakabukel ken ni Cristo, ti Natibker a Pondasion Adalen dagiti nasantuan a kasuratan Agkararag ken agayuno Makiranud iti sakramento Suroten ti sibibiag a propeta Ayaten ken pagserbian ti Apo Agbiag a kas ken ni Cristo 3. Agsaganaka a mangibaga iti pammaneknekmo ken ni Jesus a kas Mannubbot ken Mangisalakanmo. 4. Dutokan a nasapa ti maysa a kameng ti klase a mangted iti tallo agingga iti lima a minuto a panagpakaammo no ania ti imbaga ni Ari Benjamin kadagiti taona nga aramidenda iti Mosiah 4 ken no kasano a simmungbat dagiti taona iti mensahena iti Mosiah 5. (Dagiti banag a nasken a laonen iti pakaammo ket masarakan iti adalen iti baba ti paulo nga "Agbiag a kas ken ni Cristo.") 5. Idawat kadagiti kameng ti klase a basaen wenno isalaysayda dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 236
Kinawaya nga Agpili - Maysa a Sagut Manipud iti Dios Maika-28 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti tumulong kadatayo a mangawat a nasaysayaat iti pagbatayan ti kinawaya nga agpili ken isuro kadatayo ti kinapateg ti panagaramid kadagiti nasirib a panagpili. Pakauna Ni Jacob, a kabsat ni Nephi, impakdaarna iti Libro ni Mormon, "Ngarud, paragsakenyo dagiti pusoyo, ken laglagipenyo a nawayakayo nga agtignay para kadagiti bagiyo - a mangpili iti dana ti awan inggana nga ipapatay wenno iti dana ti biag nga agnanayon" (2 Nephi 10:23). Ania ti mangmangted kadatayo iti bileg nga agaramid kadagiti pangngeddeng? Apay, kas pagarigan, a nangeddengtayo a mabuniagan? Wenno, apay a makaikeddengtayo no ania nga aruaten ti aramaten, ania ti pageskuelaan, wenno ania a trabaho ti alaen? Ti sungbatna ket naikkantayo iti sagut manipud iti Dios a maaw-awagan iti kinawaya nga agpili. Daytoy a sagut ti bileg a mangaramid kadagiti pili. Ti kapatgan a pili a nasken nga aramidentayo, ti pili a naaramid babaen ti pannubbot ti Mangisalakan, pakaseknanna ti biag nga agnanayon. Saannatayo a piliten ti Mangisalakan a mangawat iti ebangheliona, ngem no pilientayo ti mangsurot kenkuana, bendisionannatayo ken isuronatayo no kasano ti panangaramat iti kinawayatayo nga agpili tapno agbalintayo a kas iti Dios. Kinawaya nga Agpili - ti Agnanayon a Paglintegan Agnanayon a paglintegan ti kinawaya nga agpili. Ni Presidente Brigham Young, iti panagsaona maipapan iti kinawaya a panagpili ti tao, insurona: "Daytoy ti paglintegan a kanayon nga adda manipud ti amin a kinaagnanayon, ken agtultuloy kadagiti amin nga umay a kinaagnanayon. Tunggal masirib a tao nasken nga addaan pannakabalin nga agpili." (Discourses of Brigham Young, p. 62.) Pabasa iti napigsa iti maysa a kameng ti klase ti Moises 4:1-4. Kaano a naaramid daytoy a pasamak? Ania ti napasamak? Sakbay nga immaytayo iti daga, nagsasaraktayo iti nailangitan a konseho. Maysa kadagiti naindaklan a pagsasaritaan kadatayo ti maipapan iti agnanayon a pagbatayan ti kinawaya nga agpili. Ni Lucifer, wenno ni Satanas, tinarigagayanna a yadayo ti kinawaya a panagpilitayo. Ni Jesucristo, nupay kasta, tinarigagayanna nga aramiden ti pagayatan iti Ama, a mapalubosantayo nga agpili para kadagiti bagitayo. 237
"Daytoy kinawaya nga agpili," kinuna ni Presidente Wilford Woodruff, "ti kanayon a tawid ti tao babaen ti pagannurotan ken pagturayan ti Dios. Tinagikuana iti langit dagiti langit sakbay ti lubong, ket pinagtalinaed ken sinalakniban ti Apo maikontra iti pannakibiang ni Luciper ken dagiti kimmappon kenkuana . . . Babaen daytoy kinawaya nga agpili sika ken siak ken amin a tao a napagbalin nga adda pagrebbenganna, pagrebbenganda dagiti dana nga al-alaentayo, dagiti biag a pagbibiagantayo, ken dagiti aramid nga aramidentayo." (Discourses of Wilford Woodruff, pp. 8-9.) Panangaramat iti Kinawayatayo nga Agpili Kasapulan dagiti naipangruna a banag tapno maaramattayo ti kinawayatayo nga agpili iti daytoy a biag. Umuna, nasken nga addaantayo iti pannakaammo iti nasayaat ken dakes; maikadua, nasken nga addaantayo iti wayawaya nga agpili kadagiti pilitayo; ken maikatlo; kalpasan ti panangaramattayo iti kinawaya nga agpili, nasken nga adda dagiti bunga a masagraptayo a sumaruno kadagiti pilitayo. Iti pannakaipalawag ti maysa, isurat iti pisarra: Pannakaammo iti Nasayaat ken Dakes, Wayawaya nga Agpili; Dagiti Bunga ti Panagpili. TI PANNAKAAMMO ITI NASAYAAT KEN DAKES Tapno maukom a padapada inton makasangotayo ti Mangisalakantayo, nasken a makapanunottayo, a makarason, ken makapili. Nasken a maawatantayo no ania, ti ar-aramidentayo, a manglasin iti paggidiatan ti nasayaat ken dakes ken dagiti bunga dagiti tignaytayo. No ubing unay ti maysa a tao wenno saanna a maawatan dagitoy a paggigiddiatan, saan a maukom a kas kadagiti makaawat kadakuada. Gapuna iti daytoy, saannatayo a pagrebbengen ti Apo kadagiti pinilitayo agingga a walo ti tawentayo. Iti dayta a panawen, madanontayo ti tawen a makasungbat (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 68:25-27). Kaipapananna daytoy a kalpasan ti walo a tawentayo, agsungbattayon iti amin nga aramidtayo - malaksid no adda an-anayen ti pannunottayo ken saan a makarebbeng kadagiti tignaytayo. Inlawlawag ni Mormon: "Naan-anay dagiti babassit nga ubbing, agsipud ta saanda a kabaelan ti agbasol. . . . Saan a makapagbabawi dagiti ubbing, gapuna, nakaal-alingget a kinatiri ti mangtallikud iti natarnaw a kaasi ti Dios kadakuada, ta sibibiagda amin kenkuana gapu iti asina. (Moroni 8:8, 19.) Impalawag pay ni Mormon a dagiti tao nga "awanan iti paglintegan" "nabiag ken ni Cristo" (Moroni 8:22). Kaipananna daytoy a dagiti tao a saan pay a nasuruan iti ebanghelio wenno dagiti saan a makaawat iti daytoy, saan a manamnama nga agbiagda babaen daytoy. Saanda nga agsungbat agingga a maisuro ti ebanghelio kadakuada wenno agingga a maawatanda daytoy. 238
Maika-28 nga Adalen WAYAWAYA NGA AGPILI Tapno maaramat ti kinawayatayo nga agpili, nasken nga agpilitayo. No adda kabaelantayo nga agpili ngem awan ti pagpiliantayo, awan wayawayatayo nga agpili. Iti sabali a pannao, saantayo a makapili malaksid no adda pagpiliantayo. Ti kapatgan nga aramat ti wayawayatayo nga agpili ti panagpili iti nasayaat ken dakes. Daytoy ti gapuna no apay a pinalubosan ti Dios ni Satanas a suppiatenna ti nasayaat. Ngem ti panangsurot kadagiti sulisog ni Satanas pengdanna dagiti pilitayo. Tunggal kanito a pilientayo ti dakes, mapukawtayo dagiti sumagmamano a wayawaya. Manayonan laeng ti wayawaya no pilientayo ti nasayaat. Ipakita ti ladawan 28-a "Peggad - Maiparit ti Aglangoy" Paestoria iti nadutokan a miembro ti klase ti maipapan iti pakdaar a "Peggad - Maiparit ti Aglangoy." (Kitaen ti "Panagisagana ti Mannursuro.") Ammo ti Apo a maaringantayo iti nasayaat ken dakes kadagiti panagpilitayo. No awan daytoy a panagsusik iti nasayaat ken dakes, awan mapilitayo - awan ti kinawayatayo nga agpili. Gapuna, inikkannatayo ti Apo iti pagbatayan, paglintegan, ken bilin a suroten, ket sulsulisogennatayo ni Satanas nga agsukir: Kinuna ti Apo, "Ayatenyo ti Apo a Diosyo iti amin a pusoyo, ken iti amin a kararuayo, ken ti amin a panunotyo, ken ti amin a pigsayo" (Marcos 12:30). Insingasing ni Satanas, a sibabagas, "Apay nga ayaten ti Dios? Apay a saan a bay-an?" Mabalin nga ibagana pay nga awan ti Dios! Kinuna ti Apo, "Laglagipem a ngilinen ti aldaw a Panaginana," (Exodo 20:8). Kinuna ni Satanas, "Aramaten ti aldaw a Panaginana a kas aldaw a panagaliwaksay. Ania ti pateg ti pannakitaripnong iti simbaan ken saan a panagtrabano iti daytoy nga aldaw?" Kinuna ti Apo, "Dayawem ti amam ken ti inam" (Exodo 20:12). Imulmula ni Satanas kadagiti panunottayo ti kapanunotan ti panagsukir kadagiti nagannak kadatayo: "Bukodyo ti biagyo nga agpili a kas pagayatanyo. Alaenyo amin nga ited ti nagannak kadakayo. Lumakay ken bumaketdanto, ket addanto tao a mangaywan kadakuada." (Naadaw manipud ken ni Carl W. Buehner, "Who's on the Lord's Side," Improvement Era, Hunio 1961, p. 402.) Naminsan a nagsurat ni Presidente Spencer W. Kimball iti agtutubo a lalaki a marigatan a mangikeddeng maipapan iti pammati. Tinarigagayan ni Presidente Kimball a daytoy nga agtutubo a lalaki naawatanna dagiti pilina. Insuratna: "Napateg a John: "Ti panagkedked ken isusuppiatmo kadagiti kinapudno ti ebanghelio ti nangted kaniak iti nadagsen a pakaseknan. "Naamirisko a saanka a maallukoy a sumuppiat iti pagayatam . . . diak aramiden, uray no kabaelak, a piliten ti panagpanunotmo, gapu ta ti wayawaya nga agpili ti kangrunaan a linteg ti Apo ket tunggal maysa nasken nga akuenna 239
28
Maika-28 nga Adalen ti pagrebbengan iti bukodna a sungbat; ngem naipangruna a tunggal maysa kadatayo nasken nga aramidenna ti pasetna a mangaring iti pagsayaatan dagiti agkasapulan iti tulong." ("Absolute Truth," Ensign, Set. 1978, p. 3.) DAGITI PAGBANAGAN TI PANAGPILI Nasken a maawatantayo a nupay nawayatayo nga agpili, saantayo a nawaya a mangpili kadagiti pagbanagan dagiti tignaytayo. Nasayaat ti pagbanagan dagiti nasayaat a pili; dakes ti pagbanagan dagiti dakes a pili. Ti gagangay a pagbanagan ti panangaramat ti kinawayatayo nga agpili ti panangpadas kadagiti pagbanagan dagiti pilitayo. Impakdaar ti propeta iti Libro ni Mormon a ni Samuel: "Intedna [Dios] kadakayo tapno maammuanyo ti nasayaat manipud iti dakes, ken intedna kadakayo tapno mapiliyo ti biag wenno patay; ken mabalinyo ti agaramid iti nasayaat ket maisublinto kadakayo dayta a nasayaat, wenno maisublinto kadakayo dayta a kinasayaat; wenno mabalinyo ti agaramid iti dakes, ket maisublinto kadakayo dayta a kinadakes" (Helaman 14:31). Daytoy a pagbatayan ti kinawaya nga agpili ket kas iti paglintegan ti panagapit: Ania man ti imulatayo, isu met ti maapittayo (kitaen ti Taga Galacia 6:7-8). Agbibiag ti maysa a mannalon babaen daytoy a paglintegan. Ti klase ti bukel a pilienna nga imula ti mangikeddeng no ania a bunga ti apitenna. No agmula iti bukel ti trigo agapitto iti trigo, saan a mais. Wenno pilienna a liwayan ti mulana kalpasan a naimulana ti bukel ket, maaddaan iti nasayaat nga apit. Iti biag, kas iti panagtalon, nayappeng dagiti pagbanagan kadagiti pili. No agpilitayo, nasken nga awatentayo dagiti pagbanagan dayta a pili. No maminsan saantayo a mautob dagiti pagbanagan dagiti pilitayo agingga a maukomnatayo ti Dios. Ngem kaaduanna a matignaytayo a dagus dagiti pilitayo. Kas pagarigan, kas kameng ti Simbaan, naited kadatayo ti sagut ti Espiritu Santo kalpasan ti panagbuniagtayo. Ti pagimbagan ti addaan iti Espiritu Santo a kas kadua saan a maamiris agingga a kalpasan ti panagungartayo, ngem no pilientayo ti agsukir iti Espiritu Santo ken agbasol, mapukawtayo ti bilegna kadagiti biagtayo itatta. Ti dagus a pagbanagan ti panagpili nga agaramid iti saan a nasayaat ket ti saantayon a pannakapadas iti liwliwa, pannakaawat, ayat, ken pannarabay nga ited ti Espiritu Santo no aramidentayo ti nalinteg. No salungasingen ti maysa nga agtutubo a lalaki ti Nainsiriban a Balikas, ania dagiti pagbanagan dagiti tignayna? (Saan a maikari a maital-o iti kinasaserdote. Umadayo ti Espiritu. Saan a maikari nga agserbi iti mision. Mabalin a mairuam kadagiti banag a makadangran iti bagina.) No saan a masuruan ti ama dagiti annakna iti ebanghelio, ania dagiti pagbanaganna? (Nakur-kurang ti panagayat iti kaamaan. Mabalin a saan a maammuan dagiti annak ti nasayaat manipud iti dakes. Mabalinna a mapukaw dagiti annakna. Mataktak ti panagsayaat dagiti ubbing.) Saan man a dagus wenno dagus man nga umay dagiti pagbanagan wenno iti masakbayan, aganinaw iti biagtayo no kasano ti panangaramattayo iti kinawaya nga agpili. Ti parabur ti panagpili kadagiti nasayaat isu ti saantayo a panagbuteng kadagiti dagus a pagbanagan wenno kadagiti dumteng iti masakbayan. Daytoy ti mensahe ti himno nga "Aramiden ti Rumbeng." 28-a Peggad - Maiparit ti Aglangoy 241
Kantaen ti himno nga "Aramiden ti Rumbeng." (Kitaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, p. 328) Sungbatantayo dagiti Pilitayo Umayto ti aldaw inton tunggal maysa kadatayo ti tumakder iti sango ti Dios a maukom. Sadiay, sungbatantayto dagiti panangimatontayo ken dagiti pinilitayo nga inaramid. Kalpasanna ukomennatayto ti Dios. Agpada a nalinteg ken naasi, ti panangukomna, a maibasar iti ayatna ken dagiti paglintegan ti langit. Kinuna ni Alma: "Kasapulan iti linteg ti Dios a nasken a makedngan ti tao babaen dagiti aramidna; ket no nasayaat dagiti aramidna iti daytoy a biag, ken nasayaat ti tarigagay ti puspusoda maisublinto, iti ud-udina nga aldaw, iti dayta a nasayaat. "Ket no dakes ti aramidda, maisublinto met kadakuada a dakes." (Alma 41:3-4.) Nawayatayo nga agtignay, ngem sungbatantayto dagiti tignaytayo; ket dagiti tignaytayo ti bunga dagiti pilitayo. Napateg daytoy, ngarud, nga agaramidtayo kadagiti nasayaat a panagpili. Maaramidtayo daytoy babaen ti panangsurot iti pagwadan nga impakita ni Jesucristo ken dagiti nalinteg a babaonenna. Adu ti masursurotayo iti daytoy nga adalen, kas pagarigan, manipud iti biag ni Jose iti Daan a Tulag. Kalpasan a naipan ni Jose sadiay Egipto, nagbalin a babaonen ni Potifar, maysa a turayen ni Paraon ken kapitan ti agbambantay. Naparaburan ni Jose gapu ta pinilina a suroten ti Apo. Nakita ni Potifar a nasayaat amin a banag ti inaramid ni Jose, isu nga inikkanna ni Jose iti pagrebbengan iti amin a sanikuana. Gapu ken ni Jose, pinaraburan ken pinasayaat ti Apo ti balay ken dagiti talon ni Potifar. Kabayatan daytoy a panawen, rinugian ti asawa ni Potifar a gartemen ni Jose. Naawis iti riknana agingga a maysa nga aldaw sinulisogna ni Jose a makiabig kenkuana. Ammo kadi ni Jose dagiti paglintegan ti Dios maipapan ti pannakiabig? Ania dagiti pagpilian ni Jose? Ania ti pinilina nga aramiden? Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Genesis 39:7-12. Iti pannakaipasungalngalna iti daytoy a sulisog, napanunot ni Jose ti maipapan iti dakkel a panagtalek ni Potifar kenkuana, ngem kangrunaanna, napanunotna ti maipapan iti Apo ken ti karina a tungpalenna. Ammo ni Jose nga isu ti agsungbat iti Dios. Daytoy a pannakaammo ti nangted kenkuana iti pigsa tapno mapagkedkedanna ti asawa ni Potifar. Pinilina ti agtungpal iti Dios. Saan a nagsardeng dagiti essem ti asawa ni Potifar a sulisogen ni Jose gapu ta napagkedkedannan iti naminsan. Sinulisogna iti inaldaw, ket intuloyna a pinagkedkedan. Kamaudiananna, iti unget ken pannakapaayna, pinabasolna ni Jose iti basol nga aramidna. Kas nagbanaganna, naibalud ni Jose. 242
Maika-28 nga Adalen "Ngem ti Apo adda ken ni Jose" gapu ta pinilina ti agtungpal. Kamaudiananna, nawayawayaan ni Jose iti pagbaludan ket nagbalin a mangituray iti intero nga Egipto. (Kitaen ti Genesis 39:41.) Ania ti nalagip ni Jose idi masulisog? Kasano a makatulong ti pagwadan ni Jose kadatayo nga aramatentayo ti umno ti kinawayatayo nga agpili? Panangigibus Kinuna ni Presidente David O. McKay: "Sumaruno iti panangipaay iti biag, ti karbengan a mangiturong kadagiti biagtayo ti kaindaklan a sagut ti Dios iti tao. Ti wayawaya nga agpili ti ad-adda nga ipateg ngem iti aniaman a maited ti sanikua iti daga. Naisigud daytoy iti espiritu ti tao. Nadiosan daytoy a sagut iti tunggal gagangay a tao . . . Naited iti tao ti naisangsangayan a talugading, a saan a naipaay iti ania man a dadduma a sibibiag a banag. Inted ti Dios kenkuana ti pannakabalin nga agpili. Iti laeng tao ti nangibagaan ti Namarsua, "Mabalinyo ti agpili para iti bagiyo, ta naited kadakayo' (Moises 3:17). No awan daytoy nadiosan a pannakabalin nga agpili, saan a rumang-ay ti kinatao." ("Man's Free Agency," Improvement Era, Dec. 1965, p. 1073.) Masapul nga addaantayo iti wayawaya nga agpili tapno rumang-ay. Ngem masapul nga aramatentayo a nasayaat ti wayawaya nga agpili, gapu ta pagsungbatennatayto ti Dios kadagiti pilitayo. Masapul nga agpilitayo a nasayaat. Iti panangaramid, nasken nga ikagumaantayo a tungpalen ti Nailangitan nga Amatayo iti inaldaw a panagbiagtayo. Nasken met a kasaotayo iti kararag, dumngeg kadagiti propetana, ken maikari iti pannarabay ti Espiritu Satno. Pangkarit Amirisen ti adu a pilitayo iti tunggal aldaw. Utoben iti apagbiit ti kapatgan a pangngeddeng nga inaramidyo ken dagiti nagbanaganda. Piliem ti paset iti biagyo a kayatyo a pasayaaten. Mangaramid iti sumagmamano a pangngeddeng a mangyeg kadagiti tinarigagayan a pagbanagan. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan 2 Nephi 2:11 (isusuppiat iti amin a banag) 2 Nephi 2:27 (kinawaya nga agpili iti wayawaya ken biag nga agnanayon wenno pannakabalud ken ipapatay) Doktrina ken Katulagan 58:26-29 (saan a nabilin iti amin a banag) Doktrina ken Katulagan 101:78 (panagsungbat kadagiti basol) 243
Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublian nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, Maika-4 nga Adalen, "Wayawaya nga Agpili." 2. Isapa nga ibaga iti maysa a kameng ti klase nga agsagana a mangted iti sumaganad a panamaggigidiat: "No surotentayo dagiti sulisog ni Satanas ikkantayo iti pagpatinggaan dagiti pilitayo. Ipakita daytoy ti sumaganad a pagarigan. Arapaapen a nakakita iti maysa a karatula iti igid ti baybay a mabasa: 'Peggad - Maiparit ti Aglangoy! Mabalin a panunotentayo dayta a panangiget. Ngem kasta kadi? Adu pay laeng ti pagpiliantayo. Nawayatayo nga aglangoy iti sadino man. Nawayatayo a magna iti igid ti baybay ken agpidut kadagiti buttiki. Nawayatayo a mangbuya iti ilelennek ti init. Nawayatayo nga agawid. Nawayatayo met a saan a mangikaso iti karatula ken aglangoy iti napeggad a lugar. Ngem no naalanatayo ti danumen ken naguyodtayo iti uneg, addaantayo iti bassit unay a pagpilian. Mabalintayo ti rumuk-as, wenno umawag iti tulong, ngem mabalin a malmestayo." (Pagbatayan ti Ebanghelio, p. 16.) 3. Agsagana a mangkanta iti "Aramiden ti Rumbeng." 4. Kiddawen kadagiti kameng ti klase a basaen wenno iparang dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 244
Ngilinen ti Aldaw a Panaginana Maika-29 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangisuro kadatayo a ngilinen a nasantuan ti aldaw a panaginana. Pakauna Idiay Estados Unidos idi 1930 adu a tao ti saan a makabirok iti trabaho. Panawen daytoy ti dakkel a panagrigat. Maysa nga addaan iti kinasaserdote iti siudad ti Salt Lake ti nakabirok iti trabahona iti gobierno. Nasaysayaat ngem ti kaaduan a trabaho, ken adda kinatalged. Adda laeng maysa a parikut: kasapulan ti baro a trabaho nga agtrabaho iti Domingo. Ngem kasapulanna ti kuarta a pangtulong iti kaamaanna. Ammona a saan a kanayon a makaunget ti Apo no nasken nga agtrabaho ti tao iti Domingo, isu a nagkararag nga anamongan ti Apo ti panagtrabahona iti Aldaw a Panaginana. Ngem inikkan ti Apo iti rikna a, iti kasasaadna, nasken a saan nga agtrabaho iti Domingo. Impalawagna ti banag iti asawana. Nariknada a dua a nasken nga ibagada iti amona a saan nga agtrabaho iti Domingo. Idi inaramidna daytoy, binallaagan ti amona a mapukawna ti trabahona. Ania ti aramidenyo no dakayo daytoy a tao? Idi nagkedked daytoy nga addaan iti kinasaserdote nga agtrabaho iti Domingo, napukawna ti trabahona. Kalpasan ti ababa a panawen, nupay kasta, nakabirok iti sabali a trabaho a saan a kasapulan nga agtrabaho iti Aldaw a Panaginana. Ti Kinasagrado ti Aldaw a Panaginana Idi punganay, naaramat ti Apo ti innem nga aldaw a panangparsua iti daytoy a daga, ngem naginana iti maikapito nga aldaw (kitaen ti Genesis 2:2-3). Inawaganna daytoy nga aldaw iti Aldaw a Panaginana. Inaramidna a pagarigan, a mangipakita kadatayo a masapul a dayawentayo ti Aldaw a Panaginana babaen ti panaginana manipud kadagiti amin a trabahotayo. Manipud idi punganay, kanayon a namnamaen ti Dios kadagiti annakna a mangipaay iti maysa nga aldaw iti pito nga aldaw kenkuana. Sakbay ti panawen ni Cristo, nangilin ti Aldaw a Panaginana iti maikapito nga aldaw ti lawas. Ngem kalpasan ti panagungar ni Cristo, nasukatan ti Aldaw a Panaginana iti umuna nga aldaw ti lawas (kitaen ti Dagiti Aramid 20:7). Naawagan daytoy nga Aldaw ti Apo (kitaen ti Paltiing 1:10) kas panangdayaw iti panagungarna iti dayta nga aldaw (kitaen ti Juan 20:1). No kasta ngarud ni Cristo ti Apo iti aldaw a Panaginana (kitaen ti Marcos 2:27-28). Iti kasta, 245
binilinannatayo a ngilinen a nasantuan ti Aldawna. (kitaen Doktrina ken Katulagan 59:9-13). Iti panawen ni Moises, impalawag ti Apo ti kinapateg ti panangngilin iti Aldaw ti Panaginana idi innayonna daytoy kadagiti Sangapulo a Bilin. Basaen ti Exodo 20:8-11. Imbaga ti Apo kadagiti tao ti Israel a napateg unay ti Aldaw a Panaginana - a ti kinatulnogda a mangdayaw iti daytoy pagilasinan ti kinapudnoda kenkuana (kitaen ti Exodo 31:12-17). Nangilin iti Aldaw a Panaginana a kas iti panangiturong ti Apo kadagitoy ken kadagiti dadduma a nasantuan a kasuratan agingga iti panawen ni Jesucristo. Kabayatan dagitoy a siglo, adu dagiti saan a naparegta a dadaulo ti relihion ti nagikabil iti adu a panagiget iti maaramid ti tao iti Aldaw a Panaginana. Kas pagarigan, insuroda a saan a mangarun wenno mangiddep iti apuy iti Aldaw a Panaginana. Mawarwar laeng ti maysa a tao ti siglot no maaramidna iti maysa laeng nga ima. Maysa laeng a milia ti patingga ti mapagna ti siasino man a magna. Saan a maisimpa dagiti natukkol a tulang agingga a malpas ti Aldaw a Panaginana. Nagbalin a narigat para kadagiti tao a mangtungpal kadagiti amin a linteg isu a nalipatanda ti pudno a panggep iti Aldaw a Panaginana. Imbes a bendision ken ragsak, nagbalin a pakadagsenan ti Aldaw a Panaginana. Iti ania a wagas a malipatan dagiti sumagmamano a tao ita ti pudno a panggep ti Aldaw a Panaginana? Impalawag ni Presidente George Albert Smith no ania ti rumbeng a tignaytayo iti Aldaw a Panaginana, "Inlatang ti Apo ti maysa nga aldaw iti pito, a saan a pakadagsenan, ngem ti mangted ragsak iti biagtayo ken mamagbalin kadagiti pagtaengantayo a lugar a paguummongan ti kaamaan, . . . a mangnayon iti panagayattayo iti tunggal maysa" (Improvement Era, Ene. 1949, p. 9). Kasano a makaparagsak ti Aldaw a Panaginana iti biagtayo? Impalgak ti Apo a binendisionanna ti Aldaw a Panaginana ken inaramidna a sagrado. Iti daytoy nga aldaw aginanatayo iti amin a pakadagsenantayo, pakaribukan, ken trabaho. Aldaw daytoy a makapagyamantayo iti Apo para kadagiti adu a bendisionna a salun-at, pigsa, liwliwa, ken naespirituan a kinaragsak. Ti Aldaw a Panaginana, ti aldaw a yaasideg iti Nailangitan nga Amatayo babaen ti panagadal, panagkararag, ken pannakitaripnong kadagiti miting a panangdayaw kenkuana ken makiranud iti sakramento. Panangngilin a Nasantuan iti Aldaw a Panaginana Inikkandatayo ti Umuna a Panguluen ti Simbaan kadagiti nalawag a bilin maipapan kadagiti aramiden iti Aldaw a Panaginana: "Ti Aldaw a Panaginana saan a gagangay nga aldaw nga aginanatayo la iti bassit manipud kadagiti trabahotayo, a nawaya nga aramaten a kas iti singasing 246
Maika-29 nga Adalen ti barengbareng a panagpanunottayo. Nasantuan daytoy nga aldaw, Aldaw ti Apo, a maaramat a kas aldaw ti panagraem ken panagdayaw:" (Church News, 11 Hulyo 1959, p. 3.) Saan a nangted ti Apo ti adu a paglintegan maipapan ti Aldaw a Panaginana, nangted laeng kadatayo iti sumagmamano a pangiturong kadatayo iti panangngilin iti Aldaw a Panaginana. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 59:9-13. Apay a kiniddaw ti Apo a ngilinen ti Aldaw a Panaginana? (Tapno mapagtalinaedtayo dagiti bagitayo nga awan mulitna ditoy lubong.) Ania ti kaipapanan ti "pagtalinaedem ti bagim nga awan mulitna ditoy lubong?" Ania ti nasken nga aramidentayo tapno mangilintayo ti Aldaw a Panaginana? (Mabalintayo ti mapan iti balay a pagkararagan, aginana dagiti trabahotayo, mangted kadagiti (debosiontayo), mangted kadagiti daton ken sakramento, ipudno dagiti basoltayo, isagana dagiti taraontayo nga addaan kinamaysa ti puso, agayuno ken agkararag.) Ania ti kaipapanan ti debosion? (Kaipapanan ti debosion ti kinapudno, kinatulnog, napudno a panagayat, panagdayaw.) Inlawlawag ti Apo a no ngilinentayo ti Aldaw a Panaginana, masapul a maaramattayo ti aldaw iti panagdayaw ken panagaramid iti nasayaat. Ania dagiti daton? Dagiti daton ti sagut iti Apo. Mairaman kadagitoy ti apagkapullo ken dagiti daton. Ti Aldaw a Panaginana ti maitutop nga aldaw a panangted kadagitoy a daton nga agpaay iti Apo. Ania ti kaipapanan ti "kinamaysa ti puso?" Kaipapanan ti kinamaysa ti puso ti addaan maysa a napasnek a panggep. Kaipapanan ti panangisagana kadagiti taraon nga addaan kinamaysa ti puso ti panangisagana iti daytoy nga addaan panagayat iti Apo ken dagiti annakna kadagiti pusotayo. Mainayon kadagiti pangiturong a naited kadatayo kadagiti nasantuan a kasuratan ken babaen dagiti sibibiag a propetatayo makasursurotayo no kasano a ngilinentayo a nasantuan ti Aldaw a Panaginana babaen ti panangadal iti biag ti Mangisalakan. Maysa nga Aldaw a Panaginana, kas pagarigan, bayat ti panagturong ni Jesus iti sinagoga tapno mangisuro, nakasabat iti tao nga addaan kasla nalaylay nga ima. Naallukoy dagiti eskriba ken dagiti Pariseo, a ti panangagas iti tao salungasingenna ti aldaw a Panaginana, naguummongda iti lawlaw ti Mangisalakan tapno kitaenda no ania ti aramidenna. Iti pannakaammona no ania ti pampanunotenda, sinaludsod ti Apo ida, "Nalinteg ngata ti agaramid iti nasayaat kadagiti Aldaw a panaginana, wenno agaramid iti dakes? Ti mangisalakan iti biag, wenno mangdadael kadaytoy?" Kalpasanna, iti panangilawlawna iti panagkitana kadakuada, kinunana iti tao, "Unnatem dayta imam." Inaramid daytoy ti tao, ket naagasan a naan-anay ti imana. (Kitaen ti Lukas 6:6-10.) 247
Maysa pay nga Aldaw a Panaginana, sinaludsod ni Jesus: "Asino kadakayo ti adda asno wenno bakana a natnag iti bubon, ket dinanto alawen a dagus iti aldaw a panaginana?" (Lucas 14:5-6.) Iti daytoy a wagas, sinuruannatayo ni Jesus a sumagmamano a trabaho ti nasken a maaramid iti Aldaw a Panaginana. Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Pudno a nasken nga agtrabaho ti sumagmamano a tao iti Aldaw a Panaginana. Ken, kinaagpaysona, sumagmamano a trabaho a pudno a kasapulan--panangaywan kadagiti masakit, kas pagarigan - kinapudnona a mabalin nga agserbi a pangdayaw iti Aldaw a Panaginana. Nupay kasta, kadagitoy nga aramid dagiti gandattayo ti kapatgan a pampanunoten. "No siaayat nga agtrabaho ti lallaki ken babbai iti Aldaw a Panaginana tapno magrang-ay, salsalungasingenda dagiti bilin; gapu ta ti kuarta a masapulan iti Aldaw a Panaginana, no saan a kasapulan ti agtrabaho, narugit a kuarta." (Spencer W. Kimball, "The Sabbath - A Delight," Ensign, Jan. 1978, p. 5.) Kas impalawag ni Presidente Kimball, adda dagiti panawen a saantayo a malisian ti agtrabaho iti Domingo. Ngem no aramidentayo, nasken nga ipapusotayo a ngilinen ti Aldaw a Panaginana. Ti panangngilin a nasantuan ti Aldaw a Panaginana ipakitana ti ayattayo iti Apo. Ipakita ti panagyamantayo iti kinasayaatna. No maipasangotayo iti pangngeddeng a mangaramid iti trabaho a mabalin wenno saan a maitutop iti Aldaw a Panaginana, mabalin a damagentayo iti bagitayo ti tallo a saludsod: • Panagaramid kadi iti nasayaat? • Makapangato kadi iti espiritu? • Inaramid kadi ni Jesus daytoy? "Masansan a maduktalan dagiti nagannak a dagiti banag a maaramid iti Domingo a nasayaat nga aldaw para kadagiti annakda, mamagbalin met a nasayaat nga aldaw para kadakuada. Kinuna ti maysa nga agtutubo nga ama, 'Iti Domingo maaramatko ti kaaduan nga oras kadagiti annakko ngem iti sabali nga aldaw. Kadagiti Sabado kanayon nga adu ti trabahok iti aglawlaw ti balay . . . ken saanko unay a maas-asikaso dagiti ubbing. Ngem iti Domingo, dakami iti asawak basbasaanmi ida iti ad-adu nga estoria ken kankantaan ida iti ad- adu a kanta. Agpagnapagnakami iti aglawlaw iti kaarruba. Dumngegkami iti panagestoriada . . . Kaay-ayo dagiti ubbing ti Domingo gapu ta masursuroda iti ad-adu manipud kadakami - ken kaay-ayomi ti Domingo gapu ta ad-adu ti maitedmi a panawen kadakuada . . . ' "'Saantayo a basta laeng palubosan ti ania man a banag iti ruar a mangsinga iti tunggal maysa kadatayo,' kinunana ti maysa nga ina, a tultuladenna ti aramid ti adu a kaamaan. 'Ania man nga aramidentayo iti Domingo, aramidentayo a sangkamaysa . . . Sarungkarantayo dagiti kabagian a sangkaamaan. Mangang- angaykami iti naisangsangayan a miting para kadagiti annak ken siguraduenmi 248
Maika-29 nga Adalen a maipaay ti programa a pangliwliwa iti amin a ragup ti tawen. Ugali itan dagiti annakmi ti mangliklik iti panangawis dagiti gagayyemda nga agaramid kadagiti banag a mangyadayo kadakuada iti pagtaenganmi iti Domingo.'" (Orson Scott Card, "Making Sunday the Best Day of the Week," Ensign, Jan. 1978, p. 9.) Adu a tao ti agdaydayaw iti Aldaw a Panaginana: • Adu a mannalon ti agapit ken agilako iti apitda kadagiti innem nga aldaw a naited a panagtrabaho ti tao. Aramidenda laeng dagiti trabaho a kasapulan unay iti nasantuan nga aldawna ken tungpalenda ti bilin ti Apo a pangdayaw kenkuana. • Ipastor dagiti agtagikua iti baka ken dingnguen kadagiti aldaw iti lawas ket palpasen wenno iballaetda ti manglikmot iti rabii ti Sabado tapno makataripnongda kadagiti miting iti Domingo. • Dagiti agtagikua iti naballigian a panganan mangrikepda iti Aldaw a Panaginana ken aramatenda ti aldaw a panangiturong kadagiti aramiden iti Simbaan. • Dagiti agtagikua kadagiti estasion ti serbisio agserrada iti Domingo ngem makaganansiada pay laeng kadagiti innem nga aldaw a naited a panagtrabaho. • Dagiti agtagikua kadagiti paglakuan ti lupot agserrada ket aramatenda daytoy nga aldaw a panagdayaw iti Apo. • Saan nga aglako dagiti agtagikua iti paglakuan iti agas iti Aldaw a Panaginana malaksid kadagiti agas a para kadagiti kellaat a kasapulan. • Dagiti agad-adal, agadalda laeng kadagiti adalenda kadagiti aldaw ti lawas. • Agserra dagiti agtagikua kadagiti pabrika iti Aldaw a Panaginana. • Aganup laeng dagiti mangnganup kadagiti aldaw ti lawas; addaan innem nga aldaw a panagtrabaho dagiti mangngalap. • Angayen laeng dagiti kaamaan dagiti panagtitipon ken piknik iti aldaw ti lawas. Saan a maaddaan dagiti kaamaan wenno dagiti ragup kadagiti gunglo ken ekskursion iti Domingo. Mabalin a sakripisio ti kaipapanan ti panangaramid kadagitoy a banag. Ngem iti nganngani amin a negosio, karera, ken aramid, adda dagiti natulnog, naballigian a tao a mangaramid kadagiti sakripisio ket makapadas iti ragsak ti panagtungpal iti bilin ti Apo a ngilinenda a nasantuan ti Aldaw a Panaginana. Basaen ti Levitico 23:2. Panangigibus Imbaga ti Apo kadatayo a saan nga ibarengbareng dagiti sagrado a banag. Maysa kadagiti kasagraduan a banag nga inted ti Apo ti nasantuan nga aldawna. Kinuna ni Elder Ezra Taft Benson: "Panggep ti Aldaw a Panaginana ti pannakaitandudo a naespirituan, para iti panangpabaro kadagiti katulagantayo, para iti panagdayaw, panaginana para iti panagkararag. Panggepna a pakanen ti espiritu, tapno mabalintayo a mapagtalinaed dagiti bagitayo a saan a 249
mamulitan iti lubong babaen ti panagtungpal iti bilin ti Apo." ("Keeping the Sabbath Day Holy," Ensign, May 1971, p. 6.) Pangkarit Kalikaguman nga aramiden ti Aldaw a Panaginana a naes-espirituan. Aramiden daytoy babaen ti panangummongyo iti kaamaanyo iti imatangyo ket paglilinnawagan ti tignay ti kaamaanyo iti Aldaw a Panaginana. Padasen a biroken ti kasayaatan a wagas tapno mangilin a nasantuan ti Aldaw a Panaginana. Palagipan dagiti kameng ti kaamaan a saludsodenda iti bagida ti tallo a saludsod tapno maammuan no maitutop dagiti aramidda: • Panangaramid kadi iti nasayaat? • Makaitandudo kadi a naespirituan? • Inaramid kadi ni Jesus daytoy? Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Nehemias 13:15-21 (panaglako iti Aldaw a Panaginana) Isaias 58:13-14 (saan nga agsapul iti pagragsakan iti Aldaw a Panaginana) Levitico 19:30 (bilin a panangngilin iti Aldaw a Panaginana) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-24 a paset, "Ti Aldaw a Panaginana." 2. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 250
Dagiti Apagkapullo ken Daton Maika-30 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a tumulong kadatayo a mangalagad iti paglintegan ti apagkapullo ken naayat kadagiti datontayo. Pakauna Isurat daytoy a saludsod iti pisarra: "Matakawan kadi ti tao ti Dios?" Madamagtayo iti adu a napateg a saludsod kadagiti nasantuan a kasuratan. Kas pagarigan, idi sinarungkaran ni Cristo ti kontinente ti America kalpasan ti panagungarna, sinaludsodna kadagiti Nephite ti sinaludsoden ni Malakias, maysa a propeta iti Daan a Tulag: "Matakawan kadi ti tao ti Dios?" (3 Nephi 24:8; Malakias 3:8.) Kasano a matakawan ti Dios? Basaen ti 3 Nephi 24:8. Ti Paglintegan ti Apagkapullo Nakarkaro pay ti paglintegan ti apagkapullo ngem ti bilin iti Apo. Babaen daytoy, addaantayo iti gundaway a mangisubli kenkuana ti paset ti amin nga intedna kadatayo. Babaen daytoy, mabalintayo pay ti tumulong a mangpatakder iti pagarianna ken ipakita ti pammatitayo kenkuana. Masansan a masaludsod, "Ania ti naan-anay, napudno nga apagkapullo?" Ti apagkapullo isu ti apagkasangapulo ti nasapulantayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 119). Kaipapanan daytoy nga itedtayo ti apagkasangapulo ti sueldotayo; wenno, dagiti napagtengtayo kadagiti pangen, dinguen, wenno dagiti apit imbes a kuarta, itedtayo ti apagkasangapulo dagidiay a banag. (Kitaen ti Levitico 27:30-32.) Agbayadtayo iti apagkapullo babaen ti pannangted iti daytoy kadagiti pannakabagi ti Apo, ti obispo wenno presidente ti sanga. Kalpasanna, ipatulodna dagitoy a pondo iti kuartel ti Simbaan, a pakaiduldulinan ti apagkapullotayo ken dagiti dadduma a saranaytayo. Maminsan iti makatawen, makisinnarak ti tunggal maysa a kameng a makiddaw iti obispo wenno presidente ti sanga. Iti daytoy a gundaway, sublianna a kitaen a sililimed dagiti listaan ti apagkapullotayo ken saludsodennatayo no nagbayadtayo iti sibubukel nga apagkapullo iti dayta a tawen. Maawagan daytoy a miting iti "panangurnos iti apagkapullo." Ibilang ti Apo a napateg unay ti panagbayad iti apagkapullo ta saantayo a makaawat iti rekomenda ti templo malaksid no agbaybayadtayo iti sibubukel 251
nga apagkapullo. Malaksid iti daytoy, nasken nga agbaybayad dagiti lallaki ken agtutubo a lallaki iti apagkapullo sakbay a maital-oda iti kinasaserdote. Imbaga ni Elder Matthew Cowley, sigud a kameng iti Korum ti Sangapulo-ket- dua, iti maysa a nasayaat a kabsat a babai a Maori nga agnanaed iti nasulinek a purok ti New Zealand nga addaan iti napudno nga espiritu iti panagbayad iti apagkapullo: "Ita, iti maysa a tiempo dimmaw-asak a kas iti kanayon nga ar-aramidek iti dayta a lugar, tapno kitaek daytoy nangayed a bassit a baket, walopulona, ken bulsek. Saan nga agnanaed iti masnop a sanga, saan a masarakan ti addaan iti kinasaserdote malaksid ti isasarungkar dagiti misionario sadiay . . . "Adda iti ruar ti paraangan iti abay ti bassit a pagpuoranna. Inyawatko ti imak a makialamano kenkuana, ken makiginnusugosak iti agong kenkuana (iti ugali ti Maori) ket kinunana, 'Dika a makialamano kaniak . . . "Kalpasanna nagarukong a napan iti bassit a balayna. Adda pala iti suli ti balayna. Innalana ti pala ket nagarukong iti sabali a turong a rukrukodenna ti kaadayo ti napananna. Kamaudiananna nakadanon iti maysa a disso ket nangrugi a nagkali . . . Kamaudiananna nakapala iti natangken a banag. Inruarna . . . maysa a pagkargaan iti bunga. Linuktanna dayta a pagkargaan iti bunga ket kinautna, a nakaalaanna iti maysa a banag ket intedna kaniak, ket naammuak a kuarta ti New Zealand. Iti kuarta ti Amerikano, sangagasut a doliar ti kaibatoganna. "Kinunana, 'Dayta ti apagkapullok. Ita mabalinkon ti makialamano iti addaan iti kinasaserdote ti Dios.' "Kinunak, 'Saanka a nakautang iti kasta ti kadakkelna nga apagkapullo.' "Kinunana, 'Ammok dayta. Saanko nga utang tatta, ngem agbayadak iti sumagmamano a kas pauna, gapu ta saanko nga ammo no kaano manen a makaumay pay ditoy ti addaan iti kinasaserdote ti Dios.' "Kalpasanna, immasidegak ket inggusugosko ti agongko ken mugingko kenkuana, ket nagayus ti luak iti pingpingna." (Iti Conference Report, Oct. 1948, pp. 159-60.) Kasano ti panagbayad iti apagkapullo tapno maipakita ti pammategtayo iti Apo? Kasano nga ipakitatayo ti pammatitayo? Dagiti Daton Mabalintayo ti mangyabuloy iti kuarta malaksid iti apagkapullo tapno makatulong a mangpatakder iti pagarian ti Apo. Maawagan dagitoy nga abuloy iti daton. Ibaga kadatayo ti obispotayo, presidente ti sanga, wenno pangulo ti ragup dagiti gundaway para iti panagbayad iti daton. Makatulong kadatayo ti sumaganad nga estoria ni Elder Boyd K. Packer a mangawat iti kinapateg ti panagbayad iti apagkapullo ken daton: 252
Maika-30 nga Adalen Sumagmamano a tawen ti napalabas, dua a misionario ti nangipakaammo iti presidenteda iti sanga a maysa a kaamaan a sursuruanda ti kellaat a nangikeddeng a saanen nga agpabuniag. Naammuan ti ama ti maipapan iti apagkapullo ket pinaisardengna aminen a pannakimiting kadagiti misionario. "Sumagmamano nga aldaw ti napalabas," impalawag ni Elder Packer, "ginutugot ti presidente ti sanga dagiti misionario a kumuyog kenkuana iti maysa pay nga isasarungkar iti kaamaan. "'Maawatak,' kinunana iti ama, 'a nangeddengkan a saan a kumappeng iti Simbaan.' "'Pudno dayta,' insungbatna. "'Imbaga kaniak dagiti misionario a mariribukanka maipapan iti apagkapullo.' "'Wen,' kinuna ti ama. 'Saanda nga imbaga kadakami ti maipapan iti daytoy; ket idi naammuak daytoy, kinunak, "Dakkel unay dayta a dawatenda. Saan a dumawdawat ti simbaanmi iti ania man a banag a kasta. Ti panagkunami nalabes daytan, ken saankami a kumappeng."' "'Imbagada kadi kenka maipapan ti daton iti panagayuno?' sinaludsodna. "'Saan,' kinuna ti lalaki. 'Ania dayta?' "'Iti Simbaan agayunokami iti dua a pannangan iti tunggal bulan ket itedmi ti gatad dagiti pannangan a tulong kadagiti nakurapay.' "'Saanda nga imbaga kadakami dayta,' kinuna ti lalaki. "'Naibagada kadi ti pondo a pagpatakder?' "'Saan, ania dayta?' "'Iti Simbaan, mangyabuloy amin a kameng para ti panagpatakder dagiti simbaan. No nakikappengka iti Simbaan, tarigagayam ti makiraman nga agpada iti panagtrabaho ken babaen ti kuarta. Nairanrana, agpatpatakderkami iti baro a simbaan ditoy,' imbagana kenkuana. "'Nakaskasdaaw,' kinunana, 'ta saanda nga imbaga dayta.' "'Nadakamatda kadi ti pagsayaatan ti programa kenka?' "'Saan,' kinuna ti ama, 'Ania dayta?' "'Nasayaat, mamatikami iti panagtitinnulong iti tunggal maysa. No makasapul wenno agsakit ti maysa a tao wenno awanan trabaho wenno mariribukan, nabukelkami a tumulong, ket manamnamaka a tumulong.' "'Imbagada kadi pay nga awanankami iti propesional a saserdote? Dakami amin itedmi ti orasmi, dagiti talentoni, dagiti sanikuami, ken panagbaniaga - amin tapno makatulong iti trabaho. Ken saankami a mabaybayadan iti kuarta gapu iti daytoy.' "'Dida imbaga kadakami ti ania man iti dayta,' kinuna ti ama. 253
"'Nasayaat,' kinuna ti presidente ti sanga, 'no naupaykayo babaen laeng ti bassit a banag a kas iti apagkapullo, nalawag a saankayo a sisasagana para iti daytoy a Simbaan. Nalabit nga inaramidmo ti umno a pangngeddeng ken nasken a saanka a kumappeng.' "Iti ipapanawda, nganngani kalpasan ti panagpanunot, simmango ket kinunana,' Nasdaawka kadin no apay nga aramiden dagiti tao amin dagitoy a banag a sitatallugod?' Saanak pay a nakaawat iti kuarta para iti apagkapullo. Awan nadutokan a mangulekta iti daytoy. Ngem bayadanmi - ken amin dagiti dadduma - ket ibilangmi a dakkel a gundaway. "'No maduktalam no apay, dandanimon magaw-at ti perlas a kapatgan . . . "'Ngem,' kinunana ti presidente ti sanga, 'pangngeddengmo dayta. Namnamaek laeng nga ikararagam dayta.' "Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw nagparang ti tao iti pagtaengan ti presidente ti sanga . . . Kayatna a maituding ti panagbuniag ti kaamaanna.' (Boyd K. Packer, "Where Much Is Given, Much is Required," Ensign, Nov. 1974, p. 88.) Ania ti nangpatarigagay iti daytoy a tao a kumappeng iti Simbaan? Ilista iti pisarra dagiti nadumaduma a daton a nadakamat iti estoria. (Dagiti daton iti panagayuno, pundo ti panagpatakder, pagsayaatan.) Mabalintayo met ti mangted iti kuarta iti pundo ti misionario wenno badyet iti purok wenno sanga. Maaramat dagiti pundo ti badyet kadagitoy a paggastuan kas panangasikaso kadagiti balay ti simbaan, taraon wenno dagiti kasapulan ti purok wenno dagiti taripnong ti purok wenno sanga, dagiti kasapulan ti panangisuro, ken dagiti pagkantaan a libro. Inayon ti "pundo ti misionario" ken "pundo ti badyet" iti nailista iti pisarra. Pakaaramatan dagiti Apagkapullo ken Daton Maaramat dagiti apagkapullo ken daton nga itedtayo iti Simbaan iti trabaho ti Apo. Aramaten dagitoy a kuarta dagiti dadaulo iti kinasaserdote kadagiti wagas nga inted ti Apo. Makatulong dagitoy nga abuloy a mangpasubli kadagiti kabsattayo iti Nailangitan nga Amatayo. Apay a kasapulan ti kuarta tapno maileppas ti trabaho ti Apo? Sumagmamano a wagas a pakaaramatan dagiti apagkapullo ken datontayo - 1. Tapno matulongan ti programa ti misionario. 2. Tapno makatulong a mangpatakder ken pangasikaso kadagiti simbaan, templo, ken dadduma pay a pasdek. 3. Tapno matulongan nga agadal dagiti agtutubo kadagiti eskuelaan ti simbaan, seminario ken pagsanayan. 4. Tapno makatulong a maimaldit ken maiwaras dagiti kasapulan iti panagadal. 254
Maika-30 nga Adalen 5. Tapno ad-adda a makatulongtayo iti kapupuon ken panagtrabaho para kadagiti natay. 6. Tapno makatulong kadagiti agkasapulan a saan a makatulong kadagiti bagida. 7. Tapno makatulong kadagiti gastuen ti sapasap ken taripnong iti disso. Dagiti Bendision iti Panagbayad kadagiti Apagkapullo ken Daton Apay a gundaway ti panagbayad kadagiti apagkapullo ken daton iti Apo? No bayadantayo dagiti apagkapullo ken datontayo, masapul nga aramidentayo a situtudio. Ibagbaga dagiti nasantuan a kasuratan kadatayo a mangted "a saan a mapilpilitan, wenno gapu ta kasapulan: ta ay-ayaten ti Dios ti mangted a siraragsak" (2 Taga-Corinto 9:7), ket no ti tao "aramidenda a mapilpilitan . . . maibilang kenkuana a kas imbatina ti sagut" (Moroni 7:8). Adda padas ni Presidente Marion G. Romney a makatulong kadatayo a mangawat iti daytoy nasantuan a kasuratan: "Apagkapat ngatan ti siglo ti napalabas idi immakarkami ken ni Sister Romney iti purok a karugrugida laeng ti agpatakder iti Simbaan. Ti kadakkel ti abuloy nga impagarup ti obispo a mabalinko a yabuloy, pinakapsutnak. Impagarupko a kabassitanen ti mamindua a kaadu ti nasken a dawatenna. Nupay kasta, . . . kinunak, "Wen, bayadak dayta, Obispo, ngem bayadakto (iti saggabassit) gapu ta awananak iti kuarta. 'Isu a nangrugiak a nagbayad. Ket nagbayadak a nagbayad agingga a tallo laengen a panagbayadan ti nabati, idi, kas nakaugaliak, basbasaek ti Libro ni Mormon, ken nadanonko iti nasantuan a kasuratan nga agkuna: ' . . . no ti tao . . . mangted iti sagut . . . a mapilpilitan; no kasta ngarud maibilang kenkuana a kas imbatina ti sagut; no kasta ngarud maibilang a dakes iti sango ti Dios' (Moroni 7:8). "Kinellaatnak daytoy gapu ta nganngani sangaribu a doliar ti naitedkon. Wen, intuloyko a binayadan ti dadduma nga inkarik a bayadan, kalpasanna nagbayadak . . . ad-adu pay . . . tapno maguyugoyko ti Apo a naaramidko nga addaan nasayaat a pakinakem." (Relief Society Magazine, Peb. 1968, pp. 84-85.) Inkari ti Apo a bendisionannatayo no sitatallugodtayo a mangted kadagiti apagkapullo ken daton. Basaen ti 3 Nephi 24:10-12. Ania ti inkari ti Apo no agbayadtayo kadagiti apagkapullotayo? Ibagbaga ni Presidente Joseph Smith iti sumaganad nga estoria maipapan kadagiti bendision nga umay iti panagbayad iti apagkapullo: "Nalawag a malagipko ti maysa a kasasaad a napasamak kadagiti aldaw ti kinaubingko. Maysa a balo ti inak, nga addaan dakkel a kaamaan nga isaksakad. Maysa a panagsusulbod idi linuktanmi dagiti pagyanan ti patatas, pinaikargana kadagiti annakna a lallaki dagiti kasayaatan a patatas ket pinaipanna iti opisina ti apagkapullo; nakisang ti patatas iti dayta a panawen. Ubingak pay iti dayta a 255
panawen, ket inturongko ti bunggoy. Idi nakadanonkami iti ruangan ti opisina ti apagkapullo, a sisasagana a mangibaba kadagiti patatas, maysa kadagiti eskribiente ti rimmuar ket kinunana iti inak, 'Smith a balo, kababain nga agbayadka iti apagkapullo.' . . . Dinismayana ti panagbayad ti inak iti apagkapullo, inawaganna iti ania man a banag ngem nasirib ken naannad; ket kinunana nga adda dagiti dadduma a napigsa ken makatrabaho a tultulongan ti opisina ti apagkapullo. Tinaliaw ti inak ket kinunana: . . . Rumbeng nga agbainka iti bagim. Paayem kadi ti bendisionko? No saanko a bayadan ti apagkapullok, namnamaek nga ibabawi ti Apo ti bendisionna kaniak. Baybayadak ti apagkapullok, saan laeng a gapu ta paglintegan ti Dios, ngem ketdi gapu ta namnamaek nga adda bendision babaen ti panangaramid iti daytoy. Babaen ti panangsalimetmet iti daytoy ken dagiti dadduma a paglintegan, namnamaek a rumang-ayak, ken maisakadko ti kaamaak.' . . . . Rimmang-ay gapu ta tinungpalna dagiti paglintegan ti Dios. Naaddaan iti kinawadwad a mangtaraken iti kaamaanna. Saankami a nagkurang a kas kaadu ti pagkurangan dagiti dadduma . . . Naikari iti dayta a balo dagiti gundaway iti balay ti Apo. Awan ti ordinansa ti ebanghelio ti mabalin a saan a maited kenkuana, gapu ta managtungpal kadagiti paglintegan ti Apo." (Gospel Doctrine, pp. 228-29.) Apay nga impaited ni Sister Smith kadagiti ubbingna a lallaki dagiti kasayaatan a patatas para iti apagkapullo? Kasano a nakatulong daytoy a padas kadagiti ubbing a lallaki a nangawat iti pateg ti apagkapullo? Ania dagiti bendision a naawat ni Sister Smith gapu iti panagbayadna iti apagkapullo? Imbaga daytoy ti maysa a dadaulo ti Simbaan maipapan kadagiti bendision a maawattayo iti panagbayad kadagiti apagkapullo ken daton: "Tungpalen ti Apo dagiti karina. Pudno a luktanna dagiti tawa ti langit ken ibukbokna dagiti bendisionna iti natulnog ken kadagiti agtungpal kadagiti bilinna . . . Mabalin nga umay dagitoy a bendision a wagas a kuarta man wenno naindagaan wenno mabalin a magun-od babaen ti naespirituan a bendision, a mangted pigsa, talna, ken liwliwa." (Henry D. Taylor, "I Will . . . Pour You Out a Blessing," Ensign, May 1974, p. 108.) Panangigibus Inted kadatayo ti Apo ti paglintegan ti apagkapullo kasta met ti bilin a mangted kadagiti daton. Iti panangaramidtayo iti daytoy, bangonentayo ti pagarian ti Dios. Tumultulongtayo a mangparagsak iti adu a tao iti rabaw ti daga, ken tumultulong kadagiti natayen a makaawat kadagiti bendision ti ebanghelio. No tungpalentayo dagitoy a paglintegan, ipakpakitatayo ti panagayattayo iti Nailangitan nga Amatayo, iti Anakna, a ni Jesucristo, ken kadagiti kakabsattayo. Ipakpakitatayo pay ti pammatitayo iti Dios. Kas subalit, makaawattayo iti naindagaan ken naespirituan a bendision nga adayo a napatpateg ngem ti kuarta nga intedtayo. 256
Maika-30 nga Adalen Pangkarit 1. No saanyo pay nga ar-aramiden, ikumityo ti bagiyo nga agbayad iti napudno nga apagkapullo ken tumaripnong iti panangurnos iti apagkapullo iti daytoy a tawen. 2. Bilangen a siaannad dagiti datonyo iti Simbaan. No mariknayo a masapul nga agabuloy iti ad-adu, aramiden. Ammuen amin a mabalinyo nga aramiden iti daytoy a wagas tapno itandudo ti trabaho ti Apo. 3. Isuroyo iti kaamaanyo dagiti bendision iti panagbayad iti apagkapullo ken daton. Tulonganyo ida a mangtungpal kadagitoy a paglintegan. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Genesis 14:19-20 (Nagbayad ni Abraham iti apagkapullo) 2 Cronicas 31:5-6 (Nagbayad dagiti Israelita iti apagkapullo) Nehemias 10:37-38 (Nagbayad dagiti annak ti Israel iti apagkapullo) Alma 13:13-16 (Nagbayad ni Abraham iti apagkapullo) Doktrina ken Katulagan 64:23 (no nagbayad iti apagkapullo, saanto a mapuoran) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Isurat ti saludsod "Matakawan kadi ti tao ti Dios?" iti pisarra. 2. Sublien nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-32 a paset, Ti Apagkapullo ti Matgedan ken Dagiti Daton," 3. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 257
Kinapudno Maika-31 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangisuro kadatayo iti kinapateg ti panagbalin a napudno. Pakauna Insurat ni Elder Howard W. Hunter maipapan iti maysa nga agtutubo a lalaki a nakaadal iti napateg unay: "Malagipko ti maysa nga agtutubo a lalaki a . . . nagbaniaga a kaduana ti bunggoy a nangipagarup a nalaing ti agaramid kadagiti banag a saan a nasayaat. Kadagiti sumagmamano a pasamak natiliw kadagiti babassit a panagsalungasing. Maysa nga aldaw nakaawatak iti awag manipud iti estasion ti polisia ket imbagada kaniak a natiliw gapu iti panangsalungasing iti trapiko. Natiliw ta napardas nga agpatpataray . . . Iti pannakaammona a dagiti banag nga ar-aramidenna ti mabalin a manglapped kenkuana nga agmision, nagbalbaliw, ket idi agtawenen iti 19, naawatna ti awagna. "Saankonto a malipatan iti kaano man ti napagsaritaanmi idi nagsubli. Imbagana kaniak a bayat ti misionna iti tay-ak masansan a malagipna ti riribuk nga inaramidna babaen ti biddut a pammati saan a napateg a ti panangsalungasing kadagiti babassit a banag. Ngem maysa a dakkel a panagbalbaliw ti immay iti biagna. Naamirisna nga awan ti ragsak wenno linglingay iti panangsalungasing iti paglintegan, paglintegan man ti Dios wenno dagiti paglintegan nga it-ited kadatayo ti gimong . . . "Napagraemnak ti dakkel a panagbalbaliw nga immay iti daytoy agtutubo a lalaki bayat ti panagserbina iti mision ken panagadalna kadagiti pagbatayan ti kababalin. Daksanggasat ta inadalna ti adalenna iti narigat a wagas, ngem anian a nagdakkel a bendision ti umay no adda pannakaamiris a ti maysa ket saan a makasalungasing ken makarikna iti nasayaat maipapan iti dayta a tignay." ("Basic Concepts of Honesty," New Era, Feb. 1978, pp. 4-5.) Saantayo kadi a napudno no salungasingentayo dagiti paglintegan ti daga? Apay? Isurat iti pisarra: Mamatikami iti kinapudno. Ibagbaga ti maysa kadagiti Pagannurotan ti Pammati nga insurat ni Joseph Smith: "Mamatikami iti panagbalin a napudno, . . . nalinteg, ken iti panagaramid iti naimbag iti amin a tao" (maikasangapulo-ket-tallo a pagannurotan ti pammati). Iti daytoy ken adu pay a nasantuan a kasuratan binilinnatayo ti Apo nga agbalin a napudno kadagiti bukodtayo a biag ken dagiti pannakilangentayo kadagiti dadduma. 258
Ania ti kayat a sawen ti agbalin a napudno? Kinapudno ti panagaramid iti ammotayo a nasayaat. Napaypayso ti kayatna a sawen. No agkaritayo, tungpalentayo dagitoy. No adda utangtayo, bayadantayo. Kinapudno ti panagsao iti agpayso ken panagtignay a sipupudno. Kaipapananna a saantayo nga agulbod, wenno agtakaw, wenno salungasingen dagiti paglintegan ti daga. Kaipapananna a saantayo a mangallilaw iti ania man a wagas. Ti Kinapateg ti Kinapudno Kasapulan ti kinapudno no agbibiagtayo iti ebanghelio ni Jesucristo. Ti tao a saan nga agbiag iti panagbalin a napudno no nasursuronan a saan a napudno iti bagina wenno iti Dios. Tapno agbalin a napudno iti bagina, nasken a surotenna ti nalinteg a riknana. Tapno agbalin a napudno iti Apo, nasken a salimetmetanna dagiti katulagan nga inaramidna. Nasken a napudnotayo tapno maaddaan iti Espiritu Santo a kas kaduatayo. Ti kinapudno kadagiti bagitayo ken iti Dios kaipapananna a nasken pay a napudnotayo iti aglawlawtayo. No kastatayo, bendisionannatayo ti Apo iti Espirituna ken maalatayo ti panagtalek, panagdayaw ken kinapudno dagiti pakipulpulapolantayo. No awan kinapudno kadagiti dadduma, saantayo a mapagserbian ida wenno saantayo a maipateg dagiti akemtayo. Agpanunot no ania ti aramidenyo kadagiti sumaganad a kasasaad. Naiteden dagiti nalawag a risut, ngem mabalin nga adda pay ad-adu ngem maysa a mabalin a risut. UMUNA A PAGARIGAN Nalagip ni Elder O. Leslie Stone daytoy a padas: "Iti nabiit pay, ti apomi a lalaki, ni Adam nagbaniaga a kaduana ni Sister Stone ken napanak idiay California. Sakbay nga agmatuon nagsardengkami tapno mangaldaw. Idi inted ti serbidora ti bayadan, saanko unay nga inkankano ket kalpasan a naitedna ti suplik, naamirisko a pinagbayadnak iti dua laeng a sanwits imbes a tallo." Ania ti napudno a banag a maaramid? No napasamak daytoy kadakayo, kasano a suruanyo dagiti annakyo maipapan iti kinapudno? Intuloy ni Elder Stone: 'Ammok nga agkurang [ti kuarta] ti babai kalpasan ti aldaw, ket kellaat a nalagipko no kasano a sinuruannak ti amak iti kinapudno. Nariknak a daytoy ti nasayaat a kanito a kasao ni Adam maipapan iti kinapudno, isu a nagtugawkami ket impalawagko no ania ti napasamak. Kinunak kenkuana nga adda parikutmi. "Kinunak a pumanawkami itan ket idulin ti sobra a supli ta awanto ti makaammo iti nagsurokanna, wenno ibagami iti babai nga adda pay laeng utangmi a maysa a sanwits. Saan a narigat nga aramiden ti pangngeddengmi idi makaikeddengkami a no idulinmi ti kuarta a saanmi a kukua, masalungasingmi ti bilin a, 'Dika agtakaw.' Immanamongkami a maladingitan ti Nailangitan nga Amami kadakami ken dikamto met maragsakan ta ammomi iti pusomi a saankami a napudno. 259
"Inasitganmi ken Adam ti babai iti pagbayadan, ken impalawagko kenkuana a siningirnakami iti kurang ket adda pay utangmi a nasurok a maysa a doliar. Limmusiaw ti rupana iti bainna iti apagdarikmat, ket, kalpasanna nagyaman kadakami iti panangibagami iti biddut. Nagtuloykami iti panagbaniagami nga addaan nasayaat a rikna, ken masinunuok nga inanamongan ti Nailangitan nga Ama ti inaramidmi." ("Be Honest," Friend, Jan. 1975, p. 7.) MAIKA-2 A PAGARIGAN Nalagip ni Elder Gordon B. Hinckley: "Itay nabiit, naglugankami iti tren manipud iti Osaka agingga iti Nagoya, Hapon. Adda dagiti gagayyem iti estasion a mangkablaaw kadakami, ket iti nalabes a kinaragsak nabati ti asawak ti pitakana iti tren." No nasarakanyo ti pitaka ni Sister Hinckley, ania ti aramidenyo? Gapu ta mamati ni Elder Hinckley a napudno ti kaaduan a tao, "inawaganna ti estasion ti Tokyo tapno ipakaammona daytoy. Idi nakadanon ti tren iti papananna kalpasan ti tallo nga oras, nagtelepono ti linia ti tren tapno ibagana a ti pitaka adda idiay. Saankami nga agsubli babaen ti Tokyo, ket nasurok a maysa a bulan ti napalabas sakbay a naisubli kadakami iti Siudad ti Salt Lake. Adda ti amin a banag a naibati iti uneg ti pitaka idi naisubli." ("An Honest Man - God's Noblest Work," New Era, Oct. 1976, p. 47.) Ania ti namnamaen ti Apo kadatayo no makasaraktayo iti sanikua ti sabali a tao? Kinuna ti Apo, No masarakanyo ti napukaw ti kaarrubayo, tuntonenyo a siaanus agingga a maitedyo kenkuana manen (Doktrina ken Katulagan 136:26). Namnamaennatayo ti Apo nga agbalin a naan-anay a napudno. Iti Apo, ania man a banag a saan a naan-anay a napudno ket kinaulbod; awan ti banag a kagudua laeng a kinapudno. Kasano a mailasin no ania ti napudno ken saan a napudno? Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Moroni 7:16-17. Asino ti pagtaudan ti nasayaat? Asino ti pagtaudan ti dakes? Ania dagiti pagbanagan dagiti aramid a kinaulbod? (Dakes, saan a mamati ken ni Cristo, pananglibak kenkuana, saan a panagserbi iti Dios.) Ania dagiti pagbanagan dagiti aramid a a napudno? (Nasayaat, pammati ken ni Cristo, panagserbi iti Dios.) Paipalawag kadagiti kameng ti klase dagiti sumaganad a kasasaad. Nasken a mangngeddengda no naan-anay a napudno ti tao a nairaman. 1. Saan a pulos a naikkan ni Tatang iti tiket ti trapiko. Nasayaat nga agmaneho. Kanayon a kumita a siaannad ken ikagkagumaanna a tungpalen amin a paglintegan ti trapiko. 2. Bayat ti panagtrabahona, agar-aramat ni John kadagiti selio ti kompania tapno maibusonna dagiti surat iti masakit nga inana. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:54.) 260
Maika-31 nga Adalen 3. Nasinged unay nga aggayyem da Jack ken Leo. Siaayatda nga agbinbinnulod iti ania man a banag. Kalpasan ti panagbulod ti maysa iti maysa a banag manipud iti kaarrubana, isublina a dagus. (Kitaen ti Mosiah 4:28; Doktrina ken Katulagan 136:25.) 4. Nagaget ni Mike Brown. Idaydayawna ti trabahona. Iti bukodna nga oras, agpatpatakder ti bassit a paglinongan iti pagtaenganna manipud kadagiti kasapulan iti trabahona. Kinapudno iti Kaamaan Kaaduan kadatayo ti nasken a masuruan nga agbalin a napudno. Kaipapananna a saan laeng nga agkalikagum nga agbalin a napudno, ngem nasken a suruanda pay dagiti annakda nga agbalin a napudno. Kinuna ni Elder N. Eldon Tanner: "Daytoy a panagsanay iti kinapudno mangrugi iti pagtaengan. Tunggal maysa kadatayo addaan iti bukod a sanikua a nasken a saan nga alaen no awan pammalubos ti akinkukua. Ti ubing a mangdaydayaw iti kasta a kinapudno iti pagtaengan saan a maitutop a manglabsing iti pagbatayan iti ruar ti pagtaengan. Iti sabali a bangir, ti kinakurang iti kasta a panagsanay mangparnuay iti saan a panagdayaw kadagiti karbengan ken sanikua dagiti dadduma." ("Worthy of Proper Recommendation," Ensign, May 1978, p. 44.) Ania ti mabalintayo a maaramid kadagiti kaamaantayo tapno maisuro ken mapapigsa ti kinapudno? Kinuna ni Presidente Brigham Young iti naminsan: "Agbalin a napudno. Asi pay dagiti agkuna a Sasantoda ket saan a napudno. Dagiti napudno a puso agbungada kadagiti napudno nga aramid." (Inadaw ni Spencer W. Kimball iti Faith Precedes the Miracle, p. 234.) No makainnumantayo tapno umawat wenno maital-o iti kinasaserdote, wenno umawat iti rekomenda ti templo, masaludsodtayo maipapan iti pannakaikaritayo. Mangted kadatayo dagitoy a pannakiinnuman iti gundaway nga agbalin a napudno kadagiti dadaulo ti kinasaserdotetayo ken ipudnotayo dagiti basoltayo. Kasapulan ti kinapudno para iti pudno a panagbabawi ken para iti pannakapakawan dagiti basoltayo. Maysa kadagiti saludsod kadatayo no napudnotayo met laeng wenno saan. Iladawan ti maysa a padas ti maysa a kameng ti Simbaan, ni Presidente Ruben Dario Pacheo ti Caracas, Venezuela, ti klase ti kinapudno a manamnama kadatayo: Kayat ni Presidente Pacheo nga ipan ti kaamaanna iti templo. Kalpasan ti adu a sakripisio ken naespirituan a panagsaganana, naurnongna ken ti kaamaanna ti kuarta a kasapulan para iti atiddog a panagbiahe. Binaon ni Presidente Pacheo ti anakna a babai iti banko a mangala iti $500 ti Estados Unidos. Kinunana, "Innala ti asawak ti sobre ken indulinna a saanna a binilang ti kuarta. Karabianna sakbay a pumanawda, dinawatko ti kuarta ket nadlawko a karkarna ti kadagsen ti sobre. Naikkandakami iti $4,065. Nasdaawak . . . Ipakpakita ti resibo ti banko a $500 ti nairuar - kaipapananna a nariro dayta a pabor kadakami ti $3,500! 261
"Sumagmamano a saan a kameng a gagayyem iti pagtaenganmi iti dayta a rabii ti nangallukoy kadakami a mangaramat iti dayta a kuarta tapno maragsakankami iti panagbiahemi iti Estados Unidos. Kinapudnona, diak pay nakakita iti kasta a kadakkel ti kuarta iti biagko. Nupay kasta, kinunak a sireregta, 'Saantayo a maidulin daytoy a kuarta gapu ta saantayo a kukua. Panggep ti papantayo iti templo a mangaramid kadagiti katulagan iti Apo. Ania ti nasayaat nga aramidenda no saantayo a napudno? "Insublimi ti kuarta iti banko; nadlawda a napukawanda kadagiti pundo ngem awan listaanda a mangibaga no siasino ti nagbayadanda. Sinaludsodda kaniak ti sumagmamano nga eskribiente ti banko iti dayta nga aldaw, 'Apay nga inaramidmo ti kastoy? Awan makaammo nga adda kadakayo ti kuarta.' Ti laeng sungbatko: 'Gapu ta Mormonak."' (Inadaw ni Mario G. Echeverri, "Venezuela," Ensign, Feb. 1977, p. 30.) Kasano a naipakita ti kaamaan a Pacheo babaen dagiti balikas ken aramidda a napudnoda? Asino ti makaammo iti kinapudnoda? Iti kaadda ti kastoy a padasda, kasano ti panagrikna ti kaamaan bayat pannakailantipda iti templo? Mangawis kadagiti addaan iti kinasaserdote a mangibinglay iti sumagmamano a nabiit pay a pagarigan ti kinapudno a napadasanda wenno napaliiwda. Dagiti Bendision ti Kinapudno Kasapulan ti aramid ken iti pannakilangen a sipupudno kadagiti dadduma iti Apo, ken kadagiti bagitayo. Ngem no aramidentayo, dagiti gunggona ket napateg. Maysa a banag, maadaltayo ti disiplina iti bagi - maysa nga ugali a makatulong kadatayo nga agballigi iti amin a tay-ak ti biagtayo. Dagiti sumaganad ti sumagmamano a dadduma pay a bendision nga umay kadatayo gapu iti kinapudno: MASURSUROTAYO TI AGTALEK Pagtalkandatayo dagiti dadduma a tao no napasnek ken napudnotayo. Agpannurayda kadatayo ken umayda agpatulong ken agpaiwanwan kadatayo. Imbaga ni Elder Spencer W. Kimball ti maipapan iti kasta a tao: "Iti maysa kadagiti panagbiahek iti Siudad ti Mexico naidawat kaniak ti maysa kadagiti dadaulo ti pasok nga ordenan ti maysa nga obispo a naawagan. Naragsakak a nangaramid. Immay ti presidente ken ti kaaw-awag nga obispo iti kuartomi ket nagsinnarungkar ken nagaammokami. Iti pannakalagipko, daytoy bassit ngem makaawis ti imatang a tao naiyam-ammo a maysa a naan- anay nga Aztec Indian. Daytoy ti nakaparagsak unay kaniak gapu ta kanayon nga addaanak iti naisangsangayan nga ayat kadagiti Indian. "Naibaga kaniak ti maipapan kenkuana ken ti kaamaanna ken ti trabahona. Kasla agtartrabaho iti maysa a tao nga addaan iti dakkel a negosio, ket ti baro nga obispomi napagtalkan a mangsalimetmet kadagiti kuenta. Inkeddeng ti amo ti pagtrabahuanna nga itugotna ti asawana iti Europa iti atiddog a bakasion, ket inawaganna daytoy napateg a kabsat a lalaki ket inyawatna ti amin a 262
Maika-31 nga Adalen pagrebbengan kenkuana ken inaklonna a daytoy laeng ti maysa kadagiti empleadona a mapagtalkanna a pangyawatan kadagiti kuenta ti banko. "Iti panangipataymi kadagiti dakulapmi iti ulo daytoy agtutubo a lalaki, naglippias ti pusok iti panagdayaw ket nagyamanak iti Apo gapu kadagiti tao a mapagtalkan, gapu kadagiti tao a mangparegta iti panagtalek ken panagayat." (Iti Conference Report, Mexico City Area Conference 1972, p. 32.) Ania ti pateg a mapagtalkan dagiti gagayyem, kakadua, ken dagiti amo ti pagtrabahuan? Ania ti agbalin a mapagtalkan ti Apo? No napudnotayo, paregtaentayo ti panagtalek ti padatayo a tao ken ti Apo. Ti sumaganad nga estoria, a naibaga ti maysa kadagiti annak a lallaki ni Jacob Hamblin, iladawanna daytoy: "Maysa nga aldaw imbaonnak ti amak a mangisukat ti kabalio iti lakay a Pangulo ti Navajo Indian. Bassitak nga ubing ket nagsakayak iti kabalio, a mangiturturong iti kabalio a maisukat. Rimmuar ti lakay a pangulo ken imbabanak manipud iti kabaliok. Imbagak kenkuana a kayat ti amak nga isukatko ti kabalio iti sumagmamano nga ules. Nangiruar iti sumagmamano a napintas nga ules, ngem, iti panangibaga ti amak a penkek ken nasayaat ti panangisukatko, nagwingiwingak ken imbagak a kayatko ti ad-adu. Nangidatag ngarud iti dua a kagay a bupalo ken sumagmamano pay nga ules ket kamaudiananna, idi napanunotko a nasayaat unay ti naaramidko, insakayko ti rolio ti kabaliok ket nagawidak. Idi itedko dagiti ules iti amak, inukradna ida, kinitana, ket rinugianna a pinagsisina ida. Pinagsusukotna ken linukotna dagiti ules ket binagkatna ken imbagana kaniak a sumakayak iti kabaliok ket isublik ida ta ibagak iti pangulo nga adu unay ti intedna. Idi nagsubliak, innala ti lakay a pangulo dagitoy ket immisem. Kinunana, "Ammok nga agsublika; ammok a saan a mangala ni Jacob iti adu unay; ammom nga amatayo ni Jacob a kasta met ti amam." (Imbaga ni Le Roi C. Snow iti Preston Nibley, Inspirational Talks for Youth, p. 101.) MAPARAGSAKTAYO TI DIOS Mapagladingittayo ti Dios no naulbodtayo. Ad-adda a mapagladingit dagiti addaan iti kinasaserdote no saanda a napudno: Ta kasano a maibagian ti naulbod a lalaki wenno ubing iti napudno, managayat a napayso a Dios? Ibaga ni Elder Howard W. Hunter no kasano a maparagsak ti kinapudno ti Dios ken mangyeg iti bukod a ragsak: "Adda ragsak nga umay iti maysa a napudno. Ibagak no kasano. Babaen daytoy a wagas magun-odmo ti pannarabay ti Apo kadakayo ken magun-odmo ti pannarabay ti Espiritu Santo. Dagiti panangsalungasing iti paglintegan ti kinapudno ti mangipawil kenka kadagitoy dua a naindaklan a bendision. Mamatika kadi a ti maysa nga agulbod wenno agkusit . . . maaddaan iti pannakikadua ti Apo wenno maaddaan iti pannarabay iti Espiritu Santo?" ("Basic Concepts of Honesty," New Era, Feb. 1978, p. 5.) 263
NASAYAAT TI PANAGRIKNATAYO ITI BAGITAYO No napudnotayo, nasayaat ti panagriknatayo iti bagitayo. Kasano a mapadakkel ti kinapudno ti panagdayaw iti bagitayo? Addaan panagdayaw iti bagina ti napudno a tao. Awan ti banag nga ilemmengna ken pumerreng iti siasino man. Iti sabali a bangir ti saan a napudno a tao, awan dayawna iti bagina, managbabain, ken masansan a managbuteng. Ket nasken; saan a malibtawan ti kinaulbod. Dinamag ni Elder Howard W. Hunter: "Ipagarupmo kadi nga agmaymaysaka no agaramidka iti saan a pudno? Ipagarupmo kadi a saanka a mapaliiw no agkusitka iti eksamen, uray agmaymaysaka laeng iti kuarto?" ("Basic Concepts of Honesty," New Era, Feb. 1978, p. 5.) MAARINGANTAYO DAGITI DADDUMA ITI NASAYAAT Maysa a pangaring ti kinapudnotayo iti nasayaat - iti kaamaantayo ken kadagiti dadduma. Ibaga ni Presidente Spencer W. Kimball ti maysa a pagarigan mo maaringan iti nasayaat a pagwadan dagiti dadduma: "Iti uneg ti tren manipud New York nga agturong iti Baltimore, nagtugawkami iti panganan a lugan a kadua ti maysa a negosiante a nakasarsaritami. "'Nakapanka kadin idiay Siudad ti Salt Lake, Utah? Agdengdengngegka kadi iti Koro ti Tabernakulo?" Ket kadawyan nga inturongdakami dagitoy a saludsod kadagiti napapateg a banag. 'Kasano ti kaadu ti ammom maipapan iti Simbaan ken ti doktrinana, dagiti kannawidan ken tattaona?' "'Bassit laeng ti ammok maipapan iti Simbaan,' kinunana, 'ngem ammok ti maysa kadagiti taona.' [Agpatpatakder kadagiti balay] idiay New York. 'Adda maysa a kontratista nga agtartrabaho kaniak,' intuloyna. 'Napudno unay ken napnuan kinamatalek. Saanko a pulos indawat kenkuana a tumawar iti trabaho. Maysa a pagwadan iti dayaw. No kas koma iti daytoy a lalaki dagiti Mormon, kayatko a maammuan iti maipapan iti Simbaan nga agpatpatanor iti kasta a nadayaw a tao.' Imbatianmi iti babasaen ken nangibaonkami kadagiti misionario idiay New York a mangpasurot kenkuanna." (Iti Conference Report, Mexico City Area Conference 1972, p. 30.) Panangigibus Binilinnatayo ti Apo nga agbalin a napudno. Nasken ngarud a mailasintayo dagiti aramid a saan a napudno. Nasken nga ugalientayo ti kinapudno iti panunot, pannakisao, ken aramid kadagiti pagtaengantayo, kadagiti kaarrubatayo, ken iti Simbaan. Nasken met a suruantayo dagiti annaktayo iti kinapudno. No aramidentayo dagitoy a banag, maaddaantayo iti nalawag a konsensia, talna ti panunot, rikna ti panangipateg iti bagi, ken ti pannakikadua iti Espiritu Santo. Basaen ti Mosiah 4:30. Ania ti imballaag ni Ari Benjamin nga aramidentayo? No mariknayo a maparegtakayo a mangaramid iti daytoy, ibagayo iti bukodyo a pammaneknek iti pagbatayan ti kinapudno. 264
Maika-31 nga Adalen Pangkarit 1. Bayat ti umay a lawas, amirisen dagiti panunot, balikas, ken aramidyo tapno masubok ti kinatulnogyo iti bilin nga agbalin a napudno. Sapulen ti tulong ti Apo tapno marimbawan ti ania man a saan a kinapudno a masarakanyo iti bukodyo a biag. 2. Amma: Balakadanyo ti assawayo a mangbirok kadagiti wagas a pangisuruan kadagiti annakyo iti daytoy nalinteg a pagbatayan. 3. Agtutubo a lallaki: Ikeddengyo itan ti agbalin a napudno kadagiti nagannak kadakayo ken kadagiti dadaulo ti simbaan. Ikeddengyo a tungpalen dagiti paglintegan ti Dios ken dagiti paglintegan ti daga. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Exodo 20:15-16 (bilin a saan nga agtakaw wenno mamaneknek iti saan a pudno) Alma 27:27 (naan-anay a napudno ken nalinteg dagiti tao ni Ammon) 3 Nephi 1:22 (nangibaon ni Satanas kadagiti ulbod a mangdadael iti pammati) Doktrina ken Katulagan 42:20-21 (dusa kadagiti mannanakaw ken agul-ulbod) Doktrina ken Katulagan 51:9 (tunggal tao makilangen a sipupudno) Doktrina ken Katulagan 97:8 (awaten ti Apo dagiti napudno) Doktrina ken Katulagan 98:10 (sapulen ken itandudo dagiti napudno ken masirib a tao) Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien a basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-31 a paset, "Kinapudno." 2. Mangawis kadagiti addaan iti kinasaserdote a mangibinglay kadagiti nabiit pay a pagarigan ti kinapudno a napadasanda wenno napaliiwda. 3. Pabasa wenno paiparang, kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 265
Kinatarnaw ti Panunot Maika-32 nga Adalen Nasken a matulongannatayo daytoy nga adalen a mangpapigsa iti karitayo a maaddaan iti natarnaw a panunot. Pakauna Imbaga ni Presidente Spencer W. Kimball iti naminsan ti sumaganad a pangngarig a mangiladawan no kasano a makaaring iti maysa a tao ti natarnaw a panunot ken nalinteg a panagbiag: Naidalan ni Lord George iti dakes a panagbiag. Saan a napudno. Managsugal ken mammartek, ken aganninaw iti rupana ti biag a sinurotna. Nalaad unay a rupa. Maysa nga aldaw nariknana nga agayat iti maysa a simple a probinsiana nga agnagan iti Jenny Mere, ket kiniddawna nga ikallaysana. Kinunana kenkuana a dinto kaano man mangasawa iti nalaad. Kayatna a maysa a tao nga addaan iti rupa a Santo gapu ta aganninaw ti ayat iti rupa ti tao. Inkeddeng ni Lord George a baliwanna ti biagna, ngem ammona a saan a makikallaysa ni Jenny Mere kenkuana a kas iti sigud. Isu a napan ni Lord George iti maysa a tao a nalaing nga agaramid iti naallidan a maskara. Nangpili daytoy a tao iti maskara, pinapudotna, ket insuotna iti rupa ni Lord George. Idi kimmita iti sarming, nakita ni Lord George nga addaan iti rupa ti santo a managayat unay. Sabali unay ti langana ta kinayat met laeng ni Jenny Mere a pakikallaysaan. Gimmatangda iti bassit a pagtaengan iti probinsia nga addaan iti bassit a minuyongan. Naduktalan ni Lord George nga agbalbaliw ti sibubukel a panagbiagna. Nagbalin a naay-ayo iti nakaparsuaan ken iti lubong nga aglawlaw kenkuana. Nagbalin a napnuan iti panangngaasi ken panagayat. Ngem saan a napnek ni Lord George iti panangrugi laeng iti baro a biag. Inaramidna ti kabaelanna a sulnitan ti napalabas. Pinadasna nga isubli amin a kuarta a nagun-odna babaen ti kinukusit. Inaldaw a nagbalin a nalinteg ti ugalina ken natarnaw ti panunotna. Dina ninamnama a naammuan ti sumagmamano a sigud a gagayyemna ti yanna. Immayda iti minuyonganna ket pinadasda nga allukoyen nga agsubli iti dakes a panagbiagna. Idi nagkedked rinautda ken pinigisda ti maskara iti rupana. Napadumog. Nariknana a kasla naggibusen ti baro a biagna, ken nadadaelen ti panagasawana. Iti panagtakderna a nakadumog ken adda ti maskarana iti karuotan iti sakaananna, napartak a nagturong ni Jenny Mere kenkuana ket nagparintumeng iti sangona. Idi timmangad kenkuana, ania ti ammoyo a 266
naduktalanna? Wen! Tunggal gerger, ken langa agpadada ken ti maskara. Nagbalin a rupa ti santo ti rupana. Kalpasan ti pannakaibaga daytoy nga estoria, kinunana ni Presidente Kimball, "Awan duadua a ti biag nga idalan ken panunoten ti maysa nalawag a maimaldit iti rupana." (Naadaw manipud iti "To Bear the Priesthood Worthily," Ensign, Mayo 1975, pp. 80-81.) Iturongnatayo dagiti Panunottayo kadagiti Aramid Kasano a maaringan dagiti panunottayo iti aramidtayo? Masansan nga agsarita ni Presidente David O. McKay maipapan iti bunga ti panunot iti aramid. Iti maysa a pasamak kinunana: "Dagiti panunot ti bukel dagiti aramid, ket isuda ti umuna . . . Kanayon a tarigagay ken aramid ti Mangisalakan ti mangimula iti nasayaat a panagpampanunot, natarnaw a gandat, natan-ok a pagwadan, pannakaammo a nasayaat iti nalinteg a balikas ken aramid ket saan a mapakpakadaan a sumurot." (Stepping Stones to an Abundant Life, p. 206.) Ania ti tumulong iti tao nga agbalin a nalinteg ken napudno iti amin a banag? Maysa a paset ti panagbiag a sililinteg ti panagpanunot kadagiti natarnaw a kapanunotan. Nasayaat a pagwadan ni Nephi. Anak ti maysa a naindaklan a propeta, binirokna ti pannakaawat iti paltiing, a kas iti amana. Nagunggonaan iti kinalintegna, ken nagbalin a propeta kadagiti taona. Ania ti inaramid ni Nephi a nakatulong kenkuana a nagbalin a nalinteg? Nangted kadatayo ni Nephi iti palagip no kasano a nagbalin a nalinteg idi insuratna: "Gapu ta naragsak ti kaunggak kadagiti nasantuan a kasuratan, ken inutob ti pusok ida, ket isuratko ida a pagadalan ken agpaay kadagiti annakko. Adtoy, naragsak ti kaunggak kadagiti banag ti Apo; ket agnanayon nga ut-utoben ti pusok dagiti banag a nakita ken nangngegko." (2 Nephi 4:15-16.) Dakkel unay ti panangaring ti panunot kadagiti tignaytayo. No agpanunottayo iti nalinteg, makaaramidtayo kadagiti nalinteg nga aramid. No agpanunottayo iti dakes a pampanunot, makaaramidtayo a dagus kadagiti basol a pampanunotentayo. Imbaga ni Presidente David O. McKay ti sumaganad nga estoria: "Adun a tawen ti napalabas maysa nga agtutubo a lalaki ti immay kaniak kabayatan ti panagpresidentek iti Mision ti Europa ken nangipudno iti saan a nalinteg ken dakes nga aramid. Inkalinteganna ti bagina babaen ti panagkunana a napasamak iti paglakuan ti libro iti oras a panagrikep, ket idi naikandado ti ridaw simmuko iti sulisog. Pinabasolna ketdi dagiti pasamak a gapu ti pannakatnagna. "Ngem kinunak, saan a dagiti pasamak; saan a ti nakarikep a ridaw, wenno ti sulisog. Pinanunotmo dayta sakbay a napanka iti paglakuan iti libro. No saanmo a pinanunot dayta nga aramid, awan koma ti pasamak a napigsa a nangalllukoy 267
wenno nangsulisog kenka, kas misionario, a matinnag. Kanayon nga umuna ti panunot iti aramid.'" (Cleanliness Is Next to Godliness," Instructor, Mar. 1965, p. 86.) Naminsan nga insurat ni James Allen: "Mabalin a mayarig ti panunot ti tao iti minuyongan, a mabalin a taripatuen a nalaing wenno baybay-an nga agkasamekan; ngem taripatuen man wenno baybay-an, nasken, ken mangyeg. No awan nasayaat a bukbukel a maimula ditoy, adu ti awan pagserbianna a bukbukel ti matinnag idiay, ket agtultuloy nga umadu ti kakitkitada. "Kas iti panangsukay ti maysa a hardinero iti pagmulaanna, a saluadanna manipud kadagiti ruot, ken padakkelenna dagiti sabong ken prutas a kasapulanna, kasta met ti panangaywan ti tao iti minungoyan iti panunotna, paruten amin dagiti dakes, awan serbina, ken dagiti narugit a pampanunot, ken sukayen nga agturong iti kinaan-anay dagiti sabong ken bunga ti nasayaat dagiti adda serbina ken natarnaw a pampanunot. Iti pananggun-od iti daytoy a proseso, maduktalanto ti maysa a tao a kangrunaan a mangtaripato iti kararuana, ti mangiturong iti panagbiagna. Maawatanna met, ti agtultuloy a panagadu iti kinaumno, no kasano nga agandar dagiti bileg ti isip ken elemento ti panunot iti pannakamuli ti ugalina iti paspasamak, ken pagtungpalanna. (As a Man Thinketh, p. 15.) Ania ti nasken nga aramidentayo tapno maaddaan iti minuyongan a mangparnuay kadagiti nasayaat a taraon ken sabsabong? Ania ti aramidentayo no agparnuay iti ruot dagiti minuyongantayo? Ania ti nasken nga aramidentayo tapno maaddaan iti panunot a mangiturong kadatayo iti nasayaat nga aramid? Ania ti aramidentayo no iturongnatayo ti panunottayo iti dakes ken awan serbina nga aramid? Kinuna ni Elder Bruce R. McConkie. No pampanunotentayo kadagiti pusotayo dagiti banag a nainkalintegan, agbalintayo a nalinteg!" ("Think on These Things," Ensign, Jan. 1974, p. 48.) Naibaga pay iti sabali a wagas, Kinuna ti Apo a saan nga agnaed kadagiti narugit a templo, ngem ketdi iti puso dagiti nalinteg ti pagnaedanna (Alma 34:36). Tumulong kadatayo dagiti natarnaw a panagpampanunot a mamagtalinaed iti Espiritu ti Apo kadatayo; ket no adda kadatayo ti Espiritu Santo, dagdagus a mapatarnaw ti biagtayo. Panangpatalinaed a Natarnaw dagiti Pampanunot Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Taga-Filipos 4:8. Ania ti imbaga ni Pablo a panunotentayo? Ilista dagiti sungbat iti pisarra. (Ania man nga agpayso, napudno, nalinteg, natarnaw, napintas, iti nasayaat a damag, wenno mararaem.) Saan nga umanay ti panangyadayotayo kadagiti pampanunottayo iti dakes no kayattayo ti agbalin a kas ken ni Cristo. Nasken nga agpanunottayo iti nasayaat ken nalinteg. No kabaelantayo, nasken nga agpanunottayo maipapan iti kinapudno ti ebanghelio. Maysa kadagiti kasayaatan a wagas a panangaramid iti daytoy ti panangtungpal iti kari nga aramidentayo no makiranudtayo iti sakramento: a kanayon a laglagipen ti Mangisalakan. 268
Maika-32 nga Adalen Idi kameng ti korum dagiti Sangapulo-ket-dua ni Presidente Spencer W. Kimball, kinunana: "No kitaenyo iti diksionario ti kapatgan a balikas, ammoyo kadi no ania daytoy? Mabalin a "lagipen." Gapu ta nangaramidtayo amin iti katulagan ammoyo no ania ti aramidenyo ken no kasano nga aramiden - ti kangrunaan a kasapulantayo isu ti pananglagip. Dayta ti gapuna no apay a ti tunggal maysa mapan iti miting ti sakramento tunggal aldaw a Panaginana - tapno makiranud iti sakramento ken dumngeg kadagiti saserdote nga agkararag "tapno kanayonda a malagip ken tungpalen dagiti bilinna kadakuada." (Circles of Exaltation," bitla a naited kadagiti tao ti seminario ken pagadalan iti Unibersidad ti Brigham Young, 28 June 1968.) Kasano ti pananglagiptayo a kanayon iti Mangisalakan? (Paibinglay iti maysa wenno dua a kameng ti klase ti kapanunotanda no kasano a "kanayon a laglagipentayo.") Nangted ni naindaklan a propeta Alma iti sumagmamano a masirib a pamagbaga ni Helaman nga anakna a makatulong kadatayo a kanayon a manglagip iti Mangisalakan. Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Alma 37:35-37. Ania ti pakaigidiatan ti kanayon a panangiturongtayo kadagiti panunottayo iti Apo? Malisiantayo ti sulisog ken mangpadur-as iti nain-indaklan a pammati, kinatulnog, ken ayat.) Kasano a makatulong ti panagkararag a mamagtalinaed a natarnaw iti panunot ken aramidtayo? Napalawlawantayo iti dakes a pangaring iti lubong, ken ar-aramaten ni Satanas dagitoy a pangpadas a mangaring kadagiti panunottayo. Adu ti wagasna a pangsulisog kadatayo, ngem adu ti maaramidtayo tapno maparmek no lisiantayo ti agdenggeg ken agbasa wenno agbuya kadagiti dakes a banag. Inlawlawag ni Elder J. Thomas Fyans daytoy a pagbatayan babaen ti panangaramatna ti karayan iti Abagatan nga America tapno iladawanna no kasano a maaaringan ti panunottayo iti ania man a basaen ken kitaentayo: "Maysa a makaay-ayo a buya maipapan kadagiti karayan ti America ti nadumaduma a marisda. Ti Madeira, kas pagarigan, maaw-awagan iti puraw a karayan gapu ta agyan-anud ti danumna iti napino a parsiak ti pitak iti igid ti pagayusanna. Ti nangisit a maris ti Rio Negro ket aggapu iti agruprupsa nga organiko a banag a maanud iti kabakiran a pagayusanna. Uray dagiti dadduma a karayan agayusda iti rabaw ti puraw a darat ket masansan nga agparang a berde nga esmeralda wenno asul a turkesa. "Kas pannakamaris dagitoy a karayan babaen dagiti banag a mayanud bayat ti panagayusda, kasta met ti pannakamaris ti panagayus ti panunottayo iti banag a pakaituronganda. (In Conference Report, Buenos Aires Area Conference, 1975, pp. 28-29.) Kasano a mayarig ti panunot iti karayan? (Kas iti pannakamaris ti karayan babaen ti ania man a madalapusna, maaringan ti panunottayo iti ania man a mabasa, makita, wenno mangngegtayo.) Ania dagiti dakes a banag nga ar-aramaten ni Satanas tapno maaringan ti panunottayo? (Pornograpia, dagiti narugit ken naalas a tao, pagsasao ken sumagmamano a klase ti musika, sala, ken paglinglingayan). 269
Gapu ta makadadaelda unay iti kinaespirituantayo, nasken a lisiantayo dagiti dakes a banag a pagbalinan ti pampanunottayo a dakes. Ngem no dadduma, uray no kasano ti panangikagumaantayo a mamagtalinaed a nadalus ti panunottayo, nasken a makilangentayo iti dakes wenno natiri a panunot a sumrek iti panunottayo. Agnanaedtayo iti lubong a napno iti kinadakes, ken masansan a di malisian ti pannakaisango iti dakes a bambanag. Ania ti aramidentayo no maipasangotayo iti kasasaad a kas iti daytoy? Inlawlawag ni Elder Boyd K. Packer ti maysa a wagas a mabalintayo a pangparmek iti dakes a panunot: "Kasla adda iti entablado ti panunottayo - kanayon a narenren ti kurtina malaksid no matmaturogtayo. Kanayon nga adda tignay a maar-aramid iti dayta nga entablado. Mabalin a komedia, trahedia, makaay-ayo wenno nakallaladut, nasayaat wenno dakes; ngem kanayon nga adda sumagmamano a tignay a maar-aramid iti entablado ti panunot. "Nadlawyo kadin a no awan ti napayso a panggep iti biagyo, iti tengnga ti dandani ania man nga aramid, adda nangisit a bassit a panunot nga umay nga agpayakpak ken mangawis iti imatangyo? "No palubosanyo ida nga agtuloy, amin a panunot a nadalus pumanaw iti entablado. Mabatika, gapu ta immanamongka iti daytoy, iti panangaring dagiti dakes a panunot. No sumukoka kadakuada, isuda ti mangtignay para kenka iti entablado ti panunotmo iti ania man a banag iti pagpatinggaan ti pammabus- oymo. Mabalin nga aramidenda ti tema a kinapait, panagimon, wenno gura. Mabalin a nagubsang, naalas, wenno mangpadakes. "Ania ti aramidenyo iti panawen a kas iti dayta? . . . "Isurok kadakayo daytoy. Pilienyo manipud iti nasagraduan a musika ti Simbaan ti paggugustoyo a himno, ti maysa nga addaan iti balikas a makapabang-ar ken ayug a nadayaw, ti maysa a mamagrikna kenka iti maysa a banag a kas iti pammaregta. Utobem a siaannad iti panunotmo. Yulom daytoy. Uray no dika nasanay nga agkanta, mabalinmo ti mangpanunot babaen ti himno. "Ita, aramatem daytoy himno a pagturongan ti panunotmo. Aramatem daytoy a panarasan. Iti kaano man a madlawmo a mailagisi dagitoy aragaag nga agbibiag iti panunotmo ket lumas-udda iti isipmo, isubom daytoy a rekord, a kas iti sigud. "Iti panangrugi ti tokar ken iti pannakabukel dagiti balikas iti panunotmo, pumanaw dagiti di maikari a panunot a sibabain. Sukatan ti himno ti sibubukel a rikna iti entablado ti panunotmo. Gapu ta makaitag-ay ken nadalus, agpukaw dagiti nababbaba a panunot, tapno ti kinadalus, babaen ti panagpili, saan a maitipon iti rugit, ti dakes dina ipalubos ti kaadda ti silaw . . . "Apaman a maadalmo ti mangdalus iti entablado ti panunotmo manipud kadagiti narugit a pampanunot, pagtalinaedem a makumikom iti panagsursurom kadagiti 270
Maika-32 nga Adalen napateg a banag. Suktam ti aglawlawmo tapno maaddaanka iti banag a mangparegta iti nasayaat ken makaitag-ay a pampanunot. Makumikom kadagiti banag a nalinteg. (Teach Ye Diligently, pp. 46-47.) Ania ti dadduma a pamuspusan a mabalin nga aramatentayo iti panangidalan kadagiti panunottayo? (Agkararag, mangibalikas iti daniw, nasantuan a kasuratan, wenno kapanunotan. Mangpanunot iti maipapan iti nasagraduan a padas wenno lugar.) "Saan nga agpannuray ti pudno a ragsak kadagiti banag iti ruar . . . , Ti kita ti ragsak nga agtalinaed kenka isu ti ragsak nga agubbog iti kaunggan. Nasken nga agpanunotka manipud ita, bayat ti kinaubingmo. Nasken a pasayaatem ti panunotmo no tarigagayam a magun-od ti sitatalinaed a kinaragsak. Nasken nga ikkam ti panunotmo kadagiti makaay-ayo a pampanunot ken kapanunotan. Ta ti awan nagyanna a panunot agbalin a di makaidna ken saan a makaibtur. Ti awan nagyanna a panunot agsapul iti pakalinglingayan a kas sukat ti kinaragsak. (William Lyon Phelps, inadaw ni Harvey Flecher, The Good Life, p. 137.) Basaen ti Salmo 1:1-3. Panangigibus Maaringan dagiti panunottayo ti aramidtayo. Iturongdatayo iti natarnaw a panunot ken tarigagay nga agbiag a sililinteg. Isagmakdatayo dagiti dakes a panunot a mangpukaw iti Espiritu ti Apo ken iturongdatayo nga agaramid iti dakes. Tapno mapagtalinaedtayo a nadalus ti panunottayo, nasken a kanayon nga ikagumaantayo ti agpanunot maipapan iti banag ti Dios. Nasken nga utobentayo ti kinapudno ti ebanghelio ken agkararag a kanayon. Iti panangaramidtayo iti daytoy, maikariantayo iti naindaklan a bendision. Inkari ti Apo, Taraonam koma ti saguday ti pampanunotmo nga awan ressatna; ket mapapigsa ti panagtalekmo iti Dios . . . Espiritu Santo ti kanayon a kaduam. (Doktrina ken Katulagan 121:45-46.) Mapagtalinaedtayo a nadalus ti panunottayo babaen ti pananglisi kadagiti dakes iti biagtayo. No umay ti dakes a kapanunotan iti panunottayo, nasken a dagdagusentayo ti agpanunot iti makaparegta. Mabalintayo nga aramaten ti himno, daniw, nasantuan a kasuratan, wenno kapanunotan tapno maaramid daytoy. Mabalintayo pay ti agkararag no ti narugit a kapanunotan ti sumrek iti panunottayo. Pangkarit 1. Iti sumagmamano a daras iti inaldaw, laglagipen ti agpanunot maipapan iti banag ti Apo. Aramidenyo ti kabaelanyo tapno "kanayon a malaglagipyo." 2. Laglagipenyo a kasla maysa a minuyongan ti panunotyo. Aramidenyo ti kabaelanyo nga agpadakkel iti nasayaat a kapanunotan. 3. Mangikeddengkayo iti wagas a pangiturongyo iti panunotyo. Maysa a nasayaat a wagas tapno maaramid daytoy ti panangyuloyo iti maysa kadagiti paggugustoyo a himno, nasantuan a kasuratan, wenno daniw. Tunggal 271
maipasangokayo iti narugit a panunot, lagipenyo a dagus dagiti balikas nga inyuloyo. Pilitenda a papanawen ti dakes a panunot. Panagsagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Planuen nga iraman dagiti agtutubo nga addaan iti kinasaserdote iti klase iti adalen no mabalin tapno adda kaipapanan daytoy kadakuada. 2. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 272
Panangted ken Panangawat iti Pammakawan Maika-33 nga Adalen Panggep daytoy nga adalen ti mangguyugoy kadatayo a mangted iti pammakawan kadagiti dadduma ken masursuro ti umawat iti pammakawan para kadagiti bagitayo. Pakauna Iti sumaganad a pangngarig, insuro kadatayo ti Mangisalakan maipapan ti panagayat kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo: Maysa a tao ti addaan dua nga annak a lallaki. Nagbalin a saan a naragsak ti ub-ubing nga anak iti panagbiag iti pagtaengan ket dinawatna iti amana ti bingayna kadagiti sanikua ti kaamaan. Kalpasanna napan iti sabali a pagilian, a nanggastuanna a sipapardas iti amin a kuartana ken linabsingna dagiti bilin ti Apo. Idi nabusbos ti nayaw-awan nga anak ti amin nga adda kenkuana, napasamak ti dakkel a panagbisin. Nagbisin, isu a nakabirok ti trabaho nga agpakpakan kadagiti baboy. Ngem nakurapay pay laeng ken mabisin ta kinayatna a kanen ti taraon a maited kadagiti baboy. Iti panagtuokna, naamiris ti agtutubo a lalaki dagiti biddutna. Nalagipna nga uray dagiti katulongan ti amana addaanda iti adu a taraon. Inkeddengna ti agsubli iti pagtaenganda ken kiddawenna nga agbiag a kas maysa a katulongan. Iti yaasidegna iti pagtaenganda, nakita ti amana nga umas-asideg ket timmaray tapno sabatenna. Iti panaginnarakupda, kinuna ti anak, "Ama, nakabasolak iti maibusor iti langit, ken iti imatangmo, ken saannakon a maikari a maawagan iti anakmo." Ngem naragsak unay ti ama ta adda manen iti pagtaenganda ti anakna isu nga innalana ti kasayaatan a kagayna ket inkabilna kenkuana. Inikkanna iti sapatos nga aramaten ken impanna ti maysa a singsing iti ramayna. Kalpasanna imbilinna kadagiti katulonganna nga agsagana iti dakkel a parambak. Idi ti inauna a kabsat, a nagtalinaed a napudno, nakitana ti mapaspasamak, nasaktan. Saan nga inikkan ti amana iti kasta a parambak. Liniwliwa ti amana babaen ti panangibagana nga amin a sanikuada agpaayto kenkuana. Ginastos ti kabsatna ti tawidna, ngem ti panagsublina iti pagtaengan ti gapu ti panagragsak. Kinunana, "Daytoy a kabsatmo ket natay, ken nagbiag manen; ken napukaw, ken nasarakan." (Kitaen ti Lucas 15:11-32.) Nakabasol ti tunggal maysa kadatayo iti sumagmamano a wagas. Ket gapu ta ay-ayatennatayo ti Apo, nagsagaba ken natay tapno mangted kadatayo iti wagas a pannakapakawan ti basbasoltayo. Iti panagsaona maipapan ti 273
sakripisiona, kinunana, Ta adtoy siak, ti Dios, sinagabak amin dagitoy a banag para ti amin, tapno saanda nga agsagaba no agbabawida (Doktrina ken Katulagan 19:16). Ipakita ti ladawan 33-a, "Nagsagaba ni Cristo iti Minuyongan ti Getsemani gapu kadagiti basoltayo." Iti sabali a nasantuan a kasuratan, kinuna ti Apo, Adtoy, isu a nangibabawi kadagiti basolna, isu ti mapakawan, ken siak, ti Apo, ket diakto idan malagip. (Doktrina ken Katulagan 58:42). Nasken nga agbabawi ti tunggal maysa kadatayo tapno makaawat iti pammakawan ti Apo. No agbabawitayo, agragsak ti Nailangitan nga Amatayo - a kas iti ama iti pangngarig. Panunotenyo ti bukodyo a biag ken ti ragsak a mariknayo iti panagbabawi ken pannakapakawan. Ania ti nasken nga inaramid ti ub-ubing nga anak iti pangngarig tapno mabaliwanna ti panagbiagna? (Amirisen dagiti biddutna, agsubli iti pagtaengan, ken ibaga dagiti basolna.) Ania iti panagkunayo ti rikna ti anak kabayatan ti yaasidegna iti pagtaengan? (Mabalin a nariknana ti buteng a saan a maaklon. Mabalin a nariknana ti ragsak nga agawid iti pagtaengan. Mabalin a nariknana nga ar-aramidenna ti nasayaat a banag.) Kasano iti panagkunayo ti riknana kalpasan ti panangsabat kenkuana ti amana? Kasano ti riknayo iti Mangisalakan, iti pannakaammo a ti panagsagabana ket nakaaramid iti mabalin a pannakapakawan dagiti basolyo? Mangyeg iti Ragsak ti Pammakawan Anak ti maysa a propeta ti Dios ni Alma nga Ub-ubing, ngem nakaaramid iti sumagmamano a nakaro a basol. Maysa kadagiti kadagsenan a basolna ti panangpadasna a dadaelen ti Simbaan ti Dios babaen ti panangpaadayo kadagiti tao iti kinapudno. Kas dadaulo iti Simbaan, nakarikna ti ama ni Alma iti nakaro a panagladingit iti kinatiri ti anakna ket masansan a nagkararag iti Apo nga agbabawi ti anakna kadagiti dakes nga aramidna. Gapu iti pammati ken kararag ti amana, sinarungkaran ti maysa nga anghel ti ub-ubing nga Alma iti maysa nga aldaw. Nagsao iti nabileg ti anghel ta uray la nagpigerger ni Alma. Namati iti naindaklan a pannakabalin ti Apo. Binilin ti anghel ni Alma nga isardengna ti panangpadas a dadaelen ti Simbaan. Idi pimmanaw ti anghel, nagsiddaaw ni Alma ta saan a makasao. Natumba iti daga ken naawanan iti pigsa iti tallo nga aldaw. Idi makasao manen, kinunana kadagiti tattao a nakapadas iti dakkel a panagbalbaliw iti biagna ken nagbabawi kadagiti basolna. Inkeddeng ni Alma a tungpalen dagiti bilin ti Dios ken aramidenna ti amin a kabaelanna tapno maaturna dagiti napalabas a basolna. Naindaklan unay dagiti aramidna ta nagbalin a naindaklan a misionario ken nagbalin a propeta iti Simbaan iti kamaudiananna. (Kitaen ti Mosiah 27.) Iti panangiladawan iti padasna, kinuna ni Alma: Ken ita, nagsagabaak iti uneg ti tallo nga aldaw ken tallo a rabii, a simmarut ti saem ti nailunod a kararua. 33-a Nagsagaba ni Cristo iti Minuyongan ti Getsemani gapu kadagiti basoltayo 274
33
Ket napasamak a bayat ti pannakasaplitko iti panagtutuok, bayat ti pannakaparparigatko iti lagip ti adu a basbasolko, adtoy nalagipko met a nangngegko ti padto ti amak kadagiti tao maipanggep iti yaay ti maysa a Jesucristo, ti anak ti Dios a mangsubbot iti basbasol ti lubong. Ita, iti pannakatiliw ti isipko iti daytoy a kapanunotan, naimpusuan nga inyararawko: O Jesus, sika ti anak ti Dios, kaasiannak koma, siak nga adda iti kinapait ti apro, ken napalawlawanak iti awan patinggana a kadena ni patay. Ket ita, adtoy, idi mapanunotko daytoy, saankon a malagip ti saem; wen, saanakon a maparparigat ti lagip kadagiti basolko. Ket o, anian a rag-o ken anian a nakaskasdaaw a lawag ti nakitak; wen, napno ti kararuak iti rag-o a kas iti pannakapnok idi iti saem! Wen . . . awan ti nain-inaka ken napapait ngem dagiti saemko. Wen, ket . . . iti sabali a bangir, awanen ti nain-inaka ken nasamsam-it pay ngem ti rag-ok. (Alma 36:16-21.) Ania ti inaramid ni Alma tapno mapakawan? (Nagbabawi ken dimmawat iti Dios iti pammakawan.) Kasano a naammuan ni Alma a napakawanen? (Napno iti ragsak ti kararuana.) Ammo met dagiti tattao ni Ari Benjamin ti ragsak a maawat iti pammakawan. Apaman a nangngegda ti naudi a naindaklan a sermon ni Ari Benjamin, nagbabawida ken dimmawatda iti pammakawan kadagiti basolda. Ipalpalawag ti nasantuan a kasuratan nga immay kadakuada ti Espiritu Santo ket napnuanda iti ragsak, ta inawatda ti pannakapakawan dagiti basolda, ken kinatalna ti pampanunotda, gapu iti aglaplapusanan a pammatida ken ni Jesucristo. (Mosiah 4:3). Masapul a Pakawanentayo Amin a Tao Gapu iti naan-anay a panagayat ti Apo kadatayo, siaayat a mamakawan kadatayo no agbabawitayo a sipupudno. Kas subalit, kiniddawna kadatayo nga agbalin a kas kenkuana. No agbalintayo a kas kenkuana, ngarud, rumbeng a sitatallugodtayo a mamakawan iti tunggal maysa. Pabasa iti maysa a kameng ti klase iti Doktrina ken Katulagan 64:8. Apay nga inatur ni Jesucristo dagiti disipulona? (Saanda a pinakawan ti tunggal maysa.) Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 64:9-1. Isurat iti pisarra: Kadakayo kasapulan a pakawanen ti amin a tao. Ania ti kayatna a sawen ti Apo idi imbagana a dakdakkel ti agtalinaed a basol kadatayo no saantayo a mamakawan? Inladawan ni Jesus dagiti pagbatayan ti pammakawan babaen ti panangisalaysayna iti pangngarig ti awan asina a katulongan: Nakautang ti maysa a katulongan iti amona ti sangaribu a talento - dakkel a kantidad ti kuarta. Idi dumteng ti panawen a panagbayad iti utang, nagpakaasi ti katulongan nga aganus; awan kuartana, ngem bayadannanto daytoy. Naasian ti amo iti katulongan ket pinakawanna iti utangna. Daytoy met laeng a katulongan, nupay kasta, rimmuar ken kiniddawna nga agbayad ti padana a katulongan a 276
Maika-33 nga Adalen nakautang kenkuana iti bassit unay a kantidad ti kuarta. Idi saan a makabayad ti tao, impabaludna ti katulongan. Idi naammuan ti amo ti napasamak, napalalo ti ungetna iti awan asina a katulongan ket pinabayadanna ti amin nga utangna. (Kitaen ti Mateo 18:21-34.) Inleppas ni Jesus ti pangngarig babaen ti panangisurona kadagiti tao: "Ket kasta met ti aramiden ti Amak a Nailangitan kadakayo, no dakayo kadagiti pusoyo saan a mamakawan iti tunggal maysa a kabsatna kadagiti basolda" (Mateo 18:35). Kasano a mayarigtayo iti katulongan a napakawanen ti dakkel nga utangna? No saantayo a pakawanen dagiti dadduma, kasano a mayarigtayo iti awan asina a katulongan? Ti kaindaklanan a pagarigan ti pammakawan aggapu iti biag ti Mangisalakan. Iti pannakailansana a situtuok iti krus, inkararagna a ti Ama pakawanenna dagiti soldado a nangilansa kenkuana. "Ama," kinunana, "pakawanem ida; ta saanda nga ammo ti ar-aramidenda" (Lucas 23:34). Kinunana ni Spencer W. Kimball, "Tapno maidalan iti pudno nasken a mamakawantayo, ken nasken nga aramidentayo daytoy nga awanan panggep agbabawi man wenno saan ti kabusortayo, wenno kasano ti kinapudno ti panagbalbaliwna, wenno dumawat man wenno saan iti pammakawantayo. Masapul a surotentayo ti pagarigan ken pannursuro ti Apo." (The Miracle of Forgiveness, p. 283.) Mangyeg kadatayo iti Talinaay ti Panangpakawan kadagiti Dadduma Adu a kanito a no makabasol ti maysa kadatayo, agsakit ti nakemtayo ken agpungtot. Mapagbalin dagitoy a rikna a nakakaasi ti biag, uray no awan naaramidtayo a biddut. No palubosantayo dagitoy a rikna nga agtalinaed kadagiti kararuatayo, pagtalawentayo ti Espiritu ti Apo. Daytoy ti maysa a gapu no apay a binilinannatayo ti Apo a mamakawan kadagiti nangdangran kadatayo. Kinuna ni Presidente John Taylor, "Ti kaadda iti pusoyo ti espiritu ti pammakawan ken ti panangikkat manipud kadagiti pusoyo ti espiritu ti gura ken sakit ti nakem, mangyeg iti talinaay ken ragsak." (Inadaw ni Heber J. Grant iti Conference Report, Oct. 1920, p. 7.) Ti talinaay a yeg ti panangpakawan kadagiti dadduma maipakita iti sumaganad nga estoria nga insalaysay ni Presidente Spencer W. Kimball. Idi 1918, tallo nga opisial ti paglintegan ti natay idi pinanggepda a tiliwen ti sumagmamano a kriminal. Ti ama ni Glenn Kempton ti maysa kadagiti opisial a natay. Iti saan a nabayag, natiliw dagiti pimmatay, nasintensiaan, ken naibaludda agingga iti tungpal biag. Kasano ti riknayo iti maysa a tao a nangkettel iti biag ti amayo? Apay a narigat a pakawanen ti kas iti daytoy a tao? Inladawan ni Brother Kempton ti padasna iti kastoy a wagas: 277
"Kas agtutubo a lalaki iti nasapa a sangapulok, nagtubo iti pusok ti saem ken gura iti nagpudno a pimmatay iti amak, gapu ta inaklon ni Tom Powers a pinatayna ti amak. "Naglabas dagiti tawen, dimmakelak, ngem nagtalinaed latta dayta nadagsen a rikna iti kaunggak. Nalpas ti haiskul, ken kalpasanna nakaawatak iti awag a mapan iti Mision ti Daya nga Estado. Sadiay a dimmakkel iti pannakaammo ken pammaneknekko iti ebanghelio a napardas, gapu ta naaramat amin a panawenko iti panagadal ken panangasaba iti daytoy. Maysa nga aldaw kabayatan ti panagbasak iti Baro a Tulag, nadanonko ti Mateo, maikalima a kapitulo, bersikulo 43-45 . . . " Basaen ti Mateo 5:43-45 a kadua ti klase. Intuloy ni Brother Kempton: "Daytoy, dagiti balikas ti Mangisalakan a mangibagbaga a nasken mamakawantayo. Nayaplikar kaniak daytoy. Binasak nga inulit-ulit dagidiay a bersikulo ken pammakawan latta ti kayatna a sawen. Saan unay nabayag kalpasan daytoy, nasarakak ti maika-64 a paset ti Doktrina ken Katulagan, bersikulo 9 ken 10, ad-adu pay a balikas ti Mangisalakan . . . " Basaen manen ti Doktrina ken Katulagan 64:9-10 a kadua ti klase. "Saanko nga ammo no nagbabawi man wenno saan ni Tom Powers ngem ammok itan nga adda panggepko nga aramiden a makipagkita kalpasan ti panagsublik iti pagtaengan, ken inkeddengko nga aramiden ti kasta sakbay a pimmanawak iti trabaho ti mision. "Kalpasan ti panagsublik iti pagtaengan, nakasarak ken nakaasawaak iti nasayaat a Santo iti Ud-udina nga Aldaw a babai, ken binendisionan ti Apo ti pagtaenganmi iti lima a napipintas nga annak. Napardas ti panaglabas dagiti tawen ken kanayon a nasayaat ti Apo kadakami, ngem maiparipirip latta ti biddut iti unegko tunggal malagipko ti pannakipagkita a diak tinungpal. "Sumagmamano a tawen ti napalabas, dumani idin ti Paskua, ti panawen a nalabon ti ayat ni Cristo ken ti espiritu ti panangted ken pammakawan a sumrek kadatayo, addakami iti asawak iti Phoenix iti ababa a biahe. Iti pannakalpas ti aramidmi iti tengnga ti simmaruno a malem, nangrugikami a nagawid. Iti panagluganmi, nasaok ti tarigagay a manglikaw ken agawid babaen ti Florence, gapu ta sadiay ti pakasarakan iti pagbaludan ti estado. Sisasagana nga immannamong ti asawak. "Kalpasanen dagiti oras ti isasarungkar idi simmangpetkami. Immunegak ken sinapulko ti guardia. Naiturongak iti opisinana. "Kalpasan nga inyam-ammok ti bagik ken imbagak ti tarigagayko a makita ken makasao ni Tom Powers, nagmalanga ti rupa ti guardia, ngem kalpasan ti apagbiit a panagduadua, kinunana, 'Natalgedak a mapagsaritaan dayta.' Nangibaon iti guardia iti uneg ti pagbaludan a nagsubli a kaduana ni Tom. 278
Maika-33 nga Adalen Naiyam-ammokami, ken naiturong iti kuarto ti parola a nagsaritaanmi iti nabayag. Sinublianmi ti maysa a nalamiis, nalidem a bigat ti Pebrero tallopulo a tawen manipud idi, a mangulit iti sibubukel a nakabutbuteng a pasamak. Nagsaritakami iti nalabit maysa ket kagudua nga oras. Kamaudiananna, kinunak, 'Tom, nagbiddutka ta isu ti nakautangam iti gimong a mariknak a nasken nga ituloymo nga ikaro, a kas iti nasken nga ituloyko nga ikaro iti pannakapadakkelko nga awanan iti ama.' Ipakita ti ladawan 33-b, "Da Tom Powers ken Glenn Kempton." "Kalpasanna timmakderak ken inyawatko ti imak. Timmakder ket inawatna. Intuloyko, 'Iti amin a pusok, pakawanenka iti daytoy nakabutbuteng a banag nga immay iti biagmi.' "Nagdumog ket pinanawak sadiay. Saanko nga ammo no kasano ti riknana idi, ken saanko nga ammo no kasano ti riknana itan, ngem ipaneknekko kadakayo a daytoy ti nagloriaan a banag no iti pusoyo ti saem ken gura mairuar ken sumrek ti pammakawan. "Nagyamanak iti guardia iti kinaanusna, ken iti pannagnak a rimmuar iti ruangan ken bimmaba iti nawatiwat a tukad ammokon a ti pammakawan nasaysayaat ngem ti mapan agibales, gapu ta napadasak daytoy. "Iti panagawidmi nga agturong iti pagtaengan iti agin-innagaw a sipnget-ken- lawag, nasam-it ken naulimek a talna ti immapay kaniak. Iti ruar ti natarnaw a panagyaman inarakupko ti asawak, a nakaawat, gapu ta ammok a nakabirokkami iti nalawlawa, nabakbaknang ken nawadwadwad a panagbiag." (Naadaw iti The Miracle of Forgiveness, pp. 291-93.) Panangigibus Kalpasan ti panagbuniag, pakawanennatayo ti Apo iti basbasoltayo no agbabawitayo. Kalpasan dayta, nasken a surotentayo ti Mangisalakan ken aramiden ti amin nga ibagana kadatayo. Maysa kadagiti banag a namnamaenna nga aramidentayo isu ti panangpakawan kadagiti dadduma. Iti panangaramidtayo iti daytoy, inkarina kadatayo ti ragsak ken talna, sursuruannatayo nga agpada a ti panangpakawan ken pannakapakawan kasapulan iti awan inggana a pannakaisalakantayo. Pangkarit 1. Adda kadi ania man a banag a naaramidyo a manglaplapped kadakayo a maaddaan iti natalna a konsensia? No adda, ikagumaan nga ammuen ken awaten ti pammakawan ti Mangisalakan babaen ti panagbabawi ken panangpatarnaw iti biagyo. 2. Panunoten ti maipapan iti biagyo. Adda kadi nangdangran kadakayo wenno nangpasakit kadakayo iti ania man a wagas? No adda, aramidenyo ti ania man a kasapulan tapno madalusan dagiti kararuayo ti ania man a kinasaem babaen ti panangpakawan iti dayta a tao iti amin a pusoyo. 279
Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Mateo 6:14-15 (nabilin a pakawanen dagiti dadduma) Mateo 7:1-5 (makedngantayto iti isu met laeng a panangukom) Mateo 18:21-22 (mamakawan iti maminpitopulo a pito) Taga-Efeso 4:32 (agpipinnakawankayo) Doktrina ken Katulagan 42:88 (makikinnaawatan kadagiti nakabasol kadatayo) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien nga adalen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-19 a paset, "Panagbabawi" 2. Adalen dagiti estoria a naaramat iti adalen: a. Ti nayaw-awan nga anak (Lucas 15:11-32) b. Ni Alma nga Ub-ubing (Mosiah 27 ken Alma 36) c. Ti awan asina a babaonen (Mateo 18:21-35) 3. Isaganam ti bagim a siiespiritu babaen ti panangbasa nga umuna iti adalen, kalpasanna isaganam ti ania man a parikut iti bukodmo a biag nga adda pakainaiganna iti pammakawan. 4. Pabasa wenno paiparang kadagiti kameng ti klase dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 33-b Da Tom Powers ken Glenn Kempton 280
33
Dagiti Naespirituan a Sagut Maika-34 nga Adalen Naisangrat daytoy nga adalen a mangtulong kadatayo a mangawat kadagiti sagut ti Espiritu ken mangguyugoy kadatayo a mangsapul kadagitoy a sipapasnek. Pakauna Ipakita ti ladawan 34-a, "Ti pannakabalin ti kinasaserdote a masalaknibannatayo iti peggad." Idi Marso 1961 maysa a nakaam-amak a bagyo ti nangsagad kadagiti Isla ti Tonga iti abagatan ti Pasipiko. Naitayab dagiti pasdek. Naparut dagiti dadakkel a kayo. Nalasang dagiti balay ken naipuruakda babaen ti angin. Adu a tattao ti nadangran. Natay dagiti dadduma. Iti maysa a purok, maysa a kaamaan a Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti nagaarimutong a simmeksek iti bassit a pagtaenganda, a mangyam-amak kadagiti biagda. Iti panangiladawan iti daytoy a padas, kinuna ti ama ti kaamaan a mariknana ti pannakagunggon ti pagtaenganda, a kas sisasaganan a marba. Ammona a no agtalinaed ti kaamaanna iti balay matayda, ket no dumawat iti tulong iti ruar matay isuna. Iti panagrigatna a mangngeddeng no ania ti aramiden, nariknana ken nagutugot a mangaramat iti kinasaserdotena a mangsalaknib iti kaamaanna. Nagbatay iti tugaw, impatayna ti imana iti paset ti atep nga impapanna nga umuna a maitayab. Kalpasanna kinunana, "Babaen ti pannakabalin ti kinasaserdote nga ig-iggamak, ken iti nagan ni Jesucristo, bilinenka nga agtalinaed a sititibker ken sibubukel bayat daytoy a bagyo." Kalpasan ti panangibagana kadagitoy a balikas, nagsardeng ti pannakagunggon ti balay, nagsardeng ti panaganit-it ti atep. Kalpasan ti bagyo, ti pagtaenganna laeng ti nabati a sitatakder. (Naadaw ken ni Eric Shumway, Stories of Insight and Inspiration, p. 71-71.) No mapasamak ti saan a mapakpakadaan a pasamak ita, mariknayo kadi a sisasaganakayo a mangaramat iti pammati ken kinasaserdoteyo? No natulnog ken maikaritayo, ikkannatayo ti Apo kadagiti naespirituan a bendision. Ti propeta iti Libro ni Mormon, ni Jacob, inladawanna ti kasdiay a kasasaad ti tattaona: "Sinukimatmi dagiti propeta, ken adu ti paltiingmi ken ti espiritu ti panagipadto; ket iti pannakaalami amin kadagitoy a saksi nakagun- odkami iti namnama, ket nagbalin a saanen a maisina ti pammatimi, kasta met pudno a makapagbilinkami iti nagan ni Jesus ket tungpalendakami amin dagiti kayo, wenno dagiti bantay, wenno dagiti dalluyon iti baybay. (Jacob 4:6). 34-a Ti pannakabalin ti kinasaserdote a masalaknibannatayo iti peggad 282
34
Ania dagiti Sagut iti Espiritu Dagiti sagut ti Espiritu ti naisangsangayan a bendision ti naespirituan a pannakaammo ken pannakabalin. Maaw-awaganda iti sagut gapu ta inted kadatayo ti Apo. Kas sagsagut, mapagtalinaedda kadatayo agingga, babaen ti kinapudnotayo, ipakitatayo ti kinapudno ken pannakaikari nga umawat kadagiti sagut. Makapanunotkayo kadi kadagiti ania man a naespirituan a sagut? Sumagmamano a sagut ti Espiritu ti nailadawan kadagiti nasantuan a kasuratan. Adu ti nailista iti I Taga-Corinto 12, Moroni 10:8-18, ken ti Doktrina ken Katulagan 46:8-29. Pabasa kadagiti kameng ti klase ti Doktrina ken Katulagan 46:13-26. Ania dagiti naespirituan a sagut a nailista iti daytoy a nasantuan a kasuratan? (Mabalinmo nga ilista iti pisarra dagiti sumaganad a naespirituan a sagut ken dagiti dadduma a naagapad dagiti kameng ti klase.) Paltiing Pammaneknek Panangeddeng Pannakaammo Kinasirib Panangisuro Panangigunamgunam Panangasaba Pammati a mangagas Pammati a maagasan Milagro Pammadto Parmata Pannakaawat kadagiti espiritu Panagsao kadagiti sabali a pagsasao Panangipatarus kadagiti pagsasao Pagpanunoten ti klase iti ania man a sagut a naawatda. Pananggun-od kadagiti Naespirituan a Sagut Adu ti naespirituan a sagut ti Dios ket tarigagayna a maited dagitoy kadatayo, ngem masapul nga agsaganatayo a mangawat kadagitoy. No aramidentayo, maited kadatayo dagidiay a sagut nga ammo ti Apo a sisasaganatayo nga umawat. Nupay kasta, manmano a tao, ti agsagrap iti amin a sagut: Ta saan a maikkan ti amin iti tunggal sagut; ta adu ti sagut, ket ikkan ti Espiritu ti Dios ti tunggal tao iti sagut. Maikkan ti sumagmamano iti saggaysa, ket dadduma ti maited kadagiti sabali tapno maisagut iti kastoy a wagas. (Doktrina ken Katulagan 46:11-12.) Pagrebbengantayo ti mangtakuat no ania dagiti sagut a naited kadatayo ken agbiag a maikari a mangaramat kadagitoy. Masansan a maibaga kadatayo no ania a sagut ti adda kadatayo wenno sapulen inton mapatalgedantayo iti maysa a saad wenno akem wenno inton makaawattayo iti bendision ti patriarka. Maysa a misionario a naawagan iti ganggannaet a pagilian, kas pagarigan, ket mabalin a maikarian iti sagut ti pagsasao a makatulong kenkuana a makaadal iti baro a pagsasao. Mabalin a mabagaan ti maysa a mannursuro a sapulenna ti sagut ti panangisuro. Mabalin a makaawat iti tulong dagiti annak kadagiti ammada iti panangbigbig kadagiti naespirituan a sagut a nasken a pasayaatenda. Binilinannatayo ti Apo a mangsapul kadagiti kasayaatan a sagut (kitaen ti 284
Maika-34 nga Adalen Doktrina ken Katulagan 46:8). Mairaman kadagitoy dagiti sagut ti pammati, pammaneknek, paltiing, ken kinasirib. Kabayatan ti panagsaona maipapan iti kinapateg ti pannakagun-od kadagiti kasayaatan a naespirituan a sagut, naminsan a kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith: "Pangngeddengko nga adu a kameng daytoy a Simbaan a nabuniaganen para iti pannakaugas dagiti basolda ken napatayanen dagiti uloda para ti sagut ti Espiritu Santo, ngem saan pay pulos a nakaawat iti dayta a sagut-isu dayta, dagiti pakaiparangaranna. Apay? Gapu ta saanda nga insagana ti bagida tapno maawatda dagitoy a pannakaiparangarang. Saanda a pulos a nagpakumbaba kadagiti bagida. Saanda a pulos sinurot dagiti addang a mangisagana kadakuada para iti pannarabay ti Espiritu Santo. Ngarud, agtuloyda iti biag nga awanan dayta a pannakaammo." ("'Seek Ye Earnestly the Best Gifts, Ensign, June 1972, p. 3.) Nupay nasken a sapulentayo dagiti naespirituan a sagut, nasken a sapulentayo para kadagiti umno a gapu. Saan a maragsakan ti Nailangitan nga Amatayo kadagiti agtarigagay kadagiti pagilasinan tapno laeng mapnek ti kinausisada. (Mateo 12:39.) Awan aramid wenno panagsagana tapno tarigagayan dagitoy a pagilasinan. Nasken a sapulentayo dagiti naespirituan a sagut a sipapasnek, ken kaipapananna dayta ti pannakaadda kadagiti umno a gandat bayat ti panangisaganatayo kadagiti bagitayo a mangawat kadakuada. Kasano a maawattayo dagiti sagut ti Espiritu? Tapno makaawat kadagiti sagut ti Espiritu, nasken nga aramidentayo dagiti sumaganad: PATARNAWENTAYO TI BIAGTAYO Masapul a mapatarnaw ti biagtayo babaen ti agtultuloy a panagbabawi kadagiti basoltayo. Dayta a panagbabawi kasapulanna ti inaldaw nga aramid. TUNGPALENTAYO DAGITI BILIN Masapul a tungpalentayo dagiti bilin ti Apo. Kinatulnog ti maysa a kapatgan a kasapulan iti panangawat kadagiti naespirituan a sagut. Iti panangsalimetmettayo kadagiti bilin, agbalintayo a maikari kadagiti naespirituan a sagut. AGAYUNO Kasapulantayo ti agayuno tapno maparmektayo ti kinaparammag ken tapno magun-od ti panagpakumbaba a kasapulan iti pannakaawat kadagiti naespirituan a sagut. Tumulong ti panagayuno kadatayo nga ipangruna dagiti naespirituan a kasapulan sakbay dagiti kasapulan ti bagi. Tulongannatayo a mangikkat kadagiti napaidam a tarigagay ken papigsaennatayo tapno ad-adda a maseknan kadagiti naespirituan a banag. AGKARARAG Masapul nga agkararagtayo nga addaan pammati tapno maawattayo dagitoy a naespirituan a sagut. Binilinannatayo ti Apo a dumawat sakbay a namnamaen a makaawat ti ania man a bendision (kitaen ti Mateo 7:7-11). 285
Dagitoy a panagkararag kasapulanda ti pammati - pammati a maawattayo dagiti sagut - ken pammati iti Agit-ited kadagiti sagut. Nangted kadatayo ni Elder James A. Cullimore iti sumagmamano a saludsod nga utoben bayat ti panangsapultayo kadagiti naespirituan a sagut: "Kas kameng ti Simbaan, umdas kadin ti kinapigsa ti pammatitayo? Situtunostayo kadi iti Espiritu tapno a mabendisionantayo kadagitoy naindaklan a sagut? Mamatitayo kadi a mabalin a maaramid ti milagro wenno maited ti bendision? Masansan kadi nga awagantayo ti kinasaserdote iti nasken a panangannongtayo kadagiti masakit? Mamatitayo kadi a maagasantayo? Adda kadi pammatitayo a mangagas? Kanayon kadi a sisasagana ti kinasaserdote a mangted iti bendision? Kasano ti kapigsa ti pammatim?" ("Gifts of the Spirit," Ensign, Nov. 1974, p. 27.) Panunoten iti apagbiit ti biagyo. Ania ti rumbeng nga aramidenyo tapno maisaganayo ti bagiyo a mangawat kadagiti naespirituan a sagut? Panangaramat kadagiti Naespirituan a Sagut Nupay maikaritayo a mangaramat iti maysa a sagut, mabalin a mabilintayo a saan nga aramaten (kitaen ti Alma 14:10-11). Iti dadduma a panawen, mabalin nga addaantayo iti sagut ngem mabalin a saan a kasapulan agingga a mapasamak ti umno a kasasaad. No agtalinaedtayo a maikari tapno marikna dagiti pananggutugot ti Espiritu, maammuantayo no kaano nga aramaten dagiti saguttayo ken no kaano a saan. Ipakita ti ladawan 34-b "Naisuro ni Joseph Smith babaen ti pannakabalin ti Espiritu. Iti maysa a pasamak, naawis ni Propeta Joseph Smith a mangikasaba iti ebanghelio kadagiti grupo dagiti Amerikano nga Indian. Saan a maawatan dagiti Indian ti Ingles, ket saan a makasao iti pagsasaoda. Isu a binayadanna ti naisangsangayan nga ahente ti gobierno a mangipatarus iti pagsasaona iti pagsasaoda. Nakisao ti propeta iti sumagmamano a minuto kadagiti Indian, ken impatarus ngarud ti ahente iti pagsasaoda. Idi impakita dagiti Indian ti sakit ti nakem ken gurada iti mensahena, naipaltiing iti Propeta nga agsasao iti ulbod ti ahente tapno guraen dagiti Indian. Induron nga impaigid ni Joseph ti agipatpatarus ket nangikasaba kadakuada. Naawatanda ti tunggal balikas. (Naadaw manipud ken ni E. Cecil McGavin, The Historical Background of the Doctrine and Covenants, p. 156.) Ania dagiti naespirituan a sagut nga inaramat ni Propeta Joseph Smith kabayatan daytoy a pasamak? (Pannakaawat, pammaltiing, sagut dagiti pagsasao, panangisuro.) Iti panangawattayo kadagiti saguttayo, nasken a naannadtayo a saan a paglastog dagiti padastayo wenno ibaga iti lubong maipapan kadagitoy (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 84:65-73). Mabalintayo nga ibingay dagiti naespirituan a padastayo kadagiti kameng ti kaamaantayo ken naasideg a gagayyem, ngem nasken a laglagipentayo a nasagraduan dagiti saguttayo ken nasken a mapagsaritaan nga addaan annad (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 63:64). 34-b Naisuro ni Joseph Smith babaen ti pannakabalin ti Espiritu 286
34
Ti Panggep dagiti Naespirituan a Sagut Impalgak ti Apo a naited dagiti naespirituan a sagut a mangtulong kadagiti mangipatpateg kenkuana ken mangtungpal kadagiti amin a bilinna (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:9). Nasken nga adalen ken laglagipentayo no ania dagiti magun-od a naespirituan a sagut para kadatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:10). Babaen ti umno a panagaramat kadagitoy a sagut, maagasan ti masakit, mapapanaw dagiti sairo, maawat dagiti paltiing, magun-od ti pannakaammo, ken matulongan dagiti misionario a makisao iti nadumaduma a pagsasao. Babaen dagiti sagut iti Espiritu, makatarabay, makaliwliwa, makapapigsa ti pakinakem, ken makaisuro kadatayo ti Espiritu Santo. Tulongannatayo dagitoy a sagut a magna a sililinteg iti sango ti Apo ken manglapped kadatayo manipud iti pannakaallilaw kadagiti ulbod a doktrina. Ti gapu ti panangsapultayo kadagiti naespirituan a sagut nasken a saan a naimot. Imbaga ni Pablo kadatayo a nasken a sapulentayo ida para iti pagsayaatan a maaramidda para kadagiti dadduma ken para iti Simbaan. (Kitaen ti 1 Taga- Corinto 14:12.) Inyarigna ti Simbaan iti bagi tapno maipakita ti kinapateg ti sagut ti tunggal kameng kadagiti dadduma iti Simbaan (kitaen ti 1 Taga-Corinto 12:12-21). Kas iti bagi a makasapul kadagiti ima, saka, mata, ken lapayag, kasta met ti pannakasapul ti Simbaan iti sagut ken akem ti tunggal kameng. Ngarud, nasken a tunggal maysa kadatayo aramatentayo dagiti saguttayo ken asikasuentayo dagiti trabahotayo. Iti panangaramidtayo iti daytoy, mabendisionan ti tunggal maysa. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:11-12.) Imbaga ni Elder Franklin D. Richards dagiti sumagmamano a bendision nga umay manipud iti Espiritu iti panawen ti panagkasapulan: "Inkari ti Mangisalakan a kadagiti maikari a kameng ti Espiritu Santo a mangliwliwa kadagiti panawen ti panagsakit ken ipupusay. "Adu ti makapaneknek iti mangliwliwa nga Espiritu a nangtaming kadakuada iti panawen ti panagladingit, a mangtultulong kadakuada a mangbirok iti talna ken pannakaawat. "Idi sumagmamanon a lawas ti napalabas naikkanak iti gundaway a makakita iti dua a naimbag a babbai, a naasideg a gagayyem, a nakapukaw kadagiti assawada iti nakaal-alingget nga aksidente ti eroplano. Nasarakak kadi ida nga agladladingit ken agledleddaang unay? Kinapudnona, saan. Awan pay ti nasaksiak a dakdakkel a kinatured ken kinapigsa. Agpadada a nangipaneknek iti kinapudno a talaga a nariknada ti panangliwliwa ti Espiritu, nga ammoda nga adda panggep iti akem a naited kadagiti asawada, ken addaanda ti pammatalged a nasayaat ti amin kadakuada ken dagiti kaamaanda bayat ti panagbiagda nga asideg iti Simbaan ken panangsalimetmetda kadagiti bilin ti Apo." ("The Continuing Power of the Holy Ghost," Ensign, July 1973, p. 117.) No adda pay ti oras, palubosan ti sumagmamano a kameng ti klase a mangpaneknek maipapan kadagiti naawat a bendision babaen dagiti naespirituan a sagut. 288
Maika-34 nga Adalen Panangigibus "Sapulenyo a sipapasnek dagiti kasayaatan a sagut, a kanayon a laglagipenyo ti gapu ti nakaitedanda; Ta pudno kunak kadakayo, naitedda a para iti pagimbagan dagiti mangayat kaniak ken mangtungpal kadagiti amin a bilinko, ken iti mangsapul a mangaramid; tapno mainarud amin dagiti mangsapul wenno agdawat kaniak, nga agdawat iti saan a tanda nga aramatenda iti bukodda a pagimbagan. "Ket manen, pudno kunak kadakayo, kayatko a laglagipenyo a kanayon, ket ipasagepsepyo a kanayon iti panunotyo no ania dagidiay a sagut, naited iti simbaan. Ta saan a maikkan ti amin iti sagut; ta adu ti sagut, ket ikkan ti Espiritu ti Dios ti tunggal tao iti sagut. Maikkan ti sumagmamano iti saggaysa, ket sabali ti maited kadagiti dadduma, tapno maisagut ti amin iti kastoy a wagas. Doktrina ken Katulagan 46:8-12). Pangkarit 1. Kalikaguman a takuaten no ania kadagiti naespirituan a sagut ti addan kadakayo wenno nakasagana para kadakayo. Ituloy a patarnawen ti biagyo babaen ti panagbabawi ken kinatulnog, ken agayuno ken agkararag a napakumbaba tapno maammuan no ania pay ti kasapulanyo nga aramiden tapno maisagana ti bagiyo a mangawat kadagiti naespirituan a sagut. 2. Amma: Tulonganyo dagiti annakyo a mangammo kadagiti sagutda ken pasayaatenda ida. 3. Agtutubo a lallaki: Dawaten ti pammagbaga dagiti nagannak kadakayo ken dagiti dadauloyo a mangtulong kadakayo a mangpasayaat kadagiti naespirituan a sagut. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Juan 11:22 (dumawat iti Dios iti sagsagut) Dagiti Aramid 2:17-18 (agtutubo nga umawat iti sagsagut) 1 Taga-Corinto 7:7 (tunggal tao addaan iti umisu a sagutna) 1 Timoteo 4:12-16 (saan a baybay-an ti sagutyo) Santiago 1:17 (dagiti sagut manipud iti Dios) Alma 9:21 (adu ti sagut dagiti Nephite) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Sublien a basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, maika-22 a paset, "Dagiti Sagut iti Espiritu" 2. Pabasa wenno paiparang ti klase dagiti estoria wenno nasantuan a kasuratan iti daytoy ng adalen. 289
Panangbangon iti Pagarian ti Dios Maika-35 nga Adalen Nasken a guyugoyennatayo daytoy nga adalen a mangaramid iti pasettayo iti panangbangon iti pagarian ti Dios. Pakauna Kinunana iti naminsan ni Elder Gordon B. Hinckley maipapan iti maysa a nasaririt nga agtutubo nga opisial ti marino manipud iti Asia nga immay iti Estados Unidos para iti panagsanay. Kabayatan ti panagsanayna iti Armada ti Estados Unidos, nakasarak daytoy agtutubo a lalaki iti sumagmamano a kameng ti Simbaan. Iti panagkiddawna, insuroda kenkuana ti maipapan iti ebanghelio. Tinignay ti Espiritu ti pusona, ket nabuniagan. Kinuna ni Elder Hinckley: "Nayam-ammo kaniak sakbay ti panagsublina iti nakayanakanna a daga. Nagsaritaanmi dagitoy a banag, kalpasanna kinunak, 'Saan a Kristiano dagiti taoyo. Naggapuka iti daga a pakarigatan dagiti Kristiano. Ania ti mapasamak no agawidka a Kristiano, ken nangnangruna, maysa a Mormon a Kristiano?' "Limmiday ti rupana, ken insungbatna, 'Madismayanto ti kaamaak. Panagkunak patalawendak. Yarigdak a natay. Kas iti masakbayak ken ti karerak, ipapankon nga amin a gundaway maiserranto kaniak.' "Dinamagko, 'Sitatallugodka kadi a mangikaro para iti ebanghelio?' "Ti nangisit a matana, a binasa ti lua, nagrimat manipud iti nataer a kayumanggi a rupana bayat ti isusungbatna, 'Agpayso, saan kadi?' "Nabain iti pinangsaludsodna, insungbatko, 'Wen, agpayso.' A nangsungbatanna, 'Ket ania pay koma ti napateg,' ingsungbatna?'" ("The True Strength of the Church," Ensign, July 1973, p. 48.) Apay a linaksid daytoy agtutubo a lalaki ti kaamaanna ken karera para iti pagarian ti Dios? (Gapu ta ammona a ti ebanghelio napatpateg ngem ti ania man a banag.) Ti Pagrebbengantayo Tapno Mabangon ti Pagarian Ipan ti paskil nga addaan sumaganad a pagsasao iti sango ti klase, wenno isurat dagiti balikas iti pisarra: Kinuna ni Brigham Young iti naminsan: "Ti Pagarian ti Dios isu ti amin nga addaan iti pudno a kinapateg. Wenno amin ket saan a napateg a tagikuaen, ditoy man wenno kalpasan daytoy." (Discources of Brigham Young, p. 444.) Ania ti pagarian ti Dios? Kinuna ni Presidente Joseph Smith, "Ti pagarian ti Dios isu ti timpuyog ti Ti 290
Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, nga imatmatonan ti anak ti Dios, ket saan a tao." (Gospel Doctrine, p. 72.) Manipud idi naisubli ti pagarian ti Apo ditoy daga, addaan iti pagrebbengan ti tunggal kameng a mangkita nga agtultuloy a dumar-as. Tunggal maysa kadatayo ket addaan iti pagrebbengan a mangaramid iti amin a kabaelantayo tapno maiyeg kadagiti tao ti pannakaammo iti ebanghelio ken tapno mapapigsa dagiti kamengen. Trabahotayo ti trabaho ti Dios, ti mangipatungpal iti saan nga ipapatay ken ti agnanayon a biag ti tao (kitaen ti Moises 1:39). Iti itutulongtayo a mangbangon iti pagarian ti Dios, saantayo laeng nga isagsagana ti lubong para iti maikadua a yaay ti Mangisalakan, ngem tultulongantayo pay dagiti kakabsattayo a manggun-od iti biag nga agnanayon. Awanen ti napatpateg pay ngem daytoy a trabaho. Iti panangbangon iti pagarian ti Dios nasken a laglagipentayo a ti kaamaan ti kangrunaan a benneg dayta a pagarian. Ti kangrunaan a panggep ti pagarian ti Dios, kinaagpaysona, ket tapno maitan-ok dagiti kaamaan iti pagarian ti langit (kitaen ti Abraham 2:6-11; Doktrina ken Katulagan 65). Nasken a siguraduentayo ngarud, a saan a baybay-an dagiti kaamaantayo bayat ti panagserbitayo iti Simbaan ken panangbangon iti pagarian ti Dios ditoy daga. Nalawag ti pammagbaga ti Apo: Ti tunggal tao nga addaan karbengan nga mangipaay ti kasapulan ti bukodna a kaamaan, palubosan a mangipaay, ket saanna a mapukaw ti koronana; ken palubosan nga agtrabaho iti Simbaan (Doktrina ken Katulagan 76:28). Ti Paglintegan ti Panangted-pateg Idi nabuniagantayo, nagaramidtayo iti sumagmamano a kari iti Apo. Iti maysa a banag, inkaritayo nga "agserbi kenkuana ken tungpalen dagiti bilinna" (Mosiah 18:10). No umawattayo iti talugadingtayo iti templo ti Apo, mangaramidtayo pay kadagiti sagrado a kari. Maysa kadagitoy a kari ti panagtungpaltayo iti linteg ti panangted-pateg. Iti paglintegan ti panangted-pateg, itedtayo ti panawentayo, dagiti talentotayo, ken dagiti sanikuatayo para iti pannakabangon ti pagarian ti Apo iti pannakasapulda. Inawagan ti Apo daytoy a paglintegan a kangatuan a paglintegan ken ipakitana a napateg unay iti trabahona ditoy daga. Basaen ti Doktrina ken Katulagan 105:1-5 ken 88:22. Apay a nasken a maawatantayo ti paglintegan ti panangted-pateg ken sitatallugod a mangtungpal iti daytoy? Maipapan iti daytoy a paglintegan, kinuna ni Propeta Joseph Smith, "Ti relihion a saan a makasapul iti sakripisio iti amin a banag awanan iti umdas a pannakabalin a mangparnuay iti pammati a kasapulan tapno maiturong iti biag ken pannakaisalakan." (Lectures on Faith, 6:7). Iti panangipalawag ti Propeta, nasken a padur-asen ti kita ti pammati a mangiturong kadatayo ti biag nga agnanayon. Umay daytoy a pammati bayat 291
ti panangyunatayo kadagiti banag iti pagarian ti Dios iti biagtayo. Iti panangaramid iti daytoy ti mangipakita a ti Apo ken ti pagarianna ket napatpateg kadatayo ngem dagiti banag iti lubong. Tulongannatayo pay a mangpadur-as iti panagayat kadagiti dadduma kasta met ti naespirituan a pigsa. Gapu iti daytoy, binilinannatayo ti Apo nga agserbi kenkuana iti amin a puso, kabaelan, panunot, ken pigsatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 4:2). Panangtungpal iti Paglintegan ti Panangted-pateg Ita Nupay kasapulan ti paglintegan ti panangted-pateg a sitatallugodtayo a mangted iti amin a sanikuatayo iti Apo para iti panangbangon iti pagarianna, "saantayo a kanayon a maawagan a mangtungpal iti amin a paglintegan ti panangted-pateg" (Bruce R. McConkie, "Obedience, Consecration, and Sacrifice," Ensign, May 1975, p. 50). Daytoy ti kasasaad iti Simbaan ita. Nupay saantayo a tungtungpalen a naan-anay ti paglintegan ti panangted-pateg iti daytoy a panawen, kasano a maipakitatayo ti kinatallugodtayo a mangtungpal iti daytoy? Mairaman kadagiti banag a mabalintayo nga aramiden ita tapno matungpal ti paglintegan ti panangted-pateg dagiti sumaganad: • Makapagmisionariotayo kadagiti kaarruba, gagayyem, kabagiantayo, ken dagiti dadduma. • Makaaramidtayo iti panagsukimat iti kapupuon ken trabaho iti templo. • Makapagserbitayo a sipupudno kadagiti akemtayo iti simbaan. • Makapagbayadtayo iti napudno nga apagkapullo ken mangted iti daton nga indawat iti Apo kadatayo. • Makapagkararagtayo para iti pannarabay tapno maammuan no ania ti namnamaen ti Apo kadatayo. • Maaywanantayo ti kaamaantayo ken matulongan dagiti dadduma nga agkasapulan. Kinuna ni Joseph Smith, "Ti tao a mangted-pateg iti sanikuana iti Apo, ket saan nga ad-adu wenno basbassit ngem iti panangpakan kadagiti mabisin, baduan dagiti lamolamo, sarungkaran dagiti balo ken awanan ama, dagiti masakit ken agsagsagaba, ken aramidenna ti amin a kabaelanna tapno maitedna ti pannakagin-awada kadagiti panagsagabada, ken para kenkuana ken ti balayna tapno agserbi ti Apo." (Teaching of the Prophet Joseph Smith, p. 127.) Maysa a gundaway ti pannangted-pateg iti panawen ken talentotayo para iti panangbangon iti pagarian ti Apo. Saan a tao ti agkiddaw kadatayo a sitatallugod a mangted iti amin a banag iti pagarian ti Apo. "Timek ni Cristo ti mangawwis kadatayo a mangted-pateg iti panawentayo dagiti paglaingan tayo ken dagiti pamuspusan tapno maituloy ti trabahona. Ti timekna ti mangaw-awag kadatayo nga agserbi ken agsakripisio. Trabahona daytoy. Isu ti . . . mangiwanwanwan ken mangiturturong iti panungpalan ti pagarianna." Bruce R. McConkie, "Obedience, Consecration and Sacrifice," Ensign, May 1975, p. 52.) 292
Maika-35 nga Adalen Panangted-pateg iti Panawen, Talento, ken dagiti Sanikua PANAWEN Kasano ti panangaramattayo iti panawentayo tapno makatulong iti panangbangon iti pagarian ti Dios? Addaan tunggal maysa kadatayo iti duapulo-ket-uppat nga oras iti inaldaw, ngem ar-aramatentayo ida nga aggigidiat - ket napateg unay no kasano ti panangaramattayo kadakuada. Adu kadatayo ti mangdaddadael iti panawen; saan unay a naurnos dagiti dadduma tapno maaramid ti amin a kayattayo a maaramid para kadagiti kaamaantayo, ti Simbaan, dagiti trabahotayo, ken ti puroktayo. Kinunana ni Presidente Spencer W. Kimball a no urnosentayo a sisisirib ti panawentayo, "adda panawen para iti panagserbi kadagiti timpuyog ken korum iti Simbaan; panawen para iti trabaho ti misionario; panawen a panagpresidente iti korum, dadaulo ti timpuyog, obispo, presidente ti Gimong ti Kaasi, wenno mannursuro." (The Miracle of Forgiveness, p. 253.) DAGITI TALENTO Kasano ti pannakaaramat kadagiti paglaingantayo iti panangbangon iti pagarian ti Dios? Addaan tunggal maysa kadatayo iti talento; kinuna ti Apo dayta (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:11). Kinuna ni Brigham Young: "Ania ti kasayaatan a banag a nasken nga ipaayyo iti pagarian ti Apo? Isu dagiti talento nga inted ti Dios kadakayo. Mano? Tunggal maysa kadagitoy." (Discourses of Brigham Young, p. 445.) Ti sumaganad nga estoria, nga imbaga ni kabsat a Joann Ottley, ipakitana no kasano a makapagserbitayo iti Apo babaen kadagiti talento: "Inikkannak ti Apo ken ti asawak iti naisangsangayan a talento iti musika. Naaramatmi ti sibubukel a panawen ti biagmi iti panangadal ken panangpadur- as kadagitoy a sagut. Nasken nga agaramidkami iti adu a pangngeddeng maipapan iti pakaaramatanda. Idi agad-adalkami idiay Europa, naamirismi a naaddaankami iti naisangsangayan a napateg ken narigat a pangngeddeng nga aramiden. Ammomi a dua a no agtalinaedkami iti Europa maadddaankami iti adu a gundaway nga agballigi. Nupay kasta pinilimi, nga aramiden no ania ti kayat ti Apo nga aramidenmi. Tinarigagayanmi ti agtulnog, ngem nasursurok pay ngem dayta kinalikagumanmi a maaramatnakami ti Apo iti panangbangon iti pagarianna ditoy daga. "Inulit-ulitmi ti nagayuno ken nagkararag para iti panangiturong ti Espiritu tapno maammuan ti pagayatan ti Apo. Immay ti sungbatmi kabayatan ti miting ti sakramento iti panagrikep ti oras ti panagayuno. Nakaawatkami nga agpada kadagiti panangiturong ti Espiritu - a ti trabahomi adda iti pagtaengan. Nasken nga agsublikami idiay Estados Unidos. "Simmaruno pay ti ad-adu a bulan a panagadal, panagsagana, panangsubok. Kalpasanna inaramid ti Apo a mabalinkami a makasubli idiay siudad ti Salt Lake. Nagbalinnak a kameng ti Koro ti Tabernakulo ken kimmappeng ti asawak iti Departamento ti Musika iti Unibersidad ti Utah. 293
"Iti saan a nabayag, inawagan ti Umuna a Panguluen ti Simbaan ti asawak a mangiturong iti Koro ti Tabernakulo. Insaganakami nga agpayso ti Apo iti naisangsangayan a panagserbi. "Saantayo a talaga a kukua ti panawentayo, dagiti talento, ken sanikua, ngem kukua ti Apo. Ti naindaklan a ragsak a maanitayo iti rabaw ti daga isu ti panangaramat kadagitoy iti panangbangon iti pagarian ti Dios." (Naggapu iti Latter-day Saint Woman, Paset B, adalen 10, "Building the Kingdom of God.") Ania ti galad da Brother ken Sister Ottley a nangallukoy kadakuada a mangaramat kadagiti talentoda tapno mabangon ti pagarian? (Namatida a dagiti talentoda naggapu iti Apo ken kukuana.) Pailista iti klase dagiti sumagmamano a talento iti pisarra. Paglilinnawagan no kasano a maaramat ti tunggal maysa tapno mabangon ti pagarian ti Apo. Pagpanunoten ti klase maipapan kadagiti bukodda a talento ken maipapan no kasano a mapadur- asda ti trabaho ti Apo babaen ti panangibingay kadagiti talentoda. DAGITI SANIKUA Nupay inted ti Apo amin a sanikuatayo, matakuatantayo no dadduma a narigat ti mangted kadagiti sanikuatayo tapno makatulong iti trabahona. Kadawyantayo ti naimot, ket kasapulan ti pudno nga ayat para iti padatayo a tao, iti Nailangitan nga Amatayo, ken ti Anakna, ni Jesucristo, tapno aramatentayo a sitatallugod dagiti sanikuatayo, agraman ti kuarta, tapno makaaramid iti nasayaat. Maysa a pakasaritaan iti Baro a Katulagan ti mangipakpakita no kasano ti rigat no maminsan - ngem anian a pategna - ti sitatallugod a mangted kadagiti naindagaan a sanikua: Maysa nga agtutubo a lalaki ti immasideg ken ni Jesus iti maysa nga aldaw ket dinamagna, "Ania ti aramidek tapno magun-odko ti biag nga agnanayon?" Insungbat ni Jesus a nasken a kanayon a tungpalenna dagiti bilin: nasken a saan a makiabig, pumatay, agtakaw, agsaksi iti saan a pudno, wenno kusiten dagiti dadduma. Imbaga pay ni Jesus a dayawenna ti ama ken inana. Insungbat ti agtutubo a lalaki a kanayonna nga ar-aramiden dagitoy a banag. Insungbat ni Jesus, "Maysa a banag ti pagkurangam: inka, ilakom amin nga adda kenka, ket itedmo kadagiti nakurapay, ket addaankanto iti kinabaknang idiay langit: ket umayka, bagkatem ti krus, ket sotennak." Idi nangngeg ti agtutubo a lalaki daytoy pimmanaw a silaladingit gapu ta nabaknang unay. (Kitaen ti Marcos 10:17-22.) No maminsan, kas iti daytoy nabaknang nga agtutubo a lalaki, saantayo a sitatallugod a mangted iti adda kadatayo iti Apo. No dadduma mariknatayo a kayattayo ti mangted iti ad-adu ngem iti kabaelantayo. Ammo ti Apo dagiti kasasaadtayo, ken makilangen kadatayo a kas mayannurot. Kadagiti saan a makaited iti kayatda nga ited, kinuna ni Ari Benjamin: "Ket manen, kunak kadagiti nakurapay, dakayo nga awanan ngem ketdi addaan iti umdas, tapno agbiag iti inaldaw; kayatko a sawen a dakayo amin a saan a nangikaso iti agpalpalama, ta awanankayo; kayatko a sawenyo iti pusoyo: saanak a nangted ta awananak, ngem mangtedak no addaanak. 294
Maika-35 nga Adalen "Ket ita, no kunaenyo dagitoy iti puspusoyo, agtalinaedkayo nga awanan basol." (Mosiah 4:24-25.) Kuarta, panawen, wenno dagiti talento man, nasken a sitatallugodtayo a mangted iti Apo iti amin nga adda kadatayo. No iti damo mariknatayo a narigat ti mangted, kasapulantayo laeng nga aramiden. Iti panangaramidtayo iti daytoy, maammuantayo a dumurdur-as ti pammatitayo iti Apo, ti panagayat kadagiti dadduma, ken tarigagay a mangted iti amin nga adda kadatayo tapno makatulong a mangbangon iti pagarian ti Apo. Panangigibus Addaantayo iti pagrebbengan a kas kameng iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw tapno mabangon ti pagarian ti Dios. Maaramidtayo daytoy babaen ti panangtungpaltayo iti karitayo nga agserbi iti Apo iti amin a puso, kabaelan, panunot, ken pigsatayo. Kaipapananna daytoy a sitatallugodtayo a mangted iti ania man a panawen, talento, ken dagiti sanikua a makiddaw kadatayo nga ited tapno mabangon ti pagarian ti Dios. Iti panangaramidtayo iti daytoy, mapadur-astayo ti pammati ken panagayat ken maipakita iti Apo nga un- unaentayo ti pagarianna. Iti panangtungpal iti daytoy kangatuan a paglintegan - panangted-pateg iti amin nga adda kadatayo tapno mabangon ti pagarian ti Dios - ti kasapulan no tarigagayantayo ti agtawid iti kangatuan a pagarian. Pangkarit Ibubos ti panawen ita nga aldaw a mangpanunot maipapan iti kinatallugodyo a mangted iti ania man a dawaten ti Apo kadakayo. Amirisen no kasano ti kinasayaat ti panangted-pategyo iti panawen, talento, ken kuarta iti trabaho ti Apo. Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Daniel 2:44 (agtultuloy ti pagarian ti Dios) Lucas 12:16-20 (pangngarig ti maag a nabaknang a lalaki) Dagiti Aramid 2:44-45 (addaan iti amin a banag a kadawyan dagiti nagkauna a Kristiano) 1 Nephi 13:37 (tumulong a mangyeg iti Zion) Jacob 2:18-19 (sapulen ti pagarian sakbay ti kinabaknang) 4 Nephi 1:3 (addaan iti amin a banag a kadawyan kadagiti Nephite) Doktrina ken Katulagan 42:29-36 (mangted kadagiti nakurapay) Panagisagana ti Mannursuro Sakbay nga idatag daytoy nga adalen - 1. Agaramid iti poster ti pagsasao ni Brigham Young a masarakan iti panid 293 iti daytoy a pagbasaan ti adalen (wenno isurat iti pisarra sakbay ti klase). 2. Basaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, adalen 34, "Panangidur-as iti Kabaelantayo." 3. Sublien a basaen ti adalen 19 iti daytoy a pagbasaan. 4. Pabasa kadagiti kameng ti klase wenno iparang dagiti estoria ken nasantuan a kasuratan iti daytoy nga adalen. 295
Dagiti Naagapad a Nagadawan Allen, James. As a Man Thinketh. Salt Lake City: Bookcraft. Ballard, Melvin J. Sermons and Missionary Service of Melvin Joseph Ballard. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1949. Benson, Ezra T. God, Family, Country - Our Three Great Loyalties. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1974. Church Educational System. Life and Teachings of Jesus, New Testament Volume 1. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1974 Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Pagrebbengan ken Bendision ti Kinasaserdote, Parte A, Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1979. Pagbatayan ti Ebanghelio. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter- day Saints, 1991. Ti Santa iti Ud-udina nga Aldaw, Parte B. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1978. _____. Teaching Personal and Family Preparedness. Flipchart. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1978. Covey, Stephen R. Spiritual Roots of Human Relations. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1970 Durrant, George D. Love at Home, Starring Father. Salt Lake City: Bookcraft, 1973. Evans, Richard L. Richard Evans' Quoted Book. Selected by Bruce B. Clark. Salt Lake City: Publishers Press, 1971. Featherstone, Vaughn J. A Generation of Excellence: A Guide for Parents and Youth Leaders. Salt Lake City: Bookcraft, 1975. Fletcher, Harvey. The Good Life. Salt Lake City: Deseret Sunday School Union, 1961. Grant, Heber J. Gospel Standards: Selections from the Sermons and Writings of Heber J. Grant. Compiled by G. Homer Durham. Salt Lake City: Deseret News Press, 1969. Hanks, Marion D. The Gift of Self. Salt Lake City: Bookcraft, 1974. Hartshorn, Leon R., comp. Classic Stories from the Lives of Our Prophets. Revised and enlarged. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1975. 296
Hinckley, Bryant S. The Faith of Our Pioneer Fathers. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1956. Jensen, Margie Calhoun, comp. Stories of Insight and Inspiration. Salt Lake City: Bookcraft, 1976. Kimball, Andrew E. and Edward L. Kimball, Jr. Spencer W. Kimball: Twelfth President of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints.Salt Lake City: Bookcraft, 1977. Kimball, Spencer W. Faith Precedes the Miracle. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1972. _____. The Miracle of Forgiveness. Salt Lake City: Bookcraft, 1969. Lee, Harold B. Ye Are the Light of the World. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1974. Ludlow, Daniel H. Latter-day Prophets Speak: Selections from the Sermons and Writings of the Presidents of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Salt Lake City: Bookcraft, 1948. McConkie, Bruce R. Mormon Doctrine. 2nd ed. Salt Lake City: Bookcraft, 1966. McKay, David O. Gospel Ideals. 2nd printing. Salt Lake City: Improvement Era, 1954. _____. Secrets of a Happy LIfe. Compiled by Llewelyn R. McKay.Salt Lake City: Bookcraft, 1967. _____. Stepping Stones to an Abundant Life. Compiled by Llewelyn R. McKay. Salt Lake City: Bookcraft, 1971. Nibley, Preston, comp. Inspirational Talks for Youth. Salt Lake City: Deseret News Press, 1941. Packer, Boyd K. Teach Ye Diligently. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1975. Romney, Marion G. Look to God and Live: Discourses of Marion G. Romney. Compiled by George J. Romney. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1971. Sill, Sterling W. Leadership. Salt Lake City: Bookcraft, 1958. Smith, Joseph. History of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. 7 vols. 2nd ed. rev. Edited by B. H. Roberts. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1932-51. _____. Teachings of the Prophet Joseph Smith. Selected by Joseph Fielding Smith. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1938. Smith, Joseph F. Gospel Doctrine. 5th ed. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1939. 297
Smith, Joseph Fielding. Doctrines of Salvation. 3 vols. Compiled by Bruce R. McConkie. Salt Lake City: Bookcraft, 1954-56. _____. Joseph Fielding Smith - A Prophet among the People. Edited by J. M. Heslop and Dell R. Van Orden. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1971. _____. Seek Ye Earnestly. Compiled by Joseph Fielding Smith, Jr. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1970. Speeches of the Year. Published annually by Brigham Young University, Provo: Brigham Young University Press. Talmage, James E. Jesus the Christ. 3rd ed. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1916. Tanner, N. Eldon. Seek Ye First the Kingdom of God. Compiled by LaRue Sneff. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1973. Taylor, John. The Mediation and Atonement. Salt Lake City: Deseret News Company, 1882. Woodruff, Wilford. Discourses of Wilford Woodruff. Selected by G. Homer Durham. Salt Lake City: Bookcraft, 1946. Young, Brigham. Discourses of Brigham Young. Selected by John A. Widtsoe. Salt Lake City: Deseret Book Company, 1941. 298
Pagsurotan Kadagiti Ladawan 1-16 1. Ni Jesus, ti Cristo. Impinta ni C. Bosseron Chambers; naaramat nga adda pammalubos ti Bernard Picture Co., Inc. 2. Mangrugi iti panangisuro iti pagtaengan babaen ti pannakiuman iti Ama. 3 Isuro dagiti mannursuro iti pagtaengan ti kaamaan babaen ti panangiwardas iti ama. 4. Pagserbian dagiti nasamay a mannursuro iti pagtaengan dagiti kaamaan nga isuro iti amin a kabaelanda. 5. Masansan nga ipadamag dagiti mannursuro ti kasapulan dagiti kaamaan nga isuroda iti dadaulo ti kinasaserdote. 6. Nasken nga isagana ti tunggal agtutubo a lalaki ti gastuenna ken dadduma pay a kasapulanna nga agmision. 7. Kasayatan a wagas a maaramid dagiti kameng iti panagmisionario ti pannakigayyenda kadagiti kaarrubada. 8. Makaparegta a padas ti panangpaisuro kadagiti misionario ti ebanghelio iti pagtaengan a mismo ti gayyem. 9. Agnanayon nga agrag-o dagiti kameng a mangibinglay iti ebanghelio kadagiti gayyemda. 10. Napateg ti panagaramid iti listaan ti padpadas a paset ti panangisagana iti pakasaritaan ti kaamaan. 11. Nasken nga idauluan dagiti amma ti panagurnong iti libro a pakalaglagipan. 12. Maidawat kadagiti kaamaan nga agtitinnulong a mangkumpleto iti ragup ti uppat-a-kaputotanda. 13. Patibkeren ti panagtitinnulong iti proyekto para iti pagimbagan ti nainkabsatan a panagiinnayat ken tumulong kadagiti kasapulan dagiti nakurapay ken makasapul. 14. Mairaman iti panagsagsagana a bukbukod ken kaamaan ti taraon a kasapulan iti makatawen, lupot ken pagtungo. 15. Makatulong dagiti kameng a mangtaripato kadagiti nakurapay ken makasapul babaen ti panagbayadda iti nabuslon nga apagkapullo. 16. Ti itutulong kadagiti makasapul iti tulong ti pakabigbigan ti pudno a Santo iti Ud-udina nga Aldaw. 300
1
2
3
5
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16