PAKABUKLAN TI PINANSIAL A TULONG Kas paset ti mision ken kari mi iti komunidad, ipaay dagiti ospital ken klinika ti Hawai'i Pacific Health ti pinansial a tulong kadagiti pasiente nga umaw-awat iti pang-emerhensia a pannakataripato ken/wenno pannakataripato a kasapulan iti pannakaagas no kualipikadoda para iti tulong kas maiyannurot iti Pagannurotan mi iti Pinansial a Tulong (Financial Assistance Policy, FAP). Ti pang-emerhensia a pannakataripato ken/wenno pannakataripato a kasapulan iti pannakaagas ket mabalin a maala manipud: Hawai'i Pacific Health Medical Group, Kapi'olani Medical Center for Women & Children, Kaua'i Medical Clinic, Pali Momi Medical Center, Straub Medical Center, ken Wilcox Medical Center. DAGITI KASAPULAN TAPNO MAIKARI ITI TULONG: Amin nga agnanaed iti Hawai'i, agraman dagitay addaan iti insurance, ket maikari nga ag-apply para iti pinansial a tulong. Dagiti saan nga agnanaed a makaawat iti pang-emerhensia a pannakataripato ket maikari nga ag-apply para iti pinansial a tulong. Mausar dagiti agdama a pagalagadan tapno maikeddeng no ania a gatad, no adda man, ti maikari para iti pinansial a tulong. Kaipapanan: Nakurapay iti Kuarta (Financially Indigent): Dagiti pasiente a ti matgedan ti pamiliada ket kapadpada wenno nababbaba ngem 200 por- siento ti Pederal a Pagalagadan iti Kinakurapay (Federal Poverty Guidelines, FPG) ket makaawatto iti 100 porsiento a diskuento (libre a pannakataripato). Dagiti pasiente a ti matgedan ti pamiliada ket manipud nasurok ngem 200 porsiento agpatingga iti 400 porsiyento ti FPG ket makaawatto iti 85 porsiento a diskuento iti agdama a balanseda. Awanan iti Insurance ken saan a maikari iti Coverage ti Salun-at (Medically Indigent): Dagiti pasiente a ti matgedan ti pamiliada ket nangatngato ngem 400 porsiento ti FPG a ti balanse a rumbeng a bayadanda ken 15 por- siento wenno ad-adu pay ngem iti napagtipon a matgedan ti pamilia ken dagiti sanikuada a nalaka a maisukat iti kuarta (liquid assets) ket mabalin a maikari iti 85 por- siento a diskuento iti agdama a balanseda. Kasano ti ag-apply para iti pinansial a tulong: Mabalin a maala dagiti libre a kopia ti FAP ken aplikasion para iti FAP babaen iti aniaman kadagiti sumaganad a wagas: Personal: Ti Opisina ti Financial Services iti tunggal ospital ket addaan kadagiti mamalbalakad mainaig iti pinansia a nakasagana a tumulong iti proseso ti aplikasion. Babaen iti telepono: Tumawag iti 522-4013 iti O'ahu, wenno 866-266-3935 manipud kadagiti kabangibang nga isla Lunes-Biernes, 8 a.m.-4:30 p.m. . Online: Babaen iti email: Ti programa ti Hawai'i Pacific Health a Pinansial a Tulong ket maipakat laeng kadagiti serbisio a singsingiren dagiti ospitalmi ken/wenno dodoktor nga agtrabtrabaho kadakami. Dagiti serbisio a singsingiren dagiti mangipapaay serbisio a saan a kameng ti Hawai'i Pacific Health ket saan a maikari iti FAP mi. Iraman ti FAP ti apendise a pakakitaan ti listaan dagitoy a mangipapaay serbisio. Ti FAP, ti aplikasion para iti FAP, ken daytoy a pakabuklan a dokumento ket maala iti Ingles, Japanese, Ilocano, ken dadduma pay a lengguahe no dawatenyo. No saan a matun-oyan dagiti situasion ti pasiente dagiti kasapulan segun kadagiti agdama a pagalagadan iti diskuento, mabalin pay laeng a makaala ti pasiente iti pinansial a tulong. Kadagitoy a situasion, rebisarento dagiti pannakabagi ti Hawai'i Pacific Health amin a mabalin nga usaren nga impormasion ken ikeddengdanto no maikari ti pasiente iti pinansial a tulong. DAGITI MASINGIR PARA ITI PANG-EMERHENSIA A PANNAKATARIPATO KEN PANNAKA- TARIPATO A KASAPULAN ITI PANNAKAAGAS: Dagiti pasiente a kualipikado para iti pinansial a tulong ket saanto a masingir para iti pang-emerhensia wenno kasapulan iti pannakaagas a pannakataripato iti gatad a nasursurok ngem dagiti gatad a masingsingir iti sapasap (amounts generally billed, AGB) kadagiti pasiente nga addaan iti insurance.


ti sumaruno nga ibibisitam iti dental Dimteng ti SARS-CoV-2 a pandemya itay Marso taw-en 2020. Nomanpay madama pay laeng nga taktakuaten dagiti importante a kinaagpasoananna panggep ti didigra a pannakatay, makaakar nga impeksyon ken no ania ti kaugalianna daytoy nga novel coronavirus, ammo tayo a masapul ti panangprotektar kadagiti pasyente ken empleyado iti potensya a pannakaiyalisti impeksyon bayat ti panangpaistimar iti ngipen. Ngarud, adda inaramid ti Lanai Community Health Center nga addang tapno malapdan ti panagwaras ti COVID-19 iti klinika ti dental. Espesyal a panagyamanmi ti iyuumayyo panagpakita iti klinika ti dental. Ti kasasayaatan a pangkontra ti impeksyon ti coronavirus ket isu ti pananglapped babaen ti panangsanay ti nasayaat a panagannad. Ti panagannad iti uneg ti pagtaengan pakainayonan ti propesyonal a panagpa-check-up ken panagpadalus iti ngipen ket pammaneknek iti panangaramid iti daytoy. Mainayon pay, a nasaysayaat no nasapsapa iti panagpakita iti problema iti ngipen. No ammom nga naikkat ti pasta wenno adda binukbok a ngipenmo, nasaysayaat no mataripato a daras tapno malapdan ti kinabayag ken kinangina ti kasapulan. Ipakpakaasimi ti saanmo nga pananguray ti kaadda mariknam a nasakit sakbay nga agpakitaka iti Dentista! Ania ti maekspektar iti sumaruno nga appointment mo No pumanaw ka iti balaymo nga umay ditoy klnika, pangngaasim ta siguradoem nga awan kenka ti COVID-19 a simtomas kas iti gurigor, namaga nga uyek, napaspas nga panaganges, wenno maaw-awan ti panagraman ken panagangot, agsakit ti karabukob, naut-ot a laslasag,lamminen, agsakit ulo, nadaloy a buteg, maulaw/agsarua, agtakki, wenno agkakapsot. No ammom a masakitka, pangngaasim ta ikonsiderarmo ti umay agpakita. Kasta met nga dimo lipatan ti agusar iti maskara, ken ammoem dagiti nakipulapolam iti naglabas a 14 nga aldaw tapno masigorado nga awan kenka ti coronavirus. Saanen nga maikonsiderar nga naannad iti panangitugotmo kadagiti annakmo no mapanka agpadentista. Ti kinamanaggtalek ken panagtulnog kadagiti pagalagadan ket isu ti mangprotektar kadagiti trabahadores ti pagsalun-atan nga adda iti akinsango nga linya iti komyunidad.
No nakasangpetkan ditoy klinika, maibalakad iti panagtalinaedmo iti uneg ti lugan wenno iti parkingan sakanto usaren ti cell phone mo nga mangawag ti "reception desk" tapno ipakaammom nga addakan. Addanto met empleyado iti sango nga mangayab kenka i diay sango ti balkonahe tapno i-check na no maabbongan met la ti ngiwat ken agongmo. Pagsaludsodannaka pay daytoy a tao iti sumagmammano nga saludsod, ken alaennapay ti temperaturam. Kalpasanna, pastrekennakanto iti uneg ti pasdek no isu ti rumbeng nga maaramid.Ipakpakaasimi ti panangsurot iti 6 a kadapan a distansya iti tumunggal maysa kadagiti amin a lugar ti pagur-urayan ken itultuloy ti panagusar iti maskara. No ayabannaka ti Dental Assistant a sumrek iti klinika ti dental, ipalawag na kenka ti appointment mo no ania ti plano a maaramid, naglabasam nga medikal, ag-agas nga al-alaem ken agas a mangted kenka ti allergy. Alaenna pay ti presyon ti daram, kadagsenmo, ken sumagmamano a saludsod panggep ti komprehensibo nga screening ti salun-at. Maobserbaramto nga adda bassit masurot nga pagannurotan panggep ti panangkontrol ti impeksyon sakbay nga sumrekka iti pagpakitaam. Dagitoy nga addang ket makapaalinggaget para kadagiti ub-ubbing ken nataengan, ngem maimplementar daytoy para ti pakaisalakanan ti bagim ken kadagiti mangipatpataray ti pagsalun-atan. Umona, makitam nga amin dagiti agtarabaho iti klinika ket agusarda iti maskara nga ti angada ket kasla astraunauts. Daytoy nga maskara ket manglapped ti aerosol a pannakaipasa ti coronavirus. Sumaruno, maibalakad to ti panagmolumogmo iti mouthwash iti kapaut ti maysa a minuto. Daytoy a mouthwash ket patayenna amin a virus iti ngiwatmo ket dakkel ti maitulongna nga panangkessay ti kaadu tiviral gapuanan ti aerosols ken droplets kabayatan ti panangistimarda iti ngipenmo. Makitamto pay nga adda yunit nga mangsagat iti angin iti suelo ti operatoryo. Daytoy nga yunit ket maymaysa nga isu ti paggappuan ti kompleto nga mangsukat ti angin iti kuarto kada uppat a minuto, ket masagat ti angin babaen iti napino nga sagatan ken ultra vilolet nga lawag. Saanmo siguro nga ammo no kasano dagiti wagas a panagdisinpektami iti kuarto, ta ti kompleto a panangdisinpektami iti kuarto ket mapasamak laeng kalpasann ti ipapanawmo.


Republic of the Philippines Department of Education Region I SCHOOLS DIVISION OF ILOCOS NORTE Mathematics 2 Kuarter 3 - Modiul 1 Visualizes and represents division, and Writes a related equation for each type of situation MELC:Equal sharing, repeated subtraction, equal jumps on the number line and formation of equal groups of object Insagana ni: ARLYN G. MANEGDEG Teacher
Mathematics-Grade 2 Share-A-Resource-Program Quarter 3 Module 1: Visualizes and represents division, and writes a related equation for each type of situation Umuna nga Edision, 2020 Sagudayen ti Akta Republika 8293, Seksion 176 a: Saan a maaddaan iti kalintegan iti panagtagikua ti aniaman a sinurat ti Gobierno ti Filipinas. No pay kasta, masapul met laeng ti pammalubos ti ahensia wenno pangopisinaan ti gobierno a nangisagana iti sinurat no daytoy ket maisangrat a panguartaan. Mairamanen kadagiti mabalin nga aramiden ti nasao nga ahensia wenno pangopisinaan ti panangikeddeng iti umno a gatad para iti daytoy. Dagiti gapuanan (sarita , seleksion, daniw, kanta, ladawan, nagan ti produkto wenno brand name, marka wenno trademark, pabuya iti telebision, pelikula ken dadduma pay) a naaramat iti daytoy a modiul ket adda kadagiti makingapuanan ti kalintegan iti panagtagikua kadagitoy. Naikagumaanan a matunton dagitoy tapno maala ti pammalubos kadagitoy tapno maaramat dagitoy a material. Saan a tagikuaen dagiti nangimaldit ken dagiti nagsurat dagita a kalintegan. Aniaman a pakaaramatanda malaksid iti daytoy a modyul ket kasapulan ti pammalubos dagiti akin-aramid kadagitoy. Saan a mabalin a kopiaen ti aniaman a paset daytoy wenno iprinta iti aniaman a wagas nga awanan pammalubos ti Departamento Insagana ti Departamento ti Edukasion Sekretario: Leonor Magtolis Briones Katulongan A Sekretario: Diosdado M. San Antonio Dagiti Nagbukel iti Daytoy a Modiul Nagsurat: Editors: Nagencode: Nangarisit: Nangimaton: Arlyn G. Manegdeg Lorelyn Cortez, Ryan A. Dulig Zenaida M. Buenaobra, Louie Elizabeth V. Felipe Arlyn G. Manegdeg Martina R. Agullana, Epifanio Rico, Jr. Joann A. Corpuz Joye D. Madalipay Santiago L. Baoec Jenetrix T. Tumaneng Milagros Sandra G. Malvar Relly B. Dahilig Ruby B. Pascua Division Design and Layout Artist: Xavier Hans B. Gante Inilimbag sa Pilipinas ng ________________________ Schools Division of Ilocos Norte Office Address: Telefax: Telephone No.: E-mail Address: Brgy. 7B, Giron Street, Laoag City, Ilocos Norte (077) 771-0960 (077) 770-5963, (077) 600-2605 ilocos.norte@deped.gov.ph
Matematika 2 Kuarter 3-Modiul 1 Visualizes and represents division and writes related equation for each type of situation: Equal sharing, repeated subtaction, equal jumps on the number line and formation of equal groups of object (week 1) 2
Pakauna Naisagana daytoy a Contextualized Learning Module wenno CLM para kadagiti agad-adal a rumbeng nga agsursuro iti bukodda a pagtaengan. Buklen dagiti nadumaduma a paset daytoy a module, ket tunggal paset, tulonganna ken asaenna ida babaen kadagiti aktibidad a mayannatup iti kurikulum. Nairanta met daytoy a module a mangtarabay kadagiti mannursuro ken pasiliteytor iti panangbayabayda kadagiti agad- adal. Naglaon daytoy kadagiti pammalagip, pangalapkapan ken wagas a makaited iti giya iti siasinnoman nga agkalikagum a mangtulong kadagiti agad-adal. Napakuyogan met daytoy iti pretest wenno pangirugi nga eksamen tapno marukod ti dati nga ammo a mabalin a pagibasaran Ipakita daytoy no kasapulan ti agad-adal ti naiget a pannarabay manipud iti mangisursuro kenkuana. Addaan met ti leksion kadagiti aktibidad tapno marukod ti masursuro. Nailukon met dagiti sungbat tapno agbalin a pannulong iti panagsursuro ken mailinteg dagiti biddut. Inanamaenmni a mausar dagitoy a sinanaknam ken sipupudno. iti maipresentar a leksion. Maipaganetget met kadagiti agad-adal nga an-annadanda daytoy nga CLM tapno mabalinto pay nga aramaten dagiti sumarsaruno kadakuada. Saan a sursuratan wenno markaan iti aniaman daytoy a modiul. Agusar kadagiti sabali a papel a pangsungbatan kadagiti aktibidad. Maawis dagiti agad-adal ken pasiliteytor a mangipakaammo a dagus kadagiti saanda a maawatan maipapan iti daytoy nga CLM, kasta metten no adda dagiti dillawenda iti daytoy. Babaen iti daytoy a modiul ken babaen iti panangbayabay dagiti nagannak ken pasiliteytor, inanamaenmi a makasursuro dagiti agad-adal iti laksid ti kaawanda iti pagadalan.
Ammuen Naisagana daytoy a modiul para kadagiti aktibidad a makatulong kenka tapno maadalmo no kasano nga iladawan, bilangen ken basaen dagiti numero iti wagas a pannakabingay, panagulit a panagkissay ken panagaramat ti number line. Padasen 1. Biningbingay ni Tata Ikko ti walo a napurosna a bayawas kadagiti uppat nga annakna. Mano ti bingay ti tunggal maysa kadakuada? A. lima B. tallo C. uppat D. dua 2. Ania kadagitoy number sentence ti mangipakpakita iti repeated subtraction? A.10 - 5 = 5 B. 10 x 5 = 50 C.10 + 5 = 15 D.10 ÷5 = 2 5 - 5 = 0 3. Nagbingayan da Ana ken Lita tay annak ti Aso ni Mang Ando. Mano ti bingay ti maysa kadakuada? = A. dua B. tallo C. lima D. maysa 1
4. Ania ti division sentence nga ipakpakita ti ladawan? = = A. 4 ÷ 2 = 2 B.4 - 2 =2 C.4 + 4 = 8 D.4 x 4 = 16 5. Isurat ti husto a division sentence nga ipakpakita ti number line. ____÷ ____= ___ Lesson 1 Visualizes and represents division, and writes related equation for each type of situation: Equal sharing, repeated subtraction, equal jumps on the number line and formation of equal groups of object (Week 1) Taldiapan Adda dua a kahon ti bolintik. Tunggal kahon ket naglaon iti walo a bolintik. No mapukaw ti sangapulo a bolintik, mano ti nabati? 1. Ania ti damdamagen ti word problem? A. Bilang ti nabati a bola. B. Bilang ti nabati a bolintik. C. Bilang ti nainayon a bolintik. D. Bilang ti nainayon a bola. 2. Ania dagiti nailanad a numero? A. 2 ken 8 a bolintik B. 2 ken 4 a bolintik C. 3 ken 2 a bolintik D. 2, 8 ken sangapulo a bolintik 2
3. Ania ti word clue? A. Mano ti nabati a bolintik. B. Mano ti nabati a bola. C. Mano ti nabati a botelia. D. Mano ti nabati a kahon. 4.Ania ti usaren nga operation? A. addition ken subtraction B. multiplication ken subtraction C. addition D. subtraction 5.Ania ti umno a sungbat? A. 6 a bolintik B. 6 a bola C. 6 a kahon D. 6 a botelia Sukisoken Magmagna da Ara, Beth, Rolly ken Berto nga agturong iti pagay-ayaman. Pagammuan, adda nagsardeng a nakakotse iti batogda. Nagdamagda no sadinno ti kaasitgan a panganan. Imbaga ngarud dagiti ubbing iti kaasitgan a panganan a napnuan iti panagdayaw. Gapu kadagiti kinadayaw ken kinaragsak dagiti ubbing naay-ayo dagiti nakalugan iti kotse ket nangtedda iti Php 200 a kuartada a pagbibingayanda kas gunggonada. Gapu kadayta, napalaus ti panagyaman ken ragsakda nga immawat. Sungbatan: 1. Mano ti bilang dagiti aggagayyem? ________________ 2. Mano ti inted ti nakalugan ti kotse kadakuada? ________ 3. Mano ngata ti bingay ti tunggal maysa ? ___ 3
B. Usaren dagiti bilang a nailanad iti istoria ti: A. Equal sharing (pada-pada a pannakabingay) Php 200 ÷4 = 50 B. Repeated Subtraction (maulit-ulit a panagkissay) Php 200 - 50 = 150 Php150 - 50 = 100 Php 100 - 50 = 50 Php 50 - 50 = 0 C. Equal jumps ( panaglaktaw iti number line) 0 50 100 150 200 Adalen Ti panagbilang ket maysa a napateg a banag nga intayo masursuro. Ditoy nga intayo maadal dagiti nadumaduma a wagas iti pangbilang babaen iti: 1. Equal sharing Isu ti panagpapada a pannakabingay dagiti banag wenno dagup ti numero: Ex. 6 ÷ 2 = 3 4
2. Repeated subtraction Maulit- ulit a panagkissay kadagiti numero wenno banag. Agingga nga awan mabati. Ex. s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s 15 - 5 = 10 10 - 5 = 5 5 - 5 = 0 3. Equal jumps in the number line Panaglaktaw ti linia manipud iti kangatuan a numero agpababa. 15 ÷ 3 = 5 Pasingkedan Isurat ti umno a sungbat. Bilang ti miembro Bilang dagiti bambanag 20 a mangga 16 a makopa 12 a papaya 15 a chico 25 a tiesa 4 4 3 3 5 Bilang ti naawat ti tunggal miembro Assessment 1 Isurat ti umno a sungbat. Bilang ti Bilang dagiti miembro bambanag 2 10 nga straw 3 15 a basket 5 30 a mais 4 16 a masetas 4 12 a bado Naawat ti miembro Number sentence 5
Tandaanan 1. Ti ___________ ket ti husto a panakabingaybingay dagiti bambanag. Pagarigan: A. number line B. equal sharing C. repeated subtraction 2. Ti _________ ket panaglaktaw ti numero manipud iti kadakkelan agpababa. Pagarigan: 0 1 2 3 4 5 6 7 A. number line B. equal sharing C. repeated subtraction 3. Ti __________ket ti pannakaulit-ulit a panagkissay iti numero agingga nga awan mabati. Pagarigan: 8 - 4 = 4 4 - 4 = 0 A. number line B. equal sharing C. repeated subtraction 4. Ti _________ ket panaglaktaw ti numero manipud iti kadakkelan agpababa. Pagarigan: 0 1 2 3 4 5 6 7 A. number line B. equal sharing C. repeated subtraction 6 8 8
Aramiden A. Bingayen iti agpapada dagiti ladawan nga adda iti kahon ken ammuen no mano ti bingay iti tunggal kahon. 1. ______÷_____ = _______ 2. _______÷________ = __________ 3._ _____÷_____ = ___________ 4. ______÷_______ = _________ 5. ______÷_______ = _________ 7
B. Timbukelan ti letra ti umno a subtraction sentence kadagiti sumaganad a division sentence. 1.10÷2 = _________ A. 10 8 6 4 2 -2 -2 -2 -2 -2 8 6 4 2 0 B. 10 5 C. 4 2 -5 -5 - 2 -2 5 0 2 0 2. 8÷4= ___________ A. 4 2 B. 8 4 2 -2 - 4 -4 2 0 4 0 C. 8 6 4 2 - 2 - 2 - 2 - 2 6 4 2 0 3. 15÷5 = ___________ A. 15 10 5 -5 - 5 - 5 10 5 0 B. 15 12 9 6 3 -3 - 3 - 3 -3 -3 11 9 6 3 0 C. 15 - 5 0 8
4.18÷9= ____________ A. 18 B. 18 9 C. 18 - 9 - 9 - 9 - 18 9 9 0 0 5. 20÷5 = ______ A. 20 15 10 5 - 5 - 5 -5 -5 15 10 5 0 B. 20 C. 20 - 5 - 2 9
Tingitingen Bilangen no namin-ano a limmagto ti arrow iti number line. 1.15 ÷______ = 5 2.24 ÷_________= 3 3.9÷______= 3 0 1 2 3 5 4 5 6 7 8 9 4.10÷______= 2 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 5.12÷_______= 4 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 10
Kumpletuen ti tsart. Division sentence 1.20÷4 =___ Agpapada a pannakabingay Maulit- ulit a panagkissay Agpapada a panaglagto 2.12÷3 = ___ 3.15÷3 = ___ 4.10÷2 = ___ 5.25÷5 =___ Nayon nga Aramid Suroten ti direksion nga adda iti parenthesis tapno maipakita ti pannakabingay dagiti numero. 1. 14÷7 = (agpapada a pannakabingay) 2. 20÷5 =(agpapada a panaglagto ti arrow iti number line) 3. 12÷3 = (Maulit- ulit a panagkissay) 4. 24÷6 =(agpapada a pannakabingay) 5.18÷2 = (agpapada a panaglagto ti arrow iti number line.) 11
Dagiti Sungbat 1.15÷3=5 2.24÷8=3 3.9÷3=3 4.10÷5=2 5.12÷3=4 Tingitingen 1.a 2.b 3.a 4.b 5.a B. 5.12÷4 4.15÷5=3 3.16÷4=4 2.15÷3=5 A. 1.10÷2=5 Aramiden: 1.b 2.c 3.a Lagipen: 5.3=12÷ 4.4=16÷4 3.6=30÷5 2.5=15÷ 1.5= 10÷2 Assessment 1 2.4 4. 1.5 3.4 5. Pasingkedan: 1.4 2.200 pesos 3.50 pesos Sukisuken: 1.b 2.d 3.a 4.b 5.a Taldiapan: 1.d 2.a 3.b 4.a 5.15÷5=3 Padasen: 12
Reperensia Catud, Herminio Jose, Shierley Ferera, Danilo Padilla, and Rogelio Candido. 2013. "K TO 12 GRADE 2 LEARNING MATERIAL IN MATHEMATICS". Accessed April 4, 2020. Slideshare.Net. mathematics. LR Portal. Accessed April 4, 2020. Deped LR Portal. No adda saludsodyo wenno makunayo, suratanyo wenno umawagkayo iti: Schools Division of Ilocos Norte - Curriculum Implementation Division Learning Resource Management Section (SDOIN-CID LRMS) Office Address Telefax Telephone No. E-mail Address Feedback link: : Brgy. 7B, Giron Street, Laoag City, Ilocos Norte : (077) 771-0960 : (077) 770-5963, (077) 600-2605 : sdoin.lrmds@deped.gov.ph : 13


This translation is out of date. Use it along with the current VIS in English. Visit for details. Vaccine Information Statement ● Hepatitis A (7/20/16) ● Ilokano Translation ● Distributed by the Immunization Action Coalition Bakuna para iti Hepatitis A Ti Nasken a Maammoam Many Vaccine Information Statements are available in Spanish and other languages. See Adu a Pakaammo Maipapan iti Bakuna ti maala iti Espanyol ken dadduma a pagsasao. Kitaen 1 Apay ta agpabakunaka? Ti Hepatitis A ket maysa a nakaro a sakit ti dalem. Patauden daytoy ti virus nga hepatitis A (HAV). Maiwaras ti HAV manipud iti maysa a tao iti sabali nga tao babaen iti panangsagid iti rugit (takki) dagiti tattao nga addaan impeksion, a nalaka a mapasamak no ti maysa a tao ket saanna nga ugasan a nasayaat dagiti imana. Mabalinmo met a maala ti hepatitis A manipud iti makan, danum, wenno bambanag a kontaminado iti HAV. 23 a bulan nga edad). Dagiti dadduma nga ubbing ken bumaro/bumalasang ket mabalin a mabakunaan kalpasan ti 23 a bulan. Dagiti nataengan a saan a nabakunaan iti napalabas ngem kayatda ti masalakniban manipud iti hepatitis A ket mabalin met nga agpabakuna. Nasken nga agpabakunaka iti para hepatitis A no sika ket: • agbibiyahe kadagiti pagilian a gagangay ti hepatitis A, • lalaki a makikakaidda (seks) kadagiti dadduma a lallaki, • agus-usar iti iligal a droga, • addaan iti nabayag ken narigat nga umimbag a sakit iti Dagiti sintomas ti hepatitis A ket mabalin a kairamanan ti: • gurigor, pannakabambannog, kinaawan ti ganas a mangan, pannakaulaw, panagsarwa, ken/wenno sakit ti susuop • nakaro a sakit ti tiyan ken panagtakki (kangrunaan kadagiti ubbing), wenno dyundis (duyaw a kudil wenno mata, nalibeg nga isbo, kolor-pitak a panagtakki). Dagitoy a sintomas ket kadawyan nga agparang 2 agingga 6 a lawas kalpasan ti pannakaituyang ken kadawyan nga agpaut iti nababbaba ngem 2 a bulan, nupay dagiti dadduma a tattao ket mabalin nga agsakit iti kapaut ti 6 a bulan. No addaanka iti hepatitis A mabalin a nakaro unay ti sakitmo tapno agtrabaho. Kadawyan nga awan sintomas kadagiti ubbing, ngem adda iti kaaduan kadagiti natataengan. Mabalinmo a maiwaras ti HAV uray awan dagiti sintomasmo. Ti hepatitis A ket mabalin a mangpataud iti pannakadadael ti dalem ken ipapatay, nupay manmano daytoy ken kadawyan a mapaspasamak kadagiti tattao nga agtawen iti 50 wenno nangatngato pay ken kadagiti tattao nga addaan kadagiti dadduma pay a sakit ti dalem, dayta ket hepatitis B wenno C. Ti bakuna para iti hepatitis A ket mabalin a makalapped iti hepatitis A. Dagiti bakuna para iti hepatitis A ket nairekomenda ditoy Estados Unidos nangrugi idi 1996. Manipud idin, ti bilang dagiti kaso a naipadamag iti tunggal tawen ditoy U.S. ket bimmaba manipud iti agarup 31,000 a kaso agingga iti nababbaba ngem 1,500 a kaso. dalem kas iti hepatitis B wenno hepatitis C, mannarimaan nga agpapaagas kadagiti clotting-factor concentrates, agtartrabaho kadagiti adda impeksionna iti hepatitis A nga animal wenno adda iti laboratorio a pagsukimatan iti hepatitis A, mangnamnama a maaddaan iti nadekket a pannakilangen iti maysa nga internasional adoptee a naggapu iti pagilian a gagangay ti hepatitis A Agsaludsodka iti tagaipaaymo iti taripato ti salun-at no kayatmo pay ti ad-adu nga impormasion maipapan iti aniaman kadagitoy a grupo. Awan ti naammoan a peggad iti panagpabakuna iti hepatitis A a maigiddan kadagiti dadduma a bakuna. 3 Dagiti dadduma a tattao ket saan nga mabalin mangala daytoy a bakuna Ibagam iti tao a mangipapaay kenka iti bakuna: • No addaanka kadagiti aniaman a nakaro, makapatay nga alerhia. No naaddaanka man iti makapatay a reaksion nga alerhia kalpasan ti maysa a dosis ti hepatitis A a bakuna, wenno addaan iti nakaro nga alerhia iti aniaman a paset daytoy a bakuna, mabalin a maisingasing kenka a saanka nga agpabakuna. Agsaludsodka iti tagaipaaymo iti taripato ti salun-at no kayatmo ti impormasion maipapan kadagiti paset daytoy a bakuna. No saan a nasayaat ti panagriknam. 2 Bakuna para iti Hepatitis A Ti bakuna para iti hepatitis A ket maysa a saan nga aktibo (natay) a bakuna. Kasapulam ti 2 dosis para iti napaut a salaknib. Dagitoy a dosis ket masapul a maited iti uray 6 a bulan ti nagbaetanna. No addaanka iti saan a nakaro a sakit, kas iti panateng, mabalin a mabakunaanka tatta. No addaanka iti gagangay wenno nakaro a sakit, masapul nga agurayka agingga umimbagka. Mabalinnaka a balakadan ti doktormo. Gagangay a mabakbakunaan dagiti ubbing iti nagbaetan ti umuna ken maikadua a panagkasangayda (12 agingga Hepatitis A VIS - Ilokano (07/20/16)
4 Dagiti peggad para iti reaksion iti bakuna Iti aniaman nga agas, karamanen dagiti bakuna, adda tiansa dagiti side effect. Masansan a dagitoy ket saan a nakaro ken agawanda a bukbukod, ngem posible met dagiti nakaro a reaksion. Kadawyan kadagiti tattao nga agpabakuna para iti hepatitis A ket awanan iti aniaman a problema iti daytoy. Dagiti babassit a problema kalpasan ti panagbakuna para iti hepatitis A ket kairamanan ti: • kinaut-ot wenno panaglabbaga iti paset a nagbakunaan • saan a nakaro a gurigor • sakit ti ulo • pannakabannog No mapasamak dagitoy a problema, kadawyan a mangrugida iti mabiit kalpasan ti bakuna ken agpaut iti 1 wenno 2 nga aldaw. Mabalin nga ibaga ti doktormo ti ad-adu pay maipapan kadagitoy a reaksion. Dadduma a problema a mabalin a mapasamak kalpasan daytoy a bakuna: No dadduma matalimudaw dagiti tattao kalpasan ti medikal a proseso, karamanen ti panagbakuna. Makatulong ti panagtugaw wenno panagidda iti agarup 15 minutos tapno maliklikan ti pannakatalimudaw, ken dagiti dunor a patauden ti pannakatumba. Bagaam ti tagaipaaymo nu mariknam a maulawka, wenno adda dagiti panagbaliw iti panagkitam wenno panaguni iti lapayagmo. Dagiti dadduma a tattao ket maaddaan iti ut-ot iti abaga a mabalin a nakarkaro ken napapaut ngem iti gagangay a rutina ti kinaut-ot kalpasan dagiti panagbakuna. Manmano laeng a mapasamak daytoy. Ti aniaman nga agas ket mabalin a mangpataud iti nakaro nga alerhia a reaksion. Dagiti kastoy a reaksion manipud iti maysa a bakuna ket manmano, agarup 1 iti tunggal milion a dosis, ken mapasamak iti uneg ti sumagmamano a minuto agingga iti sumagmamano nga oras kalpasan ti panagbakuna. Kas iti aniaman nga agas, adda iti manmano a tiansa iti bakuna a mangpataud iti nakaru a dunor wenno ipapatay. Ti kinatalged dagiti bakuna ket kanayon a mawanwanawanan. Para iti ad-adu nga impormasion, bisitaen: 5 Kasano no adda ti nakaro a problema? Ania ti sapulek? • Sapulem dagiti bambanag a pakaseknam, kas kadagiti pagilasinan iti nakaro a reaksion nga alerhia, nakaro unay a gurigor, saan a gagangay a tignay. Dagiti pagilasinan iti nakaro a reaksion nga alerhia ket mabalin a kairamanan ti panagsuput-supot, lumteg a rupa ken karabukob, narigat a panaganges, napartak a pitik ti puso, pannakaulaw, ken panagkapsut. Mangrugi dagitoy sumagmamano a minuto agingga iti sumagmamano nga oras kalpasan ti panagbakuna. Ania ti aramidek? • No ipagarupmo a daytoy ket nakaro a reaksion nga alerhia wenno dadduma pay nga emerhensia a saan a mabalin nga aguray, awagam ti 9-1-1 wenno mapan iti kaasitgan nga ospital. Wenno saan, awagam ti klinikam. Kalpasanna, ti reaksion ket nasken a maibaga iti Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS). Mabalin nga idatag ti doktormo daytoy a report, wenno mabalin a sika a mismo babaen iti web site ti VAERS iti wenno babaen iti panagtawag iti 1-800-822-7967. Saan nga agipapaay ti VAERS iti balakad a medikal. 6 Ti National Vaccine Injury Compensation Program (Programa ti Nasion para iti Pannakabayad ti Nadangran ti Bakuna) Ti National Vaccine Injury Compensation Program (VICP) (Programa ti Nasion para iti Pannakabayad ti Nadangran ti Bakuna) ket maysa a programa ti pederal a naaramid tapno mabayadan dagiti tattao a mabalin a nadangran dagiti partikular a bakuna. Dagiti tattao a mamati a nadangranda babaen iti maysa a bakuna ket mabalinda nga adalen ti maipapan iti programa ken maipapan iti panagidatag iti panagtunton babaen iti panangtawag iti 1-800-338-2382 wenno panangbisita iti website ti VICP iti vaccinecompensation. Adda limitasion ti panawen ti panagidatag iti panagtunton para iti pannakabayad. 7 Kasanok a maammoan ti ad-adu pay? Agsaludsodka iti tagaipaaymo iti taripato iti salun-at. Mabalinna nga ited kenka ti pakete ti bakuna wenno mangisingasing kadagiti dadduma a pagtaudan ti impormasion. Awagam ti departamentoyo iti salun-at iti lokal wenno iti estado. Kontakem ti Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (Dagiti Sentro para iti Panangkontrol ken Pananglapped iti Sakit): - Awagan ti 1-800-232-4636 (1-800-CDC-INFO) wenno - Bisitaen ti website ti CDC iti Vaccine Information Statement Hepatitis A Vaccine 7/20/2016 Ilokano Office Use Only 42 U.S.C. § 300aa-26


Kinatalged ti Taraon ken Teknolohia Mar. 2011 FST-41 Translated into Ilocano Dagiti Kasasayaatan nga Aramid Maipanggep iti Kinatalged ti Taraon Para Kadagiti Addaan Garden iti Hawai'i James R. Hollyer,1 Luisa F. Castro,2 Vanessa A. Troegner,1 Lynn Nakamura-Tengan,3 ken Norman Arancon4 1Proyekto iti Pannakaparang-ay ti Agrikultura iti Pasipiko Amerikano, 2,3CTAHR 2Departamento ti Rekursos Naturales ken Pannakaimaton ti Aglawlaw, 3Dagiti Siensia iti Nutrision ti Tao, Taraon ken Ayup, 4Unibersidad ti Hawai'i iti Hilo Naganas nga aramid ti panagmula kadagiti bukod a taraon. Dagiti garden iti pagtaengan ti paggapuan dagiti kasasadiwaan a taraon, mangipaay iti panagwatwat, ken ibabana ti magastos ti pagtaengan iti taraon. Nupay kasta, kas kuna ti U.S. Food and Drug Administration, nga iti napalabas a 50 a tawen, adda 20 a baro a mikroorganismo a makaited sakit iti tao ti masarakanen iti taraontayo. Ngarud, masapul a nayonantayo ti panagan-annad, uray pay kadagiti garden iti pagtaengan, a pagtaudan ti taraontayo. Dagiti sumaganad a balakad ken rekomendasion ket saan laeng a mainugot, ngem ketdi, naibatay iti umno a siensia. Kayatko ti agusar iti kompos iti gardenko; adda kadi dagiti nasken a maammuak maipanggep iti kinatalged ti taraon no agaramatak iti kompos? Makatulong ti kompos iti nalaka a panages-es ti danum iti garden, paaduenna dagiti makatulong a mikroorganismo, ken sumagmamano a nayon a sustansia (nupay di unay epektibo ti kompos a kas kakaisuna a paggapuan ti sustansia dagiti mula). No kinatalged ti taraon ti pagsasaritaan, siguraduen a ti buntonmo a kompos ket makapataud iti umdas a pudot tapno kabaelan dagiti mikroorganismo a pagsisinaen dagiti ramen ti kompos. Daytoy a pudot ti mangisterilisado iti kompos tapo agbalin a natalged a maipan iti yan dagiti mulam. Dimo ik- ikkan iti kompos ti gardenmo agingga a dika makasigurado a natalged ti kompos. Para iti nayon nga impormasion iti panagaramid iti kompos iti pagtaengan (home composting) ken iti panagkompos babaen dagiti alinta (vermicomposting), kitaen dagiti publikasion iti freepubs. No agabonoka iti di pay dimmaga a takki ti ayup, mabalin a makaipanka kadagiti napeggad a mikroorganismo iti lugar a pagmulaan. Iti nagbaetan dagiti panawen ti panagmumula, ket agipanka kadagiti di pay dimmaga a takki dagiti ayup a kas nayon ti daga wenno abono, di agmulmula iti ania man iti uneg ti 120 nga aldaw. Kangrunaanna, SAAN nga agipan kadagiti karuruar a takki wenno di pay dimmaga a takki dagiti ayup iti yan dagiti mula bayat ti panagdakkelda, a dagitoy a mula, mabalinmon nga apiten iti di nakurkurang ngem 60 nga aldaw. No gumatangka kadagiti komersial ti pannakapataudna a kompos, siguraduen a dagitay laeng naan-anay a nakompos kas mayayon kadagiti pagrukodan ti EPA 503. Ti naesterilisa a kompos kas mayayon kadagiti pagrukodan ti EPA 503 ket mabalin a mainayon iti daga iti ania man a kanito a kaadda dagiti mula iti daga. Natalged kadi nga agusarak iti takki ti alinta, kompos a pataud dagiti alinta, ken "tsaa" ti alinta? Wen, natalged dagiti takki ti alinta (earthworm castings), kompos a pataud dagiti alinta (vermicompost), ken tsaa manipud iti kompos ti alinta (earthworm compost teas) no la ketdi umno ti pannakausar dagitoy. Agannad laeng: adda dagiti pammaneknek ti siensia nga adda dagiti mikroorganismo a mabalin a makaited sakit iti tao a masarakan kadagiti tsaa a maaramid manipud dagiti takki ti alinta, vermicompost, ken kompos dagiti alinta, nangruna kadagiti di nasayaat ti pannakaisaganada. Agbatay ti kinatalged ti produkto iti no ania ti naipan iti pagaramidan iti kompos wenno iti pagyanan dagiti alinta ken iti panagaramid iti tsaa. Mairaman dagitoy kadagiti balakad ti USDA National Organic Standards Board maipanggep iti kompos ken dagiti tsaa (manipud iti alinta/ panagtaraken iti alinta): • Agusar laeng iti mainum a danum iti panagaramid iti tsaa manipud iti kompos (compost tea) wenno daytoy ti paglaok (dagiti dadduma a danum, kas koma iti danum manipud iti tudo, ket mabalin a laokanna ti tsaa kadagiti napeggad a mikroorganismo). • Isanitario wenno patayen amin a mikroorganismo dagiti amin a gamigam a pangisagana iti tsaa manipud iti kompos. • Agaramid laeng iti tsaa manipud iti kompos a namantener ti di nakurkurang ngem 131°F a temperatura iti uneg ti tallo nga aldaw ken nakiwar tapno napapudot ti sibubukel a bunton. Impablaak ti Kolehio ti Agrikultura Tropikal ken Rekursos Humanos (College of Tropical Agriculture and Human Resources) wenno CTAHR ken nairuar a kas pangisaknap iti Cooperative Extension work, Dagiti Linteg a naipaulog idi Mayo 8 ken Hunio 30, 1914, iti pannakitinnulongna iti U.S. Department of Agriculture, iti babaen ti Director/Dean, Cooperative Extension Service/ CTAHR, University of Hawai'i at Mānoa, Honolulu, Hawai'i 96822. Copyright 2010, University of Hawai'i. Para iti pammalubos iti reproduksion ken panangusar, makiuman iti CTAHR Office of Communication Services, ocs@ctahr.hawaii.edu, 808-956-7036. Ti unibersidad ket maysa nga equal opportunity/affirmative action institution a mangipapaay kadagiti programa ken serbisio kadagiti tattao iti Hawai'i ania man ti puli, katatao, kayat a katatao ken wagas a pangipakita iti katatao, edad, relihion, maris ti kudil, pagilian a naggapuan, kapuonan, disabilidad, estado a kas naasawaan, rekord iti korte ken pannakaaresto, orientasion seksual, wenno estado a kas masakupan a beterano. Sapulen dagiti publikasion ti CTAHR iti
Liklikan dagiti paglaok (additives) no agaramid iti tsaa manipud iti kompos, ngamin, mabalin a mangpataud dagitoy kadagiti makadangran nga organismo. Kangrunaanna, liklikan dagiti gagangay a pagtaudan ti asukar, kas koma ti tagapulot. • Mabalin met ti agusar kadagiti paglaok (additives) iti aramiden a tsaa manipud iti kompos ngem masapul a maamiris no natalged daytoy sakbay nga usaren tapno masigurado a magun-odda ti pagrukodan ti EPA iti rumbeng a kaadu laeng ti coliform bacteria nga adda kadagiti pagdidigosan a danum. • No ti naaramid a tsaa manipud iti kompos ket nanawnawan iti paglaok (additives) ngem di naamiris no natalged met laeng daytoy, wenno dina magun-od ti pagrukodan iti kalidad ti danum, saan koma pay ngarud a maap-apit dagiti mula agingga iti 90-120 nga aldaw kalpasan a naaramat ti tsaa kadagiti mula (maipakat met laeng daytoy a pagannurotan kadagiti di pay dimmaga a takki ti ayup a nausar kadagiti talon) (Naggapuan: Sabali pay a pagannad, nangruna no dimo pinaamiris iti laboratorio ti inaramidmo a tsaa amangan ketdi no addaan kadagiti napeggad a mikroorganismo, isu ti panangiliklik a pannakaisagid ti tsaa iti makan a paset ti mula - nangruna no dandanin panagaapit. Ngamin, mabalin a maurnong ti tsaa iti uneg ti mula (iti puon dagiti bulong ti letsugas, kas pagarigan). No ti tsaa ket addaan kadagiti napeggad a mikroorganismo, agbalin ngarud ti mula a pagpaaduan kadagiti kastoy a mikroorganismo. Agnaedak iti "ig-igid" ket saan a ti danum nga aggapu iti munisipio ti ar-aramatek a pagsibug, adda kadi parikut iti kinatalged ti taraon iti daytoy nga ar-aramidek? Adu dagiti mabalin a paggapuan ti pagsibug a pakairamanan dagiti waig, kanal ti irrigasion, nakalukat a pagpunduan iti danum, bubon ken pagurnongan iti tudo. Mabalin a rugitan dagiti tumatayab, pusa, bao, ken dadduma pay nga ayup ti danum babaen ti itatakkida iti asideg dagitoy a paggapuan ti pagsibug. No agtudo, mabalin a mayanud dagiti takki ti ayup (agraman dagiti bilatbilat [slug] ken birrurukong [snail]) a mapan iti pagurnongam iti danum. Tapno di apektaran dagitoy a rugit ti kinatalged dagiti mulam, isibug laeng ti danum iti puon dagiti mula a saan ket nga iti "makan a paset ti mula." Ammuen ti kalidad ti pagsibug a danum ken amirisen ti danum iti bubon wenno dagiti paggapuan ti danum iti rabaw ti daga no addaan ketdi dagitoy iti E.coli ken dadduma pay a coliform bacteria, a pagilasinan iti pannakarugit dagitoy iti takki ti ayup a mabalin nga addaan kadagiti makadangran a mikroorganismo. Tapno mapagbalinmo a natalged ti pagsibugmo a tudo, kitaen ti "Tarabay maipanggep kadagiti pagurnongan iti tudo para iti Hawai'i" Nasken nga agaramatak kadagiti kemikal a pestisidio tapno mapaksiatko dagiti peste iti gardenko. Mabalin kadi a mangalaak iti kastoy kadagiti gagayyemko a padak nga adda gardenna? Kas maysa nga organiko wenno kombensional nga aggargarden, mapalubosanka nga agaramat kadagiti kemikal a produkto a namarkaan iti "for home use" wenno "para balay laeng." Nupay kasta, no iti maysa nga aldaw ket maysaka nga aggargarden iti arubayanyo, sa iti sumaruno nga aldaw ket aglaklakoka kadagiti apitmo iti tiendaan dagiti mannalon, maipakat ditoy dagiti sabali a pagannurotan. Masapul nga agusar laeng dagiti komersial a talon kadagiti produkto a namarkaan iti mausar para iti komersial laeng, ket saan a maaramat dagiti produkto a namarkaan iti para laeng iti pagtaengan ken garden ("home and garden"). Iti sabali a bangir, adda met dagiti produkto nga agkuna, "Saan nga aramaten iti uneg ken iti aglawlaw ti pagtaengan." Nalawag a dagitoy ket saan a mabalin nga usaren iti pagtaengan. Kaaduanna a kemikal a para iti agrikultura ket kunada, "Maaramat laeng a para iti agrikultura" wenno "For agricultural use only." Ngarud, SAAN a mabalin a mausar dagitoy iti pagtaengan. Iti sabali a pannao, agsasabali dagiti etiketa... saan a mabalin nga ibaga a mabalin latta. No adda ania man a saludsodmo, awagam ti kaasitgan nga opisina ti Sanga Dagiti Pestisidio ti Departamento ti Agrikultura ti Hawai'i (Hawai'i Department of Agriculture Pesticides Branch office) Dagiti naaramid iti pagtaengan a pagpaksiat kadagiti peste ti maysa pay kadagiti mabalin nga aramaten a pangkontrol kadagiti peste, ket adu kadagitoy (kas iti solusion a sabon ken danum) ti bassit-usit ti peggad a mainanaig kadagitoy. Nupay kasta, masapul latta ti panagannad kadagitoy a pestisidio a naaramid iti pagtaengan, ta ti di umno a panangaramat kadagitoy, mabalin a makaited iti peggad kenka, iti pamiliam, ken kadagiti taraken nga ayup iti pagtaengan. Saan a gapu ta adda dagiti sabsabali pay a pagpaksiat kadagiti peste a masarakan iti aglawlaw ti pagtaengan, dina met kayat a sawen a ti kinaawan ti etiketa dagitoy ket ipakitada a natalged dagitoy nga aramaten iti ania man a kayat. Adda inlista ti Ahensia iti Pannakasaluad ti Aglawlaw (Environmental Protection Agency) wenno EPA a 31 a produkto a kas nailawlawag iti 40 CFR seksion 152.25(g) a kas pestisidio a bassit wenno awan itedna a peggad. Mairaman kadagitoy ti castor oil, linseed oil, mint, ken thyme. Suroten dagiti sumaganad nga addang tapno maikabassit dagiti peggad no agaramat kadagiti pestisidio a naramid iti pagtaengan: • Usaren a dagus amin a pestisidio a naaramid iti pagtaengan - ibelleng dagiti sobra, saan nga iduldulin dagitoy. Manglimog laeng iti umdas a pestisidio a naaramid iti pagtaengan a maaramat met a dagus. Di baybay-an a maiwalwalang dagiti pestisidio a naaramid iti pagtaengan wenno ipasuyot iti asideg dagiti ubbing, kadkadua a taraken nga ayup, ken dadduma pay. Agsukisokka met a bukbukodmo. Adalen ti aktibo nga ingrediente ken dagiti mamagpeggad iti kinatalged. Kas pagarigan, ti gatas - ken dagiti produkto manipud kadagiti aggapu iti baybay, no dadduma, mabalin a maaramat dagitoy a kas natural a pestisidio, ngem no ti agaramat iti kadagitoy ket addaan iti partikular nga alerdyi iti taraon, mabalin nga agpeggad isuna. Ammuen dagiti ad-adu pay nga impormasion maipanggep kadagiti alerdyi iti taraon iti foodallergy.org. (Naggapuan: Mabalin kadi a palubosak nga adda dagiti tarakenko nga ayup wenno dagiti animal iti gardenko? Ipaay kadatayo dagiti taraken nga ayup iti pagtaengan ken dadduma pay nga animal ti liwliwa ken panangkadkadua, ngem 2
nasaysayaat no yadayo dagitoy iti pagmulmulaantayo kadagiti nateng ken mula nga agbunga. Bayat ngamin ti kaadda dagitoy iti garden, mabalin a ti takkida, maiggamam wenno maipulagid iti sapatos wenno botasmo, kadagiti ramitmo nga agapit, wenno iti makan a paset dagiti mula. ngem gapu ta narigat a maammuan no ania dagitoy ken no dadduma agtuboda lattan iti garden, nasaysayaat no igunamgunam nga amin nga uong ket di rumbeng a sagidenda wenno ramananda. Nasken met a mapaadayo dagiti bulos nga ayup ken tumatayab iti gardenmo. Kasla napintas nga idea ti panangipalubos kadagiti pato ken manok a sumrek iti garden tapno agkaanda kadagiti peste nga insekto, ngem paglugitanda ngarud bayat ti kaaddada iti garden? Mabalin nga addaan iti salmonella ken dadduma pay a napeggad a mikroorganismo iti bagi dagiti taraken a nagpayak (pato, manok, ken ganso) a maisurot iti lugitda a maiwaras iti sibubukel a garden. Mairaman daytoy a ballaag iti di panangyas- asideg uray kadagiti nakatangkal a tumatayab iti gardenmo. Mabalin pay a makapaalerdyi, makapataud iti dermatitis, bubudo iti kudil, wenno pannakasabidong dagiti gagangay a mula. Mairaman kadagiti napintas a pagimpormaran ti "Poisonous Plants of Paradise" (Scott and Thomas, 2002), ti Washing State Poison Control Center, plantlist.htm, ken ti Hawai'i Department of Agriculture, No dimo matengngel a mamimpinsan dagiti tarakenmo nga ayup iti pagtaengan ken dagiti animal, siguraduen nga agapit laeng kadagiti di narugitan iti takki - saan a bugguan dagiti apit a linugitan ti tumatayab. Kas pagarigan, ti lugit ti tumatayab, mabalin a kontaminaranna dagiti imam, guantes, danum a pagbuggo, langdet, malukong, ken espongha iti salmonella ken dadduma pay a mikroorganismo a mabalin a makaited sakit iti tao. Kaluban ti tuktok dagiti pasok ken dagiti adigi iti kasla nabaliktad nga embudo a plastik wenno metal tapno di makapagbatay ditoy dagiti tumatayab; iti kasta, maliklikan ti panaglugitda iti uneg wenno iti asideg ti garden. Ti kasasayaatan nga aramiden ket isu ti panangibati kadagiti amin nga apit a naisagid kadagiti takki tapno maikkatto inton panawen a saanen a panagaapit wenno iti panaggibus ti panagaapit. (Ammuen dagiti dadduma pay nga impormasion maipanggep kadagiti napeggad a mikroorganismo nga adda kadagiti ayup iti Apay nga adda dagiti tattao nga agsakit no makakaanda iti birrurukong ken bilatbilat a nairaman iti apitda? Nakaro daytoy a parikut iti Hawai'i ken dadduma pay a lugar iti tropiko. Maawagan iti rat lungworm ti napeggad a mikroorganismo ket mabalin a mangibunga kadagiti nakaro a problema iti salun-at (angiostrongyliasis). No dimo naigagara ti nakakaan iti bilatbilat wenno birrurukong, wenno paset dagitoy, nga addaan iti napeggad a mikroorganismo, mabalin a makapetnaka ti sakit. Ti aktual a napeggad a mikroorganismo ket isu ti nematode (igges a di makita iti kinabassitna). Ti kasayaatan nga aramidem ket isu ti panamagtalinaedmo nga awan bilatbilat, birrurukong, ken bao iti gardenmo babaen ti • panangikkat kadagiti karton, nagango a bulbulong, ruruot, troso, ladrilio, aakaba a tabla - ania man a mabalin a paglemmengan dagiti bilatbilat wenno birrurukong panagipan kadagiti palab-og a para bao tapno mapukawen dagitoy a mamimpinsan Pagaayat ti pamiliak ti panagtitinnulongda a mangasikaso iti gardenmi; adda kadagiti panagannad a nasken nga ipakatko? Wen, nangruna kadagiti maladaga ken ubbing. Napnapno kadagiti napeggad a mikroorganismo ti takki ti tao a mabalin a makaited kadatayo iti sakit. No di naannad iti panagiggem kadagiti lampin, ti rugiti kadagiti imam ken mabalin a mayalis kadagiti apitmo. Gapu ta masansan a makipulpulapol dagiti ubbing kadagiti taraken nga ayup ken ti la maig-iggamanda, nasken a mapagtalinaed a nadalus dagiti imada (kalpasan ti pannakabuggoda) no tulonganda nga agapit. Mairaman pay dagitoy a panagan-anad a rumbeng nga ipakat: • Liklikan ti agusar kadagiti kemikal a para iti garden iti pagtaengan iti disso a pangtulongan kenka dagiti ubbingmo nga agmula wenno agtaripato. Idulin dagiti kemikal a para iti garden iti pagtaengan kadagiti orihinal a pagyananda iti nakatulbek a kabinet a di magaw-at dagiti ubbing; iti kaano man, saan a yal-alison dagiti kemikal kadagiti botelia ti soda, danum wenno tubbog ti prutas. • No usarem dagiti kemikal a para iti garden iti pagtaengan, di palubosan nga adda dagiti ubbing iti garden iti kas iti kapaut ti nailanad iti etiketa, ngamin mabalin a masagidda dagiti napasuyotan a mula ket mayakarda dagiti kemikal iti ngiwat wenno agongda. Isuro kadagiti ubbing no ania dagiti mula a saan a natalged a kanen. Kas koma, adda dagiti uong a makasabidong,
panagaramat kadagiti guantes a pangpidut ken panagibelleng kadagiti bilatbilat ken birrurukong (ti panangipan kadagitoy iti bag a plastik sa ipan dagitoy iti pagbasuraan ti kalakaan a wagas) saan a panangkompos kadagiti birrurukong wenno bilatbilat - ibelleng dagitoy iti pagbasuraan panagusar kadagiti magatang nga appan a para kadagiti bilatbilat/birrurukong kas nailanad iti annuroten iti etiketa dagitoy (agannad laeng ta pagaayat dagiti aso ken dadduma pay nga animal a kanen dagiti dadduma nga appan a sabidong) • panagsukisok iti Internet para kadagiti sabsabali pay a wagas ti panangpaksiat kadagiti bilatbilat, birrurukong, ken bao. Para iti nayon nga impormasion maipanggep iti pannakasalaknib kontra iti rat lungworm, basaen ti "Dagiti Kasasayaatan nga Aramid-iti-Talon a Kinatalged ti Taraon: Panangikabassit Kadagiti Risgo a Mainaig iti Impeksion ti Rat Lungworm ken Human Eosinophilic Meningitis" ctahr.hawaii. edu/oc/freepubs/pdf/FST-39.pdf) ken "Liklikan ti Pannakaakar iti Angiostrongyliasis (Impeksion ti Rat Lungworm): Bugguan Dagiti Presko a Prutas ken Nateng Sakbay a Kanen!" Kasano ti panagsaganak tapno masiguradok a natalged ti panagapitko? Bugguan dagiti ima iti uneg ti 20 a segundo iti napudot a danum ken sabon, ken panangpamaga kadagitoy iti nadalus a paper
3
towel sakbay nga agapit. Bugguan dagiti guantes (wenno agusar kadagiti maminsan laeng nga aramaten), isanitario wenno patayen dagiti makadangran a mikroorganismo kadagiti ramit a pagkargaan babaen ti maitutop a solusion, ken liklikan nga idisso dagitoy iti daga (ipuesto dagitoy iti paleta, iti timba wenno wheelbarrow, kdp.). Saan a mangan wenno agsigarilio iti gardenmo bayat ti panagapitmo, ta mabalin a makayakarka kadagiti napeggad a mikroorganismo manipud iti ngiwatmo kadagiti imam ken kalpasanna mayakar dagitoy iti apitmo. Linayus ti napigsa a tudo ti gardenko? Mabalin kadi pay laeng nga ipaunegko dagiti nateng no la ketdi bugguak dagitoy a nasayaat? Napintas ti tudo a para kadagiti agdakdakkel a mula, nangruna no natikag iti kallabes. Nupay kasta, adda no kua panagduadua iti kinatalged dagiti nalayus a nateng ken bunga a makan a presko, nangruna no napatanor iti asideg unay iti daga agsipud ta ti danum ti layus ket mabalin a mangyakar kadagiti abono, pestisidio, takki, bilatbilat, birrurukong, ken dadduma pay a peste iti gardenmo manipud kadagiti talon, kadagiti napapintas a karuotan iti arubayan, pagnaan ti rugit manipud kadagiti kasilia ken imbornal, pagiparadaan iti lugan, kdp. No nalayus ti gardenmo, surotem dagitoy a rekomendasion ti FDA para kadagiti komersial nga apit: • No ti makan a paset ti mula ket natinep iti layus, ibilangmon daytoy a nakontaminaran ket ngarud saanen a mabalin a kanen. Awan ti praktikal a wagas a panangsanitario wenno panangdalus iti makan a paset ti nateng wenno bunga tapno maipanamnama a natalged daytoy iti tao. Maguyugoy dagiti addaan garden iti pagtaenganda a mangikabassit iti peggad babaen ti panangibellengda kadagiti naapektaran nga apit wenno panangigamporda kadagitoy iti daga. Dagiti mula nga adda iti asideg iti danum a gapuanan ti layus, wenno di unay nalayus dagiti mula, ket iti kasta SAAN a naitabnaw iti danum ti layus ti makan a paset dagiti mula, mabalin a maamiris no natalged wenno saan daytoy agbatay iti kasasaad ti garden. Dagiti banag a maikonsiderar iti panangamiris ket • ti naggapuan ti danum ti layus, ken no mabalin nga adda rugit a kemikal ken/wenno bakteria a naggapu iti surong? dagiti kita dagiti mula ken no anian nga agpang ti panagdakkelda; kas koma mabukbukel pay laeng ti makan a pasetda, ken kasano ti kaadayo iti daga ti kababaan a makan a paset dagiti mula? nabayag kadi a nagsagaba dagiti mula iti dam-eg ken pannakatiltil a mabalin a makaigapu iti panagadda ti buot, ken possible a panagtaud dagiti mycotoxins wenno sabidong a gapuanan dagiti buot?
Apay a nasken a bugguak dagiti apitko idinto a naggapu met laeng iti gardenko? Sadino man ti naggapuan ti apit (bukod man a patanor wenno ginatang iti tiendaan) wenno ania man ti wagas ti pannakapatanorda (organiko wenno kombensional), masapul a mabugguan a nasayaat dagitoy sakbay a makan wenno maisagana a makan, gapu iti nadumaduma a gapu. Ti kangrunaan a rason a nasken a mabugguan dagiti apit ket tapno maikkat ti kimpet a daga, bakteria, buot, insekto, kemikal, bilatbilat, ken birrurukong. Dagiti organiko nga apit ti masansan nga ad-adu ti kimpet kadagitoy a bilatbilat wenno birrurukong gapu ta iti pannakapatanorda, saanda unay a naaramatan iti adu a pestisidio. Amin nga apit ket addaan latta iti sangkabassit a daga wenno tapok, bagas man a nateng wenno bunga ti kayo. Adda dagiti apit, nangruna dagiti nabulong a berde a kas iti letsugas, kalunay, ken bok choy, ti masapul nga ad-adda pay a mabugguan a nasayaat gapu ta ti makan a paset dagitoy ket asideg unay iti daga ken iti danum a pinagsibug. Nasayaat pay unay no bugguan dagiti apit tapno maikkat dagiti bakteria ken buot a gagangay a masarakan kadagiti apit a mabalin a mangibunga iti sakit ti tian. Amin a kita ti apit ket mabalin a mabugguan, nupay nadumaduma a teknik ti kasapulan para kadagiti nadumaduma a kita ti apit. Adu a tiendaan ti aglaklako kadagiti espesial a pangbuggo kadagiti apit. Suroten ti annuroten iti panagusar kadagitoy a produkto. Saan nga agar-aramat iti gagangay a sabon a pagugas iti pinggan ta mabalin a mangibati iti ared-ed a mabalin a mangibunga iti parikut iti panagtunaw ti bituka. Iti kaaduan a gundaway, umdasen ti nadalus a danum. Tapno madalusan dagiti apit a natangken ti rabawda, kas koma kadagiti bagas a nateng ken bunga dagiti kayo, radradan iti scrub nga addaan iti brotsa a nairanta a pagdalus iti apit iti silulukat ti gripo. Kadagiti narasi a nateng a kas kadagiti nabulong a berde, bugguan iti nalamiis a danum manipud iti silulukat latta a gripo agingga iti maikkat ti daga iti rabawda, sa pamagaan dagitoy iti salad spinner. Masapul met a mabugguan dagiti prutas ken berries, nangruna dagiti prutas a napatanor iti daga, kas kadagiti strawberries. Dagiti nabugguan a berries a naidulin iti repriheradora ket iti di agbayag, kapten ti buot, isu a masapul a mabugguan manen a nasayaat sakbay a kanen. (Naadaw manipud iti com/why-do-i-need-to- wash-produce.htm.) Renunsia Ti panangibaga a panangbasa iti nayon a pagalaan iti impormasion ket saan a panangyendorso wenno panangirekomendar iti daytoy a kasla maymayat daytoy ngem kadagiti sabsabali a pagbasaan a mabalinmo met a maaramat. (Naggapuan: Panagyaman Agyaman dagiti autor kada Donna Meyer, Dr. Ted Radovich, Nicola Davison, Ty McDonald, Anne Gachuhi, ken Dale Evans. Daytoy a pagbasaan ket pinonduan ti USDA Risk Management Agency Grant #09IE08310223. Translation by Language Link, 2019, with support from CTAHR Extension Supplemental Funds. Principal Investigators: Emilie Kirk and Roshan Manandhar. Original English version available at 4


Masansan a Maisalusod Maipapan iti Panangsaranay ti FEMA iti Dididigra (FEMA Disaster Assistance) Release Date: Aug 26, 2023 Dagiti residente ti Maui a naapektaran iti uram a nangrugi idi Agosto 8 mabalin a pampanunotenda no maikarida a mangawat iti FEMA disaster assistance. Adtoy dagiti sungbat ti sumagmamano kadagiti masansana maisaludsodyo: Q: No nakaawatak iti tulong manipud ti American Red Cross wenno sabali pay a boluntario nga ahensia kalpasan dagiti uram, maikaraik kadi iti tulong ti FEMA? A: No nadadael ti balayyo wenno nakaro ti pannakadadael ti estruktura gapu ti uram, maparegtakayo nga agaplikar ti FEMA. Uray no nakaawatka iti tulong manipud iti American Red Cross wenno dadduma pay a boluntario nga ahensia, kasapulam a kumpletuen ti aplikasion ti FEMA tapno maikonsiderar para iti pederal a tulong iti didigra (federal disaster assistance). Q: Nag-aplayak iti FEMA ket naibaga kaniak a diak kualipikado para iti tulong. Kayatna kadi a sawen a saanko a namnamaen ti aniaman a tulong manipud iti FEMA? A: Saan. Adu dagiti kita ti tulong a mabalin a kualipikadoka. No dikay masigurado no apay a nasarakankayo a saan a maikari iti maysa a kita ti tulong ti FEMa, makisaritakayo iti especialista iti FEMA Helpline at 800-621-3362. Sakbay nga isuratmo ti suratmo a mangidawat ti FEMA nga usigenna manen ti determinasionna, mabalinmo met a bisitaen ti aniaman a silulukat a Disaster Recovery Center. Mabalin met a tulongannaka dagiti espesialista sadiay a mangi- upload kadagiti dokumento iti account-mo. Tapno mabirokan ti asideg kadakayo a sentro, bisitaenyo ti fema.gov/drc. Q: Saan nga napennek ti panagsolbar ti Seguro (insurance settlement) ko ti amin a kasapulak tapno matulongannak nga makarecover kalpasan ti Page 1 of 5 Page printed at assistance-1 09/12/2024
didigra. Mabalin kadi ti agaplikar para ti kanayonan a tulong manipod iti FEMA? A: Wen, mabalin mo ti agaplikar ti FEMA para ti kanayonan a tulong. No naawatmo ti maximum settlement manipud iti kompania ti segurom ken adda pay laeng dagiti san a natungpal a kasapulan a mainaig iti didigra, agsuratka iti FEMA ken ilawlawagmo dagiti kasapulam. Iramanmo met dagiti dokumento ti settlement manipud iti kompania ti segurom. Q: Mabalin kadi nga agsina ti adu a tao iti sangakabbalayak nga ag-file iti tulong ti FEMA? A: Wen, Kadawyan a maysa laeng nga aplikasion ti mabalin nga isubmitir para iti tunggal sangkabbalayan. Nupay kasta, idiay Hawaii, a sadiay adu a kaputotan ti pamilia ti agnanaed iti maymaysa a pagtaengan ti sumagmamano a saan nga agkakabagian iti pagtaengan ti maymaysa a pamilia, maparegta dagiti aplikante nga agsurat iti FEMA tapno ilawlawagda ti kasasaad ti panagbiagda no ti FEMA ket nangipatulod kadakuada iti nasapa a determinasion a saanda a maikari. Mabalinmo nga ilawllawag a ti nadadael a pagtaengan ket isu ti kangrunaan a pagnanaedam (a nagnaedam iti nasurok nga innem a bulan iti makatawen) ngem daytoy ket naisina a sangakabbalayan manipud iti sabali nga aplikante nga agus- usar iti isu met laeng nga adres. Awagam ti FEMA Helpline at 800-621-3362 tapno maammuam no ania dagiti dokumento a kasapulam nga isubmitir. Q: Napukaw dagiti kabagiak iti uram ti Maui. Makatulong kadi ti FEMA kadagiti gastos iti pannakaitabon? A: Ti pannakapukaw ti ay-ayaten ket maysa a di mailadawan a trahedia. Binaliwan ti FEMA ti polisiana tapno masigurado nga ar-aramidenmi ti amin a kabaelanmi a tumulong. Mabalin a karaman kadagiti maikari a gastos iti pumpon ket mabalin a ramanenna ti gastos ti lungon wenno urn, serbisio iti pumpon ken pannakaibiahe ti natay ken/wenno agingga iti dua a kameng ti pamilia iti lugar tapno mailasin ti ay-ayatem, no dayta ti kalikaguman dagiti autoridad ti estado/local. Tapno agkiddawka iti tulong iti pumpon, masapul nga umuna nga agaplikar iti FEMA. Para iti ad-adu pay nga impormasyon, makisarita iti espesialista ti FEMA aniaman a silulukat a Disaster Recovery Center. (Agbirok ti maysa ditoy: fema.gov/drc) Mabalinmo pay nga tawagan ti FEMA Helpline at 800-621-3362. Page 2 of 5 Page printed at assistance-1 09/12/2024
Q: No saanak nga umili ti U.S (U.S. citizen), mabalin kadi nga adda sabali iti sangakabbalayanko nga agaplikar iti tulong ti FEMA? A: Wen. Tapno makualipikar iti tulong manipud iti Indibidual ken sangakabbalayan nga programa (Individuals and Households Program) ti FEMA, sika wenno ti maysa a kameng ti sangakabbalyanmo ket masapul nga umili ti U.S, saan nga umili ti U.S.a nasional wenno kualipikado a ganggannaet. Nupay kasta, dagiti awan dokumentona a pamilia nga addaan iti nadumaduma a kasasaad ti imigrasion kasapulanda laeng ti maysa a pamilia nga addaan iti numero ti Social Security tapno makaaplay. Dayta a kameng ti pamilia ket mabain a menor de edad nga ubing nga umili ti U.S., maysa a saan nga umili ti U.S a nasional, wenno kualipikado a gangannaet. Masapul nga makipagnaed ti menor de edad nga ubing iti nagannak wenno iti mangaywan nga agaplikar iti biangda. Saan a kasapulan nga ipaay ti nagannak wenno mangaywan ti aniaman nga impormasion maipapan iti bukodda a kasasaad ti imigrasion wenno agpirma iti aniaman a dokumento maipapan iti bukodda a kasasaad. Ti kualipikado a ganggannaet ket maysa a legal a termino a dagiti panangilawlawagna ket mairaman ti legal a permanente a residente wenno addaan iti "green card"; maysa a tao a naawat a kas maysa a refugee; maysa a tao a naikkan iti asylum; maysa a tao a saan a naikkan iti deportasion; maysa a tao nga addaan iti "T" wenno "U" visa, wenno dagiti tattao a naikkan iti kasasaad kas Cubano ken Haitian a sumrek. Amin a disaster recovery centers-tayo ket natalged a lugar para iti Tunggal maysa a makagun-od iti tulong, aniaman ti kasasaadmo iti imigrasion. Q: Apay nga iturongnak ti FEMA iti U.S. Small Business Administration para iti pautang? A: Mabalin nga iturongnaka ti FEMA iti SBA uray no awan iti negosio wenno pagtaengan. Dagiti utang ti SBA ti kadakkelan a gubuayan ti pederal a pondo ti didigra para kadagiti tattao a naapektaran kadagiti didigra. Mabalin a maited dagiti nababa ti interesna a pautang iti didigra tapno masakupan dagiti pannakapukaw a saan a naan-anay a nabayadan ti Seguro wenno dadduma pay a gubuayan. Ti panangileppas iti pautang ti SBA ket napateg a paset ti proseso. No saan a maaprobaran ti SBA ti aplikasionmo iti pautang, mabalinnaka nga iturong ti SBA iti programa ti Tulong iti Dadduma a Kasapulan ti FEMA (FEMA's Page 3 of 5 Page printed at assistance-1 09/12/2024
Other Needs Assistance program) para ti posible a kanayonan a tulong. Ti saan a panangisubli iti aplikasion ket mabalin a mangdiskualipika kenka manipud iti dadduma pay a tulong nga ituktukon ti FEMA para iti pannakatarimaan ti kotse a mainaig iti didigra, nasken a banag iti pagtaengan ken kasapulan a gastos a mainaig iti didigra. Q: Apektaran kadi ti tulong ti FEMA iti didigra dagit bayadko iti Social Security wenno dadduma pay a benepisio ti gobierno? A: Haan, No. Awan ti buis ti tulong ti FEMA ken saan nga apektaran ti Social Security, Medicare wenno Medicaid. Tulong ti FEMA ket saan nga apektaran dagiti benepisio ti Supplementa Nutrition Assistance Program, wenno SNAP, wenno dadduma pay a pederal a programa ti welfare ken entitlement. Q: Kasano ak nga makualipikado kualipikado para ti $700 a bayad nga ituktukon ti FEMA kadagiti nakalasat ti uaram?? A: Mabalin nga ipaay ti FEMA ti pinansial a tulong iti sidong ti programa ti Tulong Dadduma a Kasapulan (Other Needs Assistance Program) kadagiti aplikante nga addaan iti dagus wenno kritikal a kasapulan. Limitado ti Critical Needs Assistance iti maminsan a $700 a bayad iti tunggal sangakabbalayan. Mabalin a naidestieroka manipud iti kangrunaan a pagnanaedam wenno kasapulam ti tulong tapno umakarka manipud iti kangrunaan a pagnanaedam sakbay ti didigra nga agturong iti temporario a pagkamangan iti sabali a lugar. Dagit dagus wenno kritikal a kasapulan ket makaispal iti biag ken mangsustiner iti biag ken ramanenna dagiti sumaganad ngem saan laeng a dagitoy: danum, taraon, first- aid, reseta, gatas para kadagit maladaga, lampin, mausar a suplay ti medisana, nalagda nga alikamen a medical, personal nga alikamen a pangdalus, ken gasoline para iti transportasion. . Q: Maysaak nga agab-abang. Mabalin kadi ti makagun-od iti tulong manipud iti FEMA? A: Wen. Dagiti agab-abang a nadadael ti pagtaenganda ken sanikua gapu kadagiti uram ket mabalinda ti agablikar iti tulong ti pederal. Makatulong ti pondo ti FEMA a mangbayad iti temporario a balay. Mabalin met a kualipikado dagiti agab-abang iti pondo tapno masukatan wenno matarimaan dagiti kasapulan a personal a sanikua kas iti lugan, muebles, alikamen, kawes, didigra a gapuanan Page 4 of 5 Page printed at assistance-1 09/12/2024
dagiti medical/dental a kasapulan, libro a pagadalan wenno alikamen ti eskuwelaan. . Q: Saan nga Ingles ti katutubok a pagsasao. Adda kadi tao idiay FEMA nga makasao iti lengguahek? A: Wen. Ti Helpline ti FEMA iti 800-621-3362 ket addaan iti staff 24 nga oras iti inaldaw, pito nga aldaw iti makalawas, nga addaan kadagiti espesialista nga agsasao iti adu a lengguahe. No agus-usar ka ti video relay service, serbisio ti telepono nga captioned wenno dadduma pay ited mo ti FEMA ti numerom para iti dayta a serbisio. Mangitukon pay ti FEMA kadagiti libre a serbisio tapno matulongan dagiti nakalasat a makikomunikar kadagiti kameng ti FEMA iti telepono wenno kadagiti Disaster Recovery Centers. Mabalin met ti personal a pangipatarus iti sign language babaen ti kiddaw kadagiti recovery center. Tapno masarakan ti recovery cente, mapanka ti fema.gov/drc. Tapno makisarita iti maysa nga Espaniol nga operator iti FEMA Helpline, i- press ti 2. Para iti interpreter nga agsasao iti lengguahem, i-press ti 3 Para iti kaudian nga impormasion maipapan iti panangikagumaan a mangparecover iti Maui manipud iti uram, bisitaem ti mauicounty.gov ken fema.gov/disaster/4724. Surutneyo @FEMARegion9 iti Twitter ken iti Page 5 of 5 Page printed at assistance-1 09/12/2024


AGBIAG CAS DISIPULO NI JESU CRISTO Umuna a Leksyon "Discipleship" Cas Makita Iti Libro Ti Mateo I. Inrugi ni Apo Jesus ti NANGAYAB ti Disipulona (Mateo 4:17-25) A. Imdengan ti background: 1. Ti Capoonan ken cari ti pannakaiyanak ni Jesus (Mateo 1) 2. Pannakaiyanank ni Jesus (Mateo 2) 3. Nangbautizar ni Juan ken ti bautismo ni Jesus (Mateo 3) 4. Ti Pannakasulisog ni Jesus (Mateo 4:1-11) B. ITAN irugi ni Jesus ti ministry na, umuna nga agsapul iti Disipulona! C. Nasarakanna ni PEDRO ken ni ANDRES, kinunana kadakuada "Umaycayo, ket surutendak..." (Mateo 4:18-20) D. Nasarakanna ni SANTIAGO ken JUAN, ket "simmurotda Kenkuana" (Mateo 4: 21,22) E. Inrugi ni Jesus ti panangasaba ken panagisurona iti pagarian ken panangagas kadagiti adu. (Mateo 4:23-25) II. Ti KABABALIN dagiti Disipulo ni Jesus (Cascasaba idiay bantay) (Mateo 5-7). Ania a klase ti PERSONA ti kasapulan a pagbalinan dagiti Disipulos? A. Immuli ni Jesus idiay iking ti bantay, nagtugaw, dagiti DISIPULONA immasidegda Kenkuana. INSURONA ida kadagiti SERMON idiay BANTAY (Mateo 5:1, 2) B. DAGITI KINAGASAT (Mateo 5:1-12) 1. "Napanglaw ti pakinakemna"--- Napakumbaba, kitaen ti pagkasapulan tayo ti tulong ken parabur ti Dios. 2. "Agladingit" - Iti kinadakes ti Lubong. 3. "Naemma" -Gentle 4. " Mabisin ken Mawaw" iti kinalinteg - Napigsa a tarigagay no ania ti nalinteg. 5. "Naasi" ---- Maseknan ken kaasianna dagiti sabsabali 6. " Nadalus a Puso" -Nadalus iti uneg ken ruar. Ti Apo tarigagayanna ti "puso" tayo. 7. "Mamagkappia" -Tarigagayna ti natalna ken agaramid wenno itrabahona ti "talna" 8. "Maidadanes" -Dagiti agbiag a nalinteg ket maidadanes. C. Ti INFLUWENSYA ti disipulo ni Jesus (Mateo 5:13-16) 1. "Asin" - Ti biagda ket tumulong a "mangpreserba" iti lubong manipud
corapsyon. 2. "Silaw" - dagiti sabsabali makitada ti naimbag nga aramidda ket ipaayanda ti dayaw ti Dios. D. Ti Apo kayatna ti "MAKIN-UNEG" ken "MAKINRUAR" dagiti Disipulo (Mateo 5:21-48) 1. AWANANDA ti unget ken pungtot iti pusoda (Mateo 5:21-26) 2. AWANANDA ti madi a tarigagay iti puso (Mateo 5:27,28) 3. AYATEN uray dagiti kabusor (Mateo 5:43-48) E. Ti Disipulo isuda dagiti tumulonhg kadagiti AGKASAPULAN ken managkararagda a tattao (Mateo 6:1-18) F. Ti Disipulo ikabilda ti "UMUNA" iti biagda (Mateo 6:19-24) G. Ti Disipulo "Agdawat, agsapul ken Agtoktok" (Mateo 7:1-12) H. Ti Disipulo MANAGTULNOG iti Dios (Mateo 7:13-27) III. Ti MISYON ken TRABAHO ti Disipulo ni Jesus (Mateo 9,10) A. Kitaen ti MILAGRO ti Ari iti Mateo 8 ken 9 B. Nagtultuloy a NAGISURO ken NANGAGAS ni Jesus (Mateo 9:53) C. Adda "panangisakitda" kadagiti tattao, ibilangna ida a cas "carnero nga awan mangay-aywan" (Mateo 9:36) D. Kinunana kadagiti disipulos nga "AGKARARAGDA MAIPAAY KADAGITI TRABAHADORES" (Mateo 9:37,38) E. Inaramidna ida a 12 nga "APOSTOLES" inbaonna ida a "mangasaba" ta ti Pagarian asidegen (Mateo 10:1-42) F. Ti disipulos "saan a nangatngato ngem iti Amona" (Mateo 10:24,2) G. Ti MISYONDA ket saan a nalaka (Mateo 10:34-37) IV. Ti Disipulo ken ti Pagarian iti Puso A. Kitaen ti pasamak iti ministry ni Jesus iti Mateo 11 ken 12 B. Kitaen ti pangarig ti panagdakkel ken Influwensya ti pagarian iti Mateo 13. C. Imdengan ti PANGARIG TI AGMULMULA iti Mateo 13:1-23 1. Ti Apo saanna a kayat ti natangken a puso, kasta met ti narabaw a puso, ken uray ti "napno ti riribuk a puso" (Ti "dalan", kabatoan, ken "nasiit" a daga) 2. Ti Apo kayatna ti "NAIMBAG A PUSO" iti biag dagiti Adalan. Ti puso dagiti Adalan kanayon a "nakalukat iti kinapudno ti Apo." V. Ti Relasyon dagiti Adalan ti Apo (Mateo 18) A. Kitaen dagiti pasamak iti ministry ni Jesus iti Mateo 14-17 mairaman ti "transfiguration" (panagbaliw langa) ni Jesus (Mateo 17:1-5)
B. Imdengan a dagiti "adalan" sinaludsudda kenkuana no siasino ti kadakkelan iti pagarian (Mateo 18:1) C. Kinunana kadakuada a masapul nga "AGBALBALIWDA" (Mateo 18:3) D. Kinuna ni Jesus kadakuada a masapul nga "agpakumbabada" a cas ubbing a babassit! E. Kinuna pay ni Jesus kadakuada a masapul nga solbarenda ti aniaman a parikut iti relasyon kadagiti kakabsat. (Mateo 18:15-18) PANGSERRA: Kalpasanna pimmanaw ni Jesus a napan idiay Jerusalem tapno MATAY, ket MAPAGUNGAR! Sinaruno ti panagungarna, kinunana "incayo ket pagbalinenyo nga adalan ti amin a nasyon, bautizaranyo ida... ken isursuroyo ida a pagtulnoganda amin nga inbilinco cadacayo" (Mateo 28:19-20). Ti Adalan ni Jesus ket mangisuro kadagiti sabsabali NO ANIA TI NAISURO KADAKUADA! Ti "Kita" ti Discipleship Maikadua a Leksyon I. Dadduma a pamunganayan a kapanunutan ken prinsipyo (Kitaen ti Discipleship In The Ministry of Jesus by Jones) A. Dagiti "pasurot" ni Jesus naawaganda iti "adalan" (Mateo 5:1,2) B. Intono ti Iglesia maibangon kalpasan ti panagungar ni Jesus, dagiti "adalan" maawagan ti "Cristianos" immuna a napasamak daytoy idiay Antioquia (Aramid 11:26) C. Ti sao nga "adalan" nagtaud iti balikas a kayatna sawen "agsursuro", ngem ramanenna pay ti maysa a sumursurot iti sursuro ti sabali. 1. Dagiti "adalan" ni Juan (Mateo 9:14) 2. Dagiti "adalan dagiti Fareseo" (Mateo 22:16) 3. Dagiti "adalan ni Moises" (Juan 9:28) D. Riparen a naimbag a ti "adalan" ket "mamataud ti adu a bunga" iti biagna, bunga a makaay-ayo iti Amona (Juan 15:8). ANIA TI TALAGA A KAIPAPANANNA DAYTOY? E. Tapno agbalin nga "adalan" ti Apo, masapul a "salimetmetantayo ti sursuro" ni Cristo (Juan 8:31,32) II. Dadduma a Saludsud a Mangtignay Kadatayo nga Agpanunut Maipapan iti Adalan A. Ania ti pudno a kaipapanan ti "sumurot" ken Jesus? B. Napudpudno kadi a sumursurottayo ken Apo Jesus, wenno agtungtungpaltayo laeng iti seremonya? C. Dagiti kadi nakaad-adu a sekta ti relihiyon ken denominasyon MAKATULONG
wenno MAKALAKUB iti discipleship? D. No "makalak-amtayo ti imbag" maipapan iti relihiyon tayo, daytoy kadi ket "discipleship?" E. Ti kadi "kina-relihiyoso" KAPAREHO ti "discipleship?" F. Ti kadi "panamati ken Jesus" KAPAREHO ti discipleship?" III. Ti Discipleship ket "Nairamut" wenno "Naimula" Iti Agnanayon a Panggep ti Dios A. Ti Dios pinilinatayo ken Cristo sakbay panamarsua ti lubong tapno agbalintay a Nasantoan ken "awan tulawna" iti sangoananna (Efeso 1:4) B. Ti Plano ti Dios ket addaan dua a nakaskasdaaw a panggep: 1. Tapno agbalintay a "nasantoan" ken "awan tulawna" (naisalakan) 2. Tapno ti Dios maidaydayaw ken daydayawen (Efeso 1:6, 12, 14) C. Ti agnanayon a panggep ti Dios ket, ti Iglesia maipakitana ti Siribna (Efeso 3:10,11) D. "Naparsuatayo" ken Cristo Jesus "AGPAAY ITI NAIMBAG NGA ARAMID" (Efeso 2:10) E. No pasetnatayo iti agnanayon a panggep, sapulentayo no kasano ti kayatna a panagbiagtayo. TI TAO SAAN A PULOS NGA IMBATI ti DIOS NGA AGBIAG A CAS ITI TARIGAGAY TI TAO. IV. Ti "Kita" ti Discipleshiptayo iti Plano ti Dios A. Idi un-unana, dagiti Greek philosophers addada "pasurotda." Ti "Pasurot" dagitoy a tattao "makikuykuyogda" iti Titserda. Maysa a grupo naawagan ti "Peripatetics," kayatna a sawen, isuda dagiti makikuykuyog. B. NOTE: Ni Enoc "nakikuyog iti Dios" (Genesis 5:24) C. Ni Jesus nangaramid iti "Adalan." Nagaramid iti adalan wenno kabusor met. SALUDSUD: Agpayso kadi ita a ti tao padasenda ti agbalin a gayyem ti amin ket awan ti kabusorda? D. Tapno agbalin nga "adalan" ni Jesus, masapul nga "AGTALINAEDTAYO ITI SAONA" ket ti KINAPUDNO "wayaannatayo manipud iti basol" (Juan 8:31,32) E. Tapno maawatantayo a naimbag ti "discipleship" masapul a maawatantayo ti Dios! 1. Ti Dios saan a Question iti Biblia. Isuna ti naindaklan nga "I AM" (Exodus 3:14) 2. AGSANTO A CAS ITI DIOS (Leviticus 11:44; 1 Pedro 1:15) 3. MANAGTULADTAYO ITI DIOS (Efeso 5:1,2) 4. Ti Dios kayatna nga UMASIDEGTAYO KENKUANA (Santiago 4:8) 5. Ti Dios kayatna ti UMASIDEG kadatayo (Exodus 25:8; Efeso 2:19-22) 6. Tapno maaramid daytoy a posible, inbaon ti Dios ni Jesus tapno matay maipaay kadagiti managbasol ken nasukir a lubong (Roma 5:6-8) F. Tapno maawatan ti "discipleship" masapul a maawatantayo ni JESUS!
1. Ni Jesus impakaammona ti Dios kadatayo (Juan 1:18) 2. No kabaelantayo ti agbalin a cas iti Dios, MASAPUL A MAITULADTAYO KEN JESUS. 3. Masapul nga aramidentayo ti cas iti inaramidna. AGAYAT a cas iti PANAGAYATNA. GURAEN TI DAKES a cas iti inaramidna. 4. NI JESUS KANAYON NGA INARAMIDNA DAGITI BANAG A MAKAAY-AYO ITI AMANA! (Juan 8:29). DAGITI ADALAN ARAMIDENDA MET TI CASTA. 5. NI JESUS ADDAAN NAINDAKLAN A LOYALTY NA KEN PANNAKITINNULONGNA ITI PAGAYATAN TI DIOS! (Juan 6:38) 6. Idi nakita ni Jesus dagiti tattao, Inkonsiderana ti potential A MAANI A KARKARARWA (Juan 4:35; Marcos 1:38) 7. Ni JESUS "BINILANGNA TI PATEG" iti Ministry na. a. Innalana ti galad nga adipen ket IMMAY DITOY LUBONG (Filipos 2:5-8) b. Ammona nga AGBAYAD ITI DAKKEL A PATEG! c. Immay tapno AGSERBI, SAAN A PASERVIAN (Mateo 20:28) d. Impalubosna ti bagina a maexpose iti sulisog iti daytoy a lubong (Hebreo 4: 14-16) e. Nacompletona ti trabaho nga immayanna ditoy lubong (Juan 9:4) f. "NATUNGPALEN" (Juan 19:30) 8. TI ADALAN PATANORENNA TI ISU MET LAENG A LOYALTY ITI PAGAYATAN TI DIOS! 9. TI ADALAN DISNUDO A "BILANGENDA TI PATEG" ti DISCIPLESHIP! 10. TI ADALAN KET AGBALIN A KAPADA TI AMONA! Ania ti Kiddawen ti Discipleship Manipud Kadatayo? Maikatlo a Leksyon I. Dadduma a napateg a prinsipyo: (Kitaen iti Discipleship In The Ministry of Jesus ni Jerry Jones) A. SAAN nga ipa-aramid ni Jesus ti banag a saanna kayat nga aramidem B. Ayaban ni Jesus ti Adalanna, Disipulona, tapno AGBALINDA A CAS KENKUANA! "....tunggal maysa a nasursuroan a naimbag, agbalin a cas iti Maestrona" (Lucas 6:40) " Siasinoman a mangibaga nga agbiag Kenkuana masapul a magna cas iti inaramid ni Jesus" (1 Juan 2:6) "... suruten ti addangna" (1 Pedro 2:21) "Ti cababalinmo masapul a maipada a cas ken Jesu Cristo" (Filipos 2:8) "...agingga a ni Cristo maforma Kenka" (Galatia 4:19)
C. Mairaman ditoy ti: ...nakaskasdaaw a commitment ken dedekasyon ken Jesus ...Nauneg a kina maseknan ken tarigagay a tumulong kadagiti napukaw a maammoanda ni Jesus ...Disnudo nga "agbayad iti pateg" ti agbalin a disipulo ...Masapul a napudno ken Jesus iti tungpal biag D. Uray iti Daan a Tulag, dagiti tattao saanda a NAPUDNO A SIMMUROT ITI APO (amin a puso) (Numeros 32:11) II. Ti KASAPULAN iti panagbalin a disipulo ni Jesus Cas Makita iti Tallo a Napnoan Karit a Surat A. Marcos 8:34-38 1. Dagiti adalan ni Jesus ket, umuna NAKIKADKADUA KENKUANA, ket kalpasanna IMBAONNA IDA (Marcos 3:14) 2. Imdengan a ni Pedro saanna maawat ti ipapatay ni Jesus (Marcos 8:32,33) 3. Ni Pedro impettengna iti nakemna ti KAMALI A DIREKSYON 4. Ti Adalan masapul a "TUMALLIKUD", "AWITENNA" ket "SUMUROT" 5. "Panangawit ti Krus" kayatna sawen completo a panangisuko iti pagayatan ti Dios, uray no isu ti pakatayan. Kitaen ni Jesus idiay hardin (Marcos 14:36). Kitaen payt ti 2 Corinto 4:8-11. 6. Masapul a "mapukaw tay ti biagtayo." Ti adalan ket agdisnudo nga agsakrifisyo. 7. Ti Adalan ket SAANNA IBAIN NI JESUS--- Natured, nakasagana nga agsao (Kitaen ti 2 Corinto 3:12; Aramid 4:12,13; 4:29-31) B. Lucas 9:57-62 1. Ti immuna a lalaki nangaramid ti desisyon a sumurot SAKBAY a naammoanna ti umno a sakrifisyo ken ti balor a mabayadan (Lucas 9:57, 58) --- Daytoy ti isu met laeng a kababalin kas ti "nabato" a daga, ti narabaw a puso. (Lucas 8:13) --- Ti adalan a sumarsaruno masapul a saan nga excited sakbay a mapanunutna ti Demand nga inted ti Dios kadakuada! 2. Ti maikadua a lalaki ket "MANANGITANTAN. Sumurotakto inton masangoanan nga al-aldaw. (Lucas 9:59,60) 3. Ti Maikatlo ket " RELUCTANT". Makita ni Jesus ti panagduadua. No irugim ti "agarado" SAANKA TUMALTALIAW ITI MALIKUDAN! Lucas 9:61,62) 4. NOTE: Masapul a "sumurotda" "iproklamada" ti pagarian ket "agtuloyda nga
agarado" C. Lucas 14:25-33 1. Mabalin a daytoy ti NAPNOAN KARIT iti Nasantoan a Surat a nai-discuss maipapan iti adalan. 2. Imdengan nga umarewekwek dagiti sumursurot ken Jesus (Lucas 14:25) 3. Ti umuna a karit nga imbaga ni Jesus maipapan iti no siasino ti AYATENTAYO NGA IPANGPANGRONA. (Lucas 14:26) ANIA TI KAYAT A SAWEN TI "GURA"? 4. Ti maikadua a karit ket isu ti PANANGAWIT TI KRUS ITI INALDAW (Lucas 14:27). Kitaen pay ti Lucas 9:23-26. AGDISNUDO NGA AGBIAG ITI PANAGBIAG TI DISIPULO URAY ITI TIEMPO A PAKATAYAN! 5. SAAN A MAIPARBENG A TAGIKUAEN WENNO KONTROLENNATAYO TI: --- Sabsabali (Lucas 14:26) Ayaten unay ti Apo! --- Bukudtayo (Lucas 14:26b, 27) Tallikudan ti bagi! --- Materyal a banbanag (Lucas 14:33) Saanmo mapagserbian ti Dios ken material a banbanag! 6. NAMITLO a daras kinuna ni Jesus, a no saanmo a maaramid daytoy "saanka a makapagbalin nga adalak" (Lucas 14:26,27, 33) 7. Ti Maikatlo a Karit ket " IRINGPAS TI ARAMID" (Lucas 14:28-32) --- "COUNT THE COST" of Building a tower! "Makompletom kadi?" --- Mabayadam ti pateg ti "isusurot ken Jesus?" --- Kabaelan ti Ari ti mangparmek iti sabali manen a buybuyot? IKONSIDERA TI PATEG! --- IRINGPAS TI ARAMID! SAANKA NGA AGIRUGI KALPASANNA SUMARDENGKA! 8. Imdengan a naimbag: Ni Jesus saanna nga i-descourage dagiti tattao manipud panagbalin nga adalanAGDESISYON NGA UMUNA A MANGLEPPAS ITI ARAMID! Maikapat a Leksyon Ni Jesus "Nangayab" "Nangsanay" ken "Nangpatanor" iti Adalanna I. Dadduma a Panglukat a Prinsipyo (Kitaen ti Discipleship In The ministry of Jesus by Jerry Jones) A. Nangayab ni Jesus iti lallaki a "sumurot Kenkuana" (Mateo 4:18-22)
B. Impatalgedna a ti Adalan, inton ma-sanay, ket agbalin a "cas" iti Maestro (Lucas 6:40) C. Ti adalan masapul a "maitutok ti matana ken Jesus" (Hebreo 12:2) D. Ti panggep ti Apo ket "maki-adda iti tunggal tao a kompleto ken Cristo" (Colosas 1:28) E. Kayatna sawen daytoy ket "ti Church membership" saan nga umdas. Completo a commitment iti Apo ken iti panangisurona ket kasapulan. II. Ni Jesus Nangayab iti Nadumaduma a Klase ti Tattao Nga Agbalin Nga Adalanna A. Ni Jesus inayabanna dagiti tattao a busy nga agbalin nga adalanna --- Pedro, Andres, Santiago ken Juan ket makumikomda nga agdakdaklis (Marcos 1:17-20; Mateo 4:18-22) --- Mateo ket makumikom nga agsingir ti buwis (Mateo9:9) --- Idiay Daan a Tulag, ni Amos ket makumikom nga agtalon ken Agpastor (Amos 7:14,15) B. Ni Jesus inayabanna dagiti "OPEN" wenno transparent a tattao nga agbalin nga adalanna. --- Ni Nataniel ket "open", lallaki nga awanan "rugit" (deceit) --- Ni Pedro ket "open" unay, maysa a napudno nga agsao iti marikriknana (Juan 6:66-69) C. Ni Jesus nangayab iti tattao a maka-asideg kadagiti sabsabali pay --- Ni Pablo ti maysa kadagitoy a klase a naayaban kalpasan ti iyu-uli ni Jesus idiay Langit (Aramid 9:10-16) III. Iti Ania a Gapu a Nangayab ni Jesus Iti Disipulona? A. Inayaban ni Jesus ida a maipaay Kenkuana (Mateo 4:19) B. Inayaban ni Jesus ida maipaay iti napnoan sakrifisyo a panagbiag (Mateo 20:20-28) C. Inayaban ni Jesus ida iti biag a panangisaknap iti evangelio (Aramid 1:8) D. Inayaban ni Jesus ida iti biag a nagbalbaliw. Ni Juan nagbalin nga Apostol ti Ayat! IV. Ni Jesus addaan Nadekket a Pannakikadua, kadagiti Disipulona. A. Maysa nga importante a Prinsipyo - Nakikuykuyogda ken Jesus, Imbaonna ida. B. Ti kasukat ni Judas nga agbalin nga Apostol a kadua dagiti Onse ket kasapulan a nakadkadua ni Jesus kabayatan iti ministry na. (Aramid 1:21) C. Dagiti dadaulo nga Judio ket ammoda a ni Pedro ken Juan ket "nakadkadua ni Jesus" (Aramid 4:13) D. Uray ipaay ni Jesus ti adu a gundaway kadagiti "agsingsingir ti buwis ken managbasol" (Lucas 15:1,2) V. Nagiparang ni Jesus iti Nakaro nga Emosyon iti Imatang Dagiti Adalan A. Ti naindaklan a PANANGIPATEG ken asi ni Jesus no dagiti tattao ket agsagaba (Marcos 1:40-42)
B. Ti naindaklan nga AYAT nga impakita ti Apo (Marcos 10:20-22; Juan 13:1). Riparen ti AYAT ni Jesus ken Lazaro, Maria ken Marta (Juan 11:3; 11:35,36) C. Ni Jesus ket MASEKNAN unay (Juan 11:33) D. Makaunget unay ni Jesus maigapu iti kinadakes dagiti Judio (Marcos 3:1-5) VI. Kanayon a Kariten ni Jesus dagiti Adalanna A. Ti umuna a karit nga intedna kadakuada ket ti panagbalinda a pasurotna (Mateo 4:18-22) B. Kinaritna ida nga agbalin a mangalap iti tattao (Mateo 4:19) C. Kinaritna ida nga agbalin a kas Kenkuana (Lucas 6:40) D. Kinaritna ida nga "agtulnog" -- Kinunana kadagiti tattao, APAY NGA AWAGANDAK APO,APO, DIYO MET TUNGPALEN TI IBAGAK? (Lucas 6:46) -- Ti masirib a tao DUMNGEG KET AGARAMID, ngem ti maag DUMNGEG NGEM SAAN NGA AGARAMID. E. Kinaritna ida nga "awitenda ti krusda" (Marcos 8:34) Kasapulan nga i-surrenderda ti aminda ket nakasaganada a matay Kenkuana (Lucas 14:26-33) F. Kinaritna dagiti Adalanna a sapulenda ti kinapudno (Juan 8:31,32) G. Kinaritna ida a kitaenda ti NAPAYPAYSO A PRIORIDAD iti biag. (Mateo 6:19-34) Napatpateg a maisurat ti nagan idiay Langit ngem ti addaan pannakabalin nga agparuar iti sairo (Lucas 10:20) H. Kinaritna ida a kitaenda ti AGKASAPULAN a saan nga iti nadumaduma a rasa (Lucas 10:25-37) I. Kinaritna ida a kitaenda dagiti tattao iti lubong a cas "carnero nga awan ti mangay-aywan" nga agkasapulan tulong espirituwal. (Mateo 9:36-38) Maikalima a Leksyon Ni Jesus "Nangayab" "Nangsanay" ken " Nangpatanor" ti Adalanna I. Introduksyon ken Panangrebesar (Kitaen ti Discipleship In The Ministry Of Jesus by Jones) A. Napno ti ministry ni Jesus iti "panagsanay" kadagiti Adalanna B. Insurona ida babaen iti "sao a nagtaud mismo iti ngiwatna" KEN babaen iti EHEMPLO NGA IMPAKITANA. C. Iti napalabas a leksyon (maikapat) nakita tayo a: --- Nangayab ni Jesus iti nagduduma a klase ti tao nga agbalin nga adalanna. --- Inayabanna ida a para Kenkuana, maipaay iti biag a napnoan
sakripisyo,maipaay iti biag a panangasaba ken iti nagbalbaliw a biag. --- Ni Jesus ket naindaklan ti pannakikadua wenno pannakikuykuyogna kadagiti adalanna. Adu ti inbukbukna nga oras maipaay kadakuada. (Marcos 3:14) ---Nagipakita iti naindaklan nga emosyon kadakuada --- Kinarit ni Jesus dagiti adalanna iti nadumaduma a wagas: --Agbalinda a cas Kenkuana (Lucas 6:40) --Agbalinda a tattao a managtulnog (Lucas 6:46) --Tapno sapulenda ti kinapudno (Juan 8:31,32) --Tapno kitanda ti umno a prioridad (Mateo 6:24-34) etc. II. Impeksa ni Jesus ti Disgustona Kadagiti Tignay Dagiti Adalanna Ken Kadagiti Sabsabali. A. Kinunana kadakuada a ti "kinalintegda" ket labsanna ti klase ti kinalinteg dagiti Fareseo (Mateo 5:20). B. Nagpakaasi kadakuada a SAANDA nga i-praktis ti relihiyon a "makitkita laeng dagiti tattao" (Mateo 6:1) C. Insurona ida ti maibusor iti "self-righteousness," dagiti tattao kanayon nga ipakitada no KASANO TI KAIMBAGDA. ---Kitaen ti ehemplo ti Fareseo iti Lucas 18:9-14 ---Kitaen ti self righteous hypocrites iti Mateo 23 D. Nadisgusto ni Jesus iti SAAN A PANAMATI dagiti adalanna (Marcos 16:14) E. Nadisgusto kadagiti "addaanen ti bukudda a kapanunutan" ket saanda kayat ti mariribok iti "Kinapudno" (Marcos 8:31-33) F. NOTE: Ni Jesus ket kanayon a madisgusto iti wagas a naayat. (Lucas 7:40-47) III. Ni Jesus Kanayon nga Itudona Dagiti Adalanna Iti Ama A. Immay ni Jesus tapno IPALAWAGNA TI AMA (Juan 1:18) B. Ipalawagna a ti sursurona ket saanna a bukbukod no di ket NAGTAUD ITI AMA A NANGIBAON KENKUANA (Juan 17:6) C. Imdengan dagtiti nakaad-adu a versikulo a ti AMA IMBAONNA NI JESUS (Juan 4:34; 5:24;30; 36-37; 6:38, 44, 57; 7:33; 8:16,18; 12:44, 49; 16:5;17: 18; 20:21) D. Idi nagungar ni Lazaro manipud patay, pinadayawan ni Jesus ti Ama. (Juan 11:41,42) E. Ni Jesus impaganetgetna ti pannakabalin ti Ama (Marcos 10:27) F. Impaganetgetna pay ti kinamaseknan ti Ama kadagiti tattao (Mateo 10:28-31) G. Ammona a ti Ama intedna ti amin a banag kadagiti imana. (Juan 13:3) IV. Pinataudna ti Pammati Iti Puso Dagiti Adalan A. Kinunana ken Pedro nga inkararaganna isu, tapno ti pammatina ket saan a madadael (Lucas 22:31-32)
B. Impeksana a napnoan pannakipagrikna ti PAMMATI ti centurion nga Hentil (Lucas 7:1-10) C. Isurona ida iti PANAMATI idi pinagtalnana ti bagyo (Marcos 4:35-41) D. Kinunana kadakuda a maaddaanda pay iti ad-adu a PANAMATI iti agnanayon ngem iti pisikal (Mateo 6:19-34). Sumardengda nga agdanag maipapan iti pisikal a banbanag ti biag. V. Inkoreherna No Ania ti Kamali iti "Kababalinda" A. Impakitana a ti pananglana ti babai ket napateg (Mateo 26:6-11. Napatpateg ngem iti pirac. B. Impakitana kadagiti adalan a ti panangapros kadagiti ubbing ket napateg. (Marcos 10:13-15) C. Impakitana a ti pannakaagas ti tao a nagango ti imana ket napateg ((Marcos 3:1-5) D. Impakitana ti pateg ti babai a mannakikamalala (Juan 8:1-22) E. Insurona ida no siasino a talaga ti kadakkelan (Mateo 20: 20-28) F. Impakitana a ti panagikut kadagiti materyal abanbanag ket AWANAN PATEG (Lucas 12:15-21) VI. Insurona dagiti Adalanna babaen iti Panagsalusud A. Dinamagna "Mamatika iti daytoy?" Mamati ka a ni Jesus Isu ti panagungar ken ti biag? (Juan 11:23-26) B. "Pedro ay-ayatennak ngem dagitoy?" (Juan 21:15-17) C. " Kabaelam nga inumen ti copa nga inumek?" (Marcos 10:38) D. "Ania ti makunam maipapan iti Cristo? Makin anak Kenkuana? (Mateo 22:41-45) E. "Siasino kadakuada ti aduan ayat?" (Lucas 7:39-42) Maikanem a Leksyon Naimbag a Pagwadan Kadagiti Adalan ni Jesus I. Background dagitoy nga ehemplo A. Insuro ni Jesus dagiti adalanna a cas kada Pedro ken Andres, Santiago ken Juan, Felipe ken Mateo, kdpy iti agarup 3 a tawen. B. Sakbay ti iyu-ulina kinunana kadakuada nga "Incayo pagbalinenyo ida nga adalan... bautizaranyo ida...ISUROYO KADAKUADA NGA AYWANANDA AMIN NGA IMBILINCO KADACAYO" (Mateo 28:19) 1. Dagitoy nga adalan AMMODA no ania ti insuro ni Jesus kadakuada 2. Ti Espiritu Santo iyegna iti lagipda AMIN a sinarita ni Jesus kadakuada (Juan 14:26; 16:13) 3. Idi agarup 3,000 a tattao ti nabautizaran iti aldaw ti Pentecostes, impaayda ti bagbagida kadagiti sursuro dagiti Apostol. (Aramid 2:42)
C. Dagitoy cadi barbaro nga adalan pudpudno a nagbalinda a cas kadagiti adalan a sinanay ni Apo Jesus? II. Ti Iglesia iti Libro ti Aramid, idiay Jerusalem ken dadduma pay a luglugar. A. Idi nangegda a ni Jesus isu ti Apo ken Cristo ket adda saem iti pusoda nai-bilin nga "agbabawi ken mabautizaran..." (Aramid 2:36-38) B. Agarup 3,000 ti nabautizaran C. IMDENGAN TI KLASE TI BIAG A NAGBIAGANDA (Aramid 2:42-47) 1. Managdaydayaw a biag.. nagtalinaedda kadagiti sursuro dagiti Apostol, panagkakadua ken panagpipinnisi ti tinapay ken panagkarkararag (Aramid 2:42) 2. Panagpipinnateg ken panagbibingay a panagbiag - maseknanda kadagiti sabsabili pay nga adalan. Imbingayda ti kukuada kadagiti agkasapulan (Aramid 2:44,45; 4:32,37) 3. Biag a napno iti panagtitipon--- aglalanglangda a mangan (Aramid 2:46) 4. Naragsak a biag - dinaydayawda ti Dios (Aramid 2:47) D. IMDENGAN ti nakapinpintas nga "Espiritu" wenno KABABALIN nga adda kadagiti Apostol: 1. Addaanda ti nauneg a pammati maipapan iti Apo. Awan sabali a nagan a pakaisalakanan no di ti nagan ni Jesus (Aramid 4:11,12) 2. Adda ti riknada a "dagdagus"(urgency) - Masapul nga ikasabada ITAN ni Cristo! (Aramid 5:17-21) 3. Adda nakaskasdaaw a "turedda" iti panangasaba. Saanda a mabuteng (Aramid 4:13, 19, 20, 29) 4. Idi naiwarawara ti Iglesia agingga idiay Judea ken Samaria,dagiti Apostol naggianda idiay Jerusalem, dagiti Cristiano napan iti amin a lugar nga inkasabada ti Sao ti Dios. (Aramid 8:4) Addaanda iti isu met laeng nga espiritu a cas kadagiti Apostol. 5. Ti Iglesia iti Aramid IMPAGANETGETDA NI CRISTO! a. Isu ti Apo ken Cristo (Aramid 2:36) b. Isu ti "Otor ti biag" (ARamid 3:13-15) c. Isu ket "Prinsipe ken Manubbot (Aramid 5:31) d. Inkasabada ni Cristo (Aramid 8:5) e. Inkasabada ni Jesus (Aramid 8:35) 6. Ti Iglesia iti Aramid impakatda ti Evangelism a. Ti Jerusalem ket napno iti sursuro ni Cristo (Aramid 5:28) b. Inaldaw iti Templo, ken kadagiti balbalay, inkasabada ni Cristo (Aramid 5:42) c. Inpan ni Felipe ti Evangelio idiay Samaria ( Aramid 8:5-25)
d. Ti evangelio naipan idiay Antioquia, Chipre ken iti isuamin a sakup ti Emperio ti Roma. (Aramid 11-28) III. Ti Napintas a Pagwadan ti Adalan Idiay Tesalonica A. Nangrugi daytoy a congregasyon iti 2nd missionary Journey ni Pablo (Aramid 17:1-9) B. Ti biagda ket "trabaho" a pinataud ti "Pammati" pinataud iti "Ayat" ken "panagandur" a pinataud ti "namnama" (1 Tesalonica 1:13) C. Dagitoy a BARBARO A CRISTIANO TINULADDA NI JESUS! 1. Tinuladda ni Pablo ken ti Apo (1 Tesalonica 1:6) 2. Inaramid ni Pablo ti bagina a "modelo" kadakuada tapno surutenda (2 Tesalonica 3:9) D. Ti pammatida ket "naipanayag" iti isuamin a lubong (1 Tesalonica 1:7,8) E. Riparen no kasano a daytoy nga espiritu ket maitulad ken Cristo (Apocalipsis 3:20) F. Dagitoy a tattao ket nangaramidda iti napalalo a "panagbalbaliw" iti biagda 1. Nagbaw-ingda ken ni Apo Dios manipud kadagiti didiosen 2. "Agserbida iti sibibiag ken napaypayso a Dios 3. Ken urayenda ti Anakna manipud langit (1 Tesalonica 1:9,10) Maysa a lalaki managan Weirsbe kunana " we should worship God, love people, and use things." However, man seems to "worship things", "use people" "love self" and leave God completely out of the picture. LET US BE REAL DISCIPLES OF JESUS! Maikapito a Leksyon Naimbag a Pagwadan Dagiti Adalan ni Jesus (Maikadua a Paset) I. Ni Jesus "nangsanay" ken nanpatanor iti adalan. Sinuroanna dagiti tattao a cas kada Pedro ken Andres, Santiago ken Juan. Kalpasanna kunana kadakuada, idi nagungar nga "Incayo....pagbalinenyo ida nga adalan.. bautizaranyo ida...ket isuroyo kadakuada" no ania ti inbilin ni Jesus kadakuada (Mateo 28:18-20) A. Dagitoy nga adalan ket saksi ida ni Jesus idiay Jerusalem, Judea ken Samaria, ken iti amin a lubong (Aramid 1:8) B. Nangrugida a nangasaba idiay Jerusalem. Agarup 3,000 ti nagtulnog (Aramid 2:22-41) C. Riniprip a "lallaki ken babbai" mainayon pay dagiti adu a papadi a Judio ti nagtulnog iti Apo (Aramid 4:4; 5:14; 6:7) D. Caspangarigan, ni FELIPE, ESTEBAN KEN BERNABE isuda dagiti nagkauna nga
adalan (Aramid 4:36, 37; Aramid 6:1-6) II. Ni BERNABE, naimbag a pagwadan nga adalan ni Jesus A. Maysa a Levita manipud iti Isla ti Chipre (Aramid 4:36) B. Ti naganna ket "Jose" ngem dagiti Apostol inawaganda "BERNABE" a kayatna sawen "Anak ti liwliwa" (Aramid 4:36) C. Laksid ken Jesus, awanen sabali a nangapros iti biag ni Pablo A CAS ITI INARAMID NI BERNABE! D. Ni Bernabe addaan ti napigsa nga Influwensya iti naimbag, iti nagkauna nga Iglesia. RIPAREN DAGTI DADDUMA A BANAG NGA INARAMIDNA, ken ti INFLUWENSYANA! 1. Ni Bernabe ket ehemplo iti PANAGITED (Aramid 4:36, 37) ---Nangilako iti paset ti dagana tapno tumulong kadagiti agkasapulan (Aramid 4:37) ---Kitaen ti panagsunganida Bernabe, ken Ananias ken Safira a nagulbod iti Apo (Aramid 5:1-11) 2. Ni Bernabe nangipakaammo iti baro a Cristiano, ni Pablo iti Iglesia iti siyudad ti Jerusalem (Aramid 9:26-30) ---Dagiti adalan idiay Jerusalem ket mabutengda ken Saulo (Pablo) ---Ni Bernabe ket saan a nagamak nga agtalek iti daytoy barbaro nga adalan. 3. Ni Bernabe napan idiay Antioquia tapno mangliwliwa iti baro nga Iglesia idiay (Aramid 11:22-26) ---Ti Iglesia idiay Jerusalem ammoda no siasino ti kasayaatan a lalaki a maipatulod. ---Liniwliwa ni Barnabas ida ---Kalpasanna, napan idiay Tarso tapno sarakenna ni Pablo ket itugotna idiay Antioquia tapno tumulong iti trabaho. Adu dagiti nasursuroan! 4. Nakikuyog ni Bernabe iti umuna a missionary journey ken Pablo (Aramid 13,14) ---Inkuyogda ni Juan Marcos, ngem nagsubli (Aramid 13:13) ---Maysa a "ruangan iti pammati" ti nalukatan tapno masuroan dagiti Hentil (Aramid 14:27) 5. Intuloy ni Bernabe a sinanay ni Juan Marcos (Aramid 15:36-40) ---Saan a kayat nga itugot ni Pablo ni Juan Marcos iti maikadua a
Panagbaniagada ---Adda saan a panagtunosda Pablo ken Bernabe ---Innala ni Bernabe ni Juan Marcos ket napanda idiay Chipre ---Adu a tawen ti napalabas, ni Marcos nagbalin a napudno a trabahador (2 Timoteo 4:11) III. Ni Pablo ket naimbag a pagtuladan nga adalan ni Jesus A. Iti naminsan nagbalin a "kangroonaan kadagiti managbasol" (1 Timoteo 1:15). Ngem nagbalin a "kangronaan a misyonero" B. Pudno a sinurot ni Pablo ni Jesus 1. Idiay dalan nga agpa Damasco, naibaon a mapan iti siyudad, ket naibaga kenkuana no ania ti aramidenna. (Aramid 9:6) 2. Ken Pablo, "Ti panagbiag ket ken Cristo..." (Filipos 1:21) 3. Nailansa ken Cristo, ket saanen a ni Pablo ti agbiag, no di ni Cristo ti "agbiagen Kenkuana" (Galatia 2:20) 4. Agpanayag laeng iti Krus ni Jesus (Galatia 6:14) C. Impaay ni Pablo ti biagna iti PANANGASABA 1. Maseknan unay kadagiti bukudna a tattao (Roma 9:3; 10:1,2) 2. Nangisuro idiay Efeso iti dua a tawen, tapno amin iti dayta a probinsya mangngeganda ti evangelio. (Aramid 19:10) 3. Ti tarigagayna ket "ikasabana ni Cristo" iti lugar a ni Cristo saan a mainagnaganan" (Roma 15: 19-21) D. Insukona ti naindagan a panagballigi iti NAILANGITAN A BALLIGI 1. Insukona amin a naindagaan a kinapateg ken panagballigi ket imbilangna a "basura" dagita. 2. Disnudo nga agsagaba maigapu ken Cristo (2 Corinto 11:23-28) E. Kumpleto a NAPUDNO iti Apo agingga a natay! 1. Iti ngudo ti biagna, kinunana "nakidangadangak iti naimbag a dangadang" 2. Nakasagana a pumanaw iti biagna, ket makiadda ken Cristo (2 Timoteo 4:6-8) Maikawalo a Leksyon Nadumaduma a "Panangsanay a Bukbukud", "Heart Searching" Maipapan Iti Panagbiagtayo A Cas Adalan I. Pakauna (Kitaen iti (Disciples In The Ministry Of Jesus by Jones)
A. Tunggal maysa maaddaan iti napudno a puso ket disnudo a kitaenna ti bukudna. B. Pangtesting a saludsud, ket tumulong kadatayo no kasano tayo nga ag-mature iti napaypayso a panagbalintay nga adalan, ken no sadino ti pagkapsutan ken pagkurangantayo. C. Saantayo a maibaga iti bukudtayo a "dagsen" agingga a ditay mapan iti timbangan tapno marukodtayo. D. Ti "kina RELIHIYOSO" ket saan nga umdas (Mateo 7:21-23) E. Mabalin ti maysa nga agbalin a "camcameng iti Iglesia" ngem saan latta nga AGBALIN NGA ADALAN NI JESUS. F. Mabalin a ti maysa addaan Perfecto nga Attendance iti panagigimong ngem saan nga agbalin nga adalan. G. RIPAREN A NAIMBAG DAGITI DADDUMA A NAPATEG "EXAM" QUESTIONS. II. Napudpudno cadi nga AGBALINAK NGA ADALAN NI JESUS? A. Saantayo nga agbalin nga adalan ni Jesus maigapu laeng iti "panagbautizar" cas ubing (Aramid 8:12) B. Saantayo nga agbalin nga adalan babaen laeng iti panagkararag (Aramid 9:1-19) C. Saantayo nga agbalin nga adalan ni Jesus babaen iti "maiwarsi a danum" kadatayo (Roma 6:1-4) D. Saantayo nga agbalin nga adalan babaen iti "panamati laeng", awaten laeng iti panunut a ni Jesus ket isu ti Cristo ken Apo (Aramid 2:36-41) E. MASAPUL NGA AGBALINTAYO NGA ADALAN A CAS ITI INARAMID DAGITI NAGKAUNA NGA ADALAN. F. Kasano a dagiti nagkauna nga adalan nagbalinda nga adalan? ---Nangeganda ti EVANGELIO, maipapan iti ipapatay ken panagungar ni Jesus (Aramid 2:22-36) ---Nangeganda a ni JESUS ISU TI APO KEN CRISTO (Aramid 2:36) ---Inawatda daytoy a mensahe nga addaan dakkel a conviction ken pammati (Aramid 2:37) ---NAGBABAWIDA kadagiti basbasolda ket imbaw-ingda ti loyalty da ken Jesus (Aramid 2:38) ---Nabautizaranda iti danum" maipaay iti pannakapakawan iti basbasol" (Aramid 2:38, 41; Roma 6:1-4; Colosas 2:12). Daytoy ket cas iti napintas a pannakipada iti IPAPATAY, PANNAKAITANEM, ken PANAGUNGAR NI JESUS. G. No kayatko ti agbalin nga adalan ni Jesus. MASAPUL NGA AGBALINAK NGA ADALAN A CAS KADAKUADA! Kitaen ti Lucas 6:46 III. Pudpudno cadi a "Sursurutek ni Jesus" ITA? A. Napaypayso cadi a sursurutek ni Jesus iti BIAG a pagbibiagco, iti wagas ti PANAGDAYAWCO, ken iti no ania ti kayatna a PAGBALINAN ti Iglesiana?
B. Idi ikeddingko ti agdesisyon no ania ti "husto ken kamali" dagiti kadi sasao ni Jesus, ti bilin a sursurutek? Sinaludsudko kadi, "ANIA TI BILIN NI JESUS KANIAK NGA ARAMIDEK? C. Napaypayso kadi a mariknak a "nagatangak iti maysa a gatad?" ti dara ni Jesus. (1 Corinto 6:19,20). Mariknak kadi nga adda pagilasinan a nailagom kaniak a kunana, "Saan a mabayadan iti ania man a pateg - nagatang ken nabayadan idiay calvario. D. Napaypayso cadi a kunaek "surutek ni Jesus iti aniaman a situwasyon, ken aniaman a sawen ti tao?" (Lucas 6:46) IV. Agtrabtrabahoak kadi Espiritually iti Biag dagiti Sabsabali? A. "Incayo pagbalinenyo ida nga adalan...bautizaranyo ida...isuroyo kadakuada nga aywananda ti inbilinko kadakayo" (Mateo 28:19-20) B. Adalan, tumulong a MANGARAMID ITI SABALI PAY NGA ADALAN! C. Suroan dagiti "napudno a tattao" a mabalinna met ti "mangisuro iti sabali" (2 Timoteo 2:2) V. Adda Kadi Banbanag iti Biagko a Diak Kayat a Baliwan Maipaay Ken Cristo? A.Ti adalan saanna laeng nga "i-minimize ti basbasolna" no di ket KAYATNA NGA ISARDENG! ( 1 Juan 1:7-10) B. Saan laeng a DAYAWENNA TI APO ITI BIBIGNA kabayatan a ti pusona ket adayo iti Apo (Mateo 15:8) C. Manipud pannakabautizar, ti adalan napagungar tapno magna iti biag a natarnaw, nasantoan, kinatulnog, natay iti daan a panagbiag. (Roma 6:1-23). Ti daan a panagbiagtayo ket "nailansa iti krus a naikuyog ken Cristo"NATAYTAYO KEN CRISTO A KAKUYOG TI DAAN A PANAGBIAGTAYO! D. Idi napagungar manipud pannakabautizar, ti adalan "birokenna dagiti banbanag nga adda sadi ngato" nga ayan ni Cristo (Colosas 3:1-7) E. Guilty ak cadi iti "selective obedience" piliek laeng dagiti banag a pagtulnogak ta isu ti maka-ay-ayo kaniak? VI. Ti cadi panagbiag a cas adalan ket idiay NAPALABAS LAENG A PANAGBIAGKO?, wenno AGDAMAAK NGA ADALAN ITA? A. Ti adalan ket saanna mabalin ti sumurut iti ababa a kanito kalpasanna ag"RETIRE!" Maysa a lifetime commitment! B. No aramidentayo AMIN A BANAG a KAYAT TI DIOS ken dagiti BILBILIN nga ipaaramidna katadatayo, maibilangtayo latta pay laeng nga "unprofitable servants" a nangibanag iti dutytayo. (Lucas 17:10) C. Ti adalan cas ken Apostol Pablo, ket "NAIPASALISTA ITI ARMADA TIAPO" Idi dandanen matay ni Pablo, kinunana, "nakirupakak iti nasayaat a pannakidangadang... naturpos ko ti tarayek...inaywanak ti pammatik" (2 Timoteo 4:6-8)
PANGSERRA Ti ehemplo ti maysa a nagbalin nga adalan iti napalabas, kalpasanna timmalikud ken Jesus isu ni DEMAS nga iti naminsan ket katulongan ni Pablo (Felimon 24) Idi kuan pimmanawen "ta inay-ayatna ti lubong" (2 Timoteo 4:10) Mangaramid iti kompleto a commitment ken ni Jesus ket ipalubosmo a tenglenna ti biagmo. Mangaramidka ti commitment a mangayat iti tattao, ket tumuladka ken Jesus iti aniaman a wagas! Ipalubos mo a ti Apo usarennaka. Inyulog iti Iloko ni: Kabsat Edward Tangonan Manipud Libro ni: Kabsat Bob Buchanan Naimbag a mausar iti panagadal iti Domingo ken kadagiti training program. God Bless!!