34567DISIEMBRE 1, 2011 Natural a Didigra PANNUSA KADI TI DIOS?
34567 Kopia Tunggal Ruar: 42,162,000 ITI 188 A LENGUAHE DECEMBER 1, 2011 PANGGEP DAYTOY A MAGASIN, Ti Pagwanawanan, nga idaydayaw ni Jehova a Dios, ti Soberano nga Agturay iti uniberso. Idi nagkauna a panawen, agpuesto ti maysa a tao iti pagwanawanan tapno makitana dagiti mapaspasamak iti adayo. Umasping iti dayta, ipakita daytoy a magasin ti kaipapanan dagiti pasamak iti lubong maitunos kadagiti padto ti Biblia. Liwliwaenna amin a tattao babaen ti naimbag a damag a ti Pagarian ti Dios, a maysa a pudpudno a gobierno idiay langit, asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a mamati ken Jesu-Kristo, a natay tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Manipud pay idi 1879 nga ipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova daytoy a magasin ken awan pakainaiganna iti politika. Naibatay daytoy iti Biblia. Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. NAITAMPOK ITI AKKUB 3 Dusdusaennatayo Kadi ti Dios? 4 Natural a Didigra - Apay a Nakaad-adu? 6 Dagiti Aramiden No Adda Natural a Didigra 8 Awanton ti Didigra! REGULAR A BENNEG 10 Saludsod Dagiti Agbasbasa 14 Surat Manipud Norway 16 Agsursuroka iti Sao ti Dios - Kasano ti Agpili iti Nasayaat a Gagayyem? 22 Ammoyo Kadi? 26 Umadanika iti Dios - "Santo, Santo, Santo ni Jehova" 30 Isuroyo Dagiti Annakyo - Naawaganda iti "Annak ti Gurruod" ITI DAY TOY MET A RUAR 11 Asino ti Makailawlawag iti Padto? 18 Ti Nagan ti Dios ken ti Umiso a Patarus ni Alfonso De Zamora 23 "Tiempo ti Panagayat ken Tiempo ti Pananggura" 27 Tarigagayko ti Agbalin a kas iti Balasang ni Jefte
Dusdusaennatayo Kadi TI DIOS? "Nalabit pannusa daytoy ti Dios, ngem maasianak kadagiti biktima ti didigra," kinuna ti nalatak a politiko idiay Japan kalpasan a nadayyeg dayta a pagilian iti 9.0 a ginggined sa nagtsunami idi Marso 2011. Idi natay ti nasurok a 220,000 a tattao gapu iti ginggined idiay Haiti idi Enero 2010, imbaga ti nalatak a ministro nga ebanghelista iti TV a gapu dayta iti "pannakitulagda iti diablo" isu a masapul nga "agsublida iti dios." "Kayat ngamin ti Dios a riingen ti nabibineg ken nagkalion a konsiensiatayo," kinuna ti maysa a padi a Katoliko idi natay ti 79 a tattao iti stampede iti Manila, Pilipinas. Inreport ti pagiwarnak a "duapulo ket maysa a porsiento kadagiti adulto ti mamati a makaunget ti Dios isu [a masansan] nga agreggaay ti daga, agbagyo, ken mapasamak ti dadduma pay a didigra" iti pagilian. NABAYAGEN a patien ti kaaduan a dusdusaen ti Dios dagiti dakes a tattao babaen iti didigra. Idi 1755, idi natay ti agarup 60,000 a tattao gapu iti ginggined, uram, ken tsunami idiay Lisbon, Portugal, insaludsod ti nalatak a pilosopo a ni Voltaire: "Dakdakes kadi ti Lisbon ngem ti Paris nga agpap- papas iti ragsak?" Nabayagen nga iyim- imtuod ti adu a tattao no us-usaren ngata ti Dios dagiti natural a didigra tapno dusaenna dagiti tattao. Iti adu a pagilian, maibilang a nakem ti Dios dagita a didigra. nangdadaelna iti dakes a tattao. (Gene- sis 7:17-22; 18:20; 19:24, 25; Numeros 16:31-35) Ngem no usigentayo dagitoy a salaysay, adda tallo a pakailasinan a dagiti didigra ket naggapu iti Dios. Umuna, adda naited a pakdaar. Maika- dua, dagiti laeng nakadakdakes wen- no di mangikankano iti pakdaar ti nadadael, saan a kas kadagiti natural a didigra ita a mangpapatay kadagiti naimbag ken dakes a tattao. Maikatlo, inispal ti Dios dagiti inosente a tattao. - Genesis 7:1, 23; 19:15-17; Numeros 16:23-27. Gapuna, maisaludsodtayo: Talaga kadi a nagusar ti Dios iti natural a di- digra tapno dusaenna dagiti tattao? Pannusa kadi ti Dios dagiti agsasaruno a didigra iti kaaldawantayo? Adda dagiti agkuna a gapuanan ti Dios dagiti didigra ket pagrasonda da- giti salaysay ti Biblia nga inusar ti Dios dagiti puersa iti nakaparsuaan iti pa- Awan ti pammaneknek a nakem ti Dios ti nakaad-adu a didigra a nakapu- kawan ti minilion a biag iti kaaldawan- tayo. Ania ngarud ti makagapu nga immadu dagitoy a didigra? Kasano a masaganaantayo dagita? Addanto kadi tiempo nga awanen ti didigra? Ma- sungbatan dagitoy kadagiti sumaga- nad nga artikulo. TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 3
Natural a Didigra APAY A NAKAAD-ADU? KANAYON a dagiti didigra ti linaon dagiti damag. Umad-adu dagiti biktima ti agsa- saruno a kalamidad. Ipadamag ti Centre for Research on the Epidemiology of Disasters idiay Belgium nga idi laeng 2010, adda 373 a didigra ket agarup 296,000 ti natay. Nakadkadlaw met nga immadu dagiti nai- padamag a didigra iti napalabas a tawtawen. Kas pagarigan, iti baet ti 1975 ken 1999, na- kurang laeng a 300 ti naipadamag a didigra iti kada tawen. Ngem iti baet ti 2000 ken 2010, immabut daytan iti dandani 400 iti ti- nawen. Nalabit maisaludsodmo, 'Apay a na- kaad-adu ita dagiti didigra?' Nupay kuna dagiti tattao a "nakem ti Dios" dagiti natural a didigra a mangparparigat iti adu a tattao, saan a pudno dayta a kapanuno- tanda. Impadto ti Biblia nga adda dagiti di- digra a mapasamak iti kaaldawantayo. Kas pagarigan, kinuna ni Jesus iti Mateo 24:7, 8: "Addanto dagiti kinakirang ti taraon ken da- giti ginggined iti nadumaduma a disso. Amin dagitoy a banag ket pangrugian dagiti ut-ot ti panagrigat." Apay nga impadto ni Jesus dagi- toy a pasamak, ken ania ti kaipapanan dagita kadatayo? Dayta ti sungbat ni Jesus, ti Anak ti Dios, idi naisaludsod kenkuana: "Anianto ti pagila- sinan . . . ti panungpalan ti sistema ti bam- banag?" (Mateo 24:3) Dinakamatna ti su- magmamano a mapasamak, agraman dagiti didigra a nadakamat iti ngato. Kalpasanna, inyebkasna dagitoy a napateg a sasao: "Inton makitayo a mapaspasamak dagitoy a banag, ammuenyo a ti pagarian ti Dios asidegen." (Lucas 21:31) Dakkel ngarud ti kaipapanan kadatayo dagitoy a natural a didigra. Ipamat- mat dagita nga asidegen ti dakkel a panagbal- baliw. Dagiti Makagapu iti Didigra Ngem adu latta ti mangisaludsod, No saan a gapuanan ti Dios dagiti didigra, makingga- puanan ngarud kadagita? Maawatantayo la- eng ti sungbat no bigbigentayo ti kinapudno a nadakamat iti Biblia: "Ti intero a lubong 34567 Kayatyo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno ti libre a panagadal iti Biblia iti pagta- enganyo? Agsuratkayo kadagiti Saksi ni Jeho- va, nga usarenyo ti maysa kadagitoy nga adres. Para iti kompleto a listaan dagiti adres, kitaenyo ti 4 Australia: PO Box 280, Ingleburn, NSW 1890. Britain: The Ridgeway, London NW7 1RN. Canada: PO Box 4100, Georgetown, 2ON L7G 4Y4. Germany: 65617 Selters. Greece: Kifisias 77, GR 15124 Marousi. Hong Kong: 4 Kent Road, Kow- loon Tong, Kowloon. Italy: Via della Bufalotta 1281, I-00138 Rome RM. Japan: 4-7-1 Nakashinden, Ebina City, Kanagawa- Pref, 243-0496. Korea, Republic of: PO Box 33, Pyungtaek PO, Kyunggi-do, 450-600. Malaysia: Peti Surat No. 580, 75760 Melaka. Philippines: PO Box 2044, 1060 Manila. Spain: Apar- ' tado 132, 28850 Torrej on de Ardoz (Madrid). Taiwan: 3-12, Shetze Village, Hsinwu 32746. United States of America: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. The Watchtower (ISSN 0043-1087) is published semimonthly by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; M. H. Larson, President; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483, and by Watch Tower Bible and Tract So- ciety of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Ma- nila. Periodicals Postage Paid at Brooklyn, NY, and at additional mailing offices. 2011 Watch Tower Bible and Tract Society of Penn- sylvania. All rights reserved. Printed in Japan. Vol. 132, No. 23 Semimonthly ILOKO
adda iti pannakabalin daydiay nadangkes." (1 Juan 5:19) Ipakita daytoy a bersikulo a saan a gapuanan ti Dios dagiti narigat a kasasaad ita no di ket kaaduanna a gapuanan ti ka- busorna, "daydiay nadangkes" - a tinukoy ti Biblia kas "Diablo." - Apocalipsis 12:9, 12. immadalem ti baybay gapu iti umad-adu a greenhouse gas iti tangatang gapu iti aramid ti tao." Nupay pagrang-ayan kano ti ekonomia daytoy nga "aramid ti tao," resulta ketdi dayta ti kinaagum ken kinamanagimbubukodan nga agraraira ditoy lubong. s e r u t c i P s o n a P / y e l n e H k r a M ˘ s e r u t c i P s o n a P / s n a m e l r e O n e o r e J ˘ : d g n n a K i i : a g n g n e T Agimbubukodan daytoy a kabusor ti Dios ket ibilangna nga awan mamaay dagiti tattao. Gapu ta kontroladona ti intero a lubong, inimpluensiaanna dagiti tattao tapno kasta met ti panangmatmatda. Ipatuldo ti padto ti Biblia a kadagiti "maudi nga aldaw, . . . dagiti tattao managayatdanto iti bagbagida, mana- gayat iti kuarta, napalangguad, natangsit." (2 Timoteo 3:1, 2) Di ngarud pakasdaawan a nangbukel ti Diablo iti sangalubongan a sis- tema a napnuan kadagita a kababalin ken dadduma pay a di nadiosan nga ugali. Im- pluensiaanna dagiti tattao nga agbalin a naa- gum ken managimbubukodan ket dayta ti masansan a pakaisagmakan ti adu. Kasano a ti naagum a sistema ita ti pakaiga- puan dagiti didigra? Kuna ti report ti United Nations maipapan kadagiti didigra iti intero a lubong: "Masansan nga agdudupudop ti tat- tao kadagiti napeggad a lugar, kas iti lalayu- sen a lugar. Saan metten a madaeran ti aglaw- law dagiti kalamidad gapu iti pannakadadael dagiti kabakiran ken aluguog. Kangrunaan- na, nagbaliw ti sangalubongan a klima ken Isu a bigbigen ita ti adu nga eksperto a na- karkaro dagiti dumteng a didigra gapu iti ki- naabusado ti tao. Iti kinapudnona, saan a mapupuotan dagiti tattao a supsuportaranda ti sistema nga ar-aramaten ti Diablo tapno kumaro ti panagsagaba gapu kadagiti didigra. Nabatad ngarud a resulta ti kinaabusado ti tao ti adu a didigra. Saan koma a nakaro ti epekto ti sumagmamano a didigra no napa- samakda iti sabali a lugar. Iti adu a paset ti lu- bong, nakarkaro ti epekto dagiti natural a di- digra gapu iti aramid dagiti naagum nga indibidual wenno gapu ta kapilitan nga agna- ed dagiti tattao iti napeggad a lugar kas resul- ta ti kinapanglaw ken dadduma pay a kasasa- ad. Siempre, adda dagiti agsagaba iti didigra, saan a gapu iti basol wenno panagliway ti maysa a tao, no di ket gapu iti "tiempo ken ti di mapakpakadaan a pasamak." - Eclesiastes 9:11. No dumteng ti natural a didigra, ania ti ara- midem tapno masaganaam dayta? Mausig iti sumaruno nga artikulo ti sumagmamano a pamay-an. PANAGDUDUPUDOP PANANGKALBO ITI KABAKIRAN POLUSION MAIPABPABLAAK ITAN ITI 188 A LENGUAHE: Acholi, Af- rikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Armenian (West), Aymara, Azerbaijani, Azerbaijani (Cyrillic), Ba- ' oul e, Bengali, Bicol, Bislama, Bulgarian, Cambodian, Ce- buano, Chichewa, Chinese (Simplified), Chinese (Tra- ditional) (audio Mandarin only), Chitonga, Chuukese, Cibemba, Croatian, Czech, Danish, Dutch, Efik, En- glish (also Braille), Estonian, Ewe, Fijian, Finnish, French, Ga, Georgian, German, Greek, Greenland- ic, Guarani, Gujarati, Gun, Haitian Creole, Hausa, He- brew, Hiligaynon, Hindi, Hiri Motu, Hungarian, Icelan- dic, Igbo, Iloko, Indonesian, Isoko, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Kikaonde, Kikongo, Kikuyu, Kiluba, Ki- mbundu, Kinyarwanda, Kirghiz, Kiribati, Kirundi, Kongo, Korean, Kwangali, Kwanyama, Latvian, Lingala, Lithu- anian, Luganda, Lunda, Luo, Luvale, Macedonian, Mala- gasy, Malayalam, Maltese, Marathi, Marshallese, Mau- ritian Creole, Maya, Mixe, Mizo, Moore, Myanmar, Ndebele, Ndonga, Nepali, Niuean, Norwegian, Nya- neka, Nzema, Oromo, Ossetian, Otetela, Palauan, Panga- sinan, Papiamento (Cura ¸cao), Persian, Polish, Ponape- an, Portuguese, Punjabi, Quechua (Ancash), Quechua (Ayacucho), Quechua (Bolivia), Quechua (Cuzco), Qui- chua, Rarotongan, Romanian, Russian, Samoan, San- go, Sepedi, Serbian, Serbian (Roman), Sesotho, Sey- chelles Creole, Shona, Silozi, Sinhala, Slovak, Slovenian, Solomon Islands Pidgin, Spanish, Sranantongo, Swa- hili, Swati, Swedish, Tagalog, Tahitian, Tamil, Tatar, Telugu, Tetum, Thai, Tigrinya, Tiv, Tok Pisin, Tongan, Toto- nac, Tshiluba, Tshwa, Tsonga, Tswana, Tumbuka, Turk- ish, Tuvaluan, Twi, Tzotzil, Ukrainian, Umbundu, Urdu, Uruund, Venda, Vietnamese, Wallisian, Waray- Waray, Wolaita, Xhosa, Yapese, Yoruba, Zande, Zapotec (Isthmus), Zulu Magun-odan met iti CD. Magun-odan met iti MP3 CD-ROM. Magun-odan met dagiti audio recording iti
Dagiti Aramiden No Adda Natural a Didigra Gapu ta masansan ken nakaro dagiti natural a didigra, kasano a makapagsaganatayo? Usigentayo dagiti praktikal a pamay-an. Lisian ti dalan ti kalamidad. "Nasaldet daydiay nakakita iti didigra ket rugianna ti ag- lemmeng, ngem daydiay awanan kapadasan limmasat ket masapul a sagabaenna ti pannu- sa," kuna ti Biblia. (Proverbio 22:3) Nasayaat nga ipangagtayo daytoy a nainsiriban a bala- kad no dumteng dagiti didigra. Kas pagarigan, no naipakdaar a bumtak ti bulkan, umay ti la- yus, wenno dumteng ti bagyo, nainsiriban nga agkamangtayo iti nataltalged a lugar. Napat- pateg ti biag ngem iti balay wenno dadduma a material a bambanag. Pinili ti dadduma ti agnaed iti natalged a lu- gar. Kuna ti maysa nga autoridad: "Bassit la- eng dagiti napeggad a paset ti Daga a pakapa- samakan dagiti nakaro a didigra." Kas pagarigan, napeggad dagiti nababa a lugar iti igid ti baybay wenno iti asideg dagiti rengngat ti daga (fault line). Mabalin a malisianyo dagiti didigra no saankayo nga agnaed kadagiti na- peggad a lugar wenno umakarkayo iti nataltal- ged a lugar. Agplano. Uray kasano ti annadyo, dumteng- to latta ti di ninamnama a didigra. Ngem na- laklaka a malasatanyo ti didigra no nakasaga- nakayo. Kasta ti naibalakad itay iti Proverbio 6 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 Nakaisaganaka kadin iti emergency kit a mabalinmo a bitbiten no adda didigra? 22:3. Naisagana kadin ti emergency kit a ma- balinmo a bitbiten no adda didigra? Ireko- menda ti libro a 1-2-3 of Disaster Education nga iramanyo dagitoy: First aid kit, naibotelia a danum, napreserba a taraon, ken napapateg a dokumento. Nasayaat met no usigen ti pa- miliam dagiti tumaud a kasasaad ken dagiti mabalin nga aramiden no adda didigra. Agtalinaed a nasinged iti Dios. Makatu- long daytoy iti aniaman a gundaway. Ibaga ti Biblia a ti Dios ket "Ama dagiti nadungngo nga asi ken ti Dios ti amin a liwliwa, a mang- liwliwa kadakami iti amin a rigatmi." Iti sabali a bersikulo, nailadawan met kas Dios a "mangliwliwa kadagidiay naipababa." - 2 Corinto 1:3, 4; 7:6. Wen, talaga a maseknan ti Dios iti kasasaad dagidiay agtalek kenkuana. Isu ket naayat a Dios a mangpabileg kadatayo iti nadumadu- ma a pamay-an. (1 Juan 4:8) Makatulong iti aniaman a kasasaad ti panangikararag iti na- santuan nga espiritu ti Dios, saan nga iti mi- lagro. Ti nasantuan nga espiritu ipalagipna dagiti makaliwliwa a teksto ti Biblia kadagi- diay agsagsagaba. Mabalin a marikna dagiti matalek nga adipen ti Dios ti kinuna ni David
Makatulong iti aniaman a kasasaad ti panangikararag iti nasantuan nga espiritu ti Dios, saan nga iti milagro nga ari ti nagkauna nga Israel: "Uray no mag- naak iti ginget ti napuskol a kinasipnget, saa- nak nga agbuteng iti dakes, ta sikukuyogka kaniak; ti baston ken sarukodmo isuda ti bambanag a mangliwliwa kaniak." - Salmo 23:4. Agtitinnulong dagiti Kristiano. Idi umu- na a siglo, imbaga ti Kristiano a mammadto a ni Agabo nga adda "dakkel a panagbisin [nga] asideg idin a mapagteng iti intero a ma- pagnaedan a daga; a no maipapan iti dayta a banag, pudno a naaramid idi tiempo ni Clau- dio." Adu nga adalan ni Jesus idiay Judea ti naapektaran. Ania ti inaramid dagiti Kristiano iti sabali a lugar idi nadamagda ti nakaay- ay-ay a kasasaad dagiti padada a Kristiano? Kuna ti salaysay: "Inkeddeng [dagiti adalan], tunggal maysa kadakuada sigun iti kabaelan ti asinoman, a mangipatulodda iti tulong a pag- serbi kadagiti kakabsat nga agnanaed idiay Ju- dea." (Aramid 11:28, 29) Siaayat a nangipaay- da iti material a tulong. Kasta met ita ti aramiden dagiti adipen ti Dios no mapasamak dagiti nakaro a kalami- dad. Pagaammo dagiti Saksi ni Jehova gapu iti panagtitinnulongda nga agkakapammatian. Agtitinnulong dagiti Kristiano no adda didigra Kas pagarigan, idi napasamak ti napigsa a ginggined idiay Chile idi Pebrero 27, 2010, da- gus a timmulong dagiti Saksi ni Jehova kada- giti naapektaran. Kuna ni Karla nga inyanud ti "Nariknak ti ayat ken pannalaknib" tsunami ti balayda: "Anian a makaliwliwa ken makaparegta a makita [dagiti pada a Saksi] ma- nipud sabali a lugar nga umay tumulong kadaka- mi. Liniwliwanakami ni Jehova babaen iti kinaim- bag dagidiay a bolunta- rio. Nariknak ti ayat ken pannalaknib." Naimata- ngan ti saan a Saksi a lolo- na ti tulong a naipaay ka- dakuada ket kinunana: "Nagpaiduma daytoy iti makitkitak a kababa- lin dagiti karelihionak iti adun a tawen." Ga- puna, natignay nga agpayadal iti Biblia kada- giti Saksi ni Jehova. Ti pannakikadua kadagiti mangay-ayat iti Dios ket dakkel a tulong iti tiempo ti rigat. Ngem addanto kadi tiempo nga awa- nen dagiti didigra? Kitaentayo ti kunaen ti Biblia. TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 7
Awanton ti Didigra! ANIA ti reaksionmo no adda mangibaga ken- dayta ni mammadto Jeremias idi kinunana: "O Soberano nga Apo Jehova! Adtoy sika ina- ramidmo ti langlangit ken ti daga babaen ti dakkel a pannakabalinmo ken babaen ti siu- unnat a takiagmo. Ti intero a banag saan a na- kaskasdaaw unay kenka." (Jeremias 32:17) Ta- ngay inaramid ti Dios ti daga ken ti amin nga elemento, siempre ammona a kontrolen dagiti bambanag ditoy daga tapno sitatalna ken sita- talged a makapagnaed dagiti tattao. - Salmo 37:11; 115:16. ka, "Dandanin mapukaw dagiti didigra"? Mabalin a pagarupem nga ang-angawennaka. Wenno mabalin a kunaem, "Agtagtagainep- kan sa? Kasinginen ti biag dagiti didigra." Nupay kasla agnanayon nga adda dagiti na- tural a didigra, manamnamatayo nga agbalba- liwto ti kasasaad, ngem saan a babaen iti pa- nagregget ti tao. Saan a naan-anay a maawatan ti tao dagiti pasamak iti nakaparsuaan ken sa- anda a makontrol wenno mabalbaliwan dagi- ta. Kastoy ti insurat ni Ari Solomon iti nagkau- na nga Israel a nalatak gapu iti sirib ken laingna nga agpaliiw: "Ti sangatauan saanda a masarakan ti aramid a naaramid iti baba ti init; uray kasano kaadu ti panagtartraba- ho a sipipinget ti sangatauan tapno agsapul, kaskasdi a saanda a masarakan. Ket uray no ku- naenda nga umdasen ti siribda a mangam- mo, saandanto a masarakan dayta." - Eclesias- tes 8:17. Kasano ngarud nga aramiden ti Dios dayta a panagbalbaliw? Ibaga ti maikadua nga arti- kulo a ti adu a nakabutbuteng a paspasamak ita buklenda ti "pagilasinan" iti "panungpa- lan ti sistema ti bambanag." Kinuna ni Jesus: "Inton makitayo a mapaspasamak dagitoy a banag, ammuenyo a ti pagarian ti Dios aside- gen." (Mateo 24:3; Lucas 21:31) Daytoy a Pa- garian ti Dios wenno ti nailangitan a go- bierno a binukel ti Dios mangipagtengto iti dadakkel a panagbalbaliw ditoy daga ket day- tanto ti mangkontrol kadagiti natural nga elemento. Nupay kabaelan daytoy ti Dios, di- nutokanna ti Anakna a mangibanag iti day- ta. Isu ti tinukoy ni mammadto Daniel idi kinunana: "Kenkuana adda naited a panag- turay ken dayaw ken pagarian, tapno dagiti Asino ti makabael a mangkontrol kadagiti natural a didigra no saan a kabaelan ti tao? Kuna ti Biblia nga ipagteng ti Dios daytoy a pa- nagbalbaliw. Isu ti nangaramid kadagiti siste- ma ti ekolohia iti daga, kas iti siklo ti danum. (Eclesiastes 1:7) Saan a kas iti tao, aglaplapu- sanan ti pannakabalin ti Dios. Pinatalgedan 8 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011
ili, nasional a bungbunggoy ken pagsasao ag- serbida koma amin kenkuana a mismo." - Daniel 7:14. Ti Anak ti Dios, ni Jesu-Kristo, ti naipaayan iti pannakabalin a mangipagteng iti amin a pa- nagbalbaliw tapno agbalin a makaay-ayo a pagnaedan ti daga. Idi adda ni Jesus ditoy daga, 2000 a tawen ti napalabasen, impakitana a kabaelanna a kontrolen dagiti natural nga elemento. Naminsan, idi adda iti barangay a kaduana dagiti adalanna iti Baybay ti Galilea, "giddato a dimteng ti dakkel a nadawel nga al- lawig, ket dagiti dalluyon immabla-ablatda iti barangay, iti kasta ngannganin matinep ti ba- rangay." Nagdanag dagiti adalanna di la ket ta malmesda, isu a nagpakaasida ken Jesus. Ania ti inaramidna? "Binabalawna [laeng] ti angin ken kinunana iti baybay: 'Agtalnaka! Aguli- mekka!' Ket nagtalna ti angin, ket naglinak." Nasdaaw dagiti adalanna ket insaludsodda: "Siasino a pudpudno daytoy, agsipud ta uray ti angin ken ti baybay agtulnogda kenkuana?" - Marcos 4:37-41. Di nagbayag, nagsubli ni Jesus idiay langit ket naikkan iti dakdakkel a pannakabalin ken autoridad. Kas Ari ti Pagarian ti Dios, rebbe- ngenna ken kabaelanna nga ipagteng ti amin a panagbalbaliw a kasapulan tapno maipaayan dagiti tattao iti natalna ken natalged a biag di- toy daga. Ngem kas nakitatayon, gapuanan ti naagum a tattao ti adu a problema ken didigra. Anianto ti aramiden ti Pagarian kadagidiay naagum ken saan nga agbalbaliw? Kuna ti Biblia nga umayto ni Apo Jesus "manipud langit a kadua dagiti mannakabalin nga anghelna iti dumar- darang nga apuy, bayat nga iyegna ti pamma- les kadagidiay saan a makaammo iti Dios ken kadagidiay saan nga agtulnog iti naimbag a damag maipapan ken Apotayo a Jesus." Wen, 'dadaelennanto dagidiay mangdaddadael iti daga.' - 2 Tesalonica 1:7, 8; Apocalipsis 11:18. Kalpasanna, ni Jesu-Kristo, nga "Ari ti ar-ari," naan-anayton a kontrolenna dagiti natural a puersa ditoy daga. (Apocalipsis 19:16) Sigura- duenna a saanton nga agsagaba iti aniaman a kalamidad dagiti iturayan ti Pagarianna. Usa- rennanto ti pannakabalinna a mangkontrol iti bambanag iti tangatang tapno magunggona- an ti sangatauan iti nadumaduma a paniempo ken panawen. Matungpalton ti nabayagen nga inkari ni Jehova a Dios kadagiti adipenna: "Si- gurado nga ipaaykonto met dagiti dumayasa- das a tudoyo iti umiso a tiempoda, ket pudno nga ipaayto ti daga ti bungana, ket ti kayo iti tay-ak ipaaynanto ti bungana." (Levitico 26:4) Saanton nga agamak dagiti tattao a mangba- ngon iti balay ta awanen ti kalamidad a mang- dadael iti dayta: "Pudno unay a mangbangon- danto iti balbalay ket agnaedda; ket pudno unay nga agmuladanto kadagiti kaubasan ket kanenda ti bungada." - Isaias 65:21. Ania ti Masapul nga Aramidem? Awan duadua a kayatmo met ti agbiag iti lu- bong nga awanen dagiti didigra. Ania ngarud ti aramidem tapno addakanto sadiay? Saan nga agbiag iti awanan-didigra a lubong 'dagi- diay saan a makaammo iti Dios ken dagidiay saan nga agtulnog iti naimbag a damag.' Ga- puna, masapul nga adalem ti maipapan iti Dios, suportaram ti panangiturayna iti daga, ken agtulnogka iti naimbag a damag ti Paga- rian nga impasdekna babaen iti Anakna. Kasta ti kalikaguman ti Dios kadatayo. Ti panangadal a naimbag iti Biblia ti kasaya- atan a pamay-an tapno maammuam dagitoy. Naglaon ti Biblia kadagiti instruksion tapno maikarika nga agbiag iti natalged a daga nga iturayan ti Pagarian. Agpatulongka kadagiti Saksi ni Jehova tapno maammuam ti isursuro ti Biblia. Sidadaanda a tumulong kenka. No agreggetka a mangam-ammo iti Dios ken ag- tulnogka iti naimbag a damag, sigurado a ma- tungpalto kenka ti sasao ti Proverbio 1:33: "No maipapan iti daydiay umim-imdeng kaniak, agtaengto iti kinatalged ket saanto a masinga manipud alinggaget ti didigra." TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 9
SALUDSOD DAGITI AGBASBASA Makalasat kadi ti daga inton 2012? ˇ "Adu a tattao ti napan iti may- sa a purok idiay France ta patien- da nga asidegen ti kanibusanan ti lubong . . . Mamatida nga ag- patingga ti lubong inton Disiem- bre 21, 2012, ti ngudo ti 5,125 a tawen iti nagkauna a kalendario dagiti Maya." - BBC News. Agtalinaedto nga agnanayon ti daga aniaman ti sawen dagiti lider ti relihion, peke a sientista, ken dadduma pay a mangipad- padto a madadael ti daga. Sigurado a makalasat ti daga inton 2012. Kinapudnona, addanto latta ti planeta a Daga uray kalpasan dayta a tawen. Kunaen ti Biblia: "Maysa a caputotan mapan, ket umay ti sabali a caputotan; ngem ti daga agta- eng iti agnanayon." (Eclesiastes 1:4, Ti Biblia) Usi- gem met ti kaipapanan ti sasao iti Isaias 45:18: "Daytoy ti kinuna ni Jehova, . . . ti Nangporma iti daga ken ti Nangaramid iti dayta, Isu Daydiay siti- tibker a nangipasdek iti dayta, a saanna a pinar- sua a maipaay laeng iti awan kapapay-anna, a nangbukel iti dayta tapno mapagnaedan a mis- mo: 'Siak ni Jehova, ket awanen ti sabali.' " Busbosen kadi ti maysa nga ama ti adu nga oras tapno agaramid iti napintas nga ay-ayam a pagragsakan ti anakna sananto met laeng dagus a dadaelen dayta kalpasan a naitedna iti anakna? Anian a kinaulpit! Iti umasping a pamay-an, pi- narsua ti Dios ti daga kangrunaanna nga agpaay a pagragsakan ti pinarsuana a tattao. Kinuna ti Dios iti umuna a natauan a pagassawaan a da Adan ken Eva: "Agbungakayo ken agadu- kayo ket punnuenyo ti daga ken parukmaen- yo." Kalpasanna, "nakita ti Dios ti isuamin nga inaramidna ket, adtoy! nasayaat unay dayta." (Genesis 1:27, 28, 31) Saan a linipat ti Dios ti panggepna para iti daga, ket saannanto nga ipalubos a madadael ti daga. Impaganetget ni Jehova maipa- pan iti amin nga inkarina: "Saan- to nga agsubli kaniak nga awa- nan kadagiti nagbanagan, no di ket sigurado nga aramidennanto daydiay pagragsakak, ket sigu- rado nga agballiginto iti banag a nangibaonak iti dayta." - Isaias 55:11. Nupay kasta, panggep ni Jeho- va a 'dadaelen dagidiay mang- daddadael iti daga.' (Apocalipsis 11:18) Kastoy ti inkarina: "Dagiti napalungdo isuda ti agtaengto iti daga, ket dagiti awan pakababalawanna isuda ti mateddanto iti dayta. No maipapan kadagiti na- dangkes, magessatdanto iti mismo a daga; ket no maipapan kadagiti nagulib, maalat-atdanto iti dayta." - Proverbio 2:21, 22. Kaano a mapasamak daytoy? Awan ti tao a ma- kaammo. "Maipapan iti dayta nga aldaw wenno ti oras awan ti asinoman a makaammo," kuna ni Jesus, "uray dagiti anghel sadi langit wenno uray ti Anak, no di ti Ama." (Marcos 13:32) Saan nga ipadpadto dagiti Saksi ni Jehova no kaano a dada- elen ti Dios dagiti nadangkes. Nupay sipsiputan- da ti "pagilasinan" ti panungpalan ken mamatida nga agbibiag itan ti sangatauan iti aw-awagan ti Biblia kas 'dagiti maudi nga aldaw,' saanda nga ammo no kaano a mapasamak ti "panungpalan." (Marcos 13:4-8, 33; 2 Timoteo 3:1) Ammoda a ti laeng nailangitan nga Amada ken ti Anakna ti ma- kaammo iti dayta. Kabayatanna, okupado dagiti Saksi ni Jehova a mangikaskasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios, ti nailangitan a gobierno a mangiturayto iti planeta a Daga ken mamagbalin iti dayta a natalna a paraiso, a 'tagikuaen ken pagtaengan iti agnana- yon dagiti nalinteg' a tattao. - Salmo 37:29. 10 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 I m a g e S c i e n c e a n d A n a l y s i s L a b o r a t o r y , N A S A - J o h n s o n S p a c e C e n t e r
Asino ti Makailawlawag iti Padto? Ti Gordian knot ti maipagarup a kariri- kutan pay laeng a siglot idi kaaldawan ni Alejandro a Dakkel. Masirib ken adu ti maparmek ti siasinoman a makawar- war iti dayta a narikut a siglot. Sigun iti estoria, nawarwar ni Alejandro dayta babaen iti naminsan laeng a sigpat ti espadana. ITI panaglabas ti panawen, saan laeng nga in- kagumaan dagiti masirib a lallaki nga uka- sen dagiti narikut a siglot no di ket nagreg- getanda met a solbaren dagiti naririkut a burburtia, ilawlawag dagiti padto, ken ipad- lesda pay ketdi ti masanguanan. Ngem kaaduanna a napaayda. Kas pagari- gan, dagiti masirib iti Babilonia saanda a nai- buksilan ti kaipapanan ti surat a kellaat a nag- parang iti diding ti palasio ni Ari Belsasar bayat ti naariwawa a piesta. Ni laeng Daniel, ti lakayen a mammadto ni Jehova a Dios ken pagaammo a makatarus kadagiti padto, ti na- kaipalgak iti kaipapanan dayta. (Daniel 5:12) Iti dayta met la a rabii, natungpal ti naipadto a panagngudo ti Imperio ti Babilonia! - Da- niel 5:1, 4-8, 25-30. Sigun iti estoria dagiti Griego, nakarikrikut ti pannaka- igalut ti karuahe ni Gordius, ti nangbuangay iti siudad ti Gordium a kabesera ti Frigia. Ti laeng masanguanan a mangparmek iti Asia ti makabael a mangukas iti daytoy. Ania ti Padto? Ti padto ket naipalgak a masakbayan - pas- pasamak a nairekord sakbay a mapasamak. Ti pudno a padto ket mensahe a naggapu iti Dios, naisurat man wenno naisawang. Maysa dayta a palgaak mainaig iti pagayatan ken panggep ti Dios. Naglaon ti Biblia iti adu a padto maipapan iti panagparang ken pa- kabigbigan ti Mesias ken "ti panungpalan ti sistema ti bambanag," kasta met dagiti mensahe maipapan iti panangukom ti Dios. - Mateo 24:3; Daniel 9:25. Dagiti "masirib a lallaki" iti kaaldawantayo isuda dagiti eksperto iti siensia, ekonomia, sa- lun-at, politika, ekolohia, ken dadduma pay. Agipadlesda kadagiti mapasamak iti masa- nguanan ket adu kadagitoy ti kangrunaan nga ipadpadamag ti media. Nupay sigagagar nga akseptaren dagita ti publiko, pugpugto ken personal a kapanunotan laeng dagitoy. Adda met kanayon a mangsupiat ken mang- kontra kadagita. Di ngarud mapangnamna- maan ti panagipadlesda ta saanda nga ammo ti mapasamak iti masanguanan. Gubuayan ti Pudno a Padto Sadino ngarud ti pagtaudan dagiti pudno a padto, ken asino ti makaibaga iti kaipapanan dagita? Insurat ni apostol Pedro: "Awan ti padto ti Kasuratan nga agtaud iti aniaman a kabukbukodan a panangipaulog." (2 Pedro 1:20) Ti Griego a sao para iti "panangipa- ulog" kaipapananna ti "solusion, panangi- palgak," a mangipasimudaag iti "panangu- kas wenno panangwarwar iti siglot." Ngarud, kastoy ti panangipatarus ti The Amplified New Testament iti sasao ni Pedro: 'Awan ti padto ti Kasuratan a naipabiang a warwaren ti asinoman.' Ipapanmo nga adda lalaki a nalaing nga agisiglot. No mingmingan ti kadawyan a tao ti siglot, makitana ti turong ti tali ngem dina ammo a warwaren. Umasping iti dayta, makitkita ti tattao dagiti pasamak a TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 11
mangituggod iti narikut a problema, ngem saanda nga ammo ti pagtungpalan dagita. Dagidi napaltiingan a mammadto, kas ken Daniel, saanda a bukbukod nga inusig dagiti agdama a kasasaad idi panawenda ken saanda met a pinadas nga ipakpakauna ti narikut a masanguanan. No kasta ti inaramidda, saan koma a mapangnamnamaan ti padtoda. Ga- puna, inlawlawag ni Pedro: "Ti padto saan a naiyeg uray kaano babaen ti pagayatan ti tao, no di ket dagiti tattao nagsaoda manipud iti Dios bayat nga idaldalan ida ti nasantuan nga espiritu." - 2 Pedro 1:21. "Dagiti Kayulogan Kukua ti Dios" Agarup 3,700 a tawen ti napalabasen, dua a lallaki ti naibalud idiay Egipto. Agpada nga adda karkarna a natagtagainepda. Saanda a maibaga ti tagtagainepda kadagiti masirib a lallaki isu nga imbagada ti pakaseknanda iti kaduada a balud nga agnagan iti Jose a maysa nga adipen ti Dios. Kinunada: "Nagtagtaga- inepkami . . . ket awan kadakami ti manangi- buksil." Dinamagna dagiti tagtagainepda, sa kinunana: "Saan aya a dagiti kayulogan ku- kua ti Dios?" (Genesis 40:8) Ni laeng Jehova a Dios ti makaibuksil kadagiti padto, no kasa- no a ti laeng nalaing nga agisiglot ti makau- kas kadagiti narikut a siglot. Ti Dios ngamin ti gubuayan dagitoy a padto ket isu laeng ti makaipalgak iti kaipapananda. No kasta, ma- itutop laeng a ti Dios ti pinadayawan ni Jose. Kasano a maikuna a "dagiti kayulogan ku- kua ti Dios"? Adda sumagmamano a pamay- an. Adda dagiti padto ti Biblia a nailanad ag- raman ti kaitungpalanda. Arigna simple a siglot dagitoy iti nalaing nga agisiglot ta nala- kana a mailawlawag no kasano a mawarwar dagita. - Genesis 18:14; 21:2. Dadduma a padto ti nailawlawag kadagiti sumaruno a bersikulo. Kas pagarigan, naad- daan ni mammadto Daniel iti sirmata maipa- pan iti 'kalakian a karnero a dua ti sarana' a kinabil ti "kalakian a kalding" nga "adda na- kalatlatak a sara iti baet dagiti matana." Ipaki- 12 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 ta ti salaysay a ti kalakian a karnero nga adda- an dua a sara iladawanna ti "ar-ari ti Media ken Persia" ket ti kalding iladawanna ti "ari ti Grecia." (Daniel 8:3-8, 20-22) Nasurok a 200 a tawen kalpasanna, ti "dakkel a sara" - ni Alejandro a Dakkel - rinugianna a parmeken ti Persia. Sigun iti historiador a ni Josephus, idi asidegen iti Jerusalem ti buyot ni Alejan- dro, naipakita kenkuana daytoy a padto ket namati a tumukoy dayta kenkuana. Ania pay ti pamay-an a "dagiti kayulogan kukua ti Dios?" Babaen ti panangiwanwan ti nasantuan nga espiritu, ni Jose a matalek nga adipen ni Jehova a Dios natarusanna no ania ti kaipapanan ti karkarna a tagtagainep nga inestoria dagiti kaduana a balud. (Genesis 41:38) No saan a masigurado dagiti agdama nga adipen ti Dios ti kaipapanan ti maysa a padto, kiddawenda ti espiritu ti Dios sa sipa- pasnek nga adalen ken sukimatenda ti Sao ti Dios. Babaen iti panangiwanwan ti Dios, ma- sarakanda dagiti teksto a mangilawlawag iti kaipapanan ti dadduma a padto. Saan a simi- milagro a matarusan dayta ti asinoman a tao. Ti Dios ti mangilawlawag iti dayta babaen ti espirituna ken ti Saona, ti Biblia. Dinto pulos mailawlawag dayta dagiti agipadpadles. - Ara- mid 15:12-21. Makuna met a "dagiti kayulogan kukua ti Dios" ta isu ti mangikeddeng no kaano a ma- ipalgak kadagiti matalek nga adipenna ditoy daga ti kaipapanan ti maysa a padto. Mabalin a matarusan ti kaipapanan ti padto sakbay, bayat, wenno kalpasan a matungpal. Yanta- ngay nagtaud iti Dios dagiti padto, ipalgakna ti kaipapanan dagita iti umiso a tiempo. Iti salaysay maipapan ken Jose ken ti dua a balud, imbuksilan ni Jose dagiti tagtagainep- da tallo nga aldaw sakbay a natungpal dagita. (Genesis 40:13, 19) Idi agangay, idi nagparang ni Jose iti sanguanan ti nabileg a Faraon ti Egipto, dandanin mangrugi ti pito a tawen a nawadwad nga apit. Gapu iti tulong ti espiri- tu ti Dios, impalgak ni Jose ti kaipapanan da-
giti tagtagainep ni Faraon tapno mayurnos ti pannakaidulin dagiti naipadto a nawadwad nga apit. - Genesis 41:29, 39, 40. Naan-anay a natarusan dagiti adipen ti Dios ti kaipapanan ti dadduma a padto idi na- tungpalen dagita. Adu a pasamak iti biag ni Jesus ti naipadto ginasgasut a tawen sakbay a nayanak, ngem sa laeng a naan-anay a nata- rusan dagitoy dagiti adalanna idi nagunga- ren. (Salmo 22:18; 34:20; Juan 19:24, 36) Kamaudiananna, sigun iti Daniel 12:4, adda dagiti padto a maipalgak laeng iti "tiempo ti panungpalan," inton 'umadu ti pudno a pan- nakaammo.' Agbibiagtayon iti tiempo a ma- tungtungpal dagitoy a padto. Sika ken Dagiti Padto ti Biblia Nagparang da Jose ken Daniel iti sangua- nan dagiti ari idi kaaldawanda ket im- palgakda ti kaipapanan dagiti padto a na- ngapektar kadagiti nasion ken pagarian. Napan dagi- ti Kristiano idi umuna a siglo iti sanguanan dagi- ti tattao kas pannakangi- wat ni Jehova, ti Dios a pagtataudan ti padto, ket nagunggonaan dagidiay nangipangag iti mensa- heda. Pinadayawan da Jose ken Daniel ti Dios idi inlawlawagda ti kaipapanan ti padto Iti kaaldawantayo, dagiti Saksi ni Jehova iti intero a lubong iwarwaragawagda ti maysa a padto - ti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios - ket ipakpakaammoda kadagiti tattao a ma- tungtungpalen ti padto ni Jesus mainaig iti "panungpalan ti sistema ti bambanag." (Mateo 24:3, 14) Ammom kadi no ania dayta a padto ken kasano a maapektarannaka? Sidadaan da- giti Saksi ni Jehova a tumulong kenka a manga- dal ken magunggonaan iti maysa kadagiti ka- daegan a padto ti Biblia. Kitaem ti umuna nga agsasaruno nga artikulo a maba- sa iti Pagwanawanan a Mayo 1, 2011 a napauluan iti "In- nem a Padto ti Biblia a Makitkitam a Matungtungpal." TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 13
SURAT MANIPUD NORWAY Panangbisita iti Nalawa a Kaniebean ITI maysa nga agsapa iti tiempo ti lam-ek, sim- miripkami iti kortina tapno kitaenmi no ania ti paniempo. Makaparagsak a makita ti naariwanas nga asul a tangatang! Tallo nga al- daw a mangasabakami idiay Finnmarksvidda - ti nalawa a tanap iti makin-amianan a Nor- way. Nakalamlamiis ditoy Norway no tiempo ti lam-ek, isu a medio agduaduakami a mapan iti amianan. Naimbag laengen ta kaduami ti tallo a Saksi ni Jehova iti dayta a lugar. Ammoda ti kasasaad sadiay ket imbagada no ania ti arami- denmi. ditoy nasulinek a lugar, nangruna kadagiti Sami nga empleado iti pagdagusan wenno agtartaraken iti ugsa. Iti damo a nagdagusanmi, nasabatmi ti su- magmamano nga agtutubo ken dagiti kaklase- da a mapan ag-ski sadiay. Simmardengda ket dinamagda no ania ti panggepmi. Naragsakan- kami a nangilawlawag iti dayta. Idi agsisinaka- min, maysa kadakuada ti nagkuna, "Sapay koma ta naballigi ti panangidanonyo iti lina- on ti Biblia!" Naglugankami manen ket lina- satmi dagiti timmangkenen a nalawa a danaw ken kaniebean. Adda ngata pangen ti ugsa a makitami? Manmano ti kalsada ditoy. Masapul ti lugan nga snowmobile tapno madanon dagiti tattao iti nasulinek a luglugar. Nagbalonkami iti ka- wes, taraon, ken ekstra a gasolina ket inlugan- mi dagita iti snowmobile ken pasagad. Nagpin- tas ti sumilapsilap a kasla diamante a niebe a masilnagan ti init! Adu ti atap nga animal iti Finnmarksvidda kas iti kuneho, sora, ugsa, ken dadduma pay, sa adda met sumagmamano nga oso. Ngem magagarankami a makisarita kadagiti tattao Idi sumungadkami iti maysa a kalapaw, ki- nablaawannakami ti maysa a lalaki a maysa kadagiti sumagmamano a permanente a resi- dente ditoy. Nadlawna a nadadael ti pasagad- mi, isu nga intukonna a tarimaanen. Saan a nagap-apura a nangtarimaan iti pasagad ta saan nga ugali dagiti lumugar ditoy ti agapura. Saankami a nagdanag gapu ta nasingpet. Idi natarimaanen ti pasagad, nagyamankami ken impakitami ti kunaen ti Biblia no apay a palpa-
lubosan ti Dios ti panagsagaba. Nagimdeng a naimbag. Inawatna ti intedmi a libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? ken dagiti maga- sin a Pagwanawanan ken Agriingkayo! Idi pu- manawkamin, immisem sa nagyaman iti ibi- bisitami. Kalpasan ti sumagmamano pay a sinarung- karanmi, rumabiin isu a nagturongkamin iti dagusmi. Kellaat a nakakitakami iti sora (fox). Sumileng ti nalabaga a dutdotna iti nakapud- pudaw a niebe. Nagsarimadeng biit, minatma- tannakami, sa pimmanaw. Agtudo manen iti niebe isu a dandani saanmin a makita ti turo- ngenmi. Ngem nabang-arankami idi nakita- min ti dagusmi! Sinindianmi ti paglutuan, ket in-inut a pimmudot ti siled. Naragsakkami uray nabannogkami iti natagtag a panaglu- ganmi iti snowmobile iti nagmalmalem. Apagdarikmat a limmabas ti rabii. Kabiga- tanna, inluganmi manen dagiti garetmi saka- mi simmalog. Sinurotmi ti timmangkenen a karayan ket nakadanonkami iti sabali a pag- dagusan. Adda naam-ammomi nga agtutubo a lalaki ket inranudmi kenkuana ti sumagma- mano a makapabileg a mensahe ti Biblia. Kal- pasanna, insurona ti panglinteganmi a mang- tunton iti dalanmi. Maudin nga aldaw ti ibibisitami. Nagpintas ti nakitami a buya idi simrekkami iti Stabburs- dalen National Park. Nasirpatmi dagiti naab- bongan iti niebe a bantay a sumilsilap a ma- raniagan ti init. Nakakitakami iti dakkel a pangen ti ugsa! Sitatalna nga agkutkutkotda iti kaniebean iti kanenda a rettab ken lumot. Na- saripatpatanmi met ti maysa a Sami a nakatu- gaw iti snowmobile ken siuulimek a mangbam- bantay kadagiti ugsana. Kaduana ti asona a mangay-aywan kadagiti tarakenna. Sinay-up ti aso ti direksion nga ayanmi sa nagsubli met la- eng iti obrana. Kinasabaanmi ti mannakigay- yem a makintaraken iti arban, ket dimngeg met kadakami. Idi agawidkamin, mapampanunotmi ti amin a nakasaritami iti 300 kilometro a dinaliasatmi. Naragsakkami ta naki- pasetkami iti panangdanon kadagiti tattao iti naglawa a kaniebean. TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 15 N o r w a y P o s t
AGSURSUROKA ITI SAO TI DIOS Kasano ti Agpili iti Nasayaat a Gagayyem? Idatag daytoy nga artikulo dagiti saludsod a nalabit nayimtuodmon. Ipakitana met ti pakabasaam kadagiti sungbat iti Bibliam. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova a mangilawlawag kenka kadagiti sungbat. 1. Apay a masapul a pilien ti agbalin a gagayyemtayo? Gagangay laeng a tarigagayantayo nga akseptaren- datayo ti sabsabali. Dayta ti makagapu a masansan a tultuladentayo dagiti kapulpulapoltayo. Nakabilbileg ti impluensia dagiti gagayyem iti tumanor a kababa- lintayo. Isu a no siasino dagiti pinilitayo a gagayyem, kasdiay met ti pagbalinan ti kinataotayo. - Basaem ti Proverbio 4:23; 13:20. Ti mannurat ti Biblia a ni David siaannad a pinilina ti gagayyemna. Nakikadua kadagidiay nakatulong ken- kuana nga agtalinaed a matalek nga adipen ti Dios. (Salmo 26:4, 5, 11, 12) Ni Jonatan ti maysa kadagiti na- kigayyemanna. Nagunggonaan ni David ta pinaregta ni Jonatan nga agtalek ken Jehova. - Basaem ti 1 Sa- muel 23:16-18. 2. Kasano nga agbalinka a gayyem ti Dios? Nupay mannakabalin-amin ni Jehova, mabalintayo ti makigayyem kenkuana. Kas pagarigan, nagbalin ni Ab- raham a gayyem ti Dios. Imbilang ni Jehova a gayyemna ni Abraham gapu ta nagtalek ken nagtulnog Kenkua- na. (Genesis 22:2, 9-12; Santiago 2:21-23) No agta- lektayo ken Jehova ken aramidentayo ti kalikaguman- na, agbalintayo met a gayyemna. - Basaem ti Salmo 15: 1, 2. 16 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011
3. Ania ti pagimbagan kenka dagiti nasayaat a gagayyem? Matalek dagiti pudno a gagayyem ken tulo- ngandaka a mangaramid iti umiso. (Proverbio 17:17; 18:24) Kas pagarigan, nupay laklakay ni Jonatan iti agarup 30 a tawen ken isu ti agtawid iti kinaari iti Israel, kanayon a sinuportaranna ni David kas pinili ti Dios nga agbalin nga ari. Sipaprangka met a tubngarendaka dagiti pudno a gagayyemmo no makitada a madi ti ar-aramidem. (Salmo 141:5) Dagiti gagayyem a mangay-ayat iti Dios tulongandaka a maaddaan iti naimbag a kababalin. - Basaem ti 1 Corinto 15:33. Maam-ammom dagiti tattao a mangan- annurot iti kinalinteg no mapanka iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova. Masarakam sadiay dagiti gagayyem a mangparegta kenka nga ag- tultuloy a mangparagsak iti Dios. - Basaem ti Hebreo 10:24, 25. Nupay kasta, mabalin nga agbiddut uray da- giti gagayyem a mangay-ayat iti Dios. Saanka koma a nalaka a marurod kadagiti kamalida. (Eclesiastes 7:9, 20-22) Laglagipem nga awan ti perpekto a gayyem ken napateg kadatayo dagiti gagayyem a mangay-ayat iti Dios. Paregtaenna- tayo ti Sao ti Dios a mangpalabas iti kamali dagi- ti pada a Kristiano. - Basaem ti Colosas 3:13. 4. Kasanon no busorendaka dagiti agkunkuna a gagayyemmo? Adu a makipagad-adal iti Biblia ti busbusoren ti dadduma a gagayyemda. Nalabit saan a maawa- tan dagiti gagayyemmo dagiti nagsayaat a balakad wenno ti pudno a namnama a naammuam iti Bib- lia. Mabalinmo a tulongan ida. - Basaem ti Colosas 4:6. No dadduma, uyawen dagiti agkunkuna a gagay- yem ti naimbag a damag a linaon ti Sao ti Dios. (2 Ped- ro 3:3, 4) Mabalin a laisenda ti panangaramidmo iti umiso. (1 Pedro 4:4) No kasta ti aramidenda, agpilika no asino ti kayatmo a gayyem. Isuda wenno ti Dios? No ti Dios ti pakigayyemam, pinilim ti kasayaatan pay laeng a gayyem. - Basaem ti Santiago 4:4, 8. Para iti kanayonan nga impormasion, kitaem ti kapitulo 12 ken 19 daytoy a libro nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? 17
Ti Nagan ti Dios KEN TI UMISO A PATARUS NI ALFONSO DE ZAMORA IDI tawen 1492, adda bilin da Ari Ferdinand ken Rey- na Isabella ti Espania: "Amin a Judio . . . agraman dagiti annakda a lallaki ken babbai ken adipen a lallaki ken bab- bai ken amin a kameng ti sa- ngakabbalayanda, natan-ok man wenno nanumo, ania- man ti edadda, ibilinmi nga iti agtapus ti Hulio day- toy a tawen, panawanda ti amin a paset ti pagarian ken sakupmi ket saanda koman nga agsubli." BILIN TI ARI KEN REYNA TI ESPANIA, 1492 ' iti Unibersidad ti Alcal a de Henares. Tangay maysa ni Zamora kadagiti mabigbig- big nga eskolar idi kaalda- wanna, kiniddaw ti kardinal ' enez de Cisneros, a ni Jim ti nangbuangay iti uniber- sidad, a tumulong ni Za- mora a mangisagana iti nagpateg a Complutensian Polyglot. Daytoy innem a tomo a Biblia ket naglaon iti sagrado a teksto iti Heb- reo, Griego, ken Latin, kasta met ti sumagmamano nga Aramaiko. Iti daytoy a bilin a panna- kapagtalaw, adda dua a pag- pilian ti tunggal Judio a pa- milia - pumanaw iti Espania wenno tallikudanda ti reli- hionda. Inkeddeng ti maysa a rabbi nga agnagan Juan de Zamora a nasaysayaat no ag- pakomberteda iti Katolisis- mo ket agtalinaedda iti Es- pania, a nagnanaedan dagiti inapona. Tangay Judio ni Juan, mabalin a pinagadalna ti anak- na a ni Alfonso iti nalatak a pagadalan iti Hebreo iti siudad ti Zamora. Idi agangay, nag- balin a nalaing ni Alfonso iti Latin, Griego, ken Aramaiko. Idi nagturposen, nangisuro iti Hebreo iti Unibersidad ti Salamanca. Di nag- bayag kalpasanna, inaramatna ti paglaingan- na ket nagunggonaan dagiti eskolar ti Biblia iti intero a Europa. Maipapan itoy a proyekto, kuna ti eskolar ti Biblia a ni Mariano Revilla Rico: "Ka- dagiti tallo a Judio a kom- berte a nakiraman iti traba- ho ni Cardinal [Cisneros], ni Alfonso de Zamora ti kala- takan, nalaing iti gramati- ka, pilosopo, ken eksperto iti Talmud, malaksid nga eskolar iti Latin, Griego, Hebreo, ken Aramaiko." Nabigbig ni Zamora iti panagadalna a masapul a mataru- sanna a naimbag dagiti orihinal a lenguahe tapno makaaramid iti umiso a patarus ti Bib- lia. Kinapudnona, nagbalin a maysa kadagiti kangrunaan a nangitandudo iti panangadal manen iti Biblia sipud idi rugrugi ti maika-16 a siglo. ' A UNIBERSIDAD TI ALCAL DE HENARES Idi 1512, nadutokan ni Alfonso de Zamo- ra a mangidaulo iti panagadal iti Hebreo Para iti pannakailawlawag ti pateg ti Complutensian Polyglot, kitaem ti Abril 15, 2004, a ruar ti Pagwanawa- nan, panid 28-31. 18 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 M a k i n n g a t o a a d a w a n C o u r t e s y o f t h e A r c h i v o H i s t 'o r i c o P r o v i n c i a l , 'A v i l a , S p a n i
NAIPADAKKEL A HEBREO A TETRAGRAMMATON NGA IMPATARUS NI ZAMORA KAS "JEHOVAH" Panangipatarus iti Nagan ti Dios Makapainteres ta ti nagan ti Dios ket let- ra-por-letra nga impatarus ni Alfonso de Za- mora a nalaing iti Hebreo a lenguahe. Kas makita iti ladawan, ti komento iti margin iti Hebreo-Latin a sao- por-sao a patarusna iti Genesis ket aglaon iti nagan ti Dios a na- isurat kas "jehovah." Nalawag nga ina- wat ni Zamora ti kastoy a patarus ti nagan ti Dios iti Latin. Bayat ti maika-16 a siglo, idi naipatarus ti Biblia kadagiti kangrunaan a lenguahe iti Europa, daytoy nga ispeling wenno ti kaaspingna ti inaramat ti adu nga agipatpatarus iti Biblia, a pakairamanan da William Tyndale (Ingles, 1530), Sebastian ¨ M unster (Latin, 1534), Pierre-Robert Oliv (Pranses, 1535) ken Casiodoro de Reina (Es- paniol, 1569). ' etan Maysa ngarud ni Zamora kadagiti kaunaan nga eskolar ti Biblia idi maika-16 a siglo a na- katulong a nangipakaammo iti nagan ti Dios. Gapu iti patpatien dagiti Judio a saan a rumbeng a baliksen dayta a nagan, adu ti saan a makaammo iti nagan ti Dios. Gapu itoy a patpatien, dagiti agipatpatarus iti Bib- lia iti Kakristianuan - kas ken Jerome, a nagi- patarus iti Latin Vulgate - sinuktanda ti na- gan ti Dios iti termino kas iti "Apo" wenno "Dios." TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 19
Nupay kasta, nagbiag ni Zamora iti narigat a tiempo ken napeggad a lugar para kadagiti naanep nga eskolar ti Biblia. Kangitingitan idi ti Inkisision Espaniol, ket ti laeng patarus a Latin Vulgate ti bigbigen ti Simbaan Katoliko kas kakaisuna nga "autorisado" a bersion ti Biblia. Ngem sipud idi Edad Media, binigbig dagiti Katoliko nga eskolar nga adu ti kamali ti Latin a teksto ti Vulgate. Idi rugi ti maika-16 a siglo, ni Alfonso de Zamora ken ti dadduma pay inrugida a risuten dayta a parikut. 'Masapul a Maipatarus ti Biblia Tapno Maisalakan Dagiti Tattao' Kadagiti proyekto a nakiramanan ni Zamo- ra, ti Hebreo nga edision a pagaammo kas Daan a Tulag ti kapatgan a naaramidanna ag- raman ti pannakaipatarus dayta iti Latin. Na- labit panggepna a daytoy ti kangrunaan a mausar iti pannakaisagana ti Complutensian Polyglot. Adda iti libraria ti El Escorial iti asi- deg ti Madrid, Espania ti maysa kadagiti ma- nuskrito a gapuananna. Naawagan dayta kas G-I-4 ken naglaon iti kompleto a libro a Ge- nesis iti lenguahe a Hebreo, agraman ti sao- por-sao a patarus iti Latin. Kastoy ti kunaen ti introduksionna: "Masa- pul a maipatarus ti Nasantuan a Kasuratan iti sabali a lenguahe tapno maisalakan dagiti tattao. . . . Imbilangmi a . . . nakapatpateg a maaddaan dagiti matalek iti sao-por-sao a pa- tarus ti Biblia, tapno tunggal Hebreo a sao adda katupagna a Latin." Kas maysa nga eskolar iti Hebreo, kualipikado ni Alfonso de Zamora a mangaramid iti baro a Latin a patarus. "Talaga a Naladingitanak" Adda nagsayaatanna nga iti Espania ti nag- trabahuan dagiti eskolar a kas ken Zamora idi maika-16 a siglo. Bayat ngamin ti Edad Me- dia, nagbalin ti Espania a sentro ti kultura da- giti Judio. Ilawlawag ti The Encyclopædia Bri- tannica: "Adu ti Muslim ken Judio idiay 20 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 Espania idi Edad Media ket dayta idi ti kakai- suna a pagilian iti makinlaud a Europa nga ayan ti nagduduma a puli ken relihion. Gapu itoy, rimmang-ay ti relihion, literatura, arte, ken arkitektura iti sibilisasion ti Espania idi arinunos ti Edad Media." Naruay idi idiay Espania ti manuskrito ti Hebreo a Biblia gapu ta adu ti Judio sadiay. Dagiti Judio nga eskriba iti adu a paset ti Es- pania pinagreggetanda a kinopia dagitoy a manuskrito tapno usarenda iti pannakaiba- sa ti Kasuratan kadagiti sinagoga. Kuna ni L. Goldschmidt iti librona a The Earliest Edi- tions of the Hebrew Bible a "saan laeng a dagi- ti Espaniol-Portugues a kopia ti Pentateuko ti imbilang dagiti Judio nga Eskolar nga umi- so, no di ket dagiti pay manuskrito a nakaada- wan dagitoy ken dagiti patarus a naglaon iti nadumaduma a lenguahe [polyglot]." Ngem mangrugrugi idin idiay Espania ti pannakabusor dagiti agtartarigagay a mangi- patarus iti Biblia. Idi 1492, ti Katoliko nga armada ti Espania nasakupda ti maudi a komunidad dagiti Arabo idiay Espania. Kas nadakamaten, dayta a tawen nga imbilin da Ari Ferdinand ken Reyna Isabella a pumanaw manipud Espania dagiti mangan-annurot iti relihion dagiti Judio. Naibilin met nga agta- law dagiti Muslim sangapulo a tawen kalpa- sanna. Sipud idin, Katoliko ti nagbalin a reli- hion ti Espania, ket saanen a mapalubosan ti aniaman a relihion. Ania ti epekto daytoy iti pannakaipatarus ti Biblia? Makita dayta iti napasaran ni Alfonso de Zamora. Nupay maysan a Katoliko daytoy nga eskolar, kaskasdi a di maaklon dagiti na- tan-ok a tattao gapu ta isu ket Judio. Adda da- giti nangbabalaw ken Cardinal Cisneros ta inaramatna dagiti Judio a komberte a mangi- sagana iti Biblia a Complutensian Polyglot. Dagitoy ti nagladingitan ni Zamora. Kuna ni Zamora iti maysa a manuskrito a masarakan iti Unibersidad ti Madrid: "Pinanawan ken gi-
PAKAUNA TI SAO-POR-SAO A PATARUS NI ZAMORA nuradak dagiti gagayyemko - a nagbalin a kabkabusorko - ket talaga a naladingitanak." Maysa kadagiti kangrunaan a kabusorna isu ni Juan Tavera, ti arsobispo ti Toledo, a nagbalin idi agangay a pangulo dagiti naulpit a managpalutpot. Naupay ni Zamora iti pana- ngidadanes kenkuana ni Tavera ta uray la na- gapelar iti papa. Kastoy ti kunaen ti suratna: "Kiddawen ken ipakpakaasimi a tulonganna- kami Apo a Nasantuan . . . ken ispalennakami iti kabusormi nga obispo ti Toledo, ni Don Juan Tavera. Kanayon a parparigatennakami. . . . Marigrigatankami, ta kaslakam la maparti nga animal iti imatangna. . . . No ipangagmo daytoy kiddawmi Apo a Nasantuan, 'Agbalin- to a salindegmo ni Yahweh ken saanto a ma- tiliw dagita sakam.' (Prov. 3:23)" Makapainteres ta saan laeng a ti titulo no di ket ti na- gan ti Dios ti inaramat ni Zamora iti panagapelarna iti papa ti Roma. Iti kiddaw ni Zamora a naipatarus iti Espa- niol, "Yahweh" ti nausar a nagan ti Dios. Saan nga ammo no ania ti eksakto a naaramat iti orihinal a Latin. Maipa- pan iti panagipatarus ni Zamora ken ti panagaramatna iti nagan ti Dios, kitaem ti kahon a "Panangipatarus iti Na- gan ti Dios" iti panid 19. Gapuanan ni Alfonso de Zamora Iti laksid dagitoy a pammarigat, nagtultu- loy ken nagballigi ti trabaho ni Zamora ket nakatulong dayta iti adu nga estudiante ti Biblia. Nupay dina pulos impatarus ti Kasura- tan kadagiti lokal a pagsasao idi kaaldawan- na, dakkel ti naitulongna iti dadduma nga agipatpatarus. Tapno maapresiartayo ti naga- puananna, laglagipentayo a kasapulan ti dua a kita ti eskolar tapno maipatarus ti Biblia. Umuna, masapul nga adda eskolar a manga- dal kadagiti kopia ti sagrado a teksto iti orihi- nal a pagsasao - Hebreo, Aramaiko, ken Grie- go - tapno mapataud ti nasayaat ken umiso a teksto kadagitoy a lenguahe. Kalpasanna, daytoy ti usaren ti agipatpatarus para iti dad- duma a lenguahe. Ni Alfonso de Zamora ti kangrunaan nga eskolar a nangisagana ken nangpasayaat iti Hebreo a teksto a naipablaak iti Compluten- sian Polyglot idi 1522. (Ti Hebreo-Latin a bo- kabulariona ken ti inaramatna a Hebreo a gramatika ket dakkel met ti naitulongna ka- dagiti agipatpatarus.) Ti kapanawenna a ni Erasmus impatarusna met ti Kristiano a Grie- go a Kasuratan, a pagaammo kas Baro a Tu- lag. Idi naipablaaken dagitoy a napasayaat a Hebreo ken Griego a teksto, mabalinen nga ipatarus ti Biblia iti lenguahe a maawatan da- giti tattao. Ni William Tyndale ti maysa kada- giti kaunaan a nangusar iti Hebreo a teksto ti Complutensian Polyglot. Inusarna dayta idi impatarusna ti Biblia iti Ingles. Ti nasaknap a pannakaiwaras ita ti Biblia ti resulta ti adu a bambannog dagiti lallaki a kas ken Zamora. Nagsakripisio dagitoy a lallaki tapno mapasayaat ti pannakatarustayo iti Ka- suratan. Nabigbig ni Zamora a maisalakan la- eng dagiti tattao no matarusan ken tungpa- lenda ti Sao ti Dios. (Juan 17:3) Masapul ngarud a maipatarus ti Biblia kadagiti len- guahe a maawatan ti minilion a tattao tapno sumalput iti isip ken pusoda ti napateg a mensahe ti Biblia. TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 21
AMMOYO KADI? DAGITI INSEKTO A PAKAALAAN TI TINA Courtesy of the SDC Colour Experience Ania ti "cocus nga eskarlata a material" a masansan a tukoyen ti libro nga Exodo? ˇ Sigun iti Biblia, ti tabernakulo isu ti sentro ti panagdayaw ti nagkauna nga Israel. Dagiti lupot ti tolda a nagserbi a diding ken ruangan ti tabernakulo ket naaramid iti "asul a sinulid ken delana a natinaan iti lumabaga a purpura ken cocus nga eskarlata a material ken na- pino a lienso a tinabid." (Exodo 26:1; 38:18) Ti "nasantuan a kawkawes" ti papadi ket naaramid iti "cocus nga es- karlata a material." - Exodo 28:1-6. gitoy nga awanan payak nga insekto agnaedda iti kayo a kermes oak (Quer- cus coccifera), a masarakan iti Middle East ken iti igid ti Baybay Mediteraneo. Eskarlata ti kolor dagiti itlog iti uneg ti bagi ti kabaian nga insekto, a kadak- dakkelna ti bukel ti kardis. Kumpet da- gitoy nga insekto kadagiti bulong ken sanga. Maala dagitoy nga insekto sa matumek tapno rummuar ti eskarlata a kolor, a marunaw iti danum ken nasa- lupot. Ti Romano yaat a pagtina iti a historiador a ni Pliny a Laklakay dina- makatna ti cocus nga eskarlata ken im- bilangna a maysa kadagiti nakapatpa- teg a kolor idi kaaldawanna. Ti cocus nga eskarlata, a pagaammo met kas kermes, ket tina a narangrang a nalabaga ti kolorna, wenno eskarlata. Maala daytoy a tina iti bagi dagiti kaba- ian nga insekto iti Coccidae family. Da- PANAGBITLA NI PEDRO IDI PENTECOSTES 33 C.E. Siasino kadagiti mannurat ti Kristiano a Griego a Kasuratan ti presente idiay Jerusalem idi Pentecostes 33 C.E.? ˇ Posible a presente idi ti innem kada- giti walo a lallaki a nagsurat iti Kristiano a Griego a Kasuratan. Iti insuratna nga Ebanghelio, dinaka- mat ni Marcos ti maysa nga agtutubo a lalaki a nagtalaw iti rabii a naaresto ni Jesus. Nalawag a tuktukoyenna ti ba- gina, ta amin nga adalan binaybay- andan ni Jesus. (Marcos 14:50-52) Ag- parang ngarud a maysa ni Marcos kadagiti immuna nga adalan, ken ma- balin a presente idi Pentecostes. Sigun iti Aramid 1:4, imbilin ni Jesus kadagiti adalanna: "Dikay pumanaw manipud Jerusalem, no di ket itultuloy- yo nga urayen ti inkari ti Ama." Ipasi- mudaag met dayta a salaysay a ti- nungpal dagiti nagbalin a mannurat iti Biblia a da Mateo, Juan, ken Pedro daytoy a bilin ta karamanda kadagiti adalan a naguummong iti "maymay- sa a lugar." Adda met sadiay dagi- ti kakabsat ni Jesus. (Aramid 1:12-14; 2:1-4) Dua kadakuada, da Santiago ken Judas, ti nagsurat idi agangay iti dua a libro ti Biblia a naawagan iti na- ganda. - Mateo 13:55; Santiago 1:1; Ju- das 1. Da Pablo ken Lucas ti dua a sabali pay a mannurat ti Kristiano a Griego a Kasuratan. Idi Pentecostes 33 C.E., ni Pablo ket saan pay a pasurot ni Kristo. (Galacia 1:17, 18) Nabatad nga awan met idi ni Lucas ta saanna nga inraman ti bagina kadagiti 'nakasaksi' iti minis- terio ni Jesus. - Lucas 1:1-3. 22 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011
"Tiempo ti Panagayat KEN TIEMPO TI PANANGGURA" "T I Dios ket ayat." Iti dadduma a pagilian, da- gitoy a sasao ti idispley dagiti tattao iti di- ding wenno ridaw ti pagtaenganda. Talaga a nagsayaat dagita a sasao a mangiladawan iti Dios - ti kangrunaan a pagwadan ti ayat. Ngem saan nga ammo ti adu a tattao a nagta- ud dagita a sasao iti Biblia. Kastoy ti insurat ni apostol Juan: "Ti saan nga agayat saanna a naam-ammo ti Dios, agsipud ta ti Dios ket ayat." (1 Juan 4:8) Insuratna pay maipapan iti ayat ti Dios iti lubong, wenno tattao, a mabalin a masubbot: "Ti Dios inayatna ti lubong iti kas- ta unay isu nga intedna ti bugbugtong nga Anakna, tapno tunggal maysa a mangwatwat iti pammati kenkuana saan koma a madadael no di ket maaddaan iti agnanayon a biag." - Juan 3:16. Gapuna, ipagarup ti dadduma a kanayon a palabsen ti Dios ti aniaman a dakes a maarami- dantayo. Kas ipakita ti panagbiag ti adu a tat- tao, patienda nga awan sungsungbatanda iti Dios uray ania ti aramidenda. Ngem pudno kadi dayta? Ay-ayaten kadi ti Dios ti amin a tat- tao, naimbag man wenno dakes? Adda kadi tiempo a gumura ti Dios? Makarikna ti Dios iti Ayat ken Gura Kinuna ti masirib nga Ari Solomon: "Ta iti tunggal banag adda naituding a tiempo, ti mis- mo a tiempo iti tunggal aramid iti baba ti lang- langit . . . tiempo ti panagayat ken tiempo ti pa- nanggura." (Eclesiastes 3:1, 8) Sigun iti daytoy a prinsipio, nupay managayat ken nadungngo ti Dios, adda dagiti gundaway a gumura. Umuna, ania ti kaipapanan ti "gura" kas naa- ramat iti Biblia? Kuna ti maysa a reperensia: "Iti Kasuratan, adda nadumaduma a kaipapanan ti sao a 'gura.' Mabalin a mangipamatmat iti na- karo a rurod, agtultuloy a sakit ti nakem a napa- kuyogan iti gandat a mangdangran. Ti kasta a gura ti mabalin a mangiduron iti maysa a tao a mangranggas iti kagurana." Kasta a kita ti gura ti makitkitatayo iti intero a lubong agra- man dagiti epektona. Ngem kuna pay dayta a reperensia: "Ti 'gura' mabalin met a kaipapa- nanna ti kasta unay a panangbusor ngem awa- nan gandat a mangdangran." Daytoy a kita ti gura ti mausig iti daytoy nga artikulo. Dayta ti nakaro a pananggura ken kas- ta unay a pannakarimon - awanan gandat a mangdangran, mangrurod, wenno mangpasa- kit. Posible kadi a maaddaan ti Dios iti kastoy a kita ti gura? Kastoy ti kuna ti Proverbio 6:16-19: "Adda innem a banag a guraen ni Jehova; wen, pito ti bambanag a nakarimrimon iti kararua- na: napalalo a matmata, ulbod a dila, ken im- ima nga agibukbukbok iti awanan basol a dara, puso a mangparpartuat kadagiti makapasakit a gandat, saksaka nga agdardaras a tumaray nga agturong iti kinadakes, ulbod a saksi nga ag- yesngaw kadagiti kinaulbod, ken asinoman a mangparnuay kadagiti rinnupir iti nagteteng- ngaan dagiti agkakabsat." "Adda innem a banag a guraen ni Jehova; wen, pito ti bambanag a nakarimrimon iti kararuana: napalalo a matmata, ulbod a dila, ken im-ima nga agibukbukbok iti awanan basol a dara, puso a mangparpartuat kadagiti makapasakit a gandat, saksaka nga agdardaras a tumaray nga agturong iti kinadakes, ulbod a saksi nga agyesngaw kadagiti kinaulbod, ken asinoman a mangparnuay kadagiti rinnupir iti nagtetengngaan dagiti agkakabsat." - PROVERBIO 6: 16-19 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 23
Disiplinaen ti naayat a nagannak ti anakna tapno matulonganna Kas naibaga, adda ar-aramid a kagura ti Dios. Nupay kasta, saanna a kagura daydiay tao a na- kaaramid kadagita. Ikabilanganna dagiti pag- kapuyan, kasasaad ti aglawlaw, pannakapadak- kel, ken ti kurang a pannakaammo ti tao. (Genesis 8:21; Roma 5:12) Ti nagsurat iti Pro- verbio ilawlawagna daytoy babaen iti nagsayaat a pagarigan: "Daydiay ayaten ni Jehova tubnga- renna, kas met laeng iti panangtubngar ti may- sa nga ama iti anak a pakasarakanna iti ragsak." (Proverbio 3:12) Mabalin a kagura ti nagannak ti kinasukir ti anakna, ngem kaskasdi nga ay- ayatenna ti anakna ket ikagumaanna a disipli- naen tapno maikkatna ti dakes a kababalinna. Gapu iti ayat ni Jehova, kasta met laeng ti ara- midenna no adda pay namnama a mailinteg ti nagbasol a tao. No Kaano nga Umiso ti Pananggura Ngem kasanon no naammuan ti maysa a tao ti pagayatan ti Dios ngem dina kayat a tungpa- len dayta? Saanna a magun-od ti anamong ti Dios. Guraen ni Jehova ti sipapakinakem a ma- ngaramid iti bambanag a kagurana. Kas pagari- gan, kuna ti Biblia: "Ni met laeng Jehova suki- 24 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 "No sipapakinakem nga iyugalitayo ti panagbasol kalpasan nga inawattayon ti umiso a pannakaammo iti kinapudno, awanen ti nabati nga aniaman a sakripisio maipaay iti basbasol, no di ket adda nakabutbuteng a panangin-inanama iti pannakaukom." - HEBREO 10:26, 27 matenna daydiay nalinteg kasta met daydiay nadangkes, ket ti asinoman a mangay-ayat iti kinaranggas pudno unay a guraen ti kararua- na." (Salmo 11:5) Kuna ni apostol Pablo a di mapakawan ti saan nga agbabawi. Inlawlawag- na dayta iti suratna kadagiti Hebreo: "Ta no sipapakinakem nga iyugalitayo ti panagbasol kalpasan nga inawattayon ti umiso a pannaka- ammo iti kinapudno, awanen ti nabati nga aniaman a sakripisio maipaay iti basbasol, no di ket adda nakabutbuteng a panangin-inana- ma iti pannakaukom ken adda umap-apuy nga imon a mangibus kadagidiay bumusbusor." (Hebreo 10:26, 27) Apay a kastoy ti aramiden ti naayat a Dios? No sipapakinakem nga agar-aramid ti maysa a tao iti nakaro a basol, mabalin nga agramut ti kinadakes iti pusona ket saanen a makapagbal- baliw. Posible a dumakdakes pay, mairuam, ken din agbaliw. Iti Biblia, nayarig ti kasta a tao iti maysa a leopardo a dinan mabaliwan dagiti labangna. (Jeremias 13:23) Gapu ta saanen nga agbabawi, nakaaramiden iti aw-awagan ti Bib- lia nga "agnanayon a basol," a saanen a pulos mapakawan. - Marcos 3:29. Kasta ti napasamak kada Adan ken Eva, kasta met ken Judas Iscariote. Nupay naparsua a per- pekto da Adan ken Eva ken nalawag kadakuada ti bilin ti Dios, sipapakinakem ken inggagarada ti nagbasol ket saanda ngarud a mapakawan. Isu a saan nga inawis ida ti Dios nga agbabawi. (Genesis 3:16-24) Iti biang ni Judas, nupay saan a perpekto, kanayon a nakikadkadua iti Anak ti Dios ngem kaskasdi a nagbalin a traidor. Tinu- koy ni Jesus daytoy a tao kas "anak ti pannaka-
dadael." (Juan 17:12) Ipakita met ti Biblia a na- peklan a managbasol ti Diablo nga agur-uray laengen a madadael. (1 Juan 3:8; Apocalipsis 12:12) Linak-am dagitoy nga indibidual ti gura ti Dios. Ngem makapabang-ar a maammuan a maba- lin nga aonen dagiti tattao iti panagbasolda. Nakaan-anus ni Jehova ken saan a maragsakan a mangdusa kadagidiay dida inggagara ti nag- basol. (Ezequiel 33:11) Isu nga awisenna ida nga agbabawi tapno mapakawanda. Kastoy ti mabasatayo: "Ti nadangkes a tao panawanna koma ti dalanna, ken ti makadangran a tao ti pampanunotna; ket agsubli koma ken Jehova, a mangngaasinto kenkuana, ken iti Diostayo, ta dakkelto ti pammakawanna." - Isaias 55:7. Umiso a Panangmatmat iti Ayat ken Gura Kas tumutulad iti Dios, masapul ngarud a matarusan dagiti Kristiano no kaano ti "tiempo ti panagayat" ken ti "tiempo ti pananggura." Di balanse ti panangmatmat ti maysa mainaig iti ayat ken asi no bay-anna nga agari ti emosion- na. Ngem agbalin a balanse ti panangmatmat- tayo iti panangipakita iti asi ken pananggura iti basol no ikabilangantayo ti sasao ti adalan a ni Judas. Kunana: "Itultuloyyo ti mangipakita iti asi iti sabsabali, nga aramidenyo ti kasta buyo- gen ti buteng, bayat a kagurayo uray pay ti ma- kin-uneg a kawes a minansaan ti lasag." (Judas 22, 23) Guraentayo ngarud ti dakes ngem saan a ti tao a nakaaramid iti dayta. Naibilin met kadagiti Kristiano nga ayaten- da dagiti kabusorda babaen ti panagaramidda iti naimbag kadakuada. "Itultuloyyo nga aya- ten dagiti kabusoryo ken ikararagan dagidiay mangidaddadanes kadakayo," kinuna ni Jesus. (Mateo 5:44) Dayta ti makagapu a di agsarday dagiti Saksi ni Jehova a mangikaskasaba iti na- "Ti nadangkes a tao panawanna koma ti dalanna, ken ti makadangran a tao ti pampanunotna; ket agsubli koma ken Jehova, a mangngaasinto kenkuana . . . dakkelto ti pammakawanna." - ISAIAS 55:7 imbag a damag ti Pagarian ti Dios, nupay adu ti saan a mangipangag. (Mateo 24:14) Bigbigen dagiti Saksi ti kunaen ti Biblia isu nga ibilangda ti tunggal tao kas posible a magunggonaan iti ayat ken asi ni Jehova. No saan nga apresiaren dagiti tattao ti panagregget dagiti Saksi wenno saanda nga awaten ti mensaheda wenno idada- nesda pay ketdi ida, suroten dagiti Saksi ti balakad ni apostol Pablo: "Itultuloyyo a bendi- sionan dagidiay mangidadanes; mangbendi- sionkayo ket dikay agilunod . . . Dikay subadan ti dakes iti dakes iti asinoman." (Roma 12: 14, 17) Sipapanunotda a ni Jehova ti mangiked- deng no siasino ti ayatenna ken no siasino ti guraenna. Isu ti mangikeddeng no siasino ti maikari nga agbiag wenno matay. - Hebreo 10:30. Wen, "ti Dios ket ayat." Apresiarentayo koma ngarud ti ayatna ken pagreggetantayo nga am- muen ken annuroten ti pagayatanna. Kidda- wem kadagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo a tulo- ngandaka a mangadal iti Bibliam no ania ti pagayatan ti Dios ken no kasano a maannurot- mo dayta. No kasta ti aramidem, saannakanto a guraen ti Dios no di ket ayatennaka. Adu a balud ti nagunggonaan iti ayat ken asi ti Dios
UMADANIKA ITI DIOS "Santo, Santo, Santo ni Jehova" NO AGPILIKA iti sao a mangiladawan ken Jeho- ken saksakada, a mangipakita iti nauneg a pa- nagraemda ken Jehova gapu iti dakkel a pribile- hioda nga agserbi iti sanguananna. va a Dios, ania ti piliem? Idi maikawalo a sig- lo B.C.E., adda sirmata a naipaay ken mammadto Isaias a nakangngeganna kadagiti espiritu a par- sua a mangidaydayaw ken Jehova. Inaramat da- gitoy nga anghel ti sao a mangiladawan iti nag- pateg a kualidad ti Dios - ti kinasanto. Ti nakita ken nangngeg ni Isaias tignayennatayo koma nga agdayaw ken umadani ken Jehova. Ilada- wam nga addaka iti eksena bayat nga usigentayo ti sasao iti Isaias 6:1-3. Saan laeng a nagamanga ni Isaias iti nakitana no di ket iti pay nangngegna a napigsa a kanta dagiti serafin. Insurat ni Isaias: "Daytoy imma- wag iti daydiay ket kinunana: 'Santo, santo, santo ni Jehova ti buybuyot.' " (Bersikulo 3) Ti Hebreo a sao a naipatarus a "santo" ipasimudaagna ti kinasin-aw ken kinadalus. Ramanenna met ti Ania ti nakita ni Isaias? Kunana: "Siak . . . naki- tak ni Jehova, a situtugaw iti trono a nangato ken naitan-ok." (Bersikulo 1) Saan nga aktual a buy- buyaen ni Isaias ti Soberano nga Apo Jehova, ta dagiti espiritu ket saan a makita ti pisikal a mata. Nabatad a kunaen ti Biblia: "Awan ti tao a nakaki- ta iti Dios uray kaano." (Juan 1:18) Sirmata laeng ti nakita ni Isaias. Ngem detalyado ti sirmata ta kasla agpaypayso a nakitana ni Jehova, ket uray la nagamanga ni Isaias. Kalpasanna, napaliiw ni Isaias ti saan pay idi a nakita ti asinoman a tao a naaddaan iti pribilehio a makakita iti sirmata. Insuratna: "Dagiti serafin agtaktakderda idi iti ngatuen [ni Jehova]. Tung- gal maysa addaan innem a payak. Babaen iti dua tinaginayonna a siaabbong ti rupana, ket babaen iti dua tinaginayonna a siaabbong dagiti sakana, ket babaen iti dua isu tumayab." (Bersikulo 2) Dagiti serafin ket espiritu a parsua a nangato ti saadda. Ni laeng Isaias ti mannurat iti Biblia a nangdakamat kadagitoy a parsua. Agtaktakder dagiti serafin a sisasagana a mangitungpal iti aniaman a kayat ti Dios. Ab-abbonganda ti rupa Gapu ta ammotayo a santo ni Jehova, matignaytayo koma nga umadani kenkuana "naan-anay a kinaawan biddut ken pannakaisina iti basol." Nalabit dua a grupo dagiti serafin ti ag- sinnungbat a mangikankanta iti sasao a "santo, santo, santo," a mangipaganetget iti kangatuan a kita ti kinasanto ni Jehova. (Apocalipsis 4:8) Kinasanto ngarud ti pakabigbigan ni Jehova. Naan-anay a nasin-aw, nadalus, ken awan paka- pilawanna. Gapu ta ammotayo a santo ni Jehova, matig- naytayo koma nga umadani kenkuana. Apay? Saan a kas kadagiti tattao nga agtuturay nga ad- daan tendensia nga agabuso, awan a pulos pa- kainaigan ni Jehova iti basol. Ngarud, ipasigura- do ti kinasantona a kanayon nga isu ti kasayaatan nga Ama, nalinteg nga Agturay, ken di mangi- dumduma nga Ukom. Agtalektayo a saannatayto a paayen ti nasantuan a Dios. Kastoy ti kuna ti Pannakatarus iti Kasuratan: "No ti maysa a tao umawat iti sirmata manipud iti Dios bayat a siririing, agparang a maimaldit ti ladawan iti sipupuot a panunot. Inton agangay, ti immawat mabalinna a lagipen ken deskribiren wenno ilanad ti sirmata iti bukodna a sa- sao." - Impablaak dagiti Saksi ni Jehova.
SINGASING A BASAEN ITI BIBLIA ITI DISIEMBRE: ˛ Isaias 1-23
26 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011
TARIGAGAYKO TI AGBALIN A KAS ITI BALASANG NI JEFTE KAS INSALAYSAY NI JOANNA SOANS Idi tin-edyerak pay, tinartarigagayak unay ti agbalin a kas iti balasang ni Jefte. Bay-andak a mangilawlawag iti dayta ken no kasano a nagbalinak a kas kenkuana. IDI 1956, damo a nagatenderak iti asamblea dagiti Saksi ni Jehova idiay Bombay (Mum- bai itan), India, ket dayta ti nangbalbaliw iti biagko. Natukay ti pusok iti palawag a nang- ngegko maipapan iti balasang ni Jefte. Nalabit nabasayon iti Biblia a tin-edyer la- eng ti balasang ni Jefte idi immanamong a saa- nen a makiasawa. Gapuna, natungpal ti insa- pata ni tatangna. Iti unos ti panagbiagna, nagserbi nga awanan asawa iti tabernakulo wenno balay ni Jehova. - Uk-ukom 11:28-40. Kayatko la unay ti agbalin a kas kenkuana! Ngem adda dakkel a parikutko ta saan idi a pa- set ti kultura ti India ti kinaawan asawa. Pakasaritaan ti Pamiliak Siak ti maikalima kadagiti innem nga annak da Benjamin ken Marcelina Soans nga agnana- ed iti siudad ti Udipi, iti makinlaud a kosta ti India. Karamankami iti agarup dua a milion a tattao a Tulu ti lenguaheda. Ngem kas iti kaa- duan nga umili sadiay, Kannada ti naaramat a lenguahe iti eskuelaan. Imbilang dagiti kalugarak a napateg unay ti panagasawa ken ti kaadda ti annak. Bayat ti idadakkelko, awan ti malagipko a naisuro ka- niak a Tulu a sao para iti "kinaawan asawa," "kinaliday," wenno "iliw." Kasla ngamin awan dagitoy a kasasaad. Kas pagarigan, kabbalaymi dagiti lolo, lola, angkel, anti, ken ti sangadose- na a kasinsinmi. Iti tradisionmi, maibilang dagiti annak kas kameng ti pamilia ti ina. Matunton ti kapuo- nan babaen iti linia ti ina, ket dakdakkel ti ta- wid dagiti annak a babbai. Iti dadduma a ko- munidad dagiti Tulu, makikabbalay ti babai iti inana uray no nakiasawan, ket sumurot ken- kuana ni lakayna. Medio naiduma ti pamiliami ta imbilangmi ti bagimi kas "Kristiano." Rinabii nga idauluan ni Lolo ti panagdaydayaw ken panagkararag ti pamiliami, a sipipigsa a basaenna ti Biblia iti lenguahe a Tulu. Kada ukagenna ti agpirpirpi- ren a Biblia tapno ibasana kadakami, arigna lukluktanna ti maysa a baul ti kinabaknang. Kasta unay ti gagarmi iti dayta! Pinagpanunot- nak ti kuna ti Salmo 23:1: "Ni Jehova ti Pastor- ko. Saanakto nga agkurang iti aniaman." Insa- ludsodko no asino daytoy a Jehova ken apay a naawagan iti pastor. Adda Dagiti "Siksik" a Nagtinnag Manipud iti Matak Kas resulta ti narigat a biag kalpasan ti Gubat Sangalubongan II, immakarkami idiay Bom- bay, a nasurok a 900 kilometro ti kaadayona. Sadiay, adda dua a Saksi ni Jehova a bimmisita ken Tatang idi 1945. Adda intedda kenkuana a bokleta a naibatay iti Biblia. Sigagagar a binasa ken inawat ni Tatang ti mensahe dayta a bokle- ta, ket rinugianna nga iranud ti linaonna ka- dagiti tattao a Kannada ti lenguaheda. Idi rugi ti dekada 1950, ti bassit a grupo idiay TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 27
Bombay ket nagbalin a ka- unaan a Kannada a kon- gregasion. Insuronakami da Tatang ken Nanang nga adalen- mi a naimbag ti Biblia ken agbalinkami a nalaing a mannursuro. Inaldaw nga ikararagan ken iya- dalandakami. (Deuterono- mio 6:6, 7; 2 Timoteo 3:14- 16) Maysa nga aldaw bayat nga agbasbasaak iti Bib- lia, kasla adda dagiti siksik a nagtinnag manipud iti matak. (Aramid 9:18) Na- ammuak a nayarig ni Jehova iti maysa a pas- tor gapu ta igiya, pakanen, ken salaknibanna dagiti agdaydayaw kenkuana. - Salmo 23:1-6; 83:18. Ni Tatang bayat nga agdisdiskurso idiay Bombay idi dekada 1950 Kinibinnak ni Jehova Nabautisaranak di nagbayag kalpasan ti kombension idiay Bombay idi 1956. Innem a bulan kalpasanna, nagbalinak nga amin-tiem- po nga ebanghelisador kas ken manongko a Prabhakar. Nupay magagaranak a mangiranud iti kinapudno a linaon ti Biblia, nakaro ti ner- biosko no rugiak nga ibaga dayta. Agbedda- lak ken agpigerger ti timekko. 'Kabaelak day- toy babaen iti tulong ni Jehova!' nakunak iti bagik. Dimteng ti tulong ni Jehova idi simmang- pet ti agassawa a misionero a da Homer ken Ruth McKay manipud Canada. Naggraduar- da idi 1947 iti eskuelaan dagiti Saksi ni Je- hova agpaay kadagiti misionero idiay New York, U.S.A. Tinulongan ken arigna kinibin- dak idi damdamok iti ministerio. Regular nga agpraktiskami ken Ruth a mangasaba. Mapagkalmana ti riknak babaen ti panang- petpetna iti agpigpigerger nga imak, sana ku- naen: "Okey lang dayta. Padasem manen iti sumaruno a balay." Napabilegak iti naalu- mamay a timekna. 28 TI PAGWANAWANAN ˙ DISIEMBRE 1, 2011 Maysa nga aldaw, naibaga kaniak a ni Eli- zabeth Chakranarayan ti agbalin a partner- ko iti ministerio. Nataenganen ni Elizabeth ken batido a mangisuro iti Biblia. Naikunak idi damo: 'Kasano ngata a mabagayak day- toy baketen a kabsat?' Ngem isu gayam ti partner a talaga a kasapulak. "Ditay Agmaymaysa" Naidestinokami iti nalatak a siudad ti Au- rangabad, nga agarup 400 kilometro iti daya ti Bombay. Natakuatanmi a duduaka- mi a Saksi iti siudad a dandani maysa a mi- lion ti populasionna. Kasapulan pay a sur- suruek ti Marathi, ti lenguahe ti kaaduan iti daytoy a siudad. Adda dagiti gundaway a nalidayak, ket agsa- ngitak a kasla ubing nga awa- nan iti ina. Ngem pabilgennak ni Elizabeth ket iti timek a kasla maysa nga ina, kunana: "Normal laeng nga aglidaytayo no dad- duma, ngem ditay agmaymaysa. Uray adayoka kadagiti gagayyem ken pamiliam, kanayon a kaduam ni Jehova. Ibilangmo a gayyem- mo, ket mailiwliwagmonto ti li- daymo." Diak malipatan dayta a balakadna agingga ita. No agkurkurangen ti pagple- temi, magmagnakami iti agarup 20 kilometro uray no natapuk wenno napitak ti dalan, napudot man wenno nalam-ek ti panawen. No kalgaw, masansan a bumara ti temperatura agingga iti 40°C. No panagtutudo, adda dagiti teritoriami a napitak iti adu a bulan. Ngem narigrigat pay nga anu- san ti kaugalian dagiti tattao. Kaduak ni Elizabeth sakbay a natay Saan a makisarita dagiti babbai kadagiti lal- laki iti publiko malaksid no agkabagianda, ken manmano dagiti babbai a mangisuro iti lalla- ki. Isu a linalais ken saan a nasayaat ti panang- tratoda kadakami. Iti immuna nga innem a
bulan, duduakami nga aggimgimong iti lina- was. Idi agangay, timmabuno metten dagiti in- teresado. Di nagbayag, addan bassit a grupomi ken kumuyog payen ti dadduma iti ministerio. "Itultuloymo a Parang-ayen ti Abilidadmo" Kalpasan ti dua ket kagudua a bulan, naya- karkami idiay Bombay. Nagtultuloy ni Eliza- beth iti panangasaba a trabaho, idinto a naawi- sak a tumulong ken tatangko, ti kakaisuna nga agipatpatarus kadagiti naibatay-Biblia a litera- tura iti lenguahe a Kannada. Inapresiarna ti tu- longko ta adu ti annongenna iti kongregasion. Idi 1966, inkeddeng dagiti nagannakko ti agsubli idiay Udipi. Sakbay a pinanawan ni Ta- tang ti Bombay, kinunana: "Itultuloymo a pa- rang-ayen ti abilidadmo, balasangko. Arami- dem a simple ken nalawag ti patarusmo. Dika unay agtalek iti bagim, agpakumbabaka koma a kanayon. Agpannurayka ken Jehova." Dagita ti naudi a balakadna kaniak, ta pimmusay di nagbayag kalpasan a nakasubli idiay Udi- pi. Ikagkagumaak nga iyaplikar ti balakadna agingga ita iti trabahok a panagipatarus. "Dimo Kadi Kayat ti Agasawa?" Iti kulturami, itulagen dagiti nagannak ti pa- kiasawaan ti ubbing pay nga annakda ken ipa- regtada ti agpamilia. Isu a masansan a sa- ludsodandak: "Dimo kadi kayat ti agasawa? Siasinonto ti mangaywan kenka inton buma- ketka? Dika kadi makarikna iti liday?" Masikoranak no dadduma kadagita a mau- lit-ulit a komentoda. Nupay diak ipadlaw iti Panangyanunsio iti maysa a naibatay-Biblia a diskurso idiay Bombay idi 1960 sabsabali ti riknak, ipeksak dayta ken Jehova no agmaymaysaakon. Ngem makaliwliwa ka- niak ti pannakaammok a saanna nga ibilang a maikapkapisak gapu ta awan asawak. Tapno maipamaysak ti agserbi, kanayon a panunotek ti balasang ni Jefte kasta met ken Jesus, nga ag- pada a nagtalinaed nga awanan asawa ken na- ngipamaysa iti panangaramid iti pagayatan ti Dios. - Juan 4:34. Sagut Manipud ken Jehova Nasingedkami nga aggayyem ken Elizabeth iti gistay 50 a tawen. Natay idi 2005 iti edad a 98. Idi saanen a makabasa iti Biblia gapu ta na- kudrepen ti panagkitana, inaldaw nga agkar- kararag iti napaut. Pagarupek no dadduma nga adda sabali a tao iti kuartona a kaskasabaanna, ngem matakuatak a ni Jehova gayam ti kasar- saritana. Talaga nga agpaypayso kenkuana ti Dios, ken kasla adda iti mismo a sanguananna. Natakuatak a dayta ti tulbek tapno makapag- tultuloyak nga agserbi iti Dios, kas inaramid ti balasang ni Jefte. Agyamanak unay ta nangi- paay ni Jehova iti natataengan ngem siak a kabsat a nangsanay ken nangparegta kaniak idi kabambanuagak ken bayat ti panangsara- ngetko iti amin a napasarak a rigat. - Eclesias- tes 4:9, 10. Nasagrapko ti adu a bendision bayat nga ag- serserbiak ken Jehova kas iti balasang ni Jefte! Ti panagtalinaed nga awanan asawa ken pa- nangsurot iti balakad ti Biblia ti namagbalin iti biagko a nabunga ken makagunggona bayat a 'naynay nga agserserbiak iti Apo nga awan ti makasinga.' - 1 Corinto 7:35. Kaduak dagiti katrabahoak iti translation office
30 ISUROYO DAGITI ANNAKYO Naawaganda iti "Annak ti Gurruod" MABALIN a nakangngegkan iti napigsa a gurruod no agbagbagyo. Nagbutengka kadi? - Ammom kadi nga inawagan ni Jesus ti dua kadagiti adalanna iti "Annak ti Gurruod"? Kitaentayo no apay. Dagitoy nga adalan ni Jesus ket ti agkabsat a da Santiago ken Juan. Annak ida da Zebedeo ken Salome. Nalabit kabsat ni Salome ni Maria nga ina ni Jesus. Isu a mabalin nga agkakasin- sin da Jesus, Santiago, ken Juan ken nalabit ag- gagayyemda pay. Agkalkalap iti ikan ni Zebedeo, kasta met da Santiago ken Juan. Dagitoy dua ti immuna ka- dagiti inawis ni Jesus nga agbalin a pasurotna. Idi inayabanna ida, dagus a pinanawanda ti panagkalap ket simmurotda kenkuana. Idi aga- ngay, nangpili ni Jesus iti 12 kadagiti pasurotna tapno agbalin nga apostolna. Karaman da San- tiago ken Juan kadagiti napili. Sumagmamano a bulan sakbay a napapatay, limmabas ni Jesus iti kabambantayan ti Sama- ria a kaduana dagiti apostolna. Rumabii idin ken nabannogdan. Ngem saan a kayat dagiti Samaritano a padagusen ni Jesus ken dagiti apostolna iti siudad. Ammom kadi no apay? - Kitaenta. Judio ngamin ni Jesus ken dagiti apostolna, ket kaaduan a Judio karurodda dagiti Samarita- no. Ngem siempre, saan a kasta ni Jesus. Naasi ni Jesus kadagiti Samaritano ket kasta met koma da Santiago ken Juan. Ngem nakaunget ti dua nga apostol kadagiti Samaritano a saan No adda ubing a kaduayo nga agbasa, ti uged ket pamma- lagip nga agsardengkayo biit ket paregtaenyo nga iyebkasna ti kapanunotanna.
a nangpadagus kadakuada, ket insaludsodda ken Jesus: 'Kayatmo kadi nga ibagami a buma- ba ti apuy tapno pukawenna ida?' Ania ngata ti insungbat ni Jesus? - Kinuna ni Jesus a saan a nasayaat ti imbagada! Adu pay ti masapul a sursuruen da Santiago ken Juan maipapan iti asi. Ti maysa pay a problema da Santiago ken Juan ket ti tarigagayda nga agbalin nga umuna wenno kapatgan. Sakbay la unay ti ipapatay ni Jesus, imbaonda ti inada a mangibaga ken Je- sus: "Itedmo ti bilin a dagitoy dua nga annak- ko agtugawda, maysa iti makannawanmo ken maysa iti makannigidmo, idiay pagariam." Na- kaunget ti dadduma nga apostol idi nang- ngegda ti inaramid da Santiago ken Juan. Ma- kaungetka met kadi iti inaramidda? - Mabalin a kasta. Masurontayo no kayat ti sabsabali ti umuna ken no kayatda ti agbalin nga importante. Idi agangay, napanunot met laeng da Santiago ken Juan a di umiso ken kina- awan asi ti inaramidda, ket nagbalbaliwda. Nagbalinda a managayat ken naasi nga apos- tol. Ania ti maadaltayo? - Masapul met nga agbalintayo a naasi iti sab- sabali. Nasayaat ti panangtrato ni Jesus iti amin a tattao - lallaki, babbai, ken ubbing. Kanayon- to kadi a laglagipem ken tuladem ti ulidan ni Jesus? - BASAEM ITI BIBLIAM Marcos 3:17 Mateo 27:55, 56; Marcos 15:40, 41 Mateo 4:18-22 Juan 4:4-15, 21-26; Lucas 9:51-55 Mateo 20:20-24; Marcos 10:35-37, 41
Ania ti makatulong kadatayo tapno masaganaantayo dagiti natural a didigra? KITAEM TI PANID 6-7. Adda kadi tiempo nga awanton ti didigra? KITAEM TI PANID 8-9. Adda kadi makailawlawag kadagiti padto ti Biblia? KITAEM TI PANID 11-13. Ania ti makatulong kenka a mangbirok iti pudno a gagayyem? KITAEM TI PANID 16-17. Ania ti kaipapanan ti sasao iti Biblia nga adda "tiempo ti panagayat ken tiempo ti pananggura"? KITAEM TI PANID 23-25. Kayatmo kadi ti masarungkaran? wp11 12/01-IL


Ti Whole Farm Revenue Program (WFRP) Crop Insurance iti Hawaii wenno Programa a Pannakaiseguro dagiti Apit iti Hawaii Manipud iti Entero a Mapastrekan ti Pagtalonan Ti panangitarus ket impaay ti Hawaii Language Bank nga adda idiay Pacific Gateway Network Babaen iti Katulagan #14-IE-53300-009 Ti Whole-Farm Revenue Protection (WFRP) wenno programa a Mangipaay ti Proteksion dagiti Apit Manipud iti Entero a Mapastrekan ti Pagtalonan ket baro a programa a nairanta para kadagiti pagmulmulaan ken pagtartakenan nga addaan iti naipangpangruna a klase ti mula wenno organiko a produkto (agpada dagiti mula ken taraken nga ayup iti pagtalonan) ken para kadagiti aglaklako kadagiti lokal wenno direkta a paggatangan. Palubusan ti programa dagiti mannalon a mangiseguro iti amin a produktoda babaen iti maymaysa a policy wenno pagannurotan a kabaelanda a bayadan. Dagiti mabalin nga iseguro a produkto ket ti pakairamanan, ngem saan a limitado kadagitoy, ti abokado, saba, repolyo, celery, mais, pipino, tarong, laya, bayabas, herbaka (pagrekado a mula), letsugas, mangga, melon, uong, lasona/sibuyas, pinia, rabanos, kalunay, karabasa, strawberries, daldaligan, nasam-it a lasona, sili, patatas, aba, kamatis, zucchini, ken dagiti mula wenno lames a mapatanor iti danum wenno aquaculture. Dagiti kangrunaan a rekisito para iti sakup ti WFRP ket kasapulanna a sika ket: Masapul a kwalipikado nga umawat iti Federal a benepisio; • Masapul a maysaka a citizen wenno umilika wenno residente iti US; ken • Masapul a nagbayadka iti nagsaruno a 3 a tawen iti federal a buis manipud iti panagtalon. Ipaay ti WFRP ti proteksion tapno saan a malugi iti namnamaen a mapastrek gapu kadagiti idadateng ti didigra a kas iti dakes a panawen, uram, insekto, sakit ti mula, ginggined, panagbettak ti bulkan, pannakaawan ti padanum iti irigasion a gapu iti pannakadadael, dagiti atap nga ayup, ken panagbaba ti presio. Madadaan ti WFRP kadagiti agmulmula iti counties wenno luglugar nga administratibo iti Hawaii, Kauai, Honolulu, ken Maui. Ti maudi a petsa ti panagiparehistro para iti WFRP ket iti kada Marso 15 iti tunggal tawen. Ti sakupen a lebel ti seguro ket manipud 50 porsiento agingga iti 85 porsiento. Saan a madadaan ti sakup iti Catastrophic Risk Protection (CAT). Magunggunaan dagiti agmulmula iti nadumaduma a klase iti panagtalonan babaen ti panangpilida ti nangatngato a lebel ti masakupan tapno umawatda met iti dakdakkel a subsidia wenno tulong. Mabalin nga mabayadan ti premium wenno kontribusionyo agingga iti 80% no addaankayo la ketdi iti dua a kwalipikado a produkto. Para iti ad-adu pay nga impormasion wenno no kayatyo ti agparehistro iti daytoy a programa, kontakenyo ti ahente ti seguro para kadagiti mula. Ti listaan dagiti ahente ti seguro para kadagiti mula ket madadaan a maala iti isu amin a sentro ti serbisio ti USDA ken iti RMA website iti Iparit ti U.S. Department of Agriculture (USDA) ti ania man a dikriminasion iti amin a programa ken aktibidad maigapu iti puli, kolor ti kudil, nagtaudan a pagilian, tawen, kinabaldado, ken no mayaplikar, seks, kasasaad ti estado (naasawaan wenno saan), kasasaad a kas nagannak, relihion, orientasion a seksual, impormasion maipapan iti genetic, pammati a politikal, panagibales, wenno gapu ta amin wenno paset ti mapaspastrek ti indibidual ket naggapu iti ania man a programa a tulong manipud iti publiko. (Saan amin a maiparit a pagibasaran ti mayaplikar iti amin a programa.) Dagiti tao nga adda kinabaldadoda a makasapul iti alternatibo a wagas ti komunikasion maipapan iti impormasion iti programa (Braille, dakkel a letra, audiotape wenno nairekord a boses, ken dadduma pay) ket mabalinda a kontaken ti USDA's TARGET Center iti telepono 202-720-2600 (boses ken TDD). No mangidatag iti reklamo iti diskriminasion, kompletuen, pirmaan ken ibuson ti Pormas ti Panagreklamo iti Programa a Diskriminasion, (madadaan iti ania man nga opisina ti USDA wenno babaen ti online iti idiay: United States Department of Agriculture; Office of the Assistant Secretary for Civil Rights; 1400 Independence Ave., SW; Washington, DC 20250-9410. Wenno umawag iti libre iti (866) 632-9992 (boses) tapno makaala iti nayon pay nga impormasion, ti umisu nga opisina wenno para iti kiddawen a dokumento. Dagiti indibidual a tuleng, marigatan a makangeg, wenno saan a makapagsao ket mabalinda a kontaken ti USDA babaen ti serbisio ti Federal Relay iti (800) 877-8339 wenno (800) 845-6136.


ti lengguahem ket maysa a sagut am-ammuenyo ni susannah! Dagiti Rekomendasion Para iti Asset-Based a Lengguahe ania ti kaiPaPanan ti asset-based? Mabalin a nakaawatka kadagiti dokumento manipud iti eskuelaanyo a mangiladladawan ti estudaiantem kas maysa nga Agsursuro iti Lengguahe nga Ingles (ELL). Bayat nga agsursuro ti anakmo iti Ingles, isingasingmi nga usaren ti termino nga estudiante nga agsasao iti adu a lengguahe tapno maitampok a dagiti lengguahe nga ammo nga isao ti anakmo ket maibilang kas sagut imbes a lapped. asset-based language Ti us-usaentayo a lengguahe apektaranna ti panangkita ti lubong iti anakmo. Ipakita dagiti pagarigan iti baba no kasano a dagiti lengguahe ni Susannah ket mabalin a maibilang kas sagut wenno lapped. Panangibilang iti lengguahem kas maysa a laPPed (naibasar iti PagkaPuyan) Panangibilang iti lengguahem kas maysa a sagut (naibasar iti asset) Matikaw ni Susannah iti dua wenno ad-adu a Us-usaren ni Susannah ti amin nga ammona a lengguahe tapno agilawlawag Us-usaren ni Susannah ti amin nga ammona a lengguahe tapno agilawlawag Sumagmamano laeng ti ammo ni Susannah nga Sumagmamano ti ammo ni Susannah nga ibalikas a ibalikas a letra iti Ingles letra iti Ingles KEN kangrunaan a paglaingan iti/kadagiti bukodna a lengguahe Nagpigsa unay ti ayug ni Susannah a mangipakita a saanna a maawatan ti Ingles Makisaritaka laeng ken Susannah iti Ingles ta lallalo a saan a makasursuo nga agsao iti Ingles no kasaritam iti sabali a lengguahe Ti ayug ni Susannah ti pakailasinan nga adda sagutna nga agsao iti nagduduma a lengguahe Ti pannakisarita ken Susannah iti lengguahena iti pagtaenganda ket makatulong tapno: masursuro ken maapresiarna ti lengguahena iti pagtaenganda ken ti Ingles mapagtalinaedna ti koneksionna iti pamiliana ken iti kulturana Agsursuro iti lengguahe Agsursuro iti Ingles gsursuro iti e h gles a u g a In g n le g n A Makasao bassit iti Ingles L S E Agsasao iti dua a lengguahe Nagduduma a kultura ken lengguahe Agsasao iti adu a lengguahe Nakasursuro nga agsao iti dua a lengguahe