Gibusan ti agnanayon a presensya militar ti US iti Pilipinas, gun-oden ti pudno a wayawaya ken soberanya! ITI PANAGIRTENG TI KRISIS TI IMPERYALISMO, agkarkarattot dagiti imperyalista a pagilian, nangruna ti US a bingayen manen ti lubong. Ti ar- aramiden na tatta a panangdurog laban iti China ken iti dumakdakkel a posibilidad a bumtak ti gubat ket addang ti US tapno isubli ti unipolar nga Tapno palawlawan ti China, nangitakder daytoy ti "missile network" a maaw- awagan a "first island chain" wenno dagiti pagilian a kaaasitgan iti China. urnos ti lubong. Paset daytoy ti heopolitikal ken pangmilitar a kontrol ti US iti Pilipinas nga agserserbi kas estratehiko na. Agserserbi kas magnet iti posible nga armado a panagatake ti China ken dadduma pay a kabusor ti US ti panangibangon kadagiti nayon a base ken militar panangigabur ti umad-adu a soldado nga Amerikano. iti panagpapigsa a pagindegan ti US iti pagilian iti Naan-anay iti kasarinlan karbengan a mangngeddeng iti bukod na ti panagna a ken ti panangipayat panangikuspil Pilipinas yon ti pasilidad ken base militar ti US iti naduma-duma a suli ti pagilan wenno dagiti maaw-awagan nga "EDCA site." Iti "panagsagana ti imperyalista a US iti China, idurduron na ti umili a Pilipino iti dumakdakkel a pangta iti biag, kabiagan ken wayawaya ti pagilian. iti teatro ti gubat" ken panangdurog Ti plano a panagnayon dagiti "EDCA site" ket kaudian laeng nga addang ti US iti atiddog a pakasaritaan ti dominasyon militar na daytoy iti pagilian ken pannakibiang na iti Asia-Pacific. Saywar laeng ti US ken dagiti aso-aso na daytoy a kasapulan kano ti pagilian ti bileg militar ti US tapno "salakniban" wenno lappedan ti superpower a China iti pantaaw a teritoryo tayo. Kas kenni Digong, sabong ngiwat laeng ni Marcos Jr ti panangirupir ti karbengan ti Pilipinas iti West Philippine Sea (WPS) ngem ti kinapudno na ket awan met duri na a salakniban ti balligi ti pagilian iti desisyon ti IAT-UNCLOS maipapan iti WPS. Ngarud, gungundawayan met ti US ti hype wenno publisi-
EDITORYAL EDITORYAL 1 Gibusan ti agnanayon a presensya militar ti US iti Pilipinas, gun-oden ti pudno a wayawaya ken soberanya AGDAMA A KASASAAD 6 Mapapaidaman mailumlumlom iti utang ni mannalon ti daga ken PASISMO TI ESTADO 8 2000 tropa ti AFP-PNP, nangdidigra iti Daya a Cagayan Ti kinapudno iti likod dagiti parparbo a numero ti 501st Infantry Brigade 11 Napanan na ti P560M a pondo 'barangay development' ti RTF-Elcac? Terorismo ti 501st Infantry Brigade iti probinsya ti Cagayan ken Lower Apayao 10 15 iti TIGNAYAN TI MANNALON 17 Agmirmiraut a mangmangged-talon ken ti kumpay ti panagbalbaliw TIGNAYAN TI KABATAAN 19 Laglagipen ti naimbalitukan nga adal ti First Quarter Storm! Agtutubo, agtignay para iti maysa manen a dalluyong! TIGNAYAN TI KABABAIHAN 20 Hiyas Dagiti naisangsangayan a babbai iti Tanap ti Cagayan ti rebolusyon: ARMADO A DANGADANG 23 8 soldado natay iti engkwentro sadiay ili ti Lasam AMMO YO KADI? ti nga Maika-122 23 naimballigian a Panagbaringkuas a Balangiga KULTURA 24 Dula ti anibersaryo rebolusyon, teatro ti maidaddadanes baringkuascv@proton.me 2023 2 dad tapno ikalintegan ken alaen ti simpataya dagiti Pilipino iti ar- aramiden na a panagpapigsa ti presenya militar sadiay. Iti agarup kaguddua siglo a panangkolonya ti US iti Pilipinas iti linged ti "panagdedenepensar" ken "panaggayyem" ket sumangsanglad iti baybay dagiti dadakkel a barko na a panggubat ken paypayatan dagiti soldado nga Amerikano ti pagilian. Ti agpayso, parparubruban ti US ti gubat kontra China iti panangguyod na iti gobyerno iti Pilipinas bayat nga agresibo a makibibiang ken pair- irtingen ti kontra-rebolusyonaryo a gubat laban iti CPP-NPA, babaen iti AFP kas instrumento ken taw-an na. Dagiti maisangsangayan a pribilehiyo dagiti soldado nga Amerikano Agbalin tu a siyam ti base militar ti US babaen iti EDCA kalpasan a pinalubusan ni Marcos Jr kas napeklan nga aso-aso, ti panagnayon ti uppat a base idi panagsangaili ni US Defense Secretary Lloyd Austin kadaytoy laeng Enero. Iti barbaro nga uppat, tallo ditoy ket iposisyon iti rehiyon ti Cagayan Valley. Sabali pay daytoy kadagiti pasdek ken presensya militar ti US a saan a nakapauneg iti EDCA kas ti adda sadiay Zamboanga, Basilan, Samar, Cebu, Mindoro ken dadduma pay a lugar a saan nga ipudpudno ti US. (EDCA) a Segun pinirmaan ni daydi BS Aquino III idi 2014, palpalubusanti gibyerno ti Pilipinas ti US a mangibangon ti pasdek ken instalasyon iti uneg kadagiti "nagnumwan a lokasyon" (agreed location) nga adda iti uneg ti kampo militar ti AFP. Itatta, dagitoy a pasdek basar iti EDCA ket pumauneg iti ekstrateritoryal a kontrol ti US, nu sadino ket mabalin laeng a makastrek wenno inspeksyonen dagiti Pilipino dagitoy a pasdek nu "palubusan" ti US. Adda met laeng absoluto wenno naan-anay a kontrol ti militar ti US kadagitoy a lokasyon inggana dagitoy a lokasyon ket "saanen a kasapulan ti United States." Maysa a nalawag a panangikuspil ken panangisuko ti soberanya ti Pilipinas. iti Enhanced Defense Cooperation Agreement Kadagitoy a base ken pasdek, adu a klase nga operasyon ken aktibidad ti mabalin nga irussuat ti US -- "panagsanay; panagbyahe; panagsuporta ken kapada na nga aktibidad; panag-refuel kadagiti lugan a temporaryo a pagsangbayan dagiti personel; pangtangatang; komunikasyon; panagposisyon kadagiti ramit, suplay ken ramit- panggubat;ken panagpakat kadagiti pwersa ken ramit-panggubat." Malaksid kadagitoy, libre ti panagusar ti US kadagiti "nagnumwan a lokasyon" wenno "awan abang ken aniaman a kapabada a balor." Segun iti katulagan, saan nga obligado ti US nga agbayad para iti aniaman a pannakadadael ti aglawlaw a mabalin nga epekto na ti toxic waste wenno makasabidong ken delikado a kemikal manipud kadagiti kampo da. Kastoy ti napasamak iti dati a base militar ti US iti Pampanga ken Zambales nu sadino ken pinanawan da latta ti basura da a nakasabidong kadagiti ubbog ken danum-baybay kasta met kadagiti laon ti baybay. Bayat a dagiti Pilipino ket rumbeng pay laeng a mangala ti lisensya ken agbayad tapno makausar ti tangatang iti radyo, dagiti soldado nga Amerikano ket palpalubusan ti EDCA nga agpataray ti bukod a sistema iti telekomunikasyon, panangusar iti "amin a kasapulan nga spectrum ti ENERO-SETYEMBRE
EDITORYAL iti radyo" a maited nga "awan bayad na." Bayat a bakbaklayen ti ordinaryo a Pilipino ti dagsen ti nagngangato a singir dagiti serbisyo ken yutilidad, iti basbas ti EDCA, dagiti militar ti US ket makausar ti danum, kuryente ken dadduma pay a pampubliko a yutilidad iti nalaklaka a singir, segun kadagiti katulagan ken kondisyon. Dagiti sumaganad a kampo ti AFP ti mangted tu ti maisangsangayan a pribilehiyo iti pangitakderan dagiti bari a base militar ti US: Naval Base Camilo Osias iti Sta Ana, Cagayan; Lallo International Airport iti Lallo, Cagayan; Camp Melchor Dela Cruz iti Gamu, Isabela ken; Balabac Island iti Palawan. Kabayatan na, addan iti umun-una a pasdek-militar ti US kadagiti kampo ti AFP: Antonio Bautista Air Base ken Naval Station Carlito Cunanan iti Ulugan Bay agpada a Puerto Princesa, Palawan; Basa Air Base ti Pampanga; Fort Magsaysay iti Nueva Ecija; Benito Ebuen Air Base iti Cebu ken; Lumbia Air Base iti Cagayan de Oro. Iti isla ti Balabac iti Palawan, idi pay Marso 11 a nangrugi ti panagpalawa ti airport ken dadduma a pasdek-militar. Kadaytoy met Agosto, napan mismo da Defense Secretary Gilbert Teodoro ken AFP chief Romeo Brawner sadiay Lallo, Cagayan tapno karintaren ti "upgrade" iti civilian airport para iti refueling dagiti eroplano a panggubat ti US. Tapno aglanga nga adda serserbi na dagitoy a pasdek iti Pilipinas, saywar da nga usaren kanon tu met laeng dagitoy dagiti eroplano ti AFP. Iti sumaruno a panagbisita ni Brawner sadiay Lallo ken Sta Ana kadaytoy Setyembre 13 ket kadua nan ni US Ambassador to the Philippines MaryKay Carlson ken kumander ti US Indo-Pacific Command Admiral John C. Aquilino. Daytoy a panagbisita da ket kanaig iti naikeddeng a panagpapatang dagiti opisyal militar ti AFP ken US para iti Mutual Defense Board - Security Engagement Board (MDB-SEB). Numanpay kukua ti US dagitoy a pasdek, kwarta ti Pilipinas ti usaren iti panangipatakder dagiti "EDCA site." Pondo ti DPWH, babaen ti programa a TIKAS (Tatag Imprastraktura para sa Kapayapaan at Seguridad) Convergence Program ti inusar para iti Balabac Military Runway (P174.62M), command and control center (P18.32M), panagpalawa ken panagpa- uneg ti pantalan iti ballasiw nga isla (P308M) iti Palawan; hangar (linong ti eroplano) ken fuel depot (P111.29M) iti Mactan-Benito Ebuen Air Base; hangar ken dadduma a bilding iti Fort Magsaysay iti Nueva Ecija. Kasukat ti TIKAS Convergence Program, "ag- 3 gwardiya" ti AFP kadagiti proyekto a konstruksyon ti DPWH kadagiti "conflict-ridden" wenno kadagiti lugar nga adda agraraira nga armado a risiris. Kabayatan na, kadagitoy laeng, iti panagpatang da Carlson ken Batanes Governor Marilou Cayco, inbaga ti naudi nga adda dagiti mungkahi na a proyekto para iti probinsya a posible a suportaran ti USAID bayat a madama ti tungtungan ti US military ken lokal a iti konstruksyon ti civilian port gobyerno para (pantalan) para kano iti panagdiskarga ti kargo. Ti pangitakderan ti nakuna a pantalan ket awan 200km iti tensyonado a Taiwan. (125 miles) manipud Malagip nga immunan a bimmista iti probinsya ti dati nga AFP chief Andres Centino idi Hunyo. Uray dagiti isla ti Calayan ken Fuga iti Aparri ket gangandaten ti AFP ken US military a pagposisyonan iti linged ti panagpapigsa ti depensa laban iti China. Idi Hunyo, inpakdaar ti NOLCOM ti plano ti panangitakder ti coastal defense post iti isla ti Calayan, Cagayan iti 25-ektarya a daga iti Brgy. Dilam, ti pinakaamianan a paset ti isla. Dagiti saan a patas a katulagan militar ti US ken agnanayon a presensya na iti Pilipinas Sipud inyawat ti US ti ubbaw a wayawaya idi 1946. saan na pulos inibbatan ti pagilian, aglalo ti AFP. Ketdi, nair-irut na pay a tinengngel babaen kadagiti saan a patas a katulagan ken tratado a pabor kenkuana. Iti basbas ti Military Bases Agreement
(MBA), manipud 1947-1992 ket rinubu a soldado nga Amerikano ti nagistasyon ken rimwar-simrek kadagiti base militar na ditoy pagilian a pakairamanan ti Clark Air Base iti Pampanga ken Subic Naval Base iti Zambales, ti dua idi a kadakkelan a base da. Nasurok kumurang 70,000 ektarya a dagdaga ti sinakop ti US nu sadino nga indulin dagiti armas da karaman dagiti armas nukleyar. Sinaruno daytoy ti Mutual Defense Treaty (MDT) idi 1951 a nangigamer iti pangruar a patakaran ti US, nangted kenkuana ti bileg nga naan-anay a makibiang kadagiti pang-uneg nga usapin ti pagilian ken nangguyod iti Pilipinas kadagiti gubat nga agresyon na kas iti pananggubat na iti Korea, Vietnam, Iran ken Afganistan. Babaen iti daytoy, Joint US Military Advisory Group nabukel ti (JUSMAG) a lallalo a nangigalut iti pagilian ken ti AFP. Tawen 1998 met a pinirmaan ti US ken ti papet a gobyerno ni Visiting ti Estrada Forces Agreement (VFA) iti a nangted dalan kanayon a dagiti panagsanglad barko a panggubat ti US, panangisayangkat ti tinawen a Balikatan exercises ken dadduma pay pagsasanay militar. a Masansan a pagirussuatan dagiti kakastoy nga ehersisyo-militar ti probinsya ti Cagayan. Sadiay nga iti inrussuat ti dadduma a panagsanay "kadakkelan" a Joint US-PH Balikatan Exercises idi 2022 ken 2023. Dagiti bayabay ti Claveria, Aparri, Calayan ken Sta Ana ti nagsanayan ti AFP ken soldado ti US kadagiti amphibious exercises. Iti umuna a gundaway, simmanglad iti baybay ti Aparri ti barko a panggubat tI US nga adda amit na a surface-to-air missile (manipud daga ket bumira iti target iti tangatang). Kabayatan na, iti dua nga EDCA site iti Cagayan ti nagsanayan dagiti soldado ti US idi binukel da ti Reaction Force 3rd Littora Regiment ti MBLT-10 kanaig iti aerial surveillance. Ita a tawen, 500 war games ken pinagtipon a panagsanay militar wenno maysa kada aldaw ti inrrusuat ti US ken AFP ditoy pagilian. 4 Kadaytoy laeng manarimaan ti nagsasaruno a bagyo ket limed da a nag-war games iti linged ti humanitarian assistance ken disaster relief operations nu sadino ket pakitang-tao a nagiwaras da ti solar. Iti linged ti "interoperability," agserserbi dagitoy nga ehersisyo ken panagsanay a pakausaran dagiti ramit-militar ken pang-maniobra nga operasyon ti US tapno umuna, siguradwen nga agserbi ti AFP iti panggep militar ti US nu adda rumswa nga armado a risiris ken maikadua, tapno durugan ti linnakwan ti armas ti US iti Pilipinas. Dakkel ti maganab ti US ta daytoy ti numero uno nga agar-aramid ti armas iti intero a lubong. Saan laeng a kadagiti panagsanay a makibibiang ti US. Uray iti mismo armado nga operasyon ket iti Zamboanga Siege, lumalaok da a kas Mamasapano iti Marawi (2017) ken dadduma pay. Ngamin, inaramid ti US a "second front" ti pagilian iti "sangalubongan a gu- bat kontra-terorismo". Babaen iti daytoy, binukel Joint Special Operation Task Force - Philippines (JSOTF-P) nga ittata ket Operation Pacific Eagle - Philippines (OPE-P) a nirugian idi a 2017 minandaran ti gobyerno a Trump ni Digong nga ideklara a terorista ti CPP-NPA- NDF ken gibusan ti peacetalk. (2015), panangbomba ti idi ket kalpasan Malaksid ti ekstrateritoryal a karbengan ti pagilian, gapu kadagitoy a katulgan, adda ti espesyal a ligal a saad dagiti soldado nga Amerikano. Laksid iti sumagmamano a kaso, saan ida a saklaw dagiti kriminal ken sibil a linteg ti Pilipinas iti panawen nga agnaed na ditoy pagilian kas iti kaso ti Subic Rape Case ken ti brutal a pammapatay kenni Jennifer Laude nu sadino dagiti maseknan a soldado ket intayab paruar iti pagilian a saan pulos naikkan ti pannusa dagiti krimen da. ti Malagip nga aginkokontra ti US a rehimen Duterte ni Marine Joseph Scott Pemberton, soldado a nangpatay kenni Laude, kasukat ti dakkel nga ayuda militar. iti panangted idi 2020, winayawayaan Gapu kadagitoy a katulagan, maibabbaba ti saad ti pagilian kas simple laeng a kampo militar ti US.
Ti dominasyon ti US iti nasurok 125 tawen ket isu ti puon ken gapu nu apay nailumlom ti pagilian iti agnanayon a krisis, atrasado, agraryo, ken saan nga industriyalisado. Kontra-rebolusyonaryo a gerra ti US iti Pilipinas Napeklan ti US iti brutal a taktika na kontra-gerilya. irusrussuat na a gerra tapno parmeken ti Ti pannakidangadang ti umili a Pilipino para iti pudno a nailian a wayawaya ken demokrasya ket kasilpo iti gubat na a nangrippuog kadagiti Pilipino a nangitultuloy ti rebolusyon a KKK, limmaban iti panagsakop ti pasista a Hapon ken limmaban iti panagsubli ti kolonyal a pwersa ti Amerikano ken ubbaw a wayawaya. Mandar ti US ken dagiti ahente na iti AFP dagiti narurungsot a linteg a kas iti Anti-Terror Law nga us- usaren ti estado laban kadagiti kritiko ken oposisyon. Kasta met, awan-ressat a ginabsuonan ti pondo ken armas ti imperyalismo nga US ti pasista a diktadura a Marcos Sr ken dagiti simmaruno a rehimen inggana agdama babaen kadagiti counterinsurgency guide na nga ar-aramaten ti AFP. Manipud 2021, agarup $2.1 bilyon a balor ti armas ti inted wenno inlako ti US iti pagilian a pakairamanan dagiti jet fighter, misayl, bomba, howitzer ken dadduma pay nga armas. Tinawen a pagkatkatayan dagiti heneral ti AFP ti badyet para iti AFP Modernization Program tapno gumatang ti surplas ken nagalusan a ramit ti US. Pangta iti biag ken wayawaya ti Pilipino ken ti Pilipinas iti biag dagiti Pilipino ken Dakkel a pangta wayawaya ti pagilian kasta met iti biag ken wayawaya ti naduma-duma a pagilian iti lubong ti pannangisungsong ti US ti gerra, partikular ti panagdurog na ti komprontasyon militar iti China iti madama a tensyon iti Taiwan. 5 Saan a nangipangpangag ti rehimen iti ballaag ti China kadagiti kaipapanan ken posible nga epekto ti ti US. Ketdi, panagnayon nagparintumeng daytoy iti among na. Nagtraydor iti kasarinlan ti Pilipinas ken pinalubusan a guyoden iti proxy war ken iramraman ti pagilian iti gubat nga awan met kainaigan na iti nailian nga interes. ti base militar Durdurogan ken parparubruban ti US ti tensyon iti Taiwan tapno iduron ti China nga agaramid ti umuna nga addang ken pwersaren daytoy nga "umuna nga agpaputok" kas ti inaramid na iti pasamak ti Ukraine kontra iti Russia. Ti kaadda dagiti soldado nga Amerikano ket mangpakaro kadagiti siguden a problema ti gimong. Sierto a kumaro ti panangabuso ken panangranggas kadagiti babbai, ubbing ken dadduma pay a bulnerable a sektor ken sumaknap ti prostitusyon kas sadiay Balabac Air Base iti Puerto Prinsesa, Palawan. Kagiddan na, sumaknap dagiti makaakar a saksakit kas iti HIV/AIDS. Nakarkaro pay a saksakit ti maited dagiti toxic waste ken pannakadadael ti aglawlaw a naggapu kadagiti barko a panggubat ti US. Ita pay laeng ket problema dagiti mangngalap ti Sta Ana ken Aparri ti kirang ti makalapan kasta met ti restriksyon kadakuada. Nakarkaron tu nga awan panggedan da nu addan dagiti soldado nga Amerikano nga agibilleng ti basura ti barko da iti baybay. Ti kakarwan iti amin, saan nga adayo a maipisok ti pagilian iti pangta ti nukleyar a panagatake dagiti kalaban ti US. Gapu ta saan met a maserrek dagiti kampo da "nu awan pammalubos" da, saan a masierto nga awan ti iduldulin da nga armas nukleyar numanpay maiparit iti nasao nga armas ditoy pagilian. Laksid na, namnamaen a kumaro ti panangbomba ken panangkanyon iti kaaw-awayan.. Usar dagiti ramit militar ti US, sigurado a lallalo a pumangas ken awan an-anawa a "mangpatag ti kabambantayan" ken mangpabakwit manen iti rinibu nga umili. Pagkaykaysaen ti kalalawaan a panaglaban ti umili babaen ti bandera ti patriyotismo laban iti umir- irteng a pannakibiang ken panangdurog ti gubat ti imperyalista nga US Nasken nga agtignay ken tumakder ti umili a Pilipino, nangruna dagiti Cagayano tapno salakniban ti biag, kabiagan ken wayawaya ti pagilian. Saan nga ipalubos a naan-anay a maguyod ti pagilian iti gubat iti nagbabaetan ti imperyalista, ta nu saan, suruten iti panid 14
AGDAMA A KASASAAD Mapapaidaman ti daga ken mailumlumlom iti utang ni mannalon Awan ti baro iti "Baro a Pilipinas" nga iparparayag ti rehimen. Uray ti ibagbaga na a libre a panangiwaras ti dagdaga ket "lumang tugtugin" na a kunada. Uray asinno ti pagdamagan, awan ti makaibaga nga adda simmayaatan ti panagbiag na nangruna dagiti agsuksukay ti daga. Mapapapaidaman la ngaruden a tagikwaen ti daga nga inda suksukayen, mailumlumlom da payen iti utang, natenep ti layus ken nadeppes ti bagyo ti inutang a mais ken pagay, ken mapatakyas pay ida dagiti proyekto a manggamgamrud ti daga ken dadduma pay a kinabaknang. Parigat nga utang ken didigra Manipud Hulyo inggana Setyembre, ginagara ti bagyo ti rehiyon ti Cagayan Valley -- manipud kenni superbagyong Egay inggana kenni Jenny habagat. nga Agpaspasanaengen dagiti mannalon ta saan laeng a dagiti talon ken kuman da ti natinep ti layus, karkaro iti amin, nailumlom da iti kinarigat ken ginabsuon nga utang. Maysa ngarud ditoy ni Tatang Bobot iti Cagayan. Adda lima ektarya a kuman ni tatang a mulmulaan na ti innem a bag a mais kada cropping. Sakbay pay ti nagsasaruno a bagyo ken tudo, marigatan isunan a paanayen ti sangkabassit a maneto na iti apit. Uray tallo nga ubbing na ket panagbasa ikarkaradap da nga agsaawa. "Nu ditoy ayan tayo [Cagayan], sa lang met agtudo nu adda bagyo. Saan nga agpasar ti tawen nga awan ti umay a bagyo. Kalpasan ti bagyo, tikag tu metten ti sumaruno," palawag na. Kunana, 2020 idi naudi da a napadasan iti kasta unay kakaro a layus. Saan da pay la ngarud met a naan-anay a nakalung-aw iti panagdadael ni Lawin ( 2016) ken Ompong (2018), nalmes dan ken dagiti mula da gapu ti bagyong Ulysses. ad-adda a pinapisa ti ti apres ti danum a naggapu iti ta kabambantayan awan metten trensera a bato, gapu iti awan sarday a panagala da ti bato kadagiti karayan wenno panag-quarry kasta met panagminas ti blacksand iti Cagayan River," istorya na. Dakkel tatta a parikut ni tatang Bobot ti pangalaan na ti kapital para iti sumaruno a panagmumula. Kasano ket awan pulos naapit da iti innem a bag a mula da! Nagkas-angen! Nagbalin a kasla piskarya ti kuman da iti kapigsa ti bagyo. Awanen ti nagbalin kadagiti mais na a nalungsot. "Ti imas na, nagngato pay ti interes ti pautang nga obligado a mabayadan, adda man bassit nga apit wenno awan. Nupaykasta, awan mabalin mi nu di ket umutang manen ta awan met sabali nga pangalaan," sinnaay ni tatang. An-anusan da ti nangato a panagpainteres dagiti usurero-komersyante wenno dagiti trader. Ti bin-i nga agbalor P3000 koma kada bag nu gatangen iti cash ket agbalin a P4000 nu utangen. Kasta met agbalin a P2500 ti per kaban ti ganagan manipud P1500. Sabali pay daytoy iti 3-5% nga interes kada bulan nga aganak ken agapuko a kunada. "Saan met umanay ti sangkabassit a relip nga inted da. Saan pay ketdi nawarasan amin. Awan met diay ibagbaga da a subsidyo wenno ayuda kadagiti pada a mannalon." Naglayus ti pondo ken tulong manipud iti naduma-duma nga ahensya ti gobyerno, kasta met ti donasyon manipud kadagiti ganggannaet nga organisasyon ngem daksanggasat, naminsan lang a naarbisan da tatang. Adda met piman dua kilo a bagas, dua a noodles, asukar nga 1/4 kilo ken dua lata a sardinas a naramanan da. Para kenni tatang, ti masansan a bagyo ken layus ket gapu iti nakalbon a kabakiran. "Awanen ti trenseran ti angin gapu iti panangibus ti logging umun-una concessionaire nagruna ni Enrile anggigana ita ti carabao logging. Kasta met dagiti waig, nakaap- apres ti pay a dadakkel a Adda ti lokal nga organisasyon dagiti mannalon a nakapaunegan ni tatang Bobot. Kiddaw da nga ipatungpal dagiti ti napagkaykaysaan a punasen ti interes ti pautang iti tiempo ti kalamidad a napagballigian ti tignayan ti mannalon idi 2019. "Tungpalen da koma met ti katulagan a mapunas ti interes ti utang nu nadidigra ti mula ta uray pespesen da kami awan pagbayad mi ta awan met apit mi. Kas- trader 6
AGDAMA A KASASAAD ta met nga ibunong da koma kadagiti nadigdigra lalo kadagiti pada a mannalon a nalugi ti ibagbaga da a tulong ta madamdamag mi met a binilyon ti pondo para iti nadidigra," rupir na. Proyekto a mananggamrud Kasinnupadi ti gobyerno a ibagbaga proyekto a "mangpasayaat ken mangpadur-as" ti kasasaad dagiti mannalon, ad-adda met ngarud ti pannangidadanes kadakuada. iti a mapadisi ken kumaro Kas laengen iti maipatakder a dam iti ili ti Sto. Nino, Cagayan. Daytoy laeng Hunyo 9 ket pormal a Irrigation linukatan ti National Administration (NIA) ken LGU ti Sto Nino ti Calapangan Small Reservoir Irrigation Project (CSRIP) sadiay baryo ti Abariungan Uneg. Ti nasao a proyekto ti AboitizPower nga aggatad iti P1.70 bilyon ket inendorso ti Region II Infrastracture Council - Development Development tapno Committee papigsaen kano ti produksyon ti pagay bayat a pagnumnumaran ti Cagayan River kas source ti irigasyon kasta met a ma-mitigate dagiti epekto ti panaglayus. Idi pay laeng 2016 a kayat a serreken ti mananggamrud a proyekoi ti Calapangan ngem sinuppiat a matakwatan a pambar laeng gayam ti irigasyon para iti operasyon ti dakkel a dam ken panagminas iti nasao a lugar. Gapu iti daytoy, saan pulosen nga inibbatan ti 17th IB dagiti ti Calassitan. Abariungan Uneg, baryo Calapangan, Abariungan Ruar (CACA), manipud pay Peace and Development Team (PDT) daydi BS Aquino III inggana nag-RCSP. Binungon ti proyekto kas programa "para iti mannalon" ken panangpadur-as ti agrikultura. Segun iti report, 1,715 ektarya para iti 887 mannalon ti agbenepisyo iti daytoy a proyekto. Ngem ti agpayso, ni Vincent Pagurayan, ti despotiko nga apo't daga ken agdama a mayor ti Sto Nino ti kangrunaan nga agnumar iti daytoy. Ta ngamin, iti intero nga ili, nasurok 3,000 ektarya a dagdaga ti ginamgam ken tinagikua na, karaman dagiti kataltalonan, kuman ken pasto sadiay CACA. Isu a ti tagtagikwaen na a taltalon ti mapasayakan ti dam nga maibangon. Babaen kadagiti goons (IDC) dagiti residente kalpasan 7 ken private army na, pwersado nga agabang dagiti mannalon nga am-amangen a nakaposisyon ken a agsuksukay mangpadagsen ken mangpangato ti gastos ti produksyon dagiti mannalon. iti daga, banag a kangrunaan Bayat a mairarrareb iti layus dagiti umili ti Abariungan Uneg, Abariungan Ruar, Balagan, Calassitan, ken Calapangan iti Sto Nino ken Aggunetan, Callao Norte, Callao Sur, ken Cataliganan iti ili ti Lasam, nawaya met a gamgamruden dagiti burgesya komprador dagiti nainsigudan a kinabaknang ken rekurso ti Calapangan. Ar-aramaten da ti 17th IB kas gwardiya iti umuna a tukad ti konstruksyon. Agngangabit a maawanan ti kabiagan dagiti nailian a minorya nga Agay, dagiti setler a Kalinga ken nakukurapay a mannalon nga agnanaed ken agbibiag iti waig ti Calapangan. Pukkaw ti mannalon, pudno a reporma iti daga! Inggana agtaltalinaed a malapyudal ti produksyon iti maysa a malakolonyal nga estado, saan a mawayaan ti pananggundaway. Matungpal laeng ti mano siglo a tarigagay a da tagikwaen ti daga nga inda suksukayen nu marebbek ti bileg ken turay dagiti apo't daga, burgesya komprador ken dagiti burukrata kapitalista. Iti daytoy laeng a maibangon ti estado ti demokratiko a ti armado a ti panangitandudo dasig babaen pannakidangadang, ken panangibangon ti bileg pampulitika ti kaaw-awayan ken panangiballigi ti demokratiko a rebolusyon ti umili.B ti moda iti dagiti mannalon kawar agraryo a rebolusyon manipud iti panid 23 Iti panagbatingting ti kampana iti alas-5 ti agsapa, rimmaut da karaman dagiti umili a nakaiggem ti kutsilyo, piko ken dadduma pay a lokal nga igam laban kadagiti Amerikano.Nakubong dagiti mangmangan a soldado iti uneg ti tolda ti kusina kalpasan a pinuted dagiti rumaraut nga umili ti tali ti linong da. Iti 74 a soldado nga Amerikano, uppat ti saan a nadamgesan. Natay ti 44-48 kadakuada bayat a nakalibas ti 20 nga addaan nakaro a sugat. Nasamsam dagiti Pilipino ti 100 a paltog ken 28,000 a bala. Aginggana kadagitoy, ilimlimed latta ti gobyerno ti US ti opisyal a kasuratan iti aktwal a dangran da ti labanan. laeng Sakbay a simmangpet dagiti masinggan ken kanyon ti immarayat a tropa ti US, organisadon a nagtiponen ken immatras dagiti umili. Dagiti met nadanunan da a residente ket tiniliw, binurudan ti petrolyo sa da pinuoran. Gapu iti mandar ti US a pagbalinen a "howling wildersness" (agtagtaguob a kabakiran) ti Samar, dagiti balbalay, mulmula, aminen ket dimmapo.B
PASISMO TI ESTADO 2000 tropa ti AFP-PNP, nangdidigra iti Daya a Cagayan Innem a bulan a nangdidigra dagiti tropa ti 5th Infantry Division Philippine Army ken Task Force Tala iti probinsya ti Cagayan partikular iti akindaya a paset na daytoy manipud Enero inggana Hunyo ita a tawen. Naipakat ti saan a bumaba iti 2,000 pinagtitipon a tropa ti Philippine Army (17th IB, 77th IB, 95th IB), Regional Mobile Force Battalion (RMFB2), Special Action Force (PNP-SAF), Scout Ranger, 52nd Division Reconnaisance Company (DRC), Marine Battalion (MBLT10), ken CAFGU. dinakiwas ti militar dagiti Apagserrek ti Enero, nagpapatinggaan ken nagbabaetan ti Penablanca, Baggao ken Gattaran iti kampanya a panagtunton ken panagrebbek (pagtugis at pagdurog) iti rebolusyonaryo a tignayan iti rehiyon. Kagiddan iti daydi mapukpukaw a cessna plane iti Divilacan iti probinsya ti Isabela, inggabur ti rehimer US-Marcos Jr ken Northern Luzon Command (Nolcom) ti binilyon a pondo tapno isustinar ti dandani inaldaw a panagpatayab kadagiti drone, reconnaisance plane ken attack helicopters para iti surbeylans, depensa ken pagkasapulan a lohistika ti tropa ti tallo batalyon nga army a nangdidigra ken nagiwaras ti terorista nga aliaw kadagiti sibilyan a komunidad. Nairteng a militarisasyon tapno wayaan ti EDCA sites Pigsa't kumpanya ti inplastar ti 5th ID kadagiti sityo ken baryo nga adda napigsa ken militante a panaglaban ti mannalon laban iti nangato a panagpa- interes ti traders iti pautang a masakupan ti Sta, Margarita, Hacienda Intal, Asinga-via, Pallagao ken Agaman Norte iti ili ti Baggao. Kabatog daytoy iti maysa a batalyon para iti maysa a tipak-baryo nga aggi-innasideg. Kapada met laeng a pamuspusan ti inaramid ti 5th ID iti ili ti Lallo, Buguey, Sta. Teresita, Gonzaga ken Sta Ana iti northeast Cagayan nu sadino nga ipatakder ti dua a base militar ti EDCA. Iti kabuklan na, dimmanon iti 33 baryo sinaklaw ti FMO iti agarup lima batalyon a tropa ti Nolcom. Isu nga nu arigen, kasla amin a barbaryo iti intero a Lasam wenno Sto Nino ti inokupar ken sinawar ti 2000 soldado wenno 60 a "soldakes" iti kada baryo! Kasilpo daytoy, nakaro a riribuk met laeng ti sinagrap dagiti mannalon ta iti tengnga ti kapatur iti ubra iti kuman aginggana ken nadanunanen ti panagburas -- pinaritan met ida dagiti militar a mapan kadagiti bangkag da, kineddengan ti karpyu, ken kulay ti bado nga isuot nu tumapog iti pag- -- agisprey agabono ubraan, iti maysa a panawen ket pinaritan ida nga agitugot ti selpon nu mapan bantay, kineddengan ken liminitaran ti mabalin a balonen a makan, sinerrek ken kinibor dagiti kalapaw da bayat iti kaawan da, ken pinulutan awan dagiti pammakada. Ultimo balde a pagbagasan ken garapon ti kape ket naburang-it. Panagrarason dagiti soldado ti 95th IB, "Birbiruken mi ti sugatan nga NPA nga aglimlimmeng." Mayat koma nu makalimmeng ti NPA iti uneg ti garapon. Mauyong! taraken a dingwen nga Maysa laeng ni Manong Pablo ti Agaman Norte kadagiti mabusor iti ar-aramiden dagiti soldado. Nakuna ni manong a saan laeng a dakkel a taktak ngem ketdi dakkel a parikut ken pannakalugin tu manen ti lak-amen na gapu iti restrisyon dagiti militar kadagiti pada na a mannalon. "Marigrigatan kamin iti ar-aramiden dagiti army. Kapigsa pay met ti buras isu nga adu ti mapan bantay kadagiti kumkuman. Masapol a gundawayan mi ti tiempo ngamin sigurado a madadael ti mais mi nu madanunan ti tudo," riri na. Problema da met laeng nu kasano a maiyuli ti abasto para kadagiti makiyam-ammuyo ken makibulbulnos ta iparit met ngarud dagiti soldado ti agbalon ti bagas nu nasurok dua bason. ]8
Ni met Manang Amelia ti Mapuraw, Sta. Margarita iti Baggao, makapungtoten iti nasurok makabulan a panagkampo ti 77th IB iti bangkag da. Makagura isuna ta inibus dagiti soldado ti mula na a nateng ken awan- pakada a pinarte dagiti bulos a taraken a manok nga iti nagkampoan. Mabutbuteng dagiti umar-arubayan residente ti iwarwaragawag dagiti army a napalawlawan ti kampo da ti pabittak ket daladal met ngarud ti tao ken pagwaywayan da ti nuang. "Isu ngarud a nagmula kami ti nateng ta pangsupusop iti pastrek mi ta no paseg a mais lang ti mula ket saan a makaanay. Ngem ti imas na ket dagiti met soldado ti nangibus, ulitimo apagsaringit a kamotet ket di da pinakawan. Awan man laeng uray piso a pangkis a sukat ti kinnan da," agngarngaryet nga istorya ni manang. Terorismo manipud iti tangatang Innem a daras iti uneg ti innem a bulan a binomba, inistraping ken kinanyon dagiti pasista a tropa ti 5th ID ken Tactical Operations Group-2 Philippine Air Force (TOG2-PAF) dagiti baryo ti Hacienda Intal, Sta Margarita, C. Versoza, Pallagao ken Agaman Norte iti ili ti Baggao; Tanglagan, Gattaran; Dungeg, Aridowen, Alucao iti Sta Teresita ken Villa Cielo iti ili ti Buguey. Usar ti T129 ATAK, Sikorsky Blackhawk ken AH-15 cobra nga helikopter, awan an-anawa a nagitinnag ti saan a bumaba iti 30 bomba ken rockets, dua daras a nagkanyon ken nagpatudo kadagiti bala ti .50 calibre machine gun iiti kabakiran ken bangkag dagiti mannalon. Gapuanan daytoy ti nasaknap ken pwersado a panagbakwit ti 600 pamilya ken panagserra dagiti tourist spot iti Baggao, nga isu't sinawar ken binomba ti AFP. Nupay kasta, saan a nagpaatiw iti buteng dagiti residente ti Baggao. In-post da iti Facebook ti awan an-anawa a panangbomba iti komunidad da. Saan a malipatan a nag- viral ti bidyu manipud iti maysa a concerned citizen ti Hacienda Intal nu sadino ket makita ti panangbomba ken panangistraping ti T129 ATAK iti paset ti Nagalimunos ken Reggaay iti Birao. Segun kadagiti report, hinaras ken pinangtaan ti makuna a concerned citizen iti panag-post na ti bidyu gapu ta nagapit daytoy iti pungtot ti umili laban iti AFP. Iti kasumbangir na, inlibak met ti 5th ID ti makuna a panagpatudo da ti bomba ngem saanen a nalapdan ti panagwaras ti nasao a bidyu. Sinaruno pay daytoy ti maysa a post nga agrek-reklamo ti maysa a mannalon a maiyarig a nabagyo ti kamaisan na ta dineppes ti helikopter a naglanding iti kuman na. Kunana, inutang na laeng ti farm inputs nga inusar na ken nakangatngato pay ti interes ti pautang dagiti traders ngem dadaelen laeng ti soldado. Malaksid kadagiti tungtungan a pangkabiagan ken pang-aglawlaw, kadakkelan a parikut dagiti residente ti epekto a sikohohikal ti panagbomba. "Saanakon makaturog iti nasayaat. Agtagtagerger nak metten nu kasdiay a mangngegak nga umas- asidegen ti helikopter gapu ta amangan nu agitinnag manen ti bomba," makasangsangit nga istorya ni manang Susan. " Idi damo nga nagtupak, di mi ammo ti pagtartarayan mi kenni lakay. Madama kam' idi a mangmangan. Pirimi danag ko. Uray la nakasangitak ti butbuteng ko," nayon na. Mano daras metten a nasuspende ti serrek dagiti eskwelaan gapu iti panagbomba bayat a dagiti barangay hall ket nagkampoan met dagiti soldado. Tapno buggoan ti nakulapulan ti dara nga ima iti inaramid a krimen, linimusan ti AFP-PNP dagiti nagbakwit ti sangkapirit a relip. Nakaawat da met piman ti dua a noodles ken sardinas kasukat ti ekta-ektarya a kamaisan a nadeppes ken nabaybay-an. Daytoy ti rupa ti "good governance" iti kaaw-awayan nga ibagbaga ti estado. B 9
Ti kinapudno iti likod dagiti parparbo a numero ti 501st Infantry Brigade Awan ti rumbeng nga ilastog ti 501st Infantry Brigade Philippine Army kadagiti "accomplishments" daytoy laban iti rebolusyonaryo a tignayan la ngaruden dagiti numero, nagbassit pay daytoy nu iyarig iti bilyun-bilyon a kwarta kuma ti umili a winaldas ti brigada para iti kaguddua-tawen nga FMO iti probinsya a naggaladan ti serye dagiti indiscrimate aerial bombardment ken nalawa a panangokupar ti 2000 tropa ti AFP- PNP kadagiti komunidad ken pagnaedan. Nu lagipen ket mapannakkel na daytoy nga impablaak iti Facebook, nga inikkat na met laeng, ti accomplishment report da iti uneg laeng kano ti 92 nga aldaw --dagiti pinapatay, tiniliw a saan a dimmalan iti due process ken dagiti armas nga "insuko" kano dagiti dati a kameng ti NPA. iti Cagayan. Imbento Ar-aramid ken recycled a datos Siguden nga inlawag ti NPA-East Cagayan nga awan uray maysa a pimmusay iti intar ti kakadua kalpasan ti engkwentro iti nagbaetan daytoy ken ti 95th IB idi Pebrero 3 sadiay Sitio Birao, Hacienda Intal, Baggao, maikaniwas iti deklarasyon ti 501st IBde iti body count ti inda "nanyutralisa." Ngem saan pulos inraman ti army kadagiti nagun-od da ti 149 pamilya wenno agarup 300 indibidwal a nagbakwit ken nagpungtot kalpasan ti panagbomba da. Makita met laeng iti report ti brigada nga adda indeklara da a tallo a natiliw -- maysa a kalihim ti komiteng larangan, maysa a giyang pampulitika ken maysa nga iskwad lider. Karaman ditoy da Cedrick Casano ken Patricia Cierva a kalpasan a tiniliw ken inlemmeng iti publiko ti 17 aldaw ket inpresenta ida kas "surenderi" iti presscon ti PTF-ELCAC idi Hunyo 2. Napilitan ti AFP nga ilung-aw da Casano ken Cierva gapu iti napigsa a kampanya dagiti unibersidad, organisasyon ken gagayyem nga iruar idan ti militar. Saan laeng a da Casano ken Cierva ti minarkaan kas "surenderi." Uray pay dagiti dadduma a tiniliw, iti panggep a maaddaan ti epekto a bandwagon ti rebolusyonaryo a pwersa ken base, dagiti alyado ken gagayyem. ti surender ken demoralisaen 10 Nalaka a maawatan nga ibaga da Casano ken Cierva a desnudo da a ida ti "simmuko" gapu ta kabusor ken agngangabit ti biag da iti ima ti AFP a mabalin pay nga ibuntuon da ti pammabasol iti NPA. iggem iti Adda met dagiti pimmanawen pormasyon, nagarapaap laengen ti biag-sibilyan ken awan panggep na a nga natungpal ti tarigagay a makakuyog ti pamilya da ta imbes a balay da paggawidan da, isuda ket tiniliw, inparada kas surenderi ken inpupok kadagiti kampo. Numanpay adda latta dagiti sumagmamano a nagsurender nga inay-ayo kadagiti apagbiit ken temporaryo a "nam-ay" ken "VIP treatment" wenno a pannakilangen" nga aliston tu met lang nga agkupas nu awan tun ti serbi da kadagiti soldado. agsurender ngem saan "nasayaat iti 21 nga Iti kinaagpayso na, inpablaak ti PTF-ELCAC a "nagbalik- loob" iti umuna a guddua tawen, lima ti deklarado a natiliw, lima ti recycled wenno tawenen nga awan iti NPA ngem masansan latta a linaon ti damag, kabayatan a ti dadduma ket iti tinunton pormasyon ken naala ti militar iti naduma-duma a sirkumstansya ken pamuspusan. idi pimmanaw da Malaksid kadagiti tao, parparbo met ti istorya a nu kasano a naipa-ima iti AFP dagiti paltog nga inpresentar kakuyog da Casano ken Cierva ken dadduma pay iti makuna a presscon. Segun iti Regional Operational Command (ROC) ti NPA-Cagayan Valley, awan pay iti 10 a paltog ti nasamsam ti kabusor manipud a labanan. Ngem uray dagitoy ket inkategorisa nga "insuko" ngem ti kinaagpaysowanan na ket maul-ulit nga iparparada kas kadagiti tiniliw wenno "nanlaban." Ti kinapudno na, awan met ti NPA a boluntaryo a nangisuko ti armas na. kadagiti depensiba
Mabalin nga adda dagiti sumagmamano a naawanan pangngeddeng a lumaban ngem kasapulan met a bigbigen a kadagiti aktwal a labanan, uray adda iti kabusor ti inisyatiba, saan a naawanan ti pakinakem dagiti kakadua. Ketdi, nangipakita dagiti kumander ken mannakigubat ti saan a masubadan a kinatured ken kinabannuar kadagiti labanan, iti rigat ken sakripisyo, uray pay pannakatay. Terorista nga aliaw Iti kasumbangir na, dagiti numero ken ladawan a kunam la nu tropeyo kadagiti militar ket naapit babaen iti panangisaklob ti ranggas ken landok nga ima ken panangiwaras ti buteng ken buliglig kadagiti mannalon iti kaaw-awayan. Nalawag a nagun-od ti 501st IBde dagiti makuna iti pannakairubo ken panangisagmak ti umili a Cagayano. nga "accomplishements" da Manipud iti panangpangta a "pagbalinen a Marawi" ingganga iti mismo aktwal nga awan an-anawa a panagkanyon ken panagbomba manipud iti tangatang kadagiti sibilyan a komunidad, panangisaplit ti trauma kadagiti ubbing ken natataengan, panangkibur iti baryo ken panagpabakwit kadagiti tattao -- dagitoy amin ti basaran ti "accomplishments" a bagbaga da. Agkarkaribuso ti Nolcom a ragpaten ti deadline na a gibusan ti insurhensiya iti Tanap ti Cagayan iti umuna a guddua tawen tapno aramiden a "war zone" ti US ti northeast Luzon ken agtultuloy nga ibala ti pagilian iti doble a pagpeggadan -- proxy war wenno launching pad ti pre-emptive strike ti US iti China, ken kakaasi nga umuna a makasagrap iti bales wenno atake ti China. Awan ti rumbeng nga ilastog ti 501st IBde kadagiti nagun-od da laban iti rebolusyonaryo a tignayan iti Cagayan. Makapatay da man ken makatiliw ti sumagmamano a rebolusyonaryo, saan da a mapapatay wenno mapasardeng ti rebolusyon iti pagilian a nakaro ti panagmiraut ken panangikuspil kadagiti umili. Napateg ti kantidad ngem ti mapangngeddeng ket ti taktakderan ken kapangngeddengan nga ipagballigi ti dua-tukad a rebolusyon. B Napanan ti P560M a pondo iti 'barangay development' ti RTF-Elcac? Agleppasen ti tawen ngem saan pay latta a nalpas dagiti dadduma a proyekto to Barangay Development Program (SBDP) ti NTF-Elcac a narugian idi 2021. Tallo tawen daytoy nga ar-aramiden a pagbagsan dagiti heneral ken opisyal ti 5th ID kakumplot dagiti lokal a burukrata. Adda pay laeng iti papel dagiti inendorso a baryo iti 2023 nga awan nalawag a detalye nu ania a proyekto dagitoy ken awan pakailasinan ti pannangipatungal wenno Isu nga, napanan ngatan ti P112.3 milyon a pondo para kadaytoy a tawen? Ania ti napasamaken iti P328 milyon a pondo para iti intero a Tanap ti Cagayan idi napalabas a tawen? ti Support implementasyon. Kurapsyon, kikbak ken pork barrel dagiti heneral Iti rehiyon ti Tanap ti Cagayan, dimmanonen iti agarup kaguddua bilyon piso wenno P560.3 milyon manipud iti buwis ti umili ti inlatang kas pork barrel ti 5th ID ken 501st IBde iti linged ti SBDP manipud 2021-2023. Daytoy ti maikatlo a kabassitan a pondo nu ikumpara iti nailian a badyet para kadagiti dadduma a rehiyon. Kabayatan na nu iti Region 2, ti probinsya ti Cagayan ti addaan kadakkelan a bingay ken tinawen a gabgaburan ti badyet. Iti uneg ti tallo tawen nga kaadda daytoy a programa, dimmanonen iti P304.3 milyon para iti 41 baryo ti nailatang para iti nakuna a probinsya. Uray nu idi laeng 2022 nga adda ti naendorso a barbaryo ti dadduma pay a probinsya ti rehiyon kas iti Isabela, Quirino ken Nueva Vizcaya. Ti Isabela ti addaan pondo a P168 milyon para iti 42 barangay, P68 milyon iti Quirino a simmaklaw ti 17 baryo bayat a P20 milyon met ti Nueva Vizcaya a nangituding ti lima a baryo. Iti 105 barangay iti intero a rehiyon a benepisyaryo ti nakuna a programa, 20 baryo laeng ti adda manarimaan a proyekto. Karaman ditoy ti nakanginngina a solar dryer ken farm shed iti Anurturu iti ili ti Rizal ken dagiti baryo ti Apayao ken Villa Reyno iti ili ti Piat nga aggat-gatad ti P20 milyon tunggal maysa. Kabayatan na, awan ti baro, ngem ketdi paseg rehabilitasyon ken upgrading laeng ti kaaduan iti maibagbaga a proyekto a farm-to-market roads iti kaaw-awayan. Agduma pay ti impablaak ti pangrehiyonal nga opisina ti Department of Interior and Local Government (DILG) ken Department of Budget and Management (DBM) iti nakuna a programa. Segun iti kaudian a report ti DBM, adda ti listaan dagiti probinsya, ili ken baryo ngem awan partikular a detalye nu ania dagiti imprastraktura a mai- 11
takder kadagiti makuna a disso. Iti bangir na, ti met report ti DILG-II ket dagiti plano a proyekto ngem saan a nasaggaysa nu sadino a disso nga maipatakder dagitoy. Basar ti report ti Provincial Government ti Cagayan idi Agosto 2022, 74% pay laeng ti naileppas kadagiti proyekto ti 2021. Kabayatan na, partial ken saggaysa a proyekto laeng ti nai-report manipud idi 2022. Para met iti agdama a tawen, awan detalye nu ania dagiti proyekto a maitakder para iti 17 inendorso a baryo. Saanen a nakakaskasdaaw nu mabungbungon iti katiwalian dagiti kastoy a programa. Idi pay laeng damdamo, maikaniwasen iti iparparayag ti AFP a ti panangipauneg iti RCSP kadagiti influenced-threatened barangay ti basaran ti panangideklara kas "insurgency free/cleared barangays" manipud iti presensya ken impluwensya ti rebolusyonaryo a tignayan. Kinapudno na, iti 41 inendorso a baryo iti Cagayan, 33 ditoy ket dagiti baryo a saan a dimmalan iti RCSP. Kayat a sawen, arbitraryo, inuulbod ken ubbaw dagiti deklarasyon ti 5th ID. Saan nga ordinaryo nga umili a Cagayano, ngem ketdi dagiti kakumplot, kroni ken kontraktor ti pudpudno nga agnumar kadaytoy a programa. Kinapudno na, nailatang dagiti proyekto kadagiti ili nga iggem dagiti despotiko nga apo't daga ken napekklan a kontra-rebolusyonaryoo a burukrata ken dinastiya (Piat, Sto. Nino, Tuao ken Rizal) ken kadagiti addaan hedkkwarters ken kampo ti militar ken pulis iti Lallo; Sta Clara, Gonzaga; Casambalangan iti Sta. Ana; Virginia ken Balanni iti Sto. Nino; ken Sto. Domingo iti Piat). Kabayatan na, naala met ti daulo ti RTF-Elcac ti gun-guna na iti panagbalin a paspasurot ken asu-aso iti 5th ID idi maikkan ti balwarte na, ti ili ti Tuao iti Cagayan, ti P26.4 milyon. Bayat a naigamer iti rigat ti umili a Cagayano, agkuykuyakoy laeng ti dati ken agdama a kumander ti 5th ID a da MGen Lawrence Mina ken MGen Audrey Pasia, iti tangken-rupa a panaggastar iti kwarta ti pagilian a rumbeng laeng koma nga umili ti agnumar. (Bangag Ubbaw a panagasenso, pantakop iti pasismo ti estado Serbisyo a pangkagimongan a rumbeng laeng koma a libre ken nasayud a pagnunumaran ti umili ti de-kalidad ken nalaka a serbisyo pangsalun-at ken edukasyon, kasta met ti panagadda ti subsidyo ken dagiti pasdek para kadagiti mannalon iti kaaw-awayan. Saan a parabor wenno konsolasyon para kadagiti peke-pwersado a panagpasurender, panagiwaras ti terorista nga aliaw ken panangitinnag ti batas militar babaen iti RCSP sakbay nga "itulod" dagitoy a serbisyo. 12
Dagiti kas iti Zinundungan Valley laengen a namin-anon a pinagparintumeng iti narungsot a militarista nga atake ken iti naduma-duma a programa a kontra- inpauneg insurhensiya tapno sebseban ti militante a panaglaban dagiti Malaweg ken katutubo nga Agay iti panangagum ti daga, panangpangato ti presyo ti produkto ken panangpababa ti interes ti pautang. Itatta babaen ti SBDP, pagbalbalinen ti estado nga utang a naimbag a nakem dagiti residente dagiti serbisyo a panagkagimongan nga iti kinapudno na ket karbengan a rumbeng a nabayag da koma a nalak-amen. Intun kaanoman, saan pulos a maallilaw ti AFP dagiti lagip ti taga-Zinundugan ken saan a mapunas ti ekstrahudisyal a pammapatay iti adu a mannalon karaman da Ambot Asucena ken Ronnie Beran, iligal a panagtiliw ken agtultuloy a pannakaibalud kada Mendo Bisiotan ken sakit, Orlando Duruin "panagpasurender" ken panaghamlet wenno "panag-gruping" kadakuada. laban lakayen nga a iti addaan gasut a mannnalon Adda iti tugatog ti kaipokritohan ti 5th ID. Kalpasan na tinnagan ti bomba dagiti bangkag ken kabakiran ti Bagsang iti Sta Clara, Gonzaga ken nagbeddengan ti Cabayu ken Campo iti Sto Nino, pampalubag-loob nga agipatakder daytoy dagiti pasdek. Kaiyarigan na iti ubing a kalpasan a naablatan ken nagsangit ket paayatan ti kendi tapno sumardeng. Nu amirisen, saan a kangrunaan a kasapulan ti bumaryo dagiti maited a proyekto nga imprastraktura nga ilaklako ti SBDP -- kiosko, panangikabil ti street lights, panangiyakar ti poste ti kuryente ken dagiti kapada. Ti kasapulan ti mannalon ket maaddaan ti bukod a daga, maibaba ti interes ti pautang, maingato ti presyo ti produkto da, mapababa ti gastos ti produksyon, maaddaan ti libre ken umanay nga irigasyon kadagiti taltalon da ken dagiti pasdek para iti apit da (post-harvest facilities). Badyet para iti kumarkaro a pasismo Numanpay ibagbaga ti AFP a dua laengen ti aktibo a larangang gerilya iti intero a pagilian, aglaylayon pay ti agarup P9 bilyon ti kabuklan a badyet para iti SBDP a dawdawaten na iti DBM para iti tawen 2024. Kabatog daytoy ti P10 milyon iti tunggal inendorso a barangay, dakdakkel ti P4 milyon ngem iti P6.6 milyon a pondo iti agdama a tawen. Iti sangwanan ti kumarkaro a krisis sosyo-ekonomiko, saan nga mangipangpangag ti rehimen iti panagsungbat kadagiti arungaing ti ordinaryo a Pilipino, kabayatan a sangun-sango a kurkurakoten ti kwarta ti umili, kakumplot dagiti alipores ken kroni. Iti dumakdakkel a dumakdakkel a badyet para iti militarisasyon ken pasismo, sigurado nga agtultuloy ken 13 kumaro ti panaglabsing kadagiti karbengan- tao, lallalo nga awan an-anawa ti panagbomba iti kaaw-awayan ken kumaro ti terorista a panangparmek kadagiti ligal ken demokratiko nga organisasyon. Mapaay ti SBDP-Elcac ken whole-of-nation approach iti panagrisut iti ramut ti armado a risiris Gapu iti nainsigudan a galad ti AFP -- pasista, mersenaryo ken rinukir iti kaunggan -- awan sabali a papanan ti SBDP nu saan nga iti sigurado a pannakapaay. Ti naruka a pundasyon ti AFP a gunggunonen ti agraraira a korapsyon ken nasaknap a katiwalian iti uneg daytoy ti
manglapped iti pannakaipatungpal kadagiti pakitang-tao ken repormista a programa. ilaklako a nalungsot ken Saan a manangngallilaw nga amnesty program ken E-ClLIP ti mangpakapsut iti pangngeddeng ti NPA nga agpinget nga iyabante ken ipagballigi ti armado a pannakidangadang iti iti kaaw-awayan. Agbiddut panangipagarup a mapatalna na ti panaglaban ti umili gapu iti narugit a gerra na ken narungsot nga Anti-Terror Law a mangpunpuntirya kadagiti sibilyan. ti ti AFP Labes iti kabaelan ken pagayatan ti tao ti linteg ti pakasaritaan. Aginggana awan bukod a daga dagiti agsuksukay a mannalon, dagiti ken awan mangmangged, oprtunidad para iti dakkel nga reserba a tegged, nasaknap ti pananglipit ken terorista nga atake iti umili, kumarkaro ti kultura ti kinaawan-panagsungbat (impunity), paspasurot iti mandar ti ganggannaet ken imperyalista ti estado, imposible a maragpat ti pudno a kappia a nakabasar iti hustisya a pangkagimongan. Nadam-eg a daga para iti rebolusyon ti panagkaro ti krisis pangkagimongan ken pasismo ti estado. Ririingen daytoy ti umili iti kinaannatop ken pagkasapulan a gibusan ti malakolonyal a sistema ken rippuogen ti malapyudal nga estado ken agpakalaing iti naduma-duma a porma ti panaglaban -- naruar ken limed, ligal ken iligal, armado ken saan nga armado. B tangdan-adipen trabaho manipud iti panid 5 maipisuk manen ti pagilian iti baro a tukad ti nailian a panangidaddadanes ken panagsagaba. Awan ti pudno a soberanya ti Pilipinas inggana naringbaw ti dominasyon ken bileg militar ti US iti Pilipinas. Nasken a makidangadang ti umili tapno mawayawayaan ti Pilipinas manipud iti kawar ti imperyalismo nga US ken padur-asen ti kabaelan ti pagilian a salakniban ti bukod. Mapasamak laeng daytoy nu addan ti pudno a kasarinlan a pang-ekonomya ken pampulitika ken nailian a wayawaya. Kagiddan na, nairut nga isilpo dagitoy a dangadang iti panaglaban kadagiti neoliberal a polisiya iti ekonomya nga imanmandar ti US IMF-World Bank. Rumbeng nga ilaban ti umili dagiti sumaganad a makabayan a kiddaw: 1. Ibasura ti MDT, EDCA, VFA ken amin a saan a patas a katulagan militar iti US ken gibusan ti OPE-P. 2. Labanan ti plano a panangitakder dagiti barbaro a pasdek ken base militar ti US ken patakyasen ti amin a tropa nga Amerikano iti Pilipinas. 3. Isardeng ti panangirussuat ti Balikatan joint exercises ken dadduma pay a pagsasanay a mangdur-durog ti gubat. 4. Gibusan ti ayuda militar iti pasista a rehimen Marcos Jr ken iyatras dagiti patriyotiko a soldado ti suporta da iti traydor a komander da a mangilaklako iti pagilian ken umili. 5. Supiaten ken labanan ti agtultuloy a militarisasyon ti China iti WPS. Itandudo ti pangrebbek iti amin a base militar ken pasilidad ti China iti WPS. Irupir ti balligi ti Pilipinas iti IAT- UNCLOS. Nasken nga idauloan ti nalawa a masa ken agpinget ti nailian-demokratiko a tignayan nga irupir dagitoy a kiddaw. Ipaay ti amin a kabaelan iti amin a tay-ak tapno mabukel ti nalawa nga agkaykaysa a prente nga anti-imperyalista ken anti-pasista. Agirussuat ti nasaknap a propaganda-edukasyon tapno magaw-at ti nalawa a bilang ti umili. Agpakalaing iti naduma-duma a langa ti propaganda ken maksimisaen ti social media para iti panagpamulat ken panagpatignay. Agsayangkat ti militante nga aksyon-protesta iti panawen ti Balikatan ken dadduma a panagsanay. Buklen ti nalawa nga alyansa indibidwal ken organisasyon kas kadagiti propesyunal, taong-simbahan, abogado, environmentalists ken defenders, mangitantnadudo ti karbengan-tao, ken dadduma pay a progresibo. intar kadagiti lalo iti Kangrunaan iti amin, nasken a papigsaen ti NPA kas kangrunaan nga instrumento ken gaway ti umili tapno gun- oden ti nailian a wayawaya ken demokrasya. Iti laeng panangitandudo ken panangiballigi ti dua-a-tukad a rebolusyon ti mangpugsat ti kawar ti imperyalismo.B 14
Terorismo ti 501st Infantry Brigade Philippine Army iti probinsya ti Cagayan ken Lower Apayao (Oktubre 2020 - Hunyo 2023) RUMBENG A SINGIREN KEN PAGSUNGBATEN DAGITI KUMANDER KEN UTEK ITI TERORISMO A DA: MGEN STEVE CRESPILLO (2020-2023) BGEN FERDINAND MELCHOR DELA CRUZ (AGDAMA) 15
501st IBde, berdugo, mammapatay-tao! RCSP, martial law iti baryo, patakyasen! Isardeng ti panagbomba manipud iti tangatang! 16
TIGNAYAN TI MANNALON Agmirmiraut a mangmangged- talon ken ti kumpay ti panagbalbaliw Agtaltalinaed a kangrunaan a problema ti rehiyon ti Tanap ti Cagayan ti kinaawan ti bukod a daga dagiti mannalon a pakpakarwen dagiti naduma- duma nga iskema ti panagagum ti daga ken ti Dagiti pananggundaway mangmangged-talon ti kangrunaan nga agrigrigat iti kastoy a sistema. a malapyudal. Agkirkira-us a buksit dagiti mangmangged-talon kadagiti kataltalonan "Dagiti trader ti mangidiktar ti presyo ti abono, pestisidyo, bin-i ken dadduma pay nga inputs. Isuda met laeng ti mangngedkeddeng iti presyo ti pagay. Itatta, isuda met laeng ti agani ti inraep mi. Kasanu payen ti biag dagiti kas kadakami a nakurapay nu tengngel da met aminen?" sennaay ni Manong Nestor, mangmangged-talon iti nalawa a kataltalonan sadiay Alicia, probinsya ti Isabela. Maysa laeng isuna kadagiti adu a mangmangged- talon a naawanan ti panggedan manipud simmaknap dagiti reaper ken combined harvester a kukua dagiti trader ken nababaknang a mannalon. Awan ti bukod a daga ni Manong Nestor. Bibiagen na ti pamilya na babaen ti pannakitegged kas mangmangged-talon iti uneg ti kabesilya. Sakbay a simmaknap dagiti makinarya, dua a daras iti maysa a cropping ti panagtapug ti grupo da iti taltalon -- kada panagraep ken panaggapas. Sangapulo da iti grupo a dumandanon iti naduma- duma nga ili tapno makitegged. "Mayat met nga adda reaper gapu ta papartaken na ti panagani aglalo nu agkamakam ti tyempo. Ti kasumbangir na, mapukawan kami ti panggedan ken awan met sabali a trabaho a mangsippaw kadakami. Dagiti laeng trader ti bumakbaknang," nayon pay ni Manong Nestor. Kabaelan da a 10 ti mangleppas ti maysa ektarya iti maysa aldaw iti tangdan a P7000.00/ektarya iti kontrata a pakyawan. Iti maysa a cropping, agarup 14 nga aldaw laeng ti abereyds a panawen nga addaan trabaho dagiti kabesilya. Kadawyan na, Marso ken Abril nga tiempo ti panagani ken sagibo. Ti sumarunon ket kalpasan ti innem a bulan -- Nobyembre ken Disyembre. Dagiti daddu- ma a bulan ket aw-awagan da iti "tyempo bisin" ta ngamin, awan panggedanen. Talahanayan 1: Kabuklan a tandan wenno bingay ti tunggal maysa a mangmangged-talon iti kabesilya iti uneg ti maysa a cropping wenno innem a bulan 17
TIGNAYAN TI MANNALON talahanayan, makita nga Basar agarup P408 lawas ti bingay ken pastrek ti tunggal maysa iti uneg ti kabesilya wenno limus a P58 kada aldaw nga iyan-anay da iti uneg ti innem a bulan wenno aginggana sumaruno a panagaani! Nagkas-angen! Kasanu pay ngarud nga agbiag ti pamilya nu P58 ti pastrek? Ania pay pakaanayan na? Kurang pay a paggatang ti maysa kilo a bagas a komersyal. Agasem kasano nga agbibiag ti mangmangged-talon nga awan pulos bukod a daga. Kasapulan agbiruk ti sideline a kunada wenno ania pay a diskarte tapno masullatan ken makakamakam iti panagngato dagiti presyo ti kangrunaan a mausar. Awan pay dita ti alawans ti ubbing, muskada ken pasaray ni gina. Piman. iti laeng kada lang inaldaw Napait a mangmangged ti kaunasan kapadasan dagiti Saan a maiyadayo ti kapadasan ti rinubu a mangmangged iti agrikultura kadagiti nalalawa a kaunasan iti paset ti akintengnga nga amianan ti Isabela ken abagatan a Cagayan. Dagiti unas ket maar-aramid kas asukar idiay Cagayan-Robina Milling (CARSUMCO) ken kas Corporation enerhiya iti planta ti bioethanol nga Green Future Innovations Inc. a kukua da Gokongwei ken Martin Lorenzo, dagiti dadakkel a burgesya kumprador iti pagilian. Sugar Iti paset ti Sta. Maria, Isabela, dumanon iti 660 ektarya ti kalawa ti kaunasan a kukua ti 13 a pamilya ken indibidwal nga addaan 870 a mangmangged. Maysa ditoy ni Manang Marie. Nu kasano kangina ti asukar, kasta met ti kalaka ti tangdan dagiti agar-aramid ti asukar a kas kanyana. Mano dekadan nga agan-anus ni Manang Marie iti P170.00 kada aldaw a tangdan iti uneg ti 12-16 oras a panagubra inaldaw. Tapno manayunan ti mateggedan ti pamilya, pasaray itugut na nga agtabas dagiti annak na nga agtawen 11-13. Ken gapu ta isuna ket saan a mabigbig kas regular a mangmangged laksid iti deka-dekadan a panagubra na iti kaunasan, awan ti maawat na a benepisyo manipud iti bilyun- bilyon a pondo ti sugar levy babaen iti Social Amelioration Act of 1991. Panangpetpet iti kumpay ti panagbalbaliw Duron ti naames a kasasaad, nangbukel ti lokal nga organisasyon dagiti mangmangged iti unas ken talon tapno ilaban ti nayon a P50 a tangdan ken ayuda iti panawen ti pandemya. Sadiay Sta. Maria, inlaban dagiti mangmangged iti kaunasan ti nayon a P50 a tangdan ken panangbigbig kadakuada kas regular a mangmangged-agrikultural. Kasumbangir na, liplipiten ti reaksyunaryo a gobyerno ti karbengan ken panaglaban dagiti kas kada Manong Nestor ken Manang Marie. Gapu iti NTF-ELCAC ken RCSP, inawagan da ida ken interes ken pagsayaatan ti mannalon kas terorista. Sadiay Sta. Maria, peke- pwersado a pinagsurender ti agarup 750 kameng ken lider ti timpuyog ti kaunasan babaen iti panangidaulo ni Lt. Erwin Babas ti 502nd Infantry Brigade ken 5th CMO Batallion. Iti ili ti Alicia, nagnaed dagiti tropa ti 5th ID ken dagiti soldado nga Amerikano iti eskwelaan ti baryo da Manong Nestor idi Balikatan exercises. Kas kadagiti mangmangged sadiay Sta. Maria, biktima met laeng dagiti mannalon sadiay Alicia iti pananglipit ken panangranggas ti estado. ti organisasyon a mangitantandudo ti Pampaneknekan ti kastoy a pasamak ti naindasigan a kagagalad ti estado a pumabpabor kadagiti apo't daga ken dadakkel a negosyante. Ipakpakita daytoy a saan nga umanay kadagiti mangmangged_talon a pumauneg iti bala-bala ti reaksyunaryo a gobyerno tapno baliwan ti kasasaad ken ilaban ti demokratiko a karbengan da a tagikwaen ti daga nga inda suksukayen. Agserserbi daytoy a karit para kadagiti kas kada Manong Nestor ken Manang Marie a paunegen ti kaamoan maipanggep iti estado ken rebolusyon, ken isilpo dagiti laban da iti nalawlawa a pannakidangadang ti umili nga itandudo ti dua a tukad a rebolusyon. B Laglagipen ti naimbalitukan... manipud iti panid 19 iti sektoral ken lokal nga naindasigan a pannakidangadang ti mangmangged ken mannalon. Agpsampa iti NPA tapno gun-oden ken armasan ti nalawa nga umili iti kaaw-awayan tapno agpinget nga iyabante ti demokratiko a rebolusyon ti umili iti Tanap ti Cagayan. B isyu a sangsangwen daytoy 18
TIGNAYAN TI KABATAAN 19 Laglagipen ti naimbalitukan nga adal ti First Quarter Storm! Agtutubo, agtignay para iti maysa manen a dalluyong! Awan kapada na a krisis ti bakbaklayen ita ti masa nga anakling-et iti agdama nga ilehitimo a rehimen Marcos- Duterte. Awan met sabali a panawen tapno sublianan ti naimbalitukan nga adal ti First Quarter Storm (FQS) idi 1970 a kimmarit iti papet ken parigat a panagari daydi Ferdinand Marcos Sr. Nagbukel ti dadakkel a protestang bayan dagiti gasut-rinibu a mangmangged, mannalon, agtutubo ken dadduma pay a patriyotiko a pwersa tapno irupir ti nailian a demokrasya ken wayawaya laban iti kumarkaro a pannakibiang ti imperyalista nga US iti tay-ak ti ekonomya, pulitika ken militar ti pagilian. Iti daytoy a tignayan, naipasaknap kadagiti ti umili ken pagkasapulan kinaumno ti armado a pannakidangadang kaaw-awayan. iti N a isa ng sa ng a ya n kadayta a panawen ti panagpigsa ti dagiti tignayan nga agtutubo a estudyante iti lumaok dangadang dagiti mangmangged ken mannalon. killu ti pakasaritaan ti pagilian ti iyal-alikaka ti rehimen. Saan lang a simple a panangkillu nu di ket panangipaidam mismo kadagiti ubbing ken agtutubo a a maammoan ken adalen ti pakasaritan ti Pilipinas, ti kasasaad ti lubong ken realidad ti gimong a Pilipino ken sangalubongan ta dagitoy kano a subject ket "NPA subjects". Igalgalot na ti kinakuneng ti agtutubo tapno nga kritikal agbalin i k a d a g i t iti mapaspasamak pagilian iti ken aglawlaw, kasta met tapno dagiti gradweyt nga ket agbalin a adipen m a n g m a n g g e d kadagiti ganggannaet a nego ga a gpupuona n ditoy pagilian. Nu saan nga agbalin soldado a wenno mangmangged, patpatayen ti kastoy a sistema dagiti agtutubo. ken panangrebisa ketdi saan a syo n Nakarkaro panagsagaba ti kaipapanan na ti panagsubli dagiti Marcos ken panagtalinaed dagiti Duterte iti bileg. Para kadagiti agtutubo a Pilipino, awan ti namnamaen nga esensyal a panagbalbaliw iti nalungsot a sistema ti edukasyon iti pagilian. Uray natibker a supsupiaten dagiti estudyante, kangrunaan latta a programa ti Marcos- Duterte ti panangipatungpal ti Mandatory ROTC wenno pwersado a panagsanay-militar iti kolehiyo nga idaulwan ti brutal, mammapatay-tao ken korap nga AFP. Pagbalinen da a pagbala ti kanyon dagiti annak ti mannalon nga agrigrigat iti dandani -bumtak a gerra iti nagbaetan ti imperyalista nga US ken kadagiti kabusor na. Isu a nalaklaka para iti rehimen a kissayan ti badyet ti edukasyon ken nayunan ti binilyon ti bukod da nga opisina iti linged ti intelligence ken confidential fund. Uray nu agkukurang ti 159,000 a klasrum ti DepEd para iti SY 2023-2024, saan latta a prayoridad ti dekalidad ken libre nga edukasyon. Imbes a risuten kasano a makakamakam dagiti ubbing gapu iti dua tawen a palpak a distance learning, panang a ti Saan malakolonyal ken malapyudal a gimong. Nadam-eg a daga daytoy tapno rumswa ti baro a dalluyong, para a mangpatakyas ti agar-ari a rehimen nga agturong iti nailian-demokratiko iti kagimongan. a panagbalbaliw Nasken nga agtultuloy nga ipasaknap ti panagamiris ken program ti nailian-demokratiko a rebolusyon iti intar ti agtutubo. Nasken a mulyen ti kultura ti aktibismo inggana mabukel ken maibangon dagiti progresibo ken rebolusyonaryo nga organisasyon da. Nasken nga ingato ken isilpo dagiti a mailibak krisis ti tignayan iti a masa suruten iti panid 18
TIGNAYAN TI KABABAIHAN 20 HIYAS TI REBOLUSYON: DAGITI NAISANGSANGAYAN A BABBAI ITI TANAP TI CAGAYAN NAWAYA, NATARIPATO, KEN NAPINGET. Daytoy dagiti nakadaydayaw a kagagalad ti rebolusyonaryo a babbai. Isuda dagiti naisangsangayan a babbai a napnuan tured a bumangbangon ken kumuykuyog iti sidong ti maikuskuspil a dasig tapno iyabante saan iti panangwayawaya ti kinababai da ngem ketdi iti sububukel a dasig ken maidaddadanes. Ta ammo da ken maawatan da a naan-anay da laeng a kas nu mawayawayaan mawayawayaan da. Ti ti kinapintas da ket aggap-gapu iti natib- ker a pangngeddeng da a pagserbian ti nalawa nga umili. Daytoy ket saan a marukrukod babaen iti pudaw, kinis ti kudil, lapsat ti pammagi wenno ania pay a pagrukudan nga inkeddeng ti gimong wenno sikat iti social ken mass media ken popular a kultura. laeng a magunggundawayan babbai dasig Tallo a Pagwadan a Babbai Naririmat dagiti a rebolusyonaryo a Pilipina a mangmangted lawag kadagiti piket layn iti pabrika, kadagiti rali iti kalsada, kadagiti sonang iti naduma-duma gerilya, ken pay ti Demokratiko a Rebolusyon ti Maimatangan Umili dagitoy a naisangsangayan a babbai kadagiti organisasyon ti agtutubo iti eskwelaan, kadagiti timpuyog ti mannalon iti baryo ken kadagiti pormasyon ti New People's Army (NPA). hiyas pagirussuatan a (DRU). Iti daytoy nga isyu ti Ba ringkuas, maiya m-ammo kada ta yo ti tallo a pagwadan a babbai a mangi- pakpakita ti regge t nga iyabante ken itandudo ti nailian demokra tiko a rebolusyon kadagiti tay- ak ti pagrebbengan da. Ka Lisa, maysa nga agtutubo nga organisador Makipatpatang ni Ka Lisa kadagiti Nalabbaga a mannakigubat ti NPA maipanggep ti kasasaad dagiti nakurapay a mannalon kabayatan nga agin-inana iti balay ti masa a nagdagusan da. Kadaytoy a kanito pay laeng isuna a nagbalin a kampante a naruar a baliksen "armado a dagiti pannakidangadang" ken "hukbo" aglalo ta nakaro ti red-tagging ken pananglipit kadagiti estudyante iti uneg ti eskwelaan da. sarita nga Uray sumagmama no lae ng ng a aldaw a nakipagbiag iti Nalabbaga a lar angan, nara gsa kan ni Ka Lisa iti naimatangan na a naregget a panagpamulat dagiti kakadua kadagiti bisita a nakibuno iti ika-54 selebrasyon anibersaryo ti Partido Komunista ti Pilipinas. Daytoy ti sapsapulen na nga iti naregregta a panagtignay na iti panaglukat manen ti klase iti kolehiyo da. Magagaran isunan istoryaen ti nagbalin a nga kapadasan kadagiti kakolektibo na a kaadduan ket LGBT. babbai a Nakasagana paggiddanen ti panagadal na ken panangidaulo iti trabaho a iti propaganda-edukasyon organisasyon iti eskwelaan da. "Maymayaten [ti panangited educational [ti discussions] itatta ta nagsublin ti face-to-face a klase ngem idi a paseg online laeng," kunana. ti inspirasyon para na adda isuna ken ti agtutubo 2023 ENERO-SETYEMBRE
Sakbay pay a nagbalin a kameng ti Kabataang Makabayan (KM), ti naawatanen ni Ka Lisa kinaannatop a armado ti pannakidangadang ken linya ti rebolusyon a demokratiko manipud idi napadasan na ti direkta a pananglipit ti estado kadagiti a kas kanyana nga estudyante aktibista. isuna a biktima ti Nagbalin ken harassment, surbeylans ti intimidasyon dagiti ahente militar babaen iti ti ROTC eskwelaan da. nga Kas maysa nga anak, uray nu narigat ket padpadasen na met a pamulatan dagiti nagannak na na ken maipanggep kadagiti isyu a pangkagimongan. Natibker na a sangsangwen ti ti pamilya na a manglaplapped iti pagayatan na nga agtignay kas organisador. Nagbunga met ti naanus a panangipamuspusan na idi maorganisa metten ti maysa a kabsat na a senior high school iti maysa a nailian-demokratiko nga organisasyon ti agtutubo, tallo a kakabsat presyur ITi a a panagtalinaed na iti sidong ti NPA ken dagiti masa a mannalon, natenneb ti pangngeddeng na nga agidaton iti pay panagpapigsa ti organisasyon da. Masirsirmata na met a buklen ti desisyon nga agpultaym nga ti organisador. panagpanaw na kagiddan dagiti mannalon a nakitabuno iti okasyon. Nakaisem isuna a nagpakada, naki-alimano kadagiti kakadua ken sakbay a nagna ket iti maysa a kadua a nagbalin a ka- badi na. "Kayat ko ti agsubli ditoy," ti maudi a naibaga na. ababa panawen ni Ka Lisa dakdakkel para ti Orasen na a kadua immasideg pay Ka Heidi, maysa nga ina ti NPA Nataripato nga ina iti lima nga annak ni Ka Heidi. Marikrikna met daytoy dagiti kakadua a hukbo nga idi ket nakabase iti bassit a pagtaengan da. Ngem iti dayta a rabii, uppat laengen kadagiti annak na ti kasango da a mangan kadagiti diket a tedda iti sagana Tawen. Simmampa ngaminen iti maysa pay a yunit ti NPA ti anak na a ni Ka Erwin. idi Baru Sakbay pay a naghukbo ti anak, ti am-amangen panangbigbig ti pamilya ni Ka Heidi iti NPA ken iti sibubukel a rebolusyonaryo a tignayan. Gapu ta nababa nga akintengnga a mannalon ti dasig a naggapuan a pamilya, marikna da Ka Heidi ti ulpit ti pyudal ken malapyudal a pananggundaway. Pilit nga ag- agumen ti maysa a bassit nga apo't daga ti ub-ubraen da a kuman. Kakaruan a napasamak, segun kanyana, ti iyu-umay ti tallo nga armado a taw-an ti makuna nga apo't daga. a nangato Laksid kadaytoy, nailumlom da pay iti utang ta nakangatngato ti interes ti pautang wenno usura nga traders. Kasano met ket dumandanon daytoy iti 7% kada bulan wenno 35% kada cropping! ipat-ipatuon ti Iti tengnga ti agtutuon a problema ti pangkabiagan a sangsangwen ti pamilya da, kanayon nga adda dagiti kakadua a saan a mauma a mangtarawidwid ken tumarabay iti organisasyon ti mannalon tapno itandudo ti agraryo a rebolusyon nga isu laeng ti makarisut kadagiti problema iti dagdaga. Isu a nalaus ti panagyaman ni Ka Heidi kadagiti kakadua. "Nu awan dagiti 21 kakadua, nu dakami sinurwan nga agtalinaed ken irupir ti karbengan mi nga tagikwaen ti daga a sinuksukay ken pinadur-as mi, amangan nu am-amang kamin a napatakyas ditoy. Ti balligi mi ket saan laeng a bukod mi a balligi. Daytoy ket balligi ti amin a magunggundawayan a mannalon," nakuna na. saan Napigsa ti panagsanggir da iti timpuyog dagiti mannalon nga isu't bin-i ti Demokratiko a Gobyerno ti Umili. Mamati isuna a ti laeng panagarmas dagiti kas kanyada ti pamuspusan tapno interamente a masalakniban ti karbengan nga agtagikua inda suksukayen. Nalawag kadakuada ti naranggas ken naindasigan a kagagalad ti estado nga ar- aramaten ti linteg ken buyot da tapno agumen ken tagikwaen ti dagdaga nga awan bambannog na. a mannalon ti daga nga Isu nga awan-panagduadua a sinuportaran ni Ka Heidi ti anak ti desisyon daytoy nga agbalin kas maysa a Nalabbaga a isuna mannakigubat. Natalek nga usto ti dalan a sinurot ni Ka Erwin. iti panaginnadayo da, naragsak ken napannakkel isuna nga ina gapu ta addaan isu ti "nasayaat nga anak ti pagilian" a nagiggem ti armas tapno ilaban ti daga para kadagiti mannalon. Imbes a maliday "Aalwadan yo ni Ka Erwin. Tulungan yo isuna iti amin a rigat ken suroan yo a nalaing iti biag ti hukbo," nairut a bilin ni ka Keidi kadagiti kakadua.
Ka Mulan, maysa a Nalabbaga a kumander Napinget iti kabusor ken iti amin a rigat a kasingin ti naunday a gubat ti umili ni Ka Mulan. Kagapgapu da pay laeng a nagbunag ti suplay. Laksid iti ling- et nga agar-aruyot manipud iti kulot a buok, saan a malasin ti nadagsen nga awit ta nakaisem ti rupa na. Bagkat na ti kaguddua kaban a bagas, armalayt ken ammo pouch a napnu ti bala. a sumangsango ti panangiyabante Ni Ka Mulan ket maysa a a nga NPA balasang naggapu a tribu iti Dumagat. Uray nu mano a tawen iti panagserbi iti uneg ti NPA, nalawag ti nagdumaan ti panagbigbig ken panagrespeto dagiti kakadua a Hukbo kadagiti babbai. Segun kenni Ka Mulan, talaga maidum-duma ti kultura nga itantandudo rebolusyonaryo nu dagiti maiyarig iti naulpit a panang trato iti "ruar" nu sadino ket "lalaki ti masurot." Malagip na nu kasano na a kakaasian ti ina na nga inaldaw nga agisaksakad bayat nga aglemlemmes laeng ti arak ni ama na. pay laeng kanyana Nasapa a nagubra ni Ka Mulan. Pasaray mano oras laeng ti inana na iti rabii nu kapator ti ubra: iti aldaw, adda isuna idiay taltalon ti agpapagapas; iti met rabii, adda -- igid isuna agkadkadilyan kadagiti ikan, kurita, agato; ken dadduma pay a laon ti baybay. nga isuna nga agmaymaysa agub-ubra isu a kankanayon a nakasalikad ti buneng -- sisasagana iti baybay Masansan laeng a kas pangarigan adda mangbastos kanyana iti dalan. dumepensa nu Nagasat latta ni Ka Mulan uray iti naigalut ti panawen na panagubra. Ta nu saan, siguro ket kadagiti dadduma pay a babbalasang a naipadan a Dumagat a napilitan nga iti nakaganganus a agasawa tawen. Nakaragragsak a lagip para ti umuna adaras a kanyana nakakita isuna kadagiti kakadua a ti nangkarit babbai. Daytoy a kanyana nga sumampa. "Isuda ket kaya da. Isu nga sigurago a kayak met," nakuna na iti bukod na a bagi na. agdesisyon Iti panangisursuro dagiti kakadua babaen iti LitNum (Literacy & Numeracy), nasursuro ni Ka Mulan ti agbasa ken agsurat. Manipud iti panagbalin nga S4 22 wenno opisyal ti panustos, itatta ket masansanay isuna iti panag- iggem iti tropa kas maysa a tim lider iti uneg ti iskwad. Saan laeng a kadagiti trabaho a pagkasapulan iti ti pisikal panagbunag ken pangabagkat ti suplay, dakkel met ti panangbigbig dagiti kakadua kadagiti kabaelan ti babai ken mi- norya panangidaulo militar. a pigsa kas iti kaammuan ken Iti naminsan a nakapasyar ni Ka Mulan iti pamilya na, mismo a ni manong na ti nangbagbaga kanyana a saan a bumbbaba ken saan a panawan dagiti masa ti laeng umili. "Ditoy kano uneg ti Hukbo a mariknak ti panagbalasang ko. Ta idi saanak pay a simmampa ket kasla dak nagbalin nga inang dagiti kakabsat ko," kuna na. Sibubukel ti panagtalek na a babaen a trabaho iti intar ti masa ken a amin panagpapigsa iti NPA ket iti naregget a tay-ak adu pay a babbai ti sumampa. "Awan sabali a pampanunotek nu di kasanok a tumulong a mapaadu ti babbai [nga NPA] lalo dagiti padak a minorya," kuna na. Da Ka Lisa, Ka Heidi ken Ka Mulan ket sumagmamano laeng ti kadagiti adu nga hiyas rebolusyon. dagiti rebolusyonaryo a kababaihan iti Tanap ti Cagayan nga agserserbi kas pagwadan iti kinatured ken kinaregta ti nga karbengan ti maikuskuspil nga umili. B Isuda ilaban
ARMADO A DANGADANG 23 8 soldado natay iti engkwentro sadiay ili ti Lasam Walo a soldado ti kumpirmado a natay ken adu ti sugatan kalpasan ti engkwentro iti nagbaetan dagiti mannakigubat ti Danilo Ben Command (NPA-West Cagayan) ken mersenaryo a tropa ti 17th Infantry "Do or Die" Battalion Philippine Army sadiay Sicalao, Lasam idi Hulyo 27, 2023. Dagiti mismo residente ti nakakita kadagiti kaswalti ti kabusor idi inruar dagiti napasag iti sentro ti baryo. Gapu iti bain, saan pulos binigbig ken inpudno ti militar dagitoy a dangran da. Kabayatan na, natalged met a nakamaniobra paatras dagiti kakadua ken awan met ti naan-ano kadakuada. Gapu iti aktibo a depensa a postura, napartak a inisyatiba ken naagaw dagiti kakadua nabaligtad ti opensa ti rumaraot a kabusor, banag a saan a namnamaen dagiti soldado. Dakkel a bentahe ti hukbo ti nauneg a kaammoan iti ti masa ken pamilyarisasyon kasasaad iti tapno napartak ken natalged a kadagaan makamaniobra. iti Iti kasumbangir na, gapu nakaro a desperasyon ken insulto a natayan da numanpay nakapamin-ano da nga inwaragawag a "nakapsut unayen ken awanen ti kabaelan a lumaban" ti NPA-West Cagayan, inpakat ti 5th Infantry Division ti dua a batalyon na tapno sawa- ren ti kabakiran ken nagbebeddengan ti Lasam, Sto. Nino ken Rizal. Inusar da a pambar ti humanitarian assistance ken disaster relief iti superbagyong Egay ngem ti agpayso ket kombat nga operasyon ti inaramid da. Tallo tawenen nga awan-ressat a mangrirriribuk ken agiwarwaras ti teror ken buteng ti 17th IB iti West Cagayan ken Apayao. Isuda ti utek Iti panangmasaker kada Ka Peping (Saturnino Agunoy), Ka Val (Augusto Gayagas) ken Ka Uno (Mark Canta) a paseg nga awan kabaelan na a lumaban bayat nga agbibyahe idi Abril 2022 sadiay Piat, Cagayan.B ti Maika-122 nga anibersaryo ti naimballigian a Panagbaringkuas a Balangiga Laglagipen iti aldaw ti Setyembre 28 ti anibersaryo ti naimballigian a panagrukuas ti umili laban ti kolonyalista nga US iti Balangiga, Eastern Samar. Numanpay adda ti 28 Pilipino a nagbuwis ti biag na iti daytoy a labanan, daytoy a panagrukuas ket maibilang iti pakasari- taan kas maysa kadagiti "worst defeat" wenno kakarwan a pannakaabak ti US iti kakakisuna a labanan na ditoy pagilian iti Philippine-American War. Ti kasumbangir na, ti met makuna a "Balangiga Massacre" ket inaramid dagiti soldado nga Amerikano nu sadino ket mananangibales a pinatay da ti agarup 50,000 nga umili iti nasao nga ili ken dadduma pay a paset ti Samar. Kadayta a masaker, impapatay ti US ti amin a lallaki, agtawen 10 agpangato wenno amin a makabael nga agiggem ti armas. Inadipen ken indadanes dagiti tropa ti Company C ti 9th US Infantry Regiment dagiti Balangiganon. Sipud dimmappat iti ili idi Agosto 11, 1901, pwersado a pinagubra dagiti umili sadiay, pinaritan ida nga agsapul ti panggedan, ken binastos da dagiti babbai. Inpupok da ti nasurok 100 a lallaki nga agpatnag a nakatakder a matudtudoan. Dagiti agkakapsut wenno agsaksakit ket sukatan laeng dagiti dadduma a residente. Mainom lang a danum ti maited kadakuada. Gapu iti nakaro a panangidadanes ken panangikuspil kadakuada, saan a naliklikan a timmaud ti gura ken pungtot laban kadagiti kolonyalista. Iti agsapa ti Setyembre 28, 1901, dua a grupo ti lallaki ti nagsuot ti lupot ti babai. Nagposisyon da iti simbaan ken iti kusina dagiti soldado nga Amerikano. Iti uneg ti palda da, nakadulin dagiti buneng. Kasta met iti maysa a lungon ken dagiti bayengyeng a pagsaksakdoan da ti danum ket nangilemmengan da ti armas da. suruten iti panid 7
KULTURA 24 Dula ti rebolusyon, teatro ti maidaddadanes Iti nairussuat a workshop wenno palihan iti dulaan kadagiti yunit ti NPA-Cagayan Valley, maisangsangayan dagiti istorya da Ka Jack ken Ka Kris, dagiti agtutubo a mannakigubat a naikkan gundaway a takwaten, padur- asen ken ipakita ti talento da kas hukbo a pangkultura. Naggapu iti dasig a mannalon ni Ka Jack. Iti naganus a tawen na, agub-ubra isunan tapno makatulong kadagiti nagannak na. Arapaap na ti agbalin nga artista ken hilig na ti agdengngeg kadagiti drama iti radyo nu malpas nga agubra. Ni met Ka Kris ket naggapu iti nailian a minorya nga Agay. Nahilig met isuna nga agdengngeg ti kansion ken agkansion nu maymaysa na. Gagangay na a managbabain, isu a saan na maipakita iti sabali a tao ti talento na ken pintas ti boses na. Panangasa rebolusyonaryo a palihan kadagiti talento ken kabaelan ti Kas kada Ka Kris ken Ka Jack, naggapu iti dasig a mannalon ti kaaduan a limmaok iti palihan. Nasursuro da ditoy ti modulation wenno panagkapsut ken panagpigsa ti timek, nalawag a panangibalikas, usto intonasyon dagiti sarita tapno mailanad ti nga emosyon, ken pamuspusan ti panangipakita ti naduma- duma nga emosyon a kasapulan kadagiti partikular ti nga eksena. Naisuro met panagparnuay ti uni, usto a wagas ti panagkanta ken panagusar ti musika tapno ikkan-biag ti dula. Pati blocking wenno panagposisyon iti entablado tapno epektibo a makita dagiti agbuybuya ti garaw dagiti artista, ken panagruar ken panagserrek da tunggal eksena. laeng kadakuada Maipabuyan tu ti nasursuro da kadagiti haranang base iti intar ti masa ken iti linawas a pangkultura nga aktibidad iti intar ti kakadua. Tulbek daytoy iti in-inut a panangrimbaw dagiti kakadua a minorya ken mannalon iti kinamanagbabain ken saan a maun-uni, inggana maadaan da ti kumpyansa iti bukod a bagi iti sango ti nagadu a tao. Nakaaramid ken nakaibingay met laeng ti dadduma iti putar da a likhang-sining kas ti rebolusyonaryo a kansion, daniw ken rap. sa a masa nga agbuybuya ti eksena nu sadino ket laklakaen ti trader ti presyo ti mais idinto a nakangatngato ti singir iti interes ti pautang uray nu nalawa iti nagsasaruno a bagyo. ti nadadael gapu Dulaan ti masa, agturong iti masa "Mayat nu pasaknapen tayo dayta a drama, kadua. Sigurado nga adu ti maka-relate," kuna met ti maysa. Na-LSS da kadagiti kansion ti eksena iti dula nga isuda mismo ti bida ken ipabpabuya. istorya ken Naimaldet pagkasapulan la unay ti militante a tignayan a masa ken panaglaok mismo iti gubat ti mannalon. Nasursurok pay ngem panagtungpal ti arapaap da Ka Jack ken Ka Kris a maasa ti talento da ken maipakita ken maidaton daytoy kas artista ti umili. ti panagbiag da ti kadakuada ti kinaumno Dulaan kas instrumento iti panagmulat, panagorganisa ken panagpatignay Naikkat ti danag ni Ka Jack ken Ka Kris iti haranang base idi naimballigian a naipatarus iti masa t mensahe a kayat nga idanon ti dula. Asideg rusok kunada ngarud iti ti dula a mangipakpakita ken pagsarmengan kongkreto a kasasaad ken pudno a kapadasan ti umili. "Agpaysu dayta," agluluwasit nga agtungtung-ed ti may- Teatro ken magunggundawayan ti dulaan ti rebolusyon. Ti entablado ket para kadakuada ken isuda met laeng ti hurado na. Ti dulaan ket saan laeng a liwliwa nu diketdi simple a mangted instrumento ti ti panaglaban a maidaddadanes a dasig tapno mawayawayaan da ti bukod da iti kawar ti pannanggundaway. B dagiti maidaddadanes lalaokan
25