Nobiembre 20, 2016 Ay-ayaten a kakabsat iti Apo, Ti nagan ti Dios a mannakabalin-amin ti ikablaawko kadakayo! Adtoy ti bagnus ti panagadal iti Biblia para iti panawen ti ti pannakayanak (advent and adbento ken Paskua Christmastide) Pinauluantayo daytoy iti: "PANANGIBIAG ITI PAMMATI A PANNAKADADAEL TI KINATAO". Mabalin nga usarenyo daytoy kadagiti Sunday School classes ken dadduma pay nga iti nakristianuan a panagpammati. Daytoy a material ket isu ti umuna a paset ti Book 2 a nairanta a mausar iti maikatlo a tawen iti agdama a quadrenium-tayo. Addanto pay sumaruno a pasetna daytoy a libro. Buklento daytoy dagiti adalen a mausar aginga iti bulan ti Nobiembre 2017. ITI BAET TI AGTULTULOY inkay' panagadal maipapan Naaramid daytoy a pagadalan babaen iti liderato da Bishop Reuel Norman O. Marigza, ti General Secretary-tayo; Rev. Rannieh B. Mercado nga isu Executive Secretary for Program Ministry and Administration ken Ms. Melinda Grace Aoanan, ti National program coordinator -tayo para iti Christian Education and Nurture. Bigbigentayo unay ti saan a magatadan a kontribusion ken sakripisio dagiti mannurat, translators ken editors-tayo ditoy jurisdiction isuda a siraragsak a nangibingay iti pigsa, panawen ken tapno mapaadda daytoy a pagadalan. Pakaidayawan ti Dios ti nauneg a commitment- da: talentoda Pastor Philip C. Tuguinay North Highland Associate Conference Pastor Rhany P. Abon North Highland Associate Conference Rev. Armi Jose C. Purugganan North Highland Associate Conference 1
Rev. Marcela A. Sacayle North Highland Associate Conference DM. Irene T. Mateo North Central Luzon Conference Rev. Leojo S. Mateo North Central Luzon Conference Rev. Romeo W. Sunggay North Luzon Amburayan Conference Rev. June L. Paplonot North Luzon Amburayan Conference Rev. Ester L. Padre Northwest Luzon Conference Rev. Bruce M. Belmonte Northwest Luzon Conference Rev. Marjorie S. Belmonte Northwest Luzon Conference Lugayantayo pay da Rev. Bruce ken Rev. Marjorie Belmonte isuda a nangasikaso iti pannakaiyurnos dagiti sinurat iti rumbeng ken umiso a panagsasaganadda; kasta isuda a met dagiti kinatinnulongtayo a nangiplano ken nangipatungpal kadagiti nasken nga aramiden para iti pannakaaramid ken pannakaiwaras daytoy a pagadalan. Kasta pay nga intay' met bigbigen ti ayat ni Rev. Armi Jose C. Purugganan iti panangipaayna ti talentona a nangi-lay-out iti daytoy. kakaduatayo ditoy opisina Kangrunaan iti amin kakabsat, bigbigentayo ti kinasirib, panangidalan ken inspirasion ti Dios kadatayo amin. Dayaw ken panagyaman ti intayo iruknoy kenkuana. Naragsak nga intayo panagsagsagana iti isasangbay ti ti iti Mesias ken pannakayanakna. intay' panangselebrar iti paskua Toy' kaduayo iti panagserbi, BISHOP ELORDE M. SAMBAT 2
Bishop assigned to NLJ DAGITI LINAUNNA Domingo Paulo ti Leksion November 27, 2016 Umuna a Domingo ti Adbiento December 04, 2016 Maikadua a Domingo ti Adbiento December 11, 2016 Maikatlo a Domingo ti Adbiento/Human Rights Sunday December 18, 2016 Maikauppat a Domingo ti Adbiento "Ti Iglesia Parnuayenna ti Mangwayawaya a Kultura" "Dagiti Bukel ti Baro a Sangatawan" "Kariten Dagiti Mangirurumen a Bileg" "NI Jesus kas Ayat ti Dios a Nagbalin a Tao" December 25, 2016 Christmas Sunday "Ti Pannakayanak ni Jesus" January 01, 2017 Umuna a Domingo kalpasan Paskua "Panangsalaknib Kadagiti Ubbing, Tanda ti Baro a Pangrugian" 3 Binulong 4 17 25 35 47 56
(Maikatlo a Tawen-Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao November 27, 2016 Umuna a Domingo ti Adbiento Paulo ti Leksion 01: "Ti Iglesia Parnuayenna ti Mangwayawaya nga Kultura" DAGITI TEKSTO: Daan a Tulag: I Samuel 25: 13 - 34 Baro a Tulag: Mateo 1: 18 - 24 Pannakailawlawag dagiti Teksto ti panagballigi ni Abigail a nanglapped iti nakaal-alingget a didigra a mapasamak koma kadagiti iti komunidad. Naikisap koma amin a tao iti lugarda a pakairamanna ken ti asawana a ni Nabal. Gapu daytoy iti nakaro a luksaw ni David iti sungbat ni Nabal iti dawatna a mangibingay ni Nabal iti sangkabassit a paset dagiti kukuana. Rinibu dagiti karnero ken kaldingna. Isingsingir ni David nga isu ken dagiti kaduana ti mangbambantay ken mangsalsalaknib iti lugar da Nabal agraman dagiti animalna nga adda iti away. Gapu ta kamkamaten ida ni Ari Saul agbibiag da David babaen ti tulong ken ayat dagiti tao kadagiti komunidad a malabsan ken pagkamanganda. Kayat ngamin ni Ari Saul a papatayen ni David gapuna nga ilemlemmenganna daytoy. Tarigagayan ni David ti pakakitaan ti ayat ken suportar dagiti tao kenkuana kas ken Nabal a nakabakbaknang. Iti pungtotna gapu iti Sarsaritaen ti I Samuel 25: 13 - 34 tao 4
saan a panangipateg ni Nabal iti dawatna imbilin ni David kadagiti taona a rautenda ni Nabal tapno papatayenda agraman dagiti kalugaranna. Ngem nalapdan ti nadara koma a panagrangetda ken Nabal, ta apaman a naammuan ni Abigail nga asawana ti panggep ni David nagrubuat a dagus a mangsabet iti daytoy agraman dagiti taraon a sagutna. Nagpakumbaba ni Abigail a nagdawat iti pammakawan ket nagpakpakaasi a pakawanenna ni Nabal. Daytoy nga inaramid ni Abigail, manipud iti maysa a babai a mapan iti dalan, agpakumbaba iti sanguanan ti maysa a lalaki, agpakaasi para iti bukodna nga asawa, ket maysa a banag a saan pay a napasamak iti kultura ti Israel idi a panawen. Saan a maiparbeng kadagiti babbai ti umasideg iti maysa a lalaki para iti sabali a lalaki. Saan a maiparbeng kadagiti babbai ti makisarita iti maysa a lalaki a dina met asawa wenno kabagian. Maibilang a nadursok nga aramid ti kellaat a panangbaliw iti nakaisigudan, ken maysa a naindaklan a baro nga aramid ti panangballasiw iti bakud ti kaugalian wenno kultura a mangted iti adal, pagtuladan, pagimbagan ken pannakawayawaya (breakthrough?). No pinaiturayan koma ni Abigail iti linteg ti kultura, no nagtalna ken nagulimek lattan iti tengnga ti kritikal a kasasaad, nagbanag koma iti pannakapukaw ti adu a biag pakairamananna ken ti pamiliana. Uray iti baet dagiti pagel/maiparit a kaugalian/kultura, nagbalin ti maysa a babai a salakan ti bukodna a pamilia ken ti komunidad. Dagidiay maibilbilang a cultural "outsiders" kas kadagiti babbai, isuda a mismo ti pagtaudan dagiti napateg a mangwayawaya a timek ken presensia. Daytoy ti mangiparangarang no kasano a daydiay umayto ken ur-urayen ita a panawen ti adbento nga agbalinto a 5
mangisalakan-mangwayawaya ket nagtaud kadagiti maibilbilang nga "outsiders". Ti saan a napakpakadaan ken di mailawlawag a panagsikog ni Maria ket nagbalin a parikut gapu iti kaugalian dagiti Israelita. Daytoy met ti gapu a napanunot ni Jose nga isina ni Maria gapu ta mabain kadagiti kailianna nga asawaenna ti maysa a masikog a babai a saan nga isu ti ama. Ngem nagtulnog ni Jose iti Dios a nagsao kenkuana babaen ti maysa nga anghel. No saan koma a kasta, nagbalin koma ni Maria a "single mother" ken saan a maikabkabilangan iti komunidad, ket mabalin pay a binatoda agingga a natay. Gapu ta nagtulnog ni Jose iti Dios inwalinna dagiti aniaman a lapped (restrictions) ti kultura ket inaramidna ti imbilin ti Dios kenkuana. Nagbalin a paset ti pakasaritaan no kasano a nayanak ti namnama ket natungpal ti plano ti Dios uray pay iti kaadu dagiti iparit ti kultura a nalawag a sinalungasing ni Jose gapu iti panagtulnog ken panagbalinna a napudno nga instrumento iti plano ti Dios para iti tao. Daytoy met la a desision ni Jose ti nangwayawaya ken ni Maria manipud iti panangadipen kenkuana ti kultura. (Pilipinas) kasapulan a ti kinapudno a saan nga amin a bigbigentayo panagasawa, kas iti situasion ni Maria, ket agbanag a mangwayawaya a kapadasan para iti babai a masikogan. Adu dagiti kasta a panagasawa ti agbanag a pakairurumenan, pakaibabainan ken pakabiktimaan dagiti babbai. Pudno daytoy nangruna no ti panagasawa ket nagtulagan laeng dagiti agsumbangir a nagannak wenno naipilit a panagasawa a pangkalub dagiti nagannak ken ti pakaibabainanda iti komunidad. Iti kontekstotayo ti sibubukel a pamilia 6
Kadagiti kastoy a kaso, masapul nga adalen a naimbag ti Iglesia ti situasion ken kasasaad ti tunggal dagiti ammuenna kaso ket tapno a makaispal/makasubbot maipaayan ti maseknan a babai iti suportar a mabalin a mangiturong kenkuana iti mangwayawaya ken makapabileg a kapadasan. no ania pamusposan TARABAY KADAGITI MANGISURO WENNO MANGUSAR Ti kultura kasla maikadua a galad (second nature) wenno kasasaad a nabileg a mangikeddeng iti kababalin/ug-ugalien ti maysa a tao. Kas ken propeta Isaias a nagkuna, "Dakes amin nga agaon iti ngiwatko ket agnaedak iti sidong dagiti tao a narugit ken dakes ti tunggal ibalikasda." (Isaiah 6:5) Ngem maikadua laeng nga ayo (behavior) ti kultura, saan a naisigud ti iti nakaisigudan a nakem pannakayanakna kas (instinct), ngarud, mabalin a rimbawan. Idi pinarsua ti Dios ti tao kinunana a 'nasayaat', saan ket a naisigud iti kenkuana kinamanagbasol ti natawan a kultura pinatin dagiti tao a natural ti pagsasao, "taotayo laeng". Kas pagarigan adda dagiti papatien iti kultura (cultural beliefs) a mangipababa kadagiti babbai iti pagtaengan, iti pagtrabahuan, ken iti Iglesia. Kasta met kadagiti kultura iti panangikalintegan iti panangidasig ken panangipato/ pa nanghusga kontra kadagiti LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender) nga ibagada a ti kultura ket natawan a galad nga intuding ti Dios. Ngarud, imet ti kultura dagiti amin a basol ti kagimongan a pakipartisiparan ti tunggal tao. ti basol. Ngem kas naigamer laeng ti kinamanagbasol kas kuna 7
iti pannakaaramat ti sobra a bileg, laing, sirib ken kinabaknang a mangipaidam kadagiti dadduma a tao iti desente a panagbiag ken mangirarem kadagiti nakurapay iti nakaro a kinapanglaw. Babaen iti istatistika ti gobierno ti Pilipinas, 26 million dagiti napanglaw ket 12 milion kadagitoy ti napanglaw unay ket dida makapangan iti mamitlo iti maysa nga aldaw. Ti kultura ti kinapanglaw ket isut' mamagbalin kadagiti napanglaw a mangakseptar iti kasasaadda iti biag ken manglapped kadakuada nga agtignay a mangbaliw iti kasasaadda. Adda met kultura a mangpalpalinteg taga Galacia, ingadagadna a dida paadipen iti daan a panagbiag (culture) ngem aramatenda ti wayawayada nga agbiag a nalinteg. (Galacia 5:1ff) Kayatna a sawen rimbawan ti bileg ti kinamanagbasol (ti managbasol a sistema a mamagpanglaw iti tao) a naigamer iti kultura. Kayatna a sawen panagturong iti nabalbaliwan a panagbiag agingga a dayta a baro a panagbiag agbalin a maikadua a kultura a mangsukat iti daan a kultura. Iti surat ni Pablo kadagiti I. Panggep: Kalpasan ti panagadal, manamnama a dagiti nakipaset ket: 1. mailadawanda ti karit a sangsanguen ti iglesia iti panakatransporma ti tao tapno mawayawayaan manipud kadagiti saan nga umisu a kababalin ti kultura; 2. maiburayda ti kapanunotanda a makatulong iti panakatransporma ti tao manipud kadagiti saan nga umisu a kababalin ti kultura; 3. mabigbigda ti panagbalinda nga instrumento ti plano ti Dios para iti panakaisalakan; 8
4. maidatonda dagiti panakipasetda iti iglesia para iti panakawayawaya dagiti tao kadagiti saan nga umisu a kababalin ti kultura. II. Konsepto: Idarirag ni Jesus kadagiti nataengan nga agbalinda a paset ti panakabalbaliw dagiti tao babaen kadagiti nadur-as ken mangwaya waya a kultura. Dagiti kasapulan: Biblia, flip cards/meta cards, outline ti kayo a maidrawing iti board. III. Linaon/wagas ti panagadal A. Panglukat a panagdayaw 1. Panangpasangbay: kablaawan dagiti maki- paset iti nabara nga isem. 2. Kararag: Sibibiag ken agnanayon a Dios, Agyamankami iti panangurnongmo kadakami kenka. nga Idalannakami kadi babaen ti Espiritum tapno maawatan ken pagbiaganmi dagitoy iti innaldaw. Daytoy ti dawatmi iti nagan ni Jesus. Amen. maipapan agsursuro 3. Himno a pagdayaw: "Beyond the Dying Sun", HFJ 391 B. Panagsagana 1. Idalan ti klase a manglagip no adda padasda a naikkan iti gundaway a tumulong iti maysa a gayyem a narigatan wenno nangsalbar iti maysa a tao. Dawaten nga iburayda dagiti detalye ti kapadasanda; 9
2. ikkan ti tunggal maysa iti blanko a papel wenno meta card. Palubosan ida a mangisurat kadagiti makalapped a paset ti kultura a mangparigat iti tao iti agdama. Mangisagana iti outline ti kayo iti blackboard. Igunam-gunam ti pateg dagiti ramut, dagiti sanga, dagiti bulong ken dagiti bunga. Idalan dagiti agad-adal nga ikabilda dagiti meta card iti ladawan ti kayo. No ti kultural a papatien ket nabayag a tradision ikabida dagiti meta cards kadagiti ramut. Ngem no ti kultural a wenno papatien kontemporario ikabilda dagiti meta cards kadagiti bulong wenno bunga; kabaruanan ket 3. saludsoden dagitoy a. Ania ti pateg dagiti kultural a papatien mainaig iti "kayo"? ad-adu kadi dagiti ramut ngem dagiti bulong wenno bunga? b. Ania ti nadagdagsen ti panagsaadna: dagiti lapped ti kultura a kadaanan wenno dagiti lapped ti kultura a kabaruanan wenno kontemporario? C. Oras ti panagadal 1. Bingayen ti klase iti dua. Ti umuna a grupo ti kultura a diskutirenda dagiti masarakan iti I a Samuel ken ti panagdur-as ti kultura nga inaramid ni Abigail. Ti maikadua a grupo diskutirenda dagiti lapped ti kultura a masarakan iti tekstotayo iti Mateo ken ti kultural a panagdur-as nga inaramid ni Jose. Umuna a grupo: Exegesis 1 Samuel 25:13- 34. lapped 10
Ti istoria iti tekstotayo iti 1 Samuel 25: 13- 34 ket saritaenna ti naballigi a ganuat ni Abigail a nangpakalma iti maysa a situasion iti bukodna a pamilia ken komunidad a mabalin koma a nagbanag iti dakkel a panakadadael. Nalabit naikisap koma ti adu a biag pakairamanan ni Nabal nga asawana. Saan a maiparbeng kadagiti babbai ti umasideg iti sabali a lalaki tapno dumawat iti pabor para iti maysa pay a lalaki. Saan a mabalin ti babai a makisarita iti lalaki a saanna nga asawa wenno kabagian. Nakaam-amak inaramid ni Abigail a nangballasiw kadagiti lapped ti kultura. No nagtignay laeng ni Abigail maibasar iti rukod ti kultura, no nagulimek koma ket saan a nagtignay iti baet ti kritikal a kasasaad, adu koma a dara ti nagsayasay ken napukaw ti adu a biag. ti Maikadua a grupo: Exegesis of Mathew 1:18-25 Ti istoria ket ipresentana ni Jose kas naimbag ken nalinteg a ti kinapudnona ket napanunotna a sinaan ni iti bigla ken narigat a Maria gapu mailawlawag a panagsikogna. Daytoy a pinanggep nga aramiden ni Jose ket iti socio-cultural a nalawag a nairamut kasasaad iti biang dagiti babbai iti Israel iti daydi a panawen. Para ken Jose, ti panangikallaysa iti masikog a babai a saanna a putot ket maysa a disgrasia iti komunidad. lalaki a D. Panangpauneg iti adal/ Panagbibinnuray 11
Diskutiren ti teksto ken saludsoden dagitoy. 1. Nagpakumbaba ni Abigail iti sanguanan ti maysa a ti nagpakaasi pabor iti asawana. Ti inaramidna iti ket awan a pulos pakasaritaan iti patriarkal a kultura. Maaramid ngata dagiti nataengan iti agdama ti kas inaramid ni Abigail? Apay? ti nakaaramid Israel nga agbibiag ti lalaki ket isuna a mismo 2. Dagiti tao a culturally "marginalized" kas ken Abigail ket kalasugan ti napateg ken mangwayawaya a timek ken presensia? Umanamongkayo kadi? Apay? 3. Naimbag, nalinteg ken napakumbaba a lalaki ni Jose, ngem napanunotna a sinaan iti nalimed ni Maria. Ania ti ipagarupyo a gapu no apay a kayat ni Jose a sinaan ni Maria? Ania dagiti lapped ti kultura a mabalin a pinampanunot ni Jose? 4. Natured ni Abigail a nakisarita ken David tapno pakalmaenna ti panagluksaw daytoy. Ta napeggad iti biang ti maysa a babai ti mangballasiw kadagiti lapped ti kultura. Kasta met iti biang ni Jose a naimbag, nalinteg ken napakumbaba a lalaki ket inkeddengna a saanna a sinaan ni Maria nupay napanunotna a sinaan idi damo. Kasano met a maammuantayo no umisu dagiti a maammuan nga umisu dagiti inaramidtayo? tapno Ania maammuantayo dagiti aramidtayo? pangrukodan umisu no desisiontayo? Kasanotayo dagiti 12 4. Natured ni Abigail a nakisarita ken David tapno pakalmaenna ti panagluksaw daytoy. Ta napeggad iti biang ti maysa a babai ti mangballasiw kadagiti lapped ti kultura. Kasta met iti biang ni Jose a naimbag, nalinteg ken napakumbaba a lalaki ket inkeddengna a saanna a sinaan ni Maria nupay napanunotna a sinaan idi damo. Kasano met a maammuantayo no umisu dagiti a maammuan nga umisu dagiti inaramidtayo? tapno Ania maammuantayo dagiti aramidtayo? pangrukodan umisu no desisiontayo? Kasanotayo dagiti 12
Ania dagiti ipagarupyo a karit iti iglesia iti agdama iti panakatransporma tapno mawayawayaanda kadagiti saan nga umisu a kababalin ti kultura? Kasano nga itandudo ti iglesia ti panagdur-as ti kultura a mangyeg iti panagbalbaliw? iti akemna dagiti para tao F. Panangiaplikar iti adal 1. Ipabasa kadagiti agad-adal ti paset ti Pannakailawlawag ken Tarabay. ken di mailawlawag a panagsikog ni Maria ket nagbalin a parikut gapu iti kaugalian dagiti Israelita. Daytoy met ti gapu a napanunot ni Jose nga isina ni Maria gapu ta mabain kadagiti kailianna nga asawaenna ti maysa a masikog a babai a saan nga isu ti ama. Ngem nagtulnog ni Jose iti Dios a nagsao kenkuana babaen ti maysa nga anghel. No saan koma a kasta, nagbalin koma ni Maria a "single mother" ken saan a maikabkabilangan iti komunidad, ket mabalin pay a binatoda agingga a natay. Gapu ta nagtulnog ni Jose iti Dios inwalinna dagiti aniaman Ti saan a napakpakadaan a lapped (restrictions) ti kultura ket inaramidna ti imbilin ti Dios kenkuana. Nagbalin a paset ti pakasaritaan no kasano a nayanak ti namnama ket natungpal ti plano ti Dios uray pay iti kaadu dagiti iparit ti kultura a nalawag a sinalungasing ni Jose gapu iti panagtulnog ken panagbalinna a napudno nga instrumento iti plano ti Dios para iti tao. Daytoy met la a desision ni Jose ti nangwayawaya ken ni Maria manipud iti panangadipen kenkuana ti kultura. 13
Adda met kultura a mangpalpalinteg iti pannakaaramat ti sobra a bileg, laing, sirib ken kinabaknang a mangipaidam kadagiti dadduma a tao iti desente a panagbiag ken mangirarem kadagiti nakurapay iti nakaro a kinapanglaw. Babaen iti istatistika ti gobierno ti Pilipinas, 26 million dagiti napanglaw ket 12 milion kadagitoy ti napanglaw unay ket dida makapangan iti mamitlo iti maysa nga aldaw. Ti kultura ti kinapanglaw ket isut' mamagbalin kadagiti napanglaw a mangakseptar iti kasasaadda iti biag ken manglapped kadakuada nga agtignay a mangbaliw iti kasasaadda 2. Diskutiren: a. Maibasar iti socio-economic a konteksto ti Pilipinas, kasano nga agtulnogtayo iti "timek ken pagayatan ti Dios para iti panakawayawaya dagiti taona"? b. Kasano a maiwalin wenno ditay ikankano dagiti lapped ti kultura kas inaramid ni Jose tapno agtulnog ken agbalintayo a napudno nga instrumento ti plano ti Dios para kadagiti tao? c. Kasano a burakentayo dagiti kultura a mangikalkalintegan iti panakaaramat dagiti bileg, sirib ken kinabaknang a mangipaidam kadagiti tao iti desente a biag ken mangilumlom kadakuada iti nakaro a kinarigat? 3. damagen no ania kadagitoy sumaganad: 3. damagen no ania kadagitoy sumaganad: "Ti panagdur-as ti a iglesia ket mangrugi kultura dardarepdepen ti 14
kadagiti tao a nairamut ti panakapabaroda ken madadaan nga agtrabaho ken tumulong para iti yaay ti baro a lubong. No adda di panagkikinaawatan yegda ti talna, no adda panagsisina ken guran-gura yegda ti kapya. Iti kaawan hustisia ken iti panakabiktima dagiti tao, umayda kas timek a mangitandudo iti Iti panakadadael ti ina a daga umayda a mangsalaknib intigridad, balanse ken urnos ti sangaparsuaan. Daytoy ti kabaelan nga aramiden ti baro a sangatawan a sinagid ken pinabileg ti Espiritu ni Cristo kas instrumento ti panagbalbaliwa ken kapya. (Exposition of the Quadrennial Theme by the Faith and Order Commission) hustisia ken panakaitag-ay. iti 5. Idalan tapno iladawanda dagiti akemda kas nagannak iglesia ken iti uneg komunidad kasano nga agtulnogda iti panagdur-as ti kultura iti panangidalan ti iglesia. Yebkasda dagiti kapanunotanda iti chart a masarakan iti baba. dagiti nataengan ti pamiliada, ken no Dagiti lapped ti kultura laeng Ex. Dagiti nakaadal ken napanglaw dagiti Ti panakaburakda Inuminar ken butosan dagiti saan a nakaadal a ken akemko iti napanglaw 15
adda iti konsilio ti iglesia kameng a mairaman iti konsilio ti iglesia G. Pangserra 1. Panagdaton 2. Himno a pangserra: "My Soul Magnifies the Lord", HFJ 116 3. Kararag: "Agyamankami iti kinatured da Abigail ken Jose! Agyamankami kadagiti umisu a tignay ken sakripisio nga inaramidda! tapno Ikkannakami met iti mabalinanmi kas inaramidda. Iti nagan ni Jesu Cristo daytoy ti kararagmi. Amen. tured Apo ti aramiden nga Palagip iti mangisursuro: Mangisagana iti sagibo ti mongo a naduma duma ti tukad ti panagrusingda. Repasuen ti leksion inton sumaruno a Domingo. (Maikatlo a Tawen - Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao 16
December 04, 2016 Maikadua a Domingo ti Adbiento Paulo ti Leksion 02: "Dagiti Bukel ti Baro a Sangatawan" DAGITI TEKSTO: Daan a Tulag: Isaia 7:1-9 Baro a Tulag: Lukas 1: 26-35 PANNAKAILAWLAWAG DAGITI TEKSTO: Iladladawan ti tekstotayo iti Daan a Tulag ti nakaro a krisis iti biag ti pagarian ti Juda. Linawlawen dagiti nagkappon a dua a pagarian [akin-amianan a pagarian (Israel) ken ti pagarian ti Syria] ti Jerusalem. Pilpilitenda ti Juda a kumappon kadakuada tapno mabalinda a gubaten ti tumtumpuar a dakkel a bileg iti dayta a tiempo - ti Assyria. Binagbagaan ni propeta Isaias ni Ahaz nga Ari ti Juda a di agbuteng kadakuada ken saan a kumappon iti dangadang ket agtalna ken agulimek. Segun ken Isaias, dagitoy dua a nasion a a mangraut nagkappon kadakuada, arigda ti asuk ti sumsumged a puon ti napukan a kayo a mangalun-onto met la kadakuada. Ngem kasla di mamati ni Ahaz iti pammagbaga ni Isaias. Nadlaw ti propeta a di natignay ti ari ket gapu iti dakkel a pannakaupayna, naiyebkasna daytoy nakalalagip ken di malipatan a binatog (7:14), "Adtoy agsikogto ti maysa nga agtutubo a balasang. Aganakto iti lalaki ket panagananna iti Immanuel." Ti kaipapanan ti nagan ti ubing ket, "kadatayo, adda ti Dios" wenno ti Dios adda kadatayo. Kayat ti propeta a maamiris koma ti ari ti maysa a kinapudno maipapan ken Yahweh a Diosda: nga adda latta daytoy a Dios kadagiti tattaona ken a ken mangpadpadas kas mangwayawaya, mannubbot 17
mangsusustinir, taudan ti bileg ken pigsada. Nagbalin daytoy a krisis nga especial ken naiduma idi panawen ni Ahaz. Ti kaadda tattaona, maiparangarang iti yaay ti maysa nga ubing. Ti pagilasinan ti namnama para iti pannakaispal ti Israel iti tiempo ti nakaro a krisis ti politika ken militar ket ti pannakayanak ti maysa nga ubing. Ti pammatalged nga agtalinaed ti Dios kadagiti taona ken dinanto baybay-an ida ket isu ti pannakayanak ti maysa nga ubing nga agbalin a konkreto a porma ti mensahe ti pannakasubbot dagiti tao ti Dios kadagiti amin a iti puersa masakbayan. Daytoy ti nakita dagiti agipatpatarus a Cristiano iti daytoy a paset ti Biblia a nangiturong kadakuada tapno i-connect-da daytoy a padto a nupay naiturong iti Ari ti Juda, agbalin a mensahe ti namnama a mangitudo iti yaay ti maysa a Mesias para iti pannakapabaro ken pannakabalbaliw ti sangatawan ken ti lubong babaen ti maysa nga ubing a mayanak iti kulloong, saan a balay ken babaen ti maysa a pesante mangsango nga iti pannakaikulasay/pannakaiwalin iti kagimongan. Ti namnama a maipaay iti baro a sangatawan ket mayanak uray kadagidiay mailanglangi/mairurumen iti kagimongan babaen kadagiti nabileg iti daytoy a lubong. ti Dios kadagiti iti agdama ken ti panangirurumen a ina Ti teksto iti Lukas 1: 26 - 35, ipakpakaammo ni anghel Gabriel ken Maria ti maysa a naisangayan a gundaway (pribilehio) iti panangpili ti Dios kenkuana nga agbalin nga ina ti mesias nga umay mangipasdek iti panagturay ti Dios iti bileg ti ayat, saan nga iti bileg wenno pannakabalin. Naibagbagan a ti mesias ti ti mangako agnanayon a panagturayna iti Israel. Nasdaaw unay ni Maria iti nangeganna nga ipaakem ti Dios kenkuana. Siasino ngamin ni Maria ken ania ti sasaadenna iti 18 iti kinadakkel ni David, ipasdekna
kagimongan ken ti pannakaitulagna ken Jose. Ngem imbaga ti anghel nga aganakto iti lalaki uray balasang pay ti anghel pasingkedanna ti kinapudno a ti plano ti Dios a mangsubbot kadagiti taona ket saan nga agpannuray iti saad iti komunidad wenno kinalaing, adal wenno kinabaknang no di ketdi asino ti pilien ti Dios nga aramatenna nga instrumento iti pannakatungpal ti panggepna para iti pagimbagan ti sangatawan. Pilien ti Dios uray ti kabassitan wenno kababaan a tao para iti iti ken sangatawan. laeng. Manen, ti pakaammo panangbalbaliw panangsubbotna TARABAY PARA KADAGITI MANGARAMAT Inaramat ti Dios dagiti Hebreo a naglibas manipud Egipto kas "experimento" maipapan iti baro a sangatawan. iti pannakaadipen ken manglaklak-am iti wayawaya nga agdayaw iti Diosda a saan ket a dagiti dios dagiti nangadipen kadakuada, nagbalin dagiti Hebreo a "silaw kadagiti nasion" a kasla ketdin naparsua manen ti sangatawan. Wayawaya ken panagpapada - tunggal pamilia padapada ti bingayda a paset ti daga, awan kangatuan nga agturay kadakuada no di ti Dios - naipasdek kas pondasion ti baro a nasion. Ti pammati iti Biblia ipakitana a saan nga ipalubos ti Dios a ti diablo ken kinadakes iti pakasaritaan ti lubong. Ti Dios ti agballigi babaen ti panangpabarona iti bassit a paset ti sangatawan a mangbukel iti baro a naparsua nga Israel. Ti Israel daytoy baro a paset ngem saan a nagballigi. Ti koma Iglesia ti baro a naparsua a tattao ngem uray ti Iglesia mabalin nga agpalso. Nupay kasta, makitatayon ti desinio ti Dios para iti baro a sangatawan - aggapuda kadagiti biktima ti lubong isuda nga agtultuloy a mangsaksaksi iti kinapudno ken kinalinteg ti Dios. Saan nga aggapu kadagiti nangato 19 Nawayawayaan manipud
ken nabileg. Daytoy ti di agpatingga a trabaho ti Dios agingga a tumpuar ti baro a sangatawan iti rabaw ti daga. I. Panggep: Kalpasan manamnama a: ti panagadal, dagiti nakipaset ket 1. mailadawanda dagiti pakailasinan kas imbaga ni Isaias a namnama ti panakaisalakan para kadagiti tao a gumawgawawa iti wayawaya ken kinaan-anay 2. marukodda dagiti akemda para iti wayawaya ken panagpapadapada dagiti tao iti komunidad 3. maipamaysada ti imatangda iti yuumay ni Jesus kas sungbat ti Dios iti arungaing dagiti tao iti wayawaya ken panagpapadapada 4. mayebkasda ti panagyamanda iti Dios gapu iti gundaway nga intedna tapno makipasetda kadagiti ganuat para ti nasayaat a lubong. iti panakaipasdek II. Konsepto: Idauloan dagiti nataengan ti panangtulong kadagiti tao para kadagiti gumawgawawa iti pannakawayawaya ken pannakaan-anay.. Dagiti kasapulan: Biblia, himno, dagiti mongo a nadumaduma ti tukad ti panagrusingda, nagrusing iti umuna, maikadua, maikatlo, maikapat ken maikalima nga aldaw, ken maysa a nakadakkelen a mula a mongo nga adda dadakkel a bulongna. III. Linaon/ Wagas ti panagadal A. Panglukat a panagdayaw 20
1. Panangpasangbay. Dawaten ti panangi- burayda kadagiti ar-aramidenda no kasano a sagsaganaanda ti Paskua. 2. Kararag: "Patgenmi a Dios, mapadasanmi koma iti daytoy nga agsapa ti nasayaat a rugi ti panagadal. Maibiagmi kadi dagitoy iti innaldaw. Yeg koma ti pul-oy ti aglawlaw ti napudno a tarigagay ken pigsami a tumulong kadagiti tao nga agsapapul iti wayawaya ken kinaan-anay, babaen ti nagkaykkaysa a panagtignaymi. Iti nagan ni Jesus daytoy ti kararagmi. Amen! 3. Himno: "God's Call for Today", HFJ 362 B. Panagsagana 1. Ibilin iti klase nga obserbaranda dagiti nadumaduma ti panagrusingda a balatong. Iburayda dagiti napaliiwda. Dawaten a diskutirenda dagiti napaliiwda maipapan kadagiti mula ken proseso ti panagdakkelda. 2. Sawen: Dagiti nagrusing a mongo ket ipaspasimudaagda ti panagdakkel ken kinapateg. Babassitda ngem agtuboda ket ti mapasamak dakkel a panagbalbaliw kadakuada. Mabalin a kanen dagiti bukel ken dagiti nagrusing a bukel. Dagiti bukel ti balatong ket sustinirenda ti biag. 3. Damagen: Ania ti kapanunotanyo a pateg ti dagiti bukel mainaig transpormasion para iti baro a sangatawan. konsepto iti C. Tiempo ti panagadal 21
1. Pagsisinnublatan a basaen ti klase dagiti teksto. Umuna a mangbasa dagiti adda iti makinkanawan, sumaruno met dagiti adda iti makanigid. 2. Tunggal maysa kadakuada ket panunotenda a siuulimek ti teksto a naibasa, isuratda iti notebook-da ti ababa a kapanunotanda. 3. Ikkan ida iti kopya ti nailawlawag a teksto (exegesis) ket basaen ti sibubukel a klase, maysa a binatog (sentence)ti basaen ti tunggal maysa. Ikkan ida iti gundaway a mangipapuso iti kaipapanan ti binasada. D. Panangpauneg iti adal/ Panagbibinnuray Saludsoden dagitoy 1. Ania ti krisis a naipresenta iti teksto iti Isaias? 2. Ania ti balakad ni propeta Isaias ken ari Ahaz? 3. Immanamong kadi ni ari Ahaz iti balakad ni propeta Isaias? ti 4. Ania Impakdaar (pronouncement) propeta? 5. Ania ti kaipapanan ti sinial ti nagsikog a babai (Maria)? 6. Ania a tukad ti biag (social origen) ti nagtaudan ni Maria (Napanglaw a pesante wenno mannalon) 7. Apay a nauneg ti siddaaw ni Maria idi nangngegna ti naimbag a damag nanipud ken Anghel Gabriel? 8. Kasano nga inawat ni Maria ti ayab ti Dios? Ania ti insungbatna? 22 ti
9. Adda kadi pateg ti sosial nga istado ni Maria iti panakapilina kas ina ti mesias? Apay? ti sosio- politika a kasasaad ti nasiontayo iti agdama ? Adda kadi pagpadaanda idi panawen da Isaias ken Lucas? 10. Ania E. Panangdiskobre iti adal Saludsoden: 1. Kasano ti panangpili ti Dios kadagiti iti makipaset panakaisalakan? iti naindaklan a planona 2. Kasano a ti tunggal maysa kadakayo ket makipaset iti panakagun-od ti kinaan-anay ken wayawaya para iti baro a sangatawan? F. Panangyaplikar iti adal 1. Ipresenta ti naikabesa a bersikulo: 'Umayto kenka ti Espiritu Santo, insungbat ti anghel. Salinongannakanto ti ti Kangatuan....' (Lucas 1: 35b). pannakabalin 2. Idalan dagiti agad-adal nga agtignay (action) maibasar iti kapanunotanda a mangipakita iti panakipasetda iti sungbat ti Dios para iti wayawaya ken panagpapada dagiti tao. Kalpasanna, iburayda dagiti kapanunotanda iti klase. Aramatenda daytoy nga urnos. Lugar Detailed Action Pagtaengan Iglesia Kagimongan 23
G. Pangserra 1. Panagdaton 2. Himno: "Jesus Christ, Our Lord and Savior", HFJ 118 3. Kararag: Agyamankami Manakabalin a Dios, babaen ken Cristo a naipasngay iti tengnga ti krisis tapno itag-aynakami iti kinaan-anay ken wayawaya. Ited koma ti Espiritum ti pigsa napudno a tarigagay tapno aramidenmi dagiti akemmi para iti wayawaya ken kinaan-anay. Agyamankami tapno kadagiti makipasetkami iti misionmo. Iti nagan ni Apomi a Jesus daytoy ti kararagmi. Amen. karit (Maikatlo a Tawen-Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao December 11, 2016 Maikatlo a Domingo ti Adbiento 24
Human Rights Sunday Paulo ti Leksion 03: "Kariten Dagiti Mangirurumen a Bileg" DAGITI TEKSTO: Daan a Tulag: 1 Ar-ari 12: 1 - 16 Baro a Tulag: Lk 2: 1 - 6 PANNAKAILAWLAWAG DAGITI TEKSTO: Ti teksto 1 Ar-ari 12: 1 - 16 saritaenna no kasano a ti dati a nagkaykaysa ken nabileg a pagarian ket nabingay gapu iti nakaro a mangirurumen ken abusado nga annuroten dagiti agtuturay. Maysa a mangiparangarang ti iti daytoy nadagsen a buis kadagiti umili. Nangrugi a naipakat daytoy nga annuroten ti panagbuis iti tiempo ni David ngem kimmaro idi panawen ni Solomon. Isu ti nangipakat iti puersado a panagtrabaho kadagiti taona. Binukelna ti sangapulo ket dua a distrito a dimmanon pay kadagiti daan a beddeng ti pagarian. Nagtrabaho a libre dagiti lallaki kadagiti nadumaduma a proyekto ket kimmaro daytoy ti panagturayna, nabangon ti templo ti Jerusalem, maysa a dardarepdep ni amana a David. Napukan dagiti kayo iti kabambantayan ti Lebanon. Maisalog dagitoy iti igid ti baybay Maditeranean ket maipatapaw dagitoy ket naguyodda agingga iti Puerto ti Joppa. Manipud idiay mailasatda kadagiti bantay nga agturong iti Jerusalem. Gapu iti kaadayo ti distansia a pakailasatan dagiti material a pagbangon iti templo napukaw ti adu a biag ken adu ti nagsakit kadagiti nagtrabaho. Naalana ti pito a tawen sa naileppas ti templo. Ngem adu pay dagiti proyekto nga insayangkat ni Solomon. Gapu iti dayta ti pannakaipapilit idi tiempona. Idi tiempo 25
pinadagsenna ti buis dagiti umili. Daytoy ti inreklamo dagiti tao ken ni Rehoboam ngem idinto a maasian inyad-aduna ketdi ti buis dagiti tao. Gapu met la iti dayta, nagrebelde dagiti umili iti akin-amianan a paset ket insaadda ni Jeroboam nga umuna nga arida. Dadakkel a riribuk, yaalsa ken panagsisina ti patauden dagiti saan a nalinteg ken mangirurumen a pagannurotan dagiti agtuturay. Daytoy a kinapudno agtultuloy uray ita a tiempo. Kasapulan a supiaten ti Iglesia daytoy kas paset ti ministri ken misionna. Ti istoria ti pannakayanak ti ubing a Jesus (Lk 2: 1 - 6) nagbalinen a naragsak a paset ti tradition-tayo a Cristiano. Tinawen a lagipen ken rambakantayo a narungbo ken naragsak. Nupay kasta, kasapulan a kitaentayo ti kinapudno a nayanak ni Jesus iti tiempo ti adu a panagabuso ken di nainkalintegan a pagannurotan nga ipakpakat dagiti abusado nga agtuturay a Romano ken dagiti kakumplotda a Hudio. Pampaneknekan ti istoria a ti lugar a nakayanakan ni Jesus ket napno iti adu a panagsagaba dagiti agindeg kas kadagiti pesante a Hudio. Pesante dagiti nagannak ken Jesus. Mairamanda kadagiti adu nga umili a napilit nga agtulnog iti di nainkalintegan ken nauyong a paglintegan ti ipapanda panagpailista idiay Jerusalem. Awan ti mailaksid gapuna nga uray babai a masikog mapan latta uray no adayo unay ken napeggad ti daliasatenda. Maysa daytoy kadagiti nainget nga instrumento iti panang-control ti imperio para iti dua a pakaseknan: pannakaipakat ti nasaysayaat a sistema ti panagbuis, ken inkapilitan a panag-recruit para iti armada ti emperio. Ngarud, ti pannakayanak ni Jesus immay iti tengnga ti maysa a kasasaad nga isangsangit dagiti umili a Hudio ti yaay koma ti pannakaispalda iti nakaro ken nauyong a panangadipen kadakuada ti emperio ti 26
Roma. Nabayagen a namnamaen ken ur-urayenda ti yaay ti maysa a mangisalakan a mangiwarnak ken mangsupiat kadagiti saan a nainkalintegan a pannakatratoda ima dagiti nagsisinnublat a sangsangaili a bileg. Nasindian ti namnama iti puso dagiti tao iti yaay ni Jesus kas kadagiti agpaspastor nga isuda ti immuna a nakakita iti ubing a nakaidda iti kulloong. Saantay koma nga abbongan ti kaipapanan ti estoria ti buya ti nakaidda nga ubing iti kulloong. Ti Adbento ken Christmas isuda ti maipapan iti dakkel a bang-ar (breakthrough) wenno gin-awa iti puso ken panunot dagiti tao iti tengnga ti nasaem a pakasaritaan dagiti Hudio. Iparparangarangna ti kinapudno a ni kaanoman, dinto baybay-an ti Dios dagiti taona. Nagtignay ti Dios iti pannakayanak ni Jesus saan nga iti naulimek ken natalna nga aglawlaw ti kagimongan. Nagtignay iti konteksto ti nakaam-amak a krisis ti ekonomia ken politika ken ti pannakabikbiktima dagiti tao. Daytoy ti rason no apay nga immay ni Jesus. Daytoy ti rason no apay nga ituloy a sipapasnek ti Iglesia ti mision ken ministri ni Apona a Jesu-Cristo. iti TARABAY PARA KADAGITI MANGARAMAT Kas ti kinuna daydi Senador Jose W. Diokno, ti natawan a karbengan isu dagiti kalintegan a mamagbalin ti tao a tao. Naparsua a kaladlawan ti Dios, tunggal tao addaan iti daytoy a ladawan ket madadael inton maagaw kadakuada ti kalintegan ken dayawda. Saan nga ikabkabilangan dagiti dakes a tao ti karbengan dagiti nakapuy ken inosente gapu ta dida bigbigen ti ladawan ti Dios a naisigud nga adda iti tao. Aniaman a komunidad ti pammati a yan dagiti mamati, paneknekanda daytoy a kinapudno maipapan kadagiti tao kas maysa a banag ti pammati. Para kadagiti Cristiano, maipaidam ti pammati no dagiti mamati dida Dagiti masalakniban ti natawan a karbengan. 27
a mangigagara iti kalintegan dagiti tao, maibilangdan a rimmuar iti ikub/lakun ti komunidad ti pammati ket masapulda ti agbabawi ken makikappia kadagiti biktimada tapno maisublida iti nakristianoan a komunidad. Daytoy ti makasubbot nga aramid para kadagiti mangsalungasing iti natawan a karbengan. Sapasap ti pannakaakseptar ti international law a dagiti laeng ahente ti estado ti makaaramid iti panagsalungasing iti natawan a karbengan. Maidasig ti salungasing iti natawan a karbengan iti kadawyan a krimen a maaramid dagiti umili kadagiti padada nga umili. Ti gapuna, awanan iti bileg dagiti gagangay nga umuli kontra iti estado. Ti laeng estado ti akin-iggem iti kalintegan nga agaramat iti armado a panaglabsing. Dagiti sangalubongan a tulag, linteg ken protocol maipapan iti Human Rights nairantada a mangsalaknib iti di maiparbeng a kadagiti umili manipud panangaramat ti estado iti puersa ken panaglabsing. ti otoridad ti Dios ngem dagiti gobierno. Babaen ti daytoy a kapanunotan, adda karbengan iglesia a mangpalagip iti estado nga agtulnog iti Dios. Panggep daytoy ti mangsalaknib kadagiti awanan gaway ken awanan basol manipud iti pannakadangran ken kasta met a tulongan ti iglesia ti estado nga agbalin a napudno nga instrumento a mangipatungpal iti hustisia ti Dios di la ket ta sagabaenna ti pungtot ti Dios ket madadael Mamati dagiti Cristiano a nangatngagto ti I. Panggep: Kalpasan nakipaset ket: ti panagadal manamnama a dagiti 28
A. masaritada (retell) manen ti Istoria ni Rehoboam kas ari ken ni Quirinius kas gobernador; B. madiskutirda no kasano dagitoy istoria a kadagiti iti maisilpoda panangitag-ay iti karbengan ti tao (human rights); karit ti agdama C. madiskutirda dagiti tagipatgen nga inted ni Jesus para iti panakaaywan dagiti nakapuy ken awanan gaway; D. mabigbigda dagiti programa ti iglesia mainaig iti panangitag-ay iti karbengan ti tao; E. maiburayda dagiti tarigagayda a makipaset iti panakaitag-ay ti karbengan ti tao. II. Konsepto Idarirag ni Jesus kadagiti nataengan ti panakipasetda iti programa para iti panakasalaknib dagiti nakapuy ken awanan gaway tapno maitag-ay ti dignidadda. Dagiti kasapulan Biblia, himno, mapa ti Israel iti panawen ti Daan a Tulag III. Linaon/ Wagas ti panagadal A. Panglukat a pagdayaw 1. Panangpasangbay 2. Kararag: Agnanayon a Dios, itedmo kadi kadakami tarigagay nga agtultuloy nga agadal kadagiti saom. Idalannakami a makipaset kadagiti ganuat a mangsalaknib kadagiti nakapuy ken awanan gaway tapno maitag-ay ti dignidadda. Iti 29 ti sibibiag a
nagan ni Apomi a Jesus daytoy ti kararagmi. Amen. 3. Himno: "O Come, O Come Emmanuel", HFJ 117 B. Panagsagana 1. Ibaga iti klase a daytoy a Domingo ket aldaw ti karbengan ti tao (human rights Sunday). Dawaten kadagiti nataengan nga iburayda dagiti iti binnatog iti baba. kapanunotanda maipanggep a. Human rights are those rights that make humans human - Sen. Jose W. Diokno b. "The world is becoming more of a neighborhood, but is it any more of a humanhood? If we don't learn to live together as brothers and sisters, we will perish together as fools." -Dr. Martin Luther King, Jr. 2. Sumaen dagiti sungbatda. 3. ni Cristo, pagrebbengantayo nga itag-ay ti karbengan ti tao. Saantayo nga awagan ti bagitayo a Cristiano no saantayo nga aramiden daytoy. Rebbengna unay a makitunostayo (live in harmony) ken respetuentayo ti padatayo a tao. Sawen: kas pasurot C. Oras ti panagadal 1. Mangdutok iti dua a tao a mangbasa kadagiti teksto, 1 nga Ar-ari 12:1-16 ken Lucas 2:1-6, agdengngeg met dagiti dadduma. 30
2. No adda dagiti dadduma a patarus ti Biblia mainaig iti teksto nasayaat a mabasa met dagitoy. (Biblia nga Ilokano, Tagalog wenno English) 3. Isurat dagiti agad-adal iti notebook-da no ania ti naawatanda kadagiti teksto. 4. Pagiinnadalanda kas maysa a grupo no ania idi a ipagarupda a napasamak dagiti panawen. 5. Basaenda dagiti nailawlawag a ti tapno 5. Basaenda dagiti nailawlawag a ti tapno teksto kadagiti (exegesis) mangaramat ti panakaammoda. Babaen ti panangusar iti mapa, amirisen no kasano a dagiti kayo a naaramat iti panakabangon ti templo ket naibiahe nanipud Lebanon a naipan idiay ipakaawatna no Jerusalem. Daytoy ket kasano a naimplementar ti inkapilitan a panagtrabaho (force labor) ken tarabay 6. Iburay ti tunggal maysa no ania dagiti teksto maawatanda a mensahe dagiti mainaig iti agdama. 7. Ipakaammo kadagiti agad-adal a ti proseso nga inaramidda ket maysa a simpli nga exegesis. Kariten ida nga adalenda ti Biblia kas iti wagas nga inaramidda. D. Panangpauneg iti adal Saludsoden dagitoy: 1. Kasano nga ikonektaryo ti istoria iti 1 nga Ar- ari 12:1-16 iti istoria iti Lucas 2:1-6? 31
2. Adda kadi makitayo a panakasalungasing ti karbengan ti tao kadagitoy dua a teksto? 3. Ania dagiti panangirurumen a napasamak idi panawen ni ari Rehoboam? 4. Ania dagiti panangirurumen a napasamak idi panawen ni Quirinius kas gobernadora? 5. Ania ti umisu nga aramidentayo a Cristiano iti sanguanan dagiti panangirurumen nga ar- aramiden dagiti agturay? E. Panangdiskobre iti adal Saludsoden: Ania dagiti kabaelantayo nga aramiden tapno masalaknibantayo dagiti nakapuy ken awanan gaway ken tapno maitag-ay ti dignidadda? F. Panangyaplikar iti adal Kariten dagiti agad-adal nga agsuratda iti saggaysa wenno sagdudua a banag a tapno mabalinda masalaknibanda dagiti nakapuy ken awanan gaway. Kalpasanna isuratda amin dagiti karida (commitment) iti manila paper a kastoy ti paulona: Dagiti karimi para iti panakaitag-ay ti dignidad (our commitment to uphold dignity). Dawaten a basaenda a sangsangkamaysa daytoy naisurat a sampel a kari (sample commitment) nga aramiden Naituding a salaknibanmi dagiti nakapuy ken awanan gaway, babaen iti panangaramid no ania ti umisu. Pabaruenmi dagiti karimi nga agtulnog iti Dios kas ken Jesu Cristo a nagbiag a situtulnog iti nakem ken panggep ti Dios. 32
Nagkurangkami a nangianninaw iti dayag ti Dios kadagiti biagmi iti napalabas, ngem ita ken iti amin a panagbiagmi agbiagkami nga agaramid iti umisu, agbiagkami a naasi ken nalinteg a makipagdaliasat kadagiti amin a tao ken ti sangaparsuaan. G. Pangserra 1. Panagdaton 2. Himno: "God's Call for Today", HFJ 362 3. Kararag: Patgenmi a Dios, agyamankami ta intedmo kadakami ti tured len pigsa a mangsalaknib kadagiti nakapuy ken awanan gaway. Itedmo kadakami ti bileg ti pammati a mangitag-ay iti dignidad ti tao. Iti nagan ni Apomi a Jesus, daytoy ti kararagmi. Amen. H. Aramiden iti pagtaengan (Homework) 1. Ibilin kadagiti agad-adal a basaenda iti pagtaenganda dagiti teksto a maaramat iti sumaruno a panagadal (Isaias 49:1-3 ken Juan 3:11-17). 2. Dawaten a sursuruenda ti agaramid iti simpli nga exegesis iti pagtaenganda. 3. Mabalinda nga iburay dagiti aramidenda iti pagtaenganda inton sumaruno a Domingo. 4. Ikkam ida iti kopya ti naipatarus a teksto companion guide) a (Exegesis and maaramat iti sumaruno a panagadal. 33
(Maikatlo a Tawen-Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao December 18, 2016 Maikauppat a Domingo ti Adbiento Paulo ti Leksion 04 "NI JESUS KAS AYAT TI DIOS A NAGBALIN A TAO" DAGITI TEKSTO: 34
Daan a Tulag: Salmo 127, 72:1ff; Jeremias 22:13-16 Baro a Tulag: Juan 3:11-17 PANNAKAILAWLAWAG DAGITI TEKSTO: Ti tekstotayo iti Isaias 49 ket naisurat maibasar iti nakas-ang a kapadasan dagiti Israelita a naitalaw manipud iti nasionda. Inkapilitan a nakipagbiagda nga kadagiti agdaydayaw kadagiti didiosen ken addaan iti nadurdur-as a kultura. Naibilangda kas segunda Klase (Second Class) nga umili, awanan iti kalintegan ken kanayon a pagraranggasan ken pagang-angawan dagiti nangadipen kadakuada (Salmo 127). nangadipen kadakuada, tattao Ti kinapudno nga isuda ket iturayan ti sabali a nasion, ti ti pannakarebba dagiti pagtaenganda, ti pannakaabuso lallaki dagiti babbai ken pannakaparigat dagiti (Dungdung-aw 1-5) ket inyegna kadakuada ti nakaal- alinggaget a kasasaad. Narigat a maawatan dagiti Israelita daytoy gapu ta patienda nga isuda ti napili ken inayat ti Dios a tattaona ket awan ti aniaman a kalamidad a makadadael kadakuada. Saanda nga impangag ti balakad dagiti propeta kas ken Jeremias tapno agbabawida kadagiti basolda nangruna dagiti agturay tapno aramidenda ti kinalinteg ket itag-ayda dagiti napanglaw ken mailupitlupit iti kagimongan (Jeremias 22:13-16; Salmo 72). Nagbanag amin dagitoy iti panakadadael ti nasion. Nagpatingga ti monarkia (panagturay dagiti ari) ken ti imbilangda a panawen ti wayawaya ken bilegda kas tattao. Nakaro ti pannakadadaelda ket nagbiagda iti panawen ti kinaawan namnama. ti pannakadadael templo ti Dios, 35
Nagbalin a nalidem ti masakbayanda. Awan pamalpalatpatanda ti pannakaadipenda. Nagbiagda iti nasipnget ken narikut a kasasaad. Nupay kasta nakita dagiti propeta nga iti adda masakbayan dagiti pannakaadipenda. Naamirisda nga inayaban ti Dios dagitoy a tao uray idi saanda pay a naipasngay kas maysa a nasion, ngem apagkanito nga inlemmeng ti Dios kas iti bai (bow) a naidulin ngem mairuarto iti naituding a tiempo. Inayaban ti Dios dagitoy a tao nga agserbi a pannakangiwatna, mangibagi iti Dios kadagiti nasion a maiparangarangto, saan a babaen iti naarian wenno nabileg a panagturay. Daytoy mangibagi iti Dios a mangibiag iti nalinteg ken natan-ok a pagayatanna ket makita iti biag ti maysa a babaonen (servant). Daytoy ti wagas ti Dios a mangipakaammo iti kina-Diosna iti masakbayan ken iti biag dagiti taona. Iti kangitingitan ti sipnget ken pannakadadael, maipasngay ti baro a wagas ken aramid ti Dios babaen ti maysa nga adipen tapno iti wagas nga awan mangipagpagarup umayna agasan, sapuyoten ken liwliwaen dagiti nadudog ti pusoda a tattao. iti panagpatingga Israelita malaksid pakaidayawanna. a Agbalinda Ti panagsarita da Jesus ken Nicodemus (Juan 3:11-17) a maysa nga edukado a Fariseo ket maipagarup a ladawan no kasano ti panangkita ti nagsurat iti daytoy nga ebanghelio kadagiti agturay a Judio kalpasan ti pannakatay ken pannagungar ni Jesus. Inlawlawag ni Jesus ken Nicodemus ti misterio ti inkarnasion (panagbalin ti Dios a tao). Daytoy a misterio ket saan a maawatan ti maysa a Judio kas ken Necodimus, a ti anak ti tao nga imbaon ti Dios ket naitan-ok sadi langit ken nagun-odna ti pammadayaw kas mangisalakan gapu iti kababalin ken kabaelanna a nagbiag ken nakipagbiag iti nalaad a kasasaad ti lubong. Linak-amna dagiti saem ken rag-o ti agbiag 36
kas natulnog nga anak ken adipen ti Dios. Amin dagitoy ket naigamer iti misterio ti inkarnasion kas naindaklan nga aramid ti Dios. Inlawlawag ni Jesus a kabaelanna nga aramiden amin dagitoy babaen ti ayat ti Dios nga ibibiagna. Ammona a ti presensiana ket isu ti pakaipakitaan ti panagayat ti Dios iti lubong a naigamer iti sipnget ken nakaro a pannakadadael. Ayat ti Dios a naglasag, ayat a naiparangarang babaen ti nagsagaba nga adipen ken nailansa iti krus nga isut nagtaudan ti namnama ken lawag dagiti agbibiag iti kasipngetan. Ni Jesus kas ayat ti Dios, naigamer ti biagna iti agsagsagaba a lubong, madadaan nga agsakripisio para kadagiti dadduma. Pasingkedan daytoy ti panagungar ni Apotayo a Jesu Cristo, kadagiti mamati a daytoy a pasamak ket ladawan ti ayat ti Dios a nakasagana a mangpabileg kadagiti ay-ayatenna para iti baro a biag ken masakbayan. Daytoy ti Dios a pagserserbian ken saksaksiantayo a sitatalek ken napnuan namnama. TARABAY KADAGITI MANGARAMAT: Babaen ken Jesus a Nazareno, immay ti Dios ti ditoy tarimaanenna. lubong panagayatna kadagiti pinarsuana. Pagtuladan a naiparangarang a ti maysa a biktima iti panirigan dagiti Judio ket nagsagaba kas subbot ti basol. Ken Jesus a nagsakripisio, ti Dios pinarsuana manen (recreates) ti sangatawan iti kasasayaatan a wagas. Ni Jesus kas tao nga isu't umuna ken pangrugian ti baro a kinatao ket aw-awisennatayo tapno surotentayo ti dalanna kas baro a parsua. tapno Impakitana Kadagiti sursuro ni Jesus, impakitana ti sirmata ti baro a kagimongan a pakipagnaedan ti Dios-ti Pagarianna, kagimongan a pagnaedan dagiti tattao a naagasan kadagiti sagubanitda, nawayawayaan 37
kadagiti pannakabalin ti demonio, naparabur kadagiti makasapul, nakapuy, managpadagus kadagiti gan-ganaet ken maidasdasig, mamakawan kadagiti managbasol ken nakasagana a mangiserbi iti biagda para kadagiti gagayyemda. Daytoy ti langa ti baro a lubong. naimbag kadagiti Dagiti kinagasat a paset ti sermon ni Jesus idiay bantay (Mateo 5) ket dakamatenna ti biag ken alagaden dagiti agnaed iti Pagarian ti Dios: dagiti napanglaw iti kalamidad, naemma ken nadalus ti panagpuspusoda, mabisin ken mawaw iti hustisia, manangaasi ken mamagkakappia. Daytoy a sirmata ti baro a sangatawan ket iladawanna ti lubong a natarimaan manipud pannakadadael. Impasdek ni Jesus ti Iglesia, "Iti rabaw daytoy a bato, bangonekto ti Iglesiak" (Mateo 16:18) kas bagina a mangipakita iti kaaddana ditoy lubong, kas iti kaadda ti Dios babaen ken Jesus, ti Iglesia ket naayaban ken naipasdek kas presensia ni Jesus ditoy lubong babaen ti biagna, trabaho ken pannakilangenna. Iti uneg ti Iglesia ken babaen ti Iglesia, ti espirito ni Jesus ket iti nadadael a agtultuloy a mangtartarimaan sangaparsuaan agingga a ti pagayatan ti Dios para iti naan-anay a pannakaagas ken pannakaikappia daytoy ket agballigi. iti espirito, nagsagaba I. Panggep Kalpasan nagatendar ket: ti panagadal manamnama a dagiti 1. Ideklarada nga inbaon ti Dios ni Jesus kas simbolo ti ayatna ditoy lubong; 2. Mailawlawagda nga immay ni Jesus tapno agasanna ti lubong: 3. Mailadawanda ti kagimongan a naagasan; 38
4. Makaaramid ti komitment a tumulong pannakaagas ti lubong. II. Konsepto: Immay ni Jesus ditoy lubong tapno masaksakit, agasanna dagiti wayawayaanna iti managdakdakes, mangipaay agkasapulan, kasapulan nakapuy, naimbag kadagiti manangpasangbay sangsang-ili mairurumen, ken managpakawan ken sisasagana nga mangipaay iti gagayemna. dagiti dagiti kadagiti ti biagna para Dagiti Kasapulan: Biblia(preferably NRSV), himno, K- (Know-Want-Learn) Chart, a situationer W-L simplified (appended below) national III. LINAON TI PANAGADAL A. Panglukat a Panagdayaw 1. Panangpasangbay: Kablaawan ti tunggal maysa iti Nagasat a Baro a tawen! 2. Panglukat a Kararag: "Dios ti ayat, umaykami agadal kadagiti Sasaom ken tapno dumngeg ken suroten dagiti bilinmo. Idalanmo ti mangisuro kadakami. Idalannakami met tapno maadalankami a naimbag. Ti Kadi pammabileg ti Espiritu Santom ti adda kadakami tapno iti mabalinmi nga iti masaksakit a iti baet Ikkannakami ibiag dagitoy lubongmi. 39 iti
namnama iti lubongmi. Agkararagkami ken Jesus nga Apomi, Amen! 3. Panglukat a Kararag: "We Hail You, God's Anointed", HFJ 115 B. Panangisagana 1. Ipresentar ti K-W-L (Know-Want-Learn) Chart. Ti leksion ket maipapan ken Jesus. Pagkadwaen ti klase. Ti umuna a grupo bagida ti umuna a kulom ti maikadua a grupo bagida ti maikadua a kolum. 2. Ibagam nga ibingayda dagiti insuratda iti umuna ken maikadua a kulom iti klase. Ti maikatlo a kulon suratanda madamdama. C. Oras ti Innadal/Panagadal 1. Ipresentar iti naipababa nga kasasaad iti agdama a lubong (kitan iti baba). Ibagam iti klase nga isuratda wenno tadaananda dagiti banag a makasair iti riknada. Ibagam nga kalpasanna ibingaydanto daytoy iti klase. Pagmaymaysaen dagiti notasda: Ibagam: "Kastoy ti pudpudno a mapaspasamak iti lubong a pagargarawantayo. Agbibiagtayo iti masaksakit a lubong." 2. Ibagam nga iti klase dagiti ibingayda natakuatanda ti Pannakailawlawag ti teksto ken Tarabay kadagiti Mangisuro isu a naipa asaynment idi napalabas nga Domingo. D. Panangpauneg ti Adal/Panagbibinnuray. 40
1. Agsubli iti K-W-L Chart. Tay dati a grupoda isuratda dagiti naadalda maipapan ken Jesus. Ibingayda iti klaseda. Ania ti ammom maipangge p ken Jesus Ania ti kayatmo a maammuan maipangge p ken Jesus Ania ti naawatak maipangge p ken Jesus 2. Damagen dagiti sumaganad a salsaludsod: a. Ti kadi panangiladawan ni John ken Jesus iti Juan 3:11-17, a babaen ken Jesus, ti naglasag masaksakit nga kagimongan? Kasano? ti Dios tapno isalakanna ken matmatayen b. Ania dagiti banag nga pagmaymaysaen- tayo nga adal a masursuro ita a leksion? (Ay-ayaten ti Dios ti lubong ken dagiti tattaona-isu nga nagbalin a tao babaen ken Jesu-Cristo) E. Panangdiskubre ti Adal manipud iti Biblia. Damagem: Ania ti inaramid ni Jesus tapno maagasan ti lubong? F. Panangiyaplikar ti Adal manipud iti Biblia. Idrowing iti grapiko iti black board wenno iti cartolina. Damagen kadakuada no ania ti mabalinda nga aramiden. Kas pagarigan: 41
Fre e all of us fro m Things to all do to de mend mo broken nic humanity po we rs Fre e all of us fro m all de mo nic po Fre wer e all s of us fro m all de mo nic po wer s Fre e all of us fro m all de mo nic po Fre wer e all s of us fro m all de mo G. Pangserra nga Aramid: nic po wer s Fre e all of us fro m all de mo nic po wer s Fre e all of us fro m all de mo nic po wer s 1. Panagdaton Fre e all of us fro m all de mo nic po we rs 2. Pangrikep a Kanta: "The Prophecy", HFJ 120 3. Pangrikep a Kararag: Ibaga kadagiti agad- adal nga agkararag iti naulimek. Ibagam a dawatenda iti kaadda ti Dios kadakuada tapno maaramidda dagiti trabahoda manen ita a lawas. Agkararag ka iti kamaudiananna. " Apo Dios agyamankami iti panaglasag mo 42
babaen ken Jesus. Tulonganakami tapno agbiag kami a maiar-ngi iti biag ni Jesus. Agkararagkami ken Jesus nga apomi. Amen! Naipaababa a Kasasaad ti Pagilian (A simplified National Situationer) Nainsigudan nga Umili kommunindad dagiti nainsigudan nga umili natibker takderda a manglaban kadagiti kompaniya a mangagaw kadagiti dagada wenno iti pannakaipatakder iti negosyo.. Dagiti military ket agtultuloy ti panangbutbutengda kadakauada. Dagiti naisigudan nga umili tarigagayanda ti mangprotektar iti daga nga insagut dagiti appoda wenno kaamaanda. Maysa nga kayatda nga isalbar ket ti pagtaengan ti nangayed nga nakaparsuaan kas iti biag ti "flora" ken "fauna." Dagitoy nga lugar ti kaaduan iti balitok, nikel ken copper. 97 a porsiento ti kinabaknang ti nasion ti maibunag a mapan iti ganganaet nga pagilian. Iti ti panagminas ditoy nagkaadun nga kompanya Pilipinas, nagtalinaed a saan a mabenepisyaran dagiti Lumad ken nainsigudan nga umili, uray kadagiti batayan a pagkasapulan kas iti pagbiag, edukasyon ken salun-at. Ti agdama nga sitwasion ti panagminas ti lalo gangannaet mabenbenepisiaran. Dagiti Lumad nagtalinaed ti ti panagminas ken takderda a saanda kayat panagpukan ti kayo dagiti kompaniya nga mayat nga agoperar iti dagada. . [Gulphing Ogan and Santi Mero] Dagiti Lumad ken ti landda ancestral para a nga dagiti nasion Dagiti naorganisa nga grupo dagiti nainsigudan nga umili iti Kordilyeras ken Mindanao kayatda a ti panagminas ket para iti pagsayaatan ti Pilipinas. 43
Ilabanda ti kalinteganda a ti daga maaramat para iti pagsayaatanda saan a para kadagiti ganganaet. Ti Aglawlaw Saan laeng a dagiti nainsigudan nga umili ti map-apektaran ti panagminas ken panagpukan ti kaykayyo. Dagitoy nga aramid ket ultimatum a makaperdi iti aglawlaw ken kadatayo a tattao. Dagiti adda iti baba saan a mailisi iti pannakadadael. Makitatayo ti panaglayus iti panawen ti bagyo a kas napasamak iti Zamabales, iti bagyo Lando, ken ti panagparang ti nalabaga nga danum iti asideg dagiti pagminasan. Adu dagiti report maipapan iti panang- imbestiga iti aglawlaw nga adu dagiti naruay nga iti aglawlaw, iti pannakadadael pammaneknek naisubmitar iti Mines and Geosciences Bureau, ngem saan nga maikankano dagitoy. Sumagmamano nga report ket dagiti sumaganad: Tampakan Mining iti Mindanao a bagi ni Alvantara ken dagiti annakna (Alsons) nga pinuduan ti Anglo-swiss, ti panagmina iti nikel iti Asia, a partner ti Japanese miner Sumitomo, Toronto Ventures, DMCI. Dagitoy nga proyekto naibaga nga dakkel ti perdisyon iti aglawlaw ken kangrunaan iti danum. Dagitoy nga kompaniya Mmakaperdida iti aglawlaw ken iti kinatao. Dagiti Mannalon/Mangalap Dagiti mannalon ken mangalap ti kangatuan nga sektor ti pagilian a kakukurapayan. Uray la 55 a 52 inggana 55 a porsiento iti sibubukel a populasyon ti Pilipinas ket amannalon ken mangalap nga agbibiag iti 200 a pesos ti sapulda iti inaldaw. Uray no kasano ti kinapasnekda nga agtrabaho nagbalin nga isuda pay laeng ti karirigatan ti panangbiag ditoy Pagilian a Pilipinas. Dagiti Sistema iti kagimongan aglalo a 44
mangte kinarigat dagiti tattao. Nagtalinaed nga iti sangapulo a mannalon 9 ti awan dagana. Dagiti hacienda saan pay a naibunnong, gapau ta tagikauen dagiti apot dag akas koma iti Hacienda Luisita iti Tarlac, a bagida Cojuangco, ti Araneta Estate iti Bulaacan, Hacienda Dolores iti Pampamnga, Hacienda Looc iti Batangas. Eduardo Cojuangco hacienda iti Negros ken ti ginasut nga hacienda nga iti kontrolado dagiti dadakkel nga korporasyon Mindanao. ti pudno a panagrang-ay ti biagda no adda, nasayaat nga reporma ti national industrialization. Dagiti mannalon mariknada ti daga a mapakuyogan Dagiti Mangmangged iti panagngato ti sueldoda iti P125 a mainayon iti inaldawda tapno mangpunno ken mangpullat iti dakkel utangda para iti pagkasapulanda iti inaldaw. Itultuloyda nga ipukkaw iti nasayaat a pagsapulan iti inaldaw. Iti kadagupan ti sangapulo a mangmangged awan pulos kadakuada ti adda nasayaat a trabahona. Dagiti mangmangged ket agpukpukkaw Makitatayo ti ladawan ti agdama a kasasaad iti agdama a panawen. Ania ti mabalintayo nga aramiden? Kas Iglesia, ania dagiti akem ken responsibilidad tayo iti kastoy a kasasaad. 45
(Maikatlo a Tawen-Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao December 25, 2016 Christmas Sunday Paulo ti Leksion 05: "Ti Pannakayanak ni Jesus" DAGITI TEKSTO: Daan a Tulag: Psalm 91:11 Baro a Tulag: Luke 2:7-18 46
PANNAKAILAWLAWAG DAGITI TEKSTO: Ti Salmo 91 ket maysa a kanta a mangyeb- ebkas iti kangatuan a tukad ti panagtalek iti Apo. Ti kalasugan ti mataginayon a pannakaaywan uray pay iti kapeggadan a kasasaad a sangsanguen ti siasinoman. Maiturong daytoy a kanta iti maysa nga agdaydayaw iti santuario ti Dios idiay Jerusalem a pakapadasan iti presensiana kas natibker ken di magaraw a pagkamangan iti pangta ti kinadakes, didigra ken pannakadadael. Ti santuario ti katalgedan a pagkamangan dagiti taona. Dagiti nagtaeng ken naaywanan iti salinong ti santuario, dagiti nakasarak iti rag-o iti lugar pagdaydayawan, iti sidong dagiti napudno nga agdaydayaw ken iti nauneg a agserserbi kaipapanan ti talna ken talged iti tengnga ti peggad a mabalin a sagabaen ti siasinoman, iti nasipnget a rabii wenno ti mangpapatay a bai ti pana a maibiat iti aldaw ken dadduma pay, agtalinaedda a napudno ken natulnog iti pagayatan ti Dios ket saanto nga agballigi a mangyadayo kadakuada iti napudno a pammatida iti ken mangisalakan. Ti Dios panagtalinaedda a paset ti biag ken panagserbi ti Iglesia ket mangted iti naidumduma a kapadasan a mangpanday iti umisu a kababalin ken galad a pagbiaganda iti inaldaw ken iti pakaseknan nga itag-ay ken irupirda. ti Dios ket isu iti Dios ti makasarak kas mannubbot Ti tekstotayo iti Juan 1:14 ket ipaduyakyakna iti ababa ngem nalawag a balikas ti kinapudno ti yaay ni Jesus iti aldaw ti Paskua, sao ti Dios a naglasag ken nakipagtaeng kadatayo. Daytoy ti nakita da Juan ken dadduma a disipulos manipud iti kapadasanda a nakikadkadua ken Jesus iti biag ken panagserbina. Ti lasag a nagbalinan ti Dios ket isu ti pakakitaan ti naan- anay a dayag ti anak ti Dios manipud iti Ama. Ditoy a 47
masarakan ti kinapudno ken misterio ti inkarnasion, (Panaglasag ti Dios ken Cristo) nagbiag kas gagangay a tao. Naaddaan iti pamilia, naaddaan iti gagayyem, ninanamna ti biag iti sidong dagiti tao ken inammona dagiti saan nga umisu a banag a rumbeng a mabaliwan iti kagimongan, inammona dagiti tao nga ad-adda a makasapul iti imatang (attention) ti Dios, tattao a gumawgawawa ti nadadael a biagda ken pannakawayawaya. Impakita ni Jesus tao, mangaywan ken mangilala kadagiti mairururumen. ti Narigat panangipakaammo ti Dios iti galadna, ngem dagiti napinget a pasurot ni Jesus ket nakita ken naawatanda a babaen ti panagsagaba ken pannakatayna kas inosente a biktima ti pammabasol ket isu't pakakitaan ti kaipapanan ti dayaw ken pateg ti biagna kas anak ti Dios. Nalabit daytoy ti gapu no apay a ti ebanghelio ni Lucas, mainaig iti pannakayanak ni Jesus ket impalgakna ti maysa a napateg a banag a dagiti kaunaan a tattao a nakadamag iti daytoy ket dagiti pastor ti karnero. Isuda a maibilang a kababaan a klase ti tao iti kagimongan dagiti Judio, dagiti saan a nakaadal ken matangtangdanan a mangay-aywan iti karnero, dagiti awanan kabaelan a mangsaranget iti gapu ti kinarigatda, awanan kabaelan a mangpadur-as iti biagda tapno mapanawanda ti kinakurapay. Ngem isuda dagiti natudingan a mangipakaammo iti panggep ti Dios, ti naimbag a damag maipapan iti anak ti Dios a mangted namnama ken pannakapabilegda, a ti biagda ket asidegen a mabaliwan babaen kenkuana, a ti pannakayanak ni Jesus ket pudno unay a maysa a naindaklan a selebrasion. iti pannakaagas, pannakaisubli ti pannangipateg ti Dios kadagiti a matukod daytoy a misterio TARABAY KADAGITI MANGARAMAT 48
Iti biang ti sangatawan ken pakasaritaan, ad- adu ti panagtuok ngem ti rag-o a napadasan ti lubong. Adu a langa ti panagladingit dagiti umili ket dagiti asugda timmukno sadi langit. Ngem iti kangitingitan ti panagladingit, inted ti Dios ditoy lubong ti rag-o- ni Jesus. Paset ti nauneg a panangammo (discernment) ti Iglesia no kasano ti panangipakaawatna a ti napanglaw a pannakayanak ni Jesus ket maysa a naragsak a pasamak- "Agragsakka itan Lubong, ti Arimon adtoy". Ngem nalabit ti rag-o a marikrikna ti lubong iti agdama maipanggep iti Paskua ket naiduma iti narikna dagiti pastor ti karnero ken dagiti nailangitan a mensahero idi kaunaan a Paskua. Ta iti biang dagiti pastor ti karnero, ti pannakayanak ti Mesias ket isu't sungbat ti segseggaanda a pannakawayawaya manipud iti kinakurapay, nadagsen nga awit ken pannakaum-umsi. Padpadaanan dagiti Israelita iti ginasut a tawen ti panagpatingga ti awan kaes- eskanna a gubat gapu iti panangdominar kadakuada ti emperio. Nagbiagda iti namnama nga adda nailangitan a mesias nga umay mangipasdek iti panagturay ti Dios nga addaan hustisia, talna ken nam-ay ti biag. Ta kadagiti nakapadas iti rigat ken kinadaksanggasat, ti damag a yaay ti mesias ket maysa nga ebanghelio, maysa a naimbag a damag. Ti kaipapanan ti mensahe ti Paskua iti agdama a lubong ket mapukpukawen iti nagbabaetan dagiti rimat ti aglawlaw a naigamer iti adu a panguartaan. No dadduma ti iglesia ket malibtawanna a ti kaipapanan ti nativity scene a maiparparang tunggal paskua ket maysa a protesta iti agdama a panagrambak ti lubong. Ti nanumo a kasasaad ti nayanak a maladaga iti kulloong ket maysa a nalawag a kabaliktad dagiti makitkita a panagselebrar dagiti tao a nakaaruat iti agkakangina ken agkakapintas a pagan-anay ken gamigam. Napateg unay a subliantayo daydi sigud a 49
kaipapanan ti rag-o a nagtaud iti naimbag a damag ti pannakaipasngay ti ti mesias, pannakaisalakan, ken ti nasayaat a rikna nga yeg ti pannakawayawaya. Ngem saan laeng koma a dagiti iti makaammo, mangbigbig kinapanglaw kas kadagiti pastor ti mangipateg iti pannakaisalakan, ngem amin koma a makangeg ken makaawat iti daytoy naimbag a damag iti agdama a panawen. ti rag-o ken nakapadas ti karnero I. Panggep Kalapasan ti panagadal, manamnama kadagiti nagadal a: A. Mailadawanda daydiay dati a rag-o ti damag ti pannakayanak ni Jesus; B. Umanamongda a maipasubli daydiay dati a rag- o ti panakayanak ni Jesus; C. Mailawlawagda ti kaipapanan ti rag-o a mainaig ken iti pannkaisalakan, pannakabang-ar, pannakawayawaya dagiti tattao ti Dios; D. Saanda nga aramaten ti pannakayanak ni Jesus para iti nakormesyalan a kagagalad; E. Mailanadda dagiti wagas iti panangiyebkas ti rag-o ti tunggal maysa iti yaay ni Jesus; II. Konsepto: Kasapulan a pasublien dagiti agdaydayaw ti dati a rag-o(original joy) nga intunda ti damag ti rag-oti pannakayanak ti pannakaisalakan, pannakawayawaya. ti messias; ti ti bang-ar, ken 50
Dagiti Kasapulan: Biblia (masapul a NRSV), hymno, ladawan ti nakaisem a rupa ken naliday a rupa para iti tunggal maysa kadagiti agad-adal, dua a bingay a pagsuratan III. Linaon ti Panagadal A. Panglukat a Panagdayaw 1. Panangpasangbay 2. Panglukat a karara: Naindaklan a Dios, ipaaymo kadakami iti bileg a mangaramid kadagiti pagayatam kas sukimatenmi dagiti ti sasaom. ti pagrebbenganmi a mangiwaragawag Ebangheliom. a mangaramid nga addaan ti natulnog a puso ken Jesus kumararagkami. Amen. Tulongannakami kadakami Intedmo nakem. nagan ni Iti 3. Panglukat a Kanta: "Joy to the World" B. Panagsagana 1. Isagana ti klase para iti ay-ayam a, " Naragsak ka kadi wenno Saan?". Ibunong dagiti ladawan ti nakaisem a rupa ken naliday a rupa kadagiti agadal. Basaen iti napigsa dagiti nailanad a balikas iti baba ket ingatoda ti nakaisem a rupa nu naragsakda ken naliday a rupa met nu nalidayda. a. "Agragsakka Itan Lubong, Ti Arimon adtoy. b. Ti Paskua ket panawen ti nagarbo a panaggatang kadagiti sapatos, arwaten ken agkakangina a sagut. c. Iti baet ti malmalday a lubong, inpaay ti Dios ti dakkel a rag-o--- Ni Jesus. 51
d. Mangantayo kadagiti adu a taraon ken uminomtayo iti adu nga arak tunggal Paskua. e. Iti agdama a panawen, ti anag ken mensahe ti Paskua ket mapukpukawen gapu iti nakomersialan a lubong.I f. Ti Iglesia ket mabalinanna a biagen ti simple ngem napnoan rag-o a ladawan ti Belen (Nativity Scene) iti rabii ti Paskua ken matingiting ti kaipapananna tapnon makontra ti ti buya (holiday scene) panangrambak ti nalawlawa a lubong. g. Panagtapat, panangted, panagbibinnuray ken panaggiinnayat ket isu ti tema ti aldaw ti Paskua. h. Gloria iti Dios a kangatoan a langit, ket ditoy daga, kappia ken talna kadagiti tattao a pakaragsakanna! i. Ti sao nagbalin a lasag ken nakipagbiag kadatayo, ket nakitatayo ti dayagna, ti dayag a kas bugbugtong nga anak ti Ama, napno iti Gloria ken kinapudno. j. Ti Anghel kinunana kadakuada, "Dikay agbuteng! Addaak ditoy a mangyeg kadakayo iti naimbag a damag a pakaragsakanyo: Ita nga aldaw,ditoy ili ti mangisalakan niDavid, naipasngay kadakayo-- ni Kristo nga Apo! 3. Kalpasan ti ay-ayam, saludsuden iti klase. a. Kasano iti ay- ti panangsungbatyo ayamtayo? Nalaka kadi weenno narigat? b. Ania ti ladawan ti lubong nu adda ti pudno a rag-o ken ragsak? Ania ti mariknayo? c. Ania ti mabalinyo nga aramiden tapno agbalin ti lubong a nasaysayaat para iti 52
tunggal maysa, kangrunaaanna kadagiti napanglaw ken maisisiassi? d. Ania ti plano ti Dios para iti lubongtayo? Mangted kadi kadatayo iti rag-o nga isu met ti narikna dagiti agpaspastor iti daydi immuna nga aldaw ti Paskua? C. Panawen ti Panagadal 1. Basaen dagiti agad-adal dagiti dua a basaran a teksto. 2. Ibaga iti klase a mangted iti simple a pannakailawlawag ti teksto. a. Basaen a naimbag ti teksto. b. Basaen pay dagiti sabali a pataros ti teksto nu adda. c. Isuratda a papael pannakaawatda iti teksto, sadanto ibingay iti klase. iti ti ababa d. Kas maysa a grupo, amirisen nu ania ti kapanpanunotanda a mapaspasamak kadagidi a panawen. e. Kas maysa a grupo, basaen ti Pannakailawlawag ti Teksto ken Tarabay kadagiti Mangisuro tapno maawaatanda pay a naimbag ti teksto. f. Iburayda nu ania ti kapanpanunotanda a mensahe ti teksto.H D. Panangpauneg ti Adal/Panagbibinnuray 53
1. Diskutiren ti leksion ken saludsuden dagiti sumaganad a saludsud. a. Kasano ti panangiladawan ni Lukas ti rikna a ti rag-o ken segga a narikna dagiti agpaspastor? Kasanotayo a mapasubli daydiay dati a rag-o a narikan dagiti agpaspastor? b. Ikompara ti panangilanad ni Juan ken ni Lukas ti mainaig iti yaay ni kristo iti aldaw ti Paskua. E. Panangdiskubre ti Adal 1. Saludsudem: "Kasano a pasublien dagiti ti ken ti agdaydayaw daydiay dati a pannakaisaalakan, bang-ar pannakawayawaya nga pannakayanak ti Messias"? inyeg rag-o F. Panangyaplikar ti Naadal 1. Ibaga kadagiti agad-adal nga garamidda iti reflective iti paannakipaagpasetda iti pannakaisubli ti dati a rag-o ti immuna a Paskua. Ket kalpasanna, mabalinda dagiti iti klase. Usarenda kapanpanunotanda daytoy a porma. iburay nga Wagas ti Pannakaisubli ti Rag-o 1. Ibaga kadagiti agad-adal nga garamidda iti reflective iti paannakipaagpasetda iti pannakaisubli ti dati a rag-o ti immuna a Paskua. Ket kalpasanna, mabalinda dagiti iti klase. Usarenda kapanpanunotanda daytoy a porma. iburay nga Wagas ti Pannakaisubli ti Rag-o action a mangipakita Pagtaengan Simbaan Komunidad 54
G. Pangrikep a Panagdayaw 1. Panagdaton 2. Pangserra a Kanta: Lubong" 2. Pangserra a Kanta: Lubong" "Agragsakka 3. Pangserra a Kararag: Ibaga kadagiti nagadal a mangyebkasda iti ababa a kararag ti panagkomit a kas pasetda iti pannakisubli ti dati a rag-o(original joy) ti pannakaisalakan, bang-ar, ken pannakawayawaya a narikna dagiti agpaspastor. (Maikatlo a Tawen-Book 2) Panangibiag iti Espiritualidad iti Baet iti Agtultuloy a Pannakadadael ti Kinatao January 01, 2017 Umuna a Domingo kalpasan Paskua Paulo ti Leksion 06: "PANANGSALAKNIB KADAGITI UBBING, TANDA TI BARO A PANGRUGIAN" Dagiti Teksto: Daan a Tulag: Isaias 43:18-19 Baro a Tulag: Mateo 2:1-16 55
PANAKAILAWLAWAG DAGITI TEKSTO: Daytoy tekstotayo iti Daan a Tulag (Isaias 43:18-19) ket sarsaritaenna ti padto dagiti propeta maipanggep iti baro a banag nga aramiden ti Dios a naituding a mapasamak. Banag nga iparparangarang dagiti pasamak iti aglawlaw. Maysa a baro a pakaammo no kasano a maawatan dagiti tao ti wagas ken aramid ti Dios a mangrimbaw kadagiti narikut ken narigat a maawatan a kannawidan ken pammati dagiti tattao nangruna ket nairamut la unay dagiti Israelita iti kapadasanda kas kadagitoy: nagtalinaed iti lagipda ti kapadasanda iti iruruarda idiay Ehipto (Exodus event); nairamutda iti pannangipagarup nga isuda laeng ti agtagikua iti katulagan idiay Sinai (Sinaic covenant- "siak ti Diosyo ket dakayo dagiti taok"); nakudrepan ti panunotda iti panangipapan nga isuda laeng ti napili a tattao ti Dios; saan nga umisu a pammati nga isuda laeng ti agtagikua iti grasia ti Dios a mangsubbot ken mangwayawaya. Manipud kadagitoy a nakaisigudan, aw-awagan ti propeta ti imatang dagiti naitalaw idiay Babilonia tapno baliwanda ti klase ti espiritualidadda babaen ti lawag ti kapadasanda. Israelita, naabakda iti gubat, matagtagibassit, pinarmek ti sabali a nasion iti nagan ti sabali a didiosen. Ti sigud a iti panangipapanda, kannawidanda, iti pammatida ket nagbalin a saludsod ken awan kaipapananna. Maysa a mabalin a pakasulisogan ti adu kadakuada tapno paglikudan ken pagduduaanda ti pammatida ket arakupenda dagiti ipagarupda a nadurdur-as ken natantan-ok a kultura, politika, ken kannawidan ti relihion dagiti taga Babilonia. Kasano a mairupirda ti kinapudno, kababalin ken kabaelan ti pammatida no agbibiagda iti baet ti ganganaet a Nakas-ang ti kasasaad dagiti panagpannurayda ti ti sigud a pannakaawatda 56
kultura ken relihion a saan a pabor kadakuada ket dida makita ti bileg ni Yahweh a Diosda. Nabilbileg kadi ni Marduk a didiosen ti Babilonia ngem ni Yahweh? No saan a pudno daytoy, apay a napasaak dagitoy? Nadadael ken nauram ti templo ken ti nasantuan a siudad ti Jerusalem, naitalaw dagiti pangulo ti nasion ken relihionda, nagbiagda iti nakas-ang a kasasaad, nagalla-allada iti kaawan namnama iti ganganaet a daga, nalidem dagiti wagas ni Yahweh kadakuada, ken ti kalinteganda iti katulaganda ket nalipatanna. Ngem nabigbig dagiti propeta a masapul a makita dagiti tao ti baro a wagas ti Dios a saan a nagpatingga a nagtigtignay, adda namnama nga umay babaen ti baro ken saanda nga ipagpagarup a wagas ta naiduma ngem iti kadaanan a wagas ti panagbiagda. Dagiti saan a kabaelan ti tao nga aramiden, inaramiden ti Dios. Uray pay dagiti impatpategda a kannawidan ti relihion ket masapul a mabalbaliwan ta umayen ti kasasayaatan a wagas ti Dios. Ditoy nga agtignay ti nakaskasdaaw a pannakabalin ti mangwayawaya a Dios a maiparangarang iti masanguanan. Daytoy ti pakabuklan ti nakaskasdaaw ken naimbag a damag nga iwarnak ti ebanghelio. Iti tekstotayo iti Baro a Tulag (Mateo 2:1-16) ipakaawatna a ti naimbag a damag ket saan a nalaka wenno naannayas ti pannakaibanagna. Adda dagiti agmalanga gapu ta daytoy naimbag a damag ket immuna a naipakaammo kadagiti hentil a saan idi nga agpanuray iti Dios ti Israel. Dagiti mamasirib iti daya, dagiti agbibiag iti relihion nga adda pakainaiganna kadagiti bituen, nga ad-adda a ti pakaseknanda ket ti mangibaga iti mapasamak iti masakbayan maibasar iti law-ang (Heavenly panaggaraw dagiti parsua bodies). Ngem iti maysa a gundaway, nasaysayaat a ti banag iti ti naamuanda, nakitada iti law-ang 57
pakailasinan ti naindaklan a pasamak nga aramiden ti Dios kadagiti taona, kari ti Dios a mapasamak babaen ti maysa a maladaga a maipasngay iti kanunomuan a kasasaad, saan nga agtarigagay iti natawan a pannakabalin wenno truno. Daytoy a mapasamak ket naipakaammo kadagiti astrologo, banag a mangipakita a ti sagut ti panangammo (discernment) ket saan a binukodan dagiti maibilang a tao ti Dios, ta uray dagiti dadduma mabalin a matagikuada ti panangammo iti naimbag a damag saan laeng a maibasar kadagiti surat (scripture) ngem uray pay iti pakasaritaan ken gagangay a pasamak iti aglawlaw. Adda panawen a dagitoy saan a maibilang a tao ti Dios ket ad-adda pay a nasidap ken nauneg ti kapanunotanda maipapan iti biag ken pammati ngem dagiti maibilang a tao ti Dios. kadagiti mammasirib (saan a mamati) ket pinarnuayna ti danag ken panagamak kadagiti agturay - dagiti agnumnumar iti panagtalinaed ti mananggundaway a kasasaad. Adda dagiti Herodes nga aramidenda amin a dakes a pamuspusan ken panangallilaw tapno saan a maipasngay ti baro nga urnos ken kasasaad, adda dagiti baybayadanda a mamasirib tapno ammuenda ti pangrugian ti baro a kasasaad tapno lapdanda a maipasngay. Ngem inkeddeng ti Dios ti panagballigina. Daytoy a kasasaad a mangyeg wayawaya kadagiti mairurumen ket awanto ti makalapped. Uray dagiti Herodes a mangaramat iti kadaksan a wagas kas iti pammapatay kadagiti kayanak nga ubbing. Ta ti intuding ti Dios a mapasamak para iti pannakasubbot ken wayawaya, iti kaanoman ket saan a kabaelan a lapdan ti tao, ta daytoy ti mangitag-ay kadagiti nagbiag iti kaawan namnama. Ti maysa a maladaga nga awan kabaelanna ket isu ti pakatungpalan ti naindaklan a panggep ti Dios. Ti panangsalaknib iti biag ken masakbayan dagiti maladaga ken ubbing ket 58 Ngem daytoy a naipakaammo
I. kaipapananna ti pannakipaset iti yaay ti baro ken awan mulitna a sagut ti Dios. TARABAY KADAGITI MANGARAMAT: Dagiti ubbing ket simbolo ti masakbayan. Ket no ania ti ar-aramiden ti lubong kadakuada ket isu't mangipakpakaammo iti masakbayan ti lubong. Ti kagimongan a nasayaat kadagiti ubbing, mangted kadakuada iti gundaway a mangnanam iti kinaubingda, mangibaon kadakuada iti pagadalan a mangisuro nga agaramid iti kinalinteg, agayat a sipupudno ken agtulnog a sipapakumbaba iti Dios (Mikias 6:8) mangipasdek iti natalged a lubong, manakigayyem, managpadagus, naparabur ken pakasarakan iti kinaimbag ti aglawlaw ket ladawan ti maipasdek a baro a lubong a natalged ken maikari a pagnaedan. Ti imahe ti ubing kas propeta a mangidalan ket ipakpakitana daytoy a kinapudno. Kas ladawan ti masakbayan, rumbeng unay a masuruan dagiti ubbing a mangtun-oy iti dalan nga agturong iti naraniag a masakbayan. Daytoy ti kaipapanan ti balikas ni Jesus a kunana agingga a saankayo nga agbalin a kas kadagitoy nga ubbing, saankayto a makastrek iti Pagarian ti Dios. Gapu ta ti pagarian ket agturong iti masakbayan nga insagana ti Dios, ti mensahe ni Jesus ket awan sabali no di ti pannakaipasdek ti kagimongan a manakigayyem kadagiti ubbing a mangpasayaat ti dalan nga agturong iti pannakagun-od ti naraniag a masakbayan maipaay iti amin. Panggep Kalpasan ti panagadal manamnama a dagiti nagatendar ket: 1. Iladawanda a ni Jesus ti sagut ti Dios kadagiti tattao; 59
2. Mailawlawagda no apay a kasapulan nga protektaran dagiti ubbing; 3. Idescribar ti importansiya dagiti ubbing iti masakbayan; 4. Makaiyebkasda kadagiti wagas panangprotektar kadagiti ubbing. II. Konsepto: Kas ken Jesus a sagut ti Dios, dagiti iti a ubbing masapul masakbayan. protektaran para Dagiti Kasapulan Bibliya, pagkantaan nativity scene da Jose ken Maria, nataengan a Jesus iti balay, ken dagiti mamasirib. "What makes me Happy" "Aniada dagiti makaparagsak kenka". Iti dakkel nga cartolina mangdrowing ti kayo ti maysa a mula nga awan ti bulongna. ti makaparagsak kenka". Mangisagana ti petals nga pangipigketam kadagiti sumaganad, ubbing a may- aywanan, naragsak nga ubbing, nasalun-at nga ubbing, agga-ayam nga ubbing, naimas ti turog ti maysa nga ubing, ubbing iti eskwelaan, ubbing nga naisalbar manipud didigra. Ken dadduma pay. Kaadduen ti agaramid iti petals. Iti babaen ti mula isurat "Ania III. LINAON TI PANAGADAL A. Panglukat a Panagdayaw 1. Panangpasangbay: Kablaawan ti tunggal maysa iti Nagasat a Baro a tawen! 2. Panglukata a Kararag: Apo Dios, Namarsua, Mangisalakan ken mangsussustenar ti biagmi, agyamankami iti 60 ti
daytoy baro manen a tawen nga intedmo kadakami. Agyamankami iti daan a tawen isu nga intedmo- kadagiti amin nga gundaway ti panagserbimi kenka. Ammomi tapno ti baro a nga mapabaro manen ti inkam panangmisyon ken panagserbi kenka. Agkararagkami ken Jesus nga Apomi, Amen! inpaaymo tawen 3. Panglukat a Kanta: "I was There to Hear Your Borning Cry", HFJ 45 B. Panangisagana 1. Ibagam iti tunggal maysa a mangalada iti ladawan dagiti ubbing nga maab-abuso. Ibagam iti kapanpanunotanda maipapan iti ladawan ken ania dagiti aramidenda tapno may-wanan dagiti ubbing. Kalpasan ti panagibingayda ipegket da iti sango tapno mangbukel iti collage. mangibingayda nga 2. Ibagam: ti sungbattayo kas tattao ti simbaan iti kastay a nakam-ames a pasamak dagiti ub-ubbing iti agdama a panawen. Ita adalentayo no kasano C. Oras ti Innadal/Panagadal 1. Ipresentar ti pakaibatayan ti leksion. Irugim ti agbasa sumaruno tay adda iti sangom ken sumaruno dagitay dadduma nga agad-adal. 2. Ikkam ida ti kopya daytoy a daniw. Grupoem ida ti tallo. Ti umuna a grupo "Yesterday"- 61
Maikadua a grupo "Today" - Maikatlo a grupo- "Tomorrow" "The Children Yesterday, Today and Tomorrow" (Written by Ms. Elsie Joy dela Cruz) Yesterday, I hear the children laughing, singing, giggling while having fun I see them running, dancing, climbing trees and playing house I smell their fresh hair after bath and sweet breath when they kiss I feel the warmth of their hugs and the sincerity of their embrace. Today, I hear the cries of children who are hungry, and afraid because of being sexually and psychologically abused. I see their bruised bodies being beaten up, callous hands working for food and soiled feet begging for alms on the streets. I smell the stinginess of their unwashed clothes and rottenness of anywhere. their unbathed bodies sleeping I feel the coldness of their touch asking for money and the questioning looks in their eyes. 62
Tomorrow, I am afraid that: We can no longer hear children laughing and singing because their voices are suppressed with bitterness of their pains. We can no longer see them playing with other kids in the neighborhood because they are now imprisoned in the cells of prostitution and addiction. We can no longer feel the warmth and sincerity of their embraces because their emotions are betrayed by suspicions and fears. We can no longer see them sharing their toys and food with other children because they are now influenced by the greediness and individualistic attitude of the adults that surround them. What then will our future if these are our children of today? D. Panangpauneg ti Adal/Panagbibinnuray. Ilawlawag: 1. Kasano ti panangsirmata dagiti propeta ti panagbalbaliw? 2. Inusar ti Dios ti awan gaw-gawayna nga ubing tapno maipablaak iti ayat ken kaasina. 63
Dagiti ubbing ket sagut ti Dios para iti masakbayan. Kas tattao ti simbaan, ania dagiti aramidentayo tapno maaywanan, maprotektaran dagiti ubbing ket maisigurado ti seguridadda? 3. Mamatika iti daniw isu a naibingay ita a bigat? E. Panangdiskubre ti Adal manipud iti Biblia. Damagem: 1. Kasano lanag mannakigayyem kadagiti ubbing? ti ti kagimongan a 2. Kasano a makipartisipar pannakaipasdek kagimongan kadagiti ubbing? ti ti iti mannakigayyem nga Iglesia F. Panangiyaplikar ti Adal manipud iti Biblia. Ibagam kadagiti agad-adal nga isuratda iti notebook no ania ti mabalin nga aramidenda para iti pannakaipasdek iti mannakigayyem a iti agdama a kagimongan kadagiti ubbing panawen. ti ibingayda nga kapanpanunotanda iti klase. Ibagam G. Pangserra nga Aramid: 1. Panagdaton 2. Pangrikep a Kanta: "The Old Year Has Come and Gone, Lord", HFJ 349 3. Pangrikep a Kararag: "Apo Dios, iti daytoy a baro a tulongannakami nga mangipasdek iti naraniag nga masakbayan kangrunaan kadagiti ubbing. Agbalin kami tawen, 64
kadi nga instrument ti pannakaestablisar pagariam ditoy rabaw ti daga, agari koma ti ayat, kappia, husticia ken panagmaymaysa. Pabilgennakami ket papigsaennakami iti iti agnanayon. Makikaaddaka kadakami agnanayon patinggana. Agkararagkami ken Jesus nga Apomi. Amen. nga awan 65


Tulong a pinansial kadagiti proyekto para iti panagbalbaliw ti klima Iti agtultuloy ti ibabarana a lubong, kasapulan ti naiget a panagkumit ken dakkel a puonan tapno manamnama ti agtultuloy a talged ti masakbayan dagiti komunidad a mainaig iti klima. Agpeggad iti panagbalbaliw ti klima - kas iti agtultuloy a napigsa a tudo, irarasuk ti temperatura ken yaadalem ti baybay, ti panagdur-as ti ekonomia ken panagbiag kadagiti maseknan a komunidad, ken ti ngumatngato a mabusbos iti panangpalag-an iti peggad a lak- amen dagiti populasion kasta met ti panangsalaknib kadakuada iti ibunga daytoy. Kas sungbat daytoy, binuangay ti gobierno nasional ti Filipinas ti People's Survival Fund (PSF) babaen ti maysa a linteg a napirmaan idi 2012. Bigbigen ti PSF a naidumduma dagiti kasapulan iti pannakasurot daytoy ken ti kapasidad ti tunggal komunidad. Agduduma unay ti kita ti panagpeggad dagiti komunidad iti panagbalbaliw ti klima. Maysa ngarud a karit ti panangtinong iti mabusbos iti panangsalaknib iti masnop a komunidad iti didigra a bunga ti panagbalbaliw ti klima. Dagiti proyekto a kasapulan ti komunidad Tinawen nga alokasion ti PSF a nairanta a para kadagiti Local Government Units (LGU) ken kadagiti nabigbig a Local/Community Organizations (LCOs)a mangaramid kadagiti adaptation projects ti panagbalbaliw ti klima a mangisagana a naimbag kadagiti nakain- inaka a komunidad kadagiti peggad ti panagbalbaliw ti klima. Masapul a mayannatup dagiti proyekto ti National Climate Change Action Plan (NCCAP) ken dagiti nabukel a nasamay a plano iti klima, kas iti enhanced climate change adaptation ken disaster risk reduction Comprehensive Land Use Plans (CLUPs) wenno Local Climate Change Action Plansa (LCCAPs), ti komunidad. 1P BILLION initial balance sourced from governement funds Mabalin a manayonan Babaen ti donasion, grants Nairanta ti gannuat nga adaptation projects a mangpatibker kadagiti ranta a lugar/komunidad, agraman rekursos a dagiti naaramid a mangdupir kadagiti natural a ti peggad klima ken dadduma pay a siba. Masapul nga agtultuloy dagitoyu a proyekto/wenno programa iti napaut a panawen tapno mapataran ti rumsua ti a panawen a parnuayen ti panagbalbaliw panagbalbaliw ti klima. and endowment ASINO TI MAKAARAMAT? Mabalin a maaramat daytoy dagiti gobierno lokal ken organisasion a lokal/komunidad no la ket: 1 LOCAL GOVERNMENT UNITS Prioridad dagiti nakaro ti panagpeggadda kadagiti didigra a parnuayen ti panagbalbaliw ti klima, kinakurapay ken maibatay iti naidumduma a kasasaad dagiti lugar. 2 LOCAL/ COMMUNITY ORGANIZATIONS Sakbay a mairanud dagiti L/Cos iti Pundo, nasken nga adda akreditasionda manipud iti MAYSA kadagitoy: DILG Memorandum Circular 2013 - 70 "Accreditation of Civil Society Organizations, and Selection of Representatives to the Local Special Bodies" DSWD-DBM-COA Joint Resolution 2014 - 01 "Guidelines for Accreditation of Civil Society Organizations as Implementing Entities of Government or Public Funds" CCC Accreditation Guidelines for Local/ Community Organizations (see PSF website for guidelines) Nasken nga ikkanda ti Climate Change Commission (CCC) iti kopia ti naited kadakuada a Cwerificate of Accreditation a kasapulan ti annuroten ti akreditasion, agraman ti kompleto a porma ti aplikasion. Kaaduanna nga addaan dagitoy kadagiti sumaganad: FINANCIAL MANAGEMENT ORGANIZATIONAL INDEPENDENCE LOCAL SCOPE OF WORK/ TRACK RECORD OR OPERATIONAL PRESENCE IN THE COMMUNITY KLASE TI CLIMATE CHANGE ADAPTATION PROJECT Dagiti aktibidad a maiparbeng kadagiti disso a pagtaudan ti danum ken panangtaming iti daga, pagmulmulaan ken pagkalkalapan a lugar, pakaar-aramidan ti impraestura, natural ken coastal ecosystem. Panangpasayaat iti panagpaliiw panangtubeng ken panangkontrol iti vector bnorne diseases a parnuayen ti panagbalbaliw ti klima. Panagipakdaar ken nasapa a sistema ti panagballaag para panagsagana iti panagbalbaliw ti klima. Panangpasiken wenno pannakaipasdek dagiti sentro a rehional ken pagisaknapan iti impormasion a mangsuporta kadagiti proyekto para iti panagbalbaliw ti klima; Ti risk insurance a kasapulan para iti agrikultura ken ken dadduma a maseknan; Programa dagiti lokal nga organisasion a mangsuporta kadagiti gannuat ti komunidad.
ANIA DAGITI IDATAGMI KADAGITI APLIKASIONMI? 1 PARA KADAGITI LGUS Letter of Intent Nakompleto a Project Proposal Template Adaptation references, a pakairamanan ti ania man kadagiti sumaganad: a.Climate Risk and Vulnerability assessments b. CCA-DRR-enhanced Comprehensive Land Use/Development. Plans (CLUPs wenno CDPs) c.Local Climate Action Plan (LCCAP) Annual Investment Plan (AIP) PARA ITI L/COS 2 Letter of Intent Nakompleto a Project Proposal Template Adaptation references a pakairamanan ti ania man kadagitoy: a. Risk and Vulnerability assessments b. CCA-DRR-enhanced Comprehensive Land Use/Development plans (CLUPSs wenno CDPs) c.Local Climate Change Action Plan (LCCAP) Organizational/Board Resolution a mangpatalged iti interes a mangaramat iti Pundo Kasapulan ti dadduma pay a dokumento kalpasan a makalusot iti pakauna a proseso ti panagsagat. ANIA TI PROSESO TI PANAGAPLIKAR? 1 Call for Proposal (PSF Board/ PSF Secretariat) 2 Submission of Proposals (Proponent LGUs/ L/COs) 3 PROPOSAL PROPOSAL Review and Evaluation (PSF Secretariat/ DBP/ Interagency technical group/ CCC) Pre assessment/ Initial Screening Field Approval 4 Concurrence and Endorsement (CCC Commissioners) 5 PROPOSAL A P P R O V E Project Final Approval (PSF Board) Acceptance Period: Cycle 1: April to May | Cycle 2: October to November Email Address: psf@climate.gov.ph KASANO A MAKONTAK TI PSF? Website: Landline Numbers: (02) 925-8954 Address Applications or Inquiries to: Head of the PSF Secretariat Department of Finance 5/F DOF Building Roxas Blvd., Cor. Pablo Ocampo Street, Manila 1004


Ni Teryong, Ti Ansisit Nga Agay-aywan Iti Maladaga n i Pasing laeng ti mangbibiag iti maladagana a ni Ela nanipud pay idi natay ti asawana. Makitaltalon laeng ti pagsapulanna. Idiay likod ti balayda ket adda agigiyan nga ansisit nga agbanbantay kadakuada iti inaldaw. Isu ni Teryong, maysa a bassit ken naayat nga ansisit. Tunggal mapan ni Pasing idiay taltalon, ni Teryong ti agbanbantay kenni Ela. Patpaturogenna ken kankantaanna daytoy. "Ela, Ela, bungaka ti ayan-ayat ken namnama. Ikalapankayo ti presko nga ikan a sidayo nga agina." "Naganus ketdin ni Pasing nga agtrabtrabaho tapno agbiagda nga agina," nakuna ni Teryong. Isu nga innalana ti maysa nga alat ket nagkalapen iti presko nga ikan idiay karayan. Intedna daytoy kenni Pasing, ket adda sinda dagiti agina kadagiti simmaruno nga al- aldaw. maysa Napanunot ni Pasing a maysa nga met laeng nga ina ti rumbeng nga nni agaywan iti anakna. Napan kenni Luding ket kinasaritana ni Ela la ti nga idiayna pay laeng bayat ti . idiay pagtatalonan. kaaddana Immanamong met ni Luding. 11
la Inindayon ni Luding ni Ela sana dinuayya. inka! "Ela, Ela, mangibabainka! ngseg Sika laeng ti ubing nga naangseg ken awan pategna." Agal-allingag ngag eg ni ti timek ni Luding ket nangngeg ni Teryong daytoy. ding Inikkan ni Teryong ni Luding o ti ti maysa a kahon a sipupunno ti a nagyanna. Ngem kinunana a luktanto laengen ni Luding ti kahon intono nakatalawen daytoy. Naragsakan met ni Luding iti sagut ti ansisit. iti Gapu iti gagarna a makikita iti y. linaonna, linuktannan daytoy. a Sinukirna ti bilin ti ansisit. Kasta unay ti kigtotna iti nakitana. - Ul-uleg ken ig-igges a nakaal- alisto a dimmakkel ti adda iti kahon. Ikkis nga ikkis a g. kamkamatenen dagiti ul-uleg. nipud Agawiden ni Pasing manipud gtot kataltalonan. Nakigtot idiay Agsangsangit nangngegna ti ikkis ni Luding. Agsangsangit daytoy. idi idi sing. "Apay?" saludsod ni Pasing. yeg Agsangsangit ken agkinkintayeg tapno a nagparintumeng ni Luding tapno 13
sing. dumawat iti pammakawan ni Pasing. "Pakawanennak, Pasing. o." Pinagsasao-ak ti dakes ti anakmo." pasamak Nagnakem ni Luding iti napasamak aywan kenkuana. Isu itattan ti mangay-aywan ni Pasing. kenni Ela no adda idiay taltalon ni Pasing. angaywan iti Tumultulong met ni Teryong a mangaywan iti ubing. 15