URNONGEM KEN ADALEM BIBLE CARD Esau U A S E E L B I B D R A C 26 DAGIT I SALUDS OD A. Wen wenno saan? Ub-ubing ni Esau ngem ni Jacob. - Genesis 25:24-26. B. "Ni Esau nagbalin a maysa a lalaki nga ammona ti ." - Genesis 25:27. C. "Ni Jacob nangted ken Esau iti tinapay ken gisado a ." - Genesis 25:34. I-PRINT-MO KARTIBEM ˘ 2013 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania E C 8 9 p u r a g A . . E C 1 . E C B 6 2 0 4 . . i t o r b i l t a r u s a N i a d u a m a i l b B i i t d . i y a g n s a p a N i E C B 8 5 8 1 . . a u s r a p a N n a d A n KULPIEM s I-download-mo daytoy a PDF iti sa i-print-mo CANAAN Nagnaed idiay Edom dagiti kaputotan ni Esau EGIPTO EDOM E S A U KINASIASINONA Ni Esau ket anak da Isaac ken Rebecca. Insukatna ti kalinteganna kas inauna - naisangsangayan a bendision manipud ken amana - iti sangamalukong a gisado. Nagi- mon ni Esau iti kasinginna a ni Jacob isu nga implanona a patayen. Saan a kas iti kabsatna, di impateg ni Esau dagiti sagrado a bambanag. - Hebreo 12:16. DAGIT I S UNGBAT A. Saan. B. aganup. C. lentehas. SA IDULINMO


PA N A G S A G A N A I T I KELLAAT A PANAGLAYUS F L A S H F L O O D P R E P A R E D N E S S ILOKANO Masapul nga ammuenyo dagiti sumaganad a Pakaammo panggep iti Kellaat a Panaglayus manipud iti National Weather Service ◆◆ Flash Flood Watch: Ania dagiti nasken nga ammuenyo: ◆◆ Ammuen ti ayan dagiti kadaras a ruta a mapan iti nangato a lugar no kasapulan nga agbakuitkayo nga asideg iti pagyananyo, pagtrabahuanyo, pagay-ayamanyo, ken pagbiaheanyo. Ti napigsa a tudo ti mangibunga iti kellaat a panaglayus iti lugaryo. No adda maipaulog a Flash Flood Watch wenno panagsiput iti kellaat a panaglayus, nasken a nakasagana iti isasangbay ti napigsa a tudo ken layus. ◆◆ No masansan a malayus ti lugaryo, mangisagana kadagiti ramit a pang- emerhensia tapno adda madadaan nga usaren kas dagiti sako ti darat, kayo, ken plastik a pagabbong. ◆◆ Flash Flood Warning: Mapaspasamaken ti layus wenno mabalin nga aglayus iti ania man nga oras. No adda maipaulog a Flash Flood Warning wenno adda ballaag iti kellaat nga isasangbay ti layus iti lugaryo, mapan iti lugar a natalged ken/wenno umakar iti nangato a lugar no kasapulan. ◆◆ Saanyo a palubosan dagiti ubbing nga agay-ayam iti asideg dagiti waig wenno kanal. Iti apagdarikmat, agbalin a delikado dagitoy a lugar. ◆◆ No mabulukan ti luganyo iti nalayus a lugar, rummuar a dagus. Napardas ti panagngato ti danum ket mabalin a yanudna ti lugan agraman dagiti nakalugan. ◆◆ Flood Advisory: Mapaspasamak ti panaglayus a mabalin a makaserra dagiti kalsada wenno mabalin a mapasamak iti aniaman a kanito. Ti Flood Advisory wenno pammagbaga iti panaglayus ket mabalin a maipangato tapno agbalin a Flash Flood Warning no kumaro ti panaglayus ket agbalin a pangta iti biag ken sanikua. Para iti impormasion, bisitaen ti National Weather Service: Usaren ti HNL.info tapno agtultuloy a mapakaammuan maipapan iti emerhensia, dagiti kasasaad ti panawen, dagiti damag maipapan ti trapiko, ken dadduma pay babaen ti SMS wenno Email. E M T R A P E NT O E M ERGENC Y G E M E N T
OAH U Department of Emergency Management City and County of Honolulu Kirk Caldwell, Mayor 650 South King Street Honolulu, HI 96813 (808) 723-8960 Fax (808) 524-3439 dem@honolulu.gov ◆◆ SAANYO a gandaten nga imaneho wenno yakar ti luganyo iti nalayus a lugar ta mabalin a nayanud wenno nakarkaranen ti paset ti kalsada wenno mabalin nga ad-adalem ti danum ngem iti panagkitayo. Agbuelta, tapno saan a malmes! ◆◆ No aghay-hiking, masapul a napalalo ti panagannad iti aniaman nga oras no adda pangta ti napigsa a tudo, uray no ti tudo ket adayo nga agpasurong. Mabalin a maibuang ti waig ket manglayus daytoy iti uneg ti sumagmamano a minutos. Saan a ballasiwen dagiti waig agingga a saan a bimmaba nga entero ti danum a gapu iti kellaat a panaglayuus ◆◆ No adda emerhensia, awagan a dagus ti 9-1-1!
AgpLANo kEN AgSAgANA Ita Para ItI Sumaruno a KalamIdad pLAN AND pREpARE NoWFoR THE NEXT DISASTER Isaganayo ti 14-Day Disaster Supply Kit (kabassitan a kasapulan ti tunggal tao iti uneg ti 14 nga aldaw) ILokANo 55 Danum Maysa galon a danum tunggal tao iti inaldaw para inumen ken para sanitasion. 55 Taraon Saan a maperdi a makan a saan a kasapulan a lutuen. Dagiti survival wenno agpaut a taraon kas iti peanut butter, protein shakes, dried fruits wenno naibilag a prutas, & nuts kas mani ken dadduma pay. gatas a pormula para iti beybi & taraon para kadagiti espesial a kasapulan. 55 Dagiti Ramramit Para iti Pannangan Dagiti plato, ramramit para iti pannangan ken abrelata a de mano. Adalen Ammuenyo dagiti kalamidad a makaapekto kaniayo ken iti pamiliayo. Agplano Mangaramid ken sanayen ti pamilia iti plano maipapan iti kalamidad. Mangituding iti maikadua a pagsasarakan a lugar ken ti maysa a kontaken a tao a taga-sabali nga isla. 55 Sanitasion Nadadam-eg a towelette wenno babassit a tual-tualia, nalalagda a bag a pagibellengan dagiti basura nga adda pangitalianna, hand sanitizer, toilet paper, baking soda/kitty litter a mangsagepsep iti angot, ken dagiti guantes para iti personal a sanitasion. 55 Dagiti Rimienta Liabe wenno plais a mangpasardeng kadagiti utilities kas iti kuryente ken danum, rimienta a kangrunaan, duct tape. 55 Importante a dokumento ken kuarta Itugot dagiti napapateg a papeles iti saan a mabababasa wenno waterproof a pagikabilan. 55 Radio De-bateria wenno de-posipos a radio nga addaan ti alerto ti panawen manipud NoAA. 55 Flashlight nga addaan iti ekstra a bateria 55 Cell phone ken solar charger. 55 Sultip Importante iti panangawag iti tulong. Ti uni iti sultip ket ad-adayo ti madanonna ngem iti boses ti tao ken saan unay a makabannog. 55 Abbong iti Agong ken Ngiwat Kontra iti Tapok Makatulong tapno malapdan ti pannakalang-ab ti nakontaminado nga angin. Panagplano ti Indibidwal, Pamilia ken Negosyo para iti Kalamidad Ti panagplano para iti kalamidad ket responsibilidad iti amin. Adalen a naimbag daytoy nga impormasion ken pagtutungtungan a nasayaat ita ken planuen dagiti istratehia iti panagsagana a mairaman dagiti pamilia, gagayyem, kaarruba ken kakadua iti trabaho. E M T R A P E NT O E M ERGENC Y G E M E N T
OAH U Department of Emergency Management City and County of Honolulu Kirk Caldwell, Mayor 650 South king Street Honolulu, HI 96813 (808) 723-8960 Fax (808) 524-3439 dem@honolulu.gov 55 Dagiti Mapa Dagiti mapa iti lokal a lugar 55 Medikal Dagiti naireseta nga agas, antipara/contact lenses, dagiti ramramit a pangmedikal, ken maysa a first aid kit. 55 Taraken nga Ayup Taraon ken ekstra a danum para kadagiti tarakenyo nga ayup. 55 Kinamanagdalus produkto nga ar-aramaten dagiti babbai, personal a ramramit, dagiti lampin/ pasador, suplay para iti di-makontrol a panagisbo ken panagibleng. 55 Dagiti Retrato Mangitugot ti retratom, retrato ti pamiliam & gagayyemmo tapno makatulong iti panangbirok ti tunggal maysa no mapagsisinakayo. 55 HNL.info Usaren ti HNL.info tapno agtultuloy a mapakaammuan maipapan iti emerhensia, dagiti kasasaad ti panawen, dagiti damag maipapan ti trapiko, ken dadduma pay babaen ti SMS wenno Email.


GENESIS 1 Ti Pakasaritaan ti Pannakaparsua ti Lubong Ildi parsuaen ti Dios ti lubong* 2 gu- soguso ken awan urnos ti amin. Na- kumotan iti napuskol a sipnget ti nada- wel a taaw a nanglapunos iti amin, ket ti pannakabalin ti Dios& aggargaraw iti rabaw ti danum. 3 Imbilin ti Dios, "Mapaadda ti lawag." Ket napaadda ti lawag. 4 Naay-ayo ti Dios iti nakitana. Pinaglasinna ti lawag ken ti sipnget. 5 Pinanagananna ti lawag iti "Aldaw," ket ti sipnget, "Rabii." silaw iti tangatang tapno paglasinenda ti aldaw ken ti rabii, ken tapno ipakitada ti pangrugian dagiti aldaw, tawen ken nasagradoan a fiesta. 15 Agpaaydanto a silaw iti tangatang tapno lawaganda ti daga." Ket naaramid a kasta. 16 Inara- mid ngarud ti Dios dagiti dua a dadakkel a silaw, ti init nga agraniag iti aldaw ken ti bulan nga agraniag iti rabii. Inaramid- na pay dagiti bituen. 17 Inkabilna dagiti silaw iti tangatang a manglawag iti daga, i8 mangraniag iti aldaw ken rabii, ken mamaglasin iti lawag ken sipnget. Naay- ayo ti Dios iti nakitana. Limmabas ti rabii, ket dimteng ti 19 Limmabas ti rabii, ket dimteng ti bigat. Daytoy ti umuna nga aldaw. bigat. Daytoy ti maikapat nga aldaw. 6-7Kalpasanna, imbilin ti Dios, "Ma- paadda ti tangatang a mamaglasin iti danum tapno agyan iti dua a lugar." Ket naaramid a kasta. Nangaramid ngarud ti Dios iti tangatang a namaglasin iti da- num nga adda iti baba ti tangatang ken ti adda iti ngatoenna. 8 Pinanagananna ti tangatang iti "Langit." Limmabas ti rabii, ket dimteng ti bigat. Daytoy ti maikadua nga aldaw. 9 Kalpasanna, imbilin ti Dios, "Ma- pagtitipon iti maymaysa a disso ti da- num nga adda iti baba ti tangatang tapno agparang ti daga." Ket naaramid a kasta. 10 Pinanagananna ti namaga a dis- so iti "Daga." Pinanagananna ti danum a naurnong iti "Baybay." Naay-ayo ti Dios iti nakitana. 11 Imbilin ti Dios, "Patauden ti daga dagiti amin a kita ti mula a mangted iti bukel ken da- giti amin a kita ti kayo nga agbunga." Ket naaramid a kasta. 12 Pinataud nga- rud ti daga dagiti amin a kita ti mula a mangted iti bukel ken dagiti amin a kita ti kayo nga agbunga. Naay-ayo ti Dios iti nakitana. 13 Limmabas ti rabii, ket dimteng ti bigat. Daytoy ti maikatlo nga aldaw. 20 Imbilin ti Dios, "Mapno ti danum iti adu a kita ti sibibiag a parsua, ket mapno ti tangatang kadagiti tumata- yab." 21 Pinarsua ngarud ti Dios dagiti dadakkel a parsua iti taaw, ken ti amin a kita ti parsua nga agnaed iti danum ken ti amin a kita ti tumatayab. Naay-ayo ti Dios iti nakitana. 22 Binendisionanna amin ida, ket imbagana kadagiti parsua nga agnaed iti danum nga umaduda, ket punnoenda ti taaw. Binilinna met dagiti tumatayab nga umaduda. 23 Limmabas ti rabii, ket dimteng ti bigat. Daytoy ti maikalima nga aldaw. 24 Imbilin ti Dios, "Patauden ti daga ti amin a kita ti animal: naamo ken naa- tap, dadakkel ken babassit." Ket naara- mid a kasta. 25 Inaramid ngarud amin ida ti Dios. Naay-ayo ti Dios iti nakitana. 26 Kalpasanna, kinuna ti Dios, "Ita, aramidentayo ti tao. Umaspingdanto ka- datayo, ket kalanglangatayto ida. Itura- yandanto dagiti ikan, dagiti tumatayab, ken amin nga animal a naamo ken naa- tap,c dadakkel ken babassit." 27 Iti kas- ta, pinarsua ti Dios ti tao. Pinarsuana ti tao a kalanglangana. Pinarsuana ida a lalaki ken babai. 28 Binendisionanna ida a kunana, "Aganakkayo iti adu tapno 14 Imbilin ti Dios, "Agparang dagiti aIdi . . lubong; wenno punganay pinarsua ti Dios ti lubong; wenno Idi rugian ti Dios a parsuaen ti lubong. b ti pannakabalin ti Dios; wenno ti Espiritu ti Dios; wenno adda angin a naggapu iti Dios; wenno adda napigsa nga angin. canimal a naamo ken naatap kuna ti maysa a kadaanan a patarus. Iti Hebreo, animal a naamo ken amin a daga.
GENESIS 1,2 agnaedto dagiti kaputotanyo iti amin a paset ti daga ket iturayandanto ti daga. Dutokankayo a mangituray kadagiti ikan, dagiti tumatayab, ken dagiti amin nga atap nga animal. ^itedko a taraon- yo dagiti amin a kita ti bukel ken amin a bunga ti kayo. 30 Ngem itedko kadagiti amin nga atap nga animal ken amin a tumatayab dagiti ruruot ken mulmula nga adda bulongna a kas taraonda." Ket naaramid a kasta. 31 Kinita ti Dios dagiti amin nga inaramidna, ket naay-ayo iti kasta unay. Limmabas ti rabii, ket dimteng ti bi- gat, Daytoy ti maikanem nga aldaw. 2 Naaramid ngarud ti entero a lu- bong. 2 iti maikapito nga aldaw, lineppas ti Dios ti amin nga aramidna, ket nagsardeng a nagparsua. 3 Binendisi- onanna ti maikapito nga aldaw, ket inla- sinna a naisangsangayan nga aldaw gapu ta iti dayta nga aldaw, lineppasna ti pa- nagparsuana ket nagsardeng a nagpar- 4 Kastoy ti pannakaparsua ti lu- sua. bong. Ti Hardin ti Eden adda danum nga aggapu iti uneg ket si- buganna ti daga. 7 Kalpasanna, nangala ti APO a Dios iti daga ket nangbukel iti maysa a tao.& Insang-awna ti anges a makaited biag iti agong ti binukelna a tao ket naaddaan iti biag. 8 Nangaramid ti APO a Dios iti maysa a hardin idiay Eden, iti Daya. Sadiay ti nangikabilanna iti tao a binukelna. 9 Pi- nagtubona ti amin a kita ti agkakapintas a kayo ken agbunga iti nasayaat. Iti tengnga ti hardin, adda ti kayo a mang- ted iti biag ken ti kayo a mangted iti pannakaammo iti naimbag ken iti dakes. 10 Adda karayan nga agayus iti Eden a mangpasayak iti hardin; iti labes ti Eden, nagsanga iti uppat a karayan. 1 1 Pison ti nagan ti umuna a karayan ket agayus iti likmut ti pagilian ti Havila. 12 Ditoy ti pakasarakan iti puro a bali- tok agraman bangbanglo a manmano a masarakan ken agkakapateg a bato. 13 Gihon ti nagan ti maikadua a karayan; agayus iti likmut ti pagilian ti Cus. 14 Tigris ti maikatlo a karayan nga aga- yus iti dayaen ti Asiria. Eufrates ti mai- kapat a karayan. Idi parsuaen ti APO G a Dios ti lubong, 5 awan ti mula iti daga ken awan ti bukel a nagrusing agsipud ta dina pinagtudo ken awan ti mangtalon iti daga. 6 Ngem 15 Insaad ti APO a Dios ti tao iti Har- din ti Eden tapno talonen ken aywa- nanna. ^Imbagana iti lalaki, "Mabalin- atiAPO: No aramaten iti Hebreo a teksto ti YAHWEH a naiyulog iti Jehova kadagiti kadaanan a patarus, aramaten daytoy a patarus ti APO, iti dadakkel a letra, kas ar-aramaten dagiti adu a patarus iti Ingles. bdaga . . tao: Umasping ti pannakabalikas ti daga ken ti lalaki iti Hebreo .
GENESIS 2,3 mo ti mangan iti bunga ti uray ania a ka- yo iti hardin 17 malaksid ti bunga ti kayo a mangted iti pannakaammo iti naimbag ken iti dakes. Masapul a dimo kanen ti bunga dayta a kayo; no ma- nganka, matayka iti dayta nga aldaw." 18 Kinuna ti APO a Dios, "Saan a na- sayaat nga agmaymaysa ti lalaki. Yara- midak iti rumbeng a kaduana a mangtu- long kenkuana." 19 Iti kasta, nangala iti daga ket inaramidna dagiti amin nga animal ken dagiti amin a tumatayab ket impanna iti lalaki tapno kitaenna no ania ti ipanaganna kadakuada. Kastoy ti pannakapanaganda amin. 20 Pinana- ganan ngarud ti lalaki dagiti amin a tumatayab ken dagiti amin nga animal; ngem awan ti rumbeng a kaduana a tu- mulong kenkuana. wenno uray sagiden la koma; ta no ara- midenmi ti kasta, mataykami." 4 "Saan a pudno dayta," insungbat ti uleg. "Saankayo a matay! 5 Kasta ti kuna ti Dios agsipud ta ammona a no mangankayo iti bunga ti kayo, maad- daankayto iti pannakaammo iti naimbag ken iti dakes ken pannakaawat kas kada- giti didiosen." 6 Nakita ti babai a napintas ti kayo ken nasayaat a kanen ti bungana."Nag- pintas ket ngatan ti agbalin a masirib!" kinunana iti nakemna, Nangala ngarud iti sumagmamano a bunga ti kayo ket kinnanna. Kalpasanna, inikkanna ti asa- wana ket nangan met. 7 Apaman a naka- panganda, naaddaanda iti pannakaawat ket nabigbigda a lamolamoda. Iti kasta, namagsasaipda kadagiti bulong ti kayo nga igos a pinangabbongda iti bagida. 21 Kalpasanna, pinaturog ti APO a Dios ti lalaki iti nairut. Bayat ti panna- turogna, nangala iti maysa kadagiti pa- ragpag ti lalaki sana sinerraan iti lasag. 22 Inaramidna a babai ti paragpag nga innalana iti lalaki sana impan kenkua- na. 23 Kinuna ti lalaki, 8 Iti dayta a sumipnget, nangngegda ti arimpadek ti APO a Dios iti hardin. Nag- lemmeng dagiti agassawa kadagiti kakay- kaywan, 9 ngem pinukkawan ti APO a Dios ti lalaki. "Sadino ti yanmo?" kinu- nana. "Adda met laengen kas kaniak- Tulang a naggapu iti tulangko, ken lasag a naala iti lasagko. 'Babai' ti naganna ta naala iti 10 "Nangngegko ti arimpadekmo iti minuyongan," insungbat lalaki. "Ngem nagbutengak ket naglemmengak gapu ta lamolamoak." ti lalaki. a 24 Daytoy ti gapuna a panawan ti lalaki dagiti nagannak kenkuana ket agtiponda iti asawana; iti kasta, agmaymaysada. 25 Agpada a lamolamo ti lalaki ken ti babai ngem awan kadakuada ti panag- bain. n "Siasino ti nangibaga a lamolamo- ka?" sinaludsod ti Dios. "Nanganka ka- di iti bunga nga imparitko a kanem?" 12 "Ti babai nga inkabilmo ditoy a katakunaynayko, inikkannak iti bunga ti kayo ket kinnanko," insungbat ti la- laki. Ti Panagsukir ti Tao 3Ti uleg ti kasikapan nga animal nga inaramid ti APO a Dios. 13 "Apay nga inaramidmo daytoy?" kinuna ti APO a Dios iti babai. "Inallilawnak ti uleg ket nanganak," insungbatna. "Agpayso kadi nga imbaga ti Dios a dikay mangan iti bunga ti uray ania a kayo iti hardin?" sinaludsod ti uleg iti babai. 2 "Mabalinmi kano ti mangan iti bu- nga ti uray ania a kayo iti hardin," t in- sungbat ti babai, 3 "malaksid ti kayo nga adda iti tengnga. Imbaga ti Dios a dikam kano mangan iti bunga dayta a kayo, Ikeddeng ti Dios ti Dusa 14 Kinuna ti APO a Dios iti uleg, "Madusaka gapu iti daytoy; sika laeng kadagiti amin nga animal ti masapul a mangibaklay iti daytoy a lunod: Mani- pud ita, aguyaska ket tapok ti kanem iti unos ti panagbiagmo. 15 Agginnura- kayto iti babai; kanayonto nga agbinnu- aBabai . . . lalaki: Umasping ti pannakabalikas ti babai ken ti lalaki iti Hebreo.
GENESIS 3,4 sor ti tao ken ti uleg. Tarigagayto ti tao a pis-iten ti ulom ket tarigagaymonto met a kagaten ti mukodna." 16 Ket kinunana itibabai, "Paaduek- to ti rigatmo bayat ti panagsikogmo ken ti ut-ot ti p§nagpasikalmo. Nupay kasta, narugsokanto latta iti asawam ngem itu- rayannakanto latta." 17 Ket kinunana iti lalaki, "Impa- ngagmo ti asawam ket kinnanmo ti bu- nga nga imbagak a dimo kanen. Gapu iti daytoy nga inaramidmo, mailunodto ti daga. Masapul nga agtrabahoka a nalaing iti unos ti panagbiagmo tapno patau- denna iti umanay a taraonmo. 18 Patau- dennanto dagiti ruruot ken sisiitan ket kapilitanto a manganka kadagiti balang a mula. 19 Masapul nga agling-etka ket agtrabahoka iti nadagsen tapno adda i- bunga ti daga agingga nga agsublika iti daga a nakabuklam. Nabukelka iti daga ket agsublikanto met laeng iti daga." ti impanagan ni Adanb 20£vafl iti asawana gapu ta isu ti ina ti amin a tao. 21 Ket nangaramid ti APO a Dios kadagi- ti pagan-anay a lalat ti animal a pinang- kawesna kada Adan ken Eva. Mapagtalaw da Adan ken Eva iti Hardin 22 Kalpasanna, kinuna ti APO a Dios, "Ita, addan ammo ken sirmata ti tao ket nagbalin a kas kadatayo. Masapul a saan a mapalubosan a mangan iti kayo a mangted biag ket agbiag iti agnanayon." 23 Ngarud, pinagtalaw ti APO a Dios ti tao iti Hardin ti Eden ket pinagtrabaho- na iti daga a nakabuklanna. 24 Iti bangirna ti daya ti hardin, na- ngikabil kadagiti narungsot nga animal a nagpayak ken maysa a sumsumged a kampilan a naiturnong iti amin a suli. I- naramidna daytoy tapno awan umasideg iti kayo a mangted biag. Copyright 1983 by PHILIPPINE BIBLE SOCIETY 890 United Nations Avenue Manila, Philippines NAIMBAG A DAMAG BIBLIA Ilokano PV Bible IPV 53P PBS 83.5M - 1 (APO) Printed in the Philippines Ti Baro a Tulag: c Philippine Bible Society 1973 Biblia: c Philippine Bible Society 1983 Dagiti Mapa: c United Bible Societies 1976, 1982


MENSAHE NI SANTO PAPA para iti Kuaresma 2022 "Ditayo koma mauma nga agaramid iti naimbag; ta dumtengto ti tiempo nga agapittayo no ditay maupay. Ngarud, no adda gundawaytayo, agaramidtayo iti naimbag a maipaay kadagiti amin a tattao, nangruna kadagiti kakabsattayo iti pammati." (Gal 6:9-10) Patpatgek a Kakabsat, Ti Kuaresma ket naimbag a tiempo iti personal ken naingimongan a pannakapabaro, isu ti mangiturong kadatayo iti misterio Paschal - ti ipapatay ken panagungar ni Jesucristo. Para iti panagdaliasattayo iti Kuaresma 2022, paganninagantayo ti pananggutigot ni San Pablo kadagiti taga-Galacia: "Ditayo koma mauma nga agaramid iti naimbag; ta dumtengto ti tiempo nga agapittayo no ditay maupay. Ngarud, ita ta adda gundawaytayo (kairos), agaramidtayo iti naimbag a maipaay kadagiti amin a tattao, nangruna kadagiti kakabsattayo iti pammati." (Gal 6:9-10) 1. PANAGMULA KEN PANAGAPIT Ipaganetget ni San Pablo babaen kadagitoy a balikas ti ladawan ti panagmula ken panagapit, daytoy a pangngarig ket napateg kenni Apo Jesus (cf. Mt. 13). Saritaenna pay kadatayo ti maipapan ti Kairos: ti "umno a tiempo" a panagmula ti kinaimbag a maiturong iti masakbayan a panagani. Ania daytoy nga "umno a tiempo" para kadatayo? Ti Kuaresma ket pudno nga umno a tiempo, ngem kasta met ti sibubukel a kinaaddatayo, nga iladawan met ti Kuaresma.1 Masansan nga iti panagbiagtayo, rumsua ti kinaagum, kinapalangguad ken panagkalikagum nga agtagikua, agipenpen ken agbubus, masarakantayo daytoy iti pangngarig maipapan iti baknang a maag iti Nasantoan nga Ebanghelio, a kinunkunana iti bagina a nasayaat ken nasimpan ti biagna gapu kadagiti nawadwad nga apit ken sanikua nga impenpenna iti kamaligna (cf. Lk 12:16-21). Guyuguyennatayo ti Kuaresma nga agbalbaliw, ti panangbaliw ti kapanunotan, tapno ti kinapudno ken kinapintas ti biag masarakan, saan nga iti kinawadwad ti sanikua, ngem iti panagisagut, saan nga iti panagipenpen, ngem iti panagmula ken panangiburay ti kinaimbag. Ti immuna a nagmula ket ti Dios a mismo, nga isu nga addaan iti nawadwad a kinamanagparabur "itultuloyna ti agmula kadagiti naruay a bukel ti kinaimbag iti naitaoan a pamiliatayo" (Fratelli Tutti, 54). Bayat ti Kuaresma, maawistayo a sumungbat iti sagut ti Dios babaen ti panangawattayo iti Saona - "a sibibiag ken nasamay" (Heb 4:12). Ti masansan a panagdengngegtayo iti Sao ti Dios aramidenna a silulukat ken natulnogtayo kadagiti aramidna (cf. Jas 1:21) ket agbunga daytoy iti panagbiagtayo. Ipaay daytoy kadatayo ti napalaos a ragsak, ngem ad-adda ti panangdawatna kadatayo ti panagbalintayo a katulongan ti Dios (cf. 1 Cor 3:9). 1 Cf. SAINT AUGUSTINE, Serm. 243, 9, 8; 270, 3; En. In Ps. 110, 1.
Babaen ti panangaramattayo ita a tiempo (cf. Eph 5:16), mabalinantayo met ti agmula kadagiti bukel ti kinaimbag. Saantayo koma a matmatan daytoy nga awis a panagmula iti bukel ti kinaimbag a kas dadagsen no di ket a kas grasia, ta pagayatan ti namarsua a makitimpuyogtayo met kenkuana iti nawadwad a kinaimbagna. Ania met ti maipapan iti panagapit? Agmulatayo kadi ti bukel tapno iti kasta ket makaapittayo? Wen! Saritaen ni San Pablo ti panagkinnammayet ti panagmula ken panagapit, idi kinunana: "Laglagipenyo a ti tao a bassit ti imulana, bassitto met ti apitenna. Ti tao nga adu ti imulana, adunto met ti apitenna." (2 Cor 9:6). Ngem ania a kita ti panagapit ti sarsaritaentayo? Ti umuna a bunga ti kinaimbag nga imulatayo masaksian iti bagbagitayo ken iti inaldaw a panagbiagtayo, uray pay kadagiti babassit nga aramid ti kaasi. Iti Dios, awan ti aramid ti ayat, no man pay kasano ti kinabassitna, ken awan ti "napeksa a kinamanagparabor" ti mapukawto (cf. Evangelii Gaudium, 279). Kas iti pannakailasin iti kayo gapu kadagiti bungana (cf. Mt 7:16, 20), kasta met ti biag a napno ti nasayaat a gapuanan ti aglawag a kas silaw (Mt 5:14-16) ken awitenna ti ayamoom ni Cristo iti lubong (cf. 2 Cor 2:15). Ti panagserbi iti Dios, nga awanan basol, pataudenna ti bunga ti kinasanto nga agpaay iti pannakaisalakan ti amin (cf. Rom 6:22). Iti kinapudnona, bassit laeng ti makitatayo a bunga dagiti inmulatayo, yantangay, kunaen ti pagsasao iti Ebanghelio, "maysa ti agmula, sabali ti agani" (Jn 4:37). No agmulatayo para kadagiti dadduma, makiranudtayo iti naimbag nga ayat ti Dios: "ta pudno a nasudi ti panangisaadtayo ti namnama iti nailemmeng a bileg dagiti bunga ti kinaimbag nga inmulatayo, iti kasta mangirugi dagiti addang a dagiti bungana ket apiten dagiti dadduma" (Fratelli Tutti, 196). Ti panagmula iti kinaimbag para kadagiti dadduma, waya-wayaannatayo kadagiti kinamanagimbubukodtayo, maiserrek kadatayo ti kinasayaat, ken agbalintayo a paset ti naindaklan ken nagpaiduma a plano ti Dios. Ti Sao ti Dios palawaen ken itag-ayna ti arapaaptayo: saritaenna kadatayo a rti pudpudno a panagapit ket "eschatological" (dagiti maudi a banbanag), ti panagapit iti maudi ken saan nga agsarday nga aldaw. Ti napnekan a bunga ti panagbiagtayo ken aramidtayo ket "bunga para iti biag nga agnanayon" (Jn 4:36), ti "gamengtayo iti langit" (Lk 12:33; 18:22). Usaren a mismo ni Jesus daytoy a ladawan ti bukel a matay iti daga tapno agbunga a kas tanda ti misterio ti ipapatay ken panagungarna (cf. Jn 12:24); kabayatanna, usaren met ni San Pablo daytoy a ladawan a mangisarita ti panagungar dagiti bagbagitayo: "agrupsa ti bagi no maikali. Saanen nga agrupsa no mapagungar. Nalaad ken nakapsut no maikali. Napintas ken napigsa no mapagungar. Maysa a nailasagan a bagi no maitanem. Maysa a naespirituan no mapagungar. Adda nailasagan a bagi, adda met naespirituan." (1 Cor 15:42-44). Ti namnama ti panagungar isu ti natan-ok a silaw nga ipaay ni Cristo iti lubong, ta "no agpaay laeng iti daytoy a biag ti namnamatayo ken Cristo, ket awanen sabali, datayto dagiti nakakakaasi unay kadagiti amin a tao ditoy lubong. Ngem iti kinapudnona, napagungar ni Cristo kas umuna a bunga ken pammatalged a mapagungarto met dagiti matmaturog iti tanem." (1 Cor 15:19-20). Dagiti nasinged a naikaysa kenkuana iti ayat "babaen iti pannakaikaysa iti ipapatayna" (Rom 6:5) makikaysadanto met leng iti panagungarna iti biag nga agnanayon (cf. Jn 5:29). "Kalpasanna, agranniagto dagiti tattao ti Dios a kas init iti pagarian ni Amada" (Mt 13:43). 2. "DITAYO KOMA MAUMA NGA AGARAMID ITI NAIMBAG"
Ti panagungar ni Cristo biagenna ti naindagaan nga inanama iti "naitan-ok a namnama" ti agnanayon a biag, ti panangimula ti bukel ti pannakaisalakan iti agdama a tiempo (cf. BENEDICT XVI, Spe Salvi, 3; 7). Ti napait a pannakadismaya kadagiti nawara-wara a darep- dep, ti nauneg a pakaseknan kadagiti karit ti masakbayan ken ti pannakapa-ay gapu ti kinakurang ti adda kadatayo, solisogennatayo a kumamang iti kinamanagimbubukod ken ti kina-awan bibiang kadagiti panagtutuok ti dadduma. Ngarud, uray pay dagiti kaimbagan ken kapipintasan nga adda kadatayo ket adda dagiti pagkuranganna: "uray dagiti agkabannuag kumapsutda, ken dagiti agtutubo mapaksuyanda" (Is 40:30). Numan pay kasta ti Dios "papigsaenna dagiti nakapuy ken nabannog... Ngem dagiti agpannuray ti pigsada. Agtayabdanto a kasla iti agila; saandanto a mabannog no agtarayda, saandanto a kumapsut no magnada" (Is 40: 29, 31). Ti tiempo ti Kuaresma awisennatayo a mamati ken mangnamnama iti Apo (cf. 1 Pet 1:21), ta iti laeng panangperrengtayo iti nagungar a Cristo (cf. Heb 12:2) mabaelantayo a sumungbat iti daytay kiddaw ni San Pablo, "Ditayo koma mauma nga agaramid ti nasayaat" (Gal 6:9). iti Apo mapabaronto Ditayo koma mauma nga agkararag. Insuronatayo ni Jesus nga "agkararag a kanayon ken saan a pukawen ti namnama" (Lk 18:1). Kasapulantayo ti agkararag gapu ta kasapulantayo ti Dios. Maysa a nakaam-amak nga illusion no pampanunotentayo nga awan ti kasapulantayo ti ti pandemia kalaksidan dagiti bagbagitayo. No panangammotayo kadagiti bukod ken naingimongan a kinakapuytayo, ipalubos koma ti Kuaresma a mapagtengtayo ti liwliwa nga ipaay ti pammati iti Dios, ta no awan daytoy saantayto pulos agbayag (cf. Is 7:9). Awan ti makagun-od ti pannakaisalakan nga is-isu laeng, gapu ta addatayo amin iti maymaysa a bilog, numan pay adda dagiti nadawel a pakasaritaan;2 ken ti kinagpaysoanna awan ti makagun-od ti pannakaisalakan no awan ti Dios, ta ti laeng misterio ti ipapatay ken panagungar ni Jesu-Cristo ti mamagballigikadatayo manipud iti sipnget ni patay. Saan a pukawen ti pammati dagiti pakariribokan ken panagsagaba ti panagbiagtayo, ngem palubosannatayo a mangsango kadagitoy iti intay pannakaikaysa iti Dios babaen ken Cristo, iti napnoan namnama a saan a mang-upay, a ti karina isu ti ayat nga imbukbok ti Dios kadagiti puspusotayo babaen iti Espiritu Santo (cf. Rom 5:1-5). impaayna ti pannakapadegdeg Ditayo koma mauma a mangbag-ut ti kinadakes iti biagtayo. Awisennatayo ti Kuaresma nga agayuno tapno maparegtatayo a mangsaranget iti basol. Ditayo koma mauma a dumawat iti pammakawan iti Sacramento ti Panagbabawi ken Pannakikappia, ta ammotayo a ti Dios saan a mauma a mamakawan.3 Ditayo koma mauma a makidangadang kontra kadagiti paggarteman, ta ti kinakapsot allukoyenna ti kinamanagimbubukod ken amin a dakes, ket masarakan iti pakasaritaantayo dagiti naduma-duma a wagas a mangallilaw ti amin iti basol (cf. Fratelli Tutti, 166). Maysa kadagitoy ket ti pannakairuam iti 'digital media', a mamakapuy ti panaglalangen. Ti Kuaresma ket maysa a gundaway nga agkitakit kadagitoy a solisog ken iti panangpabaknang ti ad-adda pay a panaglalangen dagiti tattao. (ibid., 43) a napartuat iti "pudno a panagsasarak" (ibid., 50), rupan-rupa ken taon-tao. Ditayo koma mauma nga agaramid iti naimbag iti napalungdoan a panagayat kadagiti kaarrubatayo. Iti daytoy a Kuaresma, masursurotayo koma ti manglimos ken mangted a siraragsak (2 Cor 9:7). Ti Dios nga isu "ti mangted iti bukel iti agmul-mula ken iti tinapay a 2 Cf. Extraordinary Moment of Prayer presided over by Pope Francis (27 March 2020). 3 Cf. Angelus, 17 March 2013.
taraon" (2 Cor 9:10) aramidenna a ti tunggal maysa kadatayo saan laeng a maaddaan iti taraon, ngem kasta pay ti kinamanagparabortayo nga agaramid ti naimbag kadagiti kakabsattayo. Numan pay iti unos ti panagbiagtayo makaimula tayo ti kinaimbag, aramatentayo koma daytoy a Kuaresma a mangtaming kadagiti nasinged kadatayo ken mangtunton kadagiti kakabsattayo a nasugatan iti dana ti biag (cf. Lk 10:25-37). Ti Kuaresma ket maysa a gundaway a mangbirok - ken saan a panangliklik - kadagiti agkasapulan; ti panangtunton - ken saan a panangumsi - kadagiti makasapul ti pannaranay; ti panangsarungkar - ken saan a panangbaybay-a - kadagiti matal-talipungaw. Ipakattayo daytoy nga awis nga agaramid ti naimbag iti amin, ken saan nga agsarimaddeng a mangayat kadagiti nakurapay ken agkasapulan, dagiti maitug-tuggod ken maisal-salumina, dagiti maidasdasig ken maipapa-igid (cf. Fratelli Tutti, 193). 3. "TA DUMTENGTO TI TIEMPO NGA AGAPITTAYO NO DITAY MAUPAY" Maipalagip kadatayo a tunggal Kuaresma ti "kinaimbag, a mabuyogan iti ayat, justicia ken panagtitimpuyog, ket saantayo a magun-od a maminpinsan ken insigida; masapul nga inaldawtayo nga amirisen ken gun-oden daytoy" (ibid., 11). Intayo umasog iti Dios tapno ipaayna kadatayo ti siaanus a panagandur ti mannalon (cf. Jas 5:7), ken ti panangikarkarigatan iti intayo panagaramid ti naimbag. No matnagtayo, iyunnattayo dagiti imatayo iti Ama, isu a kanayon a mangbangon kadatayo. No mapukawtayo, babaen ti panangalallilaw ken sikap ti demonio, saantayo nga agduadua ken agsarimaddeng nga agsubli iti Apo, isu a "madadaan a mamakawan" (Is 55:7). Iti daytoy a tiempo ti panagbalbaliw, babaen iti tulong ti gracia ti Dios ken iti pannakitimpuyog ti Iglesia, ditayo koma mauma nga agaramid ti nasayaat ken naimbag. Maisagana ti daga babaen ti panagayunar, masibugan babaen ti kararag ken mapabaknang babaen ti ayat ken kaasi. Mamatitayo a sitatalged "ta dumtengto ti tiempo nga agapittayo no ditay maupay" ket, babaen iti sagut ti panagibtur, maawattayto daydi inkari ti Dios (cf. Heb 10:36), a pannakaisalakantayo a pakairamanan met dagiti dadduma (cf. 1 Tim 4:16). Babaen ti panangpabaknangtayo ti nainkabsatan a panagayat iti tunggal maysa, maikaysatayo ken Cristo, isu a nangidaton ti biagna para kadatayo (cf. 2 Cor 5:14-15), ken magun-odtayo ti ragsak ti pagarian ti langit, inton iturayan ti Dios ti "isu amin" (1 Cor 15;28). Sapay koma ta ni Bihen Santa Maria, isu a nangsikog iti tianna ti Mangisalakan ken "tinandaanan ken pinampanunotna dagitoy" (Lk 2:19), iragpatna para kadatayo ti sagut ti kinaanus ken panagibtur. Bayabayennatayo koma babaen iti nainaan a kaaddana, tapno magun- odtayo dagiti bunga ti agnanayon a pannakaisalakan iti daytoy a tiempo ti panagbalbaliw. Roma, San Juan Laterano, 11 Noviembre, 2021, Lagip ken San Martin, Obispo. [Francisco]


REBOLUSYONARYO A PAGIWARNAK TI UMILI ITI AMIANAN-LAUD A LUZON Nobyembre-Disyembre 2018 Tawen 32 Bilang 6 P10.00 IPASA NO MABASA Editoryal Irupir ti pang-ekonomya a karbengan ken labanan ti umir-irteng a pasismo ti rehimen nailumlom iti utang a saan dan a kabaelan a bayadan. Iti rumigrigat a biag a bakbaklayen ti naruay nga umili gapu kadagiti ipatpatungpal ti rehimen a US-Duterte a neoliberal a patakaran ken linteg iti ekonomya, lumawlawa ti pannakidangadang da a mangirupir kadagiti pang-ekonomya ken pampulitika a karbengan ken pagimbagan. Ngem imbes a sungbatan ti rehimen dagiti arungaing ti umili, rumungrungsot a pasismo ti isango na. Karkaro a nailumlom ti umili idi iti kinakurapay manipud naipatungpal ti linteg a TRAIN 1. Daytoy a linteg ket nangiduron ti napartak ken nangato nga implasyon wenno panagngato ti presyo dagiti gagatangen agraman dagiti panggimong iti danum ken a serbisyo kas kuryente. Naigiddan pay ditoy ti nagsasaruno a kalamidad a nangdidigra iti umili aglalo dagiti mannalon. Iti rehiyon ti Ilocos- Cordillera pay laeng, nakaro a rigat ti linak-am dagiti mannalon kalpasan a simmaplit ti nagsaruno a bagyo nga Ompong ken Rosita. Ti dua a bagyo ket nangipaay ti nalawa a pannakaperdi ti agrikultura nga aggatad iti nakadakdakkel a P22 bilyon. Kimmaro ti krisis ti kabiagan dagiti mannalon gapu iti pannakaperdi ti ginasut a ribo nga ektarya a mamulmulaan ti pagay, mais ken nateng. Adu kaniada ti karkaro a Uray dagiti umili nga agminminas kas idiay Benguet ket nailumlom met iti utang ken karkaro pay a kinarigat gapu iti kontra-umili a desisyon ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) nga iserra ti amin a pag-usokan wenno small scale mining (SSM). Gaputa naawanan ti kangrunaan a pagbiagan, nakasanggir dan iti utang para iti inaldaw a kasapulan. krisis pangkabiagan ti mangidurduron iti umad-adu a mannalon a mangilaban pang- ken ekonomya karbengan. Ti sungbat ti terorista a rehimen ni Duterte ket saan a hustisia no di ket karkaro a kadagiti ti mannalon ken komunidad nailian a minorya. Nasaknap ti panagpangta, panangharas ken pammutbuteng kadagiti komunidad ken organisasyon ilegal a panag- kasta met ti aresto, ken pammapatay kadagiti lider ti umili a mangilablaban kadagiti kiddaw ken karbengan da. Idi Oktubre, minasaker dagiti para- ti siyam a nakurapay militar idiay Sagay City, a mannalon Negros Occidental a nangsukay iti maysa a kadagaan a dati a sakop ti hacienda ti maysa nga apo't daga, tapno maaddaan ti nayon a taraon ken mairupir ti karbengan da a matagikua ti nasao a daga. Nasaknap ti panagkampo dagiti tropa ti militar kadagiti barbaryo Ti umir-irteng a kadagiti kiddaw a panangmilitarisa panangibalud
no sadinno a puersado a makontrol ti tignay ti umili ken pilit a pasurenderen da dagiti lider ken kameng ti organisasyon ti umili nga iparang da kas NPA. Tapno nairut a matiktikan ti tignay ti umili, nasaknap ti panangusar ti militar kadagiti ramay na intelligence, kas iti Barrio Intelligence Network (BIN), Masa-Masid ken CAFGU kadagiti baryo ken Student Intelligence Network (SIN) kadagiti eskuelaan. Pati dagiti barangay officials ket puersaen da a maaramat para ditoy. iti Iti desperado nga addang a padaksen dagiti organisasyon ti a mangilablaban kadagiti kiddaw ken karbengan, ipakpakat ti rehimen ni Duterte dagiti narugit a taktika ti "red- tagging" wenno panangpabasol a dagitoy ket front organizations ti CPP ken NPA. Aktibo a maus- usar saan laeng ti mainstream radyo, (dyaryo, media telebisyon) no di ket pati ti (internet) para social media iti panag-atake laban kadagiti progresibo nga organisasyon ken rebolusyonaryo a tignayan. umili ti rehimen iti extension ti Martial Law iti Mindanao, a mangpakaro iti rehiyon kinaranggas militar lalo iti erya dagiti Moro ken Lumad. Malaksid ditoy, indeklara ni Duterte ti state of lawlessness kadagiti rehiyon ti Bicol, Eastern Visayas ken isla ti Negros. Nabayagen a kayat ni Duterte nga agideklara ti Martial Law iti intero a pagilian ken agbirbirok ti rason ken pamuspusan tapno maipatungpal daytoy. Panggep na ditoy a mas mapatibker ti terorista a turay na tapno mas nawaya a maipatungpal na dagiti maka-imperyalista ken kontra- umili a programa. Ngem uray pay awan ti pormal a deklarasyon, agraraira iti intero a pagilian ti martial law a tipo ti panagturay. Inpataw ti iti Kagiddan ti panangipatungpal ti rehimen ti nakaro a ranggas ket ti konsolidasyon ti reaksyunaryo a burukrasya tapno ad-adda a mapairut ti tengngel na iti poder. Dagiti nangangato a pwesto kadagiti ahensya ti gubyerno ket napunnon kadagiti retirado nga opisyal ti AFP ken PNP. agmanmaniobra Iti agdama, ITI DAYTOY NGA ISYU: re- bolusyonaryo a pagiwarnak iti Amianan-Laud a Luzon iti tarabay ti PARTIDO KO- ti PILIPINAS. MUNISTA Maipablaak ditoy dagiti dam- damag kadagiti aksyon ti Bagong Hukbong Bayan ken dangadang ti umili kasta met ti panagamiris kadagiti isyu a pakaseknan ti umili. Ti Dangadang ket Silulukat ti Dangadang iti aniaman a saludsod, dillaw, singasing, koresponsal ken pangkultura a parnuay tapno mapadur-as ti linaon na. Pagtitinnulongan tayo a padur-asen ti Dangadang. Ti sangapulo a piso a presyo ti pagiwarnak ket bassit a donasyon tapno suportaran ti agtultuloy a pannakairuar na. Editoryal: Irupir ti karbengan ken labanan ti umir-irteng a pasismo ti rehimen... 1 Abang iti daga, napababa dagiti mannalon... 3 Salcedo Dam, naisardeng ti konstruksyon ... 3 Ti laban para iti nawaya a panagayus ti Karayan Chico... 4 Ti panagabante ti tignayan ti kabataan iti Kalinga ... 6 Dagiti biktima ti Martial Law, inpanawagan ti panangibalud kenni Imelda ... 7 Bagyo a Rosita ... 8 Awan sarday ti pammadakes kadagiti organisasyon masa iti Ilocos ken Cordillera ... 8 Komiks: Manuel ... 10 Kultura: Bilang ... 11 2 DANGADANG Nobyembre-Disyembre 2018 ti kampo ni Duterte tapno maisigurado nga inton eleksyon latta ti 2019 ket maiggeman bunggoy ken dagiti kakumplot na ti kaaduan a pwesto iti senado, kongreso ken lokal a gubyerno. Iti kasta, maisigurado ti agtultuloy a pasista-terorista a panagturay na. Iti sango ti umir-irteng a krisis iti ekonomya ken nakaro a pasista a panagturay, kasapulan a tuloy-tuloy a ti nagkaykaysa a palawaen pigsa ti amin a marigrigat ken maidadanes nga umili. Ipursige dagiti kampanya a mangilaban ken manggun-od kadagiti pang-ekonomya a kiddaw ken karbengan, kas iti panangingato ti presyo ti produkto ti mannalon, panangipababa ti abang iti daga ken makina, panangipababa iti nangato nga interes ti pautang, panangpunas ti panagsingir ti abang iti irigasyon, ken dadduma ti pay. pananglaban kadagiti kumpanya ken proyekto a mang-agaw iti daga dagiti nailian a minorya ken mannalon kas kadagiti kumpanya ti minas ken enerhiya. Kasapulan met nga ilaban ti naan-anay a serbisyo manipud iti reaksyunaryo a gubyerno para kadagiti mannalon ken dadduma pay nga umili a nadidigra kadagiti napalabas a bagyo. Gammatan ti panawen ti kampanya iti eleksyon tapno irupir dagiti kongkreto a kiddaw ti umili. Kagiddan na, usaren ti natibker ken nalawa a panagkaykaysa ken panagtignay ti umili tapno labanan ti pasista a ranggas nga iyab-ablat ti rehimen a US-Duterte. Kagiddan daytoy Kagiddan ti panangiyabante ti armado a pannakidangadang, ti napinget a pang-ekonomya ken pampulitika a tignay masa ti lumawlawa nga intar ti umili ti mangpanday iti bileg pampulitika da nga iti pudno a panagbalbaliw agturong iti tarigagay a pudno a nawaya, demokratiko ken nadur-as a masakbayan. isu't mangiduron
DAMDAMAG Abang iti daga, naipababa dagiti mannalon Apo't daga, napapanaw Kalpasan ti mano a dekada a kampanya, nagballigi dagiti mannalon ti Hacienda Encarnacion iti idiay Sta. Cruz, kampanya a maipababa ti abang iti daga idi Agosto. Manipud iti tinawen nga abang a P5,000 tunggal ektarya, inlaban da kadagiti Encarnacion nga agbalin a P2,500 kada ektarya ti tinawen nga abang. Nayon a nagun-od da iti nasao a kampanya ti karbengan nga agala ti kayo a pangsungrod ken pangbalay, nga immuna a Ilocos Sur nailaban da sakbay ti kampanya kasilpo iti abang. Kalpasan dagitoy a kampanya, iti napapanaw ti apo't daga asyenda. Ti Hacienda Encarnacion ket mangsaksaklaw iti nasurok 700 nga ektarya a bambantay ken kataltalonan. Daytoy a kampanya ket iti nadumaduma a nagresulta balligi iti panangpatibker kadagiti organisasyon masa. Iti laksid ti makatawen a panagpuesto ti 'Peace and Development' Teams ti 81st IB iti nasao a lugar, aktibo latta a nagtigtignay ti umili. Nupay kastoy, siaammo ti umili nga agtultuloy latta ti laban ta saan met nga agsardeng ti apo't daga nga agmaniobra tapno mabawi dagiti balligi a nagun-od ti mannalon ken maipaidam ti daga kaniada. Isunga kasapulan da a tuloy-tuloy a papigsaen ken palawaen ti organisasyon da. Salcedo Dam, naisardeng ti konstruksyon Naipakita dagiti umili ti pigsa ti agtitimpuyog a panagtignay iti balligi a panangpasardeng iti konstruksyon ti Gregorio del Pilar Impounding Project (GDPIP) idiay Salcedo, Ilocos Sur. Iti surat nga inpatulod ti National Irrigation Administration (NIA) iti opisina ni Mayor Leopoldo Gironella, inbaga da a saanen a maituloy ti nasao a proyekto. Nakuna ti Timpuyog ti Umili ti Karayan Buaya (TUKB) a daytoy a desisyon ket balligi ti kolektibo a panagtignay ti umili. Naiyebkas met laeng ti TUKB ti panagyaman kadagiti simmuporta iti nasao a kampanya. Malagip a nangirussuat dagiti umili ti Salcedo, Del Pilar ken dadduma pay nga apektado a lugar iti serye dagiti tignay protesta tapno suppiaten ti panangitakder iti nasao a dam, a maysa kadagiti priority dam projects ti rehimen a US-Duterte. 2,000 nga umili ti nagpirma iti petisyon a nagturong iti dayalogo iti baet ti umili ken dagiti ahensya ti gubyerno a NIA ken DENR idi Setyembre. Iti bangir daytoy a balligi ket naiyebkas dagiti residente ti danag, ta nupay naisardeng ti GDPIP ket inbaga ti NIA a maisukat met ti Ilocos Sur Transbasin Project (ISTP). ti NIA a Stakeholders Forum on Irrigation Oktubre Development iti Plaza Maestro 24, 2018 Convention Center idiay Vigan City, nailawlawag ti plano ti ISTP. Aggapu ti danum manipud iti Abra River ken mangsaklaw kadagiti ili ti Quirino, Del Pilar, Salcedo, Galimuyod, Candon City, Sta. Lucia, Sta. Cruz, Sta. Maria, Burgos, Narvacan ken Nagbukel. Karaman iti plano ti panangitakder iti ti mini hydro plant para elektrisidad, ken ti panagbalin a paggapuan ti danum para iti pagtaengan a saklaw dagiti water district iti Ilocos Sur. Nakuna ni NIA Administrator Ricardo Visaya, mabalin a dumanon iti P100 bilyon ti mausar a pondo ken marugian iti maudi a paset ti 2019 wenno rugi ti 2020. Iti insayangkat idi Malaksid pay ditoy, adda pay ti plano a mangitakder ti nayon a dua nga irigasyon kadagiti ili ti San Juan ken Cabugao. Nailawlawag met laeng ti NIA ti panggep da a mangitakder pay iti dakkel a proyekto nga irigasyon idiay La Union. ket inatendaran dagiti opisyal ti NIA iti Region 1, dagiti opisyal ti LGU ti Ilocos Sur ken La Union, grupo Daytoy a porum dagiti irrigators, Department of Agriculture, Department of Public Works and Highways, kasta met dagiti opisyal militar a kas kada Brig.Gen. Henry Robinson, kumander ti 702nd Brigade ken Lt.Col. Charles Castillo, kumander ti 81st IB. Idurduron ti NIA ti agresibo a panangitakder kadagiti proyekto nga irigasyon iti intero a pagilian iti konteksto ti Build, Build, Build a programa, nga agturong iti pribatisasyon dagitoy a serbisyo gapu ta agbalin a pagnegosyoan dagiti lokal ken gangannaet a kontraktor daytoy. Imbes a pondoan ti gubyerno, ipasa na ti responsibilidad iti panangitakder ken panangmintina ti irigasyon kadagiti pribado a kumpanya. Maisilpo met laeng ditoy ti panag- irteng tapno ti militarisasyon protektaran dagitoy a proyekto a negosyo dagiti kapitalista. residente dagiti ti a a maammoan ti umili ti detalye ti nasao a proyekto. Inpanawagan met ti TUKB nga agtalinaed a managbantay ken natibker iti panangsalaknib iti daga, pagbiagan ken mismo a biag dagiti umili. Nakuna Salcedo kasapulan Nobyembre-Disyembre 2018 DANGADANG 3
SERYE: PATAWID TI PAKASARITAAN, ITULTULOY TI REBOLUSYONARYO A DANGADANG Dekada 70. Ti intero a pagilian ket sinallukoban ti sipnget ti Martial Law nga inyetnag ti diktadura nga US-Marcos. Kas natulnog nga aso-aso ti imperyalismo, agresibo nga inpatungpal ti rehimen dagiti plano ken proyekto a pagganansyaan dagiti gangannaet a kapitalista, kasta met ti pamilya ken dagiti kroni na. Maibilang ditoy ti kadakkelan a proyekto iti enerhiya a pinondoan ti International Monetary Fund-World Bank (IMF-WB), ti Chico Dam I-IV a mangsaklaw iti Kalinga ken Bontoc. Iti sango daytoy a pangta iti daga, pagbiagan ken biag ti umili, nasindian ti apoy ti nabileg a panagkaykaysa ken armado a panaglaban a nangpasardeng iti proyekto ti diktadura. Protesta ti umili laban iti Chico Dam idiay Tabuk Ti laban para iti nawaya a panagayus ti Karayan Chico Ganansya ti diktadura, umili ti agsagaba Tawen 1974 idi pinanggep ti diktadura a Marcos nga itakder ti serye ti uppat a dam iti Karayan Chico para iti panagpartuat ti kuryente. Dagitoy nga uppat a dam ket naitudo a maitakder iti saklaw ti lima a munisipyo iti Kalinga ken Mountain Province. Ti Dam 1 ket banda iti Bontoc, Dam 2 idiay Betwagan, Sadanga, Dam 3 idiay Basao, Tinglayan, ken ti Dam 4 ket idiay Tomiangan, Dupag, Tabuk. Daytoy ket nakapauneg iti disenyo ti Regional Industrialization Program ti diktadura a ti panggep ket panangiserrek kadagiti manangdadael ken mananggamgam a proyekto iti Cordillera. Ti nasao a dam, a maysa kadagiti kadakkelan a maitakder iti intero nga Asya iti daytoy a panawen, ket manglayus iti agarup 80, 000 ektarya ken mangpapanaw iti nasurok 100,000 nga umili ti Kalinga ken Mountain Province manipud iti daga da. Ti sungbat ti umili Iti damo pay laeng a panagserrek dagiti surbeyor ti NAPOCOR tapno iyawis ti dam ket inrehistro dagiti umili ti oposisyon da. Ngem gapu iti panangipilit ti gobyerno nga agsurvey, nauma ti umili kadagiti pamiting ken inyaramid da ti panangrakrak iti kampo dagiti surbeyor ken insubli da dagiti materyales idiay Tabuk. Nangikuyog metten dagiti surbeyor iti puersa ti Philippine Constabulary (PC) iti sumaruno a iyuumay da. Nagisayangkat met laeng ti umili iti nadumaduma a wagas ti panagtignay tapno malapdan ti plano a dam - kas iti panangipatulod ti innem a petisyon, delegasyon ken dadduma pay. Ngem panang- allilaw, militarisasyon ken panag-abuso ti insungbat ti gobyerno, kas iti panangibalud iti 100 a taga- Kalinga kadagiti kampo militar. Sumagmamano a panglakayen ti naallilaw ti Presidential Assistance on the National Minorities (PANAMIN) ken ti binukel a Kalinga Special Development Region (KSDR). Binukel,inarmasan ken inusar ti PANAMIN ti yunit ti Civilian Home Defense Force (CHDF) tapno paputoken ken paypayan dagiti tribal war. Iti sango ti umir-irteng a militarisasyon ken abuso, lalo ketdi a timmibker ti umili. Limmawa ti panagtignay ken ngimmato dagiti addang da. Maibilang ditoy ti panagrakrak ti 500 nga umili ti Tomiangan, Tanglag, Cagaluan ken Ableg iti kampo dagiti PC, komprontasyon dagiti babbaket iti puersa dagiti militar, ken ti panangangay kadagiti anti- dam a bodong (kitaen ti detalye iti Hulyo-Agosto 2018 nga isyu). Kagiddan na daytoy ti nasinasina nga insidente ti panangbira dagiti armado ti tribu iti NAPOCOR. Iti panagserrek ti Bagong Hukbong Bayan, mas napairutan ti panagkaykaysa ti umili ken naaddaan ti anti-imperyalista a galad ti laban kontra iti dam. Adu dagiti kabataan ti simmampa manipud kadagiti erya a saklawen ti dam. Iti panagtipon ti tignay masa ken ti armado a pannakidangadang, saan a natebbag ti gobyerno ti tibker ti pangngeddeng ti umili a lumaban. Ti panangpatay ti PC kenni Macliing Dulag ken panangsugat kenni Pedro Dungoc, dua kadagiti mabigbig a pangat ti tribu a Butbut, ket nangrubrob iti pungtot ti umili ken nangpalawa iti oposisyon, 4 DANGADANG Nobyembre-Disyembre 2018
a nakadanon inggana iti internasyunal a tukad. Kamaudiananna, gapu iti nalawa nga oposisyon ken panagpigsa ti armado a pannakidangadang, napuersa ti reaksyunaryo a gobyerno nga iyatras ti konstruksyon ti dam. Dam idi inggana itatta Nasurok 40 tawen ti napalabas ngem saan latta a nagbaliw ti panagkita ti gobyerno iti daga ken kinabaknang ti Cordillera - kas rekurso a pagganansyaan ken mailako kadagiti kapitalista, saan a kas materyal para iti panangipadur-as iti pagbiagan ken kasasaad ti marigrigat nga umili ti Cordillera ken ti sibubukel nga umili a Pilipino. Iti uneg ti Build, Build, Build a programa ni Duterte, naipuesto ti aplikasyon dagiti gangannaet ken lokal a kumpanya tapno agitakder kadagiti proyekto a dam para iti kuryente ken irigasyon. Ti Chico River Pump Irrigation Project (CRPIP) ket maysa kadagiti pinirmaan ti rehimen Duterte a loan agreement idi naangay ti 31st Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) Summit idi Nobyembre 27, 2017. Siyam a dam a para iti kuryente met ti naiplano a maitakder iti mismo a Karayan Chico ken kadagiti sanga na a Karayan Pasil, Saltan ken Tanudan. Iti intero nga Ilocos-Cordillera, didigra ti impaay dagiti proyekto a dam iti daga ken pagbiagan ti umili. Namin-ano a napadasan dagiti umili ti Pangasinan ti layus kalpasan a naitakder ti San Roque Dam manipud 2003 inggana iti 2018. Iti kangitingitan ti bagyo a Pepeng idi 2009, nganngani 90% ti Pangasinan ti nalayus idi nangibulos ti San Roque Dam ti danum. Kasta manen ti napasamak daytoy Hulyo ita a tawen gapu iti habagat, nu sadino ket 410 a pamilya manipud iti 17 a munisipyo ti probinsya ti napilitan a nagbakwit. Kadagiti komunidad idiay Ifugao ken Isabela nga adda iti pagayusan ti Magat River, kanayon da a mapadasan ti layus gapu iti panangibulos ti danum tunggal panagtutudo ken no adda bagyo. Saan latta a malipatan ti 12,000 nga Ibaloy a napapanaw idiay Benguet ti kapadasan da idi naitakder ti Ambuklao ken Binga Dam idi 1951. Kas kadakuada, adu dagiti umili a maisakripisyo a mapapanaw manipud iti daga da tapno ikkan-dalan ti panangitakder kadagiti makadadael a proyekto a kas iti dam iti intero a Pilipinas. Adun ti kapadasan Iti Pilipinas, magupgop ti kapadasan ti umili kadagitoy a proyekto iti nilalaon ti National Workshop on Dams a naangay idi 2001 idiay Baguio City: "Dagiti naitakder a dam iti intero a pagilian ket para laeng iti panagdur-as manipud iti panagkita dagiti gangannaet a negosyante, funding agencies ken ti gobyerno. Gapu ditoy, ti umili a Pilipino, lalo dagiti mannalon ken nailian a minorya ti agbayad ti nangina. Naawan ti kinatao ken ti tawid dagiti komunidad. Dagiti komunidad a maapektaran dagitoy a proyekto ti gobyerno ket gagangay a makasagsagrap ti harassment, militarisasyon ken ti panaglabsing iti karbengan tao. Ti pagbiagan ti umili ket inlemmes ti kinaagum iti ganansya." ti a pairutan itultuloy panagkaykaysa, labanan ti amin ibutaktak ken a manangdadael ti panagkaykaysa a taktika ti rehimen, ken papigsaen ti pannakidangadang ti umili a mangsalaknib iti daga ken kinabaknang. Saan a palubosan a maipaima kadagiti gamrud a kapitalista ti kinabaknang ti Karayan Chico ken intero a Cordillera. Babaen laeng iti panangdepensa kadagiti rekurso nga inaywanan, inlaban ken inpatawid dagiti immuna a kaapuan a maipreserba dagitoy kasta met ti nabaknang a kultura ken identidad ti nailian a minorya. Ti pudno a panagdur-as ket magun-od laeng basar iti nainkalintegan ken patas a sistema, saan a basar iti kinagamrud ti sumagmamano. Daytoy a kinagamrud ti mangibungbunga iti panangidadanes iti marigrigat, laeng nga agbaringkuas ken labanan ti sistema nga iturturayan dagiti agar-ari a dasig ken amo da nga imperyalista. Ti panagballigi ti rebolusyonaryo a gubat dagiti marigrigat laban kadagiti mananggundaway ken manangidadanes a dasig ti kakaisuna a solusyon tapno magun-od ti pudno a panagdur-as ken rang- ay babaen iti husto a panag-usar kadagiti rekurso ti pagilian para iti pagimbagan ti umili a marigrigat ken nabaybay-an. Rumbeng nga maaywanan dagitoy a kinabaknang ken rekurso ti Cordillera ken dadduma pay a paset ti pagilian tapno mausar iti panawen ti sosyalista a konstruksyon apaman a mangabak ti nailian-demokratiko a rebolusyon. Kasapulan nga isunga rumbeng Nobyembre-Disyembre 2018 DANGADANG 5
TI PANAGABANTE TI TIGNAYAN A KABATAAN ITI KALINGA Tulbek iti aktibo a panagtignay dagiti kabataan ket ti panangipangato iti kamulatan da kagiddan ti panangpatignay kadakuada kadagiti kongkreto a kampanya," daytoy ti nailanad ni Ka Raniag, chairman ti maysa a munisipal a tsapter ti Kabataang Makabayan - Demokratiko A Timpuyog ti Agtutubo iti Kordilyera (KM-DATAKO) iti probinsya ti Kalinga. Ni Ka Raniag, kas iti adu a kabataan iti sona a gerilya, ket nairuam a kanayon a makakitkita ti kakadua a Hukbo manipud pay laeng kaubing na. Malagip na dagiti salidummay nga isursuro dagiti kakadua, kasta met ti aktibo a kultural a trabaho tunggal sumangpet ti kakadua iti baryo da. Kagiddan ti panangisuro ti kakadua kadagiti kanta ket ti panangpatignay met kaniada nga ubbing tapno agproduksyon, agurnong ti bagas ken agkalap ti impormasyon kasilpo iti kabusor. Itugtugot met ni nanang na isuna kadagiti panagadal ken pulong a maangay iti baryo kasilpo iti kasasaad ti umili. Idi nagturpos isuna ti hayskul, napan nagbirbirok iti ti nadumaduma a trabaho pagkasapulan iti kuarta. Maibilang kadagiti trabaho a sinerrek na ket ti panagweyter iti maysa a restaurant, panag-barker iti paradaan ti jeep, panagkonduktor iti jeep, ken dadduma pay. Pinadas na met laeng nga ag-small scale mining (SSM) iti sabali a munisipyo, ngem saan a nagbayag isuna ditoy gapu iti nakita na a nakaro a pananggundaway ti financier kadakuada, ken ti kinaadu ti mabayadan nu sumrek iti nasao nga SSM area. iti sentro gapu iti baryo tapno agkonsentra laengen iti panagtalon. Ditoy a nasabat na manen ti kakadua. Daytoy metten ti panawen a naayaban isuna para iti maysa a pormal a panagadal ti Ababa a Kurso iti Gimong ken Rebolusyon a Pilipino (AKGRP) kadua na ti dadduma pay a kabataan iti lugar. "Idiay kon a naawatan nu apay nga adda ti NPA ken apay nga agrigrigat kami latta uray kasano ti gaget mi," kuna na. Tunggal agbase ti kakadua iti balay da, awan sarday ti panagsaludsod na kasilpo iti rebolusyon ken kasilpo iti kasasaad ti kabataan. Manipud idiay, aktibo a nagtigtignay inggana iti panag-organisa na kadagiti pada a kabataan. Nagsubli isuna "Idi damo ket narigat, gapu ta adda ti bain ko ken adda pay ti madlaw a panangtagibassit dagiti kabataan a kayat mi nga organisaen," nayon ni Ka Raniag. Ngem nagpursigi latta isuna ken ti dua pay a kakadua na a da Ka Wigan ken Ka Mulong tapno maallukoy dagiti pada da a kabataan. Kadagiti 6 DANGADANG Nobyembre-Disyembre 2018 taripnong ti kabataan, kas iti panawen ti panagay- ayam ti basketball ken pulong ti Sangguniang Kabataan iti baryo ket isayangkat da dagiti panagadal kalpasan na. Uray dagiti estudyante, kas iti kabsat na a ni Ka Alena ket naallukoy na nga agpaorganisa ken mangbukel ti grupo ti KM-DATAKO iti uneg ti eskuelaan da. Gundawayan da met laeng dagiti piknik ken tiempo ti trabaho a produksyon tapno mangted ti panagadal. Gapu ditoy, lima a grupo a pang-organisa ti kabataan ti nabukel da iti tallo a baryo. Kadagiti anibersaryo ti KM, Partido ken NPA, nagisayangkat da kadagiti operation pinta- operation dikit (OP-OD) kadagiti kalsada iti asideg ti baryo ken kabangibang a barbaryo. Naisayangkat ti probinsyal a kumperensya ti KM-DATAKO iti maysa a sona a gerilya idiay Kalinga idi 2016. Dimmar-ay ditoy ti nasurok 150 a kabataan manipud iti nadumaduma a munisipyo ti probinsya. Adda met nag-atendar a naggapu iti syudad ti Baguio ken Metro Manila. Nasurok 30 ti dimmar-ay manipud iti munisipyo da Ka Raniag. Pinag-adalan da ti Espesyal a Kurso iti Nailian a Minorya (EKM-NM) ken Oryentasyon ken Pakasaritaan ti KM-DATAKO. Ditoy met laeng a nabukel ti probinsyal ken mano a munisipal a tsapter ti KM-DATAKO. Ni Ka Raniag ti nabutosan kas chairman ti maysa kadagiti munisipal a tsapter. Ditoy a mas nareppet ti panagtignay dagiti kabataan iti probinsya kasta met iti munisipyo da Ka Raniag. Naited nga atas iti munisipal a tsapter da Ka Raniag ti panangpauneg iti panggimong a panagsukisok (SI) kasilpo iti kinasaknap ti panagmula ti Bt corn iti munisipyo, ken ti panangisaknap ti propaganda a
trabaho agraman ti text barrage ken panang-usar iti social media kas iti Facebook. Kasta met ti ti tuloy-tuloy a panagpalawa panag-organisa dadduma pay a baryo ken panagpasampa iti Hukbo. Iti las-ud ti maysa a bulan, nabukel da ti tallo a GP iti dua a baryo. Inaramid da daytoy babaen iti panangisayangkat ti cultural a trabaho. Iti naipakita da a kinaregta, uray dagiti kameng ti PKM ket naawis a kumuyog iti dadduma iti panagrikos da a baryo tapno agpropaganda ken ag-organisa. Aktibo da met iti nadumaduma a nakipaset iti a kampanya ken tignay masa iti probinsya. Kabayatan na, agsagsagana da a makipaset iti dagiti mannalon kadagiti programa ti agraryo a rebolusyon (agreb) iti munisipyo da - ti pananglaban iti usura wenno nangato nga interes iti pautang kadagiti mannalon nga agmulmula ti mais ken ti panangipangato ti tangdan dagiti mangmangged talon. Adu met laeng kadagiti kabataan ket makitegtegged kadagiti nalalawa a kamaisan iti munisipyo da iti nababa unay a sweldo. panangisayangkat a kameng ti munisipal a tsapter ti simmampa iti Hukbo. Siaammo da Ka Raniag a ti rumbeng nga komitment nga agtignay para iti armado a pannakidangadang tapno ad-adu pay ti mapasampa da iti Hukbo. "Madama a mabukbukelen ti pangngeddeng ko nga agpultaym iti Hukbo, nga isu ti karit kadakami a kabataan. Isunga bayat nga agsagsaganaak para ditoy a desisyon ket iti Milisyang pimmaunegak pay Bayan iti baryo mi," pananggibus na. ipangato Kalpasan ti innem a bulan, dua Dagiti biktima ti Martial Law, inpanawagan ti panangibalud kenni Imelda "Tinakaw a kuarta isubli iti umili!" "Imelda ibalud!" Dagitoy ti panawagan dagiti biktima ti martial iti Sandiganbayan anti-graft court tapno irupir ti panangipatungpal ti sentensia kenni dati a First Lady Imelda Marcos. Nangisayangkat ti piket dagiti aktibista ken biktima ti martial law idi Nobyembre 14 iti sango ti Sandiganbayan kalpasan ti pananghusga a nagbasol ni Imelda iti pito a kaso ti korapsyon. idi naibaba ti Nobyembre 9 desisyon ti nasao a korte nu sadino ket nasentensiaan isuna a mabalud iti las-ud ti 42-77 tawen gapu iti pito a kaso ti korapsyon. Nadesisyunan met laeng a saanen a mabalin a tumaray isuna iti aniaman a posisyon iti gubyerno. law Ni Imelda Marcos nga asawa ti diktador a Ferdinand Marcos ket nagbalin a kangrunaan a kakumplot iti panangitakder ken panangpondo kadagiti pribado a foundation idiay Switzerland a naipanan dagiti tinakaw da a pondo ti pagilian. Sinuportaran ti organisasyon Ex- Samahan ng mga a detainees laban sa Detensyon at Aresto (SELDA) ti nasao a panangsentensia ken inrupir da iti korte a rumbeng a dagus nga ibalud ni Imelda. Inyebkas ti Solidarity of Peasants Against Exploitation ( S T O P - E x p l o i t a t i o n ) , organisasyon dagiti mannalon iti Ilocos, ti ragsak iti nasao a desisyon. "Daytoy ket balligi ti umili a nabayagen a maur- uray," kuna ni Antonino Pugyao ti nasao a a grupo. Nainayon na a saan a nagsarsardeng dagiti Marcos ti iti panagtakaw ti pondo gubyerno, kas iti ar-aramiden ni Imee Marcos a nadumaduma a transaksyon ti probinsyal a gubyerno ti Ilocos Norte kas iti panangusar ti pondo ti RA 7171 wenno tobacco excise tax tapno igatang kadagiti overpriced a tagapagsarita tricycle idi napalabas a tawen. Husto laeng a maawagan da nga agtatakaw, ken rumbeng nga itultuloy nga iwaragawag ti kinakorap daytoy a pamilya. Agpada a kinundenar ti SELDA ken STOP-Exploitation ti panagduadua ti PNP nga arestaren ni Imelda, kasta met ti panangipalubos nga agbayad isuna ti P150,000 a piyansa. Nakuna met laeng ni Pugyao a "nu simple laeng a tao wenno kritiko ti gubyerno dayta, siguradon nga inarestar dan uray nu awan pay laeng kaso. Gapu ta ni Imelda ket nabaknang ken nasinged iti presidente, irasrason metten dagiti pulis ti kinabaket na ken dadduma pay a rason." Saanen a masdaaw dagiti biktima ti martial law iti takder ti PNP gapu ta nabayagen nga ik-ikkan ni Duterte ti ispesyal a panagtrato ti pamilya a Marcos. Naibaga ti SELDA a ti nasao a desisyon ti Sandiganbayan ket istorikal a desisyon a masapul nga ipatungpal. Inpanawagan ti SELDA a masapul a takderan ti nasao a korte ti desisyon na ken saan a mabuteng iti kinasinged dagiti Marcos iti rehimen ni Duterte. Nobyembre-Disyembre 2018 DANGADANG 7
Bagyo a Rosita, nangpakaro iti panagsagaba Saan pay laeng a nakabawi dagiti umili ti Ilocos-Cordillera manipud iti napalabas a didigra nga impaay ti bagyo nga Ompong, nangipaay manen ti dakkel a perdi iti pagbiagan ti bagyo a Rosita idi Oktubre 30. Kakaruan a resulta daytoy a bagyo ket ti reggaay a napasamak idiay Bgy. Banawel, Natonin, Mountain Province, a nakatayan ti nasurok 30 nga empleyado construction ken worker ti Department of Public Works and Highways (DPWH) a temporaryo a nagbakwit iti pasdek ti ahensya iti kangitingitan ti bagyo. Dimmanon met iti P1.39 iti bilyon ti kabuklan a perdi agrikultura ti intero nga Amianan a Luzon, ken nangapektar iti 4,921 a mannalon kadagiti probinsya ti Benguet, Ifugao, Kalinga, Mountain Province, La Union, Pangasinan ken dagiti probinsya iti kabangibang a Rehiyon 2 ken 3. Kangrunaan a nadadael dagiti kapagayan, kasta met dagiti mula a mais, kape, prutas ken nateng. Kasta met nga adu ti perdi iti sektor ti fisheries ken panagtaraken kadagiti dinguen. Iti Cordillera, dimmanon iti 355 barangays ken 17,468 a pamilya ti naapektaran iti nasao a bagyo. 3,567 a balbalay ti dinalapus ti bagyo, no sadino ket 275 ti nakaro a naperdi bayat a 3,292 met ti partially damaged. Iti met Ilocos, 267 a balbalay met ti nakalak-am ti dadael. 164 a barangay ken 9,760 a pamilya met ti naapektaran iti nasao a bagyo. Dadakkel a batbato ken dadduma pay a debris ti nagtinnag kadagiti nasao a pasdek ti DPWH manipud iti kangato a 500 metro ken nagdiretso iti Sifu River idi malem ti Oktubre 30. Kaaduan a natay iti nasao a pasdek ket iti mangmangged a naggapu nadumaduma a lugar iti Cordillera ken Cagayan Valley, kas iti Aguinaldo, Ifugao; Tabuk City, Kalinga; Baguio City, Abra, La Union ken Isabela. Immay dagitoy para iti konstruksyon ti dua nga annex building ken panagnayon ti mano pay a floor iti main building. Malaksid pay ditoy, adda pay ti agarup 18 a tao ti natay idiay Kalinga ken dadduma a paset ti Mountain Province ken Ifugao gapu met laeng iti panagreggaay ken pannakalmes idi panawen ti nasao a bagyo. Maibilang ditoy ti reggaay idiay Barangay Batad, Banaue a nanggabur iti balay ti pamilya a Pinnay ken nakatayan ti uppat a kameng daytoy; ken ti reggaay iti dua a barangay idiay Lubuagan, Kalinga a nakatayan ti tallo nga ubbing. Adda met laeng ti maysa a mangmangged ti kalsada a natay idiay Banaue ....suruten iti panid 9 Awan sarday ti pammadakes kadagiti organisasyon masa iti Ilocos ken Cordillera Agtultuloy a kunkundenaren dagiti progresibo a grupo iti Ilocos ken Cordillera ti umir-irteng a panangpadakes, panagpangta ken harasment kadagiti organisasyon ti mannalon, kababaihan ken ka- bataan iti nadumaduma a lugar kadagiti rehiyon. Kangrunaan a por- ma dagitoy ti dakes a propaganda wenno red-tagging, surveillance ken pilit a panagpasurender, kas iti napadasan dagiti umili ti Ifugao, Ilocos Sur ken kabataan ti Baguio City. Panangpadakes kadagiti organisasyon masa. lider- mannalon ken dadduma pay a sibilyan kas "Dagiti NPA iti ili ken syudad," "Recruiter iti eskuelaan/ IFSU," "NPA kontak," kadagiti fliers a nakita ti umili ti Lamut, Ifugao nga agkaiwara iti sango ti istasyon ti pulis iti nasao a munisipyo idi Oktubre 11. Dagiti nainaganan ket kameng dagiti organisasyon nga Ifugao Peasant Nainaganan dagiti Movement (IPM) ken ti Ub- ubbon di Binabai ad Ifugao (UBI), ken aktibo kadagiti kampanya para iti panaglaban iti peste ti kamote, panaglaban kadagiti iti karbengan-tao panaglabsing ken panag-organisa kadagiti mannalon. Malaksid idiay Lamut, laeng dagitoy naiwaras met kadagiti kabangibang a probinsya ti Isabela ken Nueva Vizcaya. Malagip a nagturong iti brutal a panangpatay kadagiti lider-masa a kas kenni William Bugatti idi 2014 ken ni Ricardo Mayumi idi Marso daytoy a tawen ti kastoy a panangpadakes kadagiti lider- masa ken aktibista iti probinsya. ti grupo a Youth Act Now Against Tyranny (YANAT) Baguio-Benguet chapter iti sesyon ti konseho ti Baguio City ti harasment nga ar-aramiden ti Baguio City Police Office (BCPO) laban kadagiti progresibo a iti kabataan a paset ti grupo Inwaragawag 8 DANGADANG Nobyembre-Disyembre 2018
inuulbod a "Red October" nga istorya ti rehimen a Duterte. Iti meme nga in-post ti BCPO iti social media page a "BCPO Kasangga Mo," binirngasan organisasyon na Partylist, a Anakbayan, National Union of Students of the Philippines, College Editors Guild of the Philippines, League of Filipino Students (LFS), ken dadduma pay kas terorista ken rekruter para iti parparbo a "Red October" a plano. Naipalkat met laeng iti nasao a post ti ladawan dagiti nasyunal a lider dagitoy nga organisasyon. Daytoy a produkto ti imahinasyon ti rehimen ken AFP-PNP ket plano kano ti CPP tapno padisien iti iti turay. Nangipila ti reklamo Commission on Human Rights (CHR)-Cordillera dagiti nasao nga organisasyon laban iti daytoy nga aramid ti BCPO. Inpaayab met ti Baguio City Council ti BCPO idi Nobyembre 26 tapno agpalawag kasilpo ditoy nga isyu. dagiti Kabataan ni Duterte Nakuna ni Marben Panlasiqui, convenor ti YANAT a malaksid kadagiti social media posts, iyar-aramid met agresibo nga laeng dagiti puersa ti pulis dagiti oryentasyon ken seminar iti nadumaduma a kolehiyo ken Kadagitoy nga aktibidad, ipabpabuya da dagiti pabuya a kas iti "Safety and Security" ken "Know Your a mangbirbirngas Enemy" kadagiti lehitimo a grupo a kritiko dagiti manangidadanes a ken kas patakaran unibersidad. mananggundaway ti gubyerno prente ti Communist Party of the Philippines-New People's Army- National Democratic Front of the Philippines (CPP-NPA-NDF). Puersado a panagpasurender. Naiparada kas kameng ti "komunista-terorista a grupo" ni Rene Tawagen, dati a kagawad ti Barangay Bugnay, Galimuyod, Ilocos Sur ken kameng ti ti mannalon a organisasyon nakapauneg iti Solidarity of Peasants Against Exploitation (STOP-Exploitation). Malaksid a pay kabataan ken 17 a mannalon ti pilit a pinasurender ti militar. Iti panangilanad ti maysa a residente, pinilit dagiti kameng ti 81st IB isuda nga umatendar iti pamiting ti militar idi Setyembre 24, ken ditoyen a naayaban dagiti nagnagan da ken pinilit nga agsapata da kas "surenderi" iti sango dagiti opisyal ti barangay. Ti kaubingan kadagitoy a pilit a napasapata ket agtawen kaniana, sangapulo Iti met kabangibang a ti 11. baryo ti Barangay Legazpi, siyam a kabataan met ti pilit a pinasurender ti 81st IB nga agiyar- aramid ti Community Support Program nasao a baryo. Minandaran met laeng ti 81st IB dagiti nasao a 'surenderi' nga agreport iti battalion headquarters da idiay Barangay Bugbuga, Sta. Cruz idi Setyembre 30. Tallo a bulanen a nakakampo dagiti puersa ti 81st IB iti sumagmamano a baryo ti Galimuyod manipud Hulyo. kadagiti Idiay met Ifugao, 23 a mannalon ti pilit a naiparang kas 'nagsurender' a kameng ti BHB idiay Lagawe iti maudi a lawas ti Nobyembre. Daytoy ket kasaruno ti napasamak a rinnupak dagiti kameng ti BHB ken puersa ti 54th IB idiay Bgy. Namal, Asipulo. Panangipila iti parbo a kaso kadagiti lider-kababaihan. Uppat a lider-kababaihan ti kinasoan ti AFP ken gubyerno kadagiti parbo a kaso kas paset ti panangkriminalisa kadagiti progresibo nga organisasyon. Maysa kadagitoy, ni Rachel Mariano, ti naibalud manipud idi Setyembre. Ni Mariano ket Health and Program Desk Coordinator ti Community Health Education Services and Trainings in the Cordillera Region (CHESTCORE). Ti CHESTCORE ket grupo dagiti community health workers a kadagiti mangisaysayangkat pangsalun-at panagsanay a kadagiti sulsulinek a baryo ti Cordillera. ....Bagyo a Rosita manipud panid 8 idi natinnag ti backhoe nga imanmanehar na bayat nga agdaldalus ti nagaburan a kalsada idiay Banaue. Maysa met a mannalon ti naanod iti napigsa a karayan idiay Barangay Poblacion, Lacub, Abra bayat nga agbalballasiw iti maysa a rangtay. Dua a sibilyan ti mabirbirok kadagiti Barangay Lias ken Kalew, Barlig, Mountain Province. ulat, 15 nga ektarya ti paypayaw ti nagaburan idiay munisipyo ti Tanudan, Kalinga. Nalayus met ti Dacalan Elementary School ken Lubo Elementary School iti nasao nga ili idi dimmakkel ti Karayan Chico, a nangperdi iti lima a classroom ken maysa a library. Nagaburan ti kaaduan a kalsada iti intero a Cordillera kas resulta daytoy a bagyo. Adu met nga impraistraktura ken taltalon ti nadadael iti rehiyon. Basar kadagiti inisyal nga Nobyembre-Disyembre 2018 DANGADANG 9
! I T M A Y A G G N A H K O T A M A A K I S G N E B M U R g n e b m u R ! ! g n e a ! ? K A A N A U J I R A M , Y A R U G A . . . K A S S E R T S - I A M A T Y A P ) t i h t i h ( S K I M O K L E U N A M S U B I - B I A M A N A A S @ % # P G N A R U K ! K I D A A G N Y O T I G A D ! ! G N A H K O T N A L P O I T k a y a b m a t . . . h h a A t e m n a w a . . g n e a a o m d e t n m a g i . . h h a . . . o h a b a r t 10 DANGADANG Nobyembre-Disyembre 2018 I T R I T R A M I T I G A D A K ! N O Y S U L O B E R N O T A D I T O Y A T N E O T E L P M U K i t a t s n u m o K o d i t r a P i i t n o t a d i a g n o r b i l i t n e o t e p m u k a o y a t n a g n o u n n i t i t g a P l l n m a i i t i g a d a k a r a p a r e l l i d r o C - s o c o l I i t i n a y a B g n o b k u H g n o g a B n e k s a n p i i l i P m e y y a g a g n e k n a g a b a k , a y i l i m a p a k a n m a i i t s w a a M i . n o y s u o b e r i t l r a u n a b a n e k n a w a d a l i t i d o u t a p g a l i a g n n a y a n g i t a o y r a n o y s u o b e r l i t r a u n a b i t i g a d d o u t a p g n a n a p l i i t t e m a t s a K . r i t r a m g a n a a u d a k a k i t i g a d n a g a n a o n d u p i t o y a t g e t a p t a p i i t i g a d a k n o t a d a y a p a m u d d a d n e k g n w o r d i , w n a d i i t i g a d a k . o y r a g u l i t i B H B i t t i n u y a n a g t i s a a k i t i y o t i g a d n m a i d o u t a p l I . r i t r a m a
KULTURA Bilang Ka Tala Di nagsisimula, di nauubos, di natatapos. May una at huli, Ngunit di pa nararating ang katapusan. Bagay na hilig aralin, Ng nilalang na nakadiskubre Kung pa'no maintindihan, Mapakinabangan at Magagamit na palatandaan. 'Ayun nga' Tumatanda ka na At di malayong susunod ang iba. Tulad niya, siya, siya At lahat tayong humihinga Ngunit numero ng bawat isa Ay di kailanman itinatakda 'Di Diyos, Bathala, ni Tadhana ang makapagsasabi ng "Tapos na" 'di manunulat, 'di makata Ni kaaway ng kilusan at masa Dahil tayo'y walang katapusan Ang ating bahagi ay mananatili, Kahit bangkay ay nasa libingan. Mga numerong nag-alay ng higit Kaysa lahat ng numerong nabanggit Dahil karangala'y 'di batay sa bilang Ng kahit ilang ambag sa digmaan At sa 'ting gintong karanasan Higit pa sa bilang ang ating ipagdiriwang Kundi ang mga tagumpay at kabiguan Na siyang nagpapatatag sa'ting kilusan Hala, At ating paramihin at patatagin Ang ating bilang At maligayang ika-50 na kaarawan sa namumuno sa ating mapagpalayang kilusan


Insubli ti Apo ti Simbaanna babaen ken ni Joseph Smith (Isaias 29:12, 14). Koloran dagitoy a ladawan dagiti nakaskasdaaw a banag nga inaramid ti Apo a nangisubli iti Simbaanna. Iti blangko nga espasio, mangidrowing iti ladawan ti bagim a makiramraman iti nakaskasdaaw nga aramid ti ebanghelio. Mangaramid iti maysa a libro babaen ti pananggetteng kadagiti rektanggulo, pananglussok kadagitoy, ken panangsingdan kadagitoy a sangkamaysa iti sinulid. MAYSA A DATDATLAG NGA ARAMID KEN PAGSIDSIDDAAWAN Ti Umuna a Parmata Ti Libro ni Mormon Ti pannakaisubli ti Aaronic Priesthood Ti panagparang ni Jesucristo iti Templo ti Kirtland


Rice Technology Bulletin Series 1 Released Rice Varieties (1968-1994) 2 Pagpaparami at Pagpupuro ng Binhi sa Sariling Bukid (1st Edition) 3 Paggawa ng Maligaya Rice Hull Stove 4 PhilRice Micromill 5 PhilRice Flourmill 6 PhilRice Drumseeder 7 PhilRice Rototiller 8 Rice Food Products 9 PhilRice-UAF Batch Dryer 10 Integrated Management of the Malayan Black Bug 11 SG800 Rice Stripper-Harvester 12 Dry-Seeded Rice-Based Cropping Technologies 13 Maligaya Rice Hull Stove 14 10 Steps in Compost Production 15 Rice Tungro Virus Disease 16 The Philippine Rice Seed Industry and The National Rice Seed Production Network 17 10 Hakbang sa Paggawa ng Kompost 18 10 nga Addang ti Panagaramid iti Kompost 19 Characteristics of Popular Philippine Rice Varieties 20 Rice Stem Borers in the Philippines 21 Rice Food Products (revised edition) 22 Leaf Color Chart (English) 23 Leaf Color Chart (Ilocano) 24 Leaf Color Chart (Pilipino) 25 Equipment for Rice Production and Processing 26 Use of 40kg Certified Seeds per Hectare 27 Rice Wine 28 Management of Field Rats 29 Controlled Irrigation: Saving water while having good yield 30 Minus-one Element Technique: Soil Nutrition Deficiency Test Made Easy 31 Management of the Rice Black Bug 32 Management of Zinc-deficient Soils 33 Management Options for Golden Apple Snail 34 Use of Evaporation Suppressant 35 Pagpaparami ng Purong Binhi ng Palay (2nd Edition) 36 Management of Sulfur- Deficient Lowland Rice Soils 37 Management of Planthoppers and Leafhoppers 38 Management Options for Ricefield Weeds 39 Use of Indigo as Green Manure 40 Management of Salt-affected Soils for Rice Production 41 Wet-Seeded Rice Production 42 Matatag Lines 43 Hybrid Rice Seed Production 44 Metarhizium anisopliae: Microbial Control Agent for Rice Black Bug 45 Integrated Nutrient Management for Rice Production 46 Management of Armyworms/Cutworms 47 Carbonized Rice Hull 48 Rice-based Microbial Inoculant 49 50 Rice Postproduction Practices 51 Ecological Rice Farming 52 Modified Dry Direct Seeding Technology 53 Palayamanan: Making the Most out of Rice Farms 54 Practical Guidelines in Predicting Soil Fertility Status of Integrated Farm and Household Waste Management Lowland Rice Soils 55 Bakanae: The Foolish Disease of Rice 56 Management of Rice Blast Disease 57 Root-knot Management in Rice-Onion Cropping System 58 Management of Yellow and White Stem borers 59 The PhilRice Dapog Technology 60 Rice Straw-Based Nutrient Management in Irrigated Lowland Rice 61 Biofertilizer Production: Vesicular Arbuscular Mycorrhizae (VAM) 62 Trichoderma: Biofungicide for vegetables 63 Barayti ng Palay handog ng PhilRice 2007-2009 64 Management of Zinc-deficient Soils (revised edition) 65 Soil Series: Improving Agricultural Productivity in Pampanga 66 Soil Series: Improving Productivity in Tarlac 67 Laboy tiller: Improving deep muddy and swampy rice lands 68 B&S Rice mini-combine harvester 69 Rice Disease Diagnostic Kit 70 Reducing Methane Emissions from Irrigated Ricefields 71 Rice Hull Gasifier Engine-Pump System 72 Kontroladong Pagpapatubig 73 Saclob: Airtight Storage for Rice Seeds 74 No Tillage Technology in Irrigated Rice Production 75 Mangement of Yellow and White Stem borer (2011) 76 Management Options for Ricefield Weeds (2011) 77 Management of Salt-Affected Soils 78 Pangangasiwa ng Dilaw at Puting Aksip 79 Metarhizium: Ang mikrobyo sa pagsugpo ng atangyang itim 80 Minus-One Element Technique (MOET): Pagsusuri ng Sustansiya sa Lupa 81 Rice Husk Gasifier Stove 82 PalayCheck System for Upland Rice Farming 83 Systemang Reduced Tillage para sa Palayang may Patubig 84 Mushroom Production 85 Postharvest Management Protocol 86 PhilRice Rototiller 87 PalayCheck System for Highland Rice Production 88 PalayCheck System for Upland Rice Farming 89 Brown Rice Machine 90 Pagpaparami ng Purong Binhi ng Palay sa Sariling Bukid 91 Multicrop Reduced-till Planter 92 Mechanized Hybrid Rice Cultivation 93 PalayCheck System for Highland Rice Production 94 Pamamahala ng mga Damo sa Palayan 95 Management Options for Rice field Weeds (revised version) 96 Gabay sa Paghahanda ng Punla para sa Mekanikal na lipat-tanim ng Palay (Dapog Technique) 97 Multicrop Reduced-Till Planter (for rice, corn, and mungbean) 98 Mechanical Transplanting of Rice 99 Best Management practices for reduced Postharvest Losses and Improved Rice Product Quality 100 Agpaadutayo iti Oyster Mushroom
Agpada ti pagay ken mais a kangrunaan ken importante a mula ditoy Pilipinas no iti kalawa ti mamulmulaan ken kaadu ti apit ti pagibasaran. Gapu iti daytoy, adu a garami ken nagbagbagan iti mais ti mapataud. Nupay kasta, adu a manna-lon ti agpuor kadagitoy iti laksid nga adu ti mabalin a pakaaramatanda. Tapno mausar dagitoy iti kasayaatan a wagas, masapul nga agbalin nga organiko nga abono wenno compost. Ti vermicomposting ket saan a kas iti gagangay a panag-compost. Maaramat dagiti alinta tapno mapaalisto ti panag-compost ken magun-od ti nangatngato a nitroheno a kasapulan ti daga. Dua a bulan ti kasapulan tapno makapataud iti vermicompost.Irekrekomendar dagiti eksperto ti panagaplikar iti organiko nga abono. Daytoy ket saan laeng a nayon dagiti naiyaplikar nga inorganiko nga abono ngem, agserbi pay a mangparuka iti daga wenno mangbiag iti daga. PAKAUNA
PANAGPATAUD ITI VERMICOMPOST 1. Panagpili iti lugar a pagaramidan iti vermicompost Pilien ti umiso a lugar a pangipatakderan kadagiti vermi-bins. Masapul a patag ti lugar, addaan iti napintas a drainage ken asideg iti paggapuan ti danum. Mabalin a maaramid dagiti vermi-bins manipud iti aniaman a materiales a mai-tutop a pagikargaan kadagiti alinta ken substrates (kanen dagiti alinta). Napa-paut a mausar dagiti vermi-bins a naaramid iti simento. Iti panagaramid iti concrete bin, agusar iti dua a tukad ti hollow blocks (37 sentimetro ti kangato, 1 a metro ti kaakaba ken 4 a metro ti kaatiddog na). Simentoen wenno ikkan iti plastic sheet ti datar ti vermi-bin tapno saan a makapanaw dagiti alinta. Ikkan iti sumagmamano nga abut ti lansad ti vermi-bin nga agserbi a pagayusan ti sobra a danum. 2. Panangisagana kadagiti materiales iti panag-compost Nupay adu dagiti mabalin a materiales a ma-compost, naruay ken kanayon nga adda iti aglawlaw ti garami, nagbagbagan iti mais, ken rugit dagiti dingnguen. Ti rugit ti dingnguen ket tumulong a mangpadaras ti panagrupsa ti ma-compost ken mangipaay iti nitroheno iti mapataud a vermicompost. 1
Ti kapintasan a rukod dagiti materiales iti panag-compost ket 3 a parte ti rugit ti ding-nguen kada 7 a parte ti garami, wenno 4 a parte ti rugit ti dingnguen kada 6 a parte ti nagbagbagan iti mais. Tadtaden ti garami ken nagbagbagan iti mais tapno al-alisto nga agrupsa. Rugit ti dingnguen Garami Nagbagbagan ti mais EMAS 3. Panangparupsa kadagiti materiales (dua a wagas) a) Compost pit. No abot (compost pit) ti usaren a pagparupsaan, ipenpen dagiti substrates a ma-compost. Suruten ti nairekomendar a rukod wenno bingay ti tunggal substrate kas nailanad iti maikadua nga addang. Bisibisan a naimbag ti kada tukad ti naipenpen sakbay a pasuyotan iti EMAS wenno Effective Microorganism Activated Solution (10ml ti EMAS tunggal 1 litro ti danum). Paalistuen ti EMAS ti panagrupsa dagiti macompost. Kanayon a bisibisan ti linaon ti compost pit ken baliktaden kada 30 nga aldaw tap-no agpapada ti panagrupsada. Iyakar ti naparupsa a substrates iti vermi-bin no medyo ngumisiten ken nalungsot ti langana. 2
b) Vermi-bins. No pilien ti direkta a panagusar iti vermi-bin a pagparupsaan kadagiti substrates, penpenen met laeng dagitoy kas iti wagas no agusar iti compost pit. Para iti 200kg a vermi-bin, pagbinnal- eten nga ipenpen ti 35kg a natadtad a garami ken 15kg a rugit ti dingnguen. No nagbagbagan ti mais ti usaren, 30kg a nagbagbagan ti mais ken 20kg a rugit ti dingguen. Bisibisan a naimbag ti kada tukad ti naipenpen a substrate sakbay a pasuyotan iti EMAS (suroten ti wagas ti panagusar daytoy kas iti compost pit). Kaluban ti vermi-bin iti plastik wenno laminated a sako tapno magun-od ti umiso a kabara dagiti substrates a mangpaalisto ti panagrupsa dagitoy. Saanen a masapol a baliktaden dagiti napenpen a substrate ta maparupsa dagitoy babaen ti anaerobic decomposition. Panagsibog iti EMAS Para iti addang ti panangmentenar ti panagparupsa iti vermi-bins, suruten kas iti compost pit. Kalpasan ti 2-3 a lawas, mabalinen ti agvermicomposting. 3
4. Panangtaripato ken panangmentenar kadagiti vermi-bins No nagusar iti compost pit, iyakar ti naparupsa a substrates iti vermi-bin. Tapno magun-od ti 200kg a kadagsen ti naparupsa a substrates, kargaan agingga iti 28cm iti baba ti ngarab ti vermi-bin. No nagidirekta iti vermi-bins, ikkaten ti kalubna tapno lumamiis. Kalpasan ti maysa nga aldaw kargaan iti alinta. Tunggal 100kg ti naparupsa a substrates, parabawan iti 1kg nga alinta. Kaluban iti plastic nets wenno bulbulong ti vermi-bin tapno maliklikan a kanen dagiti tumatayab, tukak, uleg, ken kuton dagiti alinta. Pagtalinaeden ti dam-eg iti panganan dagiti alinta. Bisibisan ti substrates mamindua agingga iti mamitlo a daras iti kada lawas, siguraduen a saan a maurnong ti danum iti lansad ti vermi-bin. Husto ti kadam-eg daytoy no mangpekkel iti sangagemgem ket adda 5-7 a tedted ti danum. Pagtalinaeden a nadalus ti aglawlaw. Ikkan iti linong ti vermi-bin, saan a kayat da-giti alinta ti lawag. Vermi-bin a nakargaan iti substrates 4
5. Panagapit Apiten ti vermicompost no nangisit ti marisna ken nagbubukel nga umarngi iti nagiling a kape. Isina dagiti alinta ken iyakar iti baro a pangananda. Pamagaan ti vermicompost iti nalinong a lugar ta mapukaw ti ramen na a nitroheno no maibilag. Yukuyoken ti vermicompost no madanon ti 60% a kadam-eg (awan ti agtedted no mapekkel). No kalikagum ti napinpino a produkto, agusar iti 3/6" wire mesh a pag-yukuyok. Isako ti nayukuyok a vermicompost. Tapno mapagtalinaed ti 60% a kadam-eg daytoy, ikarga ti tunggal naisako a vermicompost iti nangisit a garbage bag. Idulin ti vermicompost iti nalamiis ken namaga a lugar no saan pay nga usaren. 5
KANAYONAN NGA IMPORMASYON 1. Makapataud iti 67-70kg a vermicompost kada 100kg ti substrates nga ipakan iti alin-ta. 2. Agbalor iti PhP8 kada kilo ti vermicompost wenno PhP400 kada sako. Nutrient analysis ti vermicompost manipud 70:30 a garami ken rugit ti dingnguen. DA-RFO1 Soils Laboratory, 2020. Parameters pH Quantity 8.73 EC (%) 1.51 Moisture Content (%) 53.14 Total N (%) 0.76 Total P (%) 0.15 Total K (%) 0.43 Zn (ppm) 31.10 Mn (ppm) 541.10 Fe (ppm) 3060.19 Cu (ppm) BDL* BDL- Below Detection Limit 6
Subject Matter Specialist Sonia V. Pojas Technical Editor Bethzaida M. Catudan Iluko Editors Maribel B. Alupay Leah May dC. Tapec Jessica M. Solero Layout Artists Cynthiamay O. Lapat Jimmy I. Jimenez, Jr.