PIGLATAN "Journalism without a moral position is impossible. Every journalist is a moralist...one who looks at the world and the way it works, someone who takes a close look at things every day and reports what she sees, someone who represents the world, the event, for others. She cannot do her work without judging what she sees." - Marguerite Duras SYNOPSIS: Ti "Piglatan" ket maysa a nakaladladingit a pakasaritaan ni Boni, maysa a managbasura iti dumpsite. Nabayag a nagnanaed ken nagbibiag dita ta adda ibainna iti rupana a napakaruan iti nakaal-alas a pigpiglat. Gapu iti dayta, nakaugalianna ti agabbungot iti bonete, a nakaalaanna iti pammabalaw ken naganna a Boni. Nabayag nga arapaapna met koma ti makaadayo dita ngem gapu iti dina ammo ti kinasiasinona awan ti maaramidanna no di agarapaap lattan. Mariribukan no maminsan ta adda dagiti sirmata iti panunotna ngem dina mapagsilsilpo, gapu iti nakaro a pannakalipatna. Dayta pay ti mangrirriribok kenkuana. Nakaro ti mapaspasaran ni Boni ti pagbasuraan ta malaksid iti angot, asuk ken kinarugit ti aglawlaw, makaibaba unay iti kinatao ken dayaw. Iti maysa nga aldaw, dumteng ni Fermin, maysa a diurnalista, nga agal-ala iti ladawan ken maireport. Kinagura ni Boni daytoy ta kas man natiliwanna a maal-alaan ti ladawan. Agsinnupanget dagiti dua iti damo. Ngem iti agangay, gapu iti laing ni Fermin, agpinnagaymda a dua. Iti kamaudiananna, mabukel ni Boni ti sirmata-laglagipna ket ditan a matakuatanna a ni Fermin ket adda ladawan ng im-imetenna. Ipabigbig ni Fermin no am-ammona ti ladawan Ti Piglatan ket mangipakpakita iti kinaanus, panagsagaba, panagtalek, pannakipagayam. Iti kamaudianna, makita ti ima ti gasat a mangiturong kadagiti bambanag a makaparagsak ken mangyeg balligi. 1
MALAGAWAN ni Boni a magmagna iti napitak a basuraan. Napeggad ti kada addangna ta mabalin a mailugnak. Addada ngamin dagiti paset a maipagarup a natangken, ngem gayam kasla gayung-gayong daytoy a pakaisagmakan. Sinimpana ti bonetena tapno saan a makastrek ti ayamuom dagiti nakaron ti pannakabuyokda a bambanag. Kasta pay a panglappedna iti napuskol nga asuk nga aggapgapu iti di makaanges a darang gapu iti ginabsuon a basura. Masemsem no kasta a makakita kadagiti aglabas nga agapput iti agongda - ta kas man makadurmenda. Masair a talaga. Ta agpaso met ketdi ta nakurangda iti digos. Nadulpet ti isu aminna: saan la a ti pagan-anayna, no di ketdi pati kaungganna. Saanna a mapunas a kasta ti kananakemna, ta kasla man anniniwan dayta nga a sumusurot iti sadino man ti papananna. "Agnanayonak latta kadi a kastoyen?" makunkunana a masansan. 2
Adda dayta a protesta iti kananakemna. Ta no apay met a dina malagip ti kinasiasinona. Ikarkarigatanna a taluntonen ti ipaspasimudaag dagiti parmatana, ngem kasano a masurotanna ket magutedguted met. Isu a dina mapgsilpusilpo. No agkidem wenno agmulagat adda dagiti kasla tagainep a sumken a masirmatana nga adda kakibkibinna a kakinkinnatawana, sa ballaetan iti kimat. Maputed. No kuan makitana ti bagina nga agpakpakaasi a magergerretan iti laslasag, sa maputed, sa manen pagpiespiestaan dagiti bingraw. No kastan ti mapanunotna, ikarkarigatanna a lagipen no kaano, sadino, wenno asino ti akintimek kadagita. Kas manen ita, masair unay ta mapanunotna a kaludludonda dagiti bingraw. Uray kasano ti aramidenna nga agisimpa wenno agdalus, kaskasdi nga adda mabati nga angot, naalas, ken mababalaw. No mabalin koma iwaksina dayta a lagip ken kapanunotan ta makaturtor ta dina ket ngarud mapagsusurot, wenno mapagbaliw. No damagem iti naganna, awan ti maibagana. Kasta a kasta. Isu nga idi agangay, pinanaganandan iti Boni. Kankanayon ngamin a nakaabbungot iti bonete. Ibainna la unay ti maysa a banag iti kinataona. Piglatan. Dina ket ngarud ammo no ania ti nakaalaanna. Nakaruamanna daytan a nagan. Nakaruamanna daytan a piglat. Nakaruamannan dayta a bonete. Kayatna, kalikagumanna unay-unay nga agbaliw koma dagita. Masapulanna koma ti kinataona. Ngem kasano a maaramidanna dayta, no kaludludonna met iti inaldaw ti basura: naangot, naasuk, ngilngilawen, mangibabain. Gapu kadagita a mapaspasamak ken kapanunotan, kas man awan kaimudinganna iti daytoy a biag. Tao met isuna, saan a kasla a bonete nga awan riknana. Kumpleto isuna iti panagrikna - masaktan; adda met dayawna a mamulitan. IMMINGAR ti panagriknana idi makaimatang iti aglanglanga a diurnalista. Di makatalna a manglitlitrato kadigiti bumabasura. Nakitkitanan sa idi daytoyen. Ngem saanna a masinuno. Agpukkaw koma ni Boni a mangiyalikaka iti pannakadangran dagiti agpadpadaan a makakaranukon ti basura, ngem nilappedanna ti bagina. Nakaipaturong ngamin ti kamera ti diurnalista kenkuana. 3
Sinenyasanna ti lalaki nga agparbeng. "Dinak al-alaan, ta no saan," sinimpana ti bonetena. Dina ipalubos a basta lattan tumayab wenno sumisiasi ket maiparang ti rupana. Dina la ketdi ipalubos nga adda makakita iti nakalalaad unay a rupana, a piglatan. "Mabalin nga alaanka, apo?" inkidkiddaw ti diurnalista. "Uray maysa lang?" "Dim gandaten. Uray maipaturong la kaniak dayta, kagurakon," masemsem ni Boni, "ta no saan, makaramanka." Kasla saan a naawatan ti lalaki ti kinunana. Isu nga intuloyna ti immasideg. "Siak ni Fermin, manong. Taga-Manila Journal," impakitana ti nakakuentas a Press IDna. "Mabalin ti mangala iti ladawanyo?" Naglingaling ni Boni. Naadaan iti atap. "Kitaek man ta kameram?" Kalmado nga immabay ni Fermin. "Gurayka, manong." Ngem saan a nabatad a makita dagiti ladawan ta nalawag ti init. Kitaem kadi, uray pay kalubanta ti screen, saan latta a mairupaan dagiti adda iti ladawan. "Kitaek ta no saan, makaramanka." Napasnek ni Fermin a nangipakita kadagiti ladawan a naalana. "Ania manong, umanamongkan?" Imbes a mapukaw ti rurodna, naseggedan la ketdi manen. "Padasem ta dika ket pumanaw ditoy a naisupot iti plastik." Ngem kas man awan nangngeg ni Fermin. "Makitak ket ngata ti kinaguapoyo no ikkatenyo ta abbungotyo." "Sumardengka. Pumanawkan!" impukkaw ni Boni. Saan a nangkir-in ni Fermin. Ketdi, nangiruar iti sandwich. "Mabalin ti makigayyem?" Mabuisiten ni Boni ngem kas man raemenna ti taktakder ni Fermin. "Kagurak dagiti reporter a kas kenka. Diak pagan-ano dayta sandwichmo." "Manong, naimas daytoy," inyunnoyna, "siak ti mismo a nangisagana itoy." Kas man narikna ni Boni ti sinseridad ni Fermin. Ngem kuna ti panunotna a, "baka adda sabidong dayta a makan. A baka adda kiddawenna kenka." Kasla man naawatan ni Fermin ti pakaseknanna. Dinardaras daytoy a nilukatan ti maysa a bungon sana dinagdagus ti kimmagat. "Naimas, ramananyo kadi." 4
Kasla nagkatay iti nabuyana nga inaramid ni Fermin. Naparaem naminsan pay, iti sidap ti panunot ti kasangsangona. Dina napupuotan, kimmita a nabayag iti dua bungon ti makan a maididiaya. Taptapayaen ni Fermin ti nakagatan iti kanigid. Ti sibubukel iti kanawan. Nagangayanna, kas man natalek a pinilina ti nanganan ni Fermin. Intallikudna sa kimmagat. Ginanasna ti nagngalngal iti saggabassit. In-inut. Awan ti panagdardaras. Pinennekna ti panagramanna iti nakaay-ayo unay a makan. "Duma daytoy a tao," nayarasaas ti panunotna. Adun ti nasalsalawna ngem awan pakaidasigan daytoy. Agpalpaliiw, agur-uray met latta ni Fermin a nalikudan. Di nagtigtignay dita. Ti rurod ni Boni itay ket in-inut a nabawbawan. Ket kas man nabaliwan dayta iti naiduma a rikna ti pannakipagayam. "Fermin, agaluadka, ading. Liklikam ti magna kadagiti napatad a paset ta nakaurnongan ti pitak dagita, baka lumnedka." Nangitudo iti dua a paset ti pagbasuraan. Panangisakit dayta a naggapu iti kaungganna. "Agyamanak, manong. Bay-am ta no umayakto manen, tandaanak dayta a patigmaam ken dagiti intudom. "Mayat. Pasensiakan ket ni awan pay naurnongko," ket nagpalauden ni Boni. "Manong mabalin a mainterbiuka?" adda pakaasi iti timek ni Fermin. "Dayta pay ti maysa a kagurak. Agsapulka laengen iti dadduma." ITI SUMUNO a Domingo, napaldiapanna ni Fermin. Nariknana a kas man isuna ti gagara daytoy. Daras a timmallikud sa ginandatna ti umadayo. Ngem naalibtak ti diurnalista. Nakakamakam a dina napupuotan. "Good morning, manong," inlak-amanka iti sandwich, ne." "Bagimon. Di inkaskaso ni Boni. Kas ngamin dumawat iti pabor, a mamagbaliw iti imbagana a dina kayat ti agpainterbiu. Dina nga inawat. "Ala, metten, 'nong. Alaemon, ne." "Nabsugak pay. Kanem lattan." "Awan ti rumbeng a pagdanagam," inyisemna. "Dika interbiuen." Gapu iti nangngegna. "Awatek no kaduaka a mangan," insungbatna. "Pagbigyanka, manong." 5
"Ading, aglisika ta umayen asuk," intudo ni Boni ti papananna. "Tenk yu, manong." "Diak kayat a maasukanka. No kayatmo mapanta idiay linongko." Intudona ti tentna iti igid ti pagbasuraan. "Sika ti matulok, manong," insungbat met ni Fermin. "Inta ngaruden ta dika ket masuor iti asuk ditoy," nagnagnada nga agpadaya, a direksion ti tentna. Nasdaaw ni Fermin iti indiaya ni Boni. "Siguradoka nga idiayta linongmo?" "Sika ti kaunaan a nagtalekak iti kastoy. Ken diakon ul-uliten a yawis no madim." Nautob ni Fermin, a gundaway a makasinged ni Boni. Kas man agramrambak iti pannagnana a sumursurot ken Boni. Madamdama pay nakagtengdan iti tent. Nupay adayoda, adda latta a masay-op ti ayamuon nga aggapu iti naggapuanda. "Sumrekka, adingko," inyawis ni Boni, "pasensiakan ta nailet ken nadulpet." Inwaras ni Fermin ti panagkitana. Adda ti napagrarabaw a karton a kas kama iti tengnga. Napagrarabaw a namureng a kas pungan a dumna iti kaunegan. Nakupin nga ules nga adda pigisna. Plato, mallukong, baso, iti kanigid. Dadael nga groto iti kanawan. "Pagyamanak unay ti panagtalekyo, manong." "Awan aniamanna, adingko. Awan ti maipaayko mamirindata, wen?" "Dika agdanag, manong. Mas ketdi nga alaem daytoy maysa pay a sandwich. Ken daytoy juice, imbag la nga adda makanmo no mabisinka..." "Pagyamanak manen a ti kinaimbagmo, adingko." "Pakaragsakak ti makatulong, apo. No addanto manen panawenko yawitankanto iti ad- adu." "Dispensaremon toy pagtaengak, wen?" "Ayna, pagyamanak ditoy ti nakasapulak iti kinapudno. Kalikagumko nga alaen ti imatang ti gobierno ditoy. Saan la a nakafocusda iti ekonomia, drugs ken pulitika," "Ania kayatmo a sawen a kinapudno." "A sika ket napudno a tao. Nupay kastoy ti pagyanam, inawisnak ditoy." 6
Kabayatan ti panagdengngegna iti ibagbaga ni Fermin, kas man adda dagiti mangmangngeg ken masirmatana nga adda agpakpakaasi a magergerretan iti laslasag a pagpiespiestaan dagiti bingraw. No kastan ti mapanunotna, ikarkarigatanna a lagipen no kaano, sadino, wenno asino ti akintimek kadagita - no kuan kasla malangaaanna ti bagina. Ngem agpukaw met laeng. "Mayat no maipamatmatmo dayta," insarurong ni Boni, "ta adu dagiti di masuksukayan a kinarigat ken palimed ditoy. Kas kadagiti maladaga a maibasbasura ditoy." Napatung-ed ni Fermin. "Isu ti trabahok, manong - ti agsukay." Kas kadagiti impakitam itay a ladladawan. Pagarupek la ngarud a maysaka nga undercover," adda bagas iti naudi nga imbaga ni Boni. "File ti opisinami dagidiay impakitak itay," panangiyaw-awan ni Fermin. "Ania ti formal a naganmo manong, tagaano ken kaanokayo pay nga agbasbasura?" "Dinak um-umsien. Adda atapko kadagiti tigtignaymo." "Panggepko nga ikkanka iti ules ken pungan, Kayatmo?" naalluad nga imbaga ni Fermin. Adda latta atapna. "No la ketdi ta saannak nga isagmak," innayon ni Boni, "pagyamanak unay-unay. Di kan gumatgatang iti baro. Mabalinen ti nausar." "Basta sagutanka, Manong... Ania kadi tay naganyon a kumpleto?" "Dimon damagen ti naganko, manong kunam lattan. No maminsan, alwadam ta dilam nga agala iti impormasion - kas pangarigan no apay a nakaabbungotak idinto nga addatan ditoy uneg," adda naguneg ti sarita ni Boni. Nagtungtung-ed ni Fermin. "Dispensarennak, manong." "Pinastrekka ditoy a kas katalek," nagwitwit ni Boni. "Diak kayat a rummuarka a kas kasupanget." Inwagis ni Boni ti ipapapanawnan. Nagparbeng latta ni Fermin. "Yumaykonto ti ulesmo, manong." Saan a simmungbat ni Boni. "Agkitatanto manen," manong adda latta isem iti panagpakadana. 7
INALDAW a padpadanan ni Boni ni Fermin. No maminsan uray iti rabii adda latta daytoy a pampanunotenna. Dita a malagipna iti panangpabainna idi agdamag maipapan iti kumpleto a naganna. Sayang no saanen nga agsubli pay ni Fermin. Makarikna la ket ngarud iti dagensen iti kaungganna. Nasuroken a duapulo tawen nga awan nakalaengenna a kas iti kinapasig ni Fermin. Masennaayan. Inikkatna ti abbungotna. Sana inaprosan dagiti piglat nga aglikmot iti pispisna, agong, muging ken uray lapayagna. Sa kimmita iti sarming. Nabayag nga imbutbutngan ken imbabainanna dayta. Saanna a malagip ti rupana sakbay a nadadael daytoy. Ay-ayenna ti bagina. Kas ita a makitana manen ti bagina nga agpakpakaasi a magergerretan iti laslasag, sa maputed, sa manen pagpiespiestaan dagiti bingraw, ngem nasilpuan a naramaraman ti dara kabayatan nga adda timek ti lalaki nga agipangpangta. Napasennaay. Napalua. Nagkas-ang la ketdi daytan a lagip. MASMASDAAW ni Boni iti naminsan nga aldaw ta adda ar-aribungbongan dagiti bumabasura. Pinalawlawanda ti ayan ti nalugnak nga pannakayaon iti maysa a bangkay nga agruprupsan. Idi makaasideg ni Boni nasaksianna ti pannakaisakay ti bangkay iti ambulansia. Napasarimadeng ni Boni ta ania la ketdin ti ranggas dagiti tattao a manggudas lattan iti padada. Masemsem a pimmanaw a napan nagsapul iti mailakona. Agibunbunagen iti naurnongna idi nasirpatanna ni Fermin nga umas-asideg kenkuana. "Komusta, manong," inkablaaw ni Fermin. "Apay nga itaka laeng? Sumrekka ta naasuk." "Adu ti nagtaktakak," kinuna ni Fermin, sana inyawat ti awitna nga ules ken makmakan ken diario. "Agtugawka," saan a mailadawan ti ragsak ni Boni. "Apay dim kitaen toy selpon ken kamerak no irekrekordko ti saritaanta," naaluad nga insawangna. "Madamdama pagawidennak, manen ket." "Nabayagen a diak nakangngeg iti angaw," kuna ni Boni. "Saan a kadawyan a makangngegak iti panangisakit manipud iti sabali a tao." 8
"Saan nga angaw didiay, Manong. Napasnek." "Maturogka ngarud ditoy, Tapno adda kaulesko." Gandatnan nga iruar ti ules. "Siakon ti manglukat. Ta no adda bomba dita, siak ti umuna a mapirsapirsay. Minatmatanna ni Boni ti kasangona. "Magustuak ti kinapudnom. Ngem maamakak a maysa nga aldaw ket maammuak lattan nga undercoverka gayam nga umay mangkemmeg kaniak. Ipagarupko a daytoy itedmo nga ules ket maysa la gayam nga appan." "Sakbay a sungabatanka, luktam man pay laeng dayta sagutko kenka," kinuna ni Fermin," a sipapasnek. Puonay a ragsak ni Boni idi mairuarna ti ules. Nakapimpintas. Adda pay nayonna a tishirt, shorts ken briefs, ken sandwich. Kadagitoy pay la a bambanag, kasingednan ni Fermin. Kas man makalua isuna iti nalaus a kinaragsak. "A-agyamanak, adingko." Maragsakan unay-unay ni Boni. "Awan aniamanna, manong," insubadna ni Fermin. "Dios-ti-agngina, ading. Diak naisawang dayta ading iti nabayag. Ken nagpintas a mangngegan kalpasan iti adu a tawen. Kayatna a sawen a no undercoverka, natnagakon iti appanmo." "Kas man mangkarkaritka itatattan, manong. Kas man adda a talaga ti ilemmengmo a rumbeng a maammuak." Likukipna ti pagiwarnak. Impakitana ken ni Boni ti ladawan. Innala ni Boni. Pinalabsanna ti diario. Binigbigna ti ladawan nga itudtudo ni Fermin. Ket bassibassit, kas man ti adda masirmatana iti ladawan ti mangimanmandar ti pannakailap ken pannakadadael ti rupana. Ken adda pay sabali pay timek babai nga agpakpakaasi. "Am-ammom dayta adda iti ladawan, manong?" Nabayag a nagpanunot ni Boni sa naglingaling "Ikidemmo dagita matam, manong." Kasla man adda mapadpadaananna a mapasamak. "Nakasaganaakon no adda damagem." Inruar ni Fermin ti pitakana. Kalpasanna, linuktanna nga impakita ti nagyan daytoy. Idi malpas, inyawatna ken ni Boni tapno isuna met agsukimat. 9
"Sika met ti mangkita no adda ti dim magustuan, ibelleng wenno kukuamon." Awan ti inaramid ni Boni. Dagus met laeng nga insublina daytoy. "Awan ti interesko a mangammo iti kinataom. Awan biangko no puliska wenno kayatnak nga ipakulong." "Manong, addaak ditoy saan a para iti mismo a pagimbagak," diretso a nakakita ni Fermin iti rupa ni Boni a naubbongatan. "Ulitek a lukatan nga iruar daytoy nilaon ti pitakak, no adda ti dim magustuan saktannak wenno pagawidennakon. No met adda magustuam kukuamon. Niluktanna ti pitakana, sana in-inut nga inrurar dagiti nagyan daytoy: Manila Journal ID, driver's license, ladawan ti babai. Napintas ti maysa. Piglatan a rupa ti maikadua. "Matmatam a nalaing, manong." Minatmatan ni Boni ni Fermin dagiti dua a ladawan. Nabayag. Minatmatan a nalaing ni Boni ti ladawan. "Asino daytoy?" Saan a simmungbat ni Fermin. "Malagipmo a dim sinungbatan dagiti saludsodko idi? Isu nga ita, dika met sungsungbatan. Parehastan." "Kunak man no aggayyemta?" adda pannubok iti timek ni Boni. Pilipilitenna nga agsao daytoy. "Mas nga agulimekak," inridis ni Fermin. "No kasta met aleng, agawidkan," induron ni Boni ni Fermin. Saan a nagpaiduron ni Fermin. Ketdi indiretsona ti nagtugaw. Kalpasanna, minatmatanna iti diretso ni Boni. Naulimek nga inruarna ti bolpenna sa nagsurat. Insarunona a kinupin. Madamdama pay, siiigemen ti kanigidna iti ladawan, Idinto ta ti naisurat nga address iti kanawan. Nalawag dagita ken ni Boni: "Agpilika manong: daytoy adres wenno daytoy ladawan? Naulimek ni Boni. "Agpilika no ania ti kayatmo: ti ladawan wennot ti adres? Naglingaling ni Boni. Nabayag a minatanna ti ladawan. Inkidemna. Idi kuan, ti parmata a nasilpuan iti panagparang ti ladawan ti babai a mapirpirsayan ken magergerretan met iti laslasag ti rupana. Agpukpukkaw. Agpakpakaasi. 10
Di nagbayag, nabukelna ti pakabuklan ti sirmatanan. Malagipnan. Ti lalaki ti drug lord a karibalna ken ni Adela nga asawana, a masikogen idi. Gapu iti unget daytoy ta naglemmengda ken ni Adela, kas man baboy ti namay-anda kadakuada a dua idi masapulanda ti nanglemmenganda. Dina malagipen no ania ti napaspasamakna. Ngem ita, nalawagen, ti ipakpakita ni Fermin a ladawan. Awan ti pinilina iti dua. Ngem nagpaala iti ladawan.# 11


34567 M AYO 1 , 201 5 ASIDEG KADIN TI PANUNGPALAN TI LUBONG?
34567 Vol. 136, No. 9 MAY 1, 2015 Semimonthly ILOKO TI MAGASIN a Ti Pagwanawanan idaydayawna ni Jehova a Dios, ti Agturay iti uniberso. Liwliwaenna dagiti tattao babaen iti naimbag a damag a ti nailangitan a Pagarian ti Dios asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a maaddaan iti pamma- ti ken Jesu-Kristo, a natay idi tapno magun-odtayo ti biag nga agnana- yon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Daytoy a magasin ket awan pakainaiganna iti politika ken maipabpablaak manipud pay idi 1879. Ti Biblia ti sursurotenna kas autoridadna. Kayatmo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno libre a mayadalan iti Biblia? Kitaem ti /ilo wenno ipatulodmo ti kiddaw- mo iti maysa kadagiti adres iti baba. Para iti PILIPINAS: Jehovah's Witnesses PO Box 2044 1060 Manila Para iti UNITED STATES OF AMERICA: Jehovah's Witnesses 25 Columbia Heights Brooklyn, NY 11201-2483 Para iti kompleto a listaan dagiti adres iti intero a lubong, kitaem ti /ilo/kontaken. ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ ˙ Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Maipapaay daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a pa- nangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto ti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2015 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Mayim-imprenta Kada Ruar: 52,946,000 ITI 231 A LENGGUAHE MAYO 1, 2015 SUHETO ITI AKKUB Asideg Kadin ti Panungpalan ti Lubong? PANID 3-8 "Panungpalan" - Ania ti Kaipapananna? 3 Asideg Kadin ti Panungpalan? 6 Adu ti Makalasat iti Panungpalan - Mabalin a Maysakanto 8 ITI DAYTOY MET A RUAR Ammoyo Kadi? 9 Ti Biblia Balbaliwanna ti Biag Naadalko a Naasi ken Manangpakawan ni Apo Jehova 10 Tuladenyo ti Pammatida "Addaak Aya iti Saad ti Dios?" 12 Sungbat Dagiti Saludsod Maipapan iti Biblia 16 s MABASA ONLINE 34567 SUNGBAT TI DADDUMA PAY A SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA ASIDEG KADIN TI PANUNGPALAN TI LUBONG? r Anianto ti Aramiden ti Pagarian ti Dios? (Kitaem ti PANNURSURO TI BIBLIA ˛ SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA) I-DOWNLOAD DAYTOY A MAGASIN ITI NADUMADUMA A FORMAT ONLINE
SUHETO ITI AKKUB "PANUNGPALAN" ANIA TI KAIPAPANANNA? Ania ti mapanunotmo no mangngegmo ti "Asidegen ti panungpalan ti lubong!"? Mapanunotmo kadi ti asteroid nga agtupak iti daga a mangpukaw iti amin a biag? Wen- no aggigiddan a kalamidad wenno didigra? Wenno pa- nagbettak ti Gubat Sangalubongan III? Mabalin nga ag- danag wenno agbuteng ti dadduma gapu kadagita nga eksena, ken adda met dagiti agduadua. Kuna ti Biblia: "Umayton ti panungpalan." (Mateo 24:14) Maawagan met dayta iti "naindaklan nga aldaw ti Dios" ken "Armagedon." (Apocalipsis 16:14, 16) No maipapan iti dayta a topiko, agduduma ti ibagbaga dagiti relihion, ken karkarna ken nakabutbuteng ti kapanunotan ti ka- aduan. Ngem nalawag ti kuna ti Biblia maipapan iti pa- nungpalan - ti kaipapananna ken ti saanna a kaipapa- nan. Ipakita met ti Biblia no talaga nga asidegen ti panungpalan. Kangrunaanna, isurona no kasanotayo a maisalakan! Ngem ammuentay pay nga umuna dagiti di umiso a kapanunotan maipapan iti panungpalan. Kalpa- sanna, kitaentayo ti pudno a kaipapanan ti "panungpa- lan" sigun iti Biblia. MAYO 1, 2015 3
TI PANUNGPALAN KET: 3. SAAN A MANGRUGI BABAEN TI TAO WENNO ASTEROID NGA AGTINNAG ITI DAGA. 1. SAAN A PANNAKAURAM TI INTERO A DAGA. Kuna ti Biblia: "[Ti Dios] imbangonna ti daga kada- giti naipasdek a dissona; saanto a mapagdiwengdi- weng [wenno madadael] dayta agingga iti . . . ag- nanayon." (Salmo 104:5) Ipasigurado dayta ken ti dadduma pay a teksto a saanto a pulos dadaelen ti Dios ti daga ken dinanto ipalubos a madadael day- ta! - Eclesiastes 1:4; Isaias 45:18. 2. SAAN A NAIPARNA LAENG A PASAMAK. Ibaga ti Biblia nga adda inkeddeng ti Dios nga es- pesipiko a tiempo ti panungpalan. Kunana: "Ma- ipapan iti dayta nga aldaw wenno ti oras awan ti asinoman a makaammo, uray dagiti anghel sadi la- ngit wenno uray ti Anak, no di ti Ama. Agtultuloy- kayo a kumita, agtultuloykayo a siririing, ta saanyo nga ammo no kaano ti naituding a tiempo." (Mar- cos 13:32, 33) Nalawag nga inkeddeng ti Dios ("ti Ama") ti eksakto a tiempo ti panungpalan. Kasano a mangrugi ti panungpalan? Kuna ti Apo- calipsis 19:11: "Nakitak ti langit a naluktan, ket, adtoy! maysa a puraw a kabalio. Ket daydiay sisa- sakay iti dayta maawagan Matalek ken Napudno." Ituloy ti bersikulo 19: "Ket nakitak ti atap nga ani- mal ken ti ar-ari ti daga ken dagiti buyotda a naur- nong a sangsangkamaysa tapno makigubatda iti daydiay sisasakay iti kabalio ken agraman ti buyot- na." (Apocalipsis 19:11-21) Nupay simboliko ti ka- aduan kadagita a sasao, nalawag a mangibaon ti Dios iti buyot dagiti anghel a mangdadael kadagiti kabusorna. TI PANUNGPALAN KET: 1. PANAGPATINGGA DAGITI SAAN A NABALLIGI A GOBIERNO TI TAO. Kuna ti Biblia: "Mangipasdekto ti Dios ti langit iti maysa a pagarian a saanto a pulos madadael. Ket ti Ti mensahe ti Biblia maipapan iti panungpalan ket naimbag a damag, saan ket a dakes a damag 4
met laeng pagarian saanto a mayawat iti aniaman a sabali nga ili. Rumekennanto ken pagpatinggaen- na amin dagitoy a pagarian, ket dayta agtalinaedto agingga kadagiti tiempo a di nakedngan." (Daniel 2:44) Kas nadakamat iti maikatlo a punto, madada- elto "ti ar-ari ti daga ken dagiti buyotda," a "naur- nong a sangsangkamaysa tapno makigubatda iti daydiay sisasakay iti kabalio ken agraman ti buyot- na." - Apocalipsis 19:19. 2. PANAGPATINGGA TI GUBAT, KINARANGGAS, KEN KINAAWAN HUSTISIA. "[Ti Dios] pagsardengenna dagiti gubat agingga iti ungto ti daga." (Salmo 46:9) "Dagiti napalungdo [wenno nalinteg] isuda ti agtaengto iti daga, ket da- giti awan pakababalawanna isuda ti mateddanto iti dayta. No maipapan kadagiti nadangkes, mages- satdanto iti mismo a daga." (Proverbio 2:21, 22) "Adtoy! Pagbalbalinek a baro ti amin a bambanag." - Apocalipsis 21:4, 5. 3. PANAGPATINGGA DAGITI RELIHION A DI NAKAPUDNO ITI DIOS KEN TATTAO. 'Ulbod ti sasawen dagiti propeta. Isuro dagiti papa- di ti kaykayatda . . . Ngem anianto ti aramidenda inton agpatingga amin dagitoy?' (Jeremias 5:31, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia) "Adunto ti agkuna kaniak iti dayta nga aldaw, 'Apo, Apo, saankami aya a nagipadto iti naganmo, ken nangparuar ka- dagiti sairo iti naganmo, ken nagaramid iti adu a mannakabalin nga aramid iti naganmo?' Ket kas- kasdi nga iti dayta ipudnokto kadakuada: Saankay a pulos am-ammo! Umadayokayo kaniak, dakayo nga agar-aramid ti kinakillo." - Mateo 7:21-23. 4. PANAGPATINGGA DAGITI TATTAO A MANGPAKPAKARO ITI AGDAMA A KASASAAD TI LUBONG. Kinuna ni Jesus: "Ita daytoy ti pakaibatayan ti pan- nakaukom, a ti silaw immay iti lubong ngem dagi- ti tattao inayatda ti sipnget imbes a ti lawag, ta na- dangkes dagiti aramidda." (Juan 3:19) Dakamaten ti Biblia ti immuna a pannakadadael ti lubong idi kaaldawan ti matalek a ni Noe. "Nagpasar iti pan- nakadadael ti lubong iti daydi a tiempo idi nalayus iti danum. Ngem babaen iti isu met laeng a sao na- idulin ti langlangit ken ti daga nga adda ita maipa- ay iti apuy ket maisagsaganada iti aldaw ti pana- ngukom ken ti pannakadadael dagiti di nadiosan a tattao." - 2 Pedro 3:5-7. Paliiwem ta ti um-umay nga "aldaw ti panangu- kom ken ti pannakadadael" ket kas iti pannaka- dadael "ti lubong" idi kaaldawan ni Noe. Ania a lubong ti nadadael? Saan a ti planetatayo, no di ket dagiti "di nadiosan a tattao" - dagiti kabu- sor ti Dios. Iti "aldaw ti panangukom," madadael- to met dagidiay sipapakinakem a bumusbusor iti Dios. Ngem maisalakanto dagiti gagayyem ti Dios, kas met idi ken Noe ken ti pamiliana. - Mateo 24: 37-42. Panunotem no kasanonto kasayaat ti kasasaad ti daga kalpasan a pukawen ti Dios ti amin a kina- dakes! Nalawag a ti mensahe ti Biblia maipapan iti panungpalan ket naimbag a damag, saan ket a dakes a damag. Ngem mabalin a maisaludsodmo: 'Ibaga kadi ti Biblia no kaano nga umay ti panung- palan? Asideg kadin dayta? Kasanoak a maisala- kan?' KALPASAN TI PANUNGPALAN Anianto ngata ti kasasaad ditoy daga kalpasan ti panungpalan? Adu a teksto ti Biblia ti mangiladawan iti dayta a naragsak a tiempo. Kas pagarigan: " '[Ti Dios] punasennanto ti amin a lua kadagiti matada, ket awanton ni patay, awanto metten ti panagled- daang wenno panagsangit wenno ut-ot. Ti immuna a bambanag naglabasdan.' Ket kinuna Day- diay situtugaw iti trono: 'Adtoy! Pagbalbalinek a baro ti amin a bambanag.' " (Apocalipsis 21: 4, 5) Ti panungpalan saanna a kaipapanan ti panagpatingga ti biagmo. Kayat ti Dios a maka- lasattayo, ket ibagana no kasano.
ASIDEG KADIN TI PANUNGPALAN? Ipalubosto kadi ti Dios nga agtultuloy a dominaran ti tao ti padana a tao agingga nga agpeligro ti biag ti amin? Saan. Kas naammuantayon, bumallaet ken pagpatinggaennanto ti nabayagen a panagrigrigat ken pannakairurumen. Kayat ti Namarsua iti tao ken iti daga a maammuam a dandanin ti panagtig- nayna. Kasanona nga ipakaammo dayta a napateg nga impormasion? Panunotem daytoy: No agbiaheka nga usarem ti luganmo, nalabit ammuem nga umuna dagiti im- pormasion iti internet, mapa, ken nakasurat nga instruksion. Iti panagbiahem, no makitamon a da- giti pagilasinan ken karatula ket pumada kadagiti naammuam nga impormasion, masiguradom nga asidegkan iti papanam. Inted met ti Dios kadatayo ti Biblia, a mangdeskribir kadagiti nakadkadlaw a paspasamak iti lubong. Bayat a makitkitatayo a ma- paspasamak dagita a pagilasinan, masiguradotayo nga asidegen ti panungpalan. Ilawlawag ti Biblia a dumteng ti maysa a perio- do ti tiempo a nagpaiduma ken nakapatpateg, nga agpatingganto iti panungpalan. Iti dayta a pana- wen, masaksianto dagiti gistay aggigiddan a pasa- mak ken kasasaad iti intero a lubong a di pay pulos napasamak. Kitaentayo ti sumagmamano a dinaka- mat ti Sao ti Dios. 1. RIRIBUK ITI INTERO A LUBONG Iti Mateo kapi- tulo 24, naipadto dagiti pasamak iti daga nga ag- serbi kas pagilasinan. Dayta ti mangtanda nga ag- patinggan ti "sistema ti bambanag" ket 'umayen ti panungpalan.' (Bersikulo 3, 14) Karaman kadagi- ta ti dadakkel a gubat, bisin, ginggined iti nagdu- duma a lugar, kumarkaro a kinadakes, kinaawan panagayat, ken ti panangallilaw dagiti lider ti re- lihion kadagiti tattao. (Bersikulo 6-26) Adda met ketdin kasta a paspasamak iti napalabas ngem iti nagduduma a panawen. Ngem bayat nga umas- asideg ti panungpalan, mapasamak amin dagita a pagilasinan iti maymaysa a nariribuk a panawen. 6 TI PAGWANAWANAN Malaksid kadagita, adda pay sabali a tallo a pagila- sinan. 2. UG-UGALI DAGITI TATTAO Kuna ti Biblia a du- makes a dumakes ti ugali dagiti tattao "kadagiti maudi nga aldaw" - ti tiempo nga agturong iti pa- nungpalan. Kastoy ti mabasatayo: "Dagiti tattao managayatdanto iti bagbagida, managayat iti kuar- ta, napalangguad, natangsit, managtabbaaw, nasu- kir kadagiti nagannak, saan a managyaman, saan a nasungdo, awanan nainkasigudan a panagayat, saan a sidadaan iti aniaman a tulagan, manangpar- pardaya, awanan panagteppel, narungsot, awanan panagayat iti kinaimbag, mangliliput, natangken ti uloda, natangsit gapu iti panagpannakkel, mana- gayat iti ragragsak imbes a managayat iti Dios." (2 Timoteo 3:1-4) Agpayso nga uray idi, addan da- giti tattao nga awanan panagraem, ngem kadagiti laeng "maudi nga aldaw" a kimmaro unay ti kasta a kababalin, nga uray la nailadawan daytoy a pana- wen kas "napeggad a tiempo a narigat a pakilange- nan." Madmadlawmo kadi ti dumakdakes a kaba- balin dagiti tattao? 3. PANNAKADADAEL TI DAGA Kuna ti Biblia a ti Dios 'dadaelenna dagidiay mangdaddadael iti daga.' (Apocalipsis 11:18) Kasano a daddadae- len ti tao ti daga? Kastoy ti pannakailadawan ti tiempo a nagbiagan ni Noe: "Ti daga nadadael iti imatang ti pudno a Dios ken ti daga napno iti kinaranggas. Gapuna ti Dios nakitana ti daga ket, adtoy! nadadael." Isu a kinuna ti Dios kadagita a dakes a tattao: "Dadaelek ida." (Genesis 6:11-13) Makitkitam kadi ti umad-adu nga ebidensia a tala- ga a kumarkaro ti kinaranggas ditoy daga? Maysa pay, kabaelan itan ti tao a punasen a mamimpinsan ti biag ditoy daga gapu iti nagduduma nga armas- da. Madaddadael met ti daga iti sabali pay a pa- may-an. Gapu iti di umiso a pannakaaywan ti daga, agtultuloy a madaddadael dagiti kangrunaan a ka- sapulan iti biag kas ti angin nga ang-angsentayo,
Maipakpakaammon ti Pagarian ti Dios iti ginasut a lengguahe iti intero a lubong dagiti taaw, ken ti natural a taeng dagiti animal ken mula. Panunotem, 'Iti napalabas a sangagasut a tawen, kabaelan kadi ti tao a mamimpinsan a dadaelen ti daga?' Saan. Ngem ita, kabaelanen ti tao dayta gapu iti panagurnongna kadagiti moderno nga ar- mas ken iti panangdadaelna iti aglawlaw. Agparang a naparpartak ti panagrang-ay ti teknolohia ngem ti abilidad ti tao a mangammo ken mangkontrol kada- giti dakes nga epekto dayta. Ngem saan a tao ti ma- ngikeddeng wenno mangkontrol iti pagtungpalan ti daga. Sakbay pay a mapukaw ti amin a biag ditoy daga, bumallaet la ketdi ti Dios tapno dadaelenna dagiti mangdaddadael iti daga. Inkarina dayta! 4. PANANGASABA ITI INTERO A LUBONG Maysa a di maartapan a trabaho ti naipakpakauna kas sa- bali pay a paset ti pagilasinan ti panungpalan: "Daytoy naimbag a damag ti pagarian maikaskasa- banto iti intero a mapagnaedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan." (Mateo 24:14) Daytoy a trabaho a panangasaba ket naiduma unay iti pa- nangkomberte nga inaramid ti kaaduan a relihion iti naglabas a ginasut a tawen. Kabayatan ti maudi nga al-aldaw, mayunay-unay ti maysa nga espesipi- ko a mensahe, "daytoy naimbag a damag ti paga- rian." Adda kadi ammom a relihion a mangitam- tampok iti dayta a mensahe? Uray no kasla ikaskasabada met dayta a naimbag a damag, ikas- kasabada kadin dayta iti "intero a mapagnaedan a daga," wenno iti laeng lugaryo? Ti Web site a ket naipamaysa iti "naimbag a damag ti pagarian." Naitampok iti day- ta a site dagiti publikasion a mangilawlawag iti day- ta a mensahe iti nasurok a 700 a lengguahe. Adda kadi ammom a sabali pay a mangipakpakaammo iti naimbag a damag ti Pagarian iti kasta kasaknap? Nabayag pay sakbay a naimbento ti Internet, paga- ammon dagiti Saksi ni Jehova iti kinagagetda a ma- ngisaknap iti naimbag a damag ti Pagarian. Sipud idi 1939, mabasa iti akkub ti tunggal ruar ti maga- sin a Ti Pagwanawanan dagiti sasao a "Mangibumbu- nannag iti Pagarian ni Jehova." Sigun iti maysa a lib- ro maipapan iti relihion, ti trabaho a panangasaba dagiti Saksi ni Jehova ket "dandani awan maka- pada no iti kinaganetget ken kasaknapna." Daytoy a panangasaba ipaganetgetna ti naimbag a damag nga 'um-umayen ti panungpalan' babaen ti panag- tignay ti Pagarian ti Dios. NAKAPATPATEG A TIEMPO ITI PAKASARITAAN TI LUBONG Iti panagbiagmo, naobserbaram kadi a mapaspa- samaken ti uppat a pagilasinan manipud iti Bib- lia a nadakamat iti daytoy nga artikulo? Iti nasuro- ken a 100 a tawen, mangmangted daytoy a magasin IPADPADTO KADI DAGITI SAKSI NI JEHOVA A DADAELENTO TI DIOS TI DAGA? Saan. Ipakpaka- ammoda ketdi ti naimbag a damag maipapan iti masanguanan iti nasuroken a 100 a tawen. Kas pagarigan, iti kombensionda idi 1958, babaen ti palawag nga "Agturturayen ti Pagarian ti Dios - Asideg Kadin ti Panungpalan ti Lubong?" nailawlawag nga "umay ti pagarian ti Dios saan a tap- no dadaelenna ti daga, no di ket tapno dadaelenna ti lubong ni Satanas. Umay ti pagarian ti Dios saan a tapno puoranna ti daga, no di ket tapno ibanagna ti pagayatan ti Dios ditoy daga a kas idiay langit. Gapuna, nagpateg a taginayonen ti Dios ti daga a pinarsuana; ket pagtalinaedennanto dayta iti agnanayon."
iti impormasion maipapan iti paspasamak iti lu- bong tapno matulongan dagiti agbasbasa a mang- paneknek nga asidegtayon iti panungpalan. Siem- pre, adda latta dagiti saan a mamati. Irasrasonda a dagiti impormasion ken estadistika ket naibasar la- eng iti personal nga opinion ken mabalin a "dok- toren." Kunada pay a kasla laeng dumakdakes ti situasion ti lubong gapu ta umad-adu dagiti agipad- padamag kadagiti pasamak. Ngem umad-adu dagi- ti ebidensia nga addatayon iti pagpatinggaan ti nag- paiduma a panawen iti pakasaritaan ti tao. Mamati ti dadduma nga eksperto a paspasunga- dentayo dagiti dadakkel a panagbalbaliw iti daga. Kas pagarigan, idi 2014, ti Science and Security Board ti Bulletin of the Atomic Scientists pinakdaa- ADU TI MAKALASAT ITI PANUNGPALAN MABALIN A MAYSAKANTO Kuna ti Biblia nga inton panungpalan, addanto pan- nakadadael: "Addanto dakkel a rigat a dayta ket saan pay a napasamak nanipud idi pangrugian ti lu- bong agingga ita . . . Iti kinapudnona, malaksid no napaababa dagidiay nga aldaw, awan ti lasag a mai- salakan." (Mateo 24:21, 22) Ngem ikarkari ti Dios nga adunto ti makalasat: "Ti lubong aglabas . . . , ngem ti agaramid iti pagayatan ti Dios agtalinaed iti agnanayon." - 1 Juan 2:17. No kayatmo ti makalasat inton madadael daytoy a lubong ken "agtalinaed iti agnanayon," ania ti rum- beng nga aramidem? Rugiam kadi ti agurnong kada- giti abasto wenno agisagana iti dadduma pay a kasa- pulam? Saan. Iyunay-unay ti Biblia a saan koma a dayta ti prioridadtayo. Kunana: "Yantangay maru- nawto a kasta dagitoy amin a banag, anian a kita ti tattao ti rebbeng a pagbalinanyo kadagiti nasan- tuan a panagbibiag ken ar-aramid ti nadiosan a de- 8 TI PAGWANAWANAN ranna ti United Nations Security Council maipa- pan kadagiti kangrunaan a mamagpeligro iti biag ti tattao. Pinaneknekan dagitoy a sientista: "Maiba- tay iti naannad a panangadalmi kadagitoy a pelig- ro, maikunami a dakkel latta ti posibilidad a mapu- kaw ti biag ti amin a tattao gapu iti teknolohia." Umad-adun ti makomkombinsir a nadanontayon ti nakapatpateg a panawen iti pakasaritaan ti lubong. Masigurado dagiti nangipablaak iti daytoy a maga- sin ken ti adu nga agbasbasa a daytoy a naisangsa- ngayan a tiempo ket talaga a maudin nga al-aldaw ken asidegen ti panungpalan. Ngem imbes a pag- butngam ti masanguanan, maragsakanka ketdi iti resulta ti panungpalan. Apay? Gapu ta posible a maisalakanka! bosion, nga ur-urayenyo ken agtaltalinaedkayo a si- lalagip unay iti kaadda ti aldaw ni Jehova." (2 Pedro 3:10-12) Ipakita ti dadduma pay a bersikulo a ti ma- iraman kadagiti "amin a banag" a marunawto ket da- giti agtuturay iti daytoy dakes a lubong ken dagidiay pinilida ti agpaituray kadakuada imbes nga iti Dios. Nalawag ngarud a ti panagurnong iti material a bam- banag dinatayo maisalakan. Kinapudnona, ti pannakaisalakantayo ket naka- depende iti panangayat ken Jehova a Dios ken iti pa- nangsursuro kadagiti ugali ken aramid a makaay- ayo kenkuana. (Sofonias 2:3) Imbes a sumurottayo lattan iti kaaduan ken ditay ikankano dagiti nalawag a pagilasinan nga asidegtayon iti panungpalan, ma- sapul nga 'agtalinaedtayo a silalagip unay iti kaadda ti aldaw ni Jehova.' Babaen iti Biblia, matulonganda- ka dagiti Saksi ni Jehova a mangammo no kasano- ka a makalasat iti dayta nga aldaw. ˇ
AMMOYO K ADI? NI SARGON II NGA ARI TI ASIRIA, A NAIREKORD ITI ISAIAS 20:1 Photograph taken by courtesy of the British Museum DEKORASION A NASILENG A LADRILIO ITI NAGKAUNA A BABILONIA Courtesy of Archaeological Museum of Istanbul Suportaran kadi ti arkeolohia dagiti nairekord iti Biblia? Kuna ti maysa nga artikulo iti Biblical Archaeology Review a gapu ka- dagiti nakali dagiti arkeologo, mapatalgedanen a talaga a nagbiag ti "di kumurang a 50" a tattao a nadakamat iti Hebreo a Kasuratan. Ka- raman kadagita ti 14 nga ari ti Juda ken Israel, kas kada David ken Ezekias a pagaammo a tattao, ken dagiti saan unay a pamiliar a da Menahem ken Peca. Karaman met ti 5 a Faraon ken 19 nga ari ti Asiria, Babilonia, Moab, Persia, ken Siria. Ngem saan laeng a dagiti ari ti karaman kadagiti rekord iti Biblia a patalgedan ti arkeolohia, uray met dagiti nangato a padi, eskriba a parakopia iti linteg, ken dad- duma pay nga opisial. Sigun iti nadakamat nga artikulo, "umanamong ti adu nga iskolar" a talaga a nagbiag dagita a tattao. Siempre, adu pay a nalatak a tat- tao iti historia ti nadakamat iti Kristiano a Griego a Kasuratan, ket pa- neknekan met dagiti ebidensia ti arkeolohia a talaga a nagbiag ti adu kadakuada, kas kada Herodes, Poncio Pilato, Tiberio, Caifas, ken Sergio Paulo. ˇ Kaano nga awanen ti masarakan a leon kadagiti lugar a nadakamat iti Biblia? Awan itan dagiti leon kadagiti away iti Israel ken Palestina, ngem pa- neknekan ti agarup 150 a teksto a pamiliar dayta nga animal kadagi- ti mannurat iti Biblia. Saan a literal ti pannakausar ti leon iti kaaduan kadagitoy a teksto; ngem ipakita ti dadduma a rekord nga adda da- giti indibidual nga aktual a nakilaban kadagiti leon. Kas pagarigan, nangpapatay da Samson, David, ken Benaias kadagiti leon. (Uk-ukom 14:5, 6; 1 Samuel 17:34, 35; 2 Samuel 23:20) Adda met dagiti tat- tao a pinapatay dagiti leon. - 1 Ar-ari 13:24; 2 Ar-ari 17:25. Idi un-unana, masarakan ti Asiatic lion (Panthera leo persica) ma- nipud Asia Menor (paset ti Turkey itan) ken Greece agingga iti Pales- tina, Siria, Mesopotamia, ken iti makin-amianan a laud ti India. Gapu ta kabuteng ken mararaem daytoy nga animal, masansan nga agpa- rang dayta kadagiti obra maestra iti nagkauna a Middle East. Naila- dawan dagiti leon kadagiti nagpipintas a nasileng a ladrilio (brick) kas dekorasion iti Dalan ti Prosesion iti nagkauna a Babilonia. Naipadamag pay a dagiti manangsakup a krusado ket naganup ka- dagiti leon iti Palestina iti maudi a paset ti 1100's C.E. Maipagarup nga awanen dagiti leon iti dayta a lugar idi rugrugi ti 1300's. Ngem naipadamag nga addada pay laeng iti Mesopotamia ken Siria aging- ga iti 1800's ken kasta met iti Iran ken Iraq iti umuna a paset ti 1900's. ˇ MAYO 1, 2015 9
TI BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG KAS INSALAYSAY NI NORMAND PELLETIER PANNAKAYANAKNA 1954 NAKAYANAKANNA CANADA PAKASARITAANNA MANANGLOKO, SUGADOR 10 TI PAGWANAWANAN Naadalko a naasi ken manangpakawan ni Apo Jehova TI NAPALABASKO: Dimmakkelak iti napanglaw a lugar iti siudad ti Montreal. Innem la a bulanko idi natay ni Tatang, isu a ni nanangkon ti nangibaklay iti amin a responsabilidad iti pamiliami. Walokami nga agkakabsat ket siak ti inaudi. Bayat ti panagdakkelko, paseten ti inaldaw a panagbiagko ti droga, sugal, kinaranggas, ken pannakikadua kadagiti kri- minal. Iti edad a 10, nagbalinak a babaonen dagiti babayadan a babbai ken dagiti agpapautang iti nangato ti interesna. Ka- nayon nga agulbodak ken maay-ayatanak a mangsuitik kada- giti tattao. Idi agtawenak iti 14, paglaingakon ti mangloko kadagiti tattao. Kas pagarigan, gumatangak iti adu a nababa ti klase- na a relo, pulseras, ken singsing sa markaak iti 14-carat a ba- litok ken ikkak iti tatak a kasla orihinal, sakonto ilako iti kalkalsada ken paradaan ti mall. Maay-ayatanak iti kasta a nalaka a panguartaan. Naminsan, uray la $10,000 ti nagla- kuak iti maysa nga aldaw! Idi 15 anyosak, naparuarak iti reform school (institusion a tumultulong iti panagbalbaliw dagiti menor de edad a naka- basol iti linteg) isu nga awanen pagawidak. Kumporme lat- tan ti nagturturogak - iti kalsada, parke, wenno iti balay dagi- ti am-ammok. Masansan nga imbestigarandak dagiti polis gapu iti sini- suitik nga aramidko. Ngem diak pulos naibalud ta saanak met a naglaklako iti tinakaw. Nupay kasta, namin-adu a nag- multaak iti dakkel gapu iti panagsuitik, panagusar iti sabali a nagan, ken panaglako nga awanan permit. Gapu ta awan ka- butengko, siak idi ti parasingir dagiti agpapautang a dakkel ti interesna. Delikado dayta a trabaho isu nga agitugotak no kua iti paltog. Sagpaminsan met a nakikaduaak iti sindikato. NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO: Damo a naammuak ti maipapan iti Biblia idi agtawenak iti 17. Agkabkabbalaykami idi iti nobiak idi rugianna ti makipagadal kadagiti Saksi ni Jehova. Ngem diak nagustuan dagiti moral
a pagannurotan ti Biblia, isu a pinanawak ti nobiak ket nakikabbalayak iti sabali a babai. Idi nakipagadal met ti maikadua a nobiak kada- giti Saksi, daytan ti namagpanunot kaniak! Dakkel ti nagbalbaliwanna. Talaga a nagustuak ta nasing- singpet ken naan-anusen! Pinatgak ti awis a makigi- mong iti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova. Siba- bara nga inawatdak dagiti disente ken nasingpet a tattao. Talaga a naiduma dayta iti lubong a namula- gatak! Diak pulos narikna ti ayat ken dungngo ti pa- miliak bayat ti kinaubingko. Ti pammateg a narik- nak kadagiti Saksi ni Jehova ti mismo nga il-iliwek. Idi imbaga dagiti Saksi nga iyadalandak iti Biblia, dagus nga immanamongak. Mamatiak a ti naadalko iti Biblia ti nangsalbar iti biagko. Planok idi ti mapan agtakaw ken ti dua a kakaduak tapno adda pagbayadko iti nasurok a $50,000 nga utangko gapu iti sugal. Ngem imbag ta immatrasak met laeng iti planomi! Intuloy latta da- giti dati a kakaduak ti napan nagtakaw. Naaresto ti maysa, ken napapatay ti maysa. Bayat ti panagadalko iti Biblia, nabigbigko nga adu gayam ti masapul a balbaliwak. Kas pagari- gan, naadalko ti kuna ti 1 Corinto 6:10: "Dagiti mannanakaw, wenno dagiti naagum a tattao, wen- no dagiti managbarbartek, wenno dagiti manang- rabngis, wenno dagiti manangkikil didanto tawi- den ti pagarian ti Dios." Urayak la nakasangit idi nabasak dayta a teksto. Kasapulan gayam a naan- anay a baliwak ti panagbiagko. (Roma 12:2) Na- ranggas ken nauyongak, ken indakdakkelko ti na- gul-ulbod. Nupay kasta, naadalko iti Biblia a naasi ken ma- nangpakawan ni Apo Jehova. (Isaias 1:18) Sipapas- nek a nagkararagak, ket impakpakaasik ken Ama Jehova a tulongannak tapno naan-anay a makapag- balbaliwak. Gapu iti tulongna, in-inut a nabalba- liwak ti personalidadko. Ti maysa a kapatgan nga inaramidko ket ti panangikasarko iti nobiak. Idi 24 ti tawenko, tallon ti anakmi. Masapul nga agbirokakon iti disente a pagtrabahuan, ngem na- baba ti adalko ken awan ti mangirekomenda ka- niak. Nagkararagak manen a sipapasnek ken Ama Jehova. Kalpasanna, nagbirokak iti trabaho. Imbagak kadagiti pagap-aplayak a kayatkon ti ag- Sibibiagak ita gapu ta iyap-aplikarko dagiti prinsipio ti Biblia balbaliw ken agbalin a mapagpiaran iti trabaho. Adda dagiti gundaway nga imbagak nga agad-ada- lak iti Biblia ken kayatkon ti agbalin a nasaysayaat a tao. Adu kadagiti nagaplayak ti saan a nangawat kaniak. Ngem kalpasan a naibagak ti napalabasko iti maysa manen nga interbiu, kinuna ti nanginter- biu: "Diak talaga ammo no apay, ngem kasla adda mangibagbaga kaniak nga alaenka iti daytoy a tra- baho." Patiek a daytoy ti sungbat ti karkararagko. Idi agangay, nagpabautisarkami nga agassawa kas Saksi ni Jehova. NO KASANOAK A NAGUNGGONAAN: Sibibiagak ita gapu ta iyap-aplikarko dagiti prinsipio ti Biblia ken agbibiagak kas maysa a Kristiano. Addaanak met iti nasayaat a pamilia, ken nadalus itan ti konsiensiak gapu ta kombinsidoak a pinakawannakon ni Apo Jehova. Iti naglabas a 14 a tawen, binulan nga agarup 70 nga oras a mangaskasabaak ken mangisursuro iti sabsabali maipapan iti Biblia. Ket itay nabiit, agka- duakamin ken baketko iti daytoy a trabaho. Iti na- palabas a 30 a tawen, maragsakanak ta 22 a katraba- huak ti natulongak nga agdayaw ken Jehova a Dios. Mapmapanak pay laeng kadagiti pag-shopping-an - ngem saanen a tapno mangloko. Ita, mapanakon sadiay tapno ipakaammok ti pammatik kadagiti tat- tao. Adda kayatko nga ited kadakuada: ti namnama a biag iti baro a lubong iti masanguanan nga awa- nen dagiti manangloko. - Salmo 37:10, 11. ˇ MAYO 1, 2015 11
TULADENYO TI PAMMATIDA JOSE "Addaak Aya iti Saad ti Dios?" NAKATAKDER ni Jose iti hardinna bayat a su- mipngeten. Mabalin a kitkitaenna dagiti pal- ma ken dadduma pay nga agbungbunga a kayo, ken dagiti nalawa a pagurnongan ti danum nga ad- daan mulmula. Iti bangir ti pader, masirsirpatanna met ti palasio ni Faraon. Adda mangmangngegna nga uni manipud iti balayna; ni Manases nga anak- na rayray-awenna ti bassit nga adingna a ni Efra- im. Kasla makitkitana ti mapaspasamak iti uneg ti balayna, agkatkatawa ni baketna iti panagginnan- til dagiti annakna. Immisem. Ammona nga isu ket bembendisionan ti Dios. nawadwad nga apit ket ni Jose ti nangidaulo iti pannakaipempen dagiti nakaad-adu a bukbukel. Kabayatan dayta a tiempo, naaddaanda ken ba- ketna nga Asenat iti dua nga annak a lallaki. Ngem malaglagipna latta ti pamiliana a ginasut a kilometro ti kaadayoda - nangruna ti adingna a ni Benjamin ken ti dungdungnguenna nga ama a ni Jacob. Mabalin a pampanunotenna no ania ti kasasaaddan. Nalabit pampanunotenna met no nagbalbaliwen dagiti manongna wenno no maka- pagkakappia ken makapagkaykaysada pay a pa- milia. Pinanaganan ni Jose ti inauna nga anakna iti Manases a kaipapananna daydiay pakaigapuan a makalipat. (Genesis 41:51) Sigurado a nailiwliwag ni Jose ti iliwna iti lugarda, kadagiti kakabsatna, ken ni tatangna gapu kadagiti bendision a naa- watna iti kallabes a tawtawen. Ti gura dagiti ma- nongna ti nangbalbaliw iti biagna. Dinangran ken implanoda a papatayen, sada inlako kas tagabo ka- dagiti komersiante. Manipud idin, nagsasarunon dagiti narigat a kasasaad a napadasanna. Iti nasu- rok a 10 a tawen, inibturanna ti pannakaadipen sa kalpasanna naibalud - adda tiempo nga uray la na- kawaran. Ngem ita, isun ti sumaruno iti saad ni Fa- raon kas agturay iti nabileg a nasion ti Egipto! Iti adu a tawen, nakita ni Jose a napasamak dagi- ti impakpakauna ni Jehova a Dios. Addan ti Egip- to iti katengngaan ti naipadto a pito a tawen ti No napukaw ti talna ti pamiliayo gapu iti imon, panangtraidor, wenno gura, mabalin nga adda pagpadaanyo ken Jose. Kasano a sinango ni Jose ti kasta a kasasaad ti pamiliana, ket ania ti masursu- rotayo iti dayta? "MAPANKAYO KEN JOSE" Kasla nagpartak ti panaglabas ti tawtawen gapu iti kinaadu ti asikasuen ni Jose. Natungpalen ti impakpakauna ni Jehova a Dios iti tagtagainep ni Faraon. Kalpasan ti nawadwad nga apit iti pito a tawen, bigla a nagbaliw ti kasasaad. Awanen ti ma- apit! Kalpasanna, nagsaknap ti bisin iti amin nga asideg a pagpagilian. Ngem kuna ti Biblia nga "iti intero a daga ti Egipto adda idi masarakan a tina- pay." (Genesis 41:54) Awan duadua a nakatulong kadagiti Egipcio ti impadto ni Jose ken ti impaki- tana a nasayaat a panangorganisar. Kitaem dagiti artikulo a "Tuladenyo ti Pammatida" iti Agos- to 1, 2014; Nobiembre 1, 2014; ken Pebrero 1, 2015 a ruar ti Pag- wanawanan. Mabalin a binigbig dagiti Egipcio a dakkel ti utangda ken Jose ket pinadayawanda ti laingna 12 TI PAGWANAWANAN
a mangorganisar. Ngem kayat ni Jose nga amin a pammadayaw ket maiturong laeng iti Diosna a ni Jehova. No sipapakumbaba met nga usarentayo dagiti talento ken abilidadtayo iti panagserbitayo iti Dios, mabalin nga ad-adda a mausartayo dagita iti pamay-an a ditay pulos ninamnama. Idi agangay, agbisin metten dagiti Egipcio. Nag- patulongda ken Faraon, ngem kinunana kadakua- da: "Mapankayo ken Jose. Aniaman a sawenna kadakayo, aramidenyo." Rinugian ni Jose a luk- tan dagiti bodega a nakaipempenan dagiti nakaad- adu a bukbukel, isu a makagatangen dagiti umili iti kasapulanda. - Genesis 41:55, 56. Ngem mabisbisinan dagiti tattao iti pagpagilian nga adda iti aglawlaw. Idiay Canaan a ginasut a ki- lometro ti kaadayona, agrigrigat ti pamilia ni Jose. Nadamag ti lakayen a ni Jacob nga adu ti bukbu- kel idiay Egipto, isu nga imbaonna dagiti annak- Gapu ta kanayon a napakumbaba ni Jose, isu ket nagtultuloy nga inusar ni Jehova na a mapan sadiay tapno gumatang iti kanenda. - Genesis 42:1, 2. Imbaon ni Jacob ti 10 nga annakna, malaksid iti buridek a ni Benjamin. Malagipna pay laeng idi imbaonna ti dungdungnguenna a ni Jose a mapan mangkita kadagiti manongna. Daydin ti maudi a pannakakita ni Jacob iti barona. Dagiti in-inauna nga annakna inyawidda a pisangpisang ken dara- dara ti elegante a kagay ni Jose, nga inted idi ni Jacob kenkuana kas tanda ti ayat ken pammateg- na. Nakombinsirda ti amada a mamati a ni Jose ket kinnan ti narungsot nga animal. - Genesis 37: 31-35. "DAGUS A NALAGIP NI JOSE" Kalpasan ti nawatiwat a panagdaliasat, nakada- non dagiti annak ni Jacob iti Egipto. Idi nagsalud- sodda maipapan iti paggatangan iti bukbukel, na- iturongda iti nangato nga opisial ti gobierno a ni Zafenat-panea. (Genesis 41:45) Nabigbigda kadi nga isu dayta ni Jose? Saan a pulos. Ti laeng naki- tada ket maysa a nangato ti saadna nga agturay iti Egipto, nga isu ti makatulong kadakuada. Impa- kitada ti pammadayaw a kas iti gagangay: "Nag- ruknoyda kenkuana a ti ruprupada dumanon iti daga." - Genesis 42:5, 6. Ni ngay Jose? Dagus a nabigbigna dagiti kakab- satna! Idi makitana nga agrukruknoyda kenkua- na, naipalagip ti kinaubingna. Kuna ti salaysay a "dagus a nalagip ni Jose dagiti tagtagainep" nga inted kenkuana ni Jehova a Dios idi ubing pay, dagiti tagtagainep a nangipakpakauna iti tiempo nga agruknoyto dagiti kakabsatna iti sanguanan- na - apag-isu a daytan ti mapaspasamak! (Genesis 37:2, 5-9; 42:7, 9) Ania ngata ti aramiden ni Jose? Arakupenna ida? Agibales ngata? Ammo ni Jose a masapul a saan nga agtignay a sidadarasudos, aniaman ti katataoda. Nalawag a ni Jehova a Dios ti mangimanmaniobra iti day- toy a nakapatpateg a panagbalbaliw ti pasamak. Nairaman dita ti panggepna. Inkarina a pagbali- nenna a nabileg a nasion ti kaputotan ni Jacob. (Genesis 35:11, 12) No naranggas, managimbubu- kodan, ken mananggundaway latta dagiti kakab- sat ni Jose, dakesto la ketdi dagiti epektona! Ket MAYO 1, 2015 13
no sidadarasudos nga agtignay ni Jose, mabalin a mangpataud iti problema iti pamiliada ken ama- ngan no agpeggad ti biag ni tatangna ken ni Ben- jamin. Ngem sibibiagda pay ngata? Inkeddeng ni Jose nga ilimed ti kinasiasinona tapno masubok ken maammuanna no ania ti ug-ugalida itan. Iti kasta, maammuanna no ania ti kayat ni Jehova a Dios nga aramidenna. Nalabit saan met a kasta ti situasionmo. Ngem gagangay itan ti panagririri ken pannakasinasi- na ti pamilia. No maipasangotayo kadagiti kasta a problema, posible a surotentayo lattan ti idik- diktar ti pusotayo ket agdesisiontayo a sidada- rasudos. Ngem nasaysayaat a tuladentayo ni Jose ken ikagumaantayo a tarusan no ania ti kayat ti Dios a panangsolbar kadagiti problema. (Prover- bio 14:12) Laglagipentayo a nagpateg ti pannaki- kappia kadagiti miembro ti pamilia, ngem napat- pateg ti pannakikappia ken Jehova a Dios ken iti Anakna. - Mateo 10:37. "MASUBOKKAYTO" Inrugi ni Jose dagiti implanona a pannubok tap- no makitana ti pudno a katatao dagiti kakabsat- na. Babaen ti maysa a paraipatarus, sigugubsang nga inakusaranna ida kas espia. Ngem tapno mai- kalinteganda ti bagbagida, imbagada kenkuana ti maipapan iti pamiliada. Naibagada pay ti napa- teg nga impormasion maipapan iti adingda a naba- ti idiay balayda. Pinadas ni Jose nga ilemmeng ti ragsakna. Talaga kadi a sibibiag pay ni adingna? Ita, ammon ni Jose ti sumaruno nga aramidenna. Kinunana: "Babaen iti daytoy masubokkayto," ket imbagana a masapul a makitana ti buridekda. Idi kuan, pinalubosanna ida nga agawid tapno alaen ti buridek nga adingda no la ket ta agbati ti maysa kadakuada kas balud. - Genesis 42:9-20. Bayat a pagsasaritaanda dayta, babbabalawenda ti bagbagida gapu iti dakes nga inaramidda 20 a tawenen ti napalabas, ngem dida ammo a maaw- awatan ida ni Jose. Kinunada: "Di pagduaduaan a nakabasoltayo maipapan iti kabsattayo, agsipud ta nakitatayo ti tuok ti kararuana idi nagkiddaw iti panangngaasitayo, ngem saantayo nga immim- deng." Naawatan ni Jose ti pagsasaritaanda, ket 14 TI PAGWANAWANAN immadayo kadakuada tapno dida makita ti panag- sangitna. (Genesis 42:21-24) Ngem ammona a ti pudno a panagbabawi ket saan laeng a basta pa- nagladingit kadagiti epekto ti dakes nga aramid. Isu nga intuloyna a sinubok ida. Pinagawidna ida ket imbatina ni Simeon kas ba- lud. Nagpaikabil met iti kuarta kadagiti sako ti taraonda. Idi nakaawiden dagiti agkakabsat, inka- rigatanda a kombinsiren ni Jacob a palubosanna nga ikuyogda ti dungdungnguenna a ni Benjamin idiay Egipto. Idi nagsublida idiay Egipto, imbaga- da iti agay-aywan iti balay ni Jose ti nakitada a kuarta kadagiti supotda ket kinunada nga isublida dayta. Nagsayaat dayta nga inaramidda, ngem ka- yat pay ni Jose nga ad-adda a maammuan ti pud- no nga ugalida. Insaganaanna ida iti maysa a pada- ya, ngem narigatan a mangilemmeng iti rikriknana idi nakitana ni Benjamin. Kalpasanna, pinagawid- na idan nga addaan manen iti awit a taraon, ngem ita, impaikabilna ti pirak a kopana iti sako ni Ben- jamin. - Genesis 42:26-44:2. Intuloy ni Jose ti planona. Impakamat, impati- liw, ken inakusaranna dagiti kakabsatna a nangta- kaw iti kopana. Idi nasarakanda dayta iti sako ni Benjamin, nagsublida manen amin ken Jose. Ad- daan itan ni Jose iti tsansa a mangammo no ania a kita ti tattao dagiti kakabsatna. Ni Juda ti nagserbi a pannakangiwatda. Nagpakpakaasi, nga urayna la kinuna nga aminda a 11 ket agbalin a tagabo iti Egipto. Ngem kinuna ni Jose a ni laeng Benjamin ti masapul nga agbati iti Egipto kas tagabo ket ma- sapul nga agawidda aminen. - Genesis 44:2-17. Kas sungbat, naimpusuan a kinuna ni Juda: "Isu laeng ti nabati ni inana, ket isu ay-ayaten ni ama- na." Natukay la ketdi ti puso ni Jose gapu kadagita a sasao ta isu ti inauna nga anak ni Jacob iti ay- ayatenna nga asawa a ni Raquel, a natay bayat nga ipaspasngayna ni Benjamin. Kas ken tatangna, si- gurado nga ipatpateg ni Jose dagiti pakalaglagipan ni nanangna. Mabalin a dayta ti gapu nga ad-adda nga inayat ni Jose ni Benjamin. - Genesis 35:18-20; 44:20. Intultuloy nga impakaasi ni Juda nga isu la- engen ti agbalin a tagabo imbes a ni Benjamin. Ing- ngudona dayta babaen ti makalunag-puso a sasao:
Nakita ni Jose a nagbabawyan dagiti kakabsatna ti inaramidda kenkuana "Kasano a sumang-atak a mapan ken amak nga awan ti ubing a kakuyogko, ta amangan no kalpa- sanna makitak ti didigra a dumtengto iti amak?" (Genesis 44:18-34) Makita itan ti pammaneknek a nagbaliwen ni Juda. Saan laeng a nangipakita iti panagbabawi no di ket nangipakita pay iti panna- kipagrikna, kinamanagsakripisio, ken asi. Saanen a mateppelan ni Jose ti riknana. Masa- pul nga ipeksanan dayta. Pinapanawna amin nga adipenna ket naganug-og nga uray la nangngeg agingga iti palasio ni Faraon. Ditan nga inyam- ammona ti bagina: "Siak ni Jose a kabsatyo." Ina- rakupna dagiti kakabsatna a di nakasao gapu iti siddaawda ket siaayat a pinakawanna ida. (Gene- sis 45:1-15) Tinuladna ngarud ni Jehova a Dios a sibubulos a mamakawan. (Salmo 86:5) Kastatayo met kadi? "SIBIBIAGKA PAY"! Idi naammuan ni Faraon ti intero nga estoria maipapan iti napasamak iti uneg ti balay ni Jose, imbagana ken Jose nga alaenna ni tatangna ken ti pamiliana tapno agyan iti Egipto. Di nagba- yag, nagkita met laengen ni Jose ken ti dungdung- nguenna nga ama. Nagsangit ni Jacob ket kinuna- na: "Ita, nakasaganaakon a matay, ta nakitakan a sibibiag." - Genesis 45:16-28; 46:29, 30, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia. Kinapudnona, nagbiag pay ni Jacob iti 17 a ta- wen iti Egipto. Naikkan iti gundaway a mangipad- to kadagiti bendision a sagrapen ti 12 nga annakna a lallaki. Ken Jose a maika-11 nga anakna, intedna ti doble a bingay a gagangay a maited iti inauna. Agtaudto kenkuana ti dua a tribu ti Israel. Ni ngay Juda a maikapat nga anak a nangnangruna a na- ngipakita iti panagbabawi? Dakkel a bendision ti inawatna: Agtaudto ti Mesias iti pamiliana! - Gene- sis, kapitulo 48, 49. Idi natay ni Jacob iti edad a 147, nagbuteng dagi- ti kakabsat ni Jose ta amangan no agibales. Ngem impasigurado ni Jose a saanna nga aramiden dayta. Masapul a lipatenen dagiti kakabsatna ti napasa- mak ta idi pay a patien ni Jose a ni Jehova a Dios ti nangimaniobra iti ipapan ti pamiliada iti Egipto. Ita, dinamagna ti maysa a napateg a saludsod: "Ad- daak aya iti saad ti Dios?" (Genesis 15:13; 45:7, 8; 50:15-21) Para ken Jose, ni Jehova ti perpekto nga Ukom. Siasino koma ni Jose tapno dusaenna dagi- diay pinakawanen ni Jehova a Dios? - Hebreo 10:30. Marigatanka kadi a mamakawan? Posible a na- rigat aglalo no inggagaradaka a saktan. Ngem no naimpusuan a pakawanentayo dagidiay pudpud- no nga agbabbabawi, makatulongtayo a mangpa- imbag iti adu a sugat - uray ti mismo a sugattayo. Ket matuladtayo ti pammati ni Jose ken ti ulidan ti naasi nga Amatayo a ni Jehova. ˇ MAYO 1, 2015 15
APAY A NARAGSAKTO A TIEMPO TI ALDAW TI PANANGUKOM? Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti panid 213 daytoy a libro nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? Mabasa met iti /ilo Pangngaasiyo ta patulodandak iti kopia ti Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? LENGGUAHE NAGAN ADRES
Para iti ad-adu pay nga impormasion, kitaem ti panid 2 s Libre a mai-download n o daytoy a magasin ken dagiti napalabas a ruar SUNGBAT DAGITI SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA Ania ti Aldaw ti Panangukom? Idi tiempo ti Biblia, inusar ti Dios dagiti ukom tapno ma- isalakan ti ilina manipud kinaawan hustisia. (Uk-ukom 2:18) Ibaga ti Biblia a ti Aldaw ti Panangukom ket na- ragsakto a tiempo. Daytanto ti panawen a ni Jehova - ti Ukom ti intero a daga - pagpatinggaenna ti panagrigri- gat ti tao gapu iti kinaawan hustisia. - Basaem ti Salmo 96:12, 13; Isaias 26:9. Ni Jesus ti pinili ti Dios a mangted iti kinahustisia ka- dagiti sibibiag ken kadagiti natay. (Aramid 10:42; 17:31) Adu ti natnatay a dida man la naam-ammo ti Dios. Inton Aldaw ti Panangukom, pagungaren ida ni Jesus tapno maam-ammoda ti pudno a Dios ken maikkanda iti tsan- sa a mangipakita ti ayatda kenkuana. - Basaem ti Ara- mid 24:15. Apay nga agpaut iti sangaribu a tawen ti Aldaw ti Panangukom? Iti uneg ti 1,000 a tawen, mapagungarto dagiti natay. (Apocalipsis 20:4, 12) Kasapulanda ti adu a tiempo tap- no adalenda dagiti linlinteg ti Dios ken agtulnogda ken- kuana. Saan a kas iti kuna ti kaaduan, ipakita ti Biblia a maukomto dagiti tattao depende no anianto ti arami- denda kalpasan a mapagungarda. - Basaem ti Roma 6:7. Adda pay dinakamat ti Biblia a sabali nga aldaw ti pannakaukom, a di mapakpakadaan a mapasamak sakbay a mangrugi ti 1,000 a tawen. Maawagan met dayta nga aldaw iti panungpalan, kas naisalaysay kada- giti immun-una nga artikulo iti daytoy a ruar. Iti dayta nga aldaw, dadaelento ti Dios ti amin a managdakda- kes. (2 Pedro 3:7) Masapul ngarud nga ikarigatantayo a paneknekan ti ayattayo iti Dios. - Basaem ti 2 Pedro 3:9, 13. AMMUEM TI SUNGBAT TI DADDUMA PAY A SALUDSOD MAIPAPAN ITI BIBLIA ONLINE p Adda online a Biblia iti nasurok a 100 a lengguahe Kitaen ti /ilo wenno i-scan ti code L I - 1 0 / 5 0 5 1 p w 7 2 1 0 5 1