Ti Geriatric Team a Mangtaripato Kadakayo Sertipikado iti board nga Espesyalista iti Sakit Dagiti Lakay ken Baket ken doctor iti salun-at ti pamilya Dimmakkel idiay Hilo Alain Takane, MD Doktor ti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket Nagturpos iti Unibersidad ti Hawai'i idiay Mānoa John A. Burns School of Medicine Nakaawat iti master's-na iti salun-at ti publiko iti social ken behavioral health sciences Naturposna ti programa ti panagsanay iti geriatric medicine fellowship iti Unibersidad ti Hawai'i Nayanak ken dimmakkel idiay Wahiawā ken nagturpos iti Leilehua High School Kayla Bajo, PharmD Bachelor of Arts iti Siensia ti Parmasiutika ken Doctorado iti Parmasia manipud Daniel K. Inouye Kolehio ti Parmasia iti University of Hawai'i iti Hilo Klinikal a parmasiutika, Especialista iti Panangagas iti Tabako, Manursuro Kadagiti Addaan iti Diabetes a Mangimaton iti Bagina ken Salun-at Sertipikado nga Espesyalista iti Panagpaagas iti Tabako iti Unibersidad ti Massachusetts Chan Eskuelaan ti Medisina Maysa a sentro ti salun-at a kalipikado iti pederal, a mangipapaay kadagiti residente ti Wahiawā, Waialua, Mililani, Schofield, Kunia ken kadagiti kaarrubami iti maymaysa a lugar a pakagun-odan iti komprehensibo ken de-kalidad a panangtaripato iti salun-at. 302 California Ave. Suite 106 Wahiawā, HI 96786 Kombeniente ti lokasionna iti ballasiw ti kalsada manipud Jack in the Box nga addaan iti adu a libre a pagparadaan Insurance Awatenmi amin a kita ti insurance, agraman ti AlohaCare, HMSA, UnitedHealthcare, HMAA, Ohana Health Plan, UHA, Tricare Select, Medicare, Medicaid ken dadduma pay a pribado nga insurance. No awan ti insurance-yo, makatulongkami iti panagpalista ken mangipaay kadagiti nadiskuentuan a serbisio sigun iti kabaelanyo a bayadan. No awan ti insurance-yo, pangngaasiyo ta mangitugotkayo iti MAYSA kadagiti sumaganad a pammaneknek iti matgedan: • Nabiit pay a pay stub • Dokumento iti panagbayad iti buis (tax return) • Panagrehistro iti kinaawan panggedan (Unemployment registration) • Pammaneknek kadagiti benepisio ti Department of Human Services • Pammaneknek iti Temporary Assistance for Needy Families Ken MAYSA a dokumento a mangpaneknek iti kinasiasino: • Lisensia nga agmaneho • ID ti Estado • Pasaporte wenno green card Oras ti Trabaho (kitaen ti website para iti kompleto a listaan) Sentro ti Espesialidad iti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket Lunes-Huebes: (7 am -5:30 pm) Umuna ken maikatlo a Sabado iti bulan: (7 am - 5 pm) *Mabalin nga Agduduma ti Sabado Sigun iti Kaadda ti Mangipapaay* Sentro ti Espesialidad iti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket - Suite 106B Medisina ti Pamilia - Suite 106A Salun-at ti Babbai - Suite 106B (808) 622-1618 info@wahiawahealth.org wahiawahealth.org Sentro ti Espesialidad iti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket Sentro ti Espesialidad iti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket - Suite 106B Lunes-Huebes: (7 am -5:30 pm) Umuna ken maikatlo a Sabado: (7 am - 5 pm) *Mabalin nga Agduduma ti Sabado Sigun iti Kaadda ti Mangipapaay* Tawagandakami iti (808) 622-1618 Para iti pannakaaywan kalpasan ti panagserrami, kontaken ti Physician's Exchange: (808) 524-2575 Ti Misionmi Iti espiritu ti aloha ken pannakipagrikna, mangipaaykami iti pannakagun-od kadagiti nalaka, de- kalidad a serbisio ti panangtaripato iti salun-at ken kinaimbag tapno maitandudo ti nasalun-at a komunidad. Agserserbi iti Wahiawā, Waialua, Mililani, Schofield ken kadagiti kaarrubami Ilocano-Geriatrics-Nov. 2023
Ti Wahiawā Health ket naipamaysa iti panangpasayaat iti panaglakay/panagbaket dagiti natataengan babaen ti panangitandudo iti salun-at ken kalidad ti biag babaen kadagiti serbisio nga ipapaay ti sentro ti espesialidad iti geriatric. Sentro ti Espesialidad iti Salun-at Dagiti Lakay ken Baket Ti Sentro ti Espesialidad iti Geriatric (Salun-at ti Lallakay ken Babbaket) ti Wahiawā Health ket idadauluan ni Dr. Alain Takane, sertipikado ti board a doktor ti geriatric, ken suportado ti maysa a geriatrics care team. Ti 4M a Balangkas Tunggal appointment ti pasiente ket iramanna ti komprehensibo a 4M a panangtingiting nga isu ti tulbek ti panangpatanor iti plano ti panangaywan a maibagay kadagiti kasapulan ti tunggal indibidual. Team ti Panangtaripato ti Salun-at dagiti Lakay ken Baket (Geriatric Care) Ti team ti panangtaripato ti geriatric ket naipamaysa a mangpataud iti panagtitinnulong, ken mangpabileg kadagiti pasiente, dagiti pamiliada ken dagiti mangay- aywan tapno mapasayaat ti pannakagun-odda iti pannakaaywan ken makadanon kadagiti lallakay ken babbaket, no sadino man ti kasapulanda unay. Panangidanon (Outreach) ti Salun-at iti Komunidad Ti Wahiawā Health ket tamingenna dagiti nadagsen a parikut a makalapped iti komunidad ken pasayaatenna ti pannakagun-od ti medikal a pannakaaywan babaen ti: Panangtulong a mangiyurnos iti transportasion kadagiti medikal nga appointment Panangitulod kadagiti agas • Panangidalan kadagiti pasiente iti pannakagun- od ti taraon, pagtaengan, dagiti suplay ti kinadalus Panangipaay iti telehealth nga appointment babaen iti video conference Programa ti Pananglapped iti Diabetes Mangitukon ti Wahiawā Health iti makatawen a Programa ti Pananglapped iti Diabetes a nadisenio a mangpataud iti pannakaammo maipapan iti prediabetes ken mangparegta kadagiti panagbalbaliw iti estilo ti panagbiag a napaneknekan a manglapped wenno mangitantan iti itatanor ti type 2 diabetes kadagiti nataengan nga addaan iti prediabetes. Iti intero a tawen, ti sertipikado nga coach-mi iti estilo ti panagbiag ken kinaimbag ket tumulong kadagiti makipaset babaen kadagiti interactive modules tapno maitandudo ti panagkissay iti timbang ken mapasayaat ti salun-at. Konsulta ti Pasiente Umawat dagiti pasiente kadagiti sumaganad nga panangsukimat bayat dagiti geriatric appointment: 4M assessment tunggal konsulta: agas, mentation (aktibidad ti isip), panaggunay, ken no ania ti kapatgan iti pasiente Panagrepaso kadagiti sindroma ti geriatric: pannakatuang, timbang, ganas a mangan, di pannakateppel iti isbo (incontinence), panagdengngeg, panagkita, kasasaad ti ngipen, pannaturog, ut-ot, panagtabbel, rikna, kasapulan ti mangay-aywan, kinatalged, pannakipaset iti kagimongan ken panagbukod Kognitibo a testing • Panang-screen iti geriatric depression, no maipamatmat Polypharmacy - panangimaton iti adu a reseta • Deprescribing - ti naplano a proseso ti panangkissay wenno panangisardeng kadagiti agas a mabalin a saanen a makagunggona wenno mabalin a makadangran Panagplano iti kanayonan a panangaywan • Dagiti eksamen ken imunisasion iti pannakamantener ti panangtaripato iti salun-at Panagplano para iti panagsardeng nga agmaneho, no naipamatmat Suporta para iti pamilia ken/wenno kadagiti mangay-aywan (808) 622-1618 info@wahiawahealth.org wahiawahealth.org


Hawai'i Digital Transition - Enero 15, 2009 Ania ti Aramidek Tapno Nakasaganaak? Adda tallo a pagpiliam: Ania ti Digital TV (DTV) Transition? Iti agdama, adda dagiti over-the-air nga istasion ti agibrobrodkast iti agpada nga analog ken digital a format. Iti agmatuon ti Enero 15, 2009, dagiti full- power nga istasion ti TV ket agibrodkastdanto laengen iti digital. Ti DTV transition ket afektaranna dagiti agbuybuya babaen iti libre nga over-the-air a television (babaen kadagiti antena iti bubungan wenno "rabbit ears"). Para iti kaaduan kadagiti adda iti Hawai'i, no agbuybuyakayo kadagiti programa nga over-the-air iti analog a TV, masapul nga umaksionkayo sakbay ti Enero 15, 2009. Saan nga aramiden dagiti taga-Kaua'i ti panagsukatda iti DTV transition kadagitoy a panawen ken saan a nesesita nga adda aksion nga aramiden dagiti residente iti Garden Isle. Apay Nga Agsukattayo iti Digital? Dawaten ti paglintegan a Federal ti panagsukat a mangted iti pannakawayawaya dagiti airwave para iti pulisia, puor, ken kadagiti komunikasion iti emerhensia a panagarayat; mangipalugod kadagiti brodkaster a mangidiaya iti programming nga addaan iti nalawlawag nga imahe ken kalidad ti uni ken mangidiaya iti ad-adu pay a pagpilian iti programming; ken mangipalubos kadagiti naabanse a wireless a servisio para kadagiti konsumidor. Ikunektarmo ti analog a TV iti digital-to-analog a converter box. Dagiti digital-to-analog converter box ket adda kadagiti paglakuan ken addaanda iti naimpaminsanan a balor a $40-70. Tapno matulonganka a makagatang kadagitoy a box, idiaydiaya ti Govierno ti Estados Unidos ti dua a $40 a kupon kada pagtaengan. (Laglagipen a dagitoy a kupon ket agexpirar dagitoy 90 nga aldaw kalpasan ti pannakaibusonda ket masapul a madawat dagitoy iti nasapa a paset ti Disiembre 2008 tapno masigurado ti pannakaideliver dagitoy sakbay ti aldaw ti DTV transition iti Hawai'i). Para kadagiti ad-adu pay nga informasion maipapan kadagiti kupon, bumisita iti wenno umawag iti 1-888-388-2009 (boses) wenno 1-877-530-2634 (TTY). Nayonna, dimo masapul ti baro nga antena no napintas ti kalidad ti resepsion ti agdama nga antenam kadagiti channel a 2-51. Wenno Gumatang iti digital a television (maysa a TV nga addaan iti built-in digital tuner). Dimo masapul ti High Definition TV (HDTV) tapno makabuyaka iti digital a broadcast television. Masapulmo laeng ti digital TV (wenno maysa nga analog a TV a kunektado iti maysa a digital-to- analog converter box). Nayonna, dimo masapul ti baro nga antena no napintas ti kalidad ti resepsion ti agdama nga antenam kadagiti channel a 2-51. Wenno Agsubskribir iti mabayadan a servisio ti TV. No ti kukuam a set ti TV ket makaal-ala kadagiti lokal a broadcast station babaen iti mabayadan a provider kas iti cable wenno sattelite, nakasaganan daytoy para iti DTV transition. Dagiti cable a kumpania ket saan a nesesita ti panagbalbaliw wenno panagiyakar kadagiti channelda iti digital. Iti sabali a bangir, no addaanka iti analog a TV a di makaaw-awat kadagiti lokal a broadcast station babaen iti mabayadan a providermo, masapulmo ti digital-to-analog converter box tapno makabuyaka kadagiti digital a broadcast iti dayta a TV. Para iti ad-adu pay nga informasion: 1-888-CALL-FCC (Boses) DTV.gov/Hawaii 1-888-TELL-FCC (TTY) Iti Hawai'i: 541-2389 wenno 541-2390 wenno email: HawaiiDTVtransition@fcc.gov
No ania ti mabalinyo nga aramiden iti TV-yo Kasano ti panangpaatiddogko iti nausar pay laeng a biag ti analog a TV-k? No addaankayo iti analog a TV set ken makaal-alakayo kadagiti libre a brodkast nga over-the-air, guyguyugoyennakayo ti U.S. Environmental Protection Agency iti panangpaatiddogyo iti biag ti TV-yo babaen ti panangikonektaryo iti digital-to-analog converter box wenno panagsubskribir iti mabayadan a servisio ti TV. No gumatangkayo iti digital-to-analog a converter box, biroken daytay addaan iti etiketa nga ENERGY STAR. Dagiti converter box a kualifikado nga ENERGY STAR ket agar-aramat iti basbassit nga enerhia ngem kadagiti kumbensional a converter box. No amin a digital-to-analog a converter box a mailaklako iti Estados Unidos ket makapasar iti ispesifikasion ti ENERGY STAR, makainuttayo koma iti 823 a milion a kilowatt-hours iti kada tawen. Masarakan ti listaan dagiti kualifikado a modelo ti ENERGY STAR iti (pilien ti Digital-Analog Converter Boxes). If I No saankon a kayat ti daan a TV-k, ania ngarud ti aramidek iti daytoy? I-recyclemo! No nakadesidirkayon a gumatang iti baro a digital TV ken diyon kayat ti daan nga analog a TV-yo, agbirokkayo kadagiti oportunidad a ma-recycle-yo daytoy. Ti pannaka-recycle dagiti TV ket mangrekover kadagiti nabalor a materiales manipud kadagiti circuit boards, metal wiring, leaded glass, ken plastik. Umawag iti lokal a household hazardous waste collection and recycling program (wenno lokal a programa ti pannakolektar ken pannaka-recycle kadagiti basura nga ariesgado wenno peligroso nga aggapu iti pagtaengan) tapno maammuanyo no adda umadanin a panages-ponsorda iti pasken a mang-recycle kadagiti TV ken dadduma pay nga elektronik nga aparato. Mabalinyo met a tsek-apen kadagiti sumaganad a Web site tapno maammuanyo ti programa ti recycling iti asidegyo:Identifying Ti pannakaidentifikar wenno pannakaammo kadagiti rekursos ken lokasion para iti panag-recycle iti elektroniks ket saan a kayatna a sawen a buklen daytoy ti panangiyendorso ti EPA kadagiti servisioda. Earth 911 Ti search engine ti Earth 911 a nakabasar iti zip- code ket makatulong kadakayo a mangbirok kadagiti opsion iti recycling ken reuse (wenno pannakausar manen) iti komunidadyo para kadagiti sabasabali a produkto. National Recycling Coalition Daytoy a site ket mangi-link iti rekursos ti recycling iti estado. Adu dagiti komunidad ti addaan kadagiti espesial nga aldaw ti koleksion ken recycling a naikkan iti espesial a ballaag kadagiti Web site-da. My Green Electronics Iti daytoy a site ti Consumer Electronics Association, mabalin a makaadalkayo pay iti ad-adu maipapan kadagiti produkto a "green" electronics ken makabirok kadagiti oportunidad ti recycling. Para kadagiti adu a gumanggana a produkto nga elektronik, ti panagidonar ket maysa a nasayaat nga opsion gapu ta makaigapu daytoy ti pannakausar manen kadagitoy ken maiyatiddogna ti biag ti produkto. Nupay kasta, gapu iti panagsukat iti digital a panagwaragawag wenno broadcasting, mabalin nga adu kadagiti charitable nga organisasion ti saanen nga agakseptar kadagiti analog a TV. Importante a tsek-apenyo nga umuna iti organisasion sakbay nga itulodyo nga idonar ti analog a TV-yo. Para iti ad-adu pay nga informasion:


COVID-19 HAWAII DEPARTMENT OF HEALTH PAGANNURUTAN PARA KADAGITI NAASIDEG NGA KINADINNA TI TAO NGA ADDA COVID-19 NA Ti kayat na nga sawen ti Naasideg nga kinadinna ket maysa kadagitoy sumarsaruno: • • Nu adda kabbalay mo nga tao nga adda COVID-19 na Nu naggyan ka ti uneg ti 6 nga kadapan ti kaasideg ti maysa nga tao nga adda COVID-19 na ti napalabas ti 24 nga oras ti pinagtipun nga kabayag ti 15 nga minutos wenno addadu pay Ti pinagaywan ti maysa nga tao nga adda COVID-19 na Nu adda nakaasideg mo nga tao nga adda COVID-19 na ken napugsuan na ka (e.g. nauyekan wenno, kinabisung, etc.) Kontakem diay doctor mo¶ tapno matest ka ti COVID-19: o Positibo nga resulta ti test: o Negatibo nga resulta ti test: COVID-19 kaso ken awanen ti "naasideg nga nakadinna" Agyan ka idta balay mo ti 10 nga aldaw ken bantayam deyta bagim para ti inyaman nga simtomas Awan ti COVID-19 na idi oras nga matest Mabalin pay laeng nga makaala ti impeksyon ti COVID-19 Masapul pay laeng nga agquarantine ti kabayag kasla diay naibaga sadiay baba Agyan ka ta balay (quarantine) o Dagiti tao nga kinadinna ti agyan ti maysa nga balay nga awan ti simtomas na (dagiti agkakabbalay; agnanayon nga adda makadkadinna da nga tao nga adda COVID-19 na): Agyan ka latta ta balay mo ti 10 nga aldaw§ kalpasan daydiay tao nga adda COVID-19 na ket naikkaten ti panakaikulong nan. o Dagiti tao nga kinadinna ti maysa nga tao nga awan simtomas na nga haan na nga kabbalay (awan kabbalay na nga adda COVID-19 na): Agyan ka latta idta balay mo ti 10 nga aldaw§ kalpasam nga nakaasideg nga nakadinna ti maysa nga tao nga adda COVID-19 na). Dagita palmiyam/kabbalay mo ket haan nga masapul nga agyan diay balay yo, malasksid nu nagpositibo ti test mo wenno masaksakit da. Para kadagiti kabbalay mo ken dagidiay kinaasideg mo nga haan mo nga kabbalay, nu madama ka nga agquarquarantine masapul ka nga: o Rumwar ka ti balay mo LAENG NU agpaagas ka (tawagam diay doctor mo¶ nga umuna ken ipakaammum kanyada nga adda nakadinnam ti asideg nga tao nga adda COVID-19 na). Haan ka nga agusar ti inyaman nga klase ti transportasyon nga pampubliko, makikalugan, wenno taxi. o Awan ti ipalubus mo nga bumisita o Agyan ka ti naisina nga parte ti balay mo kadagidiay kabbalay mo, ti kasayaatan ket ti uneg ti maysa nga kwarto nga siksika. o Nu masapul ka nga makitipun kadagidiay sabal inga kabbalay mo, agusar ka ti tela nga pang abbung mo ta rupam ken umadayo ka ti agwat ti 6 nga kadapan. o Bantayam ti karadkad mo ti inaldaw para ti simtomas ti COVID-19 (e. g., gurigor, uyek, marigatan nga umanges, sakit ti ulo, agpaparaw, kabarbaru nga pannakaawan ti panagraman wenno pagangut, pannakaulaw, panagsarwa, panagtakki, pannakabannug, sakit ti bagbagi, etc.) o Nu makarikna ka ti simtomas ti COVID-19, tawagam ti doctor mo¶ ken ipakaamum kanyada nga adda nakadinnam nga tao nga adda COVID-19 na ken adda marikriknam nga kabarbaru nga simtomas. o Tipden ti panagIwaras ti mikrobyo o Haan nga mabalin nga pagsisinublatan ti personal nga gamit ti uneg ti balay (e.g., plato, twalya, ules etc.) ▪ ▪ ▪ Dalusan nga kanayon ti amin nga maigiggaman nga lugar (e.g., lamisaan, paglukat ti arwangan, telepono, keyboards, gripo etc.) Kanayunem ti agugas ti imam agusar ka ti sabon ken danum ti 20 nga segundo wenno hand sanitizer nga adda nagyan na nga 60% nga alcohol Kanayunem ti aghugas nga insigida kalpasan nga ikkatem ti gloves ken kalpasan mo nga makaasideg ti maysa nga masakit nga tao Haan mo nga iggaman dagita matam, agong ken ngiwat mo nu haan ka nga naghugas ti immam ¶Nu awan ti doctor mo wenno adda kayat mo nga saludsuden, bisitaem ti wenno tawagam ti 211 §14-nga aldaw nga pannakaiquarantine ket masapul latta ti uneg ti lugar nga adda agtitipun nga tattao (e.g. pasilidad ti panagaywan nga nabayag, balay ti panagaywan para ti grupo, pasilidad para kadagiti tao nga makasapul ti tulong ti panagbiyag da, pagbaludan, paglinungan, balay nga pagpalaingan ken lugar nga pagpaagasan, balay ti military, etc.). (Close Contacts - Ilocano) Naudi nga pannakausig December 14, 2020


Kadawyan nga peste iti naganus nga pagay ket dagiti insekto nga mang-mangan iti bulong. Pudno nga dadaelen da dagiti bulong ngem haan daytoy nga maka-apekto iti kaado ti maapit uray haan nga ag- spray. Dagiti baro nga impormasyon panggep ti panang-manehar iti peste 1. Dagiti baro nga bin-i ti pagay ket alisto ken adu ti panagbulong da karkaro nu naganus wenno ubing pay laeng. Daytoy iti gapu nu apay nga makakaungar iti pirde nga aramid dagiti insekto nga mang-mangan ken agdad-dael iti bulong nga kas iti "leaffolders" ken "whorl maggots". Iti maysa a puon ti pagay ket makabulong ti 16 iti las-ud iti 40 nga aldaw manipud nai-raep. 2. Dagiti baru nga bin-i ti pagay ket adu nga ag- gipi. Kadawyanen diay 22-25 a gipi iti maysa nga mula. Isu nga iti nasapa nga pirde ti "stemborer" nga agresulta iti natay a gipi wenno diaymakuna a "dead heart," ket haan a nasken nga "ag-spray" ta kabaelan pay lang diay mula nga sukatan dagitoy. Nu iti stemborer ket makapirdi iti maysa a gipi nga addan ti dawa na agresulta daytoy iti makun-kuna met a "white head." Haan nga masapul nga pagdanagan ti daytoy ken haanen nga kasapulan nga agbomba iti agas ta haan met nga makakissay daytoy iti apit. 3. No man pay matayan iti dawa iti maysa a tugkel ti pagay (nga addaan ti adu nga dawa), bawiin na diay naawan nga potensyal nga apit babaen iti panang-padagsen na dagiti nabat-bati nga bunga/ irik babaen ti panangusar na iti sustansiya nga para koma idiay natay a dawa. Anya kadi ti epekto ti kanayun nga panag- spray? Dagiti BPH wenno "brown plant hopper" ket addaanen iti makun-kuna a "biotypes" wenno dagiti kapamilya a kas koma kabsat wenno kasinsin, nga napigsa ti resistansya da iti kemikal. Nagdadael dagitoy sadiay Indonesia, Thailand, Malaysia, ken iti metlang pagilian tayo a Pilipinas idi napalabas nga tawen. Ti gapu ti panag-adu da ket iti kanayun nga panag bombomba iti kemikal. Iti maysa nga kapagayan, ti umun-una nga umado ket dagiti peste nga mangdadael iti pagay. Sumaruno met nga umado dagiti makun-kuna a "predator" ken parasitiko ken dadduma pay nga gagay-yem nga insekto, nga isuda met iti mangan kadagitoy nga peste. Iti panag "spray," geddan nga matay iti kakadwa ken kabusor nga insekto. Ngem gapu ta ad-adu iti bilang ti kabusur, adda ti mabati nga nabiag nga umado manen. Nu adun iti bilang da, ken makapirde dan santo pay laeng agadda dagiti kakadwa/gagay-yem nga insekto nga mangkaan met kanyada. Isu nga makita yo nga nu kanayun ti panag-spray yo, ket kar-karu nga umado ken maiwaras dagiti peste ken bumab-baba iti apit. Padasen tapnu Mapaniknikan! Agpili iti kabassitan nga kinelleng ayan ti pagayan yo. Gudwaen yo daytuy iti duwa. Aramiden yo ti segud nga panag spray iti maysa nga parte ti kinelleng. Saan nga ag-spray iti masya nga parte iti kinelleng nu dagiti mangmangan laeng iti bulong ti adda a peste na ken nu adu ti kadwa nga insekto. Inton panag-aapit, pagdasigen/pagdilegen/ikumpara ti apit iti duwa nga kinelleng.
Lifted From: Iwasang Mag Spray sa Unang 40 Araw Pagkalipat-Tanim Rice Bulletin Series #8, PhilRice Produced by: Department of Agriculture AGRICULTURAL TRAINING INSTITUTE Regional Training Center-Cordillera Administrative Region BSU Compd., La Trinidad, Benguet Telefax No.: (074) 422-2375 E-mail: Department of Agriculture AGRICULTURAL TRAINING INSTITUTE Regional Training Center-CAR BSU Compd., La Trinidad, Benguet Telefax No.: (074) 422-2375 E-mail: Lik-likan iti Ag-spray iti Umuna nga 40 Aldaw Kalpasan a Mai-raep iti Bunubon a Pagay


M E N S A H E T I U M U N A A P A N G U L U E N , S E P T I E M B R E 2 0 1 4 Ni Presidente Thomas S. Monson Nakasaganatayo Kadi? Iti lugar a naminsan a nagnaedak ken nagserbiak idi, nangipagna ti Simbaan iti proyekto iti manukan, a dagiti boluntario manipud kadagiti lokal a ward ti kangrunaan a nagasikaso. Kaaduanna a panawen daytoy ket nadur- as a maipagpagna a proyekto, a mangabasto iti balay a pagi- dulinan dagiti bishop iti rinibribu a presko nga itlog ken ginasgasut a kilo ti naparti ken nadalusanen a manok. Nupay kasta, iti sumagmamano a gundaway, saan laeng a panagkapuyo iti ima dagiti nagboluntario nga agpart- time nga agay- aywan iti manok no di ketdi pay pannakapaay iti puso ken panunotda. ti kasta a padas. Saan a baro kadakami ti kinagaget, kina- salimetmet, ken panagpannuray iti bagi, ken panagparabur iti dadduma. Nasken a laglagipentayo a ti kasayaatan a sistema ti balay a pagidulinan para iti tunggal pamilia iti Simbaan ket maaddaan koma iti abasto a taraon, lupot, ken, no ma- balin, dadduma pay a kasapulan ti panagbiag. Mairaman iti balay a pagidulinan ti Apo ti oras, talento, paglaingan, panangngaasi, naikonsagrar a banag, ken banag a paka- seknan iti kuarta dagiti napudno a miembro ti Simbaan. Magun- od dagitoy a pagalaan iti tulong wenno resources iti bishop iti panangtulong kadagiti agkasapulan. Kas pagarigan, kanayonkonto a malaglagip ti panawen a panangummongmi kadagiti agtutubo a lallaki iti Aaronic Priesthood tapno mangtedda iti maysa a proyekto ti pa- nagdalus iti panawen ti kalgaw. Nagguummong ti nagaget ken naregta a grupo para iti proyekto ken sidadarasda a nagparut, nangummong, ken nangpuor iti adu a ruruot ken putputed a kayo. Babaen ti lawag dagiti mapupuoran a bonfire, nangankami iti hot dogs ket kinablaawanmi dagiti bagimi iti naileppas a nasayaat a trabaho. Igunamgunammi iti amin a Santo iti Ud- udina nga Aldaw nga agbalinda koma a nasirib iti panagplanoda, agbalinda koma a naannad iti panagbiagda, ken liklikanda ti nalaus wenno di kasapulan a panagutang. Ad- adu pay a tao ti makalasat wenno makaibtur kadagiti rigat iti paka- seknan iti kuarta no adda abastoda a taraon ken lupot ken awan utangda. Ita nga agdama makitatayo nga adu dagiti saan a nangsurot iti daytoy a balakad: adda abastoda iti utang ken awan taraonda. Nupay kasta, adda maysa laeng a problema a mangted peggad. Ti ariwawa ken dagiti uram ket namagburibor unay iti nakain- inaka a populasion dagiti 5,000 nga agitlog a manok ta kaaduanna kadagitoy ti kellaat a naawanan iti dutdot ket nagsardengda a nagpessa. Kalpasan dayta binay- anmi ti sumagmamano a ruruot tapno makapagpa- pessakami iti ad- adu pay nga itlog. Awan miembro ti Simbaan a timmulong a nangipaay kadagiti agkasapulan ti makalipat wenno pagbabawyanda Ulitek ti impakdaar ti Umuna a Panguluen sumagma- mano a tawen ti napalabas: "Nabalakadan dagiti Santo iti Ud- udina nga Aldaw iti adun a tawen nga agsaganada para iti panagrigat babaen ti panangidulin iti saggabassit a gatad ti kuarta. Ti pana- gurnong iti kuarta ket awan duadua a mangted iti talged ken pagimbagan. Adda pagrebbengan ti tunggal pamilia a mangipaay iti bukodna a kasapulan agingga a kabaelanna. 1
"Allukoyendakayo sadino man ti pagnaedanyo iti lubong nga agsaganakayo para iti panagrigat babaen ti panangkitayo iti kasasaad dagiti pakaseknanyo iti kuarta. Allukoyendakayo nga agbalin a nasalimetmet iti panag- gastoyo; disiplinaenyo ti bagiyo iti panaggatangyo tapno maliklikan ti panagutang. Bayadanyo a dagus ti utangyo agingga a kabaelanyo, ket wayawayaanyo ti bagiyo manipud iti daytoy a pannakaadipen. Masansan nga agurnongkayo iti bassit a gatad ti kuarta tapno in- inut a makapaaddakayo iti reserba a kuarta.1 Nakasaganatayo kadi para kadagiti saan a mapakpa- kadaan a pasamak iti biagtayo? Naan- anay kadin dagiti paglaingantayo? Agbibiagtayo kadi a nasalimetmet? Adda kadi reserba nga abastotayo itan? Natulnogtayo kadi kada- giti bilin ti Dios? Agtungtungpaltayo kadi kadagiti pan- nursuro dagiti propeta? Nakasaganatayo kadin a mangted iti sanikuatayo kadagiti nakurapay, kadagiti agkasapulan? Napudnotayo kadi iti Apo? Agbibiagtayo kadagiti nariribuk a panawen. Masansan a saan nga ammo ti masakbayan; ngarud allukoyennatayo nga agsagana para kadagiti saan a mapakpakadaan a pasa- mak. No dumteng ti oras a panangeddeng, naladawen ti oras a panagsagana. NAGADAWAN 1. The First Presidency, All Is Safely Gathered In: Family Finances (pamphlet, 2007). PANANGISURO MANIPUD ITI DAYTOY A MENSAHE Iti panangibilang iti kasapulan dagiti sarsarungka- ranyo, mangpanunot kadagiti wagas a pakatulonganyo kadakuada nga agbalin a managpannuray iti bukod a kabaelan iti trabaho, pakaseknan iti kuarta, pagidulinan iti taraon, ken panagsagana para iti di mapakpakadaan a panagkasapulan. Mangpanunot iti maysa a paglai- ngan a maibinglayyo kadakuada, kas iti panagmuyong wenno panagtarawidwid iti kuarta, a mangpatibker ka- dakuada a mangsurot iti balakad ni Presidente Monson. AGTUTUBO Nagserbiak Manen Ni Jaíne Araújo Maysa nga aldaw, kalpasan ti panangileppasko iti maysa a proyekto iti serbisio, magmagnaak idi 2 agingga a nadanonko ti meetinghouse ket nakitak ti dua a kakabsat a babbai nga agdaldalus iti pasdek. Ga- gangay laeng dagiti balikasko: "Kakabsat, kasapulanyo kad' ti tulong?" Maysa kadakuada ti immisem kaniak ket kinunana a simmangpetak iti husto nga oras gapu sa is- isuda laeng ti agdaldalus ket nabannogdan. Kinunana a nagkararag nga ibaon koma ti Apo ti maysa a tao a tumulong. Naragsakanak unay a siak ti nagbalin a sung- bat iti kararagna. Kalepleppasko a nangted iti serbisio iti maysa a tao ket nabannogak unayen, ngem sinurotko ti pusok ket indiayak ti agserbi nga ad- adda pay. Maysa a bilin nga agtrabaho a sirarag- o (kitaen iti DkK 24:7). No addaantayo iti tarigagay nga agserbi iti amin a gundaway, makatulongtayo a mapasamak dagiti milagro iti biag dagiti dadduma pay a tao. Agbalin a napatpateg ti biagtayo no agserbitayo. Pudno nga ay- ayatennatayo ti Apo, tulonganna ti tunggal maysa kada- giti annakna, ken ikkannatayonto iti pigsa nga agserbi. Agnanaed ti nagsurat iti Rio Grande do Norte, Brazil. ANNAK Nakasaganaka Kadi? Dagiti sungbat: Pudno, Pudno, Palso, Pudno, Palso Indawat ni Presidente Monson iti tunggal maysa kadatayo tapno agsaganatayo para kadagiti naririgat a panawen ken tapno tulongantayo dagiti dadduma kabayatan dagiti narigat a panawen ti biagda. Sungba- tanyo daytoy pudno- wenno- palso a pannubok tapno makitayo no nakasaganakayon! Kanayon a makasarakak iti maysa a tao a tulongak. Pudno □ Palso □ Makapagyamanak iti amin a banag nga addan ka- niak. Pudno □ Palso □ Awananak iti ania man a talento tapno ibinglay iti asino man. Pudno □ Palso □ Nasayaat a kapanunotan ti panagurnong iti kuarta para iti masakbayan. Pudno □ Palso □ Kasapulak dagiti baro nga ay- ayam ken badbado tapno agbalinak a naragsak. Pudno □ Palso □ © 2014 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/14. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/14. Pannakaipatarus ti First Presidency Message, September 2014. Ilokano. 10869 864
M E N S A H E I T I V I S I T I N G T E A C H I N G , S E P T I E M B R E 2 0 1 4 Ti Nadiosan a Mision ni Jesucristo: Mangliwliwa Nainkararagan nga adalenyo daytoy a material ken kalikagumanyo nga ammuen no ania ti ibinglayyo. Kasano a ti pannakaawat iti biag ken mision ti Mangisalakan ket mangpapigsa iti pammatiyo Kenkuana ken mangparabur kadagiti ay- aywananyo babaen ti visiting teaching? Para iti mainayon nga impormasion, mapan iti reliefsociety.lds.org. Pammati, Pamilia, Tulong Paset daytoy ti maysa a serye dagiti Mensahe iti Visiting Teaching a mangitampok kadagiti aspeto ti mision ti Mangisalakan. Inkari ni Jesucristo, "Dikayto baybay- an nga ul- ulila: umayakto kadakayo" ( Juan 14:18). Ikkannaka- yonto iti "balangat iti lugar ti dapu, ti lana ti rag- o iti lugar ti dung- aw" (Isaias 61:3). Gapu ta sinagaba ni Cristo ti Pannubbot para iti tung- gal maysa kadatayo, dinatayonto malipatan. "Inawat ti Mangisalakan iti Bagina . . . dagiti saemtayo ken panagsagabatayo ken panagri- gattayo tapno maammuanna no ania ti mariknatayo ken no kasano a liwliwaennatayo," kinuna ni Linda S. Reeves, maikadua a mam- magbaga iti Relief Society general presidency.1 Iti pannakaammo a liwliwaen- natayonto ni Cristo ket mabalin a mangisangbay kadatayo iti talna ken mangparegta kadatayo a mangsurot iti pagwadanna babaen ti panagser- bitayo kadagiti dadduma. Kinuna ni Presidente Thomas S. Monson: "Ti pannakaammotayo iti ebanghelio ken ti ayattayo iti Nailangitan nga Amatayo ken ti Mangisalakantayo ket mangliwliwa ken mangtu- longto kadatayo ken mangisangbay kadatayo iti rag- o iti puspusotayo no magnatayo a sililinteg ken ag- tungpaltayo kadagiti bilin. Awanto ditoy lubong ti makabael a mang- parmek kadatayo." 2 Manipud kadagiti Nasantuan a Kasuratan Juan 14:18, 23; Alma 7:11-13; Doktrina ken Katulagan 101:14-16 Manipud iti Pakasaritaantayo Ni Elaine L. Jack, ti maika- 12 a Relief Society general president, kinunana: "Iti visiting teaching agtitinnulongtayo. Masansan nga isao dagiti tignaytayo dagiti saan a maisao dagiti timektayo. Ti nabara nga arakup ket makaited iti napintas unay a komunikasion. Mamagkay- kaysa kadatayo ti panagkatawa nga aggigiddan. Ti kanito a panagbibin- ninglay ket mangpasadiwa kadagiti kararuatayo. Ditay kanayon a kaba- elan a baklayen ti dagensen wenno parikut ti maysa a mariribukan, ngem matulongantayo wenno ma- papigsatayo ti pakinakemna tapno kabaelanna nga ibturan daytoy a naimbag." 3 Dagiti kakabsat a nagkauna a ka- meng ti Relief Society "nasarakanda ti naespirituan a pigsa iti tunggal pammateg ken panangngaasi ti tunggal maysa. . . . Kabayatan ti panagsagabada kadagiti pannu- bok iti sakit ken ipapatay, nag- kararagda a sipapammati para iti tunggal maysa ken liniwliwada ti tunggal maysa. 'Siwawaya a naiburay ti ayat ti Dios iti tung- gal maysa,' insurat ni Helen Mar Whitney, 'agingga a kasla naawan ti bileg ti maysa a nadangkes kadagiti panagkalikagumna nga umasideg iti nagbabaetantayo iti Apo, ken dagiti naranggas a pannubokna, iti dadduma a pagarigan, ti mangigapu iti panagladingittayo." 4 DAGITI NAGADAWAN 1. Linda S. Reeves, "The Lord Has Not For- gotten You," Ensign wenno Liahona, Nob. 2012, 120. 2. Thomas S. Monson, "Be of Good Cheer," Ensign wenno Liahona, Mayo 2009, 92. 3. Elaine L. Jack, iti Daughters in My King- dom: The History and Work of Relief Society (2011), 119. 4. Daughters in My Kingdom, 34. Panunotenyo Daytoy Kasano a mangyeg kadakayo iti liwliwa ti pannakaawat a manglaglagip ti Apo? © 2014 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/14. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/14. Pannakaipatarus ti Visiting Teaching Message, September 2014. Ilokano. 10869 864