PANUNOTEM Kasano a pasayaaten ti Dios ti lubongtayo? Sungbatan dayta ti Biblia iti MATEO 6:9, 10 ken DANIEL 2:44. AMMUEM TI AD-ADU PAY Makipagadalka iti Biblia babaen daytoy a broshur. Pangngaasiyo ta patulodandak iti kastoy a broshur. Makisaritaka kadagiti Saksi ni Jehova maipapan iti Biblia. Pangngaasiyo ta mangibaonkayo AGBIAG K A A NAR AGSAK ITI AG NANAYON ! I N T R O D U K S I O N I T I P A N A G A D A L I T I B I B L I A iti mangsarungkar kaniak. Mabalinmo a basaen wenno i-download ti broshur wenno agkiddaw iti mangsarungkar kenka iti Lengguahe Nagan Adres Ti panangsurat ken panangipatulodko iti daytoy a pormas ipakitana a palubosak dagiti Saksi ni Jehova a mangiproseso iti personal nga impormasionko iti aniaman a kasapulan tapno mapatgan ti kiddawko maitunos iti Pagannurotan iti Kinapribado iti jw.org. IPATULODMO TI KIDDAWMO KADAGITI SAKSI NI JEHOVA: Para iti kompleto a listaan dagiti adres iti intero a lubong, kitaem ti ˘ 2013, 2018 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania s I-scan ti code tapno mabuya ti video nga Apay nga Adalem ti Biblia? 2 2 9 0 1 2 L I - 1 3 T
Ania ngata ti mapasamak iti masanguanan? Daytoy kadi lubong ket . . . ˙ kastoy lattan? ˙ dumakdakes? ˙ sumaysayaat?
TI KUNA TI BIBLIA "Ti Dios . . . punasennanto ti amin a lua kadagiti matada, ken awanton ni patay. Awanto metten ti panagladingit wenno panagsangit wenno ut-ot. Dagiti dati a bambanag ket limmabasen." - Apocalipsis 21:3, 4, Baro a Lubong a Patarus. TI MAIPAAYNA KENKA NO PATIEM DAYTA ˙ Maaddaanka iti makapnek ken makaparagsak a trabaho. - Isaias 65:21-23. ˙ Saankanton nga agsakit wenno agrigrigat. - Isaias 25:8; 33:24. ˙ Maaddaanka iti naragsak ken agnanayon a biag a kadua ti pamilia ken gagayyemmo. - Salmo 37:11, 29. MAPAGTALKANTAYO KADI TI KUNA TI BIBLIA? Wen, gapu iti dua a rason: ˙ Kabaelan ti Dios a tungpalen ti karina. Iti Biblia, ni laeng Jehova a Dios ti maawagan a "Mannakabalin-amin," ta awan pagpatinggaan ti pan- nakabalinna. (Apocalipsis 15:3) Talaga a kabaelanna ngarud a tungpalen ti karina a mangpasayaat iti lubongta- yo. Kas kuna ti Biblia, "awan ti imposible iti Dios." - Mateo 19:26. ˙ Kayat ti Dios a tungpalen ti karina. Kas pagarigan, kailiw ni Jehova a pagungaren dagi- ti natay. - Job 14:14, 15. Kuna met ti Biblia a ni Je- sus, nga Anak ti Dios, pinaim- bagna dagiti masakit. Apay? Gapu ta kayatna. (Marcos 1: 40, 41) Naan-anay a tinulad ni Jesus ti personalidad ni Amana. Kayatna a tulongan dagidiay agkasapulan. - Juan 14:9. Masiguradotayo ngarud a ni Jehova ken ni Jesus kayat- datayo a tulongan a maadda- an iti naragsak a masakba- yan! - Salmo 72:12-14; 145:16; 2 Pedro 3:9. No awan ti Bibliam, mabalinmo a basaen online iti


BBBBBARINGKU ARINGKU ARINGKU ARINGKUASASASASAS ARINGKU REBOLUSYONARYO A DYARYO TI UMILI TI CAGAYAN VALLEY 2018 OKTUBRE - DISYEMBRE P10.00 Editoryal Agbiag ti maika-50 a tawen ti Partido Komunista ti Pilipinas! Limapulo a tawen ti pannakidangadang, markado iti pakasari- taan ita a tawen ti 2018. Panawen nga umir-irteng ti nakaro a pasismo iti pagilian. Saan met a mapengdan ti siklo ti agsubli-subli a krisis iti ekonomya a bunga ti agtultuloy a panagsanggir ti gubyerno ti Pilipinas iti diktar dagiti ganggannaet monopolyo kapitalista. Ti sarut a patakaran ti neoliberalismo ti latta puon ti pakarigrigatan ti umili, gapu iti agtultuloy a panangipatungpal ti estado kadagiti linteg ken katulagan pabor kadagiti lokal ken ganggan- naet a kapitalista. Awan pulos makita a namnama ken masangoanan dagiti magunggundawayan a dasig. Ad-adda ita a sagrapen da ti awan kapada a kinarigat, gapu ta saan met ipangruna ti rehimen US-Duterte a risuten dagiti basaran a parikut ken arungaing dagitoy. Nakatalmeg daytoy iti grandioso a programa ti build, build, build a nakabasar iti tuloy-tuloy a pannakaingato ti buis dagiti pangkonsumo a produkto ken panagpalpalama ti utang iti ballasiw-taaw, kasukat ti nawaya a panaggamrud dagiti rekurso ti pagilian. Pinakaro ti rehimen US-Duterte ti nadara nga Oplan Kapayapaan kontra iti rebolusyonaryo a tignayan ti ken ti umili a Pilipino. Ita a tawen, nagnayon ti tallo a batalyon a yunit ti AFP ken Marines ditoy Cagayan Valley - 5th IB, 45th IB ken Marine Batallion Landing Team a naggapu sadiay Mindanao. Agingga ita, nakaplastar dagiti Peace and Development Teams (PDT) ti AFP kadagiti atapen da a base ti NPA iti 12 a baryo ti Cagayan, bayat nga iti Isabela ket 22 a baryo ti saklaw da. Uray iti probinsya ti
LINAON 3 PASISMO TI ESTADO Dagiti PDT iti Cagayan Valley 5 AGDAMA A KASASAAD Unas a nasam-it, kasasaad a napait Ti kasasaad dagiti mangmangged iti kaunasan ti rehiyon 7 TIGNAYAN A MANNALON Dagiti aksyon-protesta iti Peasant Week Panagtignay kalpasan dagiti kalamidad 10 KULTURA Daniw: Daniw ti Dua nga Integri Maipablaak ti BARINGKUAS BARINGKUAS BARINGKUAS BARINGKUAS BARINGKUAS maminsan kada tallo a bulan. Ipadanon dagiti singasing, dillaw wenno kontribusyon nga artikulo ken damdamag iti kaasitgan a yunit ti BHB, Sangay ti Partido, wenno rebolusyonaryo nga organisasyon masa. I-download ti elektroniko a kopya iti 2 Quirino, kadagiti baryo ti Sangbay ken kabangibang na a barbaryo iti ili ti Nagtipunan, madama nga agiyar-aramid kadagiti pammarang a medical mission kagiddan ti panangammo kadagiti aktibista ken lider masa iti baryo. Isuda dagiti kangrunaan a target kadagiti panangallilaw, saywar, pammutbuteng ken puersado a panangpasurender, agraman dagiti lehitimo nga organisasyon ti masa ken uray ti konseho ti baryo a nakaibilangan da. Iti bangir dagiti nagsasaruno a dadakkel ken mapangrebbek nga operasyon ti AFP, PNP, Marines ken dagiti paramilitar, saan da malapdan a makapagpalawa ken makapartuat manen ti baro a base. Iti kaano man, di danto kabaelan amin a bangenan ti ipapan ti NPA iti amin a lugar nga ayan dagiti marigrigat ken maidaddadanes. Agingga a saan a risuten ti pangas ken agnguynguy-a nga rehimen dagiti basaran a problema da, saan na maatipa ti lalo nga iraraboy dagiti lumaban ken sumampa iti NPA. Pinaneknekan daytan ti limapulo a tawen a pannakidangadang ti umili. Ita a tawen, nanayonan ti bilang ti natignayan ti NPA nga ili ken baryo. Nasublian dagiti adu a baryo iti Isabela ken Cagayan. Nakapagnayon ti yunit milisya ken nakapagrekluta ti BHB. Addan nabukel a nadurdur-as a pormasyon dagiti lokal a mannakigubat sadiay Cagayan, bayat a main-inaw metten daytoy iti Isabela. Nakairussuat ti hukbo ti umili ti 29 opensiba nga aksyon. Kadagitoy nga aksyon militar, nasursurok pay iti 115 nga AFP ti napapatay ken 29 iti sugatan kanyada. Nakasamsam ti nayon nga HPR. Iti panagdepensa laban iti iraraut ti AFP, nagbuisan ti dua nga NPA ken pito ti nasugatan kadagiti depensiba a labanan. Naadaw ti adal iti kinapateg iti panagpadur-as pay iti paniktik, pada ti panagpaluom kadagiti target-militar ken nainget a panangiggem kadagiti regulasyon tapno ad-adu pay dagiti balligi a magun-od ken maliklikan dagiti saan a planado a labanan. Immadu ti bilang dagiti masa a timmipon kadagiti rebolusyonaryo nga organisasyon, bayat a ngimmato ti tukad ti pannakaorganisar ti pigsa dagiti datin babaen kadagiti Ganap na Samahang Masa iti sibubukel a barbaryo ken tipak. Dimmakkel met ti bilang dagiti aktibista a masa a nakasagana a mangidaulo kadagitoy nga organisasyon. Nakairussuat kadagiti pangmasa a panagadal. Signipikante a bilang ti nagadal iti kurso kanaig ti Komprehensibo a Tulagan iti Panagrespetar kadagiti Karbengan Tao ken Internasyunal a Makatao a Linteg, iti sango ti umuy-uyong a gerra ti rehimen US- Duterte. Napateg la unay nga agsanay ti ad-adu pay nga instruktor ti kursong masa iti intar dagiti aktibista, tapno agtultuloy ken umad- adu dagiti mapaleppas ken maingato ti pampulitika a pannakaawat iti rebolusyon ken pagrebbengan da iti gubat ti umili.
Nagsasaruno met dagiti mobilisasyon masa iti sentro ti il-ili ken siudad a gimmunggon iti rehimen. Nilabanan da ti pasismo ken panagagaw iti daga. Naballigi a naisayangkat ken naleppas dagiti panagadal ti Basaran ken Abante a Kurso ti Partido iti rehiyon. Nangnayon dagitoy iti kired ken kompyansa nga iyabante dagiti trabaho ken rebbengen para iti panangi- yabante ti rebolusyon bayat a sangsangoen ti pasista-diktadura a rehimen US-Duterte. Kagiddan na, napagtalinaed ti nairut a panagkaykaysa ti Partido. Dim- makkel ti kasapian ken immadu dagiti kadre, kasta met a naitak- der dagiti nayon nga organo ti Partido. Naisabiag ti kolektibo a panangidaulo iti amin a tukad ti organisasyon daytoy. Iti amin a tukad, gimmanar ti demokratiko sentralismo. Iti baet ti narungsot a gubat ti rehimen US-Duterte laban iti rebolusyonaryo a tignayan, balligi a nakapagtalinaed, nakapagkon- solida, nakapagpalawa ken nakapagpadakkel ti rehion Caga- yan Valley. Nasaysayaat ti plastada dagiti organo ti partido ken yunit tapno itultuloy nga ibaklay ti amin-a-benneg a panag- padur-as iti ideolohiya, pulitika ken organisasyon, panagpadakkel ti panangarmas puersa ken kadakuada, agraman ti masa. Ti agtultuloy ken umun-uneg a krisis iti ekonomya, pulitika, militar ken ti lumawlawa a diskontento ti umili nga agsagsagrap iti epekto dagitoy a krisis ken panagraira ti pasismo ti mangparnuay ti naganagan a daga, ti di- kaanoman a maatianan nga dagiti ubbog a tumaudan aktibista, dagiti lider, dagiti kasapian, dagiti tumanor nga NPA iti tengnga dagiti nadumaduma a langa ken porma ti rebolus- yonaryo a pannaki-dangadang. Paayen ti pasista a rehimen US-Duterte! Iyabante ti nailian- demokratiko a rebolusyon iti nangatngato a tukad! --B Ranggas ken panangallilaw dagiti PDT ti 5th ID Sipud indeklara ni Duterte ti All-Out War wenno Oplan Kapayapaan idi Pebrero 2016, pinakaron daytoy ti militarisasyon iti intero a pagilian. Peace and Development Teams (PDT) ti taktika ti militartapno mangallilaw ken agkampo iti barbaryo wenno komunidad, uray agkedked ti umili iti panagitakder ti detatsment wenno panagnaed da kadagiti eskuelaan, barangay hall, ken kabalbalayan dagiti umili. Agpampammarang da a taga-iyeg kadagiti serbisyo, ngem iti kinaagpayso, maysa daytoy a mapangraut a kombat nga operasyon.ti intero a pagilyan, immaboten iti nasurok 5,000 ti biktima ti puersado a panagpasurender. Iti Cagayan, 56 mannalon manipud Zinundungan Valley, Rizal ken 19 met ti manipud kadagiti Barangay Lipatan ken Balanni, Sto. Nino ti imparang da a kas dagiti surenderi a labsing iti pakinakem da. Kalpasan ti sumagmamano nga "aksyon-sibiko", agibati da kadagiti yunit nga agkampo wenno agtalinaed kadagiti baryo iti atiddog ken saan a depinido a panawen. Iti kastoy a buya, makuna a Martial Law kadagiti baryo ti PDT ket umili ti kangrunaan nga agsagaba. Labsing iti karbengan ti umili ti panagkampo dagiti militar iti mismo a kabalbalayan, eskuelaan, gymnasium ken barangay hall da. Nalawag a nakalanad dayta iti International Humanitarian Law (IHL). Iti Cagayan Manipud 2017, saanen a pimmanaw dagiti puersa ti 17th Infantry Battallion kadagiti ili ti Sto. Nino ken Rizal. Nagirussuat da ti PDT. Masukan-sukat dagiti tropa ti Charlie Company 17th IB tapno makapagtalinaed ti maysa a platun kadagiti baryo ti Bural, San Juan ken Mazi, Rizal. Maysa platun met ti regular nga agron- ronda kadagiti baryo ti Lipatan, Balanni ken Balagan, Sto. Nino. Pangpangtaan da dagiti bumaryo nga "aramiden da a 3
Marawi" ti lugar da. Manipsipot da ti garaw ti umili kadagiti pagtatalonan wenno pagbabang- kagan, ken uray iti kabam- bantayan. Kasta met ti tignay dagiti opisyal ti barangay. Tsek- tsekpoynten da dagiti sumrek a taraon ken sibilyan. Uray siasino ket ak-akusaran da a suporter ti NPA. Isuda ita ti agraraira a linteg Isuda payen ti ken ukom. gubyerno iti baryo. Usar ti pammutbuteng ken panang- lipit, puer- sado da nga i m p a r a n g dagiti sibilyan kas "suren- deri" kano segun iti programa da a Local Integ- ration Prog- ram. Iti intero a pagilyan, immaboten nasurok 5,000 ti biktima ti puersado a panagpasurender. Iti Cagayan, 56 mannalon manipud Zinundungan Valley, Rizal ken 19 met ti manipud kadagiti Barangay Lipatan ken Balanni, Sto. Nino ti imparang da a kas dagiti surenderi a labsing iti pakinakem da. iti Iti pasamak dagiti agindeg ti Barangay Mazi, Rizal, tsinekpoynt ida, tiniliw ken imparang iti midya kas miembro kan pay idi ti Milisyang Bayan. Ti dadduma kanyada ket inaddoan nga inimbitaran para iti "panagbuya ti sine" ken kalpasan na, imparang 4 iti midya kas dagiti surenderi a tagasuporta ti NPA. Panangallilaw a nalawag bayat a pagpespesan ti kuarta. Kurkurakoten ni Lt. Col. Camilo Sadam ken Lt. Col. Warren Gaspar Tolito ti Local Integration Program. Awan ni maysa a nakaawat ti inkari da nga P25,000 f inancial assistance ti badyet t u n g g a l s u r e n d e r i a g imparang da. S i e m p r e , napanan na dayta no di iti bukod da a bolsa! n Maituluy-tuloy ti militarisasyon kadagitoy nga ili tapno wada-an ti dalan kadagiti proyekto ti panagminas ken turismo iti Zinundungan Valley ken ti P400 bilyon a hydro-electric power- plant project iti Barangay Abariu- ngan Uneg, Sto. Nino. Ginasut- gasut a mannalon ti maawanan ti ken madidigra gapu daga kadagitoy. Iti sabali pay a lugar iti pagilyan, kasingin ti militarisasyon dagiti kontra-mannalon ken pumabpabor kadagiti ganggan- naet a kapitalista ken lokal a gubyerno a kakutsabos da (kas kada Mamba, Pagurayan ken Ruma iti Cagayan). Iti Isabela Iti probinsya ti Isabela, sipud bulan ti Agosto, plinastaran met ti yunit ti 86thIB dagiti 22 a barbaryo iti ili ti Jones, Echague, ken San Agustin kalpasan ti inwayat da a dakkel nga operasyon nga inyuna ti yunit ti kabbukel a batalyon ti 95th IB. Nagsasaruno dagiti kaso ti panaglabsing a napasamak kadagiti nasao luglugar. a Iligal a panagserrek ken panag- kalkal ti balba- panag- tsekpoynt kadagi-ti mannalon a mapan ken agawid manipud pagubraan da. Awan duma na iti maar-aramid iti lay, probinsya ti Cagayan. Itay bulan ti Oktubre, bayat nga agop-operasyon ti 86th IB iti kabambantayan ti Dinapigue, nasabet da ti bunggoy ti empleado ti DENR a da Forest Ranger Marcial Pattaguan ken ni Bronsel "Barani" Impiel (maysa ngaAgta) ken dadduma pay a kakadua da bayat nga agiyap-apan da ti muhon kadagiti nagbebed- dengan. Awan asi a pinalto- paltogan ti militar ida. Napuroan ti tama dagiti dua ket natay da. Kalpasan ti nasao a masaker, inlastog ti yunit ti AFP a dagiti napapatay da ket NPA. Sinuppiat daytoy ti pamilya dagiti biktima isu nga saanen a nakauni ti AFP ta napaneknekan ti inuulbod a paduyakyak da. Agingga ita,
umaw-awag ti hustisya ti pamilya dagiti biktima. Nairteng a pasismo Maymaysa a disenyo ken programa ti ipatpatungpal ti AFP kadagiti masaklawan ti operasyon da. Isu nga agpadpada ti sagsagrapen a krisis ken kinaranggas dagiti umili ti nasao nga il-ili ken iti intero a kaaw- awayan iti pagilyan. Nupay saan a deklarado ti Martial law iti intero a pagilian, ti agdama ket nalablabes pay ti langa na idi panawen ti diktador a rehimen US- Marcos. Napalalo ita a maal-alya iti bukod na nga anniniwan ti rehimen gapu iti kinapangas na. Tiraniko a talaga! Ipasungalngal na dagiti aso-aso na nga AFP, PNP ken paramilitar iti pagbabakalan tapno salakniban ti interes na ken dagiti pada na a buklis. Ibaga na kadagiti pasurot na, "nasaysayaat nga agpakamatay kayo lattan ngem iti matiliw a sibibiag ti NPA." Iti daytoy a saona, ipakpakita ti rehimen ti pudno a burik ti kunkondit a panangisakit ti tropa na. Idinto a nasaysayaat nga amang ti trato ti NPA kadagiti asinoman a balud iti gubat. Dakkel nga inuulbod nga ibalyasta iti rebolusyonaryo a tignayan ti ar- aramiden daytoy a terorismo laban iti umili. Saan a ti CPP-NPA- NDF ti terorista. Saan a dagiti umili a mangilablaban kadagiti lehitimo nga interes ken karbengan ti mabansagan a suporter dagiti terorista. Ti pudno a terorista ket ti rehimen US-Duterte ta us- usaren na ti AFP, PNP ken amin a pasurot daytoy tapno itandudo iti bukod na nga interes ken dagiti kakutsabos na. --B ti rehimen Unas a nasam-it, Kasasaad a napait Ti magunggundawayan a kasasaad dagiti mangmangged kadagiti kaunasan ti Cagayan Valley (Umuna iti dua a paset) Agkaykaysa ita dagiti mangmangged iti kaunasan iti Amianan nga Isabela ken Abagatan a Cagayan tapno ilaban dagiti karbengan ken pagimbagan iti tengnga ti pakaro a pananggundaway dagiti asyendero ken planta, pumalpalalo a krisis iti ekonomya ken pasismo iti rehimen US-Duterte. 5
Suksukayen ti nasurok 900 a mangmangged ti agrikultura ti 1,495 nga ektarya ti kaunasan iti Sta Maria, Isabela. Bayat a sadiay ili ti Solana, Enrile ken Piat iti Cagayan ket tagtagikuaen met ti 11 nga asyendero ti dagdaga. Kadakkelan ditoy ti 485 ektarya a kaunasan ni Mayor Hilario Pagauitan a sumaksaklaw kada- giti baryo ti Calamagui North, East ken West, San Antonio, Mozzoz- zin, Lingalin, Bangad, Villanueva iti ili ti Sta. Maria; ken Barangay Ruma, iti Enrile, Cagayan a suksukayen ti 350 a mannalon. Sakop daytoy ti Cagayan Mill District iti Piat . Adda ditoy ti planta ti CARSUMCO, ti kompanya ti Universal Robina Corporation a kukua ti burgesya komprador a Gokongwei. Iti kadagupan na, masakopan nga agmulmula ti unas dagiti ili ti Tuao, Tuguegarao, Rizal, Solana, Sto Nino, Enrile, Amulong; ken Amianan nga Isabela ken Laud a Kalinga. Adipen a kasasaad Segun kenni Inang Maria, maysa a mangmangged iti kauna- san, "Nangrugi kami iti panag- tabas ti unas iti kaubing mi nga agtawen iti 11 agingga iti 13. Tawen 1959, nangruginak nga agtrabaho iti kaunasan iti tangdan nga P8.00 kada aldaw. Awan bukod mi a daga a masukay, isunga mapilpi- litan kami nga agtrabaho manipud pay kadagiti appo mi." "Ngem saan a simmayaat ti biagmi," sennaay na. Ngamin, umaw-awat laeng da Inang Maria ti P170 a kas tangdan, adayo iti P340.00 kuma a minimum a tangdan iti rehiyon iti agrikultura. Bumassit pay daytoy iti P90 6 wenno P120, no tiempo ti pakyawan a panagtrabaho. Iti sangkabirukan, sangkasa- angan a kasasaad, awanen ti mailatang pay a kuarta dagiti mangmangged para iti salun-at ken edukasyon. Kimmaro daytoy a rigat idi naiyetnag ti TRAIN law, ti linteg a nangipatuon ti nayon a buis a gagatangen ken serbisyo. kadagiti basaran "Nakabasbassit ti birok mi a dandani saan min mapakan ti pamilya mi. Saan min mapagadal dagiti annak mi tapno makatu-long koma a mangiyaon kadakami iti kinakurapay," kuna na. Masansan, agpatingga laeng iti grade 5 a makabasa dagiti annak dagiti mangmangged. Imbes a maka- ragpat da iti Grade 6, tumapog dan iti a tumulong iti kaunasan. Dose agingga iti 16 oras ti trabaho iti kaunasan, karaman ti panaguray iti panagkarga ti tao. Agrugi ti aldaw ti panagobra iti alas kuatro ti parbangon, no ituding dagiti kapatas dagiti trabaho ken relyebo. "Ay, uray kayat mo ti aginana, saan a mabalin!," istorya ni Ina Maria. Ta no lumangan ka, maik- kat ka a mangmangged. Naka- dagdagsen ken napeggad ti trabaho iti kaunasan - no usigen, nasurok pay ngem ti rumbeng ken kabaelan nga itrabaho ti bagi. "Ngem ania ti mabalin mi a mannalon?," kuna ni Ina Maria. "Isardeng mi ti trabaho, isardeng mi metten ti mangan?" Puro trabaho, awan benepisyo Tapno makatipid iti gastos ken makapadakkel ti ganansya, awan ti ited dagiti korporasyon ti unas ken appo't daga nga aniaman a benepisyo dagiti mangmangged-talon. Awan listaan ti sueldo, awan bakasyon mo masakit wenno masikog, nayon a sueldo iti obertaym, ken aniaman pay a benepisyo koma. Sadiay Sta. Maria, inikkaten ti dati a libre a masida ken meryenda para sumagmamano a mangmangged, bayat nga iti Solana ket meryenda laengen ti it- itedda a libre itan. iti Ay, kasla ayup a pangtalon no maitrato dagiti mangmang- ged. Idi napilayan ti maysa a babai a mannalon gapu iti pannakaten- nag da iti trak kabayatan ti panagobra, awan pulos naala na a tulong medikal. Awan proteksyon para iti amin nga inaldaw a tumapog iti narigat a trabaho - botas para iti saka, wenno guantes man laeng para iti ima. a awan benepisyo, pappanan na ti kubkubraen da a buis ngay?," saludsod ni Ina Maria. "No dagita T i ibagbaga na ket ti 27- tawenen a linteg nga Social Amelioration Fund, ti buis manipud iti linnakuan ti asukar wenno bio-ethanol a mapespes- pes manipud iti ling-et dagiti trabahador. Sagudayen ti linteg a P10 kada 63.25 kilo ti asukar, 19 sentimo kada litro ti bio-ethanol, ken P13.43 kada tonelada ti unas ket awtomatiko a maisina kas pundo para kadagiti mangmang- ged. Ikedkeddeng daytoy a linteg nga 80 porsyento ti buis a maala ket maisubli kas kuarta kadagiti mannalon.
Ngem ana ti manamnama, no ti nagpanday ti linteg ket dagiti aso-aso ken kakumplot dagiti asyendero ken burgesya komprador? Binilyon ti naala manipud iti Social Amelioration Fund, ngem mapmapan amin iti agluklukmeg a pitaka ti sumagmamano. Tinawen, ilista dagiti agpatpataray ti planta ti nagnagan dagiti annak dagiti mangmangged, sa da aramaten tapno maala ti pundo a di da met iwaras. Ngem ad-adu dagiti mangmangged iti kaunasan ken plantasyon para iti ethanol ti saan a nakarehistro iti Departmet of Labor and Employent, isu nga saan a kwalipikado a makaawat ti umisu a sueldo ken aniaman a benepisyo. Adu dagiti planta a saan a nagsumitir ti payroll. Segun mismo iti Bureau of Workers With Special Concerns ti DOLE, adda P706.3 milyon a cash bonus a saan a naited kadagiti mangmangged iti asukar ken P606 Milyonen ti saan a maipalawag no sadinno ti napanan na. Ay, anan a pait ti kasasaad dagiti mangmangged! (Maituloy to) --B Peasant Week Aksyon-protesta dagiti Mannalon Iti tengnga ti napalalo a kinarigat a pagpaspasaran ita dagiti umili a munisipyo ti Maddela ken Cabarr- oguis, Quirino idi Oktubre 18, 2018. Aldaw daytoy ti koordinado a panagtignay dagiti mannalon iti Cagayan Valley tapno iprotesta ti panangiyaw-awan ti gubyerno US- Duterte iti nabayagen a tartari- gagayan dagitoy a pannakai- patungpal ti pudno a reporma iti daga. Buelo ti nasao a panag- tignay para iti maysa a dakdakkel a piket-rali-martsa iti sango ti Department of Agriculture ken Commission on Human Rights idiay kapitolyo ti Cagayan iti Tuguegarao City kinabigatan na. mannalon iti nagsasaruno a kalamidad iti Cagayan Valley. Iti baet dagiti pangta ti pammutbuteng, panangpapatay, panagibalud ken dadduma pay a kaasping na. Saan a nagpangaddua dagiti ginasut a mannalon a nagtignay iti Lawas dagiti Mannalon, a paset ti nailian a koordinado a panagprotesta dagiti mannalon. Nagrali da iti sango ti Agrarian Reform (DAR), Department of Environment and Natural Resources sadiay kapitolyo ti Isabela, Sinuppiat dagiti mannalon iti panangidaulo ti rehiyonal nga alyansa ti mannalon ken dagiti pangprobinsya nga balangay daytoy ti kumarkaro a panangi- daddadanes, panangbisin ken panangikuspil a sagsagrapen ti mannalon ken umili iti uneg ti rehimen US-Duterte. Nagmartsa dagiti mannalon iti sentro ti Cauayan City sakbay a 7
napan da iti DAR-Isabela. Sinabat ida dagiti soldado ti AFP iti ruangan mismo ti DAR, no sadinno a nagkampo dan sadiay uneg na. Pinadas nga iharas dagiti soldado dagiti militante a mannalon babaen ti pammut- buteng, pananglalais, panang- akusar ken panangpasuko lider, kameng ken kadagiti organisasyon nga agirusrussuat ti lehitimo a panagtignay. Ad-adda laeng a rimmubrob ti pungtot dagiti raliyista kadagiti soldado ti sangun-sango a pananglabsing kadagiti karbengan da nga agpaduyakyak. Nakigtot dagiti kadawyan nga empleyado ti DAR iti kaadda ken panagsangpet dagiti soldado ken binagaan da ida nga isardeng ti panangharas da kadagiti mannalon. Saan a nadayyeg ti intar dagiti mannalon ken immabante da iti natured a pannakisinnungbat. Sinupyat da ti panangkontrol ken panagdiktar ti AFP iti nasao nga ahensya ti gubyerno. Impalgak dagiti mannalon ti ad-adda a panagkaro ti problema iti daga dagiti mannalon ken nailian a minorya iti bangir dagiti pabuya a panagited ti CLOA ni Duterte iti Nueva Viscaya itay kadakuada, nabiit. nasaknap ken umad-adu dagiti maag-agawan ti daga. Kaskasoan ken puersado a pappapanawen manipud iti daga a suksukayen ken pagnanaedan da. Adda latta ti pangta ti pannakaagaw manen dagiti nalalawa a dagdaga a nalpasen a naipaima kadagiti mannalon iti dadakkel nga asyenda ti Dimzon Zulueta, San Antonio, Sta Isabel ken dagiti Segun 8 sinerrek ti sindikato ti VOS-DAR iti San Mariano, Echague, Cabagan ken dadduma pay a lugar. Kalpasan na, nagpiket pay dagiti mannalon iti kapitolyo iti Isabela ken iti sango ti opisyal ti ENRO - Isabela. Imbutaktak da ti rinibribo nga ektarya ti daga a posisyon dagiti mannalon ken nailian a minorya a maagagum babaen ti Agro Forestry ken timberland areas ti balangkantis a reporestasyon ti gubyerno a National Greening Program (NGP). Kasta met dagiti mapang- dadael a ganggannaet a panag- minas iti Cordon, Dinapigue, Kasibu, Maddela, ken Cabaroguis. Imbutaktak da ti magunggun- dawayan a kasasaad ti umili kadagiti plantasyon ti unas ken kamoteng kahoy, dadakkel a bodega, gilingan dagiti bukbukel ken planta ti biomass iti igid ti haywey ken dagiti proyekto a maka-ganggannaet kas ti Lallo Airport, Ilagan-Divilacan Road ken Ilaguen Dam. Segun iti maysa a lider dagiti mannalon, "Patpatayen dakamin iti bisin dagiti paglintegan daytoy a rehimen! Gapu iti TRAIN LAW, nakissayan ti dandani P800 laeng a ti binulan a badyet ti pamilya. Sobra a parigat ti awan-sardeng a panagngato ti presyo ti langis, bagas, plete, kuryente, danum ken dadduma pay. Nakaad-adu dagiti pagay a pinataud mi a mannalon ngem saan mi kabaelan a gumatang ti bagas. Imbes koma a protektaran ti interes dagiti ken mannalon tradisyunal a bin-i. Imbes a paaduen dagiti mamulmulaan ti taraon. Imbes a mangted ti nasayaat a serbisyo ti irigasyon, ti ti impalubos iti pagay rehimen panangtengngel ti kartel ken dadakkel a ganggannaet a korporasyon ti industriya ti bagas ken taraon ti umili!" Sinuppiat dagiti mannalon ti gakat ti LGU-San Mateo, Isabela a mangpalubos iti panagmula sadiay ti Golden Rice, maysa a GMO a pagay a pangta iti salun-at, aglawlaw ken kabiagan ti mannalon. Inrupir dagiti organisasyon ti mannalon ti pannakaited ti umdas ken naimpanawenan a tulong kadagiti biktima ti bagyo nga Ompong ken Rosita. Kiddaw da a saan a masingir dagiti amorti- sasyon ken abang iti daga, panangpunas iti interes kadagiti iti pautang, panangkissay babayadan ti LGU, panangtari- maan kadagiti nadadael nga irigasyon ken rehabilitasyon iti kabiagan ti mannalon. "Sadinno ti napanan ti binilyones a pondo iti kalamidad tayo?," pukkaw dagiti mannalon. "Saanen nga urayen ti eleksyon!" Nagkukuyog dagiti lider, aktibista ken organisasyon ti mannalon a nagsampa ti kaso iti CHR gapu ti kampanya a "red- tagging" ti AFP. Insaklang da ti militar ken pulisya gapu kadagiti kaso ti marangranggasan a mannalon ken pamilya da. Iti piket- rali iti sango ti CHR, nagpana- wagan da a labanan ken ipasar- deng ti Community Support Program (CSP) kadagiti baryo ti Abagatan nga Isabela ken iti Zinundungan Valley. Kuna da, ti CSP ti bulgaran a pananglabsing iti makatao a karbengan tapno salakniban ti dadakkel a proyekto ti ganggannaet , kas ti maitakder ti nga ganggannaet a power plant a Rio Norte. Ilaguen Dam ken --B
Mannalon ti rehion, nangilaban ti interes kalpasan dagiti didigra Balligi a nakagun-od ti nadumaduma a benepisyo dagiti Cagayano ken Isabelino kalpasan da nga inrupir ti karbengan para iti madagdagus a serbisyo, suporta ken tulong pinansyal kalpasan dagiti nagsasaruno a kalamidad. Napilitan ti Department of Social Works and Development (DSWD) nga awaten ti 21,000 a biktima ti kalamidad a saan nakaawat ti Emergency Shelter Assistance (ESA). Naawat dagiti mannalon, babaen ti Tulong Sulong-Cagayan Valley, ti 3,000 a sako ti bin-i ti pagay ken mais ken tulong pinansyal para kadagiti mannalon a dinalapos ti napalabas a bagyo a Lawin. Gapu ta saan da a nauma ken nabannog a nangirupir, dinengngeg dagiti ahensya ti gobyerno dagiti nainkalintegan a panawagan da para iti suporta iti bin-i, panakaingato iti presyo ti produkto a mais ken pagay ken madagdagus a tulong manipud iti ESA. Natured da a timmurong iti opisina ti munisipyo, DSWD ken Department of Agriculture tapno yugyogen dagitoy ken makisinnango iti tungtongan. Nalawag kadagiti mannalon ita, nga no awan nagtitinnulong ken limmaban ket awan maawat da uray ni singko a pangkis ken maysa a binukel ti pagay ken mais! Nagun-od da met ti pannakaingato iti presyo ti produkto a mais manipud P10 agturong ti P12 iti ili ti San Mariano, Isabela. Naiduron ti konseho ti ili tapno isa-ordinansa dagiti katulagan kanaig ti interes ti pautang, katulagan iti panawen ti kalamidad, klasipikasyon ti binukel ti mais ken pagay. Kasta met dagiti tulagan kanaig ti bayad kadagiti sako, sistema ti buriki ken pasahe dagiti produkto a maipan iti pagtagilakuan. Iti bangir ti balligi a nagun-od dagiti mannalon, daddakkel pay ti laban a kasapulan a sangoen ken pagballigian. Agtaltalinaed a nababa ti presyo ti mais ken pagay no panawen ti bagyo ken tuloy-tuloy ti tudo a mangibunga ti pannakalugi ken panakailumlom iti utang ti marigrigat a mannalon. Iti tunggal kalamidad, kangrunaan a maapektaran ti kalamidad ket ti karirigatan manipud intar ti masa, mangmangged ken kabataan. Saan pay met nadur-as dagiti post-harvest a pasilidad kas ti pagbilagan ti mais ken pagay, kiskisan, treser ken dagiti kalsada. Nabalkot pay laeng ti korapsyon ken anomalya dagiti pundo ti kalamidad a rumbeng koma a sagrapen dagiti nadidigra nga umili. Pammaneknek daytoy iti kinabulok ti pulitika iti pagilian. Kasapulan ti agtultuloy a panagtignay tapno masalakniban dagiti nagbannogan a balligi. Gaw-aten ti ad-adu a bilang dagiti umili, agitakder ken agpaadu ti miembro kadagiti organisasyon. Itultuloy dagiti panagadal iti komunidad kanaig iti kasasaad ti mannalon ken agrikultura, sistema a pangpolitika ken dadduma pay a napapateg a tungtongan. Awan sabali a mapagsanggiran ti marigrigat no di ti bukod a panagkaykaysa ken kasaganaan a lumaban para iti karbengan iti makatao a pampubliko a serbisyo ken bukod a daga a sukayen. ti laeng pannakidangadang iti nadumaduma a langa a makagun-od ti balligi a sagrapen ti kaaduan a nakurapay, maidaddadanes ken maikuskuspil. --B 9
Daniw ti Dua nga Integri Ka Gero ken Ka Kiko Dakami ket inallilaw iti parparmata ti sistema Tinubay agbalin a pannakaramay dagiti mananggundaway Bulbulseken iti ideya ti indibidualista a ragsak Igalgalot iti panangbussog ti dayo nga imperialista Saludsod iti bukod ket ita rumbeng a sungbatan Sirib ik-ikutan para iti manmano laeng wenno iti kaaduan pangiserbian? Dara ken ling-et sibubukel a biag pinagpuonan Iti pitak a ginamulo, pagtaudan ti kabiagan mi Pagsawsaw-an ken panangilais ipalpalapal iti sango mi Gasut a tawen nga inanosan iti didiosen a nanggamrud ti daga Panagibtur ket naggibus, panawenen ti panagbettak Dasigmi ket timmakder, agum ken gamrud amin marebbek. Panakaigalot iti kontrata ti adipen a masueldoan Trabaho't kabayo iti empresa ti agruprupa't kuarta Ti sagutmi iti walo nga oras a panagubra Limos laeng no ibatog iti kinabaknang a pinarnuay Saan nga itulok, pannakaigalot tungpal biag Pugsoten iti panagkaykaysa, Partido Komunista ti tarabay Dakami a kabataan iti sistema ket nalawaganen Iti karit ti panawen panangsango ket dimtengen Maymaysa ti turong ti agkaykaysa nga intar Agkukuyog a lumaban nan-anay a tured kasapulan Awan pangaddua, sarangten ti karigatan Balon ti tibker para iti napintas a masakbayan Pabaknangen iti praktika, ingato iti tukad pannakaawat Dagiti taktika ken teknika, iyannatop iti kasasaad Tadem ti panagamiris, tunggal kanito masukat. Maso ken kumpay ti nalabaga a bituen iti daya Amin a pigsa ken sirib ipaay, gubat ti umili dumur-as Kapanunotan nga opensiba, awan pannakakiltay namnama Sigurado umabante depensiba agturong ti patas Manipud patas agturong iti balligi sigurado maragpat Pamulatan, ikonsolida ti masa, kabinnulig iti ganwat Isuda ti ubbog iti awan panakatyan a suporta ti gubat Makaili a kabataan, natutured nga annak ti pagilyan Panawagan para iti Estratehiko a Patas inka imdengan Pairtengen ti gubat, papigsaen dagiti tay-ak Petpetan ti igam, armasan ti kapanunotan Bumangon ka kabataan, umaw-awag ti pagilian Dika agsarimadeng, agur-uray dagiti tay-ak Petpet dagiti adal ti naindaklan a pakasaritaan Naan-anay nga idaton ti bukod iti ina a pagilian Kabataan, sumampa iti Bagong Hukbong Bayan! 10


Napateg nga pasamak Kasasaad Iti Biotech/GM nga Mul-mula Ditoy Lubong: 2011 Sinurat ni Clive James, Nangbuangay ken Mangiturtong iti ISAAA Detoy nga papel ket idaton iti nagsurat kadagiti 1 bilyon nga agrigrigat ken mabisbisin nga tat-tao ken para iti nasiyaat nga pag biyag da. Dagiti biotech nga mul-mula ket agtuloy-tuloy iti pagngato na kalpasan iti15 nga tawen nga napigsa nga pagdakkel na kasla iti pagdakkel met iti bilang wennu populasyon ti tao agingana 7 bilyon. Maigapu iti napintas nga benepisyo nga aggapu ditoy, napigsa iti pagngatu detoy agingagna 2011 nga na doble pay ti 12 milyon ektarya nga adda iti makatawen nga pagngato nga 8 porsiyento ken ngumato pay iti 160 milyon ektarya aggapu 148 milyon nga ektarya idi 2011. Nagngato iti 94 nga beses nga nagrugi iti 1.7 milyon ektarya idi 1996 nga umabot ti 160 milyon ektarya idi 2011, pinaka napartak nga pag ngato ti paggusar detoy nga teknolohiya iti detoy nga panawen. Iti pinaka napigsa nga testimonya aggapu biotech nga mul-mula ket nagrugi idi 1996 aginggana 2011, milyon nga mannalon aggapu 29 nga pagillian ditoy lubong iti nag desisyon nga agmula ken nagsukat iti mula nga umabot iti 1.25 bilyon nga ektarya - umun una nga rason isunga nagpigsa iti talec iti mannalon iti detoy nga teknolohiya - iti biotech nga mul-mula ket agyawat iti nasiyaat ken tuloy-tuloy nga benepisya iti pag rang-ay, panagbiag ken law-law iti tao. Iti 29 nga pagillian,nga agmula iti biotech nga mul-mula idi 2011, 19 iti aggapu agpaspasaat nga pagillian ken 10 aggapu nararagsat nga pagillian. Dagiti pinaka nangatu nga 10 nga pagillian kadamaysa ket nagmula iti maysa nga milyon ektarya ken isuda iti nag yawat iti kasapulan nga pundasyon para iti agduduma nga panagdakkel iti masanguanan. Idi 2011, naummong nga pacaammonan 16.7 milyon nga agtaltalon, 1.3 milyon wennu 8 persiyento idi 2010, nag mula iti biotech nga mul-mula - nakita nga nangato pay ngem 90 persiyento wennu 15 milyon, ket aggapu kadagiti naririgat nga mannalon ti agpaspasiyaat nga pagillian, mannalon nga pangulo iti pag laban iti pagririgat ken idi 2011, naummong nga pacaammonan nga 7 milyon nga babassit nga mannalon iti China ken 7 milyon pay idiay India, pinili nga agmula iti 14.5 milyon ektarya ti Bt nga capas. Dagiti agpaspasiyaat nga pagillian ket nagmula ti 50 porsiyentoiti biotech nga mul-mula ditoy lubong idi 2011 ken namnamaen nga ngumato ngem kadagiti nararagsak nga pagillian iti 2012. Idi 2011, iti panagdkkel iti biotech nga mul- mula ket doble ti partac ken pagdakkel kadagiti agpaspasiyaat nga pagillian. Adaan da 11 porsiyento wennu 8.2 milyon ektarya maisupiat ti 5 porsiyento weenu 3.8 milyon ektarya kadagit nararagsak nga pagillian. Ti nagpapatong nga importante nga paset - 12 nga pagillian ti nagmula iti biotech nga mul-mula nga adda duwa wennu adadu pay nga paset idi 2011, ken panagpa ragsac nga 9 kadagiti 12 ket aggapu ti agpaspasayaat nga pagillian - 42.2 milyon ektarya wennu adadu pay wenny ika - upat nga parte iti 160 milyon ektarya iti naipatong idi 2011, nangatngato ngem 32.3 milyon ektarya wennu 22 porsiyento ti 148 milyon ektarya idi 2010. Dagiti Lima nga agpaspasayaat nga pagillian nga agusar iti biotech nga mul-mula ket kadagiti India ken China nga aggapu Asya, Brazil ken Argentina iti Latin America ken South Africa ti continente iti Africa, nga nu agkakadwa mai representar da40 porsiyento bilang iu tao ditoy lubongnga dumanon tu iti 10.1 bilyon intuno 2100. Brazil, nga maikatlo nga agsasaruno nga tawen nan nga nagging makina ti pagdakkel ditoy lubong, ket ngumatngatu pay ti bilang itiektarya nga pagmulaan iti biotech nga mul-mula- pinaka nangato kadagiti amin nga pagillian nga 4.9 milyon nga ektarya, 20 porsiyento pay idi 2010. Detoy napardas nga pamuspusan iti nag-aprubar iti innem nga baru nga produkto idi 2011, nairaman dagiti maimula kadagiti asidig iti bal-balay nga biotech nga balatong.nga adda pigsa na nga lumaban kadagiti sakit nga virus. Detoy ket inaramid dagiti tattao ti EMBRAPA (Brazilian Agricultural Research Cooperation). Ti US iti agnanayon nga umununa nga agaramid iti biotech nga mul-mula ditoy lubong nga addaan da iti 69 milyon ektarya, pagtenaen iti pag-usar 90 porsiyento kadagiti amin nge biotech nga mul-mula. Ti pagmula iti RR alfalfa ket
nagsubli agingana 200,000 ektarya ken 475,000 ektarya iti RR sugarbeet , papaya nga adda pigsa na nga haan kaptan ti sakit nga aggapu US ket na aprubaan nga makan nga prutas /makan idiay Japan idi pay Disyembre, 2011. Ti India ket nagdayaw ti maika-10 nga aniversario ti Bt nga capas, nga addaan ti mula nga 10 milyon ektaryaken iti umuna nga panawen nadanun na iti 10. 6 milyon ektarya ken nasakup na iti 88 porsiyento iti naummong a pacaaommo nga 12.1 milyon ektarya iti capas nga mula. Ti umuna nga maka ala iti benepisyo ket dagiti 7 nilyon nga babassit nga agtaltalon ada panagtengaan nga 1.5 ektarya nga capas. Naingato iti India iti kitaen da iti Bt nga capas ti US$9.4 bilyon nagrugi idi 2002 ken US$2.5 bilyon idi 2010 laeng. Idiay China, 7 milyon nga babassit nga agtaltalon (pinagtengaan nga 0.5 ektarya) iti nagmulaiti iti 3.9 milyon ektarya nga Bt nga capas nga naisurat nga napartac - 71.5 porsiyento iti panagusar. Iti namnamaen da nga pag-aprubar ti pag-komersyo iti "Golden Rice" ditoy Pilipinas intuno 2013/14 ket napateg idiay China. Ti Mexico ket nagtalon iti 161,500 ektarya iti Bt nga capas, detoy ket inusar da iti addaan nga partac na nga 178porsiyento aggapu 58,000ektarya idi 2010. Iti tarigagay na ket adda unay iti capas ken pagmula iti biotech a mais idiay amianan iti America tapnu maikkatan iti paggatang da iti nangina a mais idiay sabali nga pagillian. Iti Africa ket nagaramid itiawan ti garaw na nga regulasyon. South Africa, Burkina Faso ken Egypt nga nagmula ito naitalek nga 2.5 milyon ektarya: tallu pay nga pagillian, KenyaNigeria ken Uganda iti nagturong iti pannakapadas na idiay taltalon. Innem nga pagillian idiay Europa iti naisurat nga nagmula iti 114,490 ektarya ti Bt nga mais, naingato iti 26 porsiyento idi2010, ken na nayunan pay iti dua nga pagillian nga nagmula iti biotech nga patatas "Amflora". Nagrugi idi 1996 agingana 2010, biotech nga mul-mula ket naka-iyawat wennu nakanayon iti seguridad ti kanen ti tao, pagsustento ken pag baliw iti panawen, ta nabalin iti pag ngatu iti pagmula nga ngumina agingana US$78.4 bilyon nga agyawat ti nasiyaat nga lawlaw nga maaramid maigapu ta naisalacan nga 443 milyon kilo a.i iti pestisidyo nga haan nga nausar, idi 2010 laeng naibaba ti pag adu iti CO2 nga 19 bilyon kilo nga kasla met paggikkat iti 9 milyon nga pagluganan idiay kakalsadaan, kasla panagtalaken iti agduduma nga biag maigapu iti naisalacan nga 91 milyon ektarya iti daga ken tumolong nga maibaba ti pagrigrigat ti tao nga maaramid nu matulungan iti 150 milon nga babassit nga mannalon nga maysa kadagiti agrigrigat nga tao ditoy lubong. Importante iti biotech nga mul-mula ngem haan nga detoy laeng, masapol nga tupdin iti nasayaat nga pagtalon kasla iti pagmula iti agsasabali nga mula, nasiyaat nga pag turong iti igges wennu peste iti mula, masapul nga masurot kadagiti biotech nga mul-mula kasla met laeng iti pagsurot iti dagitoy haan nga biotech nga mul-mula. Masapul unay nga adda iti husto nga regulasyon nga base iti censya ken naimbag nga sistema nga responsable, nakidser ngem haan nga makapag rigat iti babassit ken naririgat nga pagillian ken iti EU. Iti ngina iti biotech nga buk-bukel ditoy lubong ket -US $13 bilyon idi 2011, ken iti naudi nga produkto nga maipapan iti panaglako ti biotech nga mul-mula ket agngina iti kasla US$160 bilyon kada tawen. Ti talged iti masanguanan agingana MDG ti tawen 2015 ken labes pay, kitaem nga ada namnama na, iti pag ngato aginga ~10 nga baro nga pagillian; iti umuna nga mais nga aggapu biotech nga adda pigsa na iti namaga nga pagtalon nga imula dantu idiay North America ito nu 2013 ken idiay Africa intu nu ~2017; iti Golden Rice ditoy Pilipinas intu nu 2013/2014; biotech nga mais idiay China nga mabalen nga maimula iti ~30 milyon ektarya paykalpasan iti Bt nga bagas. Dagiti biotech nga mul-mula ket adda pigsa na nga agiyawat iti husto nga kontribsyon iti 2015 MDG nga adda gandat na nga ibaba ti pagrigrigat iti kaguddua, nga maaramid nu mapangato iti pag adu ti mula, nga mapardasanti pag kakadua iti public ken pribado nga sector, kasla didiaymais nga nga pigsa na iti namaga nga daga para iti Africa ket tinulongan iti grupo ti philanthropio kasla detoy Bill ken Melinda Gates Foundation. Iti ISAA A iti makaammo iti sursuro, pagbingay, paggaramid ken pag-rugi iti pagkakadua nga kasla idiay singasing iti Gates Foundation kadagiti G20 idi Nobyembre 2011. Ti paset ti salaysay/impormasyon kmaiyawat iti " ISAAA Brief 43 "Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2011", nga insurat ni Clive James. Para iti dadduma pay nga inpormasyon, mabalen nga sarungcaran iti or contact ISAAA SEAsiaCenter at +63 49 536 7216, or email to info@isaaa.org.


Enero 31, 2013 ITI ITATAUDYO Siak ti nangmuli kadagiti naganus A duri ti nakemyo Siak 'tay nasukog nga ulnas ti rikna a pakadamilian ti matenneb a kiredyo a sumarangetto Kadagiti dumarup nga ublag iti biag Siak ti timon naannad a mangiturong Iti tarigagayyo a pakaikarian Ita a nakurangkay' pay Ti talek dita barukong Saan a lulua ti yaprosko dita arsagid a barukongyo Tapno matignay riknayo Pasaray aggurruod ti timekko Iti panangyesngawko't ayatko Tapno agungar talekyo kaniak Rimpongenkay' iti basnot iti nariingak a pammati, baludenkayo iti linas ti rosario irakedkayo iti linteg ti krus Tapno agnanayonto a kakinnibinyo ti aliaw ken sarikedked iti karit dagiti nailunod nga aramid. Dinto pulos marukod ti ayatko Kadakayo a sayasay ti darak Ikarigatak a saluadan Ti dayaw naganko a tawidyo Dakayo a pares ti bulalayaw A namagrimat maris ti biagko, Agsipud ta addakayon a nairissing nga angesko dakayonto ti pammaneknek a nakapagpudnoak iti kari iti kadaanan a tulag a naiwaragawag iti libro a silaw ti biagko, biagyo, ken biagtayo iti agnanayon. ISAGANIE S. BERMOSA 1-6, Chico St., Josephine Village San Jose City, Nueva Ecija TIMPUYOG JOURNAL ITI SIDONG DAGITI DALLUYON Naiwayaten ti iket Agur-uraykami a sipipinget Sapay la koma ta nabuslon Gasat itoy a wayatmi. Ngem dakkel a biddut Ta idi akasenmin nga in-inut Nasdaawkami ta nalag-an Gayam, bassit naadaw nga ikan! Saanen a kas iti naglabas Ti karuay ikan a makalap Idi, uray apagapaman laeng Siguradon mapaglakuan. Gapu iti panaglablabes Ita ti baybay kasla nagpanes Agladladingit ta kurangen maitedna Gaput' panagkalap iti dinamita. Kasanon no ti biag iti baybay In-inut nga agmawmaw, pumusay Agbanagkamin a nakaay-ay-ay Panagbiagmi kaasikami pay. Dagitoy dawatmi Nga agbibiag kadagiti dalluyon Biag iti baybay ditay' dadaelen Tapno rang-ay sumubli. JUDELYN YORO DMMMSU-MLUC San Fernando City, La Union TI NAGLABAS Ti naglabas a ragsak Dinton pulos mapasantak Ragsak nga awanan katukad Di maartapan ti dakkel a gatad Mailiw ti tunggal maysa Iti nalabes a pannakaikawa Ayat nga inka imparikna Nga awan kaartapna Arapaapmo a para kaniak Kenka ipangpangrunak Sipud pay naipasngaynak Tinaraken, wen, tinaripatonak. Ita ta awankan Adayoka, dikanton makitan Agtalinaed iti pusok ti napalabas Di agmawmaw dinto agkupas. PETER DAN MENDOZA
TIMPUYOG JOURNAL PAROLA Sarita ni ELMER LOPEZ San Nicolas, Ilocos Norte "'NIA, adut' naalayo?" kasla natungpa ni Gary iti panangpasungad ni Konsehal Rolan kenkuana iti naga- meran iti lais ti panangtagi- bassit. Limmulem ti rupa ni Gary. "'Da me' bassi', konsehal," binekkelna ti simmigab a su- ron iti barukongna. Sinaggay- sana a tinaliaw dagiti kasang- sango ti konsehal nga umin- inom iti sirok ti ubing pay a salaysay. Bigbigatenda manen, nagburek ti ngayemngemna. Adun ti nagidda a nagawangan a bote- lia ti coke a litro ti arak ti nipa nga aw-awaganda iti sparkle, iti sirok ti aglunggilunggi a lamisaan a linakubda. "Bareng 'danto mabingay a sukat ti bannog," panangala- barna iti pannakasimronna. Agarup sitenta kilo ti naalada a baraniti. Paggiinnagawan ken paggaapaan pay ket a kompraen dagitay sumalog a mapan agban- tak. Baraniti ngamin ti nasayaat a pagappan. Otsenta ti presiona nga imbaga ni Rey, ti akinkukua iti pakikaduaanna a lampitaw. "Kunakto me' ngamin kenka," adda nairamas a kersang ti uyaw iti kantiaw ni Iniong a nangkuyep iti panangpiritna iti pulotanda a tinuno a malaga. "Ti la anusmo a mapan aghilahila. Dika pay la umay sumurot kadakami." Adda ngamin uggorda a dua a lampitaw ti konsehal. "Maysa la a biahe, uray makalawasen a dika sumalog!" Adda pasindayag a nagandap iti ngirsina. Naitangkarang ti kasla aginnem a bulan a kimmambong a boksitna iti uksob a bagina. Sumilsileng ti litemna iti agal-alnaab a nalanit a ling-etna. Nagkibnor iti lalaemna ti darang ti siudot. Dimmagsen ti bit- bitna sako a basket a yan ti nagbalonanna ken ti dua bukel a kurapo a sumaglilima a ramayan a planona a sigangen iti kalamansi. "'Laem dagitan, insan," kuna ni Rey itay maitakdangda dagiti naalada ken maidalimanekda dagiti pinagkalapda. "'Pia la'ng a pangramanan 'gitay kaanakak." "'Siatmo, a, p'ri," intanguap ni Senong ti baso ti nescafe a nagudua iti sparkle. Kameng ni Senong iti Bantay Baybay a naka- base ditoy Sitio Minanga, Namuac. Isuda ti napusgan a mangkita kadagiti agaramid iti ilegal a wagas ti panagkalap. Ken mangiyadal iti kinapateg ti pannakasaluad ti baybay. "Adio, 'maymo ketdi ramanan 'toy pawak ti yo," kimmutsara ni Luking iti naimalukong a digo ti pigar ti yo. "Adio, bareng maka- putotka metten 'ti lalaki!" pinaipusanna iti musiig ti naadat ngata wenno napudot a digo. "Sige lang, p'ri. 'Tuloyyo latta." Naalumamay ti sungbat ni Gary. "Umaldawen ket baka awan pay agluto." Timmallikud. Kimmamat a kimmurikor iti lapayag ni Gary ti agdidinnaer a paggaakda. AGBURBUREKEN ti ap-apuyenna iti de-uring a paglutuanda idi sumangpet da Ditdit. Bitbit ti asawana ti bag dagiti annakda. Dalda- lusannan ti sigangenna. Mangipaburekto pay iti pangikilnatanna iti dinawatna a guraman ken ni Angkel Erning a taga-Pata, nga agay- wan 'diay fisheries. "'Giti animal, awanan bain! 'Suda koma't' mabettakan!" naker- sang ti lunod ti luksaw a nai-binggas iti nasinggit a boses ti asawana. Enero 31, 2013 Nagtunged ti agsalsaludsod nga imatangna iti asawana a di pay na- akas iti nabukel a rupana ti magustu- anna a mirduot ti pannakasuya. "'Gita, a, nagbongbongda manen itay dita kabatuan!" Adda pay laeng kersang ti mangilunlunod a boses ni Ditdit. "Di koma agsullat ti siit iti karabukobda ta gunggonada!" Manen, gimmilang iti panunot ni Gary. Kanayonenda metten. Tim- madul ti pangana. Rangga-sanda met la unayen ti karayan. KAanoda ngata nga agsardeng? Nga agnakem? 'Ton maibusen ti parabur ti karayan? Sim- mingkit dagiti matana. Addanto al- daw nga ikaroyo ti ar-aramidenyo, impangta ti panunotna. Maysa met ni Konsehal Rolan. Imbes koma a ti mangkita kadagiti agara- mid iti ilegal ti ubrana, mangidadaulo met iti linoloko. Ni met Senong, Bantay Baybay, ngem bantay salakay met! Ti la makiinum ti pagalistuanna. Saysayangenda laeng ti pagrebbengan a naikawes kadakuada. Makapukaw respeto makaperdi iti panagtalek. "Ay, wen gayam, lakay, 'nakto kuyogen da Pets ken Kim 'diay Pamplona 'ton bulan umay," rimmaniag ti rupa ni baketna a nakala- gip iti pasarabona a napintas a damag. "Makilabanto ni Pets iti Math Quiz Bee, Science met ken ni Kim." NAGANASANDA manen nga aggiina, kimliing iti panunot ni Gary. Napawingiwing. Ti panagbuyada iti balay da ninangna a Celia iti teleserye. Adda ngamin Dream Cable da ninangna. Saan a kas kadakuada a puro CD a pirata laeng ti maduddudog a buyaenda. Nagtugaw iti pataguab ti pangileten a balayda a nagdiding iti ply- wood ken nagatep iti bulong ti labig. Gapgapuna a napan nangsilaw kadagiti dua a bukatotna. Dida intuloy ti napan nagbantak ta dadakkel ti dalluyon ti baybay. Immarbis ngamin itay malem. Mangmangngeg ti narungsot nga ungor dagiti dalluyon manipud 'diay puyupoyan. Nakintal ti dusag ti sangdoda iti kabatuan. Siguradona ita, kas naipakulturan ditoy, inum manen ti paka- kumikoman ti kaaduan. A kasla ketdin isu ti silpo ti angesda. A kasla mabangles ti kuartada no dida magasto. Ammona, adda pay ket mangiyutangen laeng. Madamdama, isunto manen ti puon ti pagriririanda, no adda ma- pasurngian iti aglabes nga angaw. Manon ti naburak ti rupana gapu iti panagpipinnapilitda. Wenno ti nalittikan ti ulona gapu iti awan panagpipinnakumbaba iti debate no atiwen idan ti espiritu ti arak ken makabibineg nga ingel. Adda pay ket sumagmamanon a nabu- rayrayan ti lalaemna! iti mabingayna iti itatapogdanto pay Ket nalagipna 'di panangpang-or ni Jerry ken ni manongna a Dong, a natay gapu laeng iti panagririda iti pulotan. Piman, naisak- ripisio ti biagna gapu laeng iti awan kaes-eskanna a banag. Isu, sumimsim met sagpaminsan. Pammagusto laeng. Ngem di agsigarilio ta naangdod ti panagangotna iti asuk. Ken maiparit ken ni Ditdit ta agangkit, iti baet ti kinalukmegna. Dayta ti madi nga ugali dagiti kalugaranna. Awan pateg ti masapulanda; awan arapaapda a ngumato. Kontentodan iti kasa- saadda. A makaammon no ania ti dumteng a bigat. Maamakda a tumangad iti sabali a batog ti langit. Dida kayat a takuaten ti baro a wagas ti panagbiag ti gimong iti sabali a lugar. Igawgawid ngamin ida ti bain ti kinainosente ken iti amak ti kinaignorante. Ngem kenkuana, dina ipalubos nga agwerret ti biagna ditoy. Ta uray rigat la ti kumubkubukob iti biagda, di pay ginuyod ti alinuno ti
Enero 31, 2013 pannakaupay ti namnamana. Ammona a saan nga agnanayon a kastoy ti kasasaadda. A sumayaatto ti panagbiagda babaen kadagiti annakda. Kas iti baybay a nakaparsuaanna ti agdalluyon, adda met panaglinakna. Sabado met ketdi no bigat, inyandingay ti bangir a pispisna, awan klase. Nupay sagpaminsan nga agkurkurangda, aglalo no panagtutudo a nakisang ti makalapan, ikarkarigatanna met a patauden dagiti kasapulanda. Malaksid iti panagbantak, mapanda pay agpalned iti tamban ken taburtit 'diay taaw. Wenno mapan agpidut iti ginukan 'diay karayan. Ken agtako iti gakka 'diay baybay. Magustuanda ngamin ti madilnakan a mapalkang sada rekaduan iti kalamansi ken bugguong. Mapan pay no kua makidaklis no adu ti pangen ti dumadara ken salmon. Wenno agsayot iti bugi wenno annak ti bangus a kaduana ni Makmak a kaanakanna. Isunto ti ibulosda a taraknen kadagiti fish cages kalpasan a dumakkel dagiti bugi tapno agbalin a bangus. An-anusanna pay ti agsayot iti borros wenno annak ti rasa. Ken agdondon, 'tay kasla bassit a daklis a kabaelan a guyoden ti tallo, iti pasayan ken arimbukeng iti karayan. Isamirana pay ti ma- pan agdusdos iti lagdaw iti sardam. Sabagay, dandanida met ketdi maturposanen ti educational plan nga inaplayanda para kadagiti annakda. Ipalubos ti Apo, awan- ton ti problemada iti panagkolehio dagiti annakda. Nangato ngamin ti arapaapda para kadagiti annakda. Dida kayat a high school laeng ti maturposda, kas kadakuada. Napan nagtrabaho idi iti Daichi, kompania ti elektroniks 'diay Parañaque, a balonna ti namnama a maituloynanto ti panagadalna. Kaduana ni Ditdit ken sumagmamano a kasadaranda a naslag met ti arapaapda a makapagbasa. Ngem gapu iti agsusukot a bayadan, sa gatangenda amin, awan mabati iti sueldoda; awan maurnongda. Nagkinnaawatanda ken Ditdit. Nagawidda ditoy Minanga idi maipasngay ni Edna Grace wenno Papets nga inaunaanda tapno ba- ngonenda ti pamiliada. Dida kayat a dumakkel ni Papets iti siudad. Dida kayat a tumanor a maysanto met nga anniniwan nga agka- tangkatang kadagiti nasipnget nga eskinita ti pannakigasanggasat. Kayatda a yadayo iti sulisog ti pannakaiyaw-awan. Inkarida a pag- turposenda dagiti annakda. No ti parola ti giyada a mangngalap, dagitinto annakda ti sarikedkedda iti masakbayan. Awan met ketdi ti pagkunaanna iti kinaanus ti asawana. Am- mona, marigatan no dadduma, uray dina ibagbaga. Maasian, isu a pinagsardengnan nga agkompra iti isursorna nga ikan. Aguppat a bulanen ti sikogna. Bareng lalakin ti sumaruno nga anakda. Inaponan ti barukongna iti kidag ti amak ken iti appupo ti rag- sak. Amak ta manayonan manen ti responsibilidadna, ti pagrebbe- nganna. Ragsak ta maparaburan manen iti kinabaknang a sagut. Ammona, kabaelanna ida nga isakad. Ken di baybay-an ida ti Apo. Nabayagen nga aw-awisen da Iniong. Ngem dina mairusok da- giti aramidda nga ilegal, kas iti panagdinamitada iti taaw ta madadael dagiti apon ti ikan ken pakatayan dagiti babassit a lames. Dina kayat ti agbalin nga instrumento iti pannakaranggas ti naka- parsuaan. Ti pay panagkitangda iti yo iti taaw. Alaenda ti pawak wenno pigarna. Umabot kano pay iti tallo ribu a pisos ti sangakilo. Pag- gugusto ngamin dagiti Intsik a kalduen. Pagparasuk kano iti kama ti kaldo a pawak. Nalabit nga agpayso ta tumariyawyaw dagiti ngirngir nga ubbing ditoy lugarda. Ta awan sabali a maubrada no di agaramid iti ubing no dida makasalog nga agkalap. Saan ngata a ti pudno a rason ket ti kinakurang iti ammoda iti umno a panagplano iti pamilia? Wenno kurang ti panangiyadal ti maseknan nga ahensia iti umno a panagpamilia? Tin sa laeng mang- ted-biag ti ammoda nga obligasionda. Dida pampanunoten ti res- ponsibilidadda nga ipaayan dagiti annakda iti napintas a masakba- TIMPUYOG JOURNAL yan, iti naragsak a panagbiag, iti maipagpannakkel a pammateg. Aglalo a dina maitured ti panagiballasiwda kadagiti tarikayo a nangato ti kalidadna manipud kadagiti isla ti Puga, Dalupiri ken Calayan. Agasem, maminduada pay no kua nga agibiahe iti makala- was. Ammona, iparit ti gobierno ti agpukan kadagiti langilangan a kayo a nagbalinen a tanda ti kaputotan. Ngem sumursurot ngamin ni Senong. Am-ammona dagiti coast guard a nakadestino idiay. Kas kameng ti Bantay Baybay, uray saandan nga agtime-in, kas mayan- natup nga aramidenda, no sumangladda nga agkalap kadagiti nada- kamat nga isla. Natangken no kua ti kinapangasda no malakodan kadagiti fur- niture shop dagiti tablon. Pagumokanda ti videokean da ninangna a Celia. Agmalmalemda nga aglangoy iti arak. Nagayus pay ket ti makaalarma a sayangguseng nga agisangsangladda pay iti maiparit nga agas. Iwarwarasda kadagiti agtutubo a kapadesda ti agtakuat kadagiti padas a mangparasuk iti darada. "SAPAY koma, Apo, ta 'du ti naala 'gitay bukatotko," inkararag ni Gary bayat ti panangitapogna iti barangayna. Immarakup ti sa- lemsem iti nabaneg a pammagina a tinenneb ti pannakigubalna iti agtultuloy nga agus ti karayan ken iti pannakilinnudonna iti sibibiag a dalluyon ti baybay. Tinangadna ti parola a pagdidinnamagan iti kinangayedna. Malagipna, adu idi ti mapan mangpaspasiar. Nangato ngamin ti nagsaadanna ket saan a dika al-alen a manguli iti agdan a semento. Napannayag ti makita a buya iti aglawlaw no addaka iti pantokna. Maanninagan dagiti nakakul-ob a puro iti taaw. Ngem manmano itan ti mapan ta di pay natarimaan ti nadadael nga estrukturana gapu iti Bagyo Trining a nangbasnot iti probinsia, tallo a tawenen ti napalabas. Dipay met ngamin tinarimaan ti gobierno ta awan kan' pondo. Ni Lakay Faus a kaarrubada ti natudingan a mapan manges- timar ken mangpasged iti temporario a silaw ti parola. Simmalpa. Nagtekken. Simmayag ti barangayna. Nalinak ti ana- saas ti dalluyon iti sabangan. Nagalinaga iti panunotna ti kueba iti babaen ti parola a sumango iti baybay. Paggugustoda idi ti mapan agpipiknik iti kabatuan a pannakaparaangan ti kueba. Adu ngamin ti angrat ken malaga a mapanaan iti rukib dagiti bato. Magustuanda pay a serken ti kueba ta nagduduma ti maris ken korte dagiti agar- aruy-oy a nagbalay kano a ling-et ti kueba. Adda pay abut iti mu- gingna a lumsotan ti lawag a mangpangayed iti maris dagiti bato a datarna. Kas man musika ti anik-ik dagiti rinibu a kurarapnit nga agruar iti aponda iti sumipnget. Ken ray-awda ti panagaponda iti parbangon no agawidda manipud iti panagpatnagda a nagpalned. Kasla asuk no kua ti panagsisinnurotda nga ipugso ken sul-oyen ti kueba. Insublatna ti naggaud. Simmingkit dagiti matana a nakalagip a kasla nagpanawanen a kamposanto ti kinaulimek ti kueba. Ma- nipud ngamin nasurotan da Konsehal Rolan ti agbongbong iti rukib ti kabatuan, manmanon ti mainspirar a mapan. Uray la a madayyeg ti purokda iti pigsa ti pabettakda. Ruamda pay ti aggiinum kada Senong sada agputok no mabartekda. Adda pay sayangguseng a limed nga agkalkalida iti uneg ti kueba ta atapenda ngata nga adda naikali a gameng idiay. Ammona, adun a kalugaranna ti natangken ti ngayemngemna. Maamakda laeng a mangipakita. Wenno mabutengda? Awanto met laeng ti pagmamaayanna, tumangtangken a rasonda. Dida kan' kayat ti makimitir. Wingwingiwinganna ti kastoy a pagtaktakde- randa. Nakadanon iti nakaipakatan dagiti bukatotna. Dimmak- kel ti pusona iti pannakadlawna a nabsog ti bubo ti bukatot. Agyamanak, Diosko, intangadna ti nangitanamitim. "NAGADUN ti naalam, Lakay!" adda ragsak iti siddaaw ti pannakapagusto ni Ditdit a nakakita iti impakbona a 16
TIMPUYOG JOURNAL Parola.....manipud iti panid 15 nasangatanna iti baniera a plastik. "'Dakay' ti gasatko, Baket." Nagpukaw dagiti mata ni Gary iti panagisemna iti panangpatiray-okna ken ni Ditdit. Pinilina dagiti pasayan ta mapanto ilako ti asawana kada ninangna a Celia. Ag- komkompra ngamin iti pasayan da ninangna. Inlasinna dagiti bag- sang ta pagappannanto. Planona ti mapan agtellem iti rasa ken arimbukeng. "'Sideg koma 'diay San Lorenzo, 'ya, Lakay?" Nakaranting a timmulong ni Ditdit. "Kagustuan ni Anti Nora a sigangen ti pasayan." Napaisem ni Gary ta ad-adda met a dagiti lagdaw ti pilien ni baketna. Paboritona ngamin ti lagdaw a kilawen. Wen, aya? 'Da koma pagpaw-itan 'diay San Nicolas. Sangkabi- lin ngamin ni antina. Nakaan-anusda met ngarud kadakuada no mapanda makigapas idiay iti Nobiembre. Aglalo no mapan agibiahe iti binantakan ni Ditdit. Nakaal-alibtak ni antina a manguyog ken ni baketna a mangidusngo kadagiti kaarrubada. Komustada ngata itan, naitiambada ngata manen ti hybrid a raepda? Sigurado, ta naannad ken naanusda a mangsursurot ken mangipatpatungpal kadagiti kabaruanan a teknolohia iti panagtalon. Nalawa ngata manen ti mulaanda iti mais? Iti bawang? Da ngata kasinsinna? Di ngata pay agassawa ni Edwin? 'Pia pay ni Elmer nga adienna ta masikog kanon ni Rica nga asawana a napanda nakika- saran 'di Abril. Adda immapon iti pusona a bara ti iliw, simmuknor ti segga ti singed ti dara. UMIS-ISEM ti puso ni Gary a nangitakdang iti barangayna. Dina iginggina ti nakintal a darang ti init. Imbaklayna ti gaud. Bareng gasat, iyay-ay-ayo ti panunotna. Nalag-an ti widawidna a nangta- ngad iti parola. Sinapsapana ngamin ti nagiyakar iti fish cage kadagiti nasayo- tan-na a bugi ti bangus ken dagiti nadondonanna nga annak ti malaga manipud iti nangpadakkelanna a piskaria ni Merson a kasinsinna. Mabalinton a kalapen kalpasan ti lima a bulan. Awan la ket kalamidad a dumalapus. Usarento ni Ditdit nga aganak ti mane- tona. Utangenna ngamin ti pagpakanna a feeds. Bayadannanto no agkalapda. "'Tayka pay nga ubing, ne!" nadarudaran ni Gary ti panangked- del ni Vilma ken ni Jangjang nga anakna a di agsardeng ti panagsari- nguyngoyna. "'Su siguro a naabakak iti tong-it ta malaska," insidir- na iti anakna a nakaduldulnget. "'Ray siak ngarud," insaruno nga insariyakyak ni Vicky. "'Ta la agdawat iti igatangna iti krispap. Napungrit amin iti bingo ti kuartak. Sayang 'tay ganansiak a nagisursor." Ginalpitna ti patong ni Jay-ar nga inaunaanda ken ni Merson. "Dika la koma intugtugoten, 'niinam ket nga ubing!" Impainayadna ti nagtugaw. Tinaldiapanna ni Ditdit a naulimek nga agdengdengngeg. Adda simmaluksok a suron ti panangublag iti durina. Ania a klase ti inna dagitoy? Dida la agtigerger a mangpaba- sol kadagiti annakda iti kinairesponsableda. Dida pay la inggatang iti masapsapulda ti insugalda. Dida la maasian kadagiti assawada a dumurduri iti kakakalap tapno adda pagbiagda. Napayaman ta di nasursuro ni baketna ti agsugal. "Adio, pangalaan manen ti igatang ti isaang?" insentimiento ni Vicky. "'Wan met la ngaminen da Merson a napan naghilahila iti botbotelia ta bareng 'du ti napadawida." "Kapilitan, a, nga umutang manen datao," panangannamong ni Vilma. "'Paunay ket ngamin ti kastoy a biagen, ya!" Nagsanamtek. Nagsinnabat dagiti mata da Gary ken Ditdit. Adda panangay-ay a naganninaw iti mata ni Ditdit. Nagwingiwing ni Gary. Ampaw ti isemna. 'Nianto ngata ti pagbanagan ti pamiliada? Dagiti annakda? "'Nayo, 'ruaryo ni Iniong!" Nakigtotda iti nagubsang a pukkaw Enero 31, 2013 ni Konsehal Rolan. Kasla kusimay a tinuno ti rupana. Adda iwarwa- radiwadna nga ababa ken sumilsilap a samurai. "'Bagayo ti naglem- menganda ta tadtadek ti animal." Inwasawasna ti iggemna. Nagli- bas ti dara iti rupa ni Lakay Faus a mangigawgawid iti konsehal ta dandani napagam-udan iti murdong ti samurai. "Pakpakanek iti uneg ti balayko, liniputannak pay laeng. Trai- dor. Imbilangko nga awan sabsabali." Nagsapri ti ngiwatna. "'Su met laeng a dina kinayat ti nagbiahe 'diay Dalupiri. Planona gayam nga itaray ti balasangko. 'Nia koma ti ipakanna iti anakko? Darat! Ti ket dangnga a balasangko, 'nia ti namnamaenna a masakbayan ken ni Iniong? Immub-ubingan a sayyet, di pay nagturpos iti haiskul, letse!" "'Ta ket ti kunak," impakamakam ni Vilma ti bunggaog a kata- wana. "Kasano nga ammona ti mapaspasamak iti pamiliana ket sabali me' ngamin ti ipampamaysana." "'Su ngarud," impaanud met ni Cardo, kubrador iti hueteng, ti yaannamongna nga immasideg. "Mabaybay-anna pay ti pagrebbe- nganna kadatayo. Nakapimpintas 'gidi karina 'su a pinilitayo a mangibagi iti puroktayo. Ngem yanna ngarud ita? 'Wan pay nagbal- baliwan ti lugartayo." "'Nia gayam ti anunsio ti nakitaray a balasang?" Adda naggilap a gagar ti pannakalagip ni Vicky a nangdamag ken ni Cardo. "Disiotso ti balasang, beinte uno ti nagtaray," nanglangit ni Cardo a manglagip no umno met lang ti inkabesana nga anunsio. Bale 18-21 no kua." Inruarna iti bolsa ti likud ti patig a pantalonna ti lastilias. "'Kam man ngarud 'ti beinte." Kinaut ni Vilma ti nakulkol a be- inte iti bolsana. "Bareng tumama ta adda pagpuonan." "Sumurotak mamme' ti sangapulo, Manong." Rinakem ni Vicky dagiti sensilio iti bolsana. "'Pia la'ng a pakibingo." Nagtabbaaw ti lalaem ni Gary. 'Nia a klase ti inna dagitoy. Sangkareklamoda ti rigat ti biag. Ngem adda met itayada iti hu- eteng! Napatakderda iti kigtot ti buteng iti napigsa a kanalbuong. Iti kabatuan! Sinaruno ti karibuso ti ikkis ti aliaw. Adda nagparikna kadakuada. Nagutadda a nagsasaruno a nagturong iti batog ti kaba- tuan. Apagisu met a maitakdangda ti barangay a nangilugananda ken ni Konsehal Rolan. Nagkintayeg ni Gary iti nakitana. Nagupong ti kannawan a takiag ti konsehal; pumurpuraw ti tulangna a naparpar. Agpuspusitsit ti nabara a dara. "'Wanen 'tay imak, 'wanen, tay imak!" Agtigtigerger nga agsangsangit ti konsehal; agkatkatay. Nag- salungayngay. "Tulongandak, kakadua, nadesgrasia ni konsehal. Nagabayna nga imbato 'tay bongbong. Naparsiakan. 'Taraytay' 'diay ospital!" Ag-ngadngadal iti kigtot ken nerbiosna ni Lakay Faus. "Alistuanyo, a!" makasuron a nangibugtak ta nangednged a tumulong dagiti kalugaranda. Awan asi ti pannakisimpatia a nadebelop iti rupada. Dayta ket ti kunak, impakamat ni Gary iti likudan ti traysikel a nangilugananda iti konsehal. Napunuanen ti nakaparsuaan. Mangrugin nga agibales. Tinangadna ti parola, ti naulimek a saksi ti kinapudno iti pannakaabuso ti karayan. "'WAN metten, adda semsem ti pannakatektek ti lingaling ni Gary. Napasakuntip. Mapan la gumatang iti pandesal ni Ditdit iti tianggi da ninangna a Celia. Bumaaw met laengen ti tinemplana a kapena. Ruamna ngamin ti nasapa nga agkape sakbay a mapanna sangaten dagiti bukatotna. Mapannanto pay pakanen dagiti pu- pokna iti fish cage. Naimas pay laeng ti turog da Papets ken Kimkim. Nalag-an ti rikna ni Gary a nabigatan. Nangabak ngamin da Papets ken Kimkim iti nakisalipanda 'diay Pamplona. Sangabugsong ti isemda a nagawid idi malem kada Ditdit. Ken isuda ti 17
Enero 31, 2013 TIMPUYOG JOURNAL MINAS TI BALITOK KEN GAMBANG Ni JUAN U. BAO-IL Paddad, Alicia, Isabela IDI 1980, gapu iti gagarko a maaddaan iti nasaysayaat a pagtrabahoan, naglusulosak a guardia idiay ACA, Malan- day, Valenzuela City ket na- panak iti pagminasan idiay Lepanto, Mankayan, Benguet. Guardia met laeng ti inaplikarak. Dita a naam-ammok ni General Foreman Gaqui, ti tinalek ti kompania ti minas iti Lepanto. Dina kayat ti mapasuksokan ma- nipud kadagiti aplikante. Dinaydayawko isuna iti nalimed ta dina kayat a mamulitan ti dayaw ken kinataona. Maka-Dios ti panagserbina kadagiti tattao. Iti Lepanto, sinapulda ti lisensiak a kas guardia. Kinunak met nga awan. Diak ngamin nakapagtraining iti tallo a bulan. Dagiti laeng nakalpas iti kastoy a panagsanay ti makaala iti lisensiana. Nupay kasta, naawatak met laeng iti nasao a pagminasan. Ngem saan a guardia no di ket kas minero. Madama ngamin idi ti pannakasanay dagiti minero kadagiti nauneg a tunnel wenno usok: nailet, nalamiis gapu ta uneg ti daga; ngem nasalimuot. Makalawas ti pannakasanaymi a kas minero. Kalpasanna, simrekkamin nga agtrabaho. Pinagitugotdakami kadagiti bukodmi a rimienta a mausar iti panagminas: pala, bar- reta, barena, bongbong ken dinamita. Amin dagiti nava a bato ket kargaen ti bagonita nga iruar ken ipan iti crusher ti balitok ken gambang. Dagiti minero iti uneg ti daga no makatumpongda iti nava a balitok ken gambang a nangato ti kalidadna, iselselda kadagiti pu- tan ti bunengda. Ngem adda dagiti awan mabingayna. Dagitoy ti limed a mangitawag iti maudi a tsekpoint iti ikub ti pagminasan. Dagiti matiliwan a nagilemmeng iti gambang ken balitok, maikkatda nga agtrabaho iti pagminasan. Isu a doble annad ti kasapulan. Nari- gat ti maawanan iti pagtrabahoan. Nanam-ay ti naited a trabahok. Conveyor tender iti paggilingan ti balitok ken gambang. Inaldaw nga agpidutak iti lansa, rutruting ti kayo ken dadduma pay a rugit tapno saan a mailaok iti napino a gilingan (refinery). Dita a nakitak no kasano ti pannakausar ti borak acid ken mercury a mangtunaw iti balitok babaen ti apuy sa agbalin a binarreta a balitok. Gapu ta maibelleng dagiti naglati a lansa, inurnongko dagitoy ket tunggal agawidkami iti malem, mangalaak iti sangkapetpet. No du- manonakon iti checkpoint, ingatok dagiti imak a nakapetpet iti aglatlati a lansa. Ket ti laengen bagik ken ti bagko ti rikisaen ti guardia. Nupay kasano ti ayatko nga agbayagak kadaytoy a trabahok ta nalag-an ken nanam-ay, narigatanak ta adda ngamin ulserko. Ket no sumken ti sakitna, masapul nga uminumak iti gatas a konden- sada tapno maep-ep ti panaasna. Makatawen ket kagudua laeng ti panagtrabahok iti pagminasan. Masansan ngamin a sumikar ti ulserko ta kagurana ti angot ti gam- bang. Adda met tallo ribu a pisos a naurnongko kadayta a kaunday ti panagtrabahok. Ninayonan ni baketko iti sangaribu a pisos ti nasueldok ket inggatangmi iti talon. Malaksid iti kuarta, nakaurnongak pay iti sangakarton a naglati a lansa. Idi agawidkamin idiay lugarmi, inyawidko dagitoy, napia laeng a pakalaglagipak iti panagtrabahok iti pagminasan idiay Lepanto. (#) Parola.....manipud iti panid 16 mangibaginto iti distritoda para iti regional quiz bee a maangayto 'diay Tuguegarao. Agasem a dayaw dayta! 'Sino ngata manen ti nasalaponna? Bigbigatenda ngata manen a pagtsitsismisan ti biag ti akinbiag. Di ket ti bukodda a biag ti paka- ingkitaranda. A kasla awan pakaes-estoriaanda, a kunam, a, no per- pekto ti panagbiagda. Immigup iti kape. "'Sensiakan, Lakay," malaglagawan ni Ditdit a nangidisso iti supot ti pandesal iti rabaw ti lamisaan. Dina rinikna ti tadem ti ta- nabutob ni Gary iti panangpisangna lattan iti supot. "'Da ngamin polis Claveria nga immay." Nagtugaw, nagtempla iti kapena. "'Pay kano?" Bimmaaw ti suronna; bimmara ti interesna. "'Niat' imbagada?' "Kunam ke' 'mayda 'baga nga adda kan' 'diay Labao Clinic 'diay Claveria da Luking ken George." Kasla beterano a reporter ti pasnek ti asawana a dina kayat a malibtawan ti naukkonna nga imporma- sion. patawanda kada Senong. Ngem 'da maysa a tarikayo a nangduros ken ni Senong manipud iti kargada 'su a naruros iti panag- kapetna?" Immigup iti kapena ta kasla natikagan ti karabukob ni Ditdit iti gagarna a mangituloy. "Agpapaarayat kan' ni Senong ngem ginaburan ida dagiti hi- gante a dalluyon. Nakitada kan' ti panangalun-on ti taaw ken ni Senong. Agkakapsut da George ken Luking a nagpatpataw a nag- paanud iti baet ti nauneg a panagkararagda iti pannakaisalakanda. 'Bag ta nasalaw ida ti agbibiahe a ferry boat nga agturong 'diay Taggat." 'Su pay la ti kunak idi, napasennaay, 'danto panawen nga ikaroda iti panangabusoda iti nakaparsuaan. Adda nagdalluyon nga asi ti panangay-ay iti barukongna iti nakaam-ames a napasamak ken ni Senong. Nagarinegneg iti panunotna iti napasamak ken ni Konsehal Rolan idi malem. Didanto met nagbalbaliw. Ken dida kaya nga adipenen ti nabileg a nakaparsuaan ta dina itulok nga ag- nanayon a maaramat iti ilegal nga aktibidad. "'Pay kano?" Nagburek manen ti semsemna iti panangbitin ti asawana iti tuloyna ta insawsaw daytoy ti pandesal iti kapena sana insubo. "Di me' napanda kada Senong 'diay Dalupiri?" Naulimek a nangidisso iti nagkapeanna. Agwingwingiwing a rimmuar. Naipasabat ti sumingsingising nga init. Nakananama ti agmalem nga ikarkari ti maladaga a bigat. "Kuna ngarud dagitay polis, Lakay, segun iti estoria met laeng da Luking ken George a narba 'di malem ti lampitawda. Nadagsen kan' ngamin ti tarikayo a kargada. Dida kan' koma ikarga amin ta tribunada ngem agunget ni Senong. Inkarigatan nga inggalut a pi- nagtipkel da George ken Luking dagiti pasaplak a naisina. 'Su ti nag- Agsasarunon a sumrek iti puyupoyan ti barangay dagiti nari- wawa a napan nagpalned. Tinangadna ti nakaul-ulimek a parola. Nakataltalinaay ti panaginana a mangisagsagana manen iti silnag ti pannarabayna kadagiti mangngalap. (#)
TIMPUYOG JOURNAL Enero 31, 2013 Tallo a Misis ti Agsasalip para iti Mrs. ISAH 2013 Saan la a ti probinsia ti Ilocos Sur kas ti Sinait, Cabugao, Mag- singal, Vigan, Candon, Santiago, Banayoyo ti nagserbiandan ngem nagpaayda pay iti Bacarra, Pasuquin iti Ilocos Norte; Payatas ken Quezon City. Ni Amado I. Yoro Ewa Beach, Hawaii Maysa ti ISAH kadagiti kaaktibuan iti sakup ti OFCC/UFCH, ken iti sakup ti komunidad. Daytoy ti Sloganda: Working Together To Rebuild Our Communities Our Homeland. AGPAPADA nga annak ti Ilocos Sur dagiti mangibagi iti bukodda nga ili a naggapuan. Venus I. Mangrubang, Sinait; Marylou Natividad, Vigan; ken Evangeline Burcena, Santa. Kayatda ti makitinnulong iti pannakaurnos ti pondo a maipaay iti sumaruno a Homecoming and Medical Mission, ti kada dua a tawen nga isayangkat ti Ilocos Surian Association of Hawaii (ISAH). Dagiti opisial ken mamagbaga: Danny Villaruz, presidente; Maria Etrata, umuna a bise; Estrella Pada Taong, maikadua a bise; Loida Alimboyoguen Yamamoto, recording secretary; Dave- lyn Ancheta Quijano, corresponding secretary; Rose Sabangan, tesorera; Tessie F. Aganon, katulongan a tesorera; ; Alice Casta- neda, assistant auditor; Bernadette Fajardo, PRO; Antonio Ipalari, PRO; Sergeants-at-arms: Art Abinsay, Augusto "Gus" Concepcion, Cesar Fajardo, Al Sabangan, ken Paul Taong. Mamagbaga: Felipe P. Abinsay, Jr., Ben Cabreros, Romy Cac- hola, Pio Enrico, Louie Funtanilla, Al Sabangan, Charlie Y. Sonido, MD, Carlito Soria, Ignacio Torres, MD, Amado I. Yoro Maangay ti Mrs. ISAH 2013 popularity contest iti Hilton Wai- kiki Beach Hotel, 2500 Kuhio Avenue, Waikiki Beach, HI 96815, Prince Kuhio Ballroom inton Marso 9, 2013. Yawis da Davelyn Ancheta Quijano ti Event Chair; General Chair Danny Villaruz, ISAH President; pakidanggayan ti sibubukel nga steering committee ti dakkel a suporta ti komunidad daytoy a pasken, ti programa ken pangrabii. Tema: Cultural Tradition for Homeland Mission. Kinuna ni Danny Villaruz: "Iti uppat a daras ti Ilocos Home- coming and Medical Mission a nangrugi idi Disiembre 2005, ken simmaruno a Disiembre iti 2007, 2009 ken 2011, nakatulongen ti ISAH iti aganay a 45,000 indigent's patients." Iti Disiembre 2009 ken 2011, a nakidanggayan ti Titans USA Foundation, The Etrata Sr. & Maria Etrata Foundation, the Ba- yanihan Clinic Without Walls, the Friends of the Filipino Commu- nity ken dadduma nga esponsor; kadagiti sumurok a limapulo a kameng ti medical team, bin-ig a volunteers nga impanguluan ni Dr. Charlie Sonido ken dati a representante Jun Abinsay. Dagiti Unit organizations a kameng ti ISAH ken presidente tunggal gunglo: 1. Annak ti Sinait Iti Hawaii (Antonio Ipalari) 2. Sinait National High School Alumni Association of Hawaii (Davelyn Quijano) 3. Cabugao Sons & Daughters Association of Hawaii (Mercedes Sonico) 4. San Juan Lapog Assn of Hawaii (Alice Castaneda) 5. Magsingal Assn of Hawaii (Armi Farinas) 6. Vigan Association of Hawaii (Tessie Aganon) 7. Santanians of Hawaii (Roger Ojerio) 8. Santiagenians of Hawaii (Maria White) 9. Candonians of Hawaii (Dr. Ignacio Torres) 10. Annak Ti Caoayan 2002 (Jenny Quezon) 11. Narvacaneos of Hawaii (Louie Funtanilla) 12. Sta. Marians of Hawaii (Iluminada Directo) 13. Hawaii-Tagudinians Association (Edgar Fernandez) Da Nancy Clemente Luat, Cabugao (2003); Elena Puesta, Santa (2006); Davelyn Quijano, Sinait (2008-agdama) dagiti napalabas a Mrs. Ilocos Surians. Paset ti mission ti free medical consultation, minor surgery promotion of education or the Educational Olympiad, arts, and culture, pannakaangay ti Ilocos Sur Idol; GILAS, educational ex- travaganza , spelling bee contests, sports, ken dadduma. Dagiti napalabas ken agdama nga estudiante a tultulongan ti ISAH babaen iti Scholarship program: Joe Dar, Emeline Bacani, Kristen Butac, Ashton Queja, Marie Pineda, Gerald Rojo II, Na- than Serdenia, Yvette Butac, John Carl Ipalari, Jake Sumibcay, Ryan Sumibcay, Michael Paeste, Raquel Rich Raquel, Rodjhane Navarrete, Margaret Jeanne Mangrubang, Kendrick Go, Kriezl Mae Urban, ken Michael Alexander Sonson. (#) SMOKING AND WEAK-WILLED PRESIDENT OF FILIPINOS? THE components of meaning of weak-willed include the idea of lacking in intelligence or mental skills or prowess. The blogger first heard of a "hint"on the mental capacity of the incumbent President in an interview with Imelda Romualdez Marcos at the Robinson in San Nicolas, Ilocos Norte two years ago. She was, in effect, saying that her son "Bongbong" Marcos, Jr. was more in- telligent than Noynoy. What's her point? Your guess is as good as mine. Comes now Noynoy's inability to cut his smoking habit. Why can't he stop smoking? If Imelda were to answer, she would say, "Did I not tell you that he is weak-willed?, that he lacks the mental ability to quit his passion?" Researches say that if a person inhales the smoke of one stick of cigarette, more than 400 poisonous chemicals enter his or her body. Maybe Noynoy could not get the clue why he is sick now and then. Maybe, he is too mentally "feeble" to recognize the meaning of poi- sonous chemicals? If he reads research, of course. The Filipinos-- now they number more than 80 million warm bodies-- do not deserve a weak-willed and unhealthy President, whose breath is bad because of smoking, who smells bad even if he puts perfume all over his clothes and body.


HMSA Akamai Advantage (PPO) Binulan a Premium ti Plano para kadagiti Tattao a mangala iti Kanayonan a Tulong manipud iti Medicare tapno Tumulong a Mangbayad kadagiti Gastosda iti Maireseta nga Agasda Agepekto inton Ene. 1, 2024 No mangalaka iti Kanayonan a Tulong manipud iti Medicare tapno tumulong a mangbayad kadagiti gastom iti plano ti maireseta nga agasmo iti Medicare, mabalin a nababbaba ti binulan a premium ti planom ngem iti bayadam koma no dika mangala iti Kanayonan a Tulong manipud iti Medicare. Ti gatad ti Kanayonan a Tulong a maalam ti mangikeddeng iti dagup ti binulan a premium-mo iti plano kas miembro ti planomi. Adda ditoy ti binulan a premium ti planom no mangalaka iti Kanayonan a Tulong. Tukadmo iti Kanayonan a Tulong Binulan a premium para iti Complete* Binulan a premium para iti Complete Plus* Binulan a premium para iti Standard* Binulan a premium para iti Standard Plus* Binulan a premium para iti Dual Care* 100% $0.00 $120.00 $0.00 $130.00 $0.00 Saan a karaman ditoy ti aniaman a premium ti Medicare Part B a mabalin a masapul a bayadam. Laglagipen: Ti Part D a Subsidio iti Nababa ti Matgedanna ket maipakat iti paset ti premium a mainaig kadagiti kangrunaan a benepisio ti Part D, kalpasan a maipakat dagiti rebate ti plano. Iti 2024, naipakat dagiti rebate ti plano iti sibubukel a Part D a gagangay a benepisio ken ngarud, ti subsidio iti premium ti Nababa ti Matgedanna a Part D ket saanna a kissayan pay ti dagup ti premium ti plano. Ti premium ti HMSA Akamai Advantage ket iramanna ti masakupan iti agpadpada a medikal a serbisio ken masakupan iti maireseta nga agas. No saanmo nga alaen ti Kanayonan a Tulong, makitam no kualipikadoka babaen ti panagtawag iti: 1 (800) MEDICARE iti aniaman nga aldaw wenno oras. Para iti TTY, tawagan ti 1 (877) 486-2048. Ti Opisina ti Medicaid iti Estadoyo. Ti Social Security Administration iti 1 (800) 772-1213 Lunes agingga iti Biernes, 7 a.m. agingga iti 7 p.m. Para iti TTY, tawagan ti 1 (800) 325-0778. No adda dagiti saludsodmo, maidawat a tawagam ti Customer Relations iti 1 (800) 660-4672 pito nga aldaw iti makalawas, 8 a.m. agingga iti 8 p.m. Standard nga Oras ti Hawaii. Para iti TTY, tawagan ti 711. Ti HMSA Akamai Advantage® ket maysa a plano ti PPO nga addaan iti kontrata ti Medicare. Ti panagpalista iti HMSA Akamai Advantage ket depende iti pannakapabaro ti kontrata. 8700-844953 9.23 LE H3832_8700_H2M517_24_C