ibilin ti Dios a ngilinen dayta ng a ald aw . N Sab b a th a sinangd ona t i Sunday ( D omingo), agsipud ta ti ald a w nga imbilin ni Apo Dios a 'pagngilinantay coma iti N asantoan a S urat a pagngilinan ti aldaw a Domingo m adadael ti pateg t i Doingo a cas iti m akitatayo a i J e s u s i s u t Apo ti Sabado. M ark 2 : 28
Panid 2 Awanen Caimbagan A Pagiwarnac Awanen ti casayaatan ken calalacaan a pacabasaanyo cadagiti macalinglingay cadacayo no saan a daytoy a ''Magazine. " Yawisml ngarud ti incay pannakipagawat ket mabasayonto cadagiti pinanidna dagiti NAIDAGAAN ken NAILANGITAN a timec iso a mangted ragsac ken rag-o dagita pus pusoyo a binalayan ti ladinget ken adu a ducot, Mabasayo pay cadagiti binulongna dagiti napateg ken nabalitocan a panpanunot dagiti natan-oc ken mamasirib a tattao ditoy iubong. Mapabacnangto ngarud dagita panpanunotyo babaen ti incay panagbasbasa iti daytoy a "Magazine. " Dicay ngarud tantanen ti agpacaammo ditoy "NAIMBAG A NAKEM" tapno maited cadacayo dagiti taraon a mangpabacnang cadagita panpanunotyo. "NAIMBAG-A-NAKEM" PUBLICATION P. O. BOX 452 HILO, HAWAII, T. H. PHONE 35212 NAIMBAG-A-NAKEM
SPECIAL RATES A special subscription ra te of $2. 00 will be charge per an- num to all m em bers of th e ''N aim bag A N akem " associa tion. TAWEN V para FEBRERO, 1941 NAIMBAG A NAKEM "Filipino Monthly" RUMMUAR TI INTUNGGAL BULAN Naimbag-A-Nakem Organization - Publisher By M. U. BERMUDEZ, Pres. P. O. BOX 452 Published at Hilo, Hawaii, T. H. ROLAND R. TOLENTINO, EDITOR NUMERO DAGITI TELEFONO: Office 35212 Res. 25211 Res. 2743 HILO, HAWAII, T. H., FEBRERO, 1941 Maipasdec Cadin Ti Talna? Mangngegco't anabaab, daranudor, Pucpuccaw, icickis, ariwawa, Sangsangit, asasug, sasaibbec, agarubos lulua, Gaput ringringgor, pinnatay, ken apapa, Kinnanion, pinnucaw, dinnadael, cucua, Rinnamas, rinneggaay, ken rinnebba, Rinnanggas, rinnawet rinnabsut cucua, T innumec, pinnalned luglugan ken binnomba. Nakitac dardara nga agayus, Nanglemmes bangbangcay natalipopes, Nabonton napeepec saan nga aguurnos, Natnatay aduda a Soldados, Agraman tattao rinumec dida macakilos, Reggaay balbalay narba nacosucos, Sapay dagidiay naitanem a nalmes, Iti t ucot lansad taaw a nalawa. Ngem labes ululep nagtugaw, Siaanus, siasi, kimmita Ti Apo dagiti buybuyot, Ti Ocom nga awan ulbodna Napenpen basbasol ti Lubong Nanipud punganay panamarsua. Tiempo cadin ti pammales, wenno, Maipasdec cadin ni TAL NA? Naadaw ti MIZPA sinuratan ni Mr. J. O. Apenir SUBSCRIPTION RATES: Territory of Hawaii: One Year ... $3.00 1. 75 Six Months $ United States & Philippines: One Y e a r ... Six Months $ 3. 25 $ 2.00 SILANG 69
PANID TI PR ES ID ENTE: Ti Ibalacad Ti Tukel Naimbag-A-Nakem PatgeC Ken Ay-ayatec Nga Agdengdengngeg Iti Radio: Itoy a canito, siraragsacac nga umay agparang cas maysa a dalaw wenno visita iti uneg dagiti bal- balayyo, babaen ti tangatang, tap- no umayco idanon cadacayo ti nain- cabsatan a balacad ti tukel NAIM BAG - A - NAKEM cadacayo a ca- cabsat a naicamoameng, ken casta cay met a cadaraac a di pay nai- caysa. Ket iti sacbay ti innac pa- nangilawlawag cadagiti napateg a balacad ti tukel, dawatec a pabulo- dandac iti bassit a canito nga incay panagulimec a sitatalinaed iti si- bay dagiti silulucat a radioyo, tap- no ipalawagco ngarud dagiti ba- nag a calicaguman ti tukel nga in- nac isalaysay cadacayo iti daytoy a rabii. AGSIPUD ta iti bayat ti walo a bulan itan ti napalabas a caawan ti Programa ti NAIM BAG - A - NAKEM iti Estacion ti KHBG umadu met nga umadun dagiti damag a di umumno ta nada- dael canon toy a tukel gapu iti ki- naawanen ti Programana a mai- patayab ditoy estacion ti KHBG. Cunaec ngarud ita babaen ti tangatang a ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM saan a nadadael, ket di met naan-ano iti sigud a casasa- adna, ta agnanayon nga itungtung- palna dagiti rebbengna nga itung- pal a cas mayalubog iti paglinte- gasna. Gapuna a dicay patppattien dagiti saosao iti ruar a di umomno ta-dagita isudat barengrabeng ken ubbaw a mangpatanmay iti reg- tayo a naicamcameng iti daytoy a tukel. Dadduma a damag cunaenda a ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM wenno ti nanomo a pangulo nga (N A IDISGURSO ITI KHBC) SINURATAN NI M . BERMUDEZ Presidente ti N. A. N. agsasao cadacayo, a Crock wenno ketdi naagum, ta saanna cano nga itungpal dagiti beneficio a rebbeng a maited cadagiti camcameng. Siac a cabsatyo, saanco. a ladi- ngiten no adda coma kinapudnona a siac wenno ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM ket Crockac, ngem, awan met ngarud iti kinapudnona, ta awan pay ti uray maysa man la- eng a camcameng a di naitungpal ken di naited ti beneficiona. Ta amin a eameameng a maipacdaar a matulongan, maited amin a bene ficio cas mayalubog iti idicta ti paglintegan. No maipapan iti re- cordmi ditoy Oficina, iparangna nga addada saan a naitungpal ta dagiti nagbabawi nga agawid sa- diay Filipinas, ti saan a naited ti beneficioda agsipud iti panangiba- bawida. Ken maicaddua a makita iti recordmi ditoy Oficina toy a tu kel, dagiti cacabsat nga agpacdaar nga adda saanda a naitungpal a rebbengenda iti biang ti tukel, isu laeng dagitoy ti makita a di nai tungpal ngem naincalintegan met a di maitungpal. Iti ibalacad ti tukel a cas sung- bat cadagiti saosao nga agcuncuna a Crock toy a tukel, isu toy suma- ganad: No pudno coma a ti tukel ket Oock, ken naagum, saanna coman nga- isubli dagiti naitultulong da giti camcamengnan no agawidda sadiay Filipinas. Maicaddua, no pudno coma a naagum tukel wenno ti pangulo, saanna coman nga awaten dagiti iiagliblibtaw iti macatawenen, lima, innem a bulan wenno nasursuroc. No coman toy Pangulo ket agumanna dagiti cuar- ta a naitintinnag dagiti camca- meng toy a tukel, maiceat coman dagiti dadduma a paset dagiti be- neficioyo no m akita a naladaw- cayo a nagbayad wenno ket di nag- liwliwayeayo a nagbaybayad idi, ngem amin dagitdy saanmi a Jagi- penen no la ket nagbayadcayo a na- ladaw man wenno nasapa, wenno naglibtawcayo iti nacatawen wen no nasursuroc no la ket nalitupan- yo me t laeng sacbay ti pannacai- pacdaaryo a matulongan, amin da gitoy saanmi a laglagipen a paca- dusaanyo wenno pacaiccatan wen no pacakissayan ti uray bassit man laeng iti beneficioyo. ti No coman naagum daytoy a tukel, makitayo coma a dagiti ca cabsat a camcameng toy a tukel isuda a nagsarsardeng a nagbayba- yaden iti macatawenen a nasuroc, agbalbaliwda man coma a cas baro a camcameng, ket dagiti naitultu- longdaidi saan coma a maibilang. Ngem toy a tukel, saanna nga ara- miden ti casta, agsipud ta toy na- nomo a cabsatyo a pangulo, am- Panid 4 NAIM BAG-A-NAKEM
mens ti rigat a pasamaken ti may sa a t ao nga imm ay ditoy Hawaii a makitegged, gapona mga uray pay dua a tawem a dicay nagbay- bay ad itoy a tukel no la ket ta ma- lagi pyo a litupan. maawatc ayo a cas met la iti dati a kimamiembro yo. Toy a tukel., awan ti panna- ; -adusayo a pulos no la ket mai- rungpalyo dagiti rebbengenyo iti nasa pa, wenno naladaw. Casta met a toy a tukel, wenno toy pangulo saanna a cayat a maikeddeng ti pannacacancellar dagiti kinamiem- broyo, ken casta met a diac cayat nga isubli ti tukel dagiti naitultu- longyo. no di ket masapul a mayal- latiw iti sabali tapno mabalinyo a mapasubli dagiti naitintinnagyo, iti casta a saancay coma a mapuca- wan, ket awan met coma ti masao- yo a kinaagum toy a tukel. ken ti Pangulo. Toy a tukel, wenno siac a pangulo, awan imbagbagac a ti keddeng wenno gatad ti tawen a ta pannacaingato ti beneficioyo, tamkec a sawenyo ti aniaman a ki- nasaor a maipacat cadacayo a ca- cabsat a naicaysa iti daytoy a tu kel. Dacayo a cacabsat mga ag- dengdongeg caniac, awisencayo a mangadai iti casasaad ti tignay ti tu kel NAIMBAG - A - NAKEM no adda makitayo ken maawatanyo a kinaagumna wenno awan, ket idinto ta dacayo a gagayyemco, si- papatiac unay a nacawesancay met iti saririt, ket apay ngarud a bay- anyo man aya nga agumoc dita barucongyo dagiti saosao ken dam- damag nga ubbaw nga awan ti na- pateg a caipapanannda ken awan a pulos ti kinapudnoda? Bicay aya matarusan ti tig nay ti tukel NAIMBAG- A - NA KEM a pudno a pannakicabsat ti ar-aramidenna? Iti gayam aya tu  kel a manga-aramat iti nadalus a pannakicaddua ken addaan napay- payso a pannakipagricnana cada- giti inalaaw-aldaw a pasamaken ti panagbiag, ket isu m et gayam aya ti cunaenyo a dakes? Iti incay panangipagarup a ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM a dakes wenno naagum wenno ket di Pa ra FEBR ER O , 1941 IPACAAMMO TI OFICINA ITI SAPASAP Iti tukel NAIMBAG - A - NA KEM isut maysa a pagcacabsatan a nabuangay cadagitoy a Purpuro ti Hawaii a cas mayarig iti maysa a cayo a narangpaya ken aduan bulbulong a mangted lamiis, bung- bunga a mangted taraon, sabsa- bong a mangted liwliwa ti m ata da giti macabuya, ket iti casta dagiti agpagpagna a mautuyan agcamang da nga agsangir ken luminong iti sirucna, ket agraman pay met da giti tumatayab iti tangatang uma- ponda nga agdisso no maricnadat' pudot, wenno bara ti raniag ti Init. Nupay casta a ti tukel NAIM BAG - A - NAKEM a cas mayarig ti maysa a cayo, isut inyaw-aweng iti angin sadiay, ditoy ken sabali pay a suli a daytoy a cayo naga- ngon; ket ti casta inpato ken in- pagarupen dagiti dadduma a sa- anen a mapagtalcan a pagsanggir- an ken paglinongan ti puon ken sangsangana. giti ayayatenda! No aniaman dagiti sao ken ba nag a cas pacaupayan panagtuloy- yo a cas napinget a camcameng wenno sumrec itoy a Tukel,. cacab sat ipanecnemi nga awan banag a cabuteng ken pagduaduaanyo iti NAIMBAG - A - NAKEM agsipud ta manipud idi agpapan cadagitoy nga aldaw adu dagiti tultulongan- na a camcamengna. Iti record ti Oficina a nangted beneficio wenno tulong cadagiti ca cabsat a nagsakit, natay ken naga wid Filipinas nanipud Enero 1940, agingat bulan ti Junio 1940 agda- gup ti $18, 229. 55 ket manipud bu lan ti Julio agingat Deciembre 1940, $27, 119. 07. Ngarud ti pag- dagupan amin a naibeneficio iti tawen 1940 isu ti $43, 348. 62 ngem, imutectecanyo ta malacsid pay iti daytoy a bagi ti pirac adda in- subli ti Oficina a naitultulong da giti nagbeneficio a cacabsat nga agdagup ti $11, 711. 90. Ngem cacabsat, ania ket din a nacacatcatawa ti castoy a damda- mag no cas bilang ta patienyo a pudnoda, idinto ta dagiti aramid ken ti NAIMBAG - A - NAKEM isudat saan a malibac ca- dagiti adu a cacabsat a nag-naar, nacananam cadagiti sam -it bunga toy tukel cadacuada babaen pa- nangtapaya a kinadacsangasat di toy a biag ken ta pannacatulongdan a nagawid Filipinas iti sibay da- tignay dina itungpal dagiti rebbengna nga itungpal cadagiti camcamengna a macaitungpal cadagiti rebbengen- da nga itudo ti paglintegan, isut ubbaw ken damag a pammadakes- da laeng iti tukel a mangar-ara- m at iti pudno ken nadalus a panag- cacaddua. Dawatec cadacayo a cacabsat nga, agdengdengngeg caniac, a di cay coma paglidemen dagiti nasa- ririt a pannacaawatyo tapno di ket agumoc dagiti banag a mangdadael ( maituloy panid 12) Cacabsat, laglagipenyo a da giti cacabsat a nagbeneficio cada- gitoy a pirac saanda a dinengngeg dagiti aramid ti panangublag ket inanusanda nga agingat pannaca- urayda iti bungat inda pannakicad- dua. Cabsatco no maysa ca a cam- cameng dica denggen ti ania man a s a o . ta tao a dumngeg cadagiti adu a saosao a di umiso mayarig itay maysa a nalap-it a bulon g ti pan-aw nga adda laket bassit pa- nagpaluyupoy ti angin idiay met ti pagturonganna. K et no saanca m et pay laeng a naicamcameng apay nga urayem a dumteng kenca iti rigat sacanto pammoten ti sumrec? No casta naladawton ket bagimto laengen ti agbabawi ken. nacacaasi. Sum- recca itan.. Manipud maysa a ta  wen aginggat sangapulo wenno ad- adu pay mabeneficioan cay iti in- eay pannakicaddua iti biang ti tu kel, NAIMBAG - A - NAKEM. Panid 5
Makitulag Ti Diablo S AANEN a dacdackel ti pan- nulisog ni Satanas. Saanen a panangidadanes ti turay, saanen a pannaeapang-ur, saanen a panna- kisussusic, saanen a rigrigat, eas- casaba ken milmilagro, ti gam ga rni gam ti pannakigubatna. Bassit magapuananna cadagiti cacasta a pangdadaelna cadagiti sasanto. No usigentayo ti trabajona cada Adan ken Eva, cadagiti annac ti Israel idi natagabuda idiay Egipto, ken cada Daniel ken dagiti caduana idiay Babilonia, matdanto a napa- tac ti capadasantayp a caaduan ti mayagus ti diablo iti lubong ba- baen ti pannakitulag dagiti camca- meng ti Iglesia kencuana. Addatayo iti minuyongan a kinailangitan. Cas makipagili iti Dios, agtaxanntayo cadagiti mul- mula, natnateng; ken bungbunga ti kinalinteg; gagangaytayo ken pin- tas sabsabong ti Nacristianoan, ken naayat a kinatacneng, ket ag- lac-amtayo cadagiti isuamin a cay- cayo ti minuyongan ti-kinasanto, malacsid ti cayo ti kinadakes n g a immula ti cabusor iti tengnga. In- cari ti Apo a no mangantayo iti bunga toy a cayo, m ataytayto a di bumurong iti biagtay a naispiri- tuan. Ngem, inton umasldeg ca- datayo ni Satanas cas iti yaadani- na cadagiti immuna nga inatayo ken amma iti lasag, inton tuma- ngadtayo a ciimita cadagiti bung bunga, ken dumngeg iti bassit la eng cadagiti casla musica a timec ti principe t i sicap, agbalinto a nasayaat a ranuden ltr panagbiag, agbalinto a macaayayo a buyaen, agbalinto a macagargari iti sirib ken pannacaammo, cadagiti casla nadalus a wagas dagiti pada a ma- nagbasol;. iti casta maiduron tayon a mangsagid, mangpuros, mangta- rigagay ken mangan cadagidiay a bungbunga: agbasa, agcanta, ag- sarita, kenagaram id, ken pagrag- sa c a n d a g iti banbanag ti lubong, ngem nalpastayto rbetten a napu- INSURAT NI Ildefonzo P. Adangas caw a pudno apaman nga aglabas sumagmamano nga aldaw a pa- nagrayo cadacuada. Geneses 3 : 1-7. Mapuutamto ngem nacamulagat- ton dagiti matmatam a lamulamu- can ta inucsubmon cawes ti kina linteg ken ti pammati. Bilang cuna kenca ti gayyein- mo a dongdonguen ngem saanmo $2 cabsat. iti petpetpetam nga ina- nama: "Caduaannac man, pari, ket awan caduae a mapan cabaret? Pudno, dica makisalsala; ngem ag- buyaca laeng awan sabali nga ara- midem. " Masansan a mapilitca a tumaiantan ta ipapanmo metten nga agbuya laeng ti aramidmo. Mi na trnatam m aysa a silo ni Sata nas, ngem dica maawatan. Saan la a sao ti napateg a gayyem ti ina- ram at ti cabusor ti dinengngegmo; manarimaancan a tumimo d ' iti aweng a nasam-it, ngem macainut a mangpucaw ricnam a nasantuan. Gas. agbayag ti panagpalpaliiwmo, siimippayot kenca iiga umappayaw Benjamin C. Madrid (Nangsacar) ti tarigagay. No mabalin sumagid- can ta agbubudon dayta ima ken sacam; pagbanagam, nadigoscan iti tarigagay a nainlasagan. Ba- baen ti pannakinumo dagiti sasan to iti diablo, mayayosda uray ca dagiti sabsabali pay a banag. Ipacadawyanyo ti aginum iti arac, tukey, ken basi; iruamyo ti agsugal, makibulang ken makirag- ragsac cadagiti minamaag. Ala, uray cunayo iti puso. Saanco nga ipaspasnec dagitoy. Adda laeng sadi langit dagitoy panunoteo ken nakem. Diac met agressat nga ag- cararag kencuana ta mamatiac iti parmacabalinna. Denggem ti naki- tuiagam ken ari ti kinadakes: In- cayo, agdatoncayo iti Dios; ngem ditoy dagae ti pagnaedanyo.. Ipalu- bosco nga agservicayo kencuana . ngem dicay pumanpanaw. Bayat panagaramidyo. iti dakes, laglagi pen, ken patienyo cano ti caadda ti Dios. Inaracupyon iti- dayta ti ki- Ex. 8: 25. namanaginsisingpet. Tapno mangabacta, pumanawtan a dagus iti pagarianna. Ngem no agtukenca eunana manen ita concienciam. "Bay-an- cayto a pumanaw tapno agdaton cayo ken, Jehova a Diosyo iti let- ang; isuna laeng a dicayto umad- adayo. unay. " Dica unay agsing- singpet; dica unay makigimgim- ong; dica unay agsanto ken agcris- tiano, dakes Iti ngiwat dagiti ingungoten, isinga- singna ita lapayag, Sumrecca iti dayta, nga lglesia, ngem pangnga- asim, dica agannong cadagiti amin a pagannurutan. Ex. 8: 28. Calica- gumanca laeng a makipagilica ken cuana; dinaea ngarud palubusan nga umadayo E x. ti agpalpalalo. 35 Mangkigtot a cancanayon ni Satanas ken naruay dagiti butbut- ngerina. No Umabuloycayo caniac, no talawanyo dagiti cacabbagyan, cacabalayyo ken: gagayyem, da- kesto ti masangwananyo: agbisin- to dagiti babassilyo; curangto ti P anid 6 N A IM B A G-A-NAKEM
apityo; nalabit, awan pagtaclinan- to no adds mangagaw iti dugay o ken iti sanieusyo. Naim-imbag la a dicsy pumanpanawen ditoy pa- Ipapilitmo gariae. Ex. 10: 9, 11. latta ti agtslaw. Wen ipapatinan a sisnus. Pumanawca laeng tapno ma capagservica iti Diosmo. Tung- pakm laeng amin ti r elejionmo. Agumaca latta a makigimgimong ken agdaton. . . Ngem, daytoy cu- nac. dica itugtugot dagiti an- animalmo, dagiti dagdagam ken eucua; dimo itited ti rumbeng nga apagcapulloda. Ibatim amin ditoy. " Agpayso, agbannogca cas mayan- natop iti panagayat iti Apo: ngem, ammo ti nasicap nga uleg nga ag- sublicanto a dagus iti daga ti Egip- to ti basol apaman a malagipmo da giti pinanawam a gamgameng ken visio. Diac ammo no agtukdadcan- to m et laeng a makipagna idiay M -ang ti pannacaisalacan apaman a maalam ti cucuam. Ex. 10: 24. Kinacristiano aya daytoy: Idaton ti biag ken ti isu-amin cas pagser- vi iti Nailangitan n g a Ama, ngem petpetan nga igawid ti bolsa? No cas ta ti isusurot ken Cristo, ma- pneaw ti Iglesia, lugar coma nga aghaHaigL N arasay cadi dagitirm angi- wagsse rti pammati ken pudno no bstfaotngen ida m Satanas babaen cadagiti eapatgan, cabsat, ken ea- bnlbnlig? Wen casman rienaenta- yo nga w a n asi ken dungngo ti Apo no di masungbatan dagiti ea- raragtayo. Casta awanen namna- mada nga agbiag, ket casla nakel- tayen psnagtaleeda iti langit inton yungetna nga yebcas no ipapatida la ti magna iti dana ti pannacais- pal: ''Saancan a pagam-ano; prana- nawcan iti yanco. No puglayem ti ayateo kenca kendungngo gapu ti dimo pannakipasei cadagiti arara- midmi, ken ti dimo panangtungpal cadagiti inbagac kenca, no eanu- mmgam laeng dayta a religion pga awan pay ragragsacna, aluadam ta bagim, dica kitaen ti r upacon ; ta iti aldaw n ga icacamang m o caniac, ket makitamto pay la t i r upac pa- patayencanto; ket ipusaycanto di toy b alay ta didacan ibilbilang nga pars FEBRERO, 1941 anac, " Ex. 10: 28. Mapaspasamac daytoy saanla a cadagiti agdam- damuan ti pammati, umapay uray cadagiti nataenganen iti Evangelio Maymaysa, dudua wenno tal- ti Cordero ti Dios. Nangatucan bi- tallo a mamati iti maysa a puroc lang iti pagsaadan; nakilangenla- nga adayo unay iti Iglesia; ket ngencan nangatngato addat sadiay saan a pangduaan da ngem nailubongan a tattao. Naki- giti agparparang a catulongan ni pasinpasigda kenca nanipud pa- Satanas. Alluadam, cacabsatco, naga-ammo-ammoyo. Ita, umay- dica makinumo cadacuada iti pa- dacan awisen nga aginum, makipag nangisingasingda a makiramanca iti panangaramat iti arac wenno iti ragragsac cadagiti pagraragsacan- ladingitendanto panagsala, wenno iti panagtrabajo da, unay ti panagtaengmo a casta nga iti aldaw a panaginana iti panunot awan ragragsacna a cas cadacua- nga awan cabsatmo iti pammati a da. Mabalinmo nga ta a panggepen macaimatang kenca; wenno iti pa- a cas ken Daniel, iti siled ta pusom (maituloy panid 15) a dicanto matulawan cadagiti tar- taraun ti ari ti basol, ken iti arac nga ininumenna? Dan. 1: 8. cadagiti sawenda a Ti Panagsapul Cuarta Isut Cangrunaan Unay No cayatmo ti nalaca a pagsapulan iti cuarta a saanca unay a inarigatan, apay aya ngarud a dtca agsurat a dagus ken Mr. M. U. Bermudez tapno ic- cannaca iti nasayaat ken nalaca a pacaumongam iti cuarta. No agsuratca a dagus kencuana ibagananto kenca ti nalaca ken di mainsasaaa a pannacasarac mo iti adu a cuarta. . Dicay ngarud bayagen ti agsurat ken Mr. U. M. Bermudez, ita nga aldaw met laeng, ket iturongyo ti suratyo itoy direction iti baba a nailanad, wenno saan cartibenyo daytoy a coupon sa yo ipatulod. MR. M. U. BERMUDEZ P. O. Box 452, Hilo, Hawaii, T, H. ipaaymo ngarud nga ayat kon caasi ta ilawlawagmo cad ngarud caniac ti nasayaat ken nalaca a pacasapulan ti cuarta ta sia- ayatac unay nga umawai i t i dayta itedmo a nasayaat a pacasapulan- tl cuarta ta no cabaelac la ketdi awatec a di mainsasaan toy a pagsapulan: a nalsom iti ngato. Apo: Toy agdayaw, (nagaa ti agdawat) (Address) Panid 7
Nadumaduma MANILA - Innem a pulo nga armada submarino Americano da- giti simmangpet a nagpuerton di toy Filipinas a nainayon cadagiti agdaman a bapor de guerra, ar mas ken igam nga addaan cadagiti nadumaduma a disdisso ti Filipi nas. Itay laeng saan unay a naba- yag dimteng ditoy Manila dagiti bapor de guerra ken bomberos ae- roplanos ti America isu nga agda- maita a bileg ken fuerza ti Filipi nas; Malacsid laeng dagitoy nai- damag metten a rinibun dagiti sol- dados Americanos a simmanglad ditoy Manila isu nga imbaon ti Tu ray idiay Washington. Ti Turay Filipinas inawaganna metten dagi ti nasuroc a 500, 000 a soldados re- serva nga agdama ita a masanay ken agmaneuver iti depaarn a t amianan ti Luzon. Ti Turay idiay Washington ken ditoy Manila agcaycaysadan a mangpabileg iti defensa nacional ti Filipinas tapno masabat ti bileg ti Japon nga agpanggep nga agca- radap a mangrubbuot cadagiti dad- duma a nasion ditoy Daya. TOKYO - Dumagsen latta ti sasaanen Idaya ket ti Turay ti Ja pon isagsagananan dagiti amin a bileg ken fuerzanan a mangrupac iti America ken Englaterra ho da gitoy makibiangda iti calicagum nga aramiden ti Japon. iti Daya. Dagiti canayonen nga agsangpet a buyot, igam ken armas ti Englater ra idiay Singapore, paglocsawenna ti turay ti Japon. Ti turay idiay Washington am-amirisennan ti pa- hangibaonna met cadagiti bapor de guerrana idiay Singapore a tumu- Iong iti pannaeapabileg ken panna- casalacnib daytoy a puerto ti Eng- laterra. MANILA - Agsaenapen cada giti tattao iti intero a Filipinas iti casta unay a panagbuteng agsipud P a n id 8 A Damdamag ta agumoken cadagiti papanunotda ti panangraut a panangrubbuot ti Japon iti Filipinas. Gapu iti du- magsenen a relacion ti Estados Unidos ken Japon, iti deppaamat' Daya, dagiti Filipinos, cadagitoy nga aldaw agduaduadan iti inde- pendencia isu nga awatenda inton 1946. ti capanunotan dagiti umili maipapan pannacaited wayawaya inton 1946, no pay ti eaadduan cadagiti pangpangulo ti Turay a Filipinas, di mapagkir-in inton 1946. Adu pay ket dagiti ma- yaten nga agbalin laengen a do minion, territorio wenno ti agdama laengen a casasaad Filipinas ti mai- ted cadagiti Filipinos. Masinasinan ESTANBUL - Di agsardayen panangawag Turay Turkea cada giti amin a fuerza reservana ken dagiti pay met riculotas tapno iti casta maisaganada a mangrupac iti agngangabiten nga iseseppeg ti buyot ni Hitler cadagiti estados ti Balkan. Ti cangatoan nga oficial Turay Turkea iracracurannan ti panangitungpal iti dati a nakitula- ganna iti Englaterra agsipud ta ti barbaro a nakitulaganna iti Bul garia awan nakibianganna iti tu- Iagan iti Englaterra. Ti turkea ken Englaterra nagtulagda iti panag- tinnulong dagitoy no ti Turkea ra- uten wenno dagiti intereses ti Tur kea dangranan ti sabali a nasion. WASHINGTON A. Pagsasari- taanen dagiti oficiales ditoy Wash ington ti pannacaayab a pannaeai- subli ni Commissionado Francis Sayre iti oficina ti Departamento ti Estado agsipud iti idadagsen ti ririb u c idiay Europe ken iti deppa- arnat Daya. ' Ni Presidente Roose velt am-amirisenna a halaing iti pannacaisubli ni Sayre ditoy Wa shington agsipud ta adda kencuana ti dackel a padpadas ken experien- cia maipapan iti trabajo ti departa- Dagiti Paggatangan-- The Moses Co,, Ltd, Daytoy a compania isut may- sa a calacayanen nga store ditoy Hilo nga agilaco cadagiti makinilla ken dadduma pay a casapulan - para iti oficina wenno para person al. Daytoy a compania isut masan- sansan a paggatangan dagiti adu unayen a cadaraan cadagiti agca- capintas a makinilla a Marca CO RONA ket babaen iti caadu da giti aggatang iti daytoy a marca, mapanecnecan a nasayaat. Adda liina a modelo ket ti precioda angrugi iti $31, 75 aging- gat $69. 50. Mailaco dagitoy babaen ti nalaca unay a pagtinnag iti binu- lan. Gumatangcay itan! Kababayan Store Masaracan daytoy dackel nga store Filipino iti dalan a Kameha meha Ave. ditoy Hilo. Daytoy nga store isut "balay -dagiti naduma duma a productos Filipinas Iti iseserrecyo iti dayto nga store mai- paricna unay iti casyo la caadda idiay Filipinas babaen pannaca- matmatyo cadagiti naeairuaman- tayo a nakitkita idi ta adda tay pay sadiay. Dadduma pay a magatang iti daytoy nga store, isu ti taraun. Del- delatas, sadiwa a carne ken daddu ma pay. Aggatangcayo cadagiti productos daga a hacayanacan a cas cadagiti agcaeapintas a zapa- tos ken chinelas ken adu pay a sabsabali a kita. Incayo agsaludsod sadiay nga store cadagiti cayatyo a gatangen, ket no bilang awan, sacayto mapan iti sabali Ti nadayaw a manager, apo Francisco Lafita ken dagiti catu- longanna siayatdanto a mangsabat ken agservi cadacayo. mento ti Estado. Ni Comisionado Sayre ti agdama a Komisionado Americano idiay Filipinas ket no man {pay adda pagsinaanda ken Presidente Roosevelt, ti Filipinas magustuannan ti administracion- na. NAIM BAG-A-NAKEM
Programa N-A-N Radio Station KHBC Febrero 23, 1941 - 6: 30 - 7: 00 p. m. M. L. GANDEZA, Announcer AWENG ti tangatang a mang- ngeganyo ita a rabii cadagi- ta Radioyo cacabsat nga agdeng dengngeg, isut Programa nga isa- gut a sia-ayat cadacay ti tukel NAIMBAG - A - NAKAEM mani pud ditoy Radio Estacion K. H. B. C., Hilo Hawaii. Daytoy a timec ti NAIMBAG - A - NAKEM, umay dadacayo ti canayon a maudi a rabii ti Domingo ti intunggal bulan manipud horas las 6: 30 aginggat las 7: 00, a cas cadanggay ti Pro grama toy met la a tukel sadiay Isla ti Kauai, babaen ti panangta- rawidwid ni madaydayaw unay a cab sat ken Fannaeabagi toy a tu  kel Mr. P. L. Bustamante sadiay Estacion ti Lihue, Kauai. Anansata toy nanomo unay a cabsatyo M. L. Gandeza mangi- rimec toy a panglinglingay ti tu  kel NAIMBAG - A - NAKEM, cab- blaawanmi man ngaruden ti na tal na ken ngasat a rabiiyo amin cacabsat a camcameng ken dacay amin naayat nga agdengdengngeg. Idinto ta isut panggep toy a P ro grama ti iima panangipadamag ken panangilawlawag cadagiti rebbeng- emfo ti biang ti tukel ken ti Tukel cadacayo panggep nasaysayaat a panagcacaddua a cas agtitinnulong cadagitoy a Purpuro; awisendacay man pay maminsan nga umasideg ken dumngeg cadagita radioyo ca- dagitoy sumaganad nga incam sa ri taen. Cas maysa nga agpagpagna a gangannaet eadagitoy a Purpuro ti Hawaii, no malagiptayo ken pa- nunoten pay maminsan idi adda tay iti sidong dagiti ay-ayatentayo a napanawran sadiay Daga a naca- yanacan, nalabit malaiptayo nga iti insaludsod dagiti nagannac, as- asawa, annac, cacabsat ken caca- bagian agraman napateg a gagay- yemtayo, no ania ti nasken ken nangruna a capatgan nga imma- y an tay ditoy Hawaii. Dagitoy ita cacabsat ti eayat- co nga -ipalagip cadacayo, ketno adda pay coma gundawayco babaen ti sangonsango a mangsaludsod in tunggal maysa cadacayo mo aniat capatgan a banag a panunoten ken gun-oden bayat caaddatay cadagi- toy a Purpuro, diac masaba ken mangdua a daddumanto ti ibagayo a capatgan a banag, isut panagur- nong ti adu a pirac, wenno daddu- ma ti panangipatacder ti dackel nga Store, Sastreria, panagbalin a Capatas iti biang ti paMteggedan, panaglugan ti baro nga Auto, pa- nangasawa ken dadduma pay a ba nag isuda a casla agparang a nada- yaw a dardarepdepen ti tao itoy apagdaricmat a pacasaritaan ti Biag. Wen cacabsat amin dagitoy isudat banbanag a napateg ken pudno a calat a masapul a gun- uden ti intunggal maysa cadatayo. Ngem no lagipen ken usigen- tayo dagidi aldaw nga intay pa- nangipayapay dagiti im-imatayo a Iumuganen iti Truck nga agpa- Manila nga umayen ditoy Hawaii; nangngeg tay pay laeng ti inpaca- gudda a sao'dagitay ay-ayatentayo, nga incunada "laglagipennacami ta dica coma unay agbayag sadiay Hawaii. " Gapuna a ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM, siaayat a mangipa- lagip, mangiriing pay maminsan cadacayo a ti capatgan a banag isut panagawid Filipinas agsipud ta na- alas, nalaad a pacasaritaan no di toy tay on a mangiyebos cadagiti pigsa dagiti dacdaculap ken tac- tackiagtayo a malacayan. Ngarud no siasino ita cadacay a cacabsat nga agdengdengngeg ti nracautob eadagitoy a pamanuno- tan, masapul ngarud a lagipen ti panagsubli ta isu dayta ti Banag a Capatgan ken canayon nga iring- reng cadatayo dagiti pinatpateg ti pannacasapul Turay agraman Filipinas tapno iti casta macatu- long' tay ti pannacapaadut produc- to ti Dagatayo ken dadduma pay a banag nga umasasping eadagitoy a panggep. Ngem no babaen ti kinaawan paglite ken iyawid ti cas macai- puged panagawid, dumngegca ta saan pay a naladaw no manipud itan pagadalam a panunoten ti su- malinong a maiycaysa itoy narang- paya a tukel NAIMBAG - A - NA KEM ta mabalin nga iti pannaki- caysam agbalincanto a nagasat, ket ti casta mabalin monto a sung- batan nga awan curang di saan a calipatan -a balicas, bilin ken naun- noyan a calicagum ni ayayatem nga Ama, Ina, Asawa, Anac, ca cabsat, cacaba gian, gagayyem ken agraman pay met dagidi kinainna- yatyo a sabsabong a de-rosas, ber- de ken sampaguitas pay. Gapuna a ti panangiyawismi cadacayo a cacabsat a dipay nai- (maituloy panid 12) para FEBRERO, 1941 Panid 9
P a n id 10 Dagiti Matulongan Bulan Ti Marzo 1941 Dagiti sumaganad a nagnagan isuda dagiti cacabsattayo a matulong- an iti bulan Marzo nga agawid Filipinas: ISIDRO BALINSON, Lanai City, Lanai; TITO ABLOG, Lahaina, Maui; ALEJANDRO PAMBID, Keahua, Maui; EMIDIO SIMON, Lihue, Kauai; PEDRO COMBES, Honokaa Ha- waii; BRUNO LOPEZ, Olaa, Hawaii; PEDRO DELA CRUZ, Pahala, Ha waii; ARCADIO BADUA, Kekaha, Kauai; MAMERTO PALAPOX, Olaa, Hawaii; ANTONIO BADUA, Kekaha, Kauai; GREGORIO RICO, Puhi, Kauai; CLAUDIO BALISACAN, Honokaa, Hawaii; PEDRO MANDA- GAN, Kukuihaele, Hawaii; VICENTE PACLEB, Paauhau, Hawaii; ISI DRO QUIMPO, Kona, Hawaii;. HILARIO GALLIO, Honolulu, Oahu; JUAN GEMINES, Waipahu, Oahu; MAXIMO NIGOS, Wahiawa, Oahu. Dagiti cacabsat a matulongan iti panagsakitda isuda dagitoy suma- ganad: MRS. ROLAND TOLENTINO, Bronchitis & Delivery, Hilo, Ha waii; VICTORIO LABRADOR, Natagbat, Hawi, Hawaii Isuda dagitoy ti matulongan iti daytoy Mazro, ket tapno maapa-adda amin dagup ti masapul a maitulong eadagitoy a cacabsattayo rebbeng ngarud iti tunggal camcameng iti mangited ti $3. 00. Toy madadaan nga agservi cadacay amin, NAIMBAG A NAKEM, By M. U. Bermudez, Fundador-Presidente. Dawat ti Oficina ti Naimbag A Nakem Ipalagipmi cadagiti amin a camcameng ti tukel NAIMBAG A NAKEM, nga dum- teng manen ti intay panagbayad cadagiti Fuhdo iti tinawen, isu a nasken unay nga Ki tay itungpal no cas ditay pay nacaitungpal iti daytoy a rebbengentayo, Laglagipentayo cacabsat ti intay panagbayad iti $5. 10 a fundotayo Di tunggal tawen, ta no ditay mabayadan daytoy a fun do, madadael ti calintegantayo a matulongan no cas adda dumteng a rigat ti maysa ken maysa cadatayo. Ammuentayo a ti m apasamactayo iti umay nga aldaw ditay ammo, anansata ipa- lagipmi daytoy a rebbengen ti maysa ken maysa, tapno awanto la coma ti ricut ti pan- nacaibanag dagiti tulong a maipaay cadagiti agsakit, madesgracia ken maclaat a malay. Laglagipentayo nga ita ken inton madamdama ditay ammo no ania ti mapagteng t ayo, a pacasapulantayo iti tulong. Toy agservi adacay amin NAIMBAG A NAKEM
PACAKITAAN TI NAIBAYBAYAD m BINULAN ITI BIANG TI NAIMBAG A NAKEM Tawen ken Bulan Bayad ti Certifico Bayad Pagiwamae Bayad Tinawen Tulong Binulan Fund© Iti Binulan 1S54 'May - Dec. 1985 - Jan, to Dec, 1936 - Jan. to Dec. 1937 - Jan . to Pee. 1938 - Jan. to Dec. 1939 - Jan. Feb. Mar. Apr. May 1. 00 ******* ******* ******* ******* ******* ******* 1. 00 1. 00 ******* 2. 00 2. 00 ******* ******* ******* ******* . 25 . 25 . 25 1. 25 . 25 . 25 ******* ******* ******* ******* 1. 60 13. 40 24. 95 30. 90 31. 80 2. 65 2, 85 2. 65 2. 65 2 65 2. 00 3. 00 3. 00 3. 75 4. 20 . 35 J 5 . 35 . 35 . 35 June July Aug. Sept, Oct. Nov. Dec. 1940 - Jan. Feb. Mar. Apr, May June July Aug. Sept. Oct, N o t. Dec, Dec. ******* ******** ******** ******** ******** ******** ******** ******** *******. ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******** ******** ******** ******** ******** ******** 2. 00 ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* 2. 00 ******* 5. 10 ******** ******** ******** ******** ******** ******** ******** ******* ******* ******* ******* 5. 10 ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* 3. 00 8. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3, 00 3, 00 3. 00 3.00 8. 00 3. 00 3. 00 3, 00 3. 00 3. 00 ******** ******** ******** ******** ******** ******** ******** ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* ******* *******' ******* 1941 - Jan, Feb. 1. 00 11. 25 12. 70 181. 90 18. 05 Pagbayad dagiti Agdamdamo a su m r e c Total Pagbayad dagiti Manglitup para FEBRERO, 1941 Dagup Binulan 4. 85 17. 65 28. 75 36. 60 38. 25 5. 25 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 8, 10 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 5. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3. 00 8. 10 3. 00 3. 00 8. 00 3. 00 3. 00 3. 00 3.0 5. 00 3. 00 0 223. 90 5. 00 228. 90 Panid 11 ' i |
Pacaammo Cadagiti Cacabsat Nga Adda Iti Isla Ti Oahu Iti daytoy a ruar toy periodico tayo, alaec a gu ndawayco a mangi- pacaammo cadacayo a cacabsatmi iti tukel ti amin a suli ditoy terri- torio, nangruna unay cadagiti eam- cameng dita isla ti Oahu isu a na- kipagtrabajoae cadacayo. - . Cacabsat, no pay impacaam- mocon cadacayo iti iyaalisco ita si- bayyo sacbay; a pimmanawac dita nga isla, ulitec nga ibisic cadacayo nga amin a tulong ken rebbengtayo iti kmamiembro' tay itoy a tu kel, ipaw-ityo coma amin ditoy Ofi- cina Central tapno apaman a ma- awatminto ti euarta a tulong ken rebbengenyo, ipaw-it minto a da- gus ti recibosyo.. Lidayec cacabsat i t i ipapanaw- co dita nga isla, agsipud ti panna- cairuamco ken pannakilangenla- ngenco cadacayo ngem diac maba- lin a saanen ti ayab ti Oficina Cen- - tral caniac iti innac panagtrabajo iti nasaysayaat ken napatpateg pay cadacayo a cacabsatco iti tu  kel. Sumken ni liday caniac no malagipco ti rigatco hga immalla- tiw nangrima iti iya-adayoc cada cayo ngem ragsakec m et no mala- gipco ti dacdackel a maitulongco cadacay amin a cacabsatco. F. U. BACNIS tulong, amin nga ipaw-ityo coma ti Jero Postal (Money O d er) iti nagan ti tukel tapno ammoyo a ti impaw-ityo, nai- paw-it ken inawat ti tukel a nacai- camcamengantayo. ipatulodyo a F. U. BACNIS Panid Ti Presidente Gapuna cacabsat nga adda di ta Oahu ken dadduma pay a lug-' lugar, a no adda paricut kep cayat- yo nga ammoen maipapan casa- saad tay iti tukel dicay coma bum- deng nga agsurat ditoy oficina- tayo tapno apaman a maawatmi ti suratyo, masingdatto nga agservi cami ken maipacaammonto cada cayo ti amin a saludsudyo. Ulitac ngarud, dicay coma bumdeng, di cay coma maulila ngem busorenyo coma dayta a ricna ta siaammo-ac a ni Apo Dios isut mangtulong ken mangMtkita ti nagbabaetan tay amin a sangcacabsat iti daytoy a tukel. (tuloy panid 5) iti regtayo a maicaddua a mangi- bacclay iti intay panagtitinnulong a cas napaypayso nga agcacabsat a, pataud ti maymaysa laeng a fami lia. Dicay patpattien dagiti damag ta dagiti tattao nga agipadpada- mag cadacayo iti di um-omna. Isu da dagita ti pudno a dakes ken na- agum. Addada mabalinmi a pang- panecnec, a dadduma cadagiti mangpadpadakes, isuda ti pudno a naagum. Agdengngegcayto no ma- minaan ta ilwlawagminto ti nagan ken aramid dagiti mangpadpada kes itoy a tukel. Maigunamgunam ngarud nga MAKICAYSA CAYON ITI NAIMBAG-A-NAKEM Panid 12 Programa Iti KHBC (tuloy panid 9) caysa iti biang tukel NAIMBAG - A - NAKEM in ton maisinggalot- cayo addanto agbannawag a nam- namayo iti masacbayan a maca- awid babaen ti pannacatulongyo; ' ngem malacsid pay iti daytoy a ga- nabenyo, isut pannacatulongyo in- ton agsakit, matay ken maparpar- dayacayo. Daytoy ti gapuna nga ipalagip mi la unay a dacay a maisalinong addanto uppat a gundaway a paca- salacnibanyo. Ta amin dagitoy a gasat ti tao dumtengda ti mabalin a masapa wenno maladaw, ket iti casta anian a nagtalged ti puso ken panpanunot ti maysa a tao no adda a nacasagana! No adda ngarud Ganito idi a panangpanpanunotyo a sumrec ken makicadua itoy tukel NAIMBAG -. A - NAKEM, dagitoyen ti masapul a panangipatuloyyo ta dipay na- gabay, ket amin a cayatyo a da- magen no cas aniada dagiti retM bengenyo, agsuratcay ngarud ca- dacami ditoy Oficina Central, P. O. Box 452, Hilo, Hawaii, wenno kiia- enyo dagiti cacabsat a pannacabagi ta ilawlawagdanto ti annong in- cay pannakicaddua, Cacabsat ngs agdengdengngeg cadacami, nupay casanot ragsac ken ayatmi nga agpaut coma day toy. a pannakisarsaritami cadaca yo ita a rabii, capilitanen nga imur- dongmi ta ti oras mapanen, ket iti casta ipacadami ngaruden ti naimbag, natalna a rabiiyo amin. Nupay casta umay camto manen sumarungcar cadacayo inton 30 iti mabilang iti bulan ti Marzo iti cas- toy to met laeng nga oras. Ag- dengngeg cay to met ti Program a sadiay Kauai, inton 20 ti mabilang ti Marzo. Dacam amin ditoy Radio awi- sen dacayo babaen ti nagan toy na- rangpaya a tukel NAIMBAG - A - NAKEM, a manglucatto cadagita radioyo iti naisaocon a fecha ken oras. Naimbag a rabiiyo amin. N A IM BAG-A-NAKEM
Iti Immuna a Nacatnagan Ti Tao Isu Nangyeg Ti Kinaavay Ditoy Lubong Aginggana Ita Sinuratan ni M. L. GANDEZA No m aitunos ti palawagen iti libro ti Geneses umona a paset ti Santa Biblia, salaysayenna iti dae- sangasat a panangrugi ti pa nags a- gaba dagiti ta tta o manipud ken Adan im-muna a pinarsua ti Man- nacabalin a Bios. Idi toy lubong isut naarcosan cadagiti saan a man asanas a sab- sabong a mangipadpaduyacyac iti saan a matucod ken marucod a pannacabalin ken ayat iti Dios ea- dagiti amin a pinarsuana. Dagiti nalitnaw nga ubbog dagiti danda- num agayusda a mangted ginnawa id biag sadiay minuyongan ti Jar- den ti Eden, ket ti Istoria saan na nga ilawlawag no casano iti capaut pajiaglac-am da Adan ken ti ayaya- tenna nga inted a sagut ti Dios nga asaw ana a managan Eva. Cayatna a sawen isu t immuna nga Ina ma nipud idi a naparsua amin a ban- banag ditoy law-ang. Mabalm nga adu pay dagiti nagcasasayaat nga addat sadiay idi isu a saan tay nga ammo ngem ti las-ud daytoy a naisao a libro sa- laysayenna nga isut taeng idi nga a wan ti basol, Kday ken tuoc, lulua a patauden iti pannilud ni patay agsipud ta sadiay awan ti panna- cahalin ni patay nga agari ta ti Dios isu idi ti agturay ken ari a sumarsarungcar iti minuyongan iti agmatuon a dagiti agasawa addada nga agparpariir, sumaysayup cada giti macabangar a paluyopuy ti angin. Ngem napasamac idi a ti na- minsan nga aldaw, ni Adan itaca- turog iti siroc ti cayo, ket iti casta ni asawana napan a nagmaymaysa iti tingnga ti minuyongan tapno kitaenna dagiti agcaeapintas a sab- sabon g ti lasud ti Jarden idinto ta ni Adan addan a matmaturog ket nabaybayanna ni asawana a may- maysa ti uneg ti Jarden. Ni Luciper maysa nga Angel idi sadiay langit a nagbalin a Sa- tanas ken Diablo babaen iti ibu- busorna ti Gobierno ti D ios sa diay langit, nagimon ti pusona ta dagiti tao agbiagda nga agnana- yon ket isut mapan ti pannacapu- caw ; ti casta, nga addan gundaway- na a mangsulisog ken Eva idi kina- maymaysana, ket ginuyogoyna a mangan ti bunga ti cayo isu idi nga imparit ti D ios a canenda ti bunga- na. Daytoy cayo nga imparit ti Dios a eanenda ti bungana saanna a cayat a sawen a ti Dios adda kina imutna wenno ti sabali a pamanu- notan. Awan ti pangisagutan ti Dios iti day ta a bunga t ono lpa- ritna cadacuada, ngem isut cacai- suna a pacakitaan ti kma (OWN ERSHIP) PANAGTAGIGUA TT DIOS TI JARDEN ket pinusgan- na dagiti parsuamga agaywan ket masapul met nga ipakitada ti pa- nagtulnogda iti biang ti Apo Dios nga agtagicua ken agturay. Nalawag ngarud unay a maa- watantayo a manipud idi punganay nga awan pay adu a tao no di la- eng dagiti dua nga agasawa naiba- lacad cadacuada ti panagtulnogda iti pagalagadan nga inted iti Dos, ket daytoy panecnecanna unay a ti Dios saan a barengbareng ta adda paglinteganna. Cas salaysa- yen ti Biblia ni Luciper a cas maya- rig iti maysa a naraniag a baggac iti agsapa. Babaen iti dakes a pi- nataud ti pusona binusorna ti ur- nos dagiti caduana nga Angeles ket pinagtalaw ti D ios. Casta m et idi nacaliway ni Adan immay ti pan- nacasalungasingda inpacumit cadacuada ti Dios, ket napagtalaw- da iti uneg ti minuyongan. iti Manipud itoy isut panangrugi ti tuoc, patay, rigat ken kinadac- sangasat iti beddeng toy lubong a . taengtayo dagiti tattao agpapan iti agdama nga aldawtayo. para FEBRERO, 1941 Daytoy ita ti casla nasken ken cayatco a pangipalagip intunggal maysa cadatayo a cas agcacabsat iti sidong toy tukel NAIMBAG - A - NAKEM nga addada nasken a pagalagadantayo n g i intay annu- roten tapno masalacniban ti in tunggal maysa a cas met ti tukel- tayo. Intunggal maysa masapul co ma unay a laglagipenna ti reb- bengna a dina liwayan; ta amrao- tayo nga iti liway punganay ti pan- nacapaay a cas cadagiti dadduma cadacayo a nagsakit ken addada pay natay a saan a iiatulongan a gaput ta dida naitungpal dagiti pagbayadda iti fundo ti tinawen, periodico ken pagtinnag cadagiti binulan. Ammoen tay unay a siasino nga addan libtaw ket adda dum- teng a rigatna dinto maawat a mai- pacdaar ti naganna a cas ti adda a paglintegantayo. Malacsid no ti maysa a cabsat ket calpasan ti pa- nagsakitna ti dinanto pannacatin- nag mabalin nga usigen ditoy Ofi- cina ngem no cabadan coma ti cabsat, nasaysayaat pay coma a bayadanna amin ti pagur-uma tap no saanto m et coma a macmacsa- yan ti maited a beneficiona. , Laglagipentayo Let uto bentay coma a ti panggep pannakicadua tapno matulongan, ngem no dica matulongan a gaput libtawmo sa- dino- ngarud ita ti gungunam? Gapuna ulitec nga isingasing ti panagmatalecyo a canayon. Di- cay liwayan rebbengenyo. Ulit- ulitenmi nga ibaga daytoy agsipud ta panangigaga ken pannakipagric- na iti intunggal naicamcameng; ket maicadua dicam coma cayat nga inton agsakit wenno maacci- dentecayo, ket dicay matulongan, a ti casta balikidenyo a padakesen dagiti Gficiales, apo a Pangulo ken ti nagan toy tukeltayo NAIMBAG - A - NAKEM. Sapay ta dagitoy a sinurat mangted regta ken pudno incay pannacausig cadagiti banbanag' a pagsayaatan intung gal maysa. . nga Panid 13
Ay-ayatee, nga Agdengdengeg Iti Radio Station KTOH: - Ti tao naiyeg ditoy a lubong tapno iti casta aramidenna coma ' iti amin a naimbag ken macay-ayo iti sangwanan ni Apo Dios, ken iti pay met coma pada a tao nga ipa- da iti bagi. Ti naimbag a nakem isu coma ti aganninaw iti tung- gal barucong iti siasinoman, aglalo cadatayo a sangsangcadara a cuen- tana a nagtaud iti maymaysa nga ina ken pannacabagi ken rupa ti maymaysa Iaeng a Filipinas, daga a naeaiyanacantayo. Dagiti ar- aramid ken nasayaat a gappuanan- tayo, namnamac nga isut dackel a pacaidayawantayo a sangsangca- poli ken pacaitandudoan pay met ti inatayo a daga a naeaiyanacan. Cacabsatco, maragsacanac u- nay a mangidagul-Mt cadacayo a ti tukeltayo a NAIMBAG - A - NA KEM naisacnapen ditoy Territorio ti Hawaii. Ti oficina dagiti sang- sangana masaracan cadagiti amin a purpuro ditoy Territorio tapno adda laeng asideg a pakidindinna- maganyo maipapan itoy a tukel tayo a NAIMBAG - A - NAKEM, aumangcangruna unay cadacayo a cacabsat a naicamcamengen ken- cuana, ta siaayat ken sidadaanto a mangilawlawag cadagiti banbanag a pagduaduaantayo. Ti NAIMBAG - A - NAKEM Organization isut nairanta wenno nabukel a pagcacadduaan; ti natal- ged a panggepna ammoc nga isut dackel ken napateg unay iti uray siasinoman. Itedna iti tulong ca dagiti naisalinong kencuana a re b - bengna a matulongan - cas cada- giti dumdumteng a sakit cadagiti camcameng, desgracia ken kella-at nga ipapatay k et maiyawid pay m et ti bangcay t i cabsat a matay no bilang ta isu t finirmaanna a ca- tulagan idi sum reeitoy a tukel. Ti NAIMBAG - A - NAKEM saanna a sayaw iti agaramid ti dakes, wen- Panid 14 P. BUSTAMANTE ANNOUNCER NOTA: Dagiti sinurat a mabasa iti babaen daytoy a paulo, isuda't sinarita dagiti cacabsat Miay Isla ti Kauai iti Radio Station KTOH, Lihue, Kauai, bayat ti Programa ti tukel NAIMBAG - A - NAKEM idi Enero 23, isu nga imatmatonan ni cabsat P. Bustamante, mangi- bagi ti tukel iti dayta nga isla. Agsipud ta madaman a maimalmal- dit tay napan a paruar idi maawat- mi dagitoy a Sinurat, imalditmi ngarud iti daytoy a paruar. -ED. no agsicap wenno mangal-lilaw ca datayo nga agcacabsat, ta iti caata nga aramid isut' maibusor iti sang wanan ti Dios. Ket ngarud, cali- cagumanmi iti panagregtayo laeng coma iti amin a rebbengenyo a mar ngitungpal a sidadalus iti amin a nakicadduaanyo.: Ammomi cacabsat nga adu da- gitay maallingagyo nga agcuncu- na a daytoy a tukel ket mabrok, ngem dacayo iti mabroc no saan- yon nga ituloy ket mabati cayon a naeacaasi; isut gapuna a pairotan- yo coma iti tornellio iti capanuno- tanyo ta caasi cayo, t a d ag ita a sa- sao isudat' ulbod ken panangyaw- awan cadacayo ket dacam coma a pannacabagi iti patienyo. Toy na- numo unay a cabsatyo nga agsasao ita a pannacabagi ti Oficina Cen tral ti NAIMBAG - A - NAKEM a mangtartarawidwid ditoy Kauai Branch, madadaanac nga agservi cadacayo a cacabsat. Ket aminto a tarigagayyo no la ket ta naincalin- tegan ken maiyannurot iti pag- lintegan toy a tukeltayo,. iyasog- conto inggana iti amin a cabaelac sadiay Oficina Central, ket iti ca- asi iti nadalus a panangusigda ti urayentayo. Ay-ayatec a cadaraac, nang- runa cadacayo a camcameng iti daytoy a tukeltayo, ulitac cadacayo nga agregtacayo a mangitungpal ti rebrebbengenyo tapno nadalus coma iti recordyo, Maysapay nga ipalagipco a ti cucuatayo a Filipi nos ipategtayo coma, wenno dagi ti eabuebucodantayo, rebbengtayo a parang-ayen. Sapay coma ta iti nabalinanmi nga insarita, ket ma- caited iti incay pannacaawat a na- Dios ti agngina,. . . - P. BUSTAMANTE . . . Ita a rabii naiccanac ti gundaway nga agsarita iti daytoy nga station gapu iti nagan ti may- sa a natalged a pagcacabsatan, N AIM BAG-A-NAKEM . Daytoy nga association, ita pay laeng a maipatayab ti Programana iti ta- ngatang ditoy radio station KTOH, Lihue, Kauai. Iti sayaw toy nasao a tukel gar p u t panangipatayabna iti -progra mana iti media hora cayatna nga ipasimodaag cadacayo amin a ca- Filipinoan toy kinaKnteg ti panna- caipagnana. Ngarud cadacayo amin a cadaraan & naicamcamengen toy nga association pasudienyoitildna mieinbroyo yantangay matalec da- (maituloy panid 18) NAIMBAG-A-NAKEM
PANNACABAGI N-A-N Apo Cornelio Datangel CACABSAT DITA MOLOKAI Agsipud ta awan ti immanay a tiempo a panangipacaammo mi cadacayo babaen ti tangatang di toy idi Programa tayo itoy a tukel ditoy Radio Stacion K. H. B. C., nu pay casta ditoy pinanid toy pagi- warsactayo ipablaacmi a dita Isla ti Molokai, adda pannacabagi ti tukel NAIMBAG-A-NAKEM nga isu ni apo Cornelio Datangel ken agnaed dita Kaunakakai, Molokai, P. O. Bos 385. Gapuna nga ita ipalagipmi ma: nen a no cadagiti aldaw a napala- bas ket pinanpanunotyo ti maicay- sa coma, ngem babaen ta awan ti pakidamaganyo iti naan-anay a pannacaipatarus paglintegan toy a tukel, NAIMBAG - A - NAKEM nabuangay a pagcacabsatan eada- gitoy a Purpuro, mabalin a patulo- yenyo ita, ket siaayat ken sidada- an to unay ni cabsat Datangel a mangilawiawag sagudayen toy a pagcacabsatan. Saan cay a maladaw no itan ket kitaenyo ken panunotenyo yan- tangay toy NAIMBAG - A - NA KEM tulongaima dagiti agsakit, matay, madesgracia ken agawid sadiay Filipinas. Mabeneficioan- cayto manipud maysa a tawen ken para FEBR ER O , 1941 Naragsac Nga lyoulog Ni Miss Feling D. Ramelb Iti Balay a Nagdagusanna Iti balay a nagdagusan ni Miss Feling D. Ramelb idiay Maui, isu ti balay da T. Pimentel, M. Bar- lolong, F. Biano, P. Labusta, R. Obra, ken V. Higoy. Idi maicatlo a Domingo fecha 19 idi bulan ti Enero, naaramid iti panaglalanglang a pannangan iti cancanen ti balay a nagdagusan ni Miss Ramelb casacbayan ti aldaw nga inna panagawid idiay lugar a taengna Kahuku, Oahu. Dagiti nainvitar a timmabuno iti daytoy a' picnic isu dagitoy: Pastor-Rev. C. Centino, Elisabeth Centino, F. Bazi, N. Domingo, C. Rombaoa, A. Sevillia, M. Lagazo, J. Lagazo, K. Kina, Paet sisters, dagiti cum ampo ken sumagmama- no a cacabsat a napan nangpadaeg iti nasao'a picnic. vors Society idiay Puunene, Campo 5. Dagiti oficiales ti Christian En deavors Society idiay Campo 10 isu dagitoy: President, C. Renciiraya; Vice, S. Bolibol; Sec. R. Obra; ea- tulong, D. Cudiamat; Treas., F. Saltiban, catulong, J. Agpawa, Ad visor, A. Sevillia, managipadamag, Timoteo Pimentel ken Maximo Ba la! . Calpasan ti' programa naawis amin a timmabuno ti pananglac- amda iti nasantoan a gracia. Cal- pasanna naituloy ti programa ket nagyaman dagiti nangasngaili ken ni madaydayaw a sabong ti Kahu ku, Oahu Miss Feling D. Ramelb iti napalaus a ragsac nga impaay dagiti naayat a cacabsat a napan itmmabuno. - Timoteo Pimentel Naaramid ti bassit a progra ma ket ti nangipangulo isu ni Mr. R. Obra. Dagiti nangipaay ti ean- cansion a namaragsac iti gimong isu dagitoy: J. Lagazo, K. Kina, Paet sisters (nagduetoda) M. Ba- lido, C. Bugarin,. D. Cudiamat, L. Obreros, P. Labusta, J. Alang, B. Paet, ken A. Pagatpatan. Nangi- paay met ni Miss Feling D. Ramelb iti maysa a cancion a pammacada. Dagiti met nagsao isu met da gitoy: A. Sevillia, ken T. Balido Presidente ti Campo 10. Casang- wanan ti panangawis dagiti appo a nagservi iti lamisaan, naidaton ti panagyaman iti D ios' babaen ti maysa a servicio isu nga indalan ni madaydayaw a Pastor, Rev. C. Centino. Calpasan ti servicio naiyawat ti maysa a sagut nga inpaay dagiti oficiales ti Christian - Endeavors Society idiay Campo 10 Sprekels- ville a sanga ti Christian Endea- wenyo no isunton ti panhacacapa- nunotyon ng aagawid. Daytoy ti gundawayyo itoy NAIMBAG - A - NAKEM. (Tuloy pallid 7) manunotan makicombocombuyoca cadagiti ugugali ken cadcadawyan- da ita nga agnanaedca iti dayta a disso, ala uray ta agservicanto met laeng iti Dios apaman. a macasang- petcaiti lugar a yan ti Capilia. Iti tunggal. sangapulo a mangaramid itoy, pagyamanac no adda maysa a saan a malmes iti taaw, ken di awiden dagiti alinuno ti danum ni allilaw. Agtacdercayo a sititibker ket agservicayo a casci ni Cristo. Dan. 8: 1, 80; 6 : 1-28. Ngem ba- baen ti pananglipat cadagiti napa- labas, ket idatagmo ida iti im a ti Dios, casta m et dagiti banag a sac- bayen, agballaigicanto iti cabusor babaen ti di mo yaanamong ken- cuana. Lipatamon - ti gurangura, riri, basdl, narugit a pagbasaan, pagdandanagan, pannacaababac, pampambar, kina-agum, ken dua- dua iti uray ania cadagiti banba- nag a nadiosan, agtalecca iti Dios: Dica dumngeg, cumita, tumariga- gay ken sumagid cadagiti panggar- gari ni Satanas. Filipos 3 : 12. Panid 15
Ti Nabal-laigian a Panangabac Ken Ti Agnanayon a Gunguna T i AMATAYO a nailangitan itudo dagiti pegged cadagiti tiempo a pagbibiagantayo ken ti caipapa- nanda, ngem ingatona dagiti isisip- tayo iti rabaw dagitoy a rigat ken riribuc ken pannacadadael ket imalditna id a iti kina-ananay ti maudi a panagbal-laigi ken iti kina- bacnang ti agnanayon a gongona- tayo. Ti narimbaw a panagsao ti Apocalipsis salaysayenna ti can- cion ti pannacaispal ken panagbal- laigi a macantanto iti daydiay nga. aldaw. saanna laeng nga Castoy ti mabasatayo maipapan iti dayta a tiempo: "Ket nacakitaac ti maysa a cas la baybay ti sar- ming a nalaocan ti apuy; ket dagidi rinramar a nagbal-laigi idi panang- suut daydi animal ken daydi lada- wanna, ken idi numero ti naganna, addada iti rabaw daydi baybay a sarming a nagiggemda cadagiti ar- pa ti Dios. Ket cancantaenda day di canta ni Moises, nga adipen ti Dios, ken ti canta ti Cordero, a cuncunana: Dadackel ken nacas- casdaaw dagiti ararnidmo, O Apo Dios, a Mannacabalin-amin nalin- teg ken napudno dagiti dalanmo, Sica Aid dagiti ginasgasut a tawen. Siasino ti di agbutengto kenca, O Apo, ken saan a mangidaydayawto iti naganmo? ta siesiea laeng ti santo: ta isu-amin. dagiti nacion nmaydanto ket agdayawdanto iti sangwanam; ta dagiti ararnidmo a nalinteg naiparangarangda. " Apoc. 15: 2-4. ^ Ditoy maiparang ti maysa a bonggoy dagiti nacagun-od iti dac kel a panagbal-laigi. Agtatacder- da a siiiggem cadagiti arpa ti Dios ket iti maysa a dackel a coro a di masalaysay ti dila ti tao, arami- denda nga agal-langogan ti langit gapu cadagiti cancantada a nabal- laigian. O,. aniahto ngata no ad- datayto iti dayta a bunggoy ken coro! Ti maysa la a canito dayta agnanayon a ragsac dacdackel ti sam-itna ngem iti aniaman a mai- ted daytoy adaga. Ket ti Apo bi- niliiHiacami a mangibunannag iti daytoy nagloriaan a damag a tung- gal tao maawis nga umay. Arami- den tay ngarud ti amin a panagan- nad tapno awan ti mangal-lilaw ea- datayo ken mangagaw iti nabac- nan gongonatayo. Awan ti ibuburongna ti kina- ananay ken ti kinadayag ti panag bal-laigi nga adda iti asideg a ma- sangoanan ti tunggal ageamcam- matalec ken agur-uray nga anac ti Dios. Itattan tLpanangikeddeng ti tunggal maysa no addanto paset- na iti dayta a panagbal-laigi ken makipaglac-am iti ragsac No nagun-odantayo ti _bal- laigi, lac-amentayto ti gongona a kinancanta ti prof e t a : . "O no sica burbiirakem coma dagiti langlangit, ket umulogca co ma, Ket dagiti banbantay agpiger- gerda iti saclangmo, a cas la no ti apuy uramenna ti ruting, Ken ti apuy mangpaluag ca dagiti dandanum; tapno ipacaam- mom ta naganno cadagiti cabusor- mo, Tapno amin a nacion agari- gengenda ita saclangmo! Idi nga maramidmo dagiti na- cakigkigtot a banag a dicam nau- ray idi, sica umulogca, . Dagiti banbantay napigerger- da iti saclangmo. Ta nanipud idi ugrna dagiti tattao saanda a nangeg, Saanda m et a natimud iti la- payag, uray ti m ata di nacakita. iti maysa a Dios iti lacsidmo, Nga. agaramid iti maipaay iti daydiay nga aguray kencuana. " Isa. 64: 1-4. ti pannacailawlawag daytoy iti surat ni San Pablo cada giti taga Corinto: "Ngem, cas ad da a liaisurat; Damdamag a saan a nakita ti mata, ket saan a na ngeg ti lapayag; Ket saa da a sim- rec iti puso ti tao, D agiti an iaman a banag nga insagana ti Dios ca dagiti agayat kencuana, Ngem ca- datayo isudat impacaammo M Dios nga inaramatna ti Espirituna; ta ti Espiritu sukimatsnna dagiti isu-, amin a banag, ken dagiti pay na- uneg a banag ti Dios. " 1 Cor. 2 : 9, 10. Ti tao saaima a masucayan nga isisu dagiti isagsagana ti Apo a maipaay keneuana Miay sabali a biag. Ngem ti Dios imparipiripna idi gapu iti Espirituna. Napalalot - nagdackel ti agnanayon a ragsac a maisagsagana cadatayo, ngem da-, gidiay laeng mangadadal ken ma- amti cadagiti Nasantoan a Surat nga impaltiing ti Espiritu ti adda pangripripiripanna iti dackel a gongona. Dagidiay dacsanggasat a di mamati cadagiti impaltiing a sao ti Espiritu awan ti ragsac a lac-amenda wenno namnamaenda. Nge mno adalen ken pattientayo dagiti naipaltiing a sao ti Dios mapnonto dagiti cararuatayo iti ragsac ken lawag.. Castoy Imdenganyo manen dagitoy a sao ni Isaias: "Ngem ti Israel isalacanto ni Jehova iti agnanayon a pannacai- salacan: Saancayto a maibabain ket di- lubong nga iti cay met m ariru . awan patinggana. Ta castoy ti cuna ni Jehova a nam arsua cadagiti langlangit, Ti Dios a nangbukel nangara- mid iti daga feu a nangpasingked kencua- na ken isut pinarsuana a saan a langalang, Binnkehia tapno isut pagya- Panid 16 NAIMBAG-A-NAKEM
Siac ni Jeh o v a; ket awan ti sabali. Saanac a nagsso iti nalimed, wenno iti maysa a disso iti daga ti kinasipnget; Saanco a kinuna iti bukel ni Jacob. sapulendac nga awan ti pag- manyanna: Siac. ni Jehova. agsaoac iti kirakrteg, ipablaacco dagiti nalin- teg a banag." Isa. 4 5 : 17-19. Maawatantayo eadagita a sao t: Apo nga Isu inaram idna ti daga tapno pagtaengan, ket saanna a pinarsua iti barengbareng. Tung- gal tao anmigutenna a ti nalin- teg a Bios saanna a pinarsua ti iaga tapno pagnaedan dagiti ma- nagbasol. No casta comat inara midna saan coma a tum utop; ta ti dies cunana, "Ipablaacco dagiti nalinteg a banag. " Maawatantay ngarud a ti Apo pinarsuana toy daga tapno pagnaedan dagiti tat- iti nalinteg. ' tao a managaramid Isu: inaramidna a disso ti ragsac ket saan a ladingit a cas ti adda ita. Ti tao nagbasol; ket ita nalabit a dagidiay saan a macaammo iti pia no t: Dios pagarupenda a ti Dios kinillcna ti panggepna. Ngem saan a paano a casta. Ti amin a basol uen amin a tao a di agbabawi ma- dadaelto ditoy daga, ket iti casta toy daga maipuiangto manen iti daydi kinammasna idi damo, ket sa agbalinto a pagtaengan dagiti naispal. No ti panagcunami a ti daga madalusanto iti amin a ladi ngit ken dakes, ket sa agbalinto a pagtaengan dagiti nasbot, cas la di nacappapati c adatayo, dicay isardeng a dardarasen no di ket adalenyo a nalaing pay. Mabalin a maMtayonto a saan nga ararapa- apml laeng no diket pudno unay a maismgot iti Sursurai. Idi pinarsua ti Dios daytoy daga adda natawag unay a pang gepna. Ngem cadagiti pamay-an a ditay maawatan unay ita simrec ti basol ditoy lubong ken ti bungana a rigrlgat ken ladingit, ken patay. Saan a ti Dios tl akingapuanan iti dakes; ta naimbag amin ti inara midna cas sinaona m et laeng cal- para FEBRERO, 1041 p&san ti p&namarsuana. "Nakita ti Dios amin nga inaramidna, ket adtoy, naimbag unay idi. " Ngem idi euan ti tao nagbasol ket ti Apo kinunana kencuana, "Gaputta ina- namungan ti sao ti asawam, ket nanganea iti cayo nga inbilnco ken- ca kinunac Dican to mangan iti day- diay: mailunod ti daga gapu kenca; siririgat a mangancanto kencuana it ' isu-amin nga aldaw ti panag biagmo sisiit met ken card os pa- taudennanto kenca ket mangan canto iti root ti daga: itinto linget ta rupammanganca ti taraonmo, agpapan dica agsubli iti daga; ta iti daytoy'ti nacalaam: ta tapucca, ket iti tapuc agsublicanto, Gen: 3- 17-19. Ti surat saanna a cunaen a ti Apo inlunodna ti tao gaputta nag basol, no di ket inlunodna ti daga gapu iti tao. Ti lunod naiparabaw iti daga tapno malappedan ti pa- nagbaba ti tao iti casta unay a din to maalawen. Ta calpasan ti pan- . nacailunod ti daga masapulen a ca- gabbo ti tao ti siit ken dagiti da kes a root. Masapul nga iti ling-et ti rupana canenna ti tinapay. Gen. 3 : 19. Ket iti casta a panagbannog- mo awan ti tiempona nga umuneg cadagiti vicio ken basol a caeuy- cuyog ti klnasadut. Adda kinada- yag ken pannacabalin a naital- limeng iti panagbannog isu a ma- ngital-o iti tao. Dagiti laeng na- ananay ti kinalintegda ken kinada- lusda a tattao ti mabalin a manga- ramat a sililinteg iti nam-ay iti daga a di nailunod. Iti aniaman a disso a papanan- tayo ditoy daga adu ti roroot a da kes nga agtubo iti talon. weimo mi nuyongan a saan a maaydanan a naiaing. Adut tattao a nagsidda- awn no apayapay a dagiti awan servina a root agtubpda iti amin a disso uray awan mangimulmula cadacuada. Adda agcuncuna a da giti tumatayab iwarasda ti bukel. Ngem ti ket nalawag nga ammomi isu ti sasawen ti Biblia a ti daga nailunod gapu iti tao, ket dagiti sisiit ken cardos ti pataudenna. Gapona nga uray sadinooman a pa- panan ti tao ditoy daga masara- ngetna ti lunod nga incabil ti ma- sirib nga Ama iti daga tapno pag- laingan ti tao. Daydi. sao ti Apo idi damo isa ti gapu a taudan da giti dakes a root iti amin a disso. Ket agtuloyto a casta aginggat maiceat ti lunod. (maituloy umay a paruar) Umaycayo Aggatang Ditoy Aglacocami ditoy cadagiti nadumaduma a partuat FiKpinas ken casta met cadagiti naggap-gapu iti sabali a nacion. Masaracanyo ditoy dagiti agcaca- sayaat a sapatos ken chinelas No panggep met iti pagbiag, adda met a magatang ditoy dagiti nadumaduma a deldelatas ken sawida a came ti baca ken daddumapay. KABABAYAN STORE Balay Dagiti Productos Filipinas" KAM EHAM EHA AVE. HILO. HAWAII Panid 17
Programa Iti KTOH (tuloy panid 14) gili pangpangulona cangrunaan iti mismo a Presidente ken fundador toy a pagcacabsatan; isu awan sa- baii ni madaydayaw apo M. U. Ber mudez. Daytoy a pagcacabsatan naor- ganizar idi tawen 1934 sadiay ciu- dad ti Hilo Isla ti Hawaii, miso wenno lugar a nacaipasdeeam ti Oficina Central toy nga associa tion. Gaput na-ananay a tulong ti mannaeabalin nga Apo nagbiag toy a tukel agpapan ita. Ket no bila- ngen dagiti tawen nanipud punga- nay agpapan ita addan dandani walo a tawennan nga ag'serservi a sieacanatad cadagiti cadaraan. Cayatco a sawen a nagservi a nangted beneficio cadagiti addaan calinteganen a matulongan gaput panagawiddan; sadiay dagatayo a Filipinas, ken nangtulong cadagiti miembrosna a nagsakit ken daddu ma a naincalintegandti pannaca- tulongda. iyesngawco ti agdios 4i bumales cadacayo amin a nagdengngeg caniac, ken ipalagip co nga addanto manen programa toy; nga association inton umay a bulan, Febrero 20, iti castoy met laeng nga horas. Kan papagayam P. PAQUITTE T i NAIMBAG - A - NA KEM nabuangaygapu cadagiti tal- lo a sao a cas I t j namonganayan daydi ciudad' a naarcosanda cada giti amin a k ita ti batbato a napa- teg ken dagiti sao a sumaganad a, cas cadagitoy ita Daydi-. umona a - pamungana- yan JASPE, maicaddua ZAFIRO ke n daydi maicatlo CALGEDONA. N o utoben dagitoy a balicas lsu ti nagbatayan. ti NAIMBAG - A - NAKEM, amagtader a mangsali- nong cadagiti. naayat a cadaraan- tayo a maicappen ti daytoy a tu kel. Isut gapuna nga uray pay ca- sanot rigat a-lac-amenna gapu ca dagiti napalak) a bagio. ken sanot kescuana. agtacder laeng gapu ti Panid 18 kinalinteg ti turay ken ti Apo a Dios a mannaeabalin. Ti N-A-N binuangay ti capa- datayo a cagumanggi - gimong, tu kel a pagcacabsatan dagiti naayat a sumalinong iti daytoy nga orga- nizacion a pagcacabsatan. Nabiag gapu ti ayat dagiti cacabsat a mangsihog ti ubbog ni namnama nga indanto ac-amen ti udina nga aldaw. No pay no adu dagiti naul- pit nga ubblag, dagiti cacabsattayo saandan a sumina gapu ta ammo- dan a dagita a sao nga agtaytayab santelmo a mangyawawan ti ag- teng-nga ti aldaw. Ngem no da- cay a cadaraanmi a cayumanggi dicay coma ida denggeii dagita a sarsarita ta adda sao nga intay pagbatayan nga isu dagitoy suma- ganad,. a cunana: Anayenyo ti rag-oc nga ag- maymaysa coma ti panggepyo, ad da agmaymaysa nga ayatyo, r may- maysa a panagtitimpuyog ken ag- maymaysa a nakem. Awan coma Ti maararamid gapu ti suppiat wenno iti kinatang- sit, no di ket mabuyogan coma- ti kinapaeumbaba, ti tunggal maysa, . padayawanna iti sabali a cas na- tantan-oc ngem isu met laeng. A saan a kitaen ti tunggal maysa cadacayo ti cueuana laeng, no di ket tunggal maysa kitaenna met coma ti cueua dagiti sabasa- bali. Adda coma cadacayo daytoy a nakem nga adda met ken Cristo. Dagitoy coma a sao nga Intay masaracan ti Santa Biblia idiay Apo Calipsis capitulo 21, versiculo 19, ken idiay Taga Filipos capitulo 2, versiculo 2-3-4-o masaracam da gitoy a sao. - H. ESMERALDA FILIPINOS ATTENTION Hundreds of our Filipino friends. have purchased CORONA PORTABLE Typewriters from us and educated themselves in letter writing. . $69.50 64. 50 C O R O N A S T A N D A R D 54.50 C O R O N A Z E P H Y R D E L U X E 36. 75 31. 75 CORONA SILEN T .. 0R0NA S TERLING C CORONA ZEPHYR All are sold on Easy M onthly payment See us at once and improve;, your Idle hour . The Moses Company, limited NAIM BAG-A-N A K E M
i t i k i n a a w a n e n n i apo Doroteo Castanieda a cas pamiaca- b a g i nga ag s i n g i r i t i binulan a ip a tu lo d y o d i kay::: amin nga b ayad periodico ken funcio ti tinaw en a sa a n co m a mal adaw unay. ket casta m et nga aw an pag- a an a cany, ta maipatikodto met la- eng ti recibo cadacayo. Isalaysaym i met nga iti k ina- aw anen dita ni apo Castanieda saan. nga mat panggep ti panangbay- bay-a toy Tukel cadacayo wenno i nlk: ken snanna a panangilala Sa- .... coma a casta ti panangipatoyo a cacaksatrni a camcameng ta iti Oficina isot kitkitaenna ti nasay- sayaat a pannacasaiim etm etyo ken casta met dagiti m aibayadyo. ti binulan. N angnangruna ti biang ti Pangu lo, Mr. M. U. Bermudez sayatna a m asalacniban tay amin iti di um-umno A a pacaipa-ayan da- giti ibayadtayo ti rebbengen ditoy Dicay coma casulit nga itung- pal dagiti binulan a rebbengenyo Apmo dicay madadaci dagiti calin- teganyo, k e t it: c a s t a dicay to- ma- re n pabasolen i t i Oficina itoy tukel . A n icuna a saan a cayat ti Pangulo n g a ited ti re bbengyo, Manipud ita iturongyo dagiti pagbayadyo iti NAIMBAG - A - NAKEM P. 0. Box 452. Hilo, H a waii, nabaen ti Giro Postal. Ma- nginasama unay tl Oficina a ma- wat-anyo dagitoy a calicagumanmi nga ipaeaammo kntunggal maysa cadacay dita M aui para FEBRERO, 1941 Pagbasaait A Tagilaco SILNAG TI BIBLIA MANGSACSI ITI KINAPUDN0 BALANGAT TI BIAG SILNAG TI- BIBLIA $1. 50 MANGSACSI ITT KINAPUDNO... 5O BALANGAT TI B IA G ... 5 0 Dagitoy ti precio dagitoy libro a nailanad iti ngato, maymaysa laeng ti gatangenyo, ngem no gatagen- yo a itiammpinsan dagitoy tallo a libro, mapatganio laeng Iti $2. 00,
(C a rtib e n y o d a y to y a c o u p o n ) M. U. BERM UDEZ P. 0 . Box 452, H ilo, H aw aii, T . H. APO:
Ipaym o nga a y a t ta ipaw -itandac com a Iti m aysa a libro a m a n ag an iti ... k en m aysa ■ libro a m a n a g a n iti . ken m aysa a lib ro a m anagan Iti SILNAG TI BIBLIA. Adtoy ti $2. 00 a pateg ti M oney Order a nalocon toy coupon tapno fpaw-ityo com a a dagus can iac dagitoy n a g c a tio a pagbasaan iti ngato. Toy aguray iti mabiit, Nagan.. Address a Panid 17
X P a n id 1 8 M. U. BERMUDEZ Fundador - Presidente ti N A I M B A G - A - N A K E M D a y to y a p a g c a c a b s a t a n ,t u lo n g a n n a d a g iti cam cam engna nga agawid idiay F ilipinas m an i p u d $100.00 nga aginganat $1000.00 wenno ad-adu pay a cas n a y a t- ta day i t i c a b a y a g p anagcamcameng. Tulonganna dagiti agsakit m (ipatulodna ti bangcay sadiay Pilipinas no casta ti fin irm a a ra ), d a g iti a g sa g a b a p a n g g e p iti p a n n a cau ram, pannac a p a rp a r t ta nsOvanntpyrari daya, ken a t a y TALGED DAGITI AGSERREC: Ti tuk el NAIMBAG lipinos ditoy T erritotio N A K E M t i immuna u n a y a pageacabsatantayo a Fi- Hawaii nga innican ti Gobier n o i t i palubos . (C ertifico) NAIMBAG-A-NAKEW


No maminsan, dagiti tagibi ket saan a makapasa ti damu a pannaka- eksamen. No mapasamak daytoy, dikay koma a madanagan. Mabalin a saan a nakapasa ti tagibim gapuenta mabalin nga: Adda ti danum ti uneg ti lapayagna Ti kanal ti uneg ti lapayag ket bassit pay laeng No saan a nakapasa ti tagibim iti damo nga eksamen, kasapulan ti naun- uneg a pannaka-eksamen iti uneg ti 2 inggana 6 a lawas. 4 Ad-Adu a Pannaka-eksamen Para kadigiti tagibi a saan a nakapasa iti eksamen ti panagdengngeg, ti Auditory Brainstem Response Diagnostic Test ket mausar tapno maamuan no awan a talaga ti mangegan. No Matakuatan nga Saan a Makangngeg No matakuatan nga saan a makangngeg , ti "audiologist" wenno ti doktor ti tagibim ket kapatangnaka no ania ti sumaruno a maaramid ket mabalinnaka nga irekomenda iti Department of Health para ti nasapa nga pannakatulong. Mabalin mo met pay nga awagan ti Hawaii Keiki Information Services System (H-KISS) tapno maka-ala ka ti imporrmasion maipanggep ti serbisio ken tulong. Ti numero ti H-KISS ket 808-973-9633 ditoy Oahu wenno para libre nga awag 800-235-5477 kadagiti kabangibang nga isla. 594-0066 Sabali nga Impormasion Kas impato ti linteg ti estado, ti impormasion maipanggep ti pannakeksamen ti panagdengngeg ti tagibim ket maipatulod sadiay Department of Health. Daytoy nga impormasion ket inna ibagi ti bassit laeng a kasapulan tapno matungpal ti gandat ti sapasap a salun-at. ti Newborn Hearing Screening Program, a maikanatad ti 45 CFR § 164.514(d) a paglintegan maipanggep ti nalimed a biag. Linda Lingle, Gobernador (Governor) Chiyome Leinaala Fukino, M.D., Direktor ng Salun-at (Director of Health) Ti Hawaii Department of Health ket mangted ti wagas kadagiti aktibidades nga awan ti pannakainaig ti puli, kolor, wenno nagtaudan a pagilian. (a pakairamanan ti nakaisigudan a sarita), edad, seks, relihion, wenno disabilidad. No adda ti problema agsurat wenno awagan ti Affirmative Action Officer sa Box 3378, Honolulu, HI 96801-3378 sa (808) 586-4616 (voice/tty) ti uneg ti 180 nga aldaw. Parte ti proyekto H61 MC 00038 ket tultulongan ti Maternal Child Health Bureau (Title V, Social Security Act), Health Resources and Services Administration, Department of Health and Human Services. Rev. 01/08; Phone List Updated 01/08 (Language: Ilocano) Rev. 09/04; Phone List Updated 01/06 (Language: Ilocano) 12/06 SAPASAP A PANNAKA- EKSAMEN TI PANAGDENGNGEG TI KAIYANAK BARO NGA IMPORMASION PARA TI NAGANAK Congratulations! Kabayatan ti panangpasungadmo ti pannakaiyanak ti tagibim, ken ti masakbayan, laglagipem nga importante ti nasayaat a rugi. Mangrugi Babaen ti Nasayaat a Panagdengngeg Ti nasayaat a panagdengngeg ket makatulong ti panagadal ti tagibim nga agpatang. Makaadalda nga agpatang babaen ti pamilyada. Amin nga tagibi ditoy Hawaii ket maeksamen ti panagdengngegda apaman a maiyanakda. No ti pannaka-eksamen ti panagdengngegda ket kontra ti pammatim wenno relihiyonmo, agpermaka ngarud a kas pakakitaan ti saanmo nga ya-annugot. No ti tagibim ket saan pay a naeksamen ti panagdengngegna, pakibasa ti nanguneg daytoy tapno maamuam no sadino tapno maki- appointmentka. ti mabalin nga umawagam Ti pannaka-eksamen ti panagdengngeg ket simple ken awan ti peggadna. No saan a matakuatan a nasapa ti kaawan ti panagdengngeg mabalin a makalapped ti itatanor ti tagibim. Ania ti Namnamaem Ti pannaka-eksamen ti tagibim ket maaramid ti maysa wenno ad-adu a wagas.. No ti Otoacoustic Emission Screening ket maaramat, ti babassit nga para dengngeg (earphones) ket maikabil ti lapayag ti tagibim tapno madengngegda ti sungbatna kadagiti uni nga maaramid. No ti Auditory Brainstem Response Screening ket mausar, dagiti babassit nga"electrodes" ti maikabit ti ulo ti tagibi tapno mapidut dagiti sungbatna kadagiti uni a maay-ayam.
NAEKSAMEN KADIN TI PANAG- DID YOUR BABY HAVE DENGNGEG TI TAGIBIYO? A HEARING SCREENING? No awan, awagan ti ospital a nakaiyanakan If not, please call the hospital where your ti tagibiyo wenno ti Deparment of Health's Newborn Hearing Screening Program tapno baby was born or the Department of Health's Maki- appointment itan Newborn Hearing Screening Program to make an appointment today. WHERE TO CALL FOR UMAWAG TAPNO MAKI- AN APPOINTMENT APPOINTMENT Castle Medical Center Castle Medical Center 808-263-5270 808-263-5270 Hilo Medical Center Hilo Medical Center 808-974-4715 808-974-4715 Kahuku Medical Center Maui Memorial Medical Center (Screening by Imua Family Services) Kaiser Permanente Moanalua Medical Center (Kaiser members only) Kahuku Hospital Kaiser Permanente Moanalua Medical Center (Kaiser members only) Kapiolani Medical Center for Women & Children Kaiser Permanente Moanalua Medical Center (Kaiser members only) Kapiolani Medical Center for Women Kona Community Hospital and Children Kapiolani Medical Center for Women and Children Kauai Veterans Memorial Hospital Maui Memorial Medical Center (Screening by Imua Family Services) Kauai Veterans Memorial Hospital Kona Community Hospital Molokai General Hospital Kona Community Hospital Molokai General Hospital (Women's Health Center) (Women's Health Center) Molokai General Hospital North Hawaii Community Hospital (Women's Health Center) North Hawaii Community Hospital The Queen's Medical Center North Hawaii Community Hospital The Queen's Medical Center Tripler Army Medical Center The Queen's Medical Center Tripler Army Medical Center (Audiology Clinic) 808-293-9221, ext 369 808-244-7467 808-432-8292 808-293-9221, ext 369 808-432-8292 808-983-8230 808-432-8292 808-983-8230 808-322-4416 808-983-8230 808-338-9431 808-244-7467 808-338-9431 808-322-4416 808-553-3145 808-322-4416 808-553-3145 808-553-3145 808-881-4771 808-881-4771 808-547-4213 808-881-4771 808-547-4213 808-433-3197 433-3199 808-547-4213 808-433-2399 Tripler Army Medical Center Wahiawa General Hospital West Kauai Medical Center/ Kauai Veterans Memorial Hospital Wahiawa General Hospital Wilcox Memorial Hospital 621-4244 808-433-2399 808-621-4243 808-338-9431 808-621-4243 808-245-1433 Wilcox Memorial Hospital Wilcox Memorial Hospital Department of Health Newborn Hearing Screening Program Department of Health Department of Health Newborn Hearing Screening Program Newborn Hearing Screening Program 808-245-1433 594-0042 808-245-1433 808-973-1116 808-973-1116 808-594-0042 Updated 12/06 Updated 01/06 Updated 01/06 2 Updated 1 /07 Updated 01/08


Ilocano Si León Papa á maicasañgapul-ló quet tatló ti castoy á nagan. Pang̃laglaguipan Iti Agnanayon. - Daguiti puro á naioar-oaras iti nalaoa ng̃a cadaclán daguiti taáo ng̃a agnagan de China quen océano Pacifico, quet naalada ti naganda ng̃a Filipinas, iti Ari sadi España ng̃a si Felipe II, apaman á tinung̃pung̃an idá ni Hernando de Magallanes, idi damo ti maicasang̃apul-ló quet inném á siglo, saanda laeng á naidaton á dagus quen Apo Dios, iti pannacaitayag ti nasantoan unay á Cruz idiay met laeng̃ iguid ti baybáy, em mabalin quetdi á conaen á iti dedi met laeng̃ á canitó, inaoatda ti poon á paggapúan ti religion católica. idi, iti nang̃nang̃gróna ng̃a quinalicagúman daguiti Manipud Romanos Pontí ́fices, á nagtimtimpuyugan met daguiti naimbág á tarigagay da Carlos quinto quen Felipe segundo ng̃a Ari sadi España, isu ti pannang̃aónda cadaguiti iidiay á purpuro iti bareng̃-bereng̃ á religion á sursurútenda, quet aoisenda idá ng̃a umaoat ti pammati ni Jesucristo. Iti naimbág á nagbanágan detoy iti babaén ti tulung̃ ti Dios, quen iti gaguet quen regtá daguiti Religiosos ti nadumaduma ng̃a Órdenes, idinto á nalabés ti dua gasút á taoén, nadanúnan ti panang̃panpanunut ni Sto. Papa á si Gregorio XIII á mang̃ibang̃on ti meysa ng̃a agturay ng̃a agayoan iti cayayanác á Iglesia, quet insung̃sung̃na ti Obispado ti Manila. Daguidi naimbág á panangrugui ti nagtaudan ti simarunó á iaadú daguiti cristianos. Yaman piman iti panaganámong daguiti inoonaanmi cadaguiti Ari sadi España, naicát ti quinaadipen, naidalan daguiti umili iti pannacaammó á maitutup cadaguiti tao, iti panang̃isuro amin ti maipangguép á paguimbagán ti cararúa quen baguí; nabang̃on ti nadaeg á simsimbaan, naaduan ti bilang̃ daguiti pagobispoan, tapno iti 2 3 7
Iglesia quen iti ili á filipinos mabalinda ng̃a ipada, oenno salioánandapay quetdi ti dadduma iti sursuro quet iti ayát quen dung̃o ti religion. Babaén ti panangaclón daguiti Ari sadi España, quen pannaripatoda iti cocua ti religion, cas intaléc daguiti Romanos Pontífices, naioras á nagtaguinayon ditoy Filipinas ti Santo á pammati ni Jesucristo. Ng̃em á cas pannacabalbalio maipoon iti gubát di umona ng̃a casasaád daguiti ili, casta met á nabalioan ti casasaad ti Iglesia; gapút iti panagsardéng̃ ́nagturáy idiay daguiti Ari sadi España simardéng̃ met dedi á ti pá pannaripato iti Iglesia daguiti naisao ng̃a Ari; gapuna ng̃a naipulang̃ iti Iglesia ti naoayáoayá ng̃a panang̃óa quet naipulang̃ met amin á rebbeng̃ iti tumung̃gal meysa. Quet tapnó di isú ti pagcapuyan daguiti filipinos ng̃a agtaguinayon iti naimbág á panang̃oa, dagus laeng̃ á naintuúd á siaaluad unay no ania ti naimbág á mainomó ng̃a aramiden iti baró á casasaád daguiti ili. Isut nagbaonanmi sadi Filipinas ti nadayao unay á cabsátmi á si Plácido Luis Chapelle Arzobispo ti Nueva Orleans á pannacabaguimi, tapno imatang̃anna amin, quet idintó á malpasna ng̃a iqueddéng̃ ti di mabalin á tung̃tung̃ cóaen iammona amin cadacami. Tinungpálna ng̃a cas tarigagáyanmi ti casdi á naitaléc quencuana; gapuna ng̃a maicari unay daydayaoen. Calpasán detoy, quet iti naimbág á pannacaypaayna, napanúnut ti pannacaiocás amin á maipang̃guép iti religion cadaguiti purpuro á Filipinas, isu á nagbaonanna daguiti natuding̃an á tao á panacabaguina. Siaayatcam la unay á quimanonong̃ ti casdi á panagtulag, quet gaput iti tudio quen parbéng daguidi naquinbibiang̃ ti naisaó á tulag, nalaca ng̃a nagbanag amin á naisipmi ng̃a aramiden ditá, quet mapatuloyto iti babaén ti panang̃imatang ti binaonmi á pannacabaguimi. ́ ti Gobierno sadi América ti maquitulag cadacami Ipalaóagmi á isaoang̃ iti detoy á Constitución Apostólica daguiti queddeng̃ á idintó nalpásmi á naammóan daguiti panagpagarúp daguiti dadduma ng̃a Cardenales ti Sta. Iglesia Romana ti guimong̃ ng̃a agnagan De negocios extraordinarios, quet idintó met á pinalutpútmi ida ng̃a naimbág, conami á mainomó piman á paguimbagan ti Iglesia daguiti purpuro á Filipinas, quet namnamaenmi ng̃a amin á inbilinmi iti dacquél á pannacabalinmi á ibilin, masung̃pútto á matung̃pál á di sumama iti badang̃ daguiti agturáy. 2 3 8 Quae Mari Sinico and Beyond
I. Baro A Pagbeddeng̃an Daguiti Pagobispoan. Iti umoná ng̃arúd á napanunutmi, isu ti panang̃iadú daguiti naobispoan á turayan (Diócesis). Idi binang̃on ni Gregorio XIII ti pagobispoan ti Manila, á cas sinaomi ti damo, agsipud iti naruay á tao ng̃a agcriscristiano, quet maipoon met cadaguiti aggapú sadi Europa, ni Clemente VIII naisipna ng̃a ninayonan daguiti Obispos ng̃a agayoan cadacuada, quet daytoy nang̃gapúanna ng̃a nang̃ituding̃ ng̃a Arzobispado ti Iglesia tii Manila, quet inqueddéng̃na ng̃a iturayan detoy daguit cabang̃bang̃on á Obispado ti Cebú, Cáceres quen Nueva Segovia. Iti taoen á sang̃aribu, oaló gasút, iném á pul-ló quet lima, nainayon cadaguitoy ti Obispado ti Jaro. Nupay no casta, maipoon iti calaoa daguitoy á pagobispoan, iti caadayo daguiti il-ili, quet iti sulit daguiti daldalan, matipedda quet apagapaman á mabaddécda amin idá no di iti dacquél unay á rigat. Maiparbéng̃ ng̃arud, agsipud iti pannacasapulna, ng̃a quissayánmi ti beddeng̃ daguiti daan á pagobispoan iti panagbang̃onmi ti sabali ng̃a baró. Iti castà isung̃sung̃mi ti upat pay á diócesis (pagobispoan) á isuda Lipa, Tuguegarao, Capis quen Zamboanga ng̃a mainayon cadaguiti cadaanan, á isuda ti Arzobispado ti Manila, quen daguiti pagobispoan ti Cebú, Caceres, Nueva Segovia quen Jaro, ng̃a agtaguinayon-danto met laeng̃; quet amin daguidíay á cas met cadaguitóy, umannugutdanto á situtulúc iti Metropolitano, á isu ti Arzobispado ti Manila. Isung̃súng̃mi pay met cadaguiti purpuro á Marianas, ti maysa ng̃a pagturáyan á managananto Prefectura Apostólica, á dinto bumibiang̃ quencua ti sabili ng̃a agturay, no saán á dacami quet daguiti sunsunomí. II. Iti Maipang̃guep Ti Arzobispado Quen Daguiti Iturayanna Ng̃a Pagobispoan. Ti Arzobispo ti Manila icutánto á isisú ti galad á Metropolitano, quet daguitinto dadduma ng̃a aglac-am cadaguiti daán quen cabanbang̃on Appendix: Ilocano 2 3 9
á pagobispoan, rebbéngdanto ti tumulúc quencuana iti aquém quen nagan á sufragáneos. Ti maipang̃guép ti panacabalin quen annong̃en ti Metropolitano, maipalaóag cadaguiti leyes eclesiástica á rebbéng á pagannugútan á madamá. Iti tarigagayami á matung̃pal daguitóy á di agcurang̃, isu ti pang̃gapuanmi met á tarigagayan ti panagsing̃pong̃álan da Metropolitano quen daguiti sufraganeosna, quet di maucas ti uray caano man daguiti siglút ti panagayát quen caridad, quet dumegdég á dumegdég iti inaldao, quet lumagdá ng̃a lumagdá iti naimbag á panagtulung̃tulung̃da iti panagisaoansaoanda amin daguiti pagpagarúpda. Ti pannacaal-lót daguiti naquem pataudenna quet pagtalinaedenna ti immadúan á imbág. III. Iti Maipang̃guep Ti Guimong̃ Daguiti Canonigos Ti Iglesia Metropolitana Sadi Manila, Quet Iti Met Dadduma Ng̃a Iglesia Ng̃a Iturayan Detoy. Tapno madaydayao quet matan-ocan á cas mainomó ti Iglesia Metropolitana, carbeng̃anna ng̃a maitéd quencuana ti maisa ng̃a guimong ti Canónigos, quet no adinto ti pagsapulan á pang̃aláan ti sueldo á itéd idi cadaguiti Canónigos ti gobierno español, ninto Sr. Delegado Apostólico ti aquínbibiang á mang̃eddéng. Quet no agsipud tà nanomò ti sanicúa ti Iglesia saán á macaánay á pannaraón ti bilang daguiti Canónigos ng̃a adda idi, macsayanda; ng̃em saan á macurang̃an ti bilang̃da ng̃a sang̃apul- lo, agraman daguiti managanan dignidades. Ninto Arzobispo ti addá pannacabalinna ng̃a aguibunung cadaguitoy ng̃a aquém quen canongias, quet uray no ania man á taquém á adda iti Iglesia Metropolitana; malacsid daguiti cadaoyan á ibunung ti Sta. Sede (Sto. Papa) agsipud iti sapasap á lingtég; malacsíd met daguiti managanan de patronato, quet malacsid pay met daguiti masapul ti paquiabanabacan tapnó maipalgàg á maiparang̃áran ti pannacaamó á masapul á icután daguiti agcalicagum á aglac-am cadaguitoy á taquém. Casta met á cayátmi unay á maisung̃sung̃ cadaguiti dadduma ng̃a Catedrales ti guimong̃ ti Canónigos, quet eng̃gana ti di mabanag detoy, pilién daguiti Obispos á paguintuudanda, ti dadduma ng̃a sacerdote á sumalsalioada iti quinasing̃puet quet addá ruamda ng̃a aguioacás amin á maitalec cadacuada; quet daguitoy maalanto cadaguiti 2 4 0 Quae Mari Sinico and Beyond
sacrdotes [sic] regulares quen seculares, á cas cadaoyan á aramiden cadaguiti pagobispoan ng̃a aoan pay guimong ti Canónigos. Quet tapnó marambacan á cas maiparbéng̃ cadaguiti catedrales ng̃a aoan cabildoda, daguiti nasantoan á fiesta, tumulunto quen Sr. Obispo daguiti naisaó á sacerdotes á paguintuudan. Quet no addá naling̃tég á pacatipdánda, maisaupdanto cadaguiti dadduma ng̃a sacerdotes regulares quen seculares á ituding̃to ni Apo Obispo. IV. Maipang̃guep Cadaguiti Diocesis Sufraganeas No Maaoananda Iti Obispo. No maulila iti Obispona ti maysa ng̃a pagobispoan á aoan ti guimong̃ ti Canónigos, tinto Arzobispo ti Manila ti mang̃ayoan quencuana, quet no cas no aoan ti Arzobispo ti Manila, biang̃to ti asasideg á Obispo ti aguimaton quencuana, ng̃em quetdi, utang̃na ng̃a ituding á dagus ti Vicario, quet eng̃gana saán á matuding̃an toy, ti Vicario General ti Obispo á natay ti agayoan ti pagobispoan. V. Maipang̃guep Cadaguiti Sacerdotes Seculares. Agsipud ta napadasan unay ng̃a adú ti pagservian uray adino daguiti patpatneng̃ á sacerdote, ganetgueten daguiti Obispos ti iaadú ti bilang daguiti sacerdote á ifilipinas, nǵem quetdi, umonada ng̃a quitaen á naimbág no siasino cadacuada ti addá singpét quen pannacaammó á masapul tapnó maitéd cadacuada ti annong̃en daguiti sacerdotes. Quet daguitinto matuudan quen mapadasan á maidumduma, masaadandanto cadaguiti natantan-óc á aquém. Daytoy quet ti cayatmi unay á matandaananda, ta saanda ng̃a maaois á masulisug ti pagayatan ti meysa quen meysa. Ta abusmanpay maiparit iti sapasap á lingtég, á bumibiang̃ cadaguiti nailubung̃an ti agservi quen Apo Dios, sumang̃cang̃grona á pagarupenmi á masapul á matung̃pál detoy cadaguiti purpuro á Filipinas ita, agsipud cadaguiti mapaspasamac. Quet idinto ng̃a iti panagtimtimpuyug daguiti naquem ti pagtaudan ti nang̃grona ng̃a bileg Appendix: Ilocano 2 4 1
á pacabanagan ti ania man á dacquél quet naimbág á pangguép, deta nǵa panagtimpuntimpúyog ti agaoaanda ng̃a madegdegán á paguimbagan ti religion amin daguiti sacerdotes, nǵa aoan quet ti malacsid, no secularesda oenno regulares. Maipaay unay nǵa agpayso á daguiti camcameng̃ ti cacaisuna ng̃a bagui, á ni Jesucristo ti olona, saánda ng̃a agapanapal; ng̃em agcacanáquemda quetdi iti panagayanayát iti incacabsátan á ayat. Quet tapnó matulung̃an detoy á panagayanayát, quet di met rumsat ti pannacatung̃pál amin á queddeng̃ ti Iglesia, laglaguipén daguiti Obispos á mainomó iti daytoy, ti panagtitiponda tunggal addá pacasapulan, tapno palaoaguen ti tumunggal meysa ti isisipenna ng̃a paguimbagan ti Iglesia. No detoy ti tungpalenda, nalacádanto á cumalcalaisa iti naquem quen aramid. Quet tapnó di cumapuy cadaguiti sacerdotes toy naimbág á ayat no rimayrayen, quet maioanan á madegdegán daguiti virtudes á maicanadá iti quinasacerdote, maitutúp unay á maaramid daguiti ejercicios espirituales. Taripatoen ng̃arúd daguiti Obispos, ng̃a amin á naayáb ng̃a agservi quen Apo Dios, pumacnida uray la maminsán tung̃gal tal-ló á taoén, ng̃a agpanpanúnut cadaguiti agnanáyon á pudnó, quet madalusanda iti ania man á mureng á nailubung̃an, quet balioanda ng̃a pabaroen ti espíritu eclésiastico. Maagaoaánto met á mateng̃él iti isu amin á bileg ti pannacasursuroda ng̃a naimbág amin ti masapul ti sacerdote, quet sansanenda ng̃a oatoaten tapno saanda ng̃a macalipat, ta cadaguiti bibig daguiti sacerdote ti nagpunipunan ti naimbág á pannacaammó, tapno ti pagsursuruan daguitoy ti calingtegan. (Malachi II, 7) Quet agpayso ng̃a aoan sabali á casayatan á pagturung̃an itoy á pang̃guép, cas iti masansan á panagtitiponda ng̃a agulit-ulit, iti maipapan iti moral, quen panang̃oa ti Iglesia. Quet no agsipud iti sulit ti daldalan, oenno bassit ti bilang̃ daguiti sacerdote, oenno uray no ania man á pang̃gapuan saanda ng̃a macatiptipon, naimbág unay á daguiti saanda ng̃a macaarác, sumbatanda iti sinurat iti isu amin á masaludsud cadacuada, quet ipaoitdanto iti Sr. Obispo. iparangng̃aranda cadaguiti cristiano, quet iti ngioatda 2 4 2 Quae Mari Sinico and Beyond
VI. Daguiti Seminarios. No casanó ti pammatég ti Sta. Iglesia cadaguiti seminarios á pagadalan daguiti ubing ng̃a agcalicágum ti agpadi, mabalin á imatang̃an á naimbág iti queddéng ti Concilio Tridentino á nagtaudanda. Masapul la unay ng̃arúd á daguiti Obispos agregtá quen aggaguétda iti isu amin á cabaélanda, iti pannacaaddá iti pagobispoanda ti maysa ng̃a baláy á pagsercán, sipud ti quinaubingda, daguiti mayát á agservi iti Iglesia, tapnó masursuruanda iti isú amin á rebbengda ng̃a ammoen. Ng̃em naimbág no maysa ng̃a balay ti paguianán daguiti manggapú ng̃a agadal, quet sabali met ti paguianán daguiti agadal ti filosofía quen Teología. Quet daguitinto mayát ng̃a agpadi, agtalinaeddanto laeng cadaguiti baláy á pagadalan engana saanda ng̃a maala ti umona ng̃a orden ti quinasacerdote, no maicarida ng̃a aoaten, quet saánto á maipalúbus ng̃a agsublida cadaguiti familiasda, no aoán ti dacquél quen nalingtég á pambárda. Italec ni Sr. Obispo ti panagayoan iti seminario iti maimatang̃anna ng̃a addá pacaicarianna, no sacerdote secular no regular, á salioananna daguiti dadduma iti panunut, quen padas ti panagturay, quen iti nasingpuet á panagbiag. No maipang̃guep iti ornós ti panagadal cadaguiti seminarios, naul-ulit á inpalaoag á inbilbilinmi quen daguiti inoonaanmi. Quet cadaguiti pagobispoan á aoán seminarioda, agpamuspusanto ni Sr. Obispo á daguiti mayát á agadal iti pagobispoanna, masursuruanda cadaguiti seminario á caasidgan. Pulós á saánto á ipalubus daguiti Obispo á sumbréc cadaguiti seminario no di laeng daguiti bumaró tao á mangted ti inanáma ng̃a maidatondanto ng̃a agserví quen Apo Dios. Daguitinto mayàt á icután ti aquén ti Gobierno, isaganaan idá (no mabalin) ti sabali á pagnaedan á pagadalan, á managananto Convictorios, oenno naobispoan á Colegios. Camaudiananna, masapul á italec unay cadaguiti Obispos, cas iti ibilin ni Apóstol, á saánda ng̃a nalacá ng̃a mang̃orden iti uray siasino, ng̃em suquimatenda quetdi á suquisuquen á naimbág, daguiti addá pannacaammo quen singpuetda ng̃a mainomó á pang̃gapúandanto ng̃a mang̃téd dayao quen gongona iti Diócesis. Quet uray pay daguiti rumrumuar iti seminario, saán á bulusan ida ng̃a maminpinsan; quet tapno saanda ng̃a agoalang-oalang, quet saanda Appendix: Ilocano 2 4 3
ng̃a lioayan ti adal cadaguiti Ciencias sagradas, maitutúp unay ti pannacapilitdanto á maiexamen iti Dogma quen Morál, sacláng̃ daguiti agcacasirib quen manaquem á tao. Quet daytoy maaramidto maminsán iti macataoén, uray laeng bayat ti limá ng̃a taoén á sumaruno iti panang̃aoatda ti quinasacerdote. Quet antang̃áy maluctanto ditoy Roma ti meysa ng̃a pagadalan daguiti bumaró tao á ifilipinas ng̃a agtarigàgay nga adalen daguiti nang̃ato á sursuro, yamanenminto unay, no daguiti Obispos agbaondanto ditoy ti napili á ubing ng̃a antono malpasda ng̃a masursurúan itiisú amin á maipang̃guép iti religion, ditoy á pagtalinaedan ti pudnó, ipaaoatda iti pacaipaayan cadaguiti cailianda. Detoy Santa Sede iti biangna agaoannanto iti isú amin á cabaelanna ng̃a itan-oc daguiti sacerdotes seculares iti danunen daguiti casiriban quet iti casungdoan iti quinasacerdocio, tapno mabalindanto á isaup daguiti regulares cadaguiti aquém á naobispoan, tono carbeng̃anna. VII. Maipang̃guep Ti Nacristianoan A Pannacaiosoro Daguiti Ubing Quet Iti Universidad Ti Adadal Sadi Manila. Saán laeng daguiti seminarios ti ganetguetán á ta ripatoen daguiti Obispos, ta uray pay daguiti ubing á saanda ng̃a pang̃guepén ti agpadi, á sumsumbréc cadaguiti sabali ng̃a escuela, maitalecda iti panangayoanda. Annóng piman daguiti Obispos ti agcumit iti saán ng̃a agcurang ti panagsursuro ti religion, daguiti ubing á sumbréc cadaguiti escuela; quet tapnó magun-ud toy, quitaen daguiti Obispos, quet ipamuspúsanda ti pannacaicabil ti maestro á maitutúp iti castá ng̃a naidaclán á aquém, quet daguiti libro á pagsursurúan daguiti ubing, aoanto ti naquil-lo, quet uray no ania man á daques á isursuroda. Yantang̃ay agsasaócami ti maipang̃guep cadaguiti escuela, dicam cayat á baybayan á di mangtéd iti maicarí á pagdayao, ti inguét dacquél á Liceo Manilano á insung̃sung̃ daguiti Religiosos dominicos, babaén ti palubus ni Inocencio X. Quet agsipud ta agnanayon á similnág iti dalus ti sursurona, quen iti quinasirib daguiti Doctores na; quet saán á bassit ti pinarnuayna ng̃a gongona, saánmi laeng á tarigagáyan á daguiti Obispos quitaenda ng̃a sidudung̃ó, ng̃em aoatenmi pay quetdi iti panang̃aclónmi, quen iti met panang̃aclón 2 4 4 Quae Mari Sinico and Beyond
daguiti sunsunomi. Iti casta ng̃arúd, lagdáenmi unay amin daguiti gundaoay quen pacadayaoan á impaáy quencuana daguiti Romanos Pontífices da Inocencio X. quen XI., quen Clemente XII.; isagutmi pay quencuana ti galád á Universidad Pontificia, quet cayatmi ng̃a amin daguiti grados académicos á maitedto dita, agcacapatégda cadaguiti maitéd cadaguiti dadduma ng̃a Universidades Pontificias. VIII. Maipang̃guep Cadaguiti Regulares. Iti panang̃palpalio toy Santa Sede Apostólica ti baró á casasaad ti Filipinas, gapú iti madamá ng̃a agturturáy ditá, isut nacapanunutanna ti mang̃ted ti mainomó á panurutan á macapaglacá cadaguiti religiosos (no naquemda la quetdi) ti pannacabalínda ng̃a agsubli iti casdi á panagbiág á casigud iti órdenda, ng̃a incarida ti baguida ng̃a agservi iti Dios quen iti Sta. Iglesia; quet aoan ti pang̃guependa ng̃a sabali, no di laeng̃ iti irarangáy daguiti naimbág á cadaoyan ti il-ili quet madegdegán met ti natalná ng̃a icacanonong ti Iglesia quen ti Estado iti panangoada ng̃a dua. Italécmi unay ng̃arúd amin cadaguiti Religiosos á sungdoanda ng̃a tung̃palen daguiti annong̃ ti quinareligiosoda; quet saánda ng̃a itéd iti uray siasino ti daques á pagulidanan cadaguiti di maitutúp á panagcocuada. (2 Corint. VI. 3). Ibilinmí á matung̃pál á di sumama ti maipangguép iti clausura; gapuna ng̃a cayátmi ng̃a amin daguiti religiosos mairamanda iti inqueddeng̃ ti guimoug̃ daguiti Obispos quen Regulares idi XX ti Julio ti taoén á 1731, quet linagdaan ti inoonaanmi á si Clemente XII idi 26 ti Agosto, di met laeng̃ á taoén, iti suratna ng̃a Apostólica ng̃a mang̃rugui Nuper pro parte. Ti panurutan quen pagpatinggaan ti clausura nailanadda iti sabali á queddeng̃ á intéd ti santo á Guimong̃ de Propaganda fide idi 24 ti Agosto ti taoén 1780, á pinasing̃quedan ni Pio VI. Meysa pay, amin daguiti Religiosos á aguian dita Filipinas, pang̃ronaenda ng̃a laglaguipén ti agdaydayao quen gumao-gaoay cadaguiti intuding ti Espíritu Santo ng̃a agayoan iti Iglesia ni Apo Dios (Act. XX. 28); ti pannaquicaisada cadaguiti sacerdotes seculares iti nairut unay á siglut ti panaganamong̃- namong̃ quen panagayan-ayát, aoan ti adda ng̃a sabali iti pusoda no di ti panangipaayda iti isu amin á cabaelanda iti annong̃ ti quinasacerdoteda, Appendix: Ilocano 2 4 5
ng̃a pagulidanan amin daguiti cristiano, quet agcacanaquemda iti meymeysá ng̃a calicagum. Quet tapnó maicát amin ti ania man á pagtaudan ti panagsusinsusic, cayatmi á matung̃pal met sadí Filipinas iti masacbayan á tiempo ti Constitucion "Firmandis" á intéd ni Benedicto XIV idi 6 [sic] ti Noviembre 1744; quet casta met á cayátmi a matug̃pal ti Constitucion "Romanos Pontifices" á isút nang̃eddeng̃anmi idi 8 ti bulan ti Mayo ti taoén á 1881 ti dadduma ng̃a nagsususican daguiti Obispos cadaguiti Misioneros sadi Inglaterra quen Escocia. IX. Maipang̃guep Cadaguiti Pagcuraan. No anianto á pagcuraan ti maitalec cadaguiti Papadi á Religiosos, iqueddeng̃to daguiti Obispos iti babaén ti panaganamong̃da iti agturay cadaguidiay, quet no cas no pang̃gapuandanto detoy ng̃a agsupiansupiat quet di umanamong̃, ninto Delegado Apostolico ti mang̃eddeng ti calinteǵanna. X. Maipang̃guep Cadaguiti Misiones. Cadaguiti pamuspusan ti Sta. Iglesia tapnó di cumapuy ti Sto. á pammati quet mateng̃el á nalaing amin á maipaay á pannacaisalácan ti cararua, masapul á inayon, agsipud iti pannacaipaayna, daguiti ejercicios espirituales á managanan Misiones. Nalaing unay ng̃arúd no iti tung̃gal Provincia, mabang̃on ti meysa ng̃a baláy á mabalin á paguianan ti oalo á religiosos, cumurang̃ oeno sumurúc, ng̃a aoan sabali ng̃a annóng̃da no di laeng ti panang̃sursúrda iti masansán cadaguiti ciudades quen ili-ili, tapnó icascasabáda daguiti pudno ti Sta. ng̃a religion. Ta no mainomó ng̃a agpayso daytoy amin cadaguiti cristianos, sumangcangróna unay á masapul cadaguiti di pay nalucatán ti matada iti silao ti Sto. Evangelio. Amoen ng̃arud daguiti Obispos quen Sacerdotes, á rebbeng̃da unay ng̃a agaoaan ti panang̃ipaaoatda ti pammati cadaguiti dida pay ammó ti Dios, quet balinbalinenda ng̃a pinacadiosda daguiti ur-uray á parsua. Tí castá, 2 4 6 Quae Mari Sinico and Beyond
mabang̃onto iti paguiananda ti balay á pagnaedán daguiti sacerdotes nǵa agcascasabá. Quet di laeng iti panang̃aoisda iti religion cristiana cadaguiti saan pay á maammó iti Dios, no diquet iti panang̃isuroda cadaguiti ububbing ti caracarenda. Daguitoy á pagnaedán daguiti religiosos, mainomó á mabang̃on iti catutupan á lugár ng̃a antono madadunan ti carbeng̃an á tiempo mabalinto á ituding á Prefecturas oenno Vicariatos Apostólicos. Ng̃em tapnó saán ng̃a agcurang idiay cadaguiti Misioneros ti masapul á panaraon ti baguida, quen pannacaisacnap ti Sta. ng̃a pammati, tarigagayanmi á mabang̃on ti guimong ti lal-laqui quen babbay á cumitandanto ti panang̃aoatda cadaguiti limus á itedto daguiti mayát á mangtéd, quet iaoatdanto iti Obispo amin á maornong̃da, ng̃a maibunung̃to cadaguiti Misionero á cas carbeng̃anna, quet daytoy masapul á maarámid á dinto quet maananó ti naisung̃sung̃ á guimong̃ sadi Lionen, á managanan de la Propagacion de la fé. XI. Maipang̃guep Ti Queddeng Quen Panangoa Ti Sta. Iglesia. Aoán ti cabilgán á pammalagdá ti pateg daguiti sacerdotes cadaguiti iturayanda, ng̃a cas iti panangoat-oatda iti aramid ti isursuroda iti saó; ta agsipud ti pannacaitan-ocda amin cadaguiti nailubung̃an, á cas coná ti Concilio Tridentino, isuda ti taliaoen daguiti dadduma ng̃a pagsarming̃anda, quet isuda met ti pagalaanda ti tuladenda. Gapuna ng̃a masapul á daguiti sacerdotes ornosenda ti panagbiagda quen panang̃óada iti castá unay ta dinto maquita cadacuada ti uray ania ng̃a di natacnéng, naparbéng, quet napno iti panagcaóes, panaggunáy, panagsaó, quen amin pay met cadaguiti dadduma ng̃a aramidda, quet lisianda uray pay daguiti bassit á biddút, á no bassit cadaguiti dadduma ng̃a tao, maibilang á dacquél no isudâ ti aquingapú; quet iti castá, madaydayaodanto iti isú amin á panagcocuada. Quet tapno agsublí á malagdáan ti panang̃oa daguiti sacerdotes, quet masung̃pùt á matung̃pál toy á Constituciónmi, baonenmi dita Filipinas ni nadayao unay á cabsatmi á si Juan Bautista Guidi, Arzobispo Stauropolitano, á cas Delegado Apostólico á pannacabaguimi idiay. Gapuna ng̃a intédmi quencuana amin á mainomo á pannacabalin quet inpatalguédmi pay á iaogna ti ti sing̃púet, Appendix: Ilocano 2 4 7
pannacaáramid ti maysa ng̃a Sínodo Provincial (guimong̃ daguiti rebbeng̃ á umarác iti castoy á pagguimong̃an,) apamanto á mabalìn. XII. Maipang̃guep Ti Panagcapcappia Daguiti Naquem, Quen Iti Dayao A Rebbeng̃ A Ited Cadaguiti Agturay. Agcurang̃ ita ti panangipang̃égmi ti tímecmi iti naamaan ng̃a ayát amin cadaguiti ifilipinas, quet iti isú amin á cabaelanmi, bagbagáanmi idá tapno cumal-laysada iti naimbág á panagcanáquem, ta casta ti ta ti annóng pannang̃ipaannóng cadatayo napatpatég̃ iti pannaquicabsat quen Jesucristo, ng̃em iti pannaquicabsat ng̃a agtaud iti dara; antang̃áy ti pannaquicabsat iti dara, aoan sabali á pataudenna no di laeng̃ iti ing̃as ti baguí, ng̃em ti pannaquicabsat quen Jesucristo, pataudenna ti ing̃as ti bagui quen cararua, cas ti sao ti Sta. ng̃a surat iti panagconana; ng̃a amin daguiti cristiano agcacapuso quen agcacanaquenda idi. (Act. IV. 32 S. Maxim. int. Serm. S. Augustini C.) ti quinacristiano, gapu Sapulen met detoy ti paguimbagan ti religion, á isú ti umona ng̃a puon á nagubbugan daguiti sing̃puet á namasayaat idi ugmá cadaguiti cristiano á ifilipinas. Camaudiananna sapulen toy ti napaypayso ng̃a aýat ti dagá á nacayanacan datáo, ng̃a aoan sabali á gongonana cadaguiti nabatád á colcól, no di adú unay á pagdacsán quen pacarigatan datáo. Pagraemanda ng̃a gaogaoayen daguiti agturáy á cas ibilin ni S. Pablo iti panagconana: ta amin á pannacabalin aggapú quen Apo Dios (ad Rom. c. XIII. 2.) Quet nupay no adayóda cadacami gapu cadaguiti nalaoa ng̃a taao, ammoenda ng̃a addáda iti babaén ti panangaclón ti Sede Apostolica ng̃a aracupenna ida iti naiduma ng̃a dung̃ó, quet uray no caano man dinanto baybay-án á cumita ti maipaáy cadacuada. Pagtungpalanna, ibilinmi ng̃a uray anton caano saan á pilaoen daguitóy sursuratmi, oennó conaen ng̃a addá naicat oennó naynayon, oennó agcurang̃ ti panguepenmi, oennó sabali á biddút; quet agnanayondanto láeng à nalagda; agbanagdanto iti isú amin á pagturung̃anda, quet matungpáldanto á masungput á di sumama, á dinto quet matiped toy cadaguiti queddéng̃ á sapasap quen 2 4 8 Quae Mari Sinico and Beyond