34567 APAY A NAGSAGABA KEN NATAY NI JESUS? PANANGLAGLAGIP ITI IPAPATAY NI JESUS MIERKOLES, MARSO 23, 2016 No . 2 2 0 16
34567 Vol. 137, No. 4 ILOKO TI MAGASIN a Ti Pagwanawanan iday- dayawna ni Jehova a Dios, ti Agturay iti uniberso. Liwliwaenna dagiti tattao babaen iti naimbag a damag a ti naila- ngitan a Pagarian ti Dios asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a maad- daan iti pammati ken Jesu-Kristo, a natay idi tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Daytoy a magasin ket awan pakainaiganna iti politika ken maipabpablaak manipud pay idi 1879. Ti Biblia ti sursurotenna kas autoridadna. Saan a mailaklako daytoy a publika- sion. Maipapaay daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangi- suro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. No kayatmo ti mangted iti donasion, bisitaem ti Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto ti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Kayatmo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno libre a ma- yadalan iti Biblia? Kitaem ti wenno ipatulodmo ti kiddawmo iti may- sa kadagiti adres iti baba. Para iti PILIPINAS: Jehovah's Witnesses PO Box 2044 1060 Manila Para iti UNITED STATES OF AMERICA: Jehovah's Witnesses 25 Columbia Heights Brooklyn, NY 11201-2483 Para iti kompleto a listaan dagiti adres iti intero a lubong, kitaem ti The Watchtower (ISSN 0043-1087) Issue 4 March 2016 is published monthly with an additional issue published in January, March, May, July, September, and November by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2016 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Maipabpablaak iti Kada Ruar: 58,987,000 iti 254 a LENGGUAHE No. 2 2016 ANIA TI MAKUNAM? Talaga kadi nga adda maitedna kenka a pagsayaatan daytoy a popular a teksto iti Biblia: "Ti Dios inayatna ti lubong iti kasta unay isu nga intedna ti bugbugtong nga Anakna"? - Juan 3:16. Ilawlawag daytoy a ruar ti Pagwanawanan no apay a ti panagsagaba ken ipapatay ni Jesus ket pagsayaatam. Apay a Nagsagaba ken Natay ni Jesus? Talaga Kadi a Napasamak? 3 Apay a Nagsagaba ken Natay ni Jesus? 5
ITI DAYTOY MET A RUAR Masapul Kadi a Mapan Agdayaw Dagiti Kristiano Kadagiti "Sagrado a Lugar"? 8 Masalbar ti Biagmo no Agtignayka Maitunos Kadagiti Pagilasinan! 11 Kapitulo ken Bersikulo iti Biblia - Asino ti Nangikabil? 14 Ania ti Kuna ti Biblia? 16 s MABASA ONLINE SUNGBAT TI DADDUMA PAY A SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA Natay Kadi ni Jesus iti Krus? (Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA ˛ SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA) r
TOPIKO ITI AKKUB TALAGA KADI A NAPASAMAK? Iti primavera (spring) ti 33 C.E., napapatay ni Jesus a Nazareno. Napabasol a kumonkontra iti gobierno, nakabkabil iti kasta unay, nailansa iti kayo, ket nagpasar iti nakaro nga ut-ot, sa natay. Ngem pinagbiag ti Dios, ket kalpasan ti 40 nga aldaw, napan idiay langit. Mabasa daytoy a nagpateg a pasamak iti uppat nga Ebanghelio iti Kristiano a Griego a Kasuratan, a pagaam- mo kas Baro a Tulag. Talaga kadi a napasamak dagita? Importante dayta a saludsod. Ngamin, no saan a napa- samak dagita, awan serserbi ti pammati dagiti Kristiano, ken ti namnama a biag nga agnanayon iti Paraiso ket kas- la tagtagainep laeng a dinto pulos matungpal. (1 Corin- to 15:14) Ngem no talaga a napasamak dagita, adda nag- sayaat a namnama para kadagiti tattao, a mabalin a maadda met kenka. Isu nga agpaypayso kadi ti naisalay- say kadagiti Ebanghelio wenno es-estoria laeng? TI IPAKITA DAGITI IMPORMASION Saan a kas kadagiti inar-aramid nga estoria, talaga nga agpayso ken nakadetdetalyado ti salaysay dagiti Ebang- helio. Kas pagarigan, mabasa kadagita ti nagnagan ti adu nga agpaypayso a lugar, nga adu kadagita ti mabalin a papanan ita. Adda pay dagiti naisurat a nagan dagiti tat- tao, ket paneknekan dagiti historiador a talaga a nagbiag dagita. - Lucas 3:1, 2, 23. No. 2 2016 3
Dinakamat dagiti mannurat idi umuna ken maika- dua a siglo ti nagan ni Jesus. Ti pannakapapatayna, Insurat ni Tacitus, a nayanak idi agarup 55 C.E., nga "idi turay ni Ti- berio, ni Kristo a naggapuan ti nagan [a Kristiano] ket nagpasar iti ka- karuan a dusa iti ima ti maysa kadagiti nangato nga opisialtayo a ni Poncio Pilato." Ni Jesus ket tinukoy met da Suetonius (umuna a sig- lo); Judio a historiador a ni Josephus (umuna a siglo); ken ni Pliny the Younger a gobernador ti Bitinia (umuna a paset ti maikadua a siglo). Apay a Manmano ti Ebidensia Malaksid iti Biblia? Gapu ta dakkel ti impluensia ni Jesus iti lubong, manamnamatay kadi a malaksid iti Biblia, adda pay dagiti makitatayo nga ebidensia manipud idi umuna a siglo a talaga a nagbiag ken napagungar isuna? Saan. Ti maysa a rason ket dandani 2,000 a tawenen ti napalabas manipud idi naisurat dagiti Ebanghelio. Manmano laeng a dokumento iti daydi a panawen ti adda pay laeng agingga ita. (1 Pedro 1:24, 25) May- sa pay, ditay namnamaen a ti adu a kumonkontra ken Jesus ket agsurat kadagiti impormasion a maka- tulong kadagiti tattao a mamati ken agtalek kenkuana. Maipapan iti panagungar ni Jesus, inlawlawag ti maysa kadagiti apostolna a ni Pedro: "Iti maikatlo nga aldaw, pinagungar ti Dios ket nagparang, saan a kadagiti amin a tattao no di kadakami laeng a saksi a pinili ti Dios - dakami a nakilanglang [wenno, nakikadua] kenkuana iti panganan kalpasan ti pana- gungarna." (Aramid 10:40, 41, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) Apay a saan a kadagiti amin a tattao? Ibaga ti Ebanghelio ni Mateo nga idi naammuan da- giti kumonkontra a lider ti relihion a nagungaren ni Jesus, nangaramidda iti pamay-an tapno saan nga agwaras dayta a damag. - Mateo 28:11-15. Kaipapanan kadi dayta a kayat ni Jesus a mailimed ti panagungarna? Saan, gapu ta kinuna ni Pedro: "Imbilinna a mangasabakami kadagiti tattao ken ma- ngipaay iti naan-anay a pangsaksi nga isu daytoy ti Maysa nga inkeddeng ti Dios nga agbalin nga ukom dagiti sibibiag ken dagiti natay." Kasta a mismo ti inaramid ken ar-aramiden dagiti pudno a Kristiano. - Aramid 10:42. 4 TI PAGWANAWANAN a nadeskribir kadagiti Ebanghelio, ket maitunos iti pamay-an a panangdusa dagiti Romano kadagidi a tiempo. Maysa pay, agpayso dagiti naisurat nga im- pormasion ken napudno ti pannakaisalaysay dagiti pasamak ta naibaga pay uray dagiti nagkamalian da- giti adalan ni Jesus. (Mateo 26:56; Lucas 22:24-26; Juan 18:10, 11) Talaga a paneknekan amin dagita a napudno dagiti mannurat kadagiti Ebanghelio ken agpayso dagiti insuratda maipapan ken Jesus. TI NGAY PANAGUNGAR NI JESUS? Patien ti kaaduan a talaga a nagbiag sa natay ni Jesus, ngem adda dagiti agduadua iti panagungarna. Uray dagiti apostolna, saanda idi a pinati a dagus ti damag a nagbiag manen isuna. (Lucas 24:11) Ngem naikkat ti amin a panagduadua idi a dagiti apostol ken ti dadduma nga adalan nakitada ni Jesus iti agdu- duma a gundaway. Kinapudnona, naminsan, nakita isuna ti nasurok a 500 a tattao. - 1 Corinto 15:6. Uray no mabalin a maaresto ken mapapatayda, na- tured latta dagiti adalan a nangipakaammo iti pana- gungar ni Jesus kadagiti amin a tattao - uray kadagi- ti mismo a nangpapatay ken Jesus. (Aramid 4:1-3, 10, 19, 20; 5:27-32) Kasta ngata katured dagiti adalan no saanda a sigurado a napagungar ni Jesus? Kina- pudnona, ti kinaagpayso ti panagungar ni Jesus ti ra- son no apay a dakkel ti impluensia ti Kristianidad di- toy lubong, idi ken uray ita. Ti salaysay dagiti Ebanghelio maipapan iti ipapa- tay ken panagungar ni Jesus ket talaga a maibilang a pudpudno a rekord iti historia. No basaem a naimbag dagita, makombinsirka a talaga a napasamakda. Lal- lalo pay a tumibker ti pammatim no maawatam dagi- ti rason no apay a napasamak dagita. Ilawlawag day- ta ti sumaruno nga artikulo.
APAY A NAGSAGABA KEN NATAY NI JESUS? Ania ti sungbatmo no damagenda kenka, "Kayatmo kadi ti agbiag iti agnanayon?" Mabalin nga ibaga ti kaaduan a kayatda, ngem pampanunotenda a kasla imposible dayta. Kunada a normal ti ipapatay - dayta ti pagpatinggaan ti biagtayo. No ngay mabaliktad ti saludsod ket damagenda kenka, "Kayat- mo kadin ti matay?" No normal ti situasion, kaaduan a tattao ti mangisungbat iti saan. Ania ti ipakpakita dayta? Natural laeng a kayattayo ti agbiag uray adu ti problema. Kuna ti Biblia a pinarsua ti Dios dagiti tattao nga addaan tarigagay nga agbiag. Kinapud- nona, ibagana a "ti tiempo a di nakedngan [wenno, agnanayon] insaadna iti pusoda." - Eclesiastes 3:11. Ngem matmatay dagiti tattao ita. Ania ti napasamak? Adda kadi inaramid ti Dios tapno masolusionan ti situasion? Makapa- ragsak dagiti sungbat ti Biblia, ken dakkel ti koneksion dagita iti rason no apay a nagsagaba, wenno nagrigrigat, ken natay ni Jesus. NO ANIA TI NAPASAMAK "Babaen iti maysa a tao [ni Adan] simrek ti basol iti lubong ken ti ipapatay babaen iti basol, ket iti kasta ti ipapatay nagsaknap iti amin a tattao agsipud ta nagbasolda amin." - Roma 5:12 Mabasatayo iti umuna a tallo a kapitulo ti Genesis nga inikkan ti Dios ti umuna nga agassawa a da Adan ken Eva iti namnama nga agbiag nga agnanayon, ken imbagana no ania ti aramidenda tap- no maaddaanda iti kasta a biag. Deskribiren met ti salaysay no apay a nagsukirda iti Dios ken no apay a napukawda dayta a nam- nama. Nagsimple ti pannakailawlawag ti estoria - nakasimsimple nga uray la ibilang ti dadduma a sarsarita laeng. Ngem kas kada- giti Ebanghelio, makita iti libro ti Genesis a talaga nga agpaypay- so dagiti pasamak a linaon dayta. Ania ti resulta ti panagsukir ni Adan? Kastoy ti sungbat ti Bib- lia: "Babaen iti maysa a tao [ni Adan] simrek ti basol iti lubong ken ti ipapatay babaen iti basol, ket iti kasta ti ipapatay nagsak- nap iti amin a tattao agsipud ta nagbasolda amin." (Roma 5:12) Nagbasol ni Adan idi nagsukir iti Dios. Isu a napukawna ti nam- nama a biag nga agnanayon, ket idi kuan, natay. Gapu ta annak- natayo, natawidtayo ti kinaimperpektona isu nga agsakit, luma- kay wenno bumaket, ken mataytayo. Dayta a panangilawlawag ket maitunos iti nadiskobre dagiti sientista no kasano a matawid dagiti annak ti dadduma a kababalin dagiti nagannakda. Ngem adda kadi inaramid ti Dios tapno masolusionan ti situasion? Kitaem ti "Ti Kinahistorikal ti Genesis," iti Pannakatarus iti Kasuratan, Tomo 1, panid 886, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. No. 2 2016 5
Gapu iti ipapatay ni Jesus, naluktan ti dalan nga agturong iti naragsak ken agnanayon a biag NO ANIA TI INARAMID TI DIOS Nangaramid ti Dios iti pamay-an tapno maisubli ti napukaw ni Adan a namnama a biag nga agnanayon. Kasano? Kuna ti Biblia iti Roma 6:23: "Dagiti isupapak ti basol isu ti ipapatay." Kaipapanan dayta nga ipapatay ti epekto ti basol. Natay ni Adan gapu ta nagbasol. Kasta met, agbasbasoltayo isu a mapaspa- sarantayo met ti epekto ti basol, ti ipapatay. Ngem uray no saan a datayo ti nagbasol, nayanaktayo nga imperpekto. Isu a gapu iti ayat ti Dios, imbaonna ti Anakna a ni Jesus tapno lak-amenna para kadata- yo 'dagiti supapak ti basol.' Kasano nga agepekto dayta? Nangrugi a maadda ti basol ken ipapatay kadagiti tattao idi nagsukir ti maysa a perpekto a lalaki a ni Adan. Isu a tapno mawayawayaantayo kadagita, ka- sapulan met ti maysa a perpekto a lalaki nga agbalin a natulnog uray agingga ken patay. Ilawlawag dayta ti Biblia: "No kasano a babaen ti kinasukir ti maysa a tao adu ti naibilang a managbasol, kasta met a baba- en ti panagtulnog ti maysa a persona adu ti maibi- langto a nalinteg." (Roma 5:19) Ni Jesus dayta a "maysa a persona." Pimmanaw idiay langit ket nag- 6 TI PAGWANAWANAN balin a perpekto a tao, sa natay para kadatayo. Kas resultana, posible a maibilangtayo a nalinteg iti sa- nguanan ti Dios ken maaddaan iti namnama a biag nga agnanayon. NO APAY A NAGSAGABA KEN NATAY NI JESUS Ngem apay pay laeng a masapul a matay ni Jesus? Di kadi mabalin a nangaramid latta koman ti Dios iti linteg a mangipalubos kadagiti annak ni Adan nga ag- biag nga agnanayon? Sigurado nga adda autoridadna a mangaramid iti dayta. Ngem no inaramidna dayta, konkontraenna met laeng ti impaulogna a linteg a ti epekto ti basol ket ipapatay. Nakapatpateg dayta a linteg, ket saan a mabalin a laglag-anen wenno bali- wan no narigat nga aramiden. Naibatay dayta iti pud- pudno a hustisia. - Salmo 37:28. No saan a sinurot ti Dios ti hustisia iti daytoy a ba- nag, mabalin a panunoten dagiti tattao a baka kas- tanto manen ti aramidenna iti dadduma pay a banag. Kas pagarigan, patasto ngata inton pilienna no asino kadagiti annak ni Adan ti maikari nga agbiag nga Inyakar ti Dios ti biag ti Anakna idiay langit iti aanakan ni Maria isu a nagsikog. Ket babaen ti nasantuan nga espiritu ti Dios, naprotekta- ran ni Jesus isu nga awan ti natawidna a kinaimperpekto manipud ken Maria. - Lucas 1:31, 35.
"Itultuloyyo nga Aramiden Daytoy" Iti rabii sakbay ti ipapatay ni Jesus, nakikadua kadagiti matalek nga apostolna ket inrugida ti Pananglaglagip iti ipapatayna. Imbagana kada- kuada: "Itultuloyyo nga aramiden daytoy kas panglaglagip kaniak." (Lucas 22:19) Kas panag- tulnog iti dayta a bilin, tinawen nga agkakadua dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong tapno laglagipenda ti anibersario ti ipapatay ni Jesus. Idi napan a tawen, 19,862,783 ti immatender iti dayta nga okasion. Iti daytoy a tawen, ti Pananglaglagip iti ipapatay ni Jesus ket inton Mierkoles, Marso 23, kalpasan ti ilelennek ti init. Maragsakankami a mangawis kenka ken iti pamiliam, ken kadagiti gagayyem- mo nga umatender ken agdengngeg iti maysa a palawag a naibasar iti Biblia. Mailawlawagto sadiay no apay a nakapatpateg ti ipapatay ni Jesus ken no kasano a pagimbagam dayta. Libre ti umay ken awan ti maaramid a panagkolekta. Pangngaasim ta damagem kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo ti maipapan iti oras ken loka- sion, wenno mabalinmo a bisitaen ti website-mi a agnanayon? Mapagtalkan ngata kadagiti karina? Ti panangsurot ti Dios iti hustisia idi nangaramid iti pamay-an tapno maisalakantayo ket pammasiguro a kanayon nga aramidenna ti umiso. Gapu iti ipapatay ni Jesus, inlukat ti Dios ti dalan nga agturong iti biag nga agnanayon iti Paraiso a daga. Kuna ni Jesus iti Juan 3:16: "Ti Dios inayatna ti lubong iti kasta unay isu nga intedna ti bugbugtong nga Anakna, tapno tunggal maysa a mangwatwat iti pammati kenkuana saan koma a madadael no di ket maaddaan iti agnanayon a biag." Ti ngarud ipapatay ni Jesus ket pakakitaan iti di agkupas a kinahustisia ti Dios ken kangrunaanna, iti kasta unay a panagayat- na kadagiti tattao. Ngem apay a kasapulan nga agsagaba ni Jesus ken agpasar iti narigat nga ipapatay kas nadeskribir kada- giti Ebanghelio? Gapu ta nagtalinaed isuna a matalek iti nakaro a pannubok, namimpinsan a pinanekne- kanna nga ulbod ti ibagbaga ti Diablo a saan a maka- pagtalinaed a matalek iti Dios dagiti tattao no maipa- sangoda iti pakarigatan. (Job 2:4, 5) Mabalin a kasla husto dayta idi nagballigi ni Satanas a mangsulisog iti perpekto a lalaki a ni Adan tapno agbasol. Ngem ni Jesus, nga eksakto a kapada ni Adan, ket nagtali- naed a natulnog uray narigat ti napasaranna. (1 Co- rinto 15:45) Pinaneknekanna ngarud a nakapagtul- nog koma met ni Adan iti Dios no kinayatna. Babaen ti panagibturna, nangibati ni Jesus iti pagtuladan a surotentayo. (1 Pedro 2:21) Binendisionan ti Dios ti kinatulnog ti Anakna ket inikkanna iti immortal a biag idiay langit. NO KASANO A PAGIMBAGAM Talaga a natay ni Jesus, ket naluktan ti dalan nga agturong iti biag nga awan inggana. Kayatmo kadi ti kasta a biag? Impakita ni Jesus no ania ti masapul nga aramidentayo idi kinunana: "Daytoy kaipapa- nanna ti agnanayon a biag, ti pananggun-odda iti pannakaammo maipapan kenka, ti maymaysa a pud- no a Dios, ken iti daydiay imbaonmo, ni Jesu-Kris- to." - Juan 17:3. Aw-awisendaka dagiti mangipabpablaak iti daytoy a magasin nga ammuem ti ad-adu pay maipapan iti pudno a Dios a ni Jehova, ken iti Anakna a ni Jesu-Kristo. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova iti lu- garyo a tumulong kenka. Adda met dagiti makatu- long nga impormasion a mabirokam iti website-mi a ˇ No. 2 2016 7
Masapul Kadi a Mapan Agdayaw Dagiti Kristiano Kadagiti "Sagrado a Lugar"? KADA tawen, nasurok nga 6 a milion a tattao ti map- mapan iti maysa a naiputputong a kabakiran iti Pe- ninsula ti Shima idiay Japan. Mapanda iti Grand Shrine ti Ise, nga ayan ti diosa ti init ti Shinto a ni Amaterasu Omikami, nga agarup 2,000 a tawenen a daydayawen- da. Bugguan nga umuna dagiti agdaydayaw dagiti ima ken ngiwatda, sa bayat a nakatakderda iti haiden (may- sa a kuarto a pagkararagan ken pagdayawan) ti Grand Shrine, aramidenda ti maysa a ritual, ket agrukob, ag- palakpak, ken agkararagda iti diosa. Maipalubos kada- giti miembro ti Shinto nga aramidenda ti patpatien da- giti sabali a relihion. Mamati met ti dadduma a Budista, agkunkuna a Kristiano, ken dadduma pay, nga awan da- kesna no aramidenda dagiti ritual ti Shinto iti daytoy a shrine, wenno "sagrado a lugar." ti mapan agkarkararag kadagiti "sagrado a lugar" ta pa- tienda a mas masungbatan dagiti kararagda. Para iti dadduma, ti pannakadanonda iti maysa a "sagrado a lu- gar" ti kapatgan a paset ti napaut a pilgrimage - panag- biahe a mapan iti maysa a "sagrado a lugar" - tapno pa- neknekanda ti debosionda. Mas masungbatan kadi dagiti kararag ken pakaasi no maikararagda kadagiti "sagrado a lugar"? Maragsakan kadi ti Dios iti pammati dagiti mapmapan kadagita? Maysa pay, masapul kadi a mapan agdayaw dagiti Kris- tiano kadagiti "sagrado a lugar"? Makatulong ti sung- bat dagitoy a saludsod tapno maawatantayo no ania ti pangibilangantayo iti panagdayaw kadagita a lugar. Ma- katulong pay dagitoy tapno maawatantayo no ania a kita ti panagdayaw ti talaga a mangparagsak iti Dios. Adu kadagiti dadakkel a relihion iti lubong ti addaan kadagiti maibilbilang a sagrado a lugar, ket minilion a tattao ti bumisbisita kadagita. Kadagiti nasion nga adu ti agkunkuna a Kristiano, adu a simbaan ken "sagrado a lugar" ti nairanta a pagdayawan ken ni Jesus, Maria, ken kadagiti sasanto. Dadduma kadagita ti naipatakder kadagiti lugar a maibagbaga a nakapasamakan dagiti salaysay iti Biblia wenno dagiti nabiit pay a "milagro," wenno iti lugar a nakaidulinan dagiti alikamen wenno nabatbati a paset ti bagi ti maysa a daydayawenda. Adu Mabalin nga agduduma dagiti ritual a maar-aramid kadagiti shrine ti Shinto. Kitaem ti kahon nga "Ania ti 'Sagrado a Lugar'?" PANAGDAYAW ITI "ESPIRITU KEN KINAPUDNO" Ipakita ti pannakisarita ni Jesus iti maysa a Samari- tana no ania ti pangibilangan ti Dios iti panagdayaw ka- dagiti "sagrado a lugar." Idi nakadanon ni Jesus idiay Samaria, nagsardeng iti maysa a bubon iti asideg ti siu- dad ti Sicar tapno aginana. Kinasaritana ti maysa a ba- bai nga agsaksakdo iti bubon. Iti panagsaritada, imba- ga ti babai ti dakkel a nagdumaan ti panagdayaw dagiti Judio ken dagiti Samaritano. Kinunana: "Nagdaydayaw dagidi ammami iti daytoy a bantay; ngem kunaenyo nga idiay Jerusalem ti lugar a rebbeng a pagdaydaya- wan dagiti tattao." - Juan 4:5-9, 20. 8 TI PAGWANAWANAN
& Dagiti mapmapan idiay Grand Shrine ti Ise, Japan, ken ti Grotto of Massabielle idiay Lourdes, France JTB Photo/UIG/age fotostock ' Jos e Fuste Raga/age fotostock Ti bantay a tuktukoyen ti babai ket ti Bantay Gerizim nga agarup 50 a kilometro iti amianan ti Jerusalem. Adda idi templo dagiti Samaritano iti dayta a bantay a pangselselebraranda kadagiti piesta a kas iti Paskua (Passover). Ngem imbes nga isentro ni Jesus ti saritaan- da iti dayta a dakkel a nagdumaan ti panagdaydayawda, imbagana iti babai: "Mamatika kaniak, babai, Um-uma- yen ti oras a saankayton nga agdayaw iti Ama iti daytoy a bantay wenno idiay Jerusalem." (Juan 4:21) Makapa- siddaaw dayta nga imbaga ni Jesus, aglalo ta maysa isu- na a Judio! Apay a masapul nga agpatingga ti panagda- yaw iti templo ti Dios idiay Jerusalem? Intuloy ni Jesus: "Um-umayen ti oras, ket itan day- ta, a dagiti pudno a managdaydayaw agdayawdanto iti Ama buyogen ti espiritu ken kinapudno, ta, pudno unay, ti Ama sapsapulenna dagiti kasta nga agdayaw kenkuana." (Juan 4:23) Ginasut a tawen nga imbilang dagiti Judio ti nagpintas a templo iti Jerusalem kas kangrunaan a lugar a pagdayawanda. Mamitlo iti maka- tawen a mapanda sadiay tapno agidatonda iti Diosda a ni Jehova. (Exodo 23:14-17) Ngem kuna ni Jesus nga agbaliwto dayta ket dagiti "pudno a managdaydayaw" agdayawdanto "buyogen ti espiritu ken kinapudno." Ti templo dagiti Judio ket maysa a pisikal nga estruk- tura a naipatakder iti maysa nga espesipiko a lugar. Ngem ditay makita ti espiritu ken kinapudno, ken ditay masarakan dagita iti aniaman a makita a lugar. Ibagba- ga ngarud ni Jesus a saan a nakasentro wenno naka- depende ti pudno a panagdayaw dagiti Kristiano iti aniaman nga estruktura wenno makita a lugar, iti man Bantay Gerizim, iti templo ti Jerusalem, wenno iti ania- man a "sagrado a lugar." Iti pannakisaritana iti Samaritana, imbaga met ni Jesus nga "um-umayen ti oras" iti dayta a panagbalba- liw ti panagdayaw iti Dios. Kaano a mapasamak dayta? Napasamak dayta idi natay ni Jesus, ket pinagpatingga- na ti pamay-an ti panagdayaw dagiti Judio a naibatay iti Linteg ni Moises. (Roma 10:4) Ngem imbaga met ni Jesus: 'Ti oras ket itan.' Apay? Ngamin, kas Mesias, ma- ngur-urnong idin ni Jesus kadagiti adalan a mangtung- pal iti bilin a simmaruno nga imbagana: "Ti Dios maysa nga Espiritu, ket dagidiay agdaydayaw kenkuana masa- pul nga agdayawda a buyogen ti espiritu ken kinapud- no." (Juan 4:24) Ania ngarud ti kayat a sawen ti panag- dayaw babaen iti espiritu ken kinapudno? Ania ti kayat a sawen ni Jesus idi imbagana a masapul nga agdayawtayo "buyogen ti espiritu ken kinapudno"? Idi imbaga ni Jesus ti panagdayaw babaen iti espiri- tu, tuktukoyenna ti panangidalan ti nasantuan nga es- piritu ti Dios, a dayta met laeng ti tumultulong tapno maawatantayo ti Biblia. (1 Corinto 2:9-12) Ken ti kina- pudno nga imbaga ni Jesus ket ti umiso a pannakaam- mo iti pannursuro ti Biblia. No kasta, imbes nga agda- yawtayo iti aniaman nga espesial a lugar, awaten ti Dios ti panagdayawtayo no naibatay kadagiti pannursuro ti Biblia ken no idaldalan ti nasantuan nga espiritu. No. 2 2016 9
Ania ti "Sagrado a Lugar"? Adda dagiti "sagrado a lugar" nga inranta dagiti tattao a pagdayawan para iti maysa a dios wenno para iti maysa a "nasantuan" a tao. Kaaduanna a maikabil kadagita dagiti rebulto ken daan a bambanag a patienda nga adda koneksionna kadagiti milagro, tagtaga- inep, wenno al-alia. Karaman kadagita a lugar ti templo, simbaan, wenno altar a pagdayda- yawan ti maysa a tao. Adda met dagiti agara- mid iti "sagrado a lugar" iti balayda. Kadagiti nasion nga adda iti Daya ken Laud a paset ti lubong, dagiti maibilbilang a sagrado a lugar nga adda iti balbalay ket babassit nga altar a pagkararagan, pagmennamennaan, wenno pagidatonan. Saan nga amin a "sagrado a lugar" ket na- iranta para iti narelihiosuan nga aktibidad. Kas pagarigan, iti intero a lubong, dagiti pa- milia ken gagayyem dagiti biktima ti nakaro nga aksidente iti lugan ket gagangay nga agaramid kadagiti altar iti igid ti kalsada kas pakalaglagipan kadagiti ipatpategda. Daddu- ma met a "sagrado a lugar" ti awan pulos ko- neksionna iti relihion ket maus-usar dagita kas panglaglagip kadagiti nalatak a panagla- laban wenno kadagiti natay iti gubat wenno dadduma pay a trahedia. Nupay makapag- mennamenna ken makapagladingit dagiti tat- tao kadagita a "sagrado a lugar," kaaduanna nga ipakita dagita ti patpatien ken kaugalian dagidiay nagipatakder. TI PANGIBILANGAN DAGITI KRISTIANO KADAGITI "SAGRADO A LUGAR" Ania ngarud ti masapul a pangibilangan dagiti Kris- tiano iti ipapan kadagiti "sagrado a lugar" ken panag- dayaw kadagita? No adalentayo a naimbag ti bilin ni Jesus a masapul nga agdayaw dagiti pudno a manag- daydayaw iti Dios babaen iti espiritu ken kinapudno, maawatantayo nga awan ti espesial a pategna iti naila- ngitan nga Amatayo ti panagdayaw a maar-aramid iti aniaman a "sagrado a lugar." Kasta met, ibaga ti Biblia no ania ti pangibilangan ti Dios iti panagdayaw kadagi- ti didiosen wenno idolo. Kunana: "Pagtalawanyo ti ido- latria" ken "igagayo [wenno, iyadayoyo] ti bagbagiyo manipud kadagiti idolo." (1 Corinto 10:14; 1 Juan 5:21) Saan ngarud a mabalin nga agdayaw dagiti pudno a Kristiano iti aniaman a lugar a maibilbilang a nasan- tuan wenno iti lugar a pakaar-aramidan ti panagdayaw kadagiti didiosen. Ngem dina met kayat a sawen nga iparit ti Biblia a maaddaantayo iti nasayaat a lugar a pagkararagan, pa- gadalan, wenno pagmennamennaan. Ti naurnos ken nadayaw a lugar a pagdaydayawan ket maibagay iti pa- nagadal ken panagsasarita maipapan iti Dios. Saan met a dakes ti agipatakder iti pakalaglagipan, a kas iti pan- teon, para iti natay a tao. Mabalin a panangipakita la dayta iti pammateg iti pimmusay. Ngem no ibilangtayo dagiti kasta a lugar kas "sagrado" wenno usarentayo dagita a pagdayawan kadagiti rebulto wenno kadagiti nabatbati nga alikamen wenno paset ti bagi ti natay a tao, maikontra la unay dayta iti imbaga ni Jesus. Isu a saan a kasapulan a mapanka agkararag iti may- sa a "sagrado a lugar" tapno laeng sungbatan ti Dios ti kararagmo. Ken saan a maragsakan ti Dios no mapan- ka iti maysa a maibilbilang a sagrado a lugar, ket dina- ka met ikkan kadagiti espesial a bendision. Ibaga ti Bib- lia a ni Jehova, ti "Apo ti langit ken daga, saan nga agnaed kadagiti templo nga inaramid ti ima." Ngem di kayat a sawen dayta nga adayo ti Dios kadatayo. Maba- lintayo ti agkararag kenkuana sadinoman ti ayantayo ket denggennatayo gapu ta "saan nga adayo [ti Dios] iti tunggal maysa kadatayo." - Aramid 17:24-27. ˇ
Masalbar ti Biagmo no Agtignayka Maitunos Kadagiti Pagilasinan! Dermot Tatlow/Panos Pictures IDI Disiembre 26, 2004, nagginggined idiay isla ti Si- meulue, nga asideg iti makin-amianan a laud nga igid ti baybay ti Sumatra, Indonesia, iti kapigsa a magnitude 9.1. Kumitkita iti baybay ti amin a tao. Saan a kas iti normal ti panagatras ti danum. Dagus a nagtataray dagiti tattao a napan kadagiti turod, ket ipukpukkawda, "Smong! Smong!" ti saoda para iti tsu- nami. Awan pay 30 a minuto, immablaten dagiti nag- pipigsa ken dadakkel a dalluyon, ket pinerdina ti dan- dani amin a balay ken purpurok. Ti isla ti Simeulue ti immuna a dinalapus dayta a napigsa ken nakadakdakkel a tsunami. Ngem kadagiti 78,000 a residente, 7 laeng ti natay. Apay a nagbas- sit? Kastoy ti pagsasao dagiti aggigian iti dayta nga isla: 'No adda apagbiit ngem napigsa a ginggined ket ti danum ti baybay umatrasen, agtarayka a mapan ka- dagiti turod, ta ti dakkel a dalluyon umayen.' Gapu iti napalabas a kapadasanda, nasursuro dagiti taga- Simeulue nga ilasin no adda umay a tsunami babaen kadagiti makitada a panagbalbaliw iti baybay. Ti pa- nagtignayda maitunos kadagiti nakitada a pagilasinan ti nangsalbar iti biagda. Ibaga ti Biblia nga adda um-umay a didigra, maysa a "dakkel a rigat a dayta ket saan pay a napasamak na- nipud idi pangrugian ti lubong agingga ita, saan, sa- anto met a mapasamak manen." (Mateo 24:21) Ngem dayta a didigra ket saan a panungpalan, wenno pa- nagpatingga, ti planeta a Daga babaen kadagiti ara- Daytoy a tsunami idi 2004 ti nangikisap iti biag ti nasurok a 220,- 000 a tattao. Maysa dayta kadagiti kakaruan a tsunami a nairekord iti pakasaritaan ti tao. mid dagiti iresponsable a tattao wenno nakaro a natu- ral a didigra - gapu ta panggep ti Dios nga agtalinaed ti daga iti agnanayon. (Eclesiastes 1:4) Imbes ket- di, ditanto nga agtignay ti Dios tapno 'dadaelenna dagidiay mangdaddadael iti daga' ket agpatinggan- ton ti amin a kinadakes ken panagrigrigat. (Apocalip- sis 11:18; Proverbio 2:22) Nagsayaatto a bendision dayta! Maysa pay, saan a kas kadagiti tsunami, ginggined, wenno panagbettak ti bulkan, saan a pakatayan dagi- ti inosente a tao ti um-umay a didigra. "Ti Dios ket ayat," kuna ti Biblia. Ken ikarkari ti Dios nga agnagan Jehova, a "dagiti nalinteg tagikuaendanto ti daga, ket agtaengdanto nga agnanayon iti dayta." (1 Juan 4:8; Salmo 37:29) Kasano ngarud a maisalakankanto ken mananammo dagiti naikari a bendision? Ti tulbek ket: Agtignayka maitunos kadagiti makitkitam a pagilasi- nan! ALERTOKA KOMA KADAGITI PAGILASINAN Ditay maibaga no kaano ti eksakto a panagpating- ga ti amin a kinadakes ken panagrigrigat, ta imbaga ni Jesus: "Maipapan iti dayta nga aldaw ken oras awan ti asinoman a makaammo, uray dagiti anghel ti langla- ngit wenno uray ti Anak, no di laeng ti Ama." Ngem inyunay-unayna nga 'agtultuloytayo nga agbantay.' (Mateo 24:36; 25:13) Para iti ania? Deskribiren ti Bib- lia dagiti pasamak iti lubong sakbay a pagpatingga- en ti Dios ti amin a kinadakes ken panagrigrigat. No kasano a ti bigla a panagatras ti danum ti bay- bay ti nangpakdaar kadagiti taga-Simeulue nga adda No. 2 2016 11
PASPASAMAK ITI LUBONG A MANGIPAKITA NGA ASIDEGEN TI PANUNGPALAN GUBAT ITI INTERO A LUBONG KEN KUMARKARO A GULO SAKIT KEN BISIN ITI INTERO A LUBONG NASAKNAP A KINADAKES KEN PANANGALLILAW TI RELIHION "Makangngegkayto iti gubgubat ken damdamag ti gubgubat; kitaenyo a dikay mapabutngan. Ta masapul a maaramid dagitoy a banag, ngem saan pay a panungpalan. Ta ti nasion tumakderto a bumusor iti nasion ken ti pagarian a bumusor iti pagarian . . . Amin dagitoy a banag ket pangrugian dagiti ut-ot ti panagrigat." - Mateo 24: 6-8. "Iti nadumaduma a disso, dagiti angol ken dagiti kinakirang ti taraon." - Lucas 21:11. "Adu nga ulbod a mammadto ti tumakderto ket iyaw-awanda ti adu; ket gapu iti iyaadu ti kinakillo, ti ayat ti ad-adu lumamiisto." - Mateo 24:11, 12. um-umay a tsunami, dagiti met dadakkel a panagbal- baliw iti lubong ti pakailasinantayo nga asidegen ti panungpalan. Ipakita ti kahon iti ngato dagiti dadak- kel a panagbalbaliw nga ibagbaga ti Biblia. Agpayso, dadduma kadagita a pasamak wenno ka- sasaad a makita iti kahon ket napasamak idin. Ngem imbaga ni Jesus a no makitatayon "dagitoy amin a banag," ammotayo nga asidegen ti panungpalan. (Mateo 24:33) Isaludsodmo iti bagim, 'Kaano a ti amin a pagilasinan a naibaga ket (1) napasamak iti intero a lubong, (2) naggigiddan a natungpal, ken (3) kimmaro iti kasta unay?' Nalawag nga agbibiagta- yon iti dayta a panawen. PAMMANEKNEK ITI AYAT TI DIOS "Dagiti warning system ket . . . makasalbar iti biag," kinuna ti dati a presidente ti U.S. Kalpasan ti tsunami idi 2004, adda naikabil a warning system kadagiti na- apektaran a rehion tapno saanen a maulit ti ipapatay ti adu a tattao. Kas iti dayta, nangted met ti Dios kadagiti pakdaar sakbay nga umay ti panungpalan. Kuna ti Biblia: "Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan." - Mateo 24:14. Idi laeng napan a tawen, nasurok a 1.9 a bilion nga oras ti inusar dagiti Saksi ni Jehova a mangikasaba iti naimbag a damag iti 240 a dagdaga ken iti nasurok a 700 a lengguahe. Daytoy ket natibker nga ebiden- sia nga asidegen ti panungpalan. Gapu iti ayatda iti padada a tao, ar-aramiden dagiti Saksi ni Jehova ti amin a kabaelanda a mangpakdaar kadagiti dadduma nga umas-asidegen ti aldaw ti panangukom ti Dios. (Mateo 22:39) Ti panangipakaammo kenka ni Jehova a Dios iti daytoy nga impormasion ket pammanek- nek nga ay-ayatennaka. Laglagipem, 'saan a tarigaga- yan [ti Dios] a madadael ti asinoman no di ket tari- gagayanna a makagteng ti isuamin iti panagbabawi.' 12 TI PAGWANAWANAN
DUMAKDAKES NGA ARAMID KEN KABABALIN DAGITI TATTAO "Kadagiti maudi nga aldaw dumteng- to dagiti napeggad a tiempo a narigat a pakilangenan. Ta dagiti tattao ma- nagayatdanto iti bagbagida, managa- yat iti kuarta, . . . saan a nasungdo [wenno, matalek], awanan nainkasi- gudan a panagayat, saan a sidadaan iti aniaman a tulagan, manangparpar- daya, awanan panagteppel, narung- sot, awanan panagayat iti kinaimbag, mangliliput, natangken ti uloda, na- tangsit gapu iti panagpannakkel." - 2 Timoteo 3:1-4. PANNAKAIKASABA TI NAIMBAG A DAMAG TI PAGARIAN TI DIOS ITI INTERO A LUBONG "Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasabanto iti intero a mapag- naedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan." - Mateo 24:14. SAAN A PANAMATI TI DADDUMA NGA ASIDEGEN TI PANUNGPALAN "Kadagiti maudi nga aldaw umayto dagiti managuy-uyaw, . . . a kunkuna- da: 'Sadino ti ayan daytoy naikari a kaaddana? Ay ket, nanipud iti aldaw a naturog ken patay dagidi ammami, amin a bambanag nagtultuloy nga isu latta nanipud idi panangrugi ti sanga- parsuaan.' " - 2 Pedro 3:3, 4. (2 Pedro 3:9) Subadam kadi ti ayat ti Dios ket ipa- ngagmo ti nasaksakbay a pakdaarna? AGKAMANGKA ITI NATALGED A LUGAR! Idi nakita dagiti aggigian iti igid ti baybay ti Simeu- lue a nagatras ti danum, dagus a nagkamangda kada- giti nangatngato a lugar; didan inuray nga agsubli pay ti dalluyon. Ti dagus a panagtignayda ti nangsalbar iti biagda. Tapno makalasatka inton panungpalan, masa- pul met nga arigna mapanka iti nangatngato a lugar sakbay a maladaw ti amin. Kasano? Indalan ti Dios ni propeta Isaias a mangisurat iti makapagagar nga im- bitasion a mayaw-awis agingga "iti kamaudianan a pa- set dagiti aldaw," ti tiempo a pagbibiagantayon. Insu- ratna: "Umaykayo, ket sumang-attayo iti bantay ni Jehova . . . Isuronatayto maipapan kadagiti dalanna, ket magnatayto kadagiti danana." - Isaias 2:2, 3. No mapanka iti tuktok ti maysa a bantay, makitam a nalaing dagiti mapaspasamak ken nataltalgedka. Kasta met, ad-adalen itan ti minilion a tattao dagiti linteg ken prinsipio ti Dios babaen iti Biblia, ket ma- tultulonganda a mangbalbaliw iti biagda. (2 Timoteo 3:16, 17) Iti panangaramidda iti dayta, 'magmagnada kadagiti dana [wenno, dalan]' ti Dios ken mabenepi- siaranda iti pabor ken proteksionna. Patgam kadi dayta nga awis ket awatem ti na- ayat a proteksion ti Dios iti daytoy a nagpateg a tiempo? Irekomendami nga adalem a naimbag dagi- ti ebidensia iti Biblia nga addatayon "kadagiti ma- udi nga aldaw" kas naipakita iti kahon iti daytoy nga artikulo. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo a tumulong kenka tapno mas maawatam dagiti naipakita a teksto ken no kasanom a mayapli- kar dagita. Wenno mabalin a birokem ti sungbat da- giti saludsodmo babaen ti pananglukatmo iti web- site-mi a Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA ˛ SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA. ˇ No. 2 2016 13
KAPITULO KEN BERSIKULO ITI BIBLIA ASINO TI NANGIKABIL? IPAPANMO a maysaka a Kristiano idi umuna a siglo. Kaaw-awat laeng ti kongregasionyo ti maysa a surat ni apostol Pablo. Bayat a maibasbasa, nadlawmo a ma- sansan a nangdakamat ni Pablo kadagiti sasao a nag- gapu iti "nasantuan a sursurat," a maaw-awagan itan iti Hebreo a Kasuratan, wenno Daan a Tulag. (2 Timo- teo 3:15) 'Kayatko a makitak a mismo ti nangalaanna kadagiti ibagbagana,' nakunam iti bagim. Ngem nari- gat dayta. Apay? Mabalin a maisaludsodmo, 'Asino ngarud ti nangi- kabil kadagiti kapitulo ken bersikulo iti Biblia?' ASINO TI NANGIKABIL KADAGITI KAPITULO? Ti taga-England a padi a ni Stephen Langton, a nag- balin idi agangay nga Arsobispo ti Canterbury, ti pa- gaammo a nangbingbingay iti Biblia babaen kadagiti kapitulo. Inaramidna dayta idi agisursuro idiay Uni- versity of Paris idiay France idi rugrugi ti 1200's. AWAN DAGITI KAPITULO KEN BERSIKULO Panunotem no ania ti itsura dagiti kopia ti "nasan- tuan a sursurat" idi panawen ni Pablo. Naipakita ti may- sa ditoy - maysa a paset ti libro nga Isaias a karaman ka- dagiti kopia ti Dead Sea Scroll. Ania ti makitkitam? Puro sasao! Awan puntuasionna a kas iti tulnek, com- ma, ken dadduma pay. Ken awan makitam a numero da- giti kapitulo ken bersikulo a kas iti us-usarentayo ita. Sakbay ti panawen ni Langton, pinadas dagiti esko- lar ti Biblia ti nadumaduma a pamay-an a panangbing- bingay iti Biblia iti babassit a paset wenno kapitulo, a mabalin a ti kangrunaan a rason ket tapno nalaka ti ag- birok iti kasapulanda nga impormasion. Panunotem no kasano kalaka ti agbirok iti maysa a paset ti Biblia no maysa a kapitulo laeng ti pangbirokanda imbes a ti intero a libro, a kas iti libro nga Isaias nga addaan iti 66 a kapitulo. Saan a biningbingay dagiti mannurat iti Biblia ti mensahe nga insuratda babaen kadagiti kapitulo ken bersikulo. Insuratda laeng ti amin nga impaisurat ti Dios kadakuada tapno maammuan dagiti tattao ti inte- ro a mensahe, saan la a ti bassit a paset dayta. Saan kadi a kasta ti kayatmo no makaawatka iti napateg a su- rat ti maysa nga ipatpategmo? Basaem ti intero a surat, saan la a ti dadduma a pasetna. Ngem adda latta nagbalin a problema. Saan nga ag- papada ti pamay-an dagiti eskolar a nangbingbingay iti Biblia. Kas pagarigan, adda nangbingay iti Ebanghelio ni Marcos iti dandani 50 a kapitulo, saan a kas iti 16 a kapitulo nga adda kadatayo ita. Idi panawen ni Lang- ton, adda dagiti estudiante idiay Paris a naggapu iti sa- bali a nasion a nangitugot iti Biblia manipud iti dim- Ngem narigat no awan dagiti kapitulo ken bersikulo. Ti laeng mabalin nga ibaga ni Pablo no mangkopia iti paset ti nasantuan a sursurat ket, "kas adda a naisurat" wenno "kas nasaksakbay a kinuna ni Isaias." (Roma 3:10; 9:29) Ken sigurado a narigat a biroken dagita no dimo kabesado ti amin a "nasantuan a sursurat." Maysa pay, dagidiay a "nasantuan a sursurat" ket saan la a maysa a simple a mensahe ti Dios. Idi agpa- tinggan ti umuna a siglo, nagbalin dagitan nga 66 nga agduduma a libro! Isu a maragragsakan ita dagiti agbasbasa iti Biblia ta addan dagiti naikabil a kapi- tulo ken bersikulo a makatulong tapno mabirokanda dagiti impormasion a sapsapulenda, a kas kadagiti pa- set ti nasantuan a sursurat nga inusar ni Pablo kadagi- ti suratna. 14 TI PAGWANAWANAN Courtesy of Shrine of the Book, Israel Museum, Jerusalem
makkelanda a lugar. Ngem no adda tukoyen dagiti mannursuro ken estudiante a paset ti Biblia, dida ag- susurot no sadino iti Bibliada ti pakasarakan kadagita. Apay? Saan ngamin nga agpapada dagiti kapitulo ka- dagiti Bibliada. Isu a nangaramid ni Langton iti baro a pannakabing- bingay ti Biblia. "Nagustuan dagiti agbasbasa ken pa- rakopia" ti pamay-anna, kuna ti The Book - A History of the Bible, ket "alisto a nagsaknap dayta iti intero a Europe." Isuna ti nangikabil kadagiti kapitulo a masa- rakan iti kaaduan a Biblia ita. ASINO TI NANGIKABIL KADAGITI BERSIKULO? Agarup 300 a tawen kalpasanna, iti katengngaan ti 1500's, pinalaka pay ti sikat a French nga agim-impren- ta ken eskolar a ni Robert Estienne ti panagbirok iti pa- set ti Biblia. Kayatna nga aginteres dagiti tattao nga agadal iti Biblia. Nabigbigna a nagpateg no agpapada ti pannakabingbingay ti Biblia iti kapitulo ken bersi- kulo. Saan a ni Estienne ti naggapuan ti ideya a panangbi- ngay iti Biblia kadagiti bersikulo. Inaramiden dayta ti dadduma. Kas pagarigan, ginasut a tawen sakbay day- ta, dagiti Judio a parakopia biningayda ti intero a Heb- reo a Biblia kadagiti bersikulo, ngem saan a kadagiti kapitulo. Ania ti resultana? Saan nga agpapada ti pan- nakabingbingayna a kas met laeng iti napasamak iti pannakaikabil dagiti kapitulo. Nangaramid ni Estienne iti baro a pannakabingbi- ngay iti bersikulo ti Kristiano a Griego a Kasuratan, wenno ti maaw-awagan a Baro a Tulag, sa intiponna ti Ania ti Usar Dagiti Kapitulo ken Bersikulo? Makatulong dagiti kapitulo ken bersikulo tapno mabirokam ti aniaman a teksto ti Biblia. Kas pagarigan, iti daytoy a magasin, ti "Isaias 40:13" tukoyenna ti: (a) libro, Isaias (b) kapitulo, 40 (c) bersikulo, 13 Mabasatayo dita ti insurat ni Isaias: "Siasino ti nangrukod iti espiritu ni Jehova, ket siasino kas mamatigmaan a taona ti makaipakaammo kenkuana iti aniaman a banag?" Dagita a sasao nga inusar ni Pablo ket nalaka itan a masarakan iti Roma 11:34 ken 1 Corinto 2:16. dati nga adda iti Hebreo a Biblia. Idi 1553, impablaak- na ti umuna a kompleto a Biblia (iti French) nga ad- daan kadagiti kapitulo ken bersikulo a dandani ek- sakto a kapada ti kaaduan a Biblia ita. Adda dagiti mangibagbaga a gapu kadagita a bersikulo, napagsi- sina ti linaon ti Biblia ken agparang dagitan a kasla agsasaruno a napagsisina nga ideya. Ngem alisto a ti- nulad dagiti agim-imprenta iti Biblia ti pamay-an ni Es- tienne. TULONG KADAGITI AGAD-ADAL ITI BIBLIA Kasla simple laeng nga ideya dayta - ti panangikabil kadagiti kapitulo ken bersikulo. Gapu kadagita, tung- gal bersikulo ti Biblia ket adda naidumduma nga "ad- resna" - a kasla zip code ti maysa a lugar. Wen, saan nga indalan ti Dios ti pannakaikabil dagiti kapitulo ken bersikulo, ken kasla saan a maibagay ti nakabingayan dagiti teksto ti Biblia no dadduma. Ngem makatulong dagita tapno nalakatayo a mabirokan dagiti teksto, ken maipakita wenno maibagatayo iti dadduma dagi- ti bersikulo a magusgustuantayo - no kasano nga ug- ugedantayo met dagiti sasao a kayattayo a laglagipen iti maysa a dokumento wenno libro. Nupay makatulong ti pannakabingbingay ti Biblia babaen iti kapitulo ken bersikulo, kanayon a laglagi- pentayo a napateg a maawatantayo ti intero a mensa- he nga inted ti Dios. Nasayaat nga iyugalim a basaen ti intero a salaysay imbes a ti laeng dadduma a bersiku- lo. Matulongannaka dayta tapno mas makabesadom ti 'nasantuan a sursurat, a mamagsirib kenka maipaay iti pannakaisalakan.' - 2 Timoteo 3:15. ˇ a/ I S A I A S b/ 40 "Liwliwaenyo, liwliwaenyo ti ilik," kuna ti Diosyo. 2 "Agsaokayo iti puso ti Jerusalem ket ipukkawyo kenkuana a ti panagserbina iti militar natungpalen, a ti biddutna nabayadanen." c/ 13 Siasino ti nangrukod iti espiritu ni Jehova, ket siasino kas mamatigmaan a taona ti makaipakaammo kenkuana iti aniaman a banag? 14 Siasino ti nakiumananna tapno . . .
ANIA TI KUNA TI BIBLIA? Siasino wenno ania ti Diablo? PANAGKUNAM ti kadi Diablo ket . . . ˙ Maysa nga espiritu a parsua? ˙ Simbolo ti kinadakes iti uneg ti maysa a tao? ˙ Imahinasion laeng ti tao? TI KUNA TI BIBLIA Kinasarita ken "sinulisog" ti Diablo ni Jesus. (Mateo 4:1-4) Isu a ti Diablo ket saan nga imahi- nasion laeng wenno simbolo ti kinadakes. Maysa isuna a dakes nga espiritu a parsua. ANIA PAY TI MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA? ˙ Idi damo, ti Diablo ket maysa a nasingpet nga anghel, ngem "saan a nagtalinaed iti pudno." (Juan 8:44, Ti Biblia) Nagbalin nga ulbod ken nagrebelde iti Dios. ˙ Nakikadua ti dadduma nga anghel iti panagrebel- de ni Satanas. - Apocalipsis 12:9. ˙ Al-allilawen ti Diablo ti adu a tattao tapno saanda a patien nga agpaypayso isuna. - 2 Corinto 4:4. Pangngaasiyo ta patulodandak iti libre a kopia ti Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti kapitulo 10 daytoy a libro, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova Mabasa met iti s Libre a mai-download n o daytoy a magasin ken dagiti napalabas a ruar p Makontrol kadi ti Diablo dagiti tattao? ADDA DAGITI MANGIBAGA a saan nga agpayso a makontrol ti Diablo dagiti tattao. Adda met da- giti mabuteng a maluganan kadagiti dakes nga espiritu. Ania ti makunam? TI KUNA TI BIBLIA "Ti intero a lubong adda iti pannakabalin day- diay nadangkes." (1 Juan 5:19) Napigsa ti im- pluensia ti Diablo kadagiti tattao, ngem saanna a konkontrolen ti tunggal tao. ANIA PAY TI MAAMMUANTAYO ITI BIBLIA? ˙ Mangal-allilaw ti Diablo tapno ad-adu pay ti ma- impluensiaanna. - 2 Corinto 11:14. ˙ No dadduma, kabaelan dagiti dakes nga espiritu a kontrolen dagiti tattao. - Mateo 12:22. ˙ Iti tulong ti Dios, kabaelam a 'busoren ti Diablo.' - Santiago 4:7. LENGGUAHE NAGAN ADRES
Para iti adres, kitaem ti panid 2 Adda online a Biblia iti agarup 130 a lengguahe Kitaen ti wenno i-scan ti code L I - 4 2 2 1 5 1 2 6 1 p w .


Kasano a Maiyanak Kasano a Maiyanak Kasano a Maiyanak Kasano a Maiyanak nga Mabaliwan nga Mabaliwan nga Mabaliwan nga Mabaliwan ti Maysa a Pinarsua? ti Maysa a Pinarsua? ti Maysa a Pinarsua? ti Maysa a Pinarsua? ni Chuck Smith ni Chuck Smith ni Chuck Smith ni Chuck Smith
P.O. Box 8000 • Costa Mesa, CA 92628 • 1-800- 272- WORD (9673) E-mail: • Website: Kasano a Maiyanak nga Mabaliwan ti Maysa a Pinarsua? ni Chuck Smith @2002 The Word for Today Publishers P.O Box 8000 Costa Mesa, CA 92628 Web Site: Dagiti nailaad a skriptura ket naggapu iti katarusan ti Ari Santiago ti Biblia. Ti nadumaduma a palawag ket kabukbukudan a kapanunutan ti mannurat. Amin nga kalintegan ket nailatangan. Awan parte daytoy a pannurat ti mabalin a mausar, matulad, maibunong, maidulin tapno mausar to manen, wenno maipatulod iti asinno man nga awan ti pammalubos ti The Word for Today. Naipablaak iti Estados Unidos ti Amerika.
Kasano a Maiyanak nga Mabaliwan ti Maysa a Pinarsua? ni Chuck Smith Manipud iti nasipnget nga pag lemlemmengan na, immasideg ti lalaki ken ni Hesus Nazareno. Maysa isuna a pangpangulo dagiti Hudyo. Inuray na ti rabii tapno makasarita na nga nalimed ni Hesus. Ni Nicodemus ti agpalpaliiw iti likudan ni Hesus, buybuyan-na ti nadumaduma a mirakulo ti Apo. Ammo ni Nicodemus nga awan sabali a makaaramid kadagitoy nga pagsidsiddaawan no ti katatao na ket saan a maka-Dios. Pagam-ammuan agmaymaysa ni Hesus ket innala ni Nicodemus a gundaway daytoy. "Maestro," kinuna na. "Ammomi nga maka-Dios dagiti bambanag nga isursurom, ta awan makaaramid kadagitoy no saan nga adda iti sidong na ti Apo." Ammo ni Hesus ti kayat nga saw-en ni Nicodemus, ket awan ti pinukawna a tiempo. Kinunana, "Ingganat di maiyanak nga mabaliwan ti maysa a tao, saanna a makita ti pagarian ni Apo Dios." Apagdengeg ni Nicodemus kadagitoy nga sao, kinunana, "Ania ti kayat nga saw-en ti 'maiyanak a mabaliwan'?" Daytoy ti palpalutputen ti sangalubongan manipud pinnulo nga tawen. Mabasa ti balikas ni Hesus iti Juan 3:3, "Simmungbat ni Hesus, ket kinunana kenkuana: Pudno, pudno, kunak kenka, no ti maysa a tao saan nga maiyanak nga mabaliwan, saan nan to a makita ti pagarian ti Dios." Pinarsua ni Apo Dios ti tao kas maysa a trinidad: espiritu, panunot, ken bagi. Saklaw ti espiritu ti panunot, ket aginggana nga situturay daytoy, agnanayon ti pannaki-komunyon ken ni Apo Dios. Ti biag ti mula, kas pagarigan, ket maysa laeng nga kaawatan. Bibiagen laeng ti sustansiya ti daga ken kalangitan. Maysa pay nga ehemplo ti 'venusflytrap', mulmula dagitoy ket insekto ti pagbiagan da. No la ketdi siraramut ti mula, makapagpaadu a bukodna ta naaddaan iti bukel nga 1
nangibalay iti pagbunobon. Sabali met ti ayup nga agkadua a kaawatan: bagi ken kaammuan, wenno makuna nga isip. Pagbiagan na ti mulmula ken nadumaduma nga ayup, ket makaadayo da nga agsawar. Kas iti mula, kabaelan met ti ayup ti agpaadu a bukod gapu iti sangabagian a kodigo. Kas banag ti lawa ti kaammuan ken bael da nga agsawar, nangatngato ti saad da ngem iti pagarian ti mula. Pinarsua ni Apo Dios ti tao nga agkatlo a kaammuan: espiritu, bagi, ken panunot. Ti nainayon nga 'espiritu' ti mangipan iti tao iti kangangatuan a saad, adayo a ngatuen na ti ayup wenno mulmula. Iti daytoy nga saad ti pakasarakan na ken ni Apo Dios. Sinao ni Hesus nga Espiritu ni Apo Dios, ket asinno man ti agdayaw kenkuana ket agdayaw iti Espiritu ken Kinapudno (Juan 4:24). Pinarsua ni Apo ti tao nga espiritu, panunot ken bagi tapno mabalin na ti makigimong iti sidong na. Naadaan tayo iti napintas nga versikulo iti Genesis 3:8, "Ket nangegda ti timek ni Jehova Dios a magmagna iti minuyongan iti lamiis ti aldaw..." Inaldaw nga siwawayya nga makigimong ken makikomunyon ti tao iti sidong ni Apo Dios ta na-Espirituan ngarud ti katatao na. Ngem no maiddep ti biag ti espiritu na, maitulad isuna kadagiti ayup. Ngamin ta ti turong ti panunot ket maymaysa, ti laeng pagduyosan ti pisika nga bagi ti masursurot. Napukaw ti silaw ti espiritu ti tao gapu iti madi nga aramid ken adu a basbasol. Idi rugrugi, idi pinarsua ni Apo Dios ti tao, nagbiag isuna iti nadalus ken napusaksak a paglawlawan. Indakkel na ti pigsa ken salun-at ti bagi, awan ti kurang wenno pakadillawan. Gapu ta nabiag ti espiritu na, naited kenkuana ti sinanayon a panakigimong ken pannakikomunyon ken ni Apo Dios. Ngem simrek ti salimuot. Nagbiag kadi ti tao nga makigimong ken ni Apo Dios ta ayayatenna na ngamin isuna? Wenno nagbiag isuna nga makigimong ken ni Apo ta awan ti sabali nga pagpilian na? Tapno maammuan ti kinapudno ti puso ti tao, nangipan ni Apo Dios iti nakapinpintas nga puon ti kayo iti Hardin ti Eden: kayo nga naaddaan iti maiparit 2
nga bunga, bunga nga mangted iti pakatayan ti espiritu. Nagtungpalanna kinasapulan ti tao ti agpili: kayatna kadi nga agtultuloy ti pannakigimong na ken ni Apo Dios, wenno suruten na dagiti pagduyosan ti bagi, uray no isu ti pakapukawan ti pannakigimong na ken ni Apo Dios? Iti kinamangmang na, pinili ni Adam nga suruten ti pagduyosan ti bagi ken rikna ket kinnan na ti maiparit nga bunga. Napukawna ti biag ti espiritu na ket insegida a nagkadua ti kaawatan ti tao: bagi (pisikal) ken karkarma (isip). Imbaga ni Hesus ken ni Nicodemus nga masapul na ti maiyanak nga mabaliwan (Juan 3:7). Kasapulan tayo ti na-Espirituan nga panagbaliw. Timmaod tayo nga pisika ket napukaw tayo ti pannakikadua ken ni Jehova Dios. No pudno a kalikaguman ti naragsak nga panagbiag nga ited ti kaadda ti Apo iti sidong tayo, masapul ti na-Espirituan a panagbiag. Iti pannakapukaw na iti na-Espirituan a biag, naawatan ni Adam nga saan a ti kinasayaat wenno kinarelihiyoso, wenno ti panangsaruno iti nadumaduma nga pannurotan ti mangpasubli iti pannakigimong iti sidong ni Apo Dios. Saan nga makaumanay ti kinasayaat ti nakem laeng. Intuloy ni Hesus ti sarita na ken ni Nicodemus, "No ti maysa a tao saan nga maiyanak nga mabaliwan, saan na nga makita ti pagarian ti Dios." (Juan 3:3) Saan nga magaw-at ti gagangay a tao ti kayat nga saw-en daytoy a kaawatan. Narigat na nga masinunuo. Daytoy ti insurat ni Paolo kadagiti Corintiyano, "Siasinno ngarud kadagiti tao ti makaammo kadagiti banbanag ti maysa a tao, no saan a ti espiritu ti tao nga adda kenkuana? Kasta met nga awan ti makaammo kadagiti banbanag a maka-Dios no di ti Espiritu ti Dios. Inawat tayo, saan a ti espiritu ti lubong no di ti Espiritu a maka-Dios, tapno maammuan tayo dagiti naparaburan a banbanag a siwawayya nga inted ti Dios kadatayo. Ket dagitoy a banag saw-en mi met, saan a kadagiti sao nga isuro ti sirib ti tao no di dagiti isuro ti Espiritu Santo, nga mangiyasping kadagiti banbanag a naespirituan. Ngem ti tao a pisika saanna nga awaten ti banag ti Espiritu ti Dios; ta kenkuana lalaaw laeng dagitoy; dina met ida mabalin nga maawatan, ta dagitoy ket nai-Espirituan ti 3
panakabigbigda." (1 Taga Corinto 2:11-14) Kas sinao ni Paulo, saan a maawatan ti bagamundo a tao dagiti bambanag nga nai-Espirituan. Kasla paglalaawan daytoy. Isu't gapuna a narigat nga agkinnaawatan ti nai-Espirituan ken nailubongan a tao. Dimo kadi madlaw a narigat ti agpalawag iti maysa nga ubing? Maysa nga paggapuan ti salimuot daytoy ket kunam, "Sapay nga saanna a maawatan? Nakalawlawag ket. Nakalaklaka. Apay nga dina makita?" Iti na-Espirituan nga banbanag, agnaknakem a kas maysa nga ubing ti bagamundo a tao. Isuro ti Biblia a narigat nga maawatan ti gagangay a tao ti na-Espirituan a banbanag ta masapul nga umuna a maaddaan isuna iti na-Espirituan nga sirmata. Daytory ti sinawang ni Hesus, "masapul nga maiyanak nga mabaliwan ti tao tapno makita na ti pagarian ti Apo." Na-Espirituan a pannaka-iyanak ti kasapulan tayo. "Kasanoak nga maiyanak nga mabaliwa?" kuna ni Nicodemus. "Ania ti kasapulan tapno maiyanakak manen? Kasano ti pannakabalin daytoy?" Tapno alisto a maawatan ni Nicodemus ti palawag na, nangaramat ni Hesus iti ladawan a naggapu iti Daan a Tulag, libro ti Numeros. Idi adda iti kagubatan dagiti annak ti Israel, nangrugida nga agasug maipanggep ken ni Apo Dios ken Moses. Kunada, "Inruar na tayo manipud idiay Egipto tapno patayen datayo idtoy kagubatan. Awan ti kanen tayo ket makaparusoken daytoy manna" (Numeros 21:5). Gapu ta agmuryot ken kaunget da ni Apo Dios, pinalubosan ti Apo a makastrek iti kampo dagiti makapatay nga ul-uleg. Saan a nagbayag ket adun ti natay a tao nga kinagat ti uleg. Nagsaklin dagiti annak ti Israel ken ni Moses sada dimmawat iti pakawan, ken kinniddaw da nga ilualoan na ida. Dimngeg ni Moses ket dinawat na iti Apo nga paimbagenna koma ida. Nupay no kasta, imbes nga agasan ti Apo ida, kineddengan na ida nga isuda nga mismo ti mangsinunuo iti yiimbag da. Iti Numeros 21:8 mabasa tayo, "Ket ni Jehova sinao na ken Moses, 4
'Mangaramid ka iti maysa nga umapapuy nga uleg nga naipan iti kayo, ket ibayog mo iti maysa a monmon; ket maaramidto nga asinno man ti makagat ket kumita kenkuana, agbiag to daytoy.'" Nangaramid ni Moses iti uleg-a-suer a naipan iti kayo a naidayog iti monmon iti tengnga ti kampo. Ket manipud idin, no addda kagaten ti uleg, maisuro daytoy a kumita iti uleg-a-suer ket maagasan a nalaka. Kayat ko nga ilawlawag ti kayat nga sawwen daytoy nga kayarigan. Iti skriptura, ti suer ti pakaiyarigan ti hustisya ni Apo Diyos. Naaddaan dagiti annak ti Israel iti suer nga altar a pagdatonan (2 Ar-Ari 16:15). Kasta met nga iti skriptura, ti suer ti pakayarigan ti basol (lagipen ti uleg iti Hardin ti Eden - Genesis 3:13). Iti daytoy a banag, ti pannakaingato ti uleg nga adda iti kayo a naibayog iti monmom ket maiyarngi iti kuros nga nakaipakuan ni Hesus. Kinuna ni Hesus, "Kas iti daytoy maingatunto met ti Anak ti Tao" (Juan 3:14). Ken manen iti Juan 12:32 kinunana, "Siak, no maingatoak to iti kangangatuan, umay to amin Kaniak ti sangalubongan." Impadto ni Hesus ti ipapatay nanto iti kuros. Ngarud, ti asuer-a-uleg nga adda iti kayo nga naibayog iti monmon ti pakaiyarigan ti basbasol tayo nga sinubbot ni Apo Dios iti kuros. Kas iti panangingato ni Moses iti suer-a-uleg iti kagubatan, kastanto met nga maingato ti Anak ti Tao. Kasano a maiyanak nga mabaliwan ti maysa a tao? Magun-od daytoy iti inted ni Apo a gundaway, ti pannakatay ti Anak na a Hesus iti kuros. Inako ni Hesus ti husga dagiti basbasol tayo idi isuna ti naipako iti lugar tayo. No maawatan tayo daytoy, ket kumita tayo a sipapati ken ni Hesus, masinunuo tayo nga imbaklayna ti husga ni Apo Dios a dapat koma nga naited kadatayo. Iladawan iti isip a nagbiag ka iti tawen 3,800 - tiempo dagiti annak ti Israel, idi immay dagidi ul-uleg iti kampo. Maysa nga aldaw, kasarsaritam ti gayyem mo ket pagammuan rimmuar ti maysa nga uleg ket kinagat na ti saka ti gayyemmo. Sikikita ka ngem awan met ti maaramidmo, ket di mabayag nagbigkog ti sakana, sa nag kombulsiyon. Insegida a ginuyod mo ti gayyem mo iti ruar ti tolda samo impukkaw 5
kenkuana, "Mingmingam ti uleg iti kayo, tay inngato ni Moses iti tengnga ti kampo!" "Kasanonak a mapaimbag ta paar-aramid mo?," kunana. "Sannak a kasinnungbat," impukkawmo. "Kitaem kunak!" "Diak maawatan. Kasano-ak nga umimbag iti panangkitak iti uleg? Matayak to met laengen." "Diak ammo nga ipalawag," kinunam. "Ammok laeng nga adun nga tattao ti natay koman. Ngem apag-kita da idiay uleg nga adda iti kayo nga naindayog iti monmon ket immimbagda. Kitaem kunak la ngarud!" "Linoloko," kuna ti gayyemo. "Diak kayat nga kitaen." Ket natay ti gayyemmo. Ket narigat mo a patien nga awanen daytoy ta dimo met dinawat ti narigat nga aramid no di ket laeng ti ikikitana. Saanna nga nasapul nga awaten ti kas gapuna tapno matulungan isuna. Natay met ni Hesu Cristo maipanggep iti basbasol tayo, ngem ditay masapul nga maawaan no kasano ti pannaka-aramid ti panagbaliw tayo iti naibagian nga Espiritu. Umanayen ti pammati tayo ken ti kinapudno nga mabalin daytoy. Pagarigan dagiti annak ti Israel iti disyerto, saan tayo met kasapulan a maawatan dagiti nadumaduma nga addang da tapno maragsakan tayo iti banag na. Kabalinan tayo ti agbiag nga sikokomunyon ken sigigimong ken ni Apo Dios, ken tagikuaen ti naigloriaan a biag-nga-agnanayon, biag nga awanan basol. Impalawag ni Hesus no kasano ti maiyanak nga mabaliwan manen idi kinunana, "Idi ingngato ni Moses ti uleg iti kabakiran, kasta met nga maingaton to ti Anak ti Tao ket no asinno man ti mamati kenkuana saan to nga matay, ngem maaddaanto iti biag nga agnanayon" (Juan 3:14-15). No awan kadatayo ti na-Espirituan a pannakaiyanak, nakurang ti katatao tayo. Masinunuo ti gagangay a tao nga adda pagkurangan ti biag na ket ikalikagum na ti pannakapunno daytoy. Kas gagangay ti tao, ti ammona nga pangpunno iti kawaw ti biag na ket dagiti nadumaduma nga bagamundo nga aramid. Kinapudnona, awan pagpatinggaan ti pannaka-uwaw uray aglablabon ti aramid nga bagamundo, wenno ti panagpaadu iti sanikua, addanto latta diay kawaw nga rikna. Ta ngamin 6
awan ti makapunno kadaytoy nga kawaw no saan nga nabiag ti Espiritu. Masapul ngarud ti pannaka-iyanak nga mabaliwan, ket magunod daytoy iti biag nga na-Espirituan. Naparsua ti tao nga sumuknal ken ni Apo. No saan mo nga ikalikagum ti sumuknal iti pudno ken sibibiag nga Dios, sigurado nga agsapul ka iti kasukat na, dagitay nadumaduma a didiosem. Diay kotsem, ti balay mo, ti bangkam. Atiddog ti listaan no mainagan amin. Ti panangsuknal ken ni Apo ket naibagi kadatayo. Mabalin nga kunam nga mangmang daytoy nga palawag. Mabalin nga dimo maawatan no kasano ti panakaiyanak nga mabaliwan iti Espiritu babaen iti pammati ken ni Hesu Cristo. Mangmang man daytoy, inaramid ni Apo Dios tapno uray ubing ket maikkan iti gundaway nga maiyanak nga mabaliwan iti Espiritu. Intuloy ni Hesus nga impalawag ken ni Nicodemus nga "Ta kasta la unay ti panangayat ti Dios iti lubong; ta intedna ti Anakna a Bugbugtong, tapno amin a mamati kenkuana, saan a mapukaw, no di ket maaddaan iti biag nga agnanayon." (Juan 3:16) Malagipko manen dagiti annak ti Israel idi addada iti disyerto, ket babbabalawen da ni Apo Dios kadagiti rigat da, agtantanabutob ken agmurmuryot da, no ti kinapudnona ket isuda ti akinbasol iti kasasaad da. Kas gagangay ngarud daytoy ti tao. Tallikudan tayo ni Apo Dios; ket suruten tayo ti adu nga sulisog. Gapu kadagitoy ng aramid, umay kadatayo ti kawaw, tungday ken lemdaang. Ti biag ti pisika a bagi ket makapatay. Maiparis daytoy iti kagat ti uleg nga agpirdi ken pumatay pay. Ngem ti atiddog ken karigat a tiempo iti kabakiran para kadagiti annak ti Israel ket saan nga inkeddeng ni Apo Dios. Kayat na ida nga idateng iti naikari a lugar, no antoy ti pakagun-udan da iti naragsak a biag ken paka-adddaan da iti napnuan bunga a daga; kas inkari ti Apo kadagiti pupuonda, ti ama da nga Abraham. Ngem dida inawat ti palawag da Caleb ken Joshua. Kunada, "saan tayo nga makastrek idta nga lugar. Napigpigsa dagiti kalaban tayo." Tinalikudanda ti iseserrek da ket nagsublida iti kabakiran. Idi marikna dan ti nagmaayan ti aramidda, binabalaw da pay ni Apo Dios. 7
No adda ka iti bukod mo a kabakiran kadagitoy nga aldaw, saan na kayat nga saw-en nga impalubos ni Apo Diyos daytoy. Saan nga kayat ti Apo nga bagamundo ti kalidad ti biag mo. Ti kayat na para kenka ket biag nga napnuan iti Espiritu, tapno magun-od mo amin dagiti parabor nga agur-uray kenka, ken manamnam mo dagiti bungbunga ti pannakikadua ken pannakikomunyon Kenkuana. Saan nga naawatan dagiti annak ti Israel ti gandat ni Apo Dios ken no apay impalubos na dagiti uleg nga makastrek iti kampo. Ngamin, masansan nga ipalubos ni Apo Dios nga magna tayo iti rigat no mangrugi tayo nga agturong iti nadaksan nga dalan. Ammona nga dagiti nasakit nga padas ket manglawlawag iti panunot tayo, tapno kasta ket agsubli tayo Kenkuana. Saan nga pangeddeng nga aggapu ken ni Apo Dios daytoy. Kunana, "Umayka Kaniak. Saan mo a gun-uden ti panagbiag nga adayo Kaniak ta mapirdika. Adtoy ti ehemplo ti mapasamak kenka no padasem ti agbiag nga awanak iti sidongmo." Naipanakem daytoy nga mangisubli kenka ken ni Apo, tapno maiyanak ka nga mabaliwan iti Espiritu tapno maaddaan ka iti manayon nga pannakikadua ken ni Apo Dios. No saan a situtulong ni Apo Dios kadakuada, natay koma dagiti annak ti Israel iti kabakiran. Saan da koma nga nagbayag iti dua nga lawas, wenno uppatapulo nga tawen. No kas pagarigan agdama ka inti bukodmo a kabakiran, ammuem nga adda ti Apo kenka nga situtulong. Taptapayaen naka. No saan na ka a sarsaranayen, saan mo nga kabaelan ti agbiag iti uray lima laeng nga sekundo. Utang mo kenkuana ti biag mo. Sarsarapaen na ka tapno masinunuom ti ayat ken panakaseknan na kenka, tapno maiyanak ka a mabaliwan iti Espiritu, tapno no kasta ket magtengmon to ti napnuan ragsak a lugar nga inlaem ni Apo Dios para kadatayo amin. Adu kadakayo ti magmagna iti nadidigraan nga dalan nga pakatayan. Masapul nga agsubli kayo ken ni Apo Dios. Saan mo nga urayen nga dumteng ti pakaperdiam. Ti nai-gloriaan a kari ti Apo ket no mamati ka iti Bugbugtong nga Anak na, saan ka nga matay no di ket agbiak nga agnanayon. Ti agnanayon nga 8
biag ket maipanggep iti kababalin ti biag, saan nga it panag-paadu it gameng. Ngamin, ti biag nga naaduan nga awan iti kalidad na ket impiyerno. Ti na-Espirituan nga biag ket nadddaan iti kalidad nga nangatngato nga adayo iti ayup. Di pay ket mabalin nga iparis. Daytoy ti biag nga pangaw-awagan ni Apo Dios kenka, biag nga na-Espirituan, biag nga sikakadua Kenkuana, biag nga agnanayon. Sinao ti Bibliya nga ti panunot nga maipanggep laeng iti pisikal ket agturong iti patay, ngem ti biag nga na-Espirituan ket biag a napnuan iti kapia ken ragsak; ragsak nga aggapo iti pannakikadua iti Apo, ti panakaammo nga adda Isuna kenka, kakuykuyogmo, ken ti kapia ti panunot nga Isuna ti mangiturturong iti amin. Ti maysa nga tao ket makuna nga 'naiyanak manen nga mabaliwan' no mamati isuna iti inted ti Apo nga wayya ti pannakapakawan ti basbasolna, basbasol nga imbaklay ni Apo Hesus. Ta ngamin, no awatem ni Apo Hesus a kas Saklolom ken patiem nga natay Isuna para kadagiti basbasolmo, maaddaan ka nakakaskasdaaw ken napalimed a panagbalbaliw kas resulta ti na-Espirituan nga pannakaiyanak mo. Pagamammuan maaddaan ka iti nabuklan a biag ken nabaruan a Espiritu a dimmo inggarup nga mabalin. Natan-ok ken nakakas-kasdaaw daytoy nga pasamak, ket saan a mabalin nga iyarngi iti ania man a banag iti napalabas, ta ngamin narigat daytoy nga ipalawag. Sinao ni Paulo nga dagiti nai-Espirituan nga banbanag nga napadasna ket nakakaskasdaaw ket maysa nga panaglabsing ti mangpadas nga ipalawag daytoy (2 Taga Corinto 12:4). Sinao ni Apo Hesus nga "no kayat mo nga makita ti pagarian nga kangatuan, ket kayat mo nga maawatan daytoy, masapul nga maiyanak ka a mabaliwan nga na-Espirituan." Masapul ti pannaka-iyanak nga na-Espirituan tapno makastrek ka iti pagarian ni Apo Dios. No sikikita ka ken ni Apo Hesu Cristo, nga natay iti kuros para kadagiti basbasolmo, ket mamati ka Kenkuana ken iti naindaklan nga ayat na kenka, maaddaan ka iti na-Espirituan nga panagbaliw. Isu nga ti damagek kenka ket, "Naaddaan ka kadin iti na-Espirituan nga pannakaiyanak? No saan, simple 9 iti
laeng ti masapul nga maaramid. Itatta addaka inti maysa kadagiti dua a kampo; nakasalaan daytoy iti relasyon mo ken ni Apo Hesu Cristo. Mabalin nga mamati ka ken ni Apo Hesus a natay iti kuros para dagiti basbasolmo; wenno adda ka iti kampo nga ti kalikaguman-na ket agtultuloy ti agdama a biag nga awan ni Apo Hesus. No itultuloy mo laeng ti agdama a biagmo nga awan Ni Apo Hesus, sigurado ka ngarud nga agturong iti paka-perdiam. Ngem no iturong mo ti panagkitam iti kuros ket patiem Isuna nga natay para kadagiti basbasolmo, maited kenka ti siwawaya-wayya nga sagut ni Apo Dios Ti sagut ti biag nga agnanayon. 10
Lualo ti Managbasol No gungunudem ti nainget nga pannakikabagyan ken ni Apo Dios ken ti talged ti nakem nga napakawanen ti basbasolmo, daytoy ti lualuem......... Dios nga Ama, umayak kenka ta idaton ko amin dagiti basbasolko, ket dawatek nga pakawanennak koma. Agyamanak Apo, ta ingkarim nga no ipaduyakyak ko amin dagiti basbasolko, sisasagana ka nga mangpakawan kaniak ken dalusannak manipud iti amin nga kinadakes. Sipupudnoak nga tumallikud kadagiti basbasolko, ket agbiagak koma nga mangdaydayaw Kenka. Tulungannak koma, Apo. Ikannak iti pigsa nga igawad ti Espiritum tapno maiturong iti nasayaat ti biagko. Agyamank kenka iti panangako ni Apo Hesu Cristo kadagiti basbasolko nga nangigapu iti pannakatay na iti kuros, sa nagbiag maanen. Awatek Isuna a kas Saklolo, a kas Apok, ken kas Gayyem. Agyamanak Kenka, ta sinaom nga asinno man ti umay Kenka saan mo nga tallikudan. Agyamanak iti panangtedmo kaniak iti nabaruan nga biag ken ni Apo Hesu Cristo. Itedko Kenka ti aminko. Aramidem kaniak ti pagayayatam, iti nagan ni Hesus. Amen. 11
Ania ti Sumaruno? No inawat mo ni Apo Hesu Cristo a kas Saklolom, maysa ka kadagiti naiyanak nga nabaliwan. Adtoy ti dadduma a banag nga makatulong iti idadakkel mo a na-Espirituan a Kristiano. 1. LUALO - ti lualo ket kasla telepono nga makagteng nga direkto ken ni Apo Dios. Kasapulan nga maaddaan ka iti tiempo nga makisarsarita Kenkuana iti inaldaw, no ad-adu, nasaysayaat pay. Taga Filipos 4:6 2. BASAEN TI BIBLIYA - ti Bibliya ket kasla surat ti puso nga naggapu ken ni Apo Dios. No basbasaen nga kanayon, ad-adda ti panangayat mo met ken ni Apo Dios. 1 Pedro 2:2 3. PANNAKIGIMONG - masapul nga ti gagayemmo ket naaddaan iti pammati a kas kenka tapno makasaranay ken makapag-patalged iti nakemmo. Isu nga ikalikaguman ti pannakasapul iti simbaan nga mamati ken mangisursuro iti puro nga Sao ti Apo nga naibalay iti Bibliya; idtoy met ti pakaam-ammuan iti dadduma nga naiget a Kristiyano. Hebreo 10:24-25 4. IPADUYAKYAK ITI SABALI - Ibalikas mo ti pammatim ken ni Hesu Cristo iti sabsabali nga tao. Dawatem ken ni Apo Dios nga ipakita na kenka no kasano ti panangbalikas mo, ken no kaano. Evangelio ni Marcos 16:15 12
Ni Chuck Smith ket kangatuan a pastor iti Calvary Chapel Costa Mesa, Califonia. Nasurok nga limapulo a tawenenen nga mangisursuro itit Bibliya. Mangeg dagiti inaldaw nga adal ti Bibliya manipud iti nadumaduma a radyo estasyon iti naisangalubongan nga programa, The Word for Today. Dagiti dadduma a libro nga sinurat na ket Sibibiag a Danum (Living Water), No Apay Sukatan ti Grasya ti Amin (Why Grace Changes Everything), ken Pataud ti Biag a Napnuan Lualo (Effective Prayer Life) The Word For Today P.O. Box 8000, Costa Mesa, CA 92628 (800) 272-WORD (9673) Bendisyonan na ka ti Apo, ket sapay koma ta agtultuloy nga umiget ti relasyon mo ken Ni Apo Hesu Cristo iti inaldaw-aldaw!
NAIYANAK NGA NABALIWAN NAIYANAK NGA NABALIWAN NAIYANAK NGA NABALIWAN NAIYANAK NGA NABALIWAN Balikas nga nangeg tayon. Ngem maawatan tayo ngata ti kayat na nga saw-en? Ken sapay nga kinuna ni Jesus nga kasapulan tayo ti maiyanak nga mabaliwan tapno makita tayo ti pagarian ni Apo Dios? Ipaawat kadatayo daytoy nga babasaen ti paggidiatan ti pisikal ken nai-Espirituan nga pannakaiyanak. Ken no apay nga pinarsua ni Apo Dios ti tao. Ta ngamin ti kinapudnona ket saan daytoy nga maipanngep iti relihiyon. Daytoy ket maipanggep iti naiget nga relasyon iti Apo.


STATE OF HAWAII DEPARTMENT OF EDUCATION Pakaammo iti Nagannak, Guardian, ken Makadesisionen nga Estudiante: Pang-Direktorio nga Impormasion PANG-DIREKTORIO NGA IMPORMASION - Ti Family Educational Rights and Privacy Act (FERPA), maysa a linteg pederal, kalikagumanna a ti Hawaii State Department of Education (HIDOE), malaksid iti dadduma nga eksepsion, ket mangala manipud iti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante (dagiti estudiante nga edad 18 agpangato) iti pammalubos sakbay a mairuar ti personal nga impormasion manipud kadagiti rekord ti edukasion ti estudianteda wenno iti salansanda iti dayta. Nupay kasta, mabalin nga iruar ti HIDOE ti mayanatup a maibilang a paset ti "pang- direktorio nga impormasion" nga awan ti nasakbay a naisurat a pammalubos, malaksid no ibaga ti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante a kumontra iti HIDOE sigun kadagiti addang ti HIDOE. Ti kangrunaan a panggep ti pang-direktorio nga impormasion ket panangipalubos iti HIDOE a mangiraman iti impormasion manipud iti rekord ti edukasion ti estudiante iti dadduma a publikasion ti eskuelaan. Ti pang-direktorio nga impormasion, nga impormasion a kaaduanna a saan a maibilang a makadangran wenno makibiang iti kompidensial nga impormasion no mairuar, ket mabalin met a maited kadagiti organisasion iti ruar nga awan ti nasakbay a naisurat a pammalubos ti nagannak wenno ti makadesisionen nga estudiante. Dagiti organisasion iti ruar ramanenna, ngem saan laeng a dagita, dagiti kompania nga agar-aramid wenno agilaklako kadagiti singsing ti klase wenno agipablaak iti yearbook, dagiti online educational vendor a mangipapaay iti ebaluasion wenno kurikulum, ken dagiti institusion ti higher learning a para laeng iti panangiparegta nga agadal iti kolehio, tapno mairuangan ti panangted ken/wenno panang-recruit para iti scholarship, ken/wenno gundaway nga umawat iti pinansial a tulong. No ti eskuelaan kiddawenna kadagiti estudiante nga agusarda iti identification badge, adda pang-direktorio nga impormasion a mailista iti identification badge ti estudiante para iti eskuelaan. Dadduma a pagarigan: Playbill, a mangipakita iti akem estudiante iti maysa a drama production; • Ti tinawen a yearbook; • Honor roll wenno dadduma pay a listaan ti panangpadayaw; • Programa ti panaggraduar; ken • Dagiti sports activity sheet, kas ti para iti wrestling, a mangipakita iti kadagsen ken katayag dagiti miembro ti team. Ti pang-direktorio nga impormasion, nga impormasion a kaaduanna a saan a maibilang a makadangran wenno makibiang iti kompidensial nga impormasion no mairuar, ket mabalin met a maited kadagiti organisasion iti ruar nga awan ti nasakbay a naisurat a pammalubos ti nagannak wenno ti makadesisionen nga estudiante. Dagiti organisasion iti ruar ramanenna, ngem saan laeng a dagita, dagiti kompania nga agar-aramid wenno agilaklako kadagiti singsing ti klase wenno agipablaak iti yearbook, dagiti online educational vendor a mangipapaay iti ebaluasion wenno kurikulum, ken dagiti institusion ti higher learning a para laeng iti panangiparegta nga agadal iti kolehio, tapno mairuangan ti panangted ken/wenno panang-recruit para iti scholarship, ken/wenno gundaway nga umawat iti pinansial a tulong. Iruar ti HIDOE ti pang-direktorio nga impormasion kas panagtulnog kadagiti linteg pederal ken estado, argaman dagiti eksepsion iti FERPA kas kadagiti adulto, naaprobaran a panagadal ken ebaluasion, dagiti emerhensia mainaig iti salun-at ken kinatalged, ken pannakayakar dagiti rekord ti edukasion nga agturong iti sumaruno nga eskuelaan, wenno agsubli iti eskuelaan a nagipatulod. Adda pang-direktorio nga impormasion a mailista iti identification badge ti estudiante para iti eskuelaan, no ti eskuelaan kiddawenna kadagiti estudiante nga agusarda iti identification badge. Kas kanayonanna, dua a linteg pederal ikalikagumda iti HIDOE, nga umaw-awat iti tulong sigun iti Elementary and Secondary Education Act of 1965, kas naamendaran (ESEA), tapno ipaayda kadagiti mangkomkombinsir nga agsoldado, no makiddaw, dagitoy nga impormasion - nagan, adres ken listaan ti telepono dagiti estudiante iti segundaria - malaksid no ti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante imbagana iti HIDOE a dida kayat a mairuar daytoy nga impormasion nga awan ti nasakbay a naisurat a pammalubosda. Intuding ti HIDOE dagiti sumaganad nga impormasion kas pang-direktorio nga impormasion: Nagan ti Estudiante • Addres • Numero ti telepono • Petsa ken lugar a nayanak • Petsa ti attendance (kayatna a sawen, petsa ti enrollment/withdrawal) Grade (klase) level Pannakiraman iti opisial a mabigbigbig nga aktibidad ken isports Kadagsen ken katayag dagiti miembro dagiti athletic team Award a naawat, pakairamanan dagiti honor ken Certificates of Completion (kas iti diploma) • Ti kaudian a napalabas a pang-edukasion nga ahensia, institusion, wenno nagadalan nga eskuelaan Petsa ti panaggraduar
No ti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante saanna a kayat nga iruar ti HIDOE ti impormasion a naituding iti ngato kas pang-direktorio nga impormasion manipud iti rekord ti edukasion ti estudiante nga awan ti nasakbay a pammalubosda, ti ngarud nagannak wenno makadesisionen nga estudiante ket masapul a mangisumitir iti naisurat, napetsaan, ken napirmaan a kiddaw iti eskuelaan para iti dayta. Dagiti kiddaw a maipuera ket maawat iti aniaman a tiempo bayat ti school year ken agepekto manipud petsa a naawat ti eskuelaan (kayatna a sawen, dagiti nasakbay a pannakairuar a din mabaliwan malaksid no ti material a naglaon iti nasakbay a pannakairuar ket mayimprenta manen). No ti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante ket saan a mangaramid iti kiddaw a maipuera, mabalin a mairuar ti impormasion maipapan iti estudiante no la ketdi dagiti linteg, regulasion, ken polisia autorisaranda ti kasta a panangiruar, nga awan ti pammalubos. Dagiti nagannak wenno makadesisionen nga estudiante ket silalagipko koma a no agkiddawda a maipuera, malapdan ti pannakaited dagita nga impormasion, nga awan ti nasakbay a naisurat a pammalubos, kadagiti kolehio, posible a mangala iti empleado, kompania a mangipapaay iti singsing wenno piktiur ti klase, ken iti dadduma pay nga organisasion wenno indibidual. Ti impormasion maipapan iti estudiante ket maikkat iti yearbook, newspaper ti eskuelaan, programa ti panaggraduar, sports activity sheet, honor roll, kdpy. Ti "Pakaammo ti Pang-Direktorio nga Impormasion" ket mabirokan iti Student Privacy webpage (bit.ly/FERPAHI) ti HIDEO.


Adalen 1: Panangisagana ken Panangiturong kadagiti Miting Mabalinmo nga isuro daytoy nga adalen iti pakabuklanna wenno pagsisinaem daytoy iti ab-ababa a paset. Ibagaymo ti lesson kadagiti lokal a kasasaadyo ken kadagiti kasapulan, tawen ken pannakaawat ti panguluen ti korummo wenno klasem. AWISENNATAYO TI APO A MANGURNOS ITI BAGBAGITAYO Basaen ti Doktrina ken Katulagan 88:119. Paglilinnawagan no kasano a mayaplikar ti pangiturong ti Apo nga "urnosenyo ti bagbagiyo" kadagiti miting ti panguluen ti korum ken klase. Ania dagiti sumagmamano a banag a maaramidtayo a mangurnos kadagiti mitingtayo? TI PANAGPLANO PARA KADAGITI MITING KET MAKATULONG KADATAYO A MANGURNOS ITI ARAMID TI APO Tulongam ti panguluen ti korum wenno klase a mangpunno iti maysa a pagarigan nga agenda kas panagsagana para iti sumaruno a miting ti panguluen. Ibilang ti panangilawlawag a sangkamaysa kadagiti sumaganad a saludsod: • • Apay a napateg nga ibilang dagiti saludsod kas iti sumaganad a pagarigan nga agenda? Ania ti dadduma pay a miting wenno aktibidad a mabalintayo nga isagana para iti daytoy a wagas? Kasano a maawistayo ti Espiritu Santo a mangtulong kadatayo nga agplano ken mangiturong kadagiti miting? (Kitaen iti Moroni 6:9; Doktrina ken Katulagan 46:2.) Mabalinmo pay nga awisen dagiti miembro ti panguluen a mangisagana iti agenda para iti sumaruno a miting iti korum wenno klase a mangsurot iti balabala a naited iti tunggal adalen iti Umaykayo, Sumurot Kaniak - Para kadagiti Korum iti Aaronic Priesthood ken Klase iti Young Women. Awisem ida a mangpanunot maipapan kadagiti aytem nga inlawlawagda iti mitingda iti panguluen a nasken met a mailawlawag kadagiti miembro ti korum ken klase. No ipalubos ti oras, mabalinmo nga awisen ida a mangsanay iti panangiturong iti miting nga usarenda ti agenda nga insaganada. Masansan, a mabalin a kayatmo nga ilawlawag no kasano ti panagrikna dagiti miembro ti panguluen maipapan iti maysa a miting. Kas paset daytoy a panaglilinnawag, mabalinmo ti agdamag kadagiti saludsod kas iti sumaganad: • • • Impatungpal kadi ti miting no ania ti insangrattayo? Ania ti inaramidtayo a nangawis iti Espiritu iti miting? (Kitaen iti Doktrina ken Katulagan 6:32.) Pinadastayo kadi nga inraman ti tunggal maysa? Kasano a makapagdur-astayo? DAGITI PANGSUPORTA A RESOURCES • Sapasap a Handbook: Panagserbi iti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, 10.4, 11.3.4, ChurchofJesusChrist.org © 2020 by Intellectual Reserve, Inc. All rights reserved. Bersion: 2/20 Pannakaipatarus ti Quorum and Class Presidency Training - Lesson 1. Ilokano. PD60010736 864. Naimaldit iti Estados Unidos ti America.