TI LIBRO NI SANTIAGO Ti Pakauna I. Ti Libro ti Santiago ket maysa a Katoliko wenno pangsapasap a Surat. A. Ti sao a katoliko saanna a tudoen ti Iglesia Romana Katoliko, no di ket,pangka-adduan wenno pangsapasap a klase ti Surat. Dagiti tattao a nangawat iti daytoy a surat ket saanna nga inyespisipiko ti congregasyon wenno indibiduwal. B. Dadduma a pangsapasap a nakairamanan ti 1 ken 2 Pedro, ken 1 ken 2 Juan ken ti Judas. Ti maika-3 a Juan ket naiturong iti naespisipiko nga individual a ni Gayo (Gaius). II. Ti napaltiingan a Nagsurat iti Libro ti Santiago (San. 1:1) A. Isu ket naipabigbig nga adipen ti Dios, ken ni Apo Jesu Kristo. B. Ti nagan a Santiago iti Baro a Tulag. 1. Ti anak a lalaki ni Zebedeo ken cabsat ni Juan a naawagan ti Boanerges, ti "Anak ti gurruod" (Mar.3:17). Kitaen pay ti Mar.1:19; Mat. 4:21, 22; Luk.9:54. Karaman iti maaw-awagan "inner circle" a 3 nga adalan. (Mat.17:1; 26:37) Pinapatay ni Herodes agarup 44 A.D (Ara.12:2) 2. Santiago, ti Apostol, anak ni Alpeo, naawagan basbassit wenno ub-ubing. (Mat.10:3; Mar.3:18; Luc.6:15; Ara.1:13) . 3. Santiago, ti Ama, wenno kabsat, ni Judas (saan a ni Iscariote) (Luc. 6:16) 4. Santiago ti cabsat ni Jesus (Mat 13:55; Gal. 1:19), ken ti cabsat ni Judas (Jud.1) C. Gapu iti nasapa nga ipapatay ni Santiago, nga anak ni Zebedeo, ken ti kinapudno a ni Santiago nga anak ni Alpeos, ken Santiago a kabagian ni Judas, wenno saan unay a nalatak, ti maysa a maigarup a nagsurat iti pangsapasap a surat ket isu ti cabsat ni Apo Jesus. D. Ti biag ni Santiago, a cabsat ni Apo Jesus 1. Adda 4 nga agcacabsat, karaman ni Apo Jesus ken 2 babbai .(Mat.13:55 ,56) 2. Kadkadua ni Jesus iti nadumaduma nga okasyon. (Juan 2:12; Mat.12:46-50; Luc. 8:19) 3. Idi damo, saan a mamati ken Jesus (Juan 7:5; Mar.6:4) 4. Nagparang ni Apo Jesus kenkuana kalpasan a nagungar. (1 Cor. 15:7) 5. Kalpasan panagungar, ken sakbay ti Pentecostes, kaduana dagiti Disipulos (Ara. 1:13, 14) 1
6. Napigsa ti influwensya na maipapan iti pannakacugit (Ara. 15:1-35) 7. Nakipagsarak ni Pablo ken Santiago agraman dagiti Panglakayen (Ara. 21:18-25) 8. Ni Santiago ket adigi iti Iglesia idiay Jerusalem (Gal. 2:9) 9. Nalatak ni Santiago iti pakasaritaan iti secular. Ti ipapatayna ket insurat ni Josephus, Antiquities, xx, 9,1. Natay ni Santiago agarup 62 A.D. 10. Kinotar met ni Eusebius, ni Hegesippus a nagistoria iti maipapan ken Santiago a naparuar iti igid ti templo, kalpasanna inuborda. (Eccl.History, Book II, Chapter 23) 11. Ti Surat ni Santiago isaritana ti "background" dagiti Judio. a. Dirikta a panangkotar manipud Daan a Tulag (San. 1:11; 2:8, 11, 23; 4:6) b. Allusion iti Daan a Tulag. (San. 1:10; 2:21, 23, 25; 3:9; 5:11, 17, 18) 12. Ni Santiago saritaenna nga itudo dagiti Linteg. (San. 2:9-11; 4:11-12) 13. Inusarna tay pagsasao a "Ti Apo dagiti buybuyot" (San. 5:4) 14. Nagsurat kadagiti 12 a Tribu nga adda a naiwara-wara. (San. 1:1) E. Adda panagpada iti Surat ti Santiago ken iti Aramid 15: 1. Kablaaw (San. 1:1) Kablaaw (Ara. 15:23) 2. Makapasiar (San. 1:27) Nagpasiar (Ara. 15:14) 3. Mamagbabawi (San. 5:19-20) Agsubli (Ara. 15:19) 4. Panangliklik (San. 1:27) Panangliklik (Ara. 15:29) 5. Ay-ayaten (San. 1:16, 19; 2:5) Ay-ayaten (Ara. 15:25) F. Adda panagpada iti Surat ti Santiago ken iti Sermon ni Jesus idiay Bantay 1. San. 1:2, rag-o iti pannacasulisog (Maidasig iti Mat. 5:10-12) 2. San. 1:4 , balakad iti kina-imbag (Maidasig iti Mat. 5:48) 3. San. 1:5, naimbag a sagut (Maidasig iti Mat 7:7-11) 4. San. 1:20 saan nga agpungtot (Maidasig iti Mat. 5:22) 5. San. 1:22, panagdengeg ken agaramid (Maidasig iti Mat. 7:24-27) 6. San. 2:10 salimetmetan ti Linteg (Maidasig iti Mat. 5:19) 7. San. 2:13 ti naasi ket nagasat (Maidasig iti Mat. 5:7) 8. San. 3:18 ti mamagkapia ket nagasat (Maidasig iti Mat. 5:9) 9. San. 4:4 ti pannakigayyem iti lubong ket Panan-gura iti Dios (Maidasig iti Mat. 6:24) 10. San. 4:10 kinagasat ti napakumbaba (Maidasig iti Mat. 5:3) 11. San. 4:11, 12 sursuro a maibusor Panangokom iti sabali (Maidasig iti Mat. 7:1-5) 2
12. San. 5:2, 3 kinabaknang a madadael (Maidasig iti Mat. 6:19) 13. San. 5:10 mammadto nausar nga ehemplo (Maidasig iti Mat. 5:12) 14. San. 5:12 kontra panagsapata (Maidasig iti Mat. 5:33-37) G. Dadduma pay a panagpada iti Santiago ken sursuro ni Jesus 1. Pammati nga awan duadua (San. 1:6) - (Mat. 21:21) 2. Panagayat iti karruba-dakkel a bilin (San. 2:8) - (Mat. 22:39) 3. Ti peggad ti naalas a panagsao (San. 3:2-14) - (Mat. 12:36, 37) 4. Ti Naindaklan nga Okom ket adda iti Ruangan (San. 5:9) - (Mat. 24:33) H. Dadduma pay a panagpada 1. Pinataudnatayo 1 Pedro1:1 Santiago 1:18 2. Aramid ti kina-anus Roma 5:3 Santiago 1:3 3 .Managaramid Roma 2:13 Santiago 1:22-25 4. Pananggubat iti bagi Roma 7:23 Santiago 4:1 5. Diablo-labanan 1 Pedro 5:8, 9 Santiago 4:7 6. Agpkumbaba 1 Pedro 5:6 Santiago 4:10 7. Panangkondenar iti sabsabali Roma 14:4 Santiago 4:12 8. Panangkalub iti basol 1 Pedro 4:8 Santiago 5:20 III. Ti Kababalin iti panagsurat iti Libro iti Santiago A. Nagusar ni Santiago kadagiti figura ken panangiladawan manipud aglawlaw 1. Dalluyon iti baybay Santiago 1:6 2. Barko ken ankla Santiago 3:4 3. Ti sabong nga aglabas Santiago 1:10, 11 4. Apuy a nanglawlaw iti daga Santiago 3:11 5. Nasam-it ken napait nga ubbog Santiago 3:11 6. Higos, oliva ken ubas Santiago 3:12 7. Panagbunga Santiago 3:17, 18 8. Linna-aw iti agsapa Santiago 4:14 9. Ti nasapa ken ti maudi a tudo Santiago 5:7 B. Figura manipud biag 1. Ti Konsepto ket naipaganetget (1) Ti derrep manangalillaw (San. 1:15). Sao ti Kinapudno mangiyeg .(San. 1:18) 2. Tangdan umaw-awag (Santiago 5:4) 3. Pannakigayyem iti lubong ket pannakiabig (Santiago 1:4) 4. Pannakadadael maibusor kadakuada,ket alun-unenna ida (San.5:3) 5. Ti tao makitana ti rugit ti rupana iti sarming (San. 1:22-25) 6. Ragragsac ket kabusor a mangsulbog ken mamapatay (San. 4:1, 2) 3
C. Iti agdagup iti 108 a versiculos, 58 ket" imperatives" wenno BILIN D. Agsaludsud ni Santiago tapno maipaganetgetna ti maysa a punto. Kitaen ti San. 2:4, 5; 2:14-16; 3:11, 12; 4:4, 12, 14. E. Nagusar iti tattao iti Daan a Tulag a mangiladawan 1. Abraham (Santiago 2:21-23) 2. Rahab (Santiago 2:25) 3. Job (Santiago 5:11) 4. Elias (Santiago 5:17) F. Ni Santiago ket napalawag ken prangka iti panangbabalaw na iti basol, ken iti awagna iti panagbabawi. IV. Ti Nakaipaayan iti Surat ti Santiago A. Kadagiti 12 a Tribu a Naiwara-wara (San. 1:1) B. Imdengan ti panna-kausar ti sao a naiwara-wara (Juan 7:35) C. Ni Pedro nagsurat kadagiti napili a gangannaet a naiwara-wara (1Pedro 1:1) D. Iti Santiago, ti umawat ti Surat ket Kristiano a Judio a naiwara-wara iti Emperio. Iti Pedro. ti termino tudoenna ti Espiritual nga Israel, Judio man wenno Griego. Kitaen iti Galatia 6:16 E. Adda ti nasapsapa a pannakaiwara-wara dagiti Kristiano a Judio, saan laeng a maigapu iti pannakaparigat kalpasan ti ipapatay ni Esteban, no di ket, dagiti immuna a Kristiano ket naggapuda iti naduma-duma a luglugar. (Ara. 2:5 8-13) F. Ngem, iti 1 Pedro, amin a Kristiano ket gangannaet a naiwara-wara (1 Ped. 1:11-16) V. Ti Petsa Ti Surat A. Ni Santiago natay agarup 62 A.D. Dayoty ket agarup 8 a tawen sakbay ti pannakadadael ti Jerusalem babaen ti soldados ti Roma idi 70 A. D. B. Dagiti baknang ket tagibassitenda dagiti nakurapay, ket dagiti Kristiano a Judio ket naparparigat. Daytoy ket nangrugi kalpasan a napapatay ni Esteban. C. Dagiti Kristiano ket agtataripnongda latta iti sinagoga. (San.2:2) D. Ti petsa nga agarup 50 A.D ket nai-suhestyon, No casta, ti Libro ti Santiago ti maysa a kaunaan a libro iti Baro a Tulag. IV. Ti Panggep Ti Surat Ni Santiago A. Ti Surat ket "napaka-practical." Addada naimbag, mainaig nga adal agpaay kadatayo. 4
B. Addada dadduma a parikut nga agra-ira idi kadagiti Kristiano, idi naisurat ti Santiago. 1. Mapadpadasanda ti masulisog (San. 1:2-12) 2. Adda profession ngem awan bungana. Maysa a pagkurangan iti aktibidades dagiti Kristianos (Santiago 1:22-25 ; 2:14-26) 3. Addada parikut iti dila (Santiago 1:26; 3:1-12) 4. Parikut iti nainlubongan (Santiago 4:1-4) 5. Parikut iti sanikua (Santiago 2:5-9; 5:1-6) 6. Adda panangidumduma (Santiago 2:1-10) 7 .Adda parikut iti panagsapata (Santiago 5:12) 8. Ti pagkasapulan iti kararag (Santiago 5:13-18) C. Ti pammatida ket masubok 1. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti pannakasulisog (San. 1:2, 12-14) 2. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti kararag (San. 1:5-9; 4:3; 5:15-20) 3. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti Dios (San.1:13-17) 4. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti Sao ti Dios (San. 1:19-27) 5. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti relasyonda iti sabsabali (San. 2:1-13) 6. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti naimbag nga aramid. (San. 2:14-16) 7. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti self-control (San. 3:1-18) 8. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti Lubong (San. 4:1-5) 9. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti Kinabaknang (San. 5:1-7) 10. Ti pammati ket masuot iti kababalinda iti kina-anus (San 5:8-12) (The Book Of James by Turner, page 19) SALSALUDSUD ITI PAKAUNA ITI LIBRO NI SANTIAGO 1. Apay a ti Santiago naawagan pangka-aduan wenno katoliko a surat? 2. Iladawam dagiti nagsasabali a tattao a nanaganan iti Santiago iti Baro a Tulag. 5
3. Adalen ti background ni Santiago a kabsat ti Apo iti Baro a Tulag, 4. Adalen dagiti dadduma a nagpapadaan iti nagbaetan iti Santiago ken iti Sermon ni Apo Jesus idiay bantay. 5. Mangted iti dadduma nga Illustrasyon wenno figura a masarakan iti Libro ti Santiago a naadaw iti sangkaparsuaan. 6. Mangted iti figura iti Libro ni Santiago a naadaw iti biag. 7. Sino ti Historiador a Judio a nangsarita ken Santiago a Kabsat ni Jesus? 8. Siasino ti nakaiturongan ti surat ni Santiago? 9. Kaano ti mapanunotyo a petsa ti pannakaisurat ti libro ti Santiago? Apay nga importante daytoy? 10. Aniada dagiti dadduma a par-parikut nga adda kadagiti Kristiano idi naisurat ti Libro ni Santiago? OUTLINE TI LIBRO NI SANTIAGO I. Panangkablaaw (Santiago 1:1) A. Santiago-adipen ti (1) Dios ken (2) Ni Apo Jesu Kristo B. Kadagiti Kristiano a naiwara-wara C. Kablaaw-agrag-o, agragsak ken pannakapnek II. Suot ken Sulisog (Santiago 1:2-17) A. Rag-o iti pannakasuot (Santiago 1:2-4) 1. Masuot ti pammati 2. Agbunga iti pannakapatibker 3. Pannakapatibker,aramidennaka a naan-anay ken nataengan B. Sirib Iti Pannakasulisog (Santiago 1:5-8) 1. Pudno a sirib agtaud iti Dios 2. Mamatika nga awan duadua ton agdawatka iti sirib 3. No agduaduaka, awan maawatmo 6
C. Ti nakurapay a baknang ken ti baknang a nakurapay, Agpada a masuot 1. Ti nabaknang a kabsat ket adda iti pannakadadael, gapu iti pride ti kinabaknang. Masapul nga idayawna ti Dios, saan a ti kinabaknang. 2. Ti napakumbaba a kabsat maitan-ok iti kinabaknangna iti Apo, nupay isu ket nakurapay iti pisikal. D. Ti pinal a magun-od dagiti makaandur iti suot -- ket korona ti biag agpaay kadagiti agayat kenkuana (Santiago 1:12) E. Husto a panangkita iti suot ken sulisog (Santiago 1:13-16) 1. Ni Apo Dios saanna a sulisogen ti tao tapno agbasol. 2. Tunggal maysa ket responsable iti bukudna. 3. In-inut a proseso iti basol ken ipapatay 4. Dikay paallilaw F. Ni Apo Dios mangted ti naimbag a sagut ket saan nga agbalbaliw (San. 1:17) III, Ti Linteg Iti Baro A Biag (San. 1:18-27) A. Napataud tayo babaen iti Sao ti Dios (San.1:18). NO CASTA: B. Adda sisasagana a lapayag (1:19) C. Adda naannad a Dila (1:19). Kitaen pay iti 1:26 D. Adda natalna a rikna (1:19, 20) E. Adda nadalus a biag .(1:21) F. Awaten ti maimula a sao (San. 1:21-25) 1. Managdengngeg, ngem saan a managdengngeg laeng 2. Managaramid (1:22-25) 3. Saanmo dadaelen ti bagim G. Rukod ti Aramid (San. 1:26, 27) 1. Panang-ngednged iti Dila (1:26) 2. Panangaywan kadagiti agkasapulan (1:27) 3. Kinadalus iti panagbiag (1:27) 7
IV. Respeto iti Tattao A. Dagiti Kristiano saan nga agipakita iti panagpabor (2:1) B. Aramid dagiti dadduma (2:2, 3) 1. Napabor kadagiti nabaknang 2, Saan a napabor kadagiti nakurapay C. Ti nabaknang a nakurapay ken ti nakurapay a nabaknang (2:5-7) 1. Dagiti napili a nakurapay ket nabaknangda iti pammati. 2. Dagiti nabaknang parigaten dakayo ken uyawendakayo D Ti naarian a Linteg (2:8-11) "Ayatem ti Kaarrobam!" E .Ti Linteg ti wayawaya ken asi (2:12-13) V. Pammati ken Aramid (San. 2:14-16) A. Ti kadi pammati laeng pakaisalakanan? (2:14) B Pammati laeng ket natay (2:15-17) C. Pammati ti Diablo vs Aktibo a Pammati (2:18-20) D. Ehemplo ti Aktibo a Pammati (2:21-26) VI Ballaag kadagiti Manursuro (San. 3:1-18) A. Peggad iti Sursuro (3:1, 2) B. Ti dila- - "dakkel a banag iti bassit a kahon" (3:3-5) C. Nadawel ket saan a makontrol (3:5-8) D. Saan a husto a panangusar iti Dila (3:9-12) E. Ti Kamali a kita ti manursuro (3:13, 14) F. Ti kamali a kita ti sirib (3:15, 16) G. Ti pudno a sirib (3:17-18) VII Ti Gapu ken Remedyo iti Ringgor (San. 4:1-4) A Ti pagtaudan ti riri (4:1-5) 8
1. Tarigagay a nalabes 2. Ti Tao surutenna ti bukudna a pagayatan, saan a ti kayat ti Dios 3. Pannakikadua iti lubong ket panangbusor iti Dios B. Remedyo iti Ringgor (4:6-11) 1. Agpakumbaba! 2. Ikumit iti Dios 3. Makibakal iti Diablo 4. Dalusan ti puso ken biag 5. Isardeng ti mangkondenar iti sabsabali VIII. Ti Panagplano a saan a mairaman ti Dios (San. 4:13-17) A. Ti negosyante agaramid ti planona (4:14) B. Ti saan a sigurado a masakbayan (4:14) C. Ti Dios masapul a mairaman (4:15) D. Kinadakes ti casta a kababalin (4:16, 17) IX. Pannakadusa dagiti awan Diosna a nabaknang (San. 5:1-6) A. Naipadto ti nakas-ang a pagbanaganda (5:1) B. Dagiti sanikuada ket awan mama-ayda (5:2, 3) C. Dagiti nalinteg minaltratoda. (5:4-6) X. Kababalin dagiti cacabsat maipapan iti maltrato (San. 5:7-12) A. Aganus! (5:7-11) 1. Ti asawa nga lalaki (farmer or vinedresser) aguray iti bunga 2. Ti Apo ket adda iti asideg 3. Saan nga agtanabutub maibusor iti sabali 4. Kitaen dagiti Profeta kas ehemplo iti panaganus 5. Kitaen ni Job kas ehemplo iti panaganus 6. Ti Apo napnoan asi, ket isu manangaasi. B. Ti panagsapata awanen. Agsao ti "wen ken saan". (5:12) XI. Lima nga Remedyo agpaay Kristianos (San. 5:13-20) A. No agsagaba ti Kristiano, agkararag (5:13) B. No naragsak ti Kristiano, agkanta ti pagdayaw (5:13) C. No ti Kristiano ket agsakit, ayabanna dagiti panglakayen (5:14, 15) D. No ti Kristiano ket agbasol, ipudnona ket agkararag. Note: Ni Elias (5:16-18) E. No ti Kristiano tumallikud iti kinapudno, pagsublien ti cabsatna (5:19-20) Naadaw manipud ken Turner, Fream, ken Robertson NOTASYON ITI LIBRO ITI SANTIAGO 9
Santiago Kapitulo Uno I. Kablaaw A. Ti nagsurat a Santiago. 1. Ni Santiago ket "adipen" (slave- doulos) ti Dios. Ti sao nga adipen ket inkawes dagiti tattao ti Dios nga addaan dayaw. (Deut. 9:27; Oc-ocom 2:8; Amos 3:7) 2. Ni Santiago ket maysa met nga adipen ni Apotayo a Jesu Cristo 3 ."Adipen" (slave, - bond-servant). .Ikumpara iti Roma:6:16-18 a nausar ti agpada a balikas a mangiladawan iti adipen ti kinalinteg. Iti Colosas 3:22, daytoy a balikas ket nausar iti pisikal nga adipen nga addaan Amo ken Apo. a. Ti adipen ket adda Amona (Efeso 6:5) b. Nagatangda. Basaen ti I Corinto 6:19, 20; Ara. 20:28; Apo.1:5. Dagiti Kristianos kas adipen, nabayadan ngem saan a kuwarta, no di ket iti dara ni Kristo. c. Kitaen ti kababalin dagiti adipen ni Jesus (1) Saanda a nangatngato ngem idiay Amo da. (Juan 13:16; 15:20) (2) Naannadda (2 Timoteo 2:24) (3) Dagiti adipen ni Jesus ket napudno (Mateo 25:21, 23) (4) Ammo dagiti sabsabali nga isuda ket adipen ti Amo (Ara. 4:11-14) (5) Ti adipen surutenna ti kinalinteg (Roma 6:15-18) (6) Ti adipen ket napudno, saan a iti bukudda (1 Cor. 6:20) 4. Ti balikas nga Apo kayatna sawen: a. Ti makinkukua iti adipen. Imdengan a ti sao nga Amo iti Griego ket "kurios" nga isu ti ordinaryo a sao maipaay iti APO. b. Daytoy a termino nausar agpaay iti Amo iti Efeso 6:5 c. Imdengan a ni Apo Jesus ket isu ti Apo kadagiti Disipulona kas mabasa kadagiti surat cas iti Juan 20; 28; Lucas 6:46-50; Ara.2:46; Filipos 2:9-11; Roma 10:9, 10; ken 1Pedro 3:15. B. Nagsurat ni Santiago kadagiti naiwara-wara. Dagitoy ket Kristiano a Judio a 10
naiwara-wara iti sakup ti Emperio ti Roma. Ngem, ti sibubukel nga Iglesia ti Apo ket naawagan iti figura a pagsasao, "Espiritual Israel" (Galatia 6:15; Roma 2:29; 9:6) 1. Dagiti Kristiano ket agpagpagna ken gangannaet ditoy lubong (1 Pedro 2:11, 12) 2. Ti pannakipag-ilida ket idiay langit (Fil. 3:20, 21) C. Ti sao a kablaaw iti Santiago 1:1 ket isu ti sao a "chairein" a ti literal a tarusna ket agrag-o, tarigagayna ti rag-o, mapnek. II. Ti Kina-agpayso ti Suot iti Biag dagiti Kristianos (San. 1:2-17) A. Ti rag-o iti pannakasulisog (San. 1:2-4) 1. Ti sao a, cacabsat, ket masarakan iti 17 a daras iti Santiago. Ti Iglesia ket napaypayso a maysa a familya. 2. Kitaen pay ti 1 Juan 3:14-24 ta ti sao a cacabsat ket masarak iti sumagmamano a daras. Ni Juan allukuyenna dagiti adalan nga ayaten da dagiti cacabsat. 3. Kitaen a naimbag ti ipaganetget ti Iglesia a cas maysa a familya iti libro ti 1 Timoteo. a. Ni Timoteo ket kasla maysa nga anak ken Pablo (1 Tim. 1:2) b. Dagiti panglakayen ket iwanwanda a nasayaat ti bukudda a familya wenno saanda a kabaelan ti mangaywan iti Familya ti Dios (1 Tim. 3:4, 5) c. Ti Iglesia ti Apo ket Sangacabbalayan ti Dios (1 Tim. 3:15) d. Ni Timoteo raemen na dagiti nataengan a lallaki kas amma, nataengan a babbai kas ina, Kdpy (1 Tim. 5:1, 2) 4. Ni Pedro idawatna kadagiti Kristiano nga "ayatenda ti cacabsat" (I Pedro 2:17) 5. Dagiti Kristiano ket addaan da rag-o iti tengga ti pannakasuot (San. 1:2-4) a. Ti sao a nausar ditoy ("peirasmos") mabalin a maipatarus iti suot wenno sulisog. Ti kontexto a nakausaran ti balikas ket masapul a mailasin no ania ti husto a kaipapananna. (1) Iti naimbag a sentido daytoy a sao mabalin a ti kaipapananna ket "testing," suot, wenno "proving," Masuot iti kinapudno, integridad, kababalin, panagbalbaliw. Basaen ti 1 Pedro 1:6, 7; 4:12; Apoc. 3:10; Ara. 20:19, Imdengan pay a ni Apo Dios sinuot na ni Abraham (Genesis 22). Dagitoy ket suot nga addaan naimbag a panggep ken resulta. 11
(2). Iti saan a naimbag a sentido, daytoy a sao mabalin a, pannakasulisog iti pagbasolan. (Luc. 8:13; I Cor. 10:13;1 Tim. 6:9; Mateo 4:1-8) b. Adda dua a "possible" nga approaches a mabalin nga adawen tayo no masuot tayo. (1) Ibilangtayo a rag-o. Dagiti suot ket saan a nasayaat ti unegna daytoy. Ngem, dagiti adalan bilanginda dagiti parabur a nasagrapda iti tengga ti panagrikut. Masapul nga awatenda ti suot a siraragsak, saan ketdi nga agdukot ken agaburido. Ti parapo nga "amin a rag-o" kayatna sawen "amin a klase a rag-o Maidanggay iti Hebreo 12:2 ti Kristiano ket agtaray iti lumba iti tengga iti pannakasuot a kitkitaenna ti rag-o nga adda ti masangoanan. Inton maturposna ti tarayen. Awanton ti agreklamo a disipulo ken ni Apo Jesus. . (2) WENNO, bilangen tayo dagiti suot kas trahedya ken ladingit. c. Ti sao a "bilangen" kayatna sawen, ikonsidera, isuhestyonna nga ipategtayo wenno ikkan ti dagsen dagiti suot a sangoentayo. d. Immdengan a ti 1 Pedro 1:6 ipakita na kadatayo ti pateg ti suot a lak -amentayo. e. Ti libro ni Santiago sinitarna dagiti nadumaduma a klase ti suot a sangoen dagiti Kristianos. (1) Panangparigat dagiti nabaknang ket isaklangda ida iti korte (Santiago 2:6, 7) (2) Dagiti agtrabaho saanda ida a suweldoan (San. 5:1-6) (3) Panagsakit (San. 5:13-15). Kitaen pay ti Hebreo 10:23-39. 6. Adda nadumaduma a rason no apay nga ti suot ket umay kadagiti Kristianos: a. Adu ti basol ken sairo ditoy lubong (1 Juan 5:19) b. Gapu iti Nadiosan a biag dagiti disipulos. Aglak-amda iti pannakaparigat (2 Tim. 3:12) c. Gapu ta aktibo ti Diablo (1 Pedro 5:8) d. Saantayo a maisalakan no saan tayo masuot, ti balitok masapul nga mapaseling ken mapapudaw. e. Gaputa nakapsuttayo ken inu-ubing. f. Suotenda ti pammati tayo ket aramidenda a napigsatayo (San. 1:3) 12
(1) Ammoen, iti daytoy a versiculo ket, kapadasan a pannakaammo, saan a pannakaammo iti academya. (2) Ti sao a "proving" isuhestyonna ti kapanunutan a matesting iti apuy ken maisina no ania ti puro idiay saan. (3) Ti sao a "patience" kayatna sawen agtalged, adda pannakabalinna nga agtalinaed (Col. 1:11; 1Cor.15:58). Panagtalged ti naimbag a katarusanna. Kitaen ti sao a "panagandur"iti 2 Cor. 6:4 (4) Ti sao a "maturity" ket bunga, no maminsan maipatarus "perfecto". . (5) Ti sao nga "entiro" kayatna sawen awan pagkuranganna. Ti banag nga adda entirona adda kenkuana ti isuamin a paset. B. Agdawattayo iti sirib a mangasistar iti suot (Santiago 1:5-8) 1, Sadino ti pakaalaam iti tulong a sumaranay katadayo iti suot? Iti Dios!! Maobserbaran a ni Ari Solomon ket naikkan iti sirib babaen ken Apo Dios (1 Ar-ari 3:5-15; 4:29-34). Basaen pay ti Proverbio 2:6 2. Ti sirib, mabalin a maipatarus kas umno a panangusar iti pannakammo. wenno, panagsirmata. Sabali pay a kaipapananna ket "sentido kumon" makabael a mangipakat iti instruksyon manipud iti sasao ti Dios. 3. Imdengan a ti nainlubongan a sirib ket kinamaag iti Dios (1 Cor. 1:18-26). Dagiti disipulo ti Apo tarigagayanda ti sirib "manipud ngato" 4. Ti "panagbuteng iti Dios" isu ti pangrugian ti sirib (Prov. 9:10) 5. Ti Dios mangted a siaayat, ngem masapul nga agdawat tayo. Ket, saan na tayo a paaayen no agdawattayo. 6. Ngem, agdawattayo nga addaan "pammati" (Santiago 1:6-8) a. "Addaan pammati" kayatna sawen addaan panagtalek, panagtalged panangnamnama. Basaen pay ti Mateo 21:22; I Juan 5:14; Salmo 66:18 b. Masapul a saan nga agduadua iti pusona, Panagduadua kayatna sawen saanna nga inkumit ti bagina ken Apo Dios. (1) Masapul a saan nga agduadua a ti dawatna ket masagrapna. (2) Awan duadua a ti Dios kabaelanna nga aramiden. (3) Awan duadua a masapultayo ti sirib a dawdawatentayo. c. Dagiti Kristiano saan a paiduron ken pagawid. (Efeso 4:14) 13
d. Ti Dios sungbatanna dagiti kararagtayo, ngem saanna sungbatan dagiti managduadua a tao a maipallayug. Ni Santiago kontraenna ti saan a nakasigsiguro. C. Agpada a dagiti nakurapay ken nabaknang addaan pakasuotan (San. 1:9-11) 1. Adu a daras, ti nakurapay ket ay-ayenna ti bagina. Daytoy natao-an a. Adda panangay-ay iti bukudna ket kanayon a sawen na, "pobreak" b. Gapu iti kurang a pananginanama iti masakbayan, gammatanna ` dagiti kasapulanna, maki-innagaw tapno agbiag. c. Mabalin a naapal kadagiti aduan sanikua. 2. Ngem, masapul a mapanunutna nga isu ket nabaknang. (Apoc. 2:9). Daytoy a kinapudno ket naipaganetget iti Efeso 1:3; Santiago 2:5; 2 Cor. 8:9; 1 Pedro 1:4; Filipos 4:19; Efeso 3:8. a. Ti disipulo ket maysa a padi, ken makipagturay ken Kristo (Apoc. 1:6; 5:10) b. Ti disipulo addaan nakaskasdaaw ken napateg a car-cari . (2 Pedro 1:4). 3. Ti nabaknang addaan met pakasuotan. (San. 1:10, 11) a. Itedna ti talekna iti kinabaknang, ket daytoy agbalin nga awan mamaayna .(1 Tim. 6:9, 10; Mateo 19:23) b. Ti baknang masapul nga agrag-o, ta naarmid a nababa. Ti Apo impakitana kenkuana ti nagdakkel a Naespirituan a kinakurapayna. Saanen nga agdepende iti material a sanikuana. Agdepende laengen iti Apo. Mapanunutna ti kina-ababa ti biagna, gaputa maiyarig isuna iti root nga agsabong nga iti apagbiit magango ken agkupas. Adalen pay ti 1 Pedro 1:23-25; Job 14:1, 2; San. 4:13-17. c. Ni Jesus adu ti sursurona maipapan iti saan a kinatalged iti kinabaknang. (Mateo 6:19-34; 19:16-30; Lucas 16:19-31; 12:15-21). Kitaen pay iti 1 Tim. 6:17 maipapan iti sinarita ni Apostol Pablo. d. Ti nabaknang maadal na a ti "kinabaknangna adda idiay langit" (Mateo 6:19, 20) e. Ti maipannakel ken maidayaw ti Kristiano ket "ipannakkelna ti Apo." Awanen sabali a rason iti panagpannakkel. (Roma 5:11; 15:17; 1 Cor. 1:31; Fil. 3:3). D. Ti Kristiano a makaandur iti suot ket maaprobaran makaawat iti Korona ti Biag. (Santiago 1:12) 14
1. Ti disipulo nga aganus ken makaandur ket nagasat. Ti sao a nagasat kayatna sawen ket naragsak, ken nabaknang iti Espritu. Adalen daytoy a pannirigan iti Kinagasat a masarakan iti sermon idiay Bantay (Mateo 5:1-12). 2. Makinruar, pisikal a parikut saanna dadaelen ti makin-uneg a talna Naipasana ti pannubok. 3. Usarenna ti wagas a makalusot (1 Cor. 10:13). Ammona nga awan ti suot a sangoen ti disipulo a mas narigrigat ngem iti kabaelanna nga anduran. Lukatan ti Dios ti ruangan tapno makalisi. 4. Adda koronana nga isu ti Biag nga agnanayon. (1 Cor. 9:24-27; 2 Timoteo 4:6-8; San. 2:5). Ti sao a korona (stephanos) iti daytoy a versiculo ket korona ti balligi. Maadaw tayo ti nagan nga Esteban manipud iti daytoy a sao. Isu ti korona ti balligi nga isuot ti mangabak iti dangadang dagiti Atleta. (I Cor. 9:25) 5. Ngem, daytoy a korona ti biag ket agpaay laeng kadagiti agayat iti Apo. (San. 1:12; 2:5). Adalen pay ti 1 Cor. 16:22; Efeso 6:24. E. Ti Dios saanna gayagayen ti tao nga agbasol. (San. 1:13-17). Ti Griego ti "Suot" mabalin met a maipatarus a "sulisog" ti manguyoguy tapno makaaramid ti madi. Ti Kontexto isu ti mangdisider no ania a kaipapanan ti usaren ti Napaltiingan a nagsurat. 1. Ni Satanas pinadasna a guyuguyen ni Jesus iti basoliu iti pannakasulisog ti Apo (Mateo 4:1-11) 2. Ti Dios saanna a guyuguyen ti Tao nga agbasol. Awan ti makarason a kunana, "Ti Dios sulisogennak" (San. 1:13). Ti Tao pabasolenna ti sabali, uray no ti ti bukudna isu ti responsable. Dagiti tattao pabasolenda dagiti: a. Dadakkelda gapu iti basolda, wenno b, Ti napalabasda, wenno c. Ti aglawlawda, wenno d. Dagiti gagayyemda, kdpy 3. Ti Dios mismo ket saan a masulisog tapno agaramid mismo iti kinadakes. Isu Santo, ti matana ket puro tapno makitana ti dakes ket sanna a kitaen ti kinadangkes nga addaan pabor (Habakuk 1:13). Kitaen pay a, ti kinadakes ti tao isu ti mamagsina kenkuana iti Nasantoan a Dios. (Isa. 59:1, 2). Ti Diostayo ket Nasantoan (1 Ped. 1:15). 4. Adda ti panagdur-as a mangitunda iti Naespirituan nga ipapatay. a. Umuna, adda "derrep". Ti derrep ket napigsa a tarigagay a mangaramid ti maysa a banag. Daytoyn a balikas (epithumia) no maminsan maipatarus iti "naimbag a tarigagay" kas koma ti tarigagay a masarakan iti Lucas 22:15 ken Filipos 1:23 Ngem, ti kaaduan a 15
nakausaranna iti Baro a Tulag, ipatalgedna ti kapanunutan a "kamali a tarigagay". (1) Iti San. 1:14, ti kaipapananna ket "kamali a tarigagay." Basaen pay ti 1 Juan 2:15-17. (2) Ti sao nga "exelkomenos" ket nabanniitan kas iti ikan a nabanniitan iti appan ti mangalap. b. Kalpasanna, inton ti derrep agsikog, iyanakna ti Basol (San 1:15) No ti tao ket paiturayan iti rikna a mapnek iti dayta "kamali a tarigagay wenno derrep," ti basol maipasngay. Ngem kitaen a naimbag: Ti tao kabaelanna a labanan ti sulisog ta ni Apo Dios mangipaay iti dalan a paglissian (1 Cor 10:13). Makitam ditoy a ni Satanas ket mangsulisog, ngem saannatay a mapilit nga agbasol. c. Ti basol a maiyanak mangitunda iti naespirituan nga ipapatay (San. 1:15). Imdengan no kasano a nausar ti Naespirituan nga isisina iti Ezekiel 18:4; Efeso 2:1, 2; Isaias 59:1, 2 kdpy. 5. "Patpatgen a cacabsat" mabalin a maallilaw (San. 1:16). Daytoy sao a "maallilaw" ket mainaig iti balikas a kamali iti San. 5:20. No ti tao panunutenna a ti Dios "sulisogen na isu," tapno agaramid ti kamali, adda isu a paiturayan iti sursuro a kamali. Riparen no kasano a ni Eva ket naallilaw (2 Cor. 11:3). Ti prinsipyo ti pannakaallilaw ket naisurat met iti 2 Cor. 4:4; Gal. 6:7, 8 kdpy. F. Ti Dios ipaay na no ania ti naimbag (San. 1:17) 1. Kitaem ti nagsabalian dagiti nasarita iti ngato. Ti Dios saannatayo nga iduron nga agaramid iti sinasairo, no di ket impaayna dagiti naimbag a sag-sagut manipud ngato. 2. Ti Dios intedna no ania ti naimbag, ken no ania ti perfecto wenno complete. Daytoy met laeng ti balikas "perfecto" a nausar iti 1 Cor. 13:8-10 maipapan iti iyuumay ti kina perfecto. 3. Isu ti Ama ti amin a lawag, pisikal man wenno Espiritual. Inaramidna ti nakasta la unay a lawag. (Salmo 136:7; Salmo 8:3, 4; Gen. 1:14; Jer.4:23; 31:35) 4. Isu ti Dios nga di agbalbaliw.Salmo 102:27, ken Malakias 3:6. Ti kababalin ti Dios saan nga agbalbaliw. III. Ti Linteg Ti Baro a Biag Ken Kristo Jesus (Santiago 1:18-27) A. Manen inusar ni Santiago ti figura a pannakaiyanak. Ti Baro a pannakaiyanak a kanayon nga isuro ti Nasantoan a Surat. Ti Kristiano ket pinataudna (San. 1:18) 1. Dagiti adalan ti Apo ket naiyanak a nabalbaliwan (Juan 3:1-5). Pinataudna iti baro a biag a sinarurungan iti ipapatay iti basol ken pannakaiyanak iti 16
bautizar (Roma 6:1-5). Ti parapo "pinataudnatayo" ket isuhestyon na ti panagngudo ti tiempo iti Greek, Daytoy ket iti tiempo a ti tao agtulnog iti evangelio ket agpabautismo nga ikawes na ni Kristo. (Roma 6:1-5; Gal. 3:26, 27; Col. 2:12; 3:1-4) 2. Adda ti pannakagugor iti balbaliw a pannakaiyanak iti tiempo a ti tao ket mabautizaran ken Kristo (Tito 3:5) 3. Kalapasan ti baro a pannakaiyanak ti disipulo ket baro a parsua (2 Cor. 5:17; Col. 3:1-17; Efe. 4:17-32. Ti daan a kinatao ket napalabasen ket baro tao immayen. 4. Ti baro a pannakaiyanak ket naaaramid babaen iti Sao ti Kinapudno (San.1:18) a. Ni Pablo kunana a dagiti taga Corinto ket napataud gapu iti Evangelio (1 Corinto 4:15) b. Dagiti Kristiano ket napataud wenno naiyanak a nabalbaliwan babaen iti di malungsot a bukel ti Sao ti Apo, ti Evangelio (1 Ped. 1:23-25) 5. Kitaen ti paganetget ti "Sao ti Kinapudno" iti 2 Cor. 6:7; Efe. 1:13; Col. 1:5, 6; 2 Tim. 2:15. a. Naawagan "Sao ti Kinapudno, Ti Evangelio" (Col. 1:5) b. Naawagan "Sao ti Pakaisalakanan" (Ara. 13:26) 6. Sinaruno ti baro a pannakaiyanak, dagiti adalan isuda ti "umuna a bunga" kadagiti pinarsuana. a. Kas "umuna a bunga" naididikarda iti Apo (Roma 11:16). Kitaen pay iti Exo. 23:19; Num. 15:20, 21; 18:12, 13; Deut. 18:4. Ti "umuna a bunga" saan laeng a ti kaipapananna ket immuna iti oras, immuna nga ani, no di ket immuna pay a napili, isu ti kapapategan a parte iti daton. b. Ti balikas nga "immuna a naiyanak"isuhestyonna ti konsepto ti importansya ken kinadikket. (Exo. 4:24; Heb. 12:23) B. Ti Baro A Parsua, baro a persona ken Kristo, adda sisasagana a lapayag no maipapan iti Sao ti kinapudno (San. 1:19) 1. Dagiti Taga Berea adda nakasagana a lapayagda a pagdenggeg. (Ara. 17:11) 2. Ni Cornelio ken ti Familyana nakasaganada a dumngeg iti amin nga ibilin ni Apo Dios (Ara. 10:33) 3. Siasinoman a mangserra ti lapayagna iti bilbilin ti Dios, uray ti kararagna kagura ti Dios. (Prov. 28:9) 17
4. Ni Diotrephes saanna nga inawat dagiti naibilin (3 Juan 9). Imdengan ti kinapateg iti panangdenggeg iti kuna ti Apo (Mar. 4:14; Lucas 8:18) 5. Adu dagiti nakasagana a dumngeg iti bilin ti bautismo, ngem saan a nakasagana a dumngeg maipapan iti nakristianoan a biag, kinadalus ti biag, panagdayaw iti Dios, Napnoan sakripisyo a panagbiag, kdpy, Agsaganaka a dumngeg!! C. Ti Baro a Parsua mangedngedanna ti Dilana no maipapan iti Sao ti Kinapudno. Saanna a kontraen wenno napartak nga agsungbat, Saan a Bumusor iti Sao ti Dios. Adalen ti Prov. 13:3; 17:27. D. Ti Baro a Parsua ket nabanayat nga agpungtot, disposiyon iti Sao ti Kinapudno. Kitaen ti pungtot ni Jehoiakim nga inusar na ti balisong a nangdadael iti indeklara ni Jeremias (Jeremias 36). Kitaen pay ti Efeso 4:26; Col. 3:5-11 maipapan iti pungtot. Ti pungtot ti tao saanna magun-od ti kinalinteg Ti Dios. (San. 1:20) 1. Ti sao a "kinalinteg" iti daytoy a versiculo kayatna sawen, husto a panagbiag nga aprobaran ti Dios Kayatna sawen "panagaramid ti naimbag iti imatang ti Dios" 2. Imdengan ti sao a "kinalinteg" kas nausar iti 1 Tim. 6:11; 2 Tim. 2:22; Roma 14:17; Efeso 5:9. 3. Ni Jesus a mismo ket nagpabautisar tapno tungpalenna amin a "kinalinteg (Mat. 3:13- 17). Ti Apo inaramid na ti obligasyonna iti imatang ti Ama. E. Ti Baro a Parsua adda nadalus a panagbiagna tapno maawatna ti maimula a Sao ti Dios. (San. 1:21) 1. Ti baro a parsua ken Kristo tarigagayanna ti Sao ni Kristo nga agtaeng kenkuana a sibubuslon (Col. 3:12-16) 2. Kas iti Langis ken Danum saan mabalin nga agtipon, iti isu met laeng a wagas ti narugit ti panagbiagna saan a mailaok iti maimula a Sao ti Dios. a mangispal iti kararwa. a. Ussuben ti kinarugit ti moral, kinagaramugam iti daan a panagbiag. Basaen ulit ti Col. 3:5-11. Ti parapo nga "iwagsak" iti San. 1:21, ket nausar nga kas iti panangussub iti lupot (Ara. 7:58). Ngem, kitaen,ta nausar met iti figura nga pagsasao iti 1 Pedro 2:1; Roma 13:12. Dagiti Kristiano iwagsakda ti daan nga lupot iti kinadakes. b. Ikkaten ti aglaplapusanan a kinadakes, ti bisyo ken ragragsak. c. Kalpasanna,ti maimula a Sao, awaten a sipapakumbaba, awaten ti Sao ti Dios a nanakman ken sipapakumbaba. 18
d. Ti parapo, "pannakaisalakan ti kararwa" ket itudona ti masangoanan a pannakaisalakan, gapu ta ni Santiago nagsarita kadagiti Kristianos a nalpasen nga naisalakan kadagiti naglabas a basolda idi nagtulnogda iti Evangelio (Mar. 16:15, 16). F. Panangawat iti Maimula a Sao ti Dios (Santiago 1:21-25) 1. Ti Baro a Parsua saan nga agpatengga laeng iti panagdengeg (San. 1:22-25). Isu ket ipakatna ti Sasao ti Dios. Daytoy a prinsipyo ket maiyaplikar kadagiti saan a Kristiano nga makasapul iti Apo, babaen iti panagbabawi ken panag- bautizar. Nupay casta, ti ipaganetget daytoy a versiculo ket ti Kristiano masapul a managaramid. a. Awatenna ti Sao a buyugan ti Espritu ti kinapakumbaba. Kipakum- baba ditoy ket nausar nga ipaawatna ti Managawat a kababalin. Ti Kristiano kas ken Jesus (Mateo 11:28-30), maipaduyakyakna isu babaen iti "Kinapakumbaba" (Col. 3:12; Mateo 5:4; Gal. 5:22, 23) b. Iti ngudo ti Sermon idiay Bantay, insuro ni Jesus daytoy a prinsipyo. Ti nasirib a tao agpada a "dumngeg ken agaramid" .(Mat. 7:24-27). Ni Jesus ket nagsarita,espisipiko iti aniaman a sinaona iti Mat. 5-7. c. Maysa a patarus, Goodspeed impatarusna "managaramid iti aramid kas iti "agtulnog ket ipakatna." Ti Baro nga English Biblia impatarusna, "Siguradoem nga ipakat mo ti mensahe" (San. 1:25) d. Ti Sao ti Apo ket kasla iti "Sarming" Tulongannatayo a makakita iti pagkapsutan tayo ken ti pagkasapulantayo iti panagbalbaliw. Iti kanito a kumita tayo iti sarming ti Sao ti Dios, makitatayo ti agpada a kina-imbag ken kina-dakes a punto. e. Nagasat ti managaramid iti Sao. Ti sao a "nagasat" kayatna sawen naragsak, ngem mabalin met a ti kayatna sawen "nabaknang iti Espiritu." Adalen met ti Mateo 5:1-12. 2. Ti Naan-anay a Linteg ti Waya-waya (San. 1:25) a. Iti kontextona daytoy a parapo, ti "linteg ti waya-waya" mabalin a kapada ti: 1. Ti Sao ti Kinapudno (Santiago 1:18) 2. Ti Maimula a Sao (San. 1:21) 3. Ti Sao (Santiago 1:22) b. Ti Naan-anay a "Linteg ti Waya-waya" isu ti pinal ken Kompleto a Linteg ti Baro a Tulag , maikompara iti Linteg ni Moises. Isu ti Kompleto a pagayatan ti Dios iti tao. Basaen ti 1 Cor. 13:8-10 cas 19
pang respeto iti sao a kinaananay. Kitaen pay a ti pammati nga agpaay iti amin naibunannag kadagti tattao ti Dios (Judas 3) c. Ti Evangelio, daytoy a linteg ti wayawaya, napaypayso a nangluk-at kadatayo. (Juan 8:32) (1) Ngem, ti wayawayatayo ken Kristo (Gal. 5:1) saan a mangted ti pammalubos kadatayo nga agaramid ti dakes. (Gal. 5:13). Adalen ti Linteg ni Kristo iti 1 Cor. 9:21 ken ti "Linteg ti Espiritu iti biag" ni Jesus iti Roma 8:1-3. (2) Ti "Linteg ti Waya-waya" ket SAAN a cas iti "Sistema" wenno LINTEG ti "aramid" nga inladawan ni Pablo idiay Roma 3:24-27, no di ket naibatay iti "prinsipyo ti pammati". d. Ikonsidera ti Evangelio nga isu ti kompleto, nalinteg nga isu ti nakatungpalan ti Daan a Tulag (Ara. 24:14-16). Basaen pay ti Roma 13:8-10; Pudno ti "Daan a Tulag ket isu ti nakaluban a Baro a Tulag ket ti Baro a Tulag isu ti Daan a Tulag a naibunannag." e. Dagidiay a Kristianos a "managdengngeg laeng " addaan kompleto a kina-ulbod a kapanunutan maipapan iti takderda iti sangoanan ti Dios. Al-allilawenda ti bag-bagida. Ipagarupda a hustoda, ngem saanda a husto iti sangoanan ti Dios. f. Kaspagarigan, no adalentayo ti Sermon idiay Bantay (Mateo 5-7) makitatayo ti klase ti tattao a kayat ti Dios a pagbalinantayo. Makitatayo ti bagitayo iti sarming! G. Panangsubok ti kababalin tayo maipapan iti Sao ti Apo (San. 1:26, 27) 1. Adda tallo a wagas a pangsubok iti kababalin ti adalan mainaig iti Sasao ti Dios, aramidenna man ken saan no ania ti ibilin ti Sasao: a. Ti kadi kristiano ngedngedanna ti dilana? (San. 1:26) b. Ti kadi Kristiano adda pannakipagriknana iti agkasapulan? Ket ipakatna kadi dayta a pannakipagrikna? c. Ti kadi Kristiano ar-aramidenna ti kinadalus a panagbiag? (San. 1:27) 2. Ti sao a "relihyoso" ipaawatna ti "makin-ruar a panagserbi" a naited iti Deity. Kayatna sawen "relihyoso a panagdaydayaw" nangnangrona iti linaon ti seremonya. Kitaen ti sao a relihyon iti Aramid 26:5. Ti Apo kayatna ti "nagbalbaliw a biag ti panagserbi "(Roma 12:1, 2). Kayatna ti "naan-nay relihiyon" 3. Ti relihyon ket barengbareng no saan a matengngel ti dila.. Ti balikas a "barengbareng" awan nagyan na, wenno awan kaimudinganna ken maganab. Awan ti pannagballigi wenno maganab. Awan "pategna.". Basaen ti sao nga "barengbareng" iti 1 Cor. 15:17. 20
4. Ngem adda met, "purpuro a relihyon": a. Isu ti "nadalus a relihyon". "Puro" kayatna sawen nawaya manipud basol wenno awan mantsa na. Imdengan ti "nadalus a puso" iti Mateo 5:8. b. "Awan Laokna" wenno nawaya iti kontaminasyon. c. Isu ti relihyon nga addaan pannakipagrikna, ken agarmid iti maysa a banag a tumulong iti sabsabali. Ti sao a "bisitaen" kayatna sawen "panangkita iti pagkasapulan ken tulong" wenno "adda Panangaywan," "ikkan.". Imdengan daytoy a sao iti Lucas 7:16 ken Mateo 25:36, 43. Ti agbisita ket "itutulong". (1) Maobserbaran a ni Santiago nagsarita maipapan iti "itutulong" kadagiti balo ken ulila. (San. 1:27) (2) Adalen a nasayaat iti panangaywan kadagiti balo iti Ara. 6:1-7; ken 1 Timoteo 5:1-16. (3) Idiay Daan a Tulag, adalen a nasayaat ti panangaywan kadagiti agkasapulan nga ulila ken balo (Exo. 22:22; Job 31:16-19) d. "Nadalus a "relihyon" ket panangsalwad iti bagi nga awan mantsana wenno "awan tulawna" iti kinaadda na iti managbasol a lubong. Imdengan pay ti San. 4:4; Roma 12:1, 2; 1 Tim. 5:22; 1 Tim. 6:14, ken 1 Juan 2:15-17. Daytoy ket maadal a naimbag iti Santiago 4 a sinarita ni Santiago ti pannakigayyem iti lubong. SALSALUDSOD MAADAW ITI SANTIAGO KAPITULO UNO 1. Adalen ti kayat a sawen ti sao nga adipen nga inusar ni Santiago a nangiladawan iti Bagina .(San. 1:1). Mariknam kadi a kasta met ti kasasaad mo kas adipen? Makin adipen ken Santiago? 2. Adalen no ania ti pudpudno a kayat a sawen ti "rag-o" uray iti tiempo ti riribuk ken suot (San. 1:2) 3. Napadasmon ti nasuot? No napadasmon ania ti kababalin mo iti dayta a tiempo ti pannakasuot mo? 4. Apay a dagiti tattao saanda maawatan ti sao a "kinaan-anay" iti Nasantoan a Surat? (San. 1:4). Ania ti pannakaawatmo iti daytoy a Balikas? 5 Mangtedka man ti sumagmano a rason no apay a dagiti tattao agduaduada ton agkararagda (San. 1:6, 7) 6. Mangted ti rason no apay a ti Dios kayatna nga agkararagtayo, uray no ammonan ti masapultayo. 21
7. Ti kadi nakurapay no dadduma agbasol no mainaig iti kinabaknang? No agpayso, iti ania a wagas? (San. 1:9-11) 8. Kasano a ti Dios tulongannatayo a makaandur iti sulisog? (San. 1:12) 9. Apay a dagiti tattao pilienda ti agbasol? Maliklikan tayo kadi ti Basol? 10. Masapul a nabannayat tayo nga agunget (San. 1:19). Ni Jesus kadi ket naka-unget idi pinagtalawna dagiti agtagtagilako idiay templo? Nakaunget pay kadi iti Mar.3:1-5? Apay a daytoy ket nalinteg iti imatang ti Dios? 11. No makangngeg ka ti Sermon, kanayon mo kadi a padasen nga iyaplikar daytoy nga adal iti biagmo? (San. 1:22-25) 12. Aniada dagiti banbanag a maaramidantayo a tumulong kadagiti cacabsat tayo ditoy nga ammo ken aramiden ti responsibilidad tayo kadagiti ulila ken balo? 13. Mabalin tayo kadi a baybay-an ti responsibilidadtayo a "Mangtaginayon iti bag- bagitayo nga awan tulawna manipud nainlubongan" babaen ti panagkunatayo a "Taoak Laeng?" SANTIAGO KAPITULO DOS IV. Ti Kamali Iti Panangiduma iti Tao (Santiago 2:1-13) A. Dagiti Kristiano saanda nga agipakita iti panangidumduma (San. 2:1). Ti ganetget iti daytoy a benneg ket maipapan iti kababalin dagiti Kristiano kadagiti nakurapay a tattao. Ngem, amin a tipo ti panangidumduma masapul a liklikan dagiti tattao ti Dios. 1. Dakkel a pakasubokan ti pammati ti adalan, ket makita iti tignayna kadagiti sabsabali, ti panangilala ken panangaywanna. Kitaen a naimbag ta ni Santiago intuloyna ti panangilawagna iti kapitulo 2. Ania ti pannakipagrikna ti kristiano kadagiti pobre? Agipakita kadi dagiti disipulo ni Kristo iti panangidumduma kadagiti nabaknang? Iti gudua ti kapitulo, maisaludsud "Ti kadi disipulo ipakita na ti pammatina babaen iti tignay a tumulong iti agkasapulan? No casta, dagiti sumaganad makita: a, Pannangidumduma iti tao (San. 2:1-13) b. Pammati nga awan aramidna (San. 2:14-26) 2.Saan mo a kupikupan ti pammatim iti Apo a nabuyugan iti "personal Favoritism". (San 2:1) a. Ti balikas a "pammati" iti daytoy a surat kayatna sawen "mamati" adda kapareho a kaipapanan iti "agbalin a Kristiano." Adalen ti "Babaen iti Pammati ken Kristo" iti Filipos 3:9 22
ken "babaen iti panamatitayo kenkuana" iti Efeso 3:12. b. Ni Jesus isu ti Apo ti Gloria. Daytoy mabalin a maipatarus nga Isu ti Apo iti nadayag a Gloria ken lawag wenno Isu ti nainglorian nga Apo. c. Ni Jesus ti "Apo ti Gloria" (1 Cor 2:8). Ti Ama ket isu ti "Dios iti Gloria" (Ara. 7:2). Ti kasasaadna ket naraniag ken Gloria. Panangipakita iti paboritismo ket maisupadi iti Kasasaadna. 3. Dadduma a rason no apay a dagiti tattao ket "prejudiced" kontra iti sabali (Deuteronomio 1:17): a. Gapu iti "backround" da, no ania ti nasursuroda iti kinaagtutuboda, Naisuro manipud nagannakda wenno sabsabali pay a tattao. b. Ti saan a pannakaawat, a mangkalub ti posisyon nga inaramid ti Dios a naadaw manipud iti naim-imbag a ramen ngem iti dadduma. c. Ti Kinatangsit nga agkuna, addaanak ti naim-imbag a kultura ngem iti sabsabali. d. Ti Danag a no saanna maipangato ti bagina, amangan no laksiden dagiti sabsabali. e. Ti panagin-bubulag a, saan a maka-ako iti "prejudice" f. Saan a naimbag a kapadasan iti naglabas kadagiti nakurapay, tattao nga addaan sabali a kulay, wenno rasa, kdpy.. 4. Imdengan ti pannaka-usar ti sao a pammati iti Santiago 1 a. Ti nasubok a pammati (San. 1:3) b. Masapul nga agdawat nga adda pammati (Santiago 1:3) c. Kasta met nga adda kababalin iti maipapan iti pammati (San.1:6) Ti pammati ti agtignay (San.1:22-25) 5. Salimetmetan ti pammati nga awan ti panangidumduma iti sabali (San. 2:1) a. Panangidumduma iti sabali, literal nga ipaawatna. "Panangokom iti tao gapu iti langana." b. Kayatna sawen "face receiving" panangokom gapu iti langana wenno makinruar a buyana. c. Ti Dios saanna impakita ti panangidumduma (Efeso 6:9; Roma 2:11; Colosas 3:25; Aramid 10:34). Uray met dagiti annakna. 23
d. Ti panangipakita iti paboritismo, wenno panangidumduma ket basol (San. 2:4, 9). Ti panangidumduma ket maikontra iti pagayatan ti Dios idiay Daan a Tulag (Lev.19:15; Salmo 82:2) e. Ita a tiempo, ti panangiduma wenno paboritismo ket maipakita maigapu iti: (1) Kolor ti kudil nga adda kenkuana, (2) Ti kasasaad na iti biag, no daytoy ket naka-adal wenno saan, nabaknang wenno pobre. (3) No ania ti nagtaudanna a pagilian (4) Ti nagggapuanna a rasa. B. Ti Paboritismo ket ar-aramiden dagiti dadduma (San. 2:2-4) 1. Ti sao a sinagoga kayatna sawen lugar a paguurnongan dagiti tattao. Ditoy kayatna sawen isu ti panaggimongda. Literal nga ipaawatna nga umayda amin. 2. Panangiduma, ipaawatna ti panangipaay iti espesyal nga atensyon, wenno panangistemar kadagiti nabaknang ngem kadagiti nakurapay. 3. Ti parapo, panaglalasin kadakayo kayatna sawen mabingay iti bukudyo.makabasolda iti deskriminasyon. Panangipakita iti paboritismo gapu iti kinabaknang. 4. No kasta, nagbalinda a mangokom iti dinadakes a kapanunutan. Isuda ket dakes ti panunutda nga okom. Panangikeddeng iti pateg ti tao babaen iti sanikua. Ngarud, panangokom iti kabaelan ti tao maigapu iti langana. C. Dagiti nakurapay isuda ti kaaduan iti pagarian ti Dios (San. 2:5-7) 1. Ti "napili a pobre," ngem kinagpaysona nabaknang. "Nabaknangda iti Dios" (Lucas 12:21) Adda kadakuada ti amin banag (Roma 8:32;). Basaen pay ti 1 Cor. 3:21-23. Isuda ti agtawid iti pagarian nga inkari ti Dios kadagiti agayat kenkuana. Imdengan a dagiti agtawid iti agnanayon a pagarian, ket dagidiay laeng agayat iti Dios. Adalen pay ti Santiago 1:12. SAAN TAYO MAKAPAN IDIAY LANGIT NO SAANTAY AYATEN TI APO. 2. No ikkanda ti espesyal a panag-raem dagiti nabaknang, irurumenda dagiti napobre. 3. Dagiti nabaknang isuda dagiti mangirurumen kadagiti napobre. Adalen ti Proverbio 22:7 24
a. Dagiti nabaknang isuda ti saan a mangted ti tangdan dagiti nakurapay. (Santiago 5:1-4) b. Dagiti nabaknang adda bentaheda idiay korte (San. 2:6). Idiay Profeta iti Daan a Tulag, pasuksuk ket gagangay nga aramid dagiti tattao. (Amos 5:12; Mikias 7:3) 4. Dagiti nabaknang tabbaawanda ti nagan a pakanagananyo. Riparen a ti umili mabalinda nga awagan ti nagan ti Dios (Amos 9:12). Basaen pay ti Aramid 15:17,. Dagiti Judio saanda a tabbaawan ti nagan ni "Kristo" wenno "Mesias" ta ur-urayenda ti Mesias. Ti tabbaawanda ti nagan a "Jesus." 5. Ti kangronaan a punto ket dagiti dua a bisita iti gimong, ti napobre isu ti mas naim-imbag nga amang nga agbalin a Kristiano. Adalen ti 1 Cor. 1:26. D. Ti Naarian a Linteg ket ti Ayatem ti Kaarrobam (San. 2:8-11) 1. Dadduma iti al-aldaw ni Santiago nalabit kunaenda, masapul nga ayatentayo ti kaarruba. Isunga ikkantayo ti espesyal nga atensyon dagiti nabaknang. Daytoy ti wagas a panangayat iti kaarruba. Daytoy a bilin nga ayaten ti Karruba ket masarakan iti Leviticus 19:18. Ngem, no daytoy ti argumentoda, kamali ti panangusarda iti daytoy a naisurat. 2. Daytoy ti "Naarian a Linteg," Apay a ti panangayat ti kaaruba isu ti "Naarian a Linteg?" a. Pudno nga isu ti maysa a pundasyon ti Linteg iti Daan a Tulag. Adalen a naimbag ti Mateo 22:37-40. b. Naggapu iti Ari. 3. Insuro ni Jesus daytoy "Naarian a Linteg" (Mateo 19:18; 22:37-40) 4. Imdengan a naimbag. Ti kapareho a Surat, "Ayatem ti kaarobam masarakan a saanka nga agipakita ti panangidumduma. (Lev. 19:15) Kalpasanna, basaen pay ti Lev. 19:18. Daytoy dua a bilin ket nagsina laeng iti sumagmamano a versiculo, Agpada a masapul a tungpalen. Panangayat iti nabaknang a kaarroba saanna nga e-excuse ti maysa iti panangidumdumana. 5. Note: Maysa a kamali a pannaka-usar ti surat, no ilagum iti kaipapanan nga mangdadael iti sabali a paset ti surat. Maripartayo a ni Satanas inaramidna daytoy idi sulisogenna ni Apo Jesus (Mateo 4:1-11) 6. Saan a makay-ayo iti Dios no ti tao agtungpal iti maysa a bilin, ngem baybay-anna ti sabali. (Santiago 2:11) a. Ni Santiago kunaenna a dagidiay mang-excuse ti paboritismo ken panangidumduma babaen iti panangusarda ti Linteg ti Daan a Tulag nga "Ayaten ti kaarroba ket dadaelenda ti Linteg ti Daan a Tulag a kunana, "Dikay mangidumduma." 25
b. No ti maysa tungpalenna amin ti Linteg ti Daan a Tulag, ngem salungasinen na ti maysa kadagiti Linteg, nagbasolanna amin. Sinalungasingna ti isuamin. c. Iti Libro ti Roma, ni Pablo kinondenarna dagidiay agkuna a manursuroda iti Linteg, ngem, saanda met a tungpalen ti Linteg (Roma 2:17-24). 7. Ti isu met laeng a Dios a nagkuna dikay makikamalala, kunaenna met laeng a dikay mamapatay .(San. 2:11). Tungpalen amin a kinuna ti Dios. E. Ti Linteg ti Wayawaya ken Asi (Santiago 2:12, 13) 1. No ti maysa agapela iti Linteg ti Daan a Tulag, masapul a tungpalenna amin ti entero a Linteg (Galatia 3:10). 2. No dika makikamalala, ngem mamapatay ka met, managsalungasing ka. 3. Ngem, dagiti Kristianos awanda iti babaen ti Daan a Tulag (Santiago 2:12) Maokomda iti Linteg ti Wayawaya. 4. Asi ken Pannaka-okom (Santiago 2:13) a. Panangiduma iti nabaknang ket maysa a tignay iti panaginsisingpet ket kinaawan asi kadagiti pobre. b. Ti tao maokom babaen iti aramidna. Adalen ti 2 Cor. 5:10 c. Ti naasi a tao malak-amnanto met ti asi. Note: Mateo 5:7. Ti sao nga asi ket pudno a ti itudona ket maipapan iti Kababalin kadagiti Napanglaw . d. Ti Dios awanan asi kadagiti awanan asi.. No ti tao awan pannakipagriknana kadagiti agkasapulan.KASANO a ti ayat ti Dios agtaeng kenkuana? (1 Juan 3:17) e. Ngem, ti asi daeganna ti pannaka-okom, ket addanto tured ton panngokom (1 Juan 4:17). Dagiti nangipakita ti asi sumangodanto nga awanan buteng iti pangokoman. V. PAMMATI KEN ARAMID (Santiago 2:14-26) A. Pammati laeng saan a makaisalakan (Santiago 2:14) 1. Ni Martin Lether saanna bigbigen ti libro ti Santiago a kapaset ti Nasantoan a Surat. Inawaganna ti Santiago nga "A right strawy epistle" 2. Ti mariknana, ni Santiago kontraenna ti kuna ni Pablo, maipapan pammati iti Roma 4:1. Nupay casta, daytoy saan nga agpaypayso. Dagitoy dua a 26
napaltiingan a lallaki, sar-saritaenda ti dua nga Aspeto iti Pammati ket agtunosda a dua. 3. Riparen ti naggidiatan ti topiko ni Pablo ken Santiago: a. Ni Pablo saritaenna ti ramut, ket ni Santiago ti bunga ti pammati. b. Ni Pablo agsarita maipapan Aramid a saan a makaisalakan. Ni Santiago itudona ti ti kasapulan ti aktibo a pammati. c. Ni Pablo inusar ti pammati kas "all-inclusive term." Ni Santiago inlistana ti amin a ramen, iti nadumaduma a parte. e. Uray isuro ti pammati laeng, agpada latta a isuroda ti aktibo a pammati. Kitaen ti Galatia 5:6; Roma 1:5; 16:25-27 kdpy. Impakita ni Pablo a nalawag a dagiti Kristiano masapul nga agbunga da. (Roma 7:4). Ti Kristiano ket naparsua nga agaramid iti naim-bag (Efeso 2:10) B. Pammati laeng ket Natay. Ti masapul nga isuro ken Aramiden. (San. 2:14-17) 1. Nagsao ni Santiago iti kasapulan iti panagaramid (San.1:22-27). Ti surat agsao maipapan ti pateg ti Aramid a naim-bag. (Tito 1:16; 2:14) 2. Ti sao a "gunguna" kayatna a sawen "ania a bentahe." Adalen ti Sao a "gunguna" iti 1 Cor. 15:32. 3. Ti sao a "Naisalakan" (San. 2:14) tudoenna ti mapasungad a pannakaisalakan. (Roma 13:11) gapu ta, ni Santiago agsarita kadagiti Kristiano a naispal manipud napalabas a basbasol idi nabautisaran ken Kristo (Mar.16:15, 16). 4. Nagsarita ni Jesus iti awan kapaypay-anna a panangawag kenkuana, "Apo," ngem, dida met tungpalen ti bilinna (Luc. 6:46) 5. Ti sao a "lamo-lamo" iti Santiago 2:15 maipatarus "scantily clad" 6. Ti pagsasao a "go in peace" isuhestyonna a ti persona kunana "namnamaek a nakasarakka iti tulong" Basaen ti Galatia 6:10. Ti ayat ti Dios ket awan idi daytoy a subalit ket naibaga. (1 Juan 3:16, 17). Dagiti Kristiano ket masapul nga ayatenda iti sao ken iti aramid (I Juan 3:18). 7. Agpayso a "babaen iti bunngada" maammom ida (San: 2:17.) Ni Santiago saritaenna ti isu met laeng a banag iti San. 1:27. Ti maysa a pammati ket masubok babaen iti aramidna. C. Ti kasapulan iti agpada a Pammati ken Aramid. Dagiti Demonyo mamatida (San. 2:18-19). 1. Idi inusar ni Santiago ti sao. "adda pammatim", ket adda aramidko, sinarita na kadi ti maipapan kenkuana? Ti tao mabalinna kunaen, "mamatiak." Ngem, ti 27
sabali mabalin na kunaen, "ay saan." Masapul a maipakita iti aramid. 2. Dagiti Judio mamatida iti maymaysa a Dios (Deuteronomy 6:4), ngem, ti Diablo mamati iti Ama ken ti Anak ket agpigegerda. Kitaen ti Marcos 1:23, 24. D. Ehemplo ti Aktibo a Pammati. Daytoy ti Pruweba ti Pammati (San. 2:20-26) 1. Ni Abraham indatonna ti anakna a ni Isaac (Gen. 22:1-14) a. Makapabang-ar a maamoan a ni Abraham kinunana kadagiti adipenna nga isu ken ti Anakna ket umulida iti bantay, agdayawda ken agsublida (Gen. 22:5). Kasano a maaramid daytoy? Ket binilin ti Dios isu, a papatayin na ti anakna? b. Gapu ta, ni Abraham mamati a ti Dios pagungarenna ni Isaac manipud patay. Basaen ti Hebreo 11:17-19 c. Ti pammati ni Abraham ket "na perfecto wenno na kompleto" gapu iti inaramidna. (San. 2:22) d. No casta ngarud, ti pammati nalitupan iti kinalinteg kas makita iti Gen.15:6. Agpada a ni Pablo ken Santiago nagdanggayda a nanganamung iti daytoy. (Santiago 2:23; Roma 4:1-9). Ni Abraham ket napalinteg, naideklara a nalinteg iti sangoanan ti Dios, ket isu ti napupudno a gayyem ti Dios. Adalen ti 2 Cronicas 20:7; Isaias 41:8; Juan 15:14. e. Basaen ti nakaad-adu nga Ehemplo dagiti tattao iti pammati a nangipakita ti pammatida babaen iti aramidda. (Heb.11:4, 7, 8-10, 17-19) f. Addada sabsabali pay nga ehemplo ni Abraham, nga impakitana ti pammatina babaen iti inaramidna mainayon iti panangidatonna ken Isaac. (1) Impakitana ti pammatina babaen ti panangpanawna iti dagana (Heb.11:8-10) (2) Impakitana ti pammatina babaen ti panangawatna iti Inkari ti Dios nga anakna. (Roma.4:17-21) 2. Ti babai a ni Rahab ket tao ti pammati (San. 2:25) a. Ti estoria ni Rahab ket masarakan iti Josue 2:1-24. Imdengan pay ti Hebreo 11:31. b. Ni Rahab ken masarakan iti kaputotan ni Jesus (Mateo 1:5) c. Ti pammatina ket nalawag a makita iti Josue 2:11. Impeksana ti pammatina babaen iti sinaona ken inaramidna. 3. Ti relasyon ti pammti ken aramid ket kasla iti bagi ken Espiritu ti tao 28
(Santiago 2:26). a. No ti bagi ket sibibiag, masapul nga adda Espirituna. Note, a dagiti persona ket maka pagpanunut ken makarason ti makin-uneg a kinatao. (1 Cor .2:11-13). Ti Espiritu masapul a nadalus (2 Cor. 7:1) b. No ti pammati ket nabiag, masapul nga adda aramidna, Kitaen pay dagiti dadduma a surat a mangisuro ti panagtulnog iti pammati .(Roma 1:5; 16:25-27; Gal.5:6; 1 Tesalonica 1:3) SALSALUDSUD MANIPUD SANTIAGO KAPITULO DOS 1. Aniada dagiti dadduma a parikut iti panangidumduma, paboritismo, ken panaglalasin a masapul a sangoen ken pagballigian iti trabaho iti Apo iti daytoy a nasyon? 2. Tratoentay kadi dagiti Amirikano ken Filipino iti naduma a wagas? Naimbag kadi daytoy wenno saan? Pagpaparehasen tayo kadi ti panagtratotayo? No dadduma kadi ket mangidumdumatayo iti bukudtayo a pagsasao wenno "ethnic background?" Mangiduma tayo kadi kadagiti nabaknang? 3. Apay nga agpayso a ti panangipakita iti panangiduma ket saan a kababalin ken Kristo? 4. Iti ania a wagas iti Lucas 15:1, 2 ti maiyaplikar maipapan iti panangipakita iti Panangiduma? . 5. Mangipakita ka man ti Uppat a nadumaduma a kondisyon iti Biag a ti panangidumduma ken panangipangrona ket ma-aramid. Sadino ti pakakitaam iti daytoy a dine-demonyo nga aramid? 6. Mangted ti rason no apay a dagiti tattao ket "prejudiced" kontra iti sabali. 7. Ania ti Naarian a Linteg a nadiskusyon iti Kapitulo Dos? 8. Dagiti disipulo ni Kristo ket maokomto iti Apo babaen iti ania linteg? (San. 2:12) 9. No kayat tayo ti Asi ti Dios, Ania ti masapul a galad tayo iti biag? (San. 2:14) 10. Ti kadi panangidumduma wenno panang pabor iti tao ket basol? (San. 2:9) 11. Idi nagsao ni Santiago maipapan iti pammati ken aramid nagkontra kadi ti isursuroda ken Pablo, idi ni Pablo nagsarita maipapan iti pannakaisalakan babaen iti parabur ken pammati? No saan, apay a saan? 12. Apay a ni Abraham ti nausar nga ehemplo iti pammati? 13. Ti kadi pannakaisalakan babaen ti parabur ken pammati karaman kadi ti panagtulnog? Kasano a possible daytoy? 29
14. Kasano a possible a ti demonyo mamati? (Santiago 2:19) 15. Ti cadi Santiago 2:14-26 agsao umuna kadagiti amin kadagiti saan a kristiano wenno kadagiti kristiano? 16. Ti cadi Santiago 2:14-26 sawenna a dagiti kristiano masapul a tumulongda iti trabaho? (benebolent work) SANTIAGO KAPITULO TRES VI. Ballaag kadagiti Manursuro (Santiago 3:1-18) A. Adda dua a gin-ned daytoy a kapitulo. 1. Ti pateg ti panang-ngednged ti Dila (San. 3:1-12) 2. Ti sirib a naggapu iti ngato (San. 3:13-18) B. Ni Santiago nagsaona maipapan iti dila. 1. Ti baro a parsua ken Kristo ket nabannayat nga agsao. (San. 1:19) 2. No ti dila ket saan a manged-ngedan, ti relihiyon ket awan serbina (San. 1:26) C. Ti peggad iti Sursuro (San. 3:1, 2) 1. Ti manursuro iti Judaismo ket rabbi. Kitaen daytoy iti Mateo 23:7-10. Daytoy a saad maikonsidera a pakaidayawan. 2. Addada manursuro idi nagkauna nga Iglesia (Ara. 13:1-3; 1 Cor.12:28; Efeso 4:11). Ti parapo iti Efeso 4:11 kayatna sawen "pastor" (elder) a manursuro. Maripar nga adda inu-ubing kadagiti kristiano a Hebreo a masapul nga agbalin a manursuro, ngem isu masapul pay laeng a sursuroan (Heb. 5:12-14) 3. Nangted ni Santiago ti ballaag maipapan sursuro, gapu ta, adda nakaro a peggad. a. Ti manursuro ket addaan pannakabalin iti agnanayon a distenasyon kadagiti agdengeg. Ket babaen kadagiti panagsaotayo mapalintegtayo,ket babaen iti panagsaotayo makondenar tayo (Mateo 12:37). Masapul a naannadtayo kadagiti panagsaotayo. b. Addada manur-suro a talaga a saanda maawatan no ania ti isursuroda. (1 TImoteo 1:7) 4. Ti pannakaokom dagiti manursuro ket naing-inget wenno nakar-karo. Kitaen daytoy a prinsipyo iti Mateo 11:22; Lucas 12:47, 48. 30
5. No ti manursuro ngedngedanna ti dilana, isu ket perfecto, NATAENGAN a Naespirituan, ket kabaelanna nga tenglen ti sibubuo a bagina. 6. Amintayo agbasol ken maitublak iti adu wagas (Roma 3:9, 10, 18-23; 1 Juan 1:8). Ngem, no ti manursuro mateng-ngelna ti sawenna, isu ket nataenganen ken kabaelanna a tenglen ti sibubukel a bagina. D. Ti Dila ket Dakkel a Banag, iti bassit a Kahon (San. 3:3-5) 1. Imdengan dagiti dadduma a sursuro iti Daan a Tulag maipapan iti Dila (Salmo 39:1; Prov. 15:1-4, 7, 23, 26, 28). "Saannak agbasol iti bukudko a dila" 2. Ni Santiago nagsao maipapan iti Dila: a. Masapul a nabannayat tayo nga agsao ken nasiglat a dumngeg (San. 1:19) b. Ti husto a relihyon mairaman ti "panangngednged ti dila" (San. 1:26, 27) 3. Ni Santiago nangiparang kadagiti METAPHORS ken figura a pagsasao a mangiladawan iti dila. BASSIT A BANAG NGEM MANGPARNUAY TI DAKKEL A PARIKUT. a. Ti dila ket naikumpara iti PRENO TI KABALYO, bassit ngem mateng-ngelna ti sibubukel a kabalyo. Imdengan a ti maysa a makateng-ngel ti ngiwat ken dilana, gwardiyaanna ti kararwana iti riribuk. (Prov. 21:23) b. Ti dila ket naikumpara iti TIMON TI BARKO, ti timon ket bassit ngem, mateng-ngelna ti sibubukel a barko. (1) Ti "TIMON" (pedalion) ket "paddle" wenno "oar," iti likudan ti barko. Iti Aramid 27:40, ti sao ket plural. Ti barko ket "ADDA ADU A TIMONNA" (2) Ti sao a "piloto" literal a tarusna "isu ti deretso a mangiturong" (3) Imdengan a ti dila isu ti mangipusuak no ania ti adda iti puso. Manipud iti kaunggan iti puso rummuar iti ngiwat. Ti dila isaona no ania ti linaon ti puso. (Mateo 12:34). c. Ti dila ket naikumpara iti BASSIT NGA APUY. Ti apuy bassit ngem kabaelanna ti agbalin a DAKKEL NGA URAM. Pudno a no sadino ti pagturongan ti dila, isu met ti pagturongan ti tao. (1) Kas iti "APUY" a manguram, kabaelanna a pouran ti 31
sibubukel nga Iglesia. (2) Ni Pablo nagsao no kasano a dagiti Kristiano "agkikinnagat ken agiinnalun-un" tunggal maysa. E. Ti Dila ket nadawel narigat a tenglen (Santiago 3:6-8) 1. Maka-aramid iti dadakkel a sasao, maka-imula iti ayat wenno gura, maka-parnuay ti gubat wenno maka-pasardeng iti gubat. 2. Ti Dila ket casla Apuy (San. 3:6) a. Ti dila kabaelanna a mantsa-an ti sibubukel a bagi. b. Makapataud ti apuy "iti Pilid ti Sangkaparsuaan". Daytoy a sao kayatna sawen "naggapuan, nagtaudan, makinarya ti biag" (1) Mabalin a ti kaipapananna ket ti sibubukel a proseso ti sangkaparsuaan ket agkagulo babaen iti dila. Maysa nga Eskolar, ni Mayor, kunana " panang-kibor iti maysa a tao kontra Iti sabali, maysa a klase kontra iti sabali, maysa a nasyon kontra iti sabali a nasyon, aggingga a ti sapasap maapektaran" (2) Maysa a patarus ti nagkuna, "Puoran na ti intero a panagbiag" (3) Ni Santiago ket agsao nga amin a banag iti aglawlaw ti tao ket apektaran ti dila. c. Amin daytoy a kinadakes ket nagtaud iti Infierno (gehenna) (1). Daytoy laeng ti tiempo, iti RUAR TI EVANGELIO, a daytoy a sao, "Gehenna" ket nausar. Adalen ti Mateo 5:29; 10:28; 18:8, 9; Marcos 9:45, 47 kdpy) (2) Ti sao a "gehenna" tudoenna ti lugar ti agnanayon a pannakadusa, nagtaud manipud iti "valye ti Hinnom," ti lugar nga adda iti asideg ti Jerusalem a pagdaydayawan ken Molek, ti dios ti apuy. Inaramid ni Ari a Josiah daytoy a lugar a pagpuoran ti basura. (2 Ar-ari 23:10) (3) Ti Nasantoan a Surat isurona a ti lugar a pagdusaan, Infierno, ket agnanayon. (Marcos 9:47, 48). Kitaen pay ti Mateo 25:46 a ti dusa nakarkaro ngem ti patay iti Hebreo 10:26-31. 3. Ti dila ket kasla iti narungsot nga ayup, ngem ti ayup mapa-amo. Ti dila saan a mapa-amo (Santiago 3:7). Ti Dios inaramidna a ti Tao iturayan na dagiti ayup ditoy lubong. (Gen. 1:28). Nupay casta, ti dila ket saan a mapa-amo, ket kanayon a napeggad. 32
4. Ti dila ket napno iti MAKAPATAY A LASON (San. 3:8) Ti karabukob ket mabalin a kasla naka-lukat a tanem (Salmo 5:9). Ti gita ti karasaen adda iti bibigna (Salmo 140:3). Kitaen pay iti Roma 3:13. F. Adda saan nga UMNO a panangusar iti dila (San. 3:9-12) 1. Iti dila, ti tao dayawenna ti Dios (San. 3:9). Dagiti Kristiano awaganda Isu Ama, Isuda dagiti annakna. 2. Ngem, iti isu met laeng a dila, ilunodda ti tao mangitunda kadakuada iti pannakadadael idiay Infierno. Ilunodda ti tao a naaramid a kaar-arngi ti Dios (Gen. 1:26, 27). Ti panangilunod iti tao, kaipapananna a ti tao ikabilna ti bukudna iti posisyon ti Dios nga isu laeng ti addaan karbengan a mangkondenar iti maysa nga agturong iti pannakadadael. 3. Kalpasanna ni Santiago nangusar ti dua nga ilustrasyon (San. 3:10-12) a. Daytoy saan nga umno a panangusar iti dila, maipada iti Ubbog nga agpartuat ti Nasam-it ken Napait a danum. b. Daytoy saan nga umno a panangusar iti dila, maipada iti kayo a higos nga agbunga iti olivo, wenno ti uvas nga agbunga iti higos. Ti Agbunga a kayo saan nga agpartuat iti dua nga ag-sabali a bunga. c. Dagitoy a banbanag "SAANDA A CASTA TI PANNACAARAMIDDA" (San. 3:10) 4. Dadduma a "terrible" a BASOL TI DILA ket TSISMIS, KABULASTUGAN, ken ULBOD NGA SURSURO. Adalen pay ti 2 Cor. 12:20. G. TI PUDNO KEN ULBOD A MANNURSURO (San. 3:13, 14) 1. Ti panagbiagtayo masapul nga agtultuloy iti husto a sursuro. Adalen ti 1 Tim. 4:12. Ti husto a masirib a manursuro adda bungana a natalna ken mannakaawat a mangitunda iti kinalinteg, saan nga iti panaglalasin, pananagsisina ken paksyon ken dakes a kababalin. No paksyon ti sumurot iti trabahona, ti sirib ti manursuro saan a nagtaud idiay ngato. 2. Ni Jesus nagsao maipapan iti pannangi-baon iti masirib ken profeta kadagiti tattao (Mateo 23:24). Siasino ti pudpudno a masirib a manursuro? 3. Ipakitana ti Sirib babaen iti kina-imbag ti panagbiagna (San. 3:13). Daytoy a manursuro saan laeng a agbiag a maidanggay iti naimbag a sursuro, no di ket, naemma. Kitaen iti Mateo 5:5. Ti kurang a kinaemma ipakitana ti kinakurang ti Sirib. Kinaemma kayatna sawen, nadayaw, naemma, konsiderasyon iti sabsabali. Adalen ti 1 Cor. 4:21; 2 Cor, 10:1; Tito 3:2; 2 Tim.2:25 ken Gal.6:1. 4. Ti Mali a klase ti Manursuro. (San. 3:14) 33
a. Maysa nga arrogante, naipangato gapu iti kinatangig (pride) Ti tao ti Dios awan karbenganna nga agpannakkel ken arogante. Ti maysa a mangi-pangato iti bagina maipababanto. (Mateo 23:9-12) b. Ti maysa a NA-IMON. Daytoy a sao mabalin a mausar iti naimbag a sintido a kaipapananna ket ZEAL (2 Cor. 7:7). Iti saan a naimbag a sentido maysa kadagiti ar-aramid ti lasag (Gal. 5:19-21) c. Maysa nga interesado laeng iti panangsisina wenno mangitag-ay iti bagina. d. Maysa nga agulbod maikontra iti pudno. H. Ti KAMALI A KITA TI SIRIB (San. 3:15, 16) 1. Ti sirib toy lubong ket NAINLUBONGAN wenno natao-an 2. SENSUWAL, kayatna sawen nagtaud iti kababalin ti ayup, wenno pisikal a kasisigud ti tao. Daytoy ti sao a naipatarus, "NATURAL"iti 1 Cor. 2:14. Daytoy a tao ar-aramidenna laeng no ania ti pisikal wenno natural a kayatna nga aramiden. 3. Denedemonyo, kayatna sawen nagtaud iti demonyo. Imdengan a naimbag a ti ulbod a sursuro ket nagtaud iti demonyo. (1 Tim. 4:1-4) 4. Ti bunga a ma-ani ket paksyon ken imon ken amin a dakes nga aramid. Adda ti kiro ket awan tibker. (San. 3:16) I. Ti SIRIB A NAGTAUD ITI NGATO (San. 3:17, 18). Kitaen pay ti San. 1:5 1. Ti sirib nga agtaud iti ngato ket PURO, awan imon-na, panagsisina, kinadakes ken rugit. 2. Natalna, ket awanan ringgor. Adalen ti Mateo 5:9 3. Naemma, moderate, addaan rason, nadayaw, naparabur. Basaen ti Filipos 4:5. Nabunga ken naanus. Ni Pablo nagsao iti "kinaemma ken na-amo ken Kristo" (2 Cor. 10:1) 4. Nalaka a pakisaritaan, kayatna sawen mapagbigay, "tractable" ket saan a "Dogmatic." Ti manursuro ket silulukat kadagiti rason. Kayatna ti paisuro. 5. Napnoan ti Asi ken naimbag a bunga. Addaan panagayat. Tumulong kadagiti agkasapulan, Ti Naasi makagun-od to ti Asi. (Mateo 5:7). Daytoy a sao ket maidanggay iti panagtulong kadagiti agkasapulan. Imdengan ti pangarig ti Naimbag a Samaritano ken ti asi a naipakita (Lucas 10:25-37). 6. Saan a paella-alla ken saan a managduadua, Basaen ti San. 1:6-8 manen. 7. Saan nga Ipokrito, Awan panaginkukunana. Kitaen a naimbag ti 34
panangkontra ni Apo Jesus ti kina-ipokrito (Mateo 23:1-39). Maammoan nga adda pito a kababalin ti sirib manipud ngato kas iti kaadda iti pito a kababalin ti Kristiano ("Christian Virtues") (2 Pedro 1:5-9) 8. Bunga ti Kinalinteg. Kinalinteg ti bunga dagiti agararamid ti talna. SALSALUDSUD ITI SANTIAGO KAPITULO TRES 1. Ni kadi Santiago pudno a nagkuna nga sika ken siak saan a mangisuro? Ipakita ti panag-danggay ti Santiago 3:1 ken Hebreo 5:12-14. 2. Mano dagiti nadumaduma, espisipiko a basol ti dila a nailista? 3. Apay a ti manursuro makaawat ti nadagdagsen a pannaka-okom? (San. 3:1) 4. Sino ti perfecto a tao? Ania ti kaipapanan ti sao a perfecto? (San. 3:2) 5. Mangted ti dua a figura nga inusar ni Santiago a mangipakita a ti bassit kabaelanna a kontrolen ti dakkel (San. 3:1-12) 6. Mangted ti uray masya a figura nga inusar ni Santiago a nangiparang iti makadadael a kababalin ti dila 7. Apay a ti tsismis ket popular, ket maka-kumit ti basol? 8. Ania ti agas ti tsismis? 9. Ania a figura ti inusar ni Santiago a mangipakita ti saan nga ummo a pannakausar ti dila? (San. 3:10-12) 10. Iti ania a wagas ti Kristiano ipakitana ti sirib ken pannakaammo? 11. Ipalawag ti kababalin ti naindagaan a sirib . 12. Ipalawag ti kababalin ti sirib a nagtaud iti ngato. 13. Naindagaan kadi wenno Nailangitan a sirib ti nausar no ti Kristiano bingayen na ti kongregasyon ti Apo babaen iti sentido a "panangisuro ti pudno?" SANTIAGO KAPITULO KWATRO VII. Ti pagtaudan ti Ringgor, ken ti Remedyo ti Ringgor (San 4:1-12) A. Ti pagtaudan ken gapu ti Ringgor ken gubat- Panagayat a bukbukud iti kamkameng ti pisikal a bagi. (San. 4:1-5) 1. Gubat kadagiti tattao ti Dios nagtaud manipud nainlubongan a 35
Sirib (San. 3:15-16) 2. Saan a natalna (San. 3:17, 18) 3. Ti pannakidangadang-tayo masapul a Naespirituan a dangadang maibusor ken Satanas ken kadagiti katulonganna (2 Cor. 10:3-5; Efe. 6:10-17) 4. Ti sao a maipaay iti Gubat (polemos) kayatna sawen riri, ringgor, riribuk ken panagaa-apa (mache). Kayatna sawen, persona a mannaki-apa, mannaki-ringgor (Thayer's Greek Lexicon) 5. Gubgubat ken ap-apa nagtaud manipud ragragsak ken derrep (San. 4:1, 2). Kitaen pay ti sao a "ragragsak" iti Lucas 8:14; Tito 3:3; 2 Pedro 2:13. 6. Derrep a Linalasag, gubat mai-kontra iti kararwa. (1 Pedro 2:11). Ti sao a "ragragsak" ket sao a pakaadawan "hedonism." Mailagom ti "self-gratification." 7. Nasisita a makitatayo a ti gubgubat ken ap-apa nagtaud manipud panaginbubukudan. Ti basol ket gapuanan ti self-centered a biag. a. Derrep ket self-centered b. Pamapatay ket self-centered c. Panagtakaw ket self-centered d. Panaga-apa ket self-centered e. Ti dawatda ket self-centered, gapu ta tarigagayanda nga usaren ti ania man a maawatda agpaay iti bukudda a pagragsakan! (San. 4:3). Agdawatda iti kamali a motibo. 8. Posible kadi a dagiti Kristiano iti tiempo ni Santiago ket aktuwal, pisikal a mamapatayda iti tao? Dadduma nga Eskolar patiennda a ni Santiago ket (1) agsarita met kadagiti saan a Kristiano, tattao ditoy lubong a mabalin a mangresrespeto ken Santiago, wenno (2) ti gubgubat ken panaga-apa ken pammapatay ket nausar iti figura a wagas. Pudno daytoy iti adu a mabasa iti Surat kas coma iti Mateo 5:21, 22; 2 Cor. 7:5; Tito 3:9; 2 Timoteo 2:23 ken 1 Juan 3:15. Ti basol ket nalawag a makita uray ania a kaipapanan ti husto. 9. Agdawatda ngem saanda a mapnek. Ti cararagda saan a masungbatan. Ti Dios saan nga agsungbat iti "wen" iti tunggal cararag. a. Ti cararag masapul a maaramid nga addaan pammati .(San. 1:5, 6) b. Ti cararag maidanggay iti pagayatan iti Apo (1 Juan 5:14). c. No ti maysa tumallikud iti panagdenggeg iti pagayatan ti Apo, Ti cararagda ket "Kasuklam-suklam" (Prov. 28:9) 36
10. Ti cararagda da ket "managinbubukud" (San. 4:3) 11. Adda pannakigayyemda iti managbasol a lubong (San. 4:4) a. Espritually, saanda a napudno ken Kristo. b. Espiritually, mannaki-abigda. Dagiti Kristiatiano naiyasawa ken Kristo, ket masapul a napudnoda kenkuana .(2 Cor. 11:2). Ti ladawan ti Iglesia a cas Asawa ni Kristo, ket kanayon a masarakan iti Nasantoan a Surat (Efe. 5:22-23; Apoc.22:17). No casta ngarud, ti sao a mannakiabig ditoy ket nausar iti figura a sentido ditoy. 12. Ti sao a, "Lubong" (kosmos) tudoenna ti managbasol a lubong. Adalen pay ti 1 Juan 2:15-17. Ti Lubong adda iti "pannakabalin ni Satanas" (1 Juan 5:19). Note: No dagiti disipulo ni Jesus ket addaanda iti husto a kababalin ditoy lubong, ti lubong ket guraenna dagiti disipulo. (1 Juan 3:13; Juan 15:18, 19; 17:14). 13. Dagiti Kristiano saanda nga agserbi iti dua nga Apo .(Mateo 6:24). No agserbida iti lubong, agbalinda a kabusor ti Dios (San. 4:4). Masapul ti panagbabawi. 14. Uray iti Daan a Tulag, dagiti tattao ti Dios ket naiyasawada Kenkuana. Masapul a napudnoda kenkuana. Note Isaias 54:5; Jer. 3:20 ken ti paganetget ti libro ti Oseas. 15. Note ti Panagtaeng ti Espiritu kadatayo (San. 4:5) a. Daytoy a Surat ket narikut, ngem sigurado a ti kaipapananna ket ti Espiritu agnaed kadatayo, agtalinaed kadatayo agingga ti punto nga umapaltayo., tarigagayanna nga itallikudna tayo iti linulubongan. Kitaen dagiti surat maipapan iti panangtaeng ti Espiritu Santo (Roma 8:11; 2 Cor. 1:21, 22; Ara. 5:32 Gal.4:6) b. Ti napateg a prinsipyo ket ti "Dios saanna kayat a managbasoltayo ken saan tayo a napudno kenkuana". B. Ti Remedyo ti Dios maipaay iti ringringor (San. 4:6-12) 1. Agpakumbaba, Ti Dios intedna ti parabur kadagiti napakumbaba (San. 4:6, 10; 1 Ped. 5:5-7). Adalen pay ti Prov.3:34 2. Paituray iti Dios. Ni Apo Dios kayatna nga agpilitayo (Josue 24:15). Ti sao a paituray kayatna sawen agpasakop iti panagbilin iti sabali kasla iti soldado a paituray iti bilin ti "commander -in- chief." 3. Makibakal iti Diablo (San. 4:7). Kitaen pay ti 1 Pedro 5:8, 9 37
a. Ni Satanas ti "prinsipe ti Lubong" (Efe. 4:27; 6:16. Paituray iti Dios, ket makibakal iti Diablo. Ti panagpaituray iti Diablo ket "Treason." (panagtriador) iti Dios. b. Ti patarus iti NIV ket "saanmo ited iti Diablo ti maysa a saka." ("foothold," wenno "opportunity") c. Kabaelan a Parmeken (1 Cor. 10:13). No makibakaltayo iti Diablo itarayannatayo. 4. Sabali pay a remedyo isu ti panangdalus ti puso ken panagbiag (San. 4:8, 9) a. "Umassideg iti Dios" adda managbabawi nga espiritu. b. Masapul a "madalusan"ti puso ken panagbiag manipud moral a narugit (Job 17:9). Dagiti Kristiano iatyag da dagiti imada a nadalus iti Dios (1 Tim. 2:8). Adalen pay ti 2 Cor. 7:1; ken 1 Juan 3:1-3. .Ni Santiago nagsurat kadagiti Kristiano ditoy. Dadduma kadakuada ket "nagkamali"iti kinapudno. (San. 5:19, 20) c. Ti panagsangit ken panagladingit isuhestyon na ti panagleddaang iti basol. Ti sao a "wretched" kayatna sawen "anduran ti leddaang." Ni Jesus sinaona ti "Kinagasat," ti "parabur" a maipaay kadagiti napaypayso nga agladladingit. (Mateo 5:4)Daytoy ket mairaman ti panagladingit iti basol. d. Ti "panagpakumbaba" iti Santiago 4:10 isuhestyonna ti kapanunutan ti "self-humiliation,". Ti "tense" ti verb ditoy isuhestyonna ti ngudo ti tiempo a panagdesisyon, iti kanito a ti agbabawi a tao agpaituray iti Dios. Kitaen Salmo 51 iti biag ni David. 5. Sabali pay a kasapulan a tignay ket isardeng ti panangkondenar iti tunggal maysa. (San. 4:11-12). Ditoy ket iparangna ti sabali pay nga usar ti dila. a. Ti Dios ti Okom. Isardeng ti panagi-inokom ti motivo ken pateg ti dadduma. Awanan tayo ti madi a kababalin iti maysa a kabsat, ket agpakalinteg tayo iti sangoanan ti Dios. (I Juan 4:20, 21) b. No iti kanito nga okomentayo ti sabsabali, ikalkalintegantayo ti bagitayo. Ti nangokom" ditoy ket isu ti panangkondenar iti absat. Ti lander ken dakes a panangokom agdanggayda iti dinadakes a wagas. c. Saankay nga agsao ti Dakes maibusor iti sabali, Daytoy ipa-awatna ti "dikay a mangdadael" iti sabali. Riparen ti "dikay agiinokom" iti sermon idiay bantay (Mateo 7:1-3) (1) Ti basol ditoy a surat ket "Character Assasination," dadaelen ti reputasyon ti sabali. (2) Daytoy ket panangokom iti "supposition and uncharitable 38
prejudice" iti English. d. Ti linteg kunana a saan a rumbeng nga armidentayo daytoy. Ti sao a "Linteg" masigurado nga itudona ti Linteg ti Dios, Daan man ken Baro a Tulag. Mabalin nga itudona met ti "Linteg ti Ayat." Ayatem ti kabsatmo. Saan mo nga Okomen ni Kabsatmo. Kitaen ti Juan 13:34, 35. Ti Tao a "guilty" iti dakes a panangokom ket okomenna met ti Linteg, a kunana ti linteg ket saan a salimetmetan. e. Ket ti tao a mangokom iti kabsatna, saanen a managaramid ti Linteg, no di ket, isu ti Okom. Tao tayo a nakapsut! Saan tayo a maisalakan dagiti sabsabali, wenno dadaelen ti sabali! Apay nga okomen tayo dagiti sabsabali? f. Inted ti Dios ti Linteg. Isu laeng ti mangokom ken mangkondenar. Isu laeng ti makabalin a "mangisalakan" ken "mangdadael" (San. 4:12) g. Panang-okom iti kaaruba ket "pannakiay-ayam iti Dios." h. Imdengan met ti insuro ni Pablo maipapan iti panangokom iti Roma 14:4, 13 ken ti sursuro ni Jesus iti Lucas 6:37. i. Imdengan a ni Santiago ket maseknan maipapan iti tunggal maysa (San.4:11). Basaen ti surat maipapan "tunggal maysa" kas iti Juan 13:34, 35; Gal. 6:2; 1 Pedro 1:22; Gal: 5:13 kdpy. j. Daytoy bilin a "dikay agiinokom"saan natayo nga e-excuse iti ania man a wagas iti panangitudo iti kamali. Nupay casta, masapul a maaramid iti "husto a wagas" (1Tim. 5:1; Gal. 6:1; 2 Tim. 2:24-26) VIII. Ti Panagipagarup a Panagplano a saan a Mairaman ti Dios (San. 4:13-17). Ni Santiago inbaliwna ti atensyonna kadagiti Nabaknang a Judio ken ti basol iti biagda. Intuloyna daytoy iti Kapitulo 5. Adda dua a topiko (1) Ti pangipagarup a panagplano a saan a mairaman ti Dios, ken (2) Saan a panangited ti Sweldo kadagiti nakurapay nga agtrabaho. A. Dagiti Agtagilako aramidenda ti Planoda. (San. 4:13) 1. Ti kababalin a naiparang ditoy ket "Panagpasindayag"maibusor iti Dios (San .4:13-17) 2. Sabali pay a parikut kadagiti Nabaknang ket naipalawag iti Santiago 5. Ti basol a panangtakaw iti sweldo dagiti tattao. 3. Ti sao nga "umayka ita" isuhestyonna a dagitoy a tattao kitaenda iti maikadua a gundaway ti panagbiagda. Kitaen ta nausar iti Kapitulo 5:1 kas mainayon iti Santiago 4:13. 4. Ti sao nga "agtagilako" ket isu met laeng iti balikas a pagsapulan iti 2 Pedro 2:3 39
5. Ditoy, nupay casta ti ganetget ket panagiplano a saan a mairaman ti Dios. Daytoy ti basol dagiti maag a nabaknang (Lucas 12:13-21) B. Adda saan a sigurado iti Masakbayan (San. 4:14; Prov. 27:1). Kitaen pay ti Job 14:1, 2; 1 Pedro 1:23-25. 1. Ni Santiago kunaenna "Ania a kita ti kababalin ti panagbiag mo?" 2. Ti biagmo ket kasla "alibungobong." Daytoy tudoenna ti linnaaw, angep, anges wenno asuk. 3. Ti Nasantoan a Surat isurona ti "Kinaababa ti Biag." Adalen ti Salmo 39:4, 5; 90:9, 10; Job 7:1-3. C. Ti Dios masapul a Mairaman (San. 4:15) 1. Ti agnegosyo ket nasayaat, ngem adda tayo ditoy nga agserbi ken Apo Dios. Mariknatayo coma Isu. (Ara. 17:27) 2. Ti pagsasao a "no ipalubos ti Dios" saan laeng a saritaen, no di ket, ammoen. Imdengan daytoy a parapo, No ipalubos ti Apo ket masarakan iti nadumaduma a paset ti Nasantoan a Surat (Ara. 18:21; 21:14; Hebreo 6:3; 1 Cor. 4:19; 16:7). Ti Kristiano saanna nga usaren daytoy iti awan kaes-eskanna a banag. Ikonsidera a kanayon ti kaipapananna. 3. Ti "panagpasindayag" maibusor iti Dios ket dakes .(San. 4:16) a. Iti kinaagpaysona.kas iti panagkuna, "Diak Masapul Ti Dios." Ti panagpasindayag tayo koma isu laeng ti Krus ken no ania ti kaipapananna kadatayo. (Gal. 6:14) b. Daytoy ti "Arrogante a kababalin" ni Rabsakeh (Isaias 36). Note ti kina-arrogante na Espiritu a napasindayag. D. Daytoy ARROGANTE a kababalin ket Nakadakdakes (San. 4:17) 1. No ti maysa a tao "ammona ti naimbag," ngem saanna nga aramiden, daytoy ket basol. Adalen ti dadduma pay a kaipapanan ti basol iti 1 Juan 3:4; 1 Juan 5:17; Roma 14:23. kdpy. 2. Saanna mabalin a kunaen, "Inosenteak," Awan ti excuse ti basolna. Adalen ti Juan 15:22. 3. Ni Santiago impaganetgetna a ti maysa a nagdengeg ket maobliga a mangaramid. (San. 1:22-25). 4. Ni Santiago ipalawagna ditoy ti Basol nga "Omission." .Imdengan dagiti saan 40
a nagaramid iti Mateo 25:31-46 ken Mateo 7:24-27. SALSALUDSUD MANIPUD SANTIAGO KAPITULO 4 1. Ti kadi Santiago 4:1-3 saritaenna dagiti basol ti Kristiano wenno dagiti saan a Kristiano? Wenno, agsarita ni Santiago agpaay kadagiti isu-amin? 2. Apay a panunutem a dagiti kakabsat ken Kristo ket aggiginubatda? 3. Apay a dagiti car-cararag dagiti nasao iti San. 4:1-4 ket saan a masungbatan? 4. Ania ti mannakikamalala? Ania ti kaipapanan daytoy a balikas iti San. 4:4? 5. Kasano nga agbalin tayo a mannakikamalala? 6. No agbalintayo a gayyem ti Lubong, agbalin a kabusor ti Dios (San 4:4). Ania ti pannakigayyem iti Lubong? 7. Kasano a dagiti Kristiano makibakalda iti Diablo? (San. 4:7). Kasano a paiturayan tayo iti Dios? 8. Kasano nga umassideg tayo iti Dios? (San. 4:8). Ti cadi panagbabawi ket mairaman ditoy? 9. Adda kadi kanito wenno pasamak a makapagsao tayo maibusor iti maysa a cabsat? No adda, kaano dayta? 10. Adda cadi pasamak a naokomtayo ti cabsat? Panangokom kadi no tubngarem ti basol ti maysa a cabsat? 11. Adalen ti nagdumaan ti iti "Directive will" ti Dios iti Mateo 7:21 ken ti "Ti Permissive Will" na iti Santiago 4:15. 12 Kanayon tayo cadi a kunaen "No ipalubos ti Dios" kadagiti kararag ken planotayo? SANTIAGO KAPITULO CINCO IX. Pannakondenar dagiti Nadangkuk a Baknang (San. 5:1-6) A. Ti Umadani a rigat dagiti Nadangkuk a Baknang ket naipadto (San. 5:1) Dagitoy a nababaknang a tattao masiguro a saanda a Kristiano. Mabalin a bisita a nagatendar iti gimong. Note: San. 2:1-4. 1. Ti panglakayen iti Iglesia ket saan a kwalipikado nga agserbi no isu ket na-bukatot iti "Kita" (naalana iti kamali a tubo) (Tito 1:7). Imdengan a ti kinabaknang ket saan a naalas. Ngem, ti saan a naimbag a panangusar ti kinabaknang ti kondenaren ni Apo Dios. Adda ditoy ti dadduma a Naalas a pannakausar ti Kinabaknang. 41
a. Pannakaadda ti kinabaknang iti kamali a wagas ket makondenar Kitaen ti Tito 1:7. b. Apalan ti sabsabali, ken ti napegges a panagtarigagay iti kinabaknang ket makondenar. Adalen ti 1 Tim. 6:6-11. c. Nakababain ti SAAN a naimbag a managaywan iti kinabaknang a impaay ti Apo kadatayo. Riparen ti 1 Tim. 6:17-19. 2. Ni Santiago agsao kadagiti nabaknang a Judio a mangmalmaltrato kadagiti trabahador ket us-usarenda ti kwartada nga agbiag iti ragragsak. Ditoy ket saan a Kristiano ti maipalawag . Imdengan ta inabusoda dagiti nalinteg ken naimbag (San 5:6) 3. Iti dayta a tiempo,dadduma nakabakbaknangda, ngem kaaduan ti nakurapay. Awan ti "middle class." 4. Iti Daan a Tulag, ti Dios liniwliwana dagiti nakurapay nga inabuso dagiti nabaknang. (Salmo 73:1-28) 5. Ti ekspresyon a "Cry aloud" ken "wail" ket pumada iti kinuna ni Isaias maipapan iti Tiro (Isaias 23:1) ken Babilonia. (Isaias 13:6). Dagitoy a balikas iladawanda dagiti aldaw ni Jehova. Ti aldaw a panangdusa ti Dios kadagiti nadangkes, agpada a biag ita, ken ti pinal nga aldaw ti pannakai-panayag. Masapul a maimdengan a ni Santiago ket nagsurat sakbay a dagiti soldados iti Roma dadaelenda ti Templo ken ti ciudad ti Jerusalem. Nupay casta, ti pinal a pannakadusa, ket ti aldaw ti panangokom. Kitaen ti Santiago 5:7. B. Ti Sanikua dagiti baknang ket napaypayso nga awan kaes-eskanna (San. 5:2, 3) 1. Ti kinabaknangda ket aglati ken madadael, ti lupotda paset ti kinabaknangda ket kinnan ti sanga (San. 5:2). Ti tense iti Greek a nausar ditoy, isuhestyon na a, no ti Dios ket maseknan, dagitoy a lupot ket madadael, aglati, kanen ti sanga. Ti lupot ket paset ti kinabaknang ti indibiduwal. (Gen. 45:22; 2 Ar-ari 5:5, 22; Josue 7:21; Oc-ocom 14:12; Aramid 20:23). 2. Ti Lati wenno "corrosion" dagiti napapateg a pirac, agbalin a mamaneknek ibusor kadakuada (San. 5:3). Dagiti sanikuada ket saanda nga inusar a tomulong kadagiti trabahadoresda, dagiti nakurapay ditoy daga. 3. Ti baknang a tao ken ni Lazaro napigsa a mangisuhestyon ti pagkasapulan a tumulong kadagiti sabsabali (Lucas 16:19-31). Daytoy ket ehemplo ti kamali a pannakausar ti sanikua. 4. Agaywantayo ti sanikua ti Dios a naited kadatayo, ibunannagtayonto amin iti Dios. (Lucas 16:1-12) 5. Dagiti kinabaknangda isunto ti gapu ti pannakadadaelda ton aldaw ti panangokom. Dagitoy a sanikua ti maisurat maibusor kadakuada, gaputa 42
saanda nga inusar iti husto a wagas. Ti "maudi nga al-aldaw" iti Santiago 5:3 mabalin a tudoenna ti maudi nga al-aldaw ti Jerusalem nga umadanin ti pannakadadaelna, ngem makompleto ton aldaw ti panangokom. 6. Dagiti Kristiano masapul nga usarenda ti sanikuada iti naimbag a panggep: a. Ti kwarta mausar a pangsuporta iti Familya .(1 Tim. 5:8) b. Ti kwarta mausar a pagbayad iti buwis (Roma 13:1-7) c. Ti kwarta mausar a tumulong kadagiti sabsabali (Efe. 4:28; 1 Cor. 16: 1-3; 2 Cor. 8 ken 9) d. Ti kuwarta mausar a mangikasaba iti Evangelio (1 Cor.9:1-27; Gal. 6:6) C. Dagiti baknang maltratoenda dagiti nalinteg (San. 5:4-6) 1. Ti suweldo a saan a bayadan dagiti agpatrabaho "maipukkaw." Daytoy ket pumada iti figura a pagsasao iti dara ni Abel "agpukkaw manipud daga" (Gen.4:10) 2. Iti Daan a Tulag,ti suweldo ket maited iti inaldaw. (Lev. 19:13; Deut. 24:14, 15; Mal. 3:5). Kitaen pay ti Mateo 20:1-6 3. Dagiti as-asug dagiti namaltrato a trabahadores, ket nakastrek iti Lapayag ti Apo dagiti buybuyot. a. Ti sao a buybuyot kayatna sawen soldados, Ti parapo nga Apo dagiti buybuyot naiparang iti 282 a daras iti Daan a Tulag.Ti buyotna nairaman dagiti Angeles nga inbaon ti Dios tapno aramidenda ti pagayatanna. (Josue 5:13, 14; 2 Ar-ari 6:14-18) b. Ti isu met laeng a Dios a nakangngeg ti asug ti Israel ken nakigubat gapu kadagiti tattaona agraman dagiti isuamin a buyotna, ket irupirna met laeng ti kalintegan dagiti namaltrato a trabahodores. c. Mangipaay iti hustisya, Agpayso a ti panangokom ti Apo umayto Ket Sigurado nga umay. d. Dagitoy a baknang a saan a nangited iti tangdan dagiti trabahadores ket malak-amda ti temporaryo a liwliwa iti daytoy a biag. (San. 5:5) 4. Dagitoy Nabaknang nga Amo ket agbibiag a nabarayuboy. Kas iti nabaknang a tao iti Lucas 16:19-31 agikarodanto met. (San. 5:5) 5. Ngem, ti nabarayuboy a biagda, mangpalukmeg laeng kadakuada maipaay iti Aldaw ti panagparti, Panangdusa ti Dios. Ikumpara daytoy iti kinuna ni 43
mammadto nga Amos, a nangipukkaw maipapan iti Panangdusa ti Dios kadagiti agayat iti ragragsak, nabarayuboy a panagbiag dagiti taga Samaria. (Amos 4:1-3). 6. Ti saan a panagited ti Tangdan kasla agparang a "death warrant"agpaay kadagiti trabahadores (San. 5:6). Iti ania a wagas a dagiti nalinteg ket mapapatay? Mabalin a bisin wenno ania pay a makagapu. 7. Ni Naboth ket nalinteg a tao a pinapatay ni nadangkes a Reyna Jezebel (1 Ar-ari 21:1-19) X. Kababalin ti Kakabsat iti Pannakamaltrato (San. 5:7-12) A. Aganus. (San. 5:7-11) Naanus, Natibker 1. Masapul a naanusda agingga nga "umay ti Apo." Saan a masinonuo no ni Santiago agsao maipapan iti iyu-umay ti Apo ton Panangokom wenno iti pannakadadael ti Jerusalem inton adu a baknang agsagaba, wenno agsao iti maipapan iti iyu-umay ni Kristo iti maikadua a gundaway. Agpada a pudno daytoy. 2. Ti Mannalon masapul a naanus ket aguray ti iyu-umay ti tudo, ken ti panagani (Santiago 5:7) 3. Aganus ken Napigsa, Saan nga agpulkok ti puso, natured. Kitaen ti 1 Tes. 3:13; Ti managpulkok saan a casta ti tarigagay ti Dios a pagbalinan dagiti tattaona. 4. Ti Yaay ti Apo ket assidegen, Mabalin a sawenna ti maipapan iti iyuumay ti Apo tapno dusaenna dagitoy nadangkes a tattao.possible met a ti pannangokomna kadagiti Judio iti Aldaw ni Jehova, ti pannakadadael ti Jerusalem idi 70 A.D. Nupay casta, sabali pay, nga aldaw ni Jehova ket talaga nga umay. Ti Pinal a Pannakaokom. Ti dakkel nga "aldaw ti Apo," ket ti Aldaw a Panangokom. 5. Ti Okom ket agtaktakder iti ruangan (San. 5:9). No casta ngarud, dagiti cacabsat masapul a saanda nga agtanabutub maibusor iti sabali. Bay-an a ti Okom ti mangokom. Kitaen ti Mateo 24:33; ken Marcos 13:39;. Iti daytoy a surat, sakbay ti pannakadadel ti Jerusalem, ti Apo ket adda iti Ruangan. a. Kasapulan a maobserbaran a, no ti Tao ti Dios ket adda pakasuotanna, masansan nga agtanabutubda maibusor iti sabali. (1 Cor, 10:10) b. Ti Apo agtaktakder iti ruangan tapno mangokom. Ken agtaktakder met iti ruangan tapno awatenna dagiti agbabawi nga anak ti Dios (Apoc. 3:20) 6. Pannagibales kukua ti Dios. Dusaenna ti managdakdakes (Roma 12:19-21) 7. ADDA NAPINTAS NGA ULIDAN ITI PANAGIBTOR KEN 44
PANAGANUS: Dagiti Profeta (San. 5:10-11) a. Ti sao nga ehemplo, kayatna sawen kopya wenno blueprint. Kitaen ti Hebreo 8:5 ken 9:23. Imdengan met ti panagsaba dagiti profeta (Lucas 11:47). b. Ti Tao ti Dios ket Nagasat ton maidadanes (Mateo 5:10-12) 8. Ni Job ti napintas nga ehemplo ti Panagsagaba. Adalen ti Resulta ti panagibtor ni Job (Job 41:10-17) a. Napukaw ni Job ti Sanikuana (Job 1:13-17) b. Napukawna dagiti annakna (Job 1:18,19) c. Ni Satanas ti nangaramid kadagitoy d. Napukawna ti salun-at na (Job 2:7-9) e. Napadasanna ti nauyaw manipud gagayyemna (Job 2:11 pangrugian) f. Agpada a pisikal ken panunutna afectado. Tinarigagayanna ti matay. Ngem, iti isuamin a sinagabana, natibker ni Job. Timmakder ket nagtalinaed a natibker iti pammatina iti Dios. 9. Ti Daan a Tulag nangted kadatayo iti Ehemplo dagiti dadduma pay a mammadto a nagsagaba. a. Ni Jeremias ket nakab-kabil ket inkabilda iti tul-ong (Jer. 20:1-3) b. Ni Daniel inkabilda iti kulungan ti Leon (Daniel 6:1-28) c. Ni Elias ket an-anupen ni Jezebel (1 Ar-ari 19:1-21) B. Paglintegan iti panagsapata (San. 5:12) 1. Dagiti Judio gagangay nga agsapatada iti uray ania a banag. (Mateo 5:33-37; 23:16-22). Agsapatada iti babaen iti Langit, iti Daga, iti Balitok iti templo, kdpy. 2. No agsapatada iti basbassit, panunutenda a saanda a maobliga a mangtungpal. No agsapatada iti templo, saanda a maobliga a mangsalemetmet iti sapatada, Ngem, no agsapatada iti balitok iti Templo, masapul a tungpalenda. (Mateo 23:16) 3. Posible a ni Santiago, ti sawsawenna ket ti sapata nga adda panagibalesna kadagiti nangabuso kadakuada, Ngem, mas nalwlawag nga agsao isu, maipapan iti sapata nga usarenda nga pangpaneknekda iti pudno. 4. Iti Daan a Tulag, inbilin ti Dios a iti kanito a ti tao agsapata, masapul a 45
tungpalenna ti cari nga insapatana. Adalen ti Numeros 30:2. 5. Iti biag dagiti Kristiano, ti subalit a masapul ket simple, "Wen" wenno "Saan." 6. Iti Nasantoan a Surat, ti legal a sapata ket Husto a naisurat. Adalen ti Mateo 26:63, 64; Mar.14:61, 62; 1 Tes. 5:27; 2 Cor.1:23; 11:31; Roma 1:9. Imdengan ti panangayab ti Dios tapno masaksian ti kinapudno ti naisao. XI Lima a Remedyo Agpaay Iti Kristiano (Santiago 5:13-20) A. No agsagaba, AGCARARAG coma (San. 5:13) 1. Imdengan a ni Santiago ket nagsao maipapan iti panaganus dagiti Profeta (San. 5:10) 2. Kasta met a nasitar a dagiti nakurapay a disipulos ket maabusoda (San. 2:5, 6; 5:6) 3. Daytoy ket nakapinpintas nga affirmation a ni Apo Dios tumulong. Agdawat tayo Kenkuana. Adalen ti 1 Tes. 5:17; Fil. 4:4-7; Lucas 18:1-14. Ti cararag a nasitar ditoy ket isu ti pribado a kararag ti Kristiano. 4. Ti Sao nga "Agsagaba" ditoy mabalin a sawen na ti panaglak-am ti rigat, kas koma iti panannakabalud. (2 Tim.2:9), wenno iti panaglak-am ti rigat cas Evangelista a mangibanag iti ministeryo .(2 Tim. 2:3; 4:5) B. No isu naragsak, AGKANTA koma ti himno a pagdayaw iti Dios (San. 5:13) 1. Ti Disipulo ni Jesus ket "agragsak iti Apo" (Fil. 3:1; 4:1, 4) 2. Ti 3000 a barbaro a Disipulo ti Apo ket dinaydayawda ti Dios (Ara. 2:42-47) 3. Ti sao nga "agkanta" iti daytoy a surat (psallo) ket panagkanta ken panangitokar iti puso (Efe. 5:19; 1 Cor. 14:15). Panagkanta ti klase ti musika a tarigagayan ti Dios. Agtaud iti puso. Daytoy napintas a surat tumulong kadatayo a mangawat a ti sao a (psallo) iti Baro a Tulag itudona ti nainpusoan a panagkanta agtaud manipud naragsak a cararwa, imbes nga itokar iti Instrumento musika mekanikal. 4. Ti Kristiano ket agkanta iti kanito a naragsak, ngem agkanta met laeng uray agsagaba iti saem. Imdengan ti panangkanta da Apostol Pablo ken Silas idi naibaludda kalpasan a nakabkabilda. (Ara. 16:25) C. No adda agsakit, paayabanna dagiti panglakayen iti Iglesia (San. 5:14, 15) 1. Ti sao nga "agsakit" (asthenei) iti daytoy a versiculo, adda nadumaduma a kaipapananna. a. Mabalin a Pisikal a sakit (Fil. 2:26, 27) 46
b. Mabalin a nakapsut iti pammati (Roma 4:19; 14:1, 2; 1 Cor. 8:9) c. Mabalin a "pobre, napalaus a kinapanglaw" (Ara. 20:35) 2. Iti daytoy a kontexto, mabalin nga itudona ti maysa nga addaan ti pisikal a sakit. Nupay casta, dadduma nga Eskolar mariknada a ti sakit ditoy ket Espiritual a kinakapsut. 3. Masapsapoan ti Lana iti Nasantoan a Surat ket addaan adu a kaipapanan: a. Mabalin a medicinal (Lucas 10:30; Isaias 1:6) b. Mabalin a symbolico (1 Samuel 16:13). Masarakan uray iti milagro a pannangagas. (Mar.6:13). Kalpasan panagayunar,ti tao masapul a sapsapoan na ti ulona ket bugoanna ti rupana iti panagsublina iti "normal" nga aktibidaesna iti biag (Mateo 6:17). 4. No daytoy ket Pisikal a Sakit, adda a possible a pannakaagas iti daytoy a sinuratan ni Santiago; a. Ti milagro a pannakaagas maipaay, babaen iti Naespirituan a Sagut. (Ara. 8:17; 1 Cor. 12:9) b. Probidencia a pannakaagas, kadduaan ti pannakaiyaplikar ti medisina. 5. Ti Apo paimbagenna. Ti Apo ket mairaman. 6. Dadduma alaenda ti posisyon a daytoy ket milagro a pannakaagas a karaman dagiti panglakayen nga addaan iti Naespirituan a Talunggading iti panangagas. (1 Cor. 12:9). a ti panangsapsapo iti lana ket simboliko iti napaimbag a tao a sumrek iti regular nga aktibidaes iti biag manen. 7. Dadduma nga Eskolar mamatida a ni Santiago agsao kadagiti "Nakapsut iti Espirituna" saan a pisikal a sakit,.ket dagiti panglakayen ket asistaranda ti nakapsut ti Espirituna a tao tapno agbalin a napigsa iti Apo. a. Agpayso a ti Griego a balikas ti agsakit iti Santiago 5:15 ("kammonta") ket naiduma iti sao nga sakit ("asthenei")iti Santiago 5:14; ket ti Kammonta kayatna sawen "weariness" iti sentido Espiritual. Ti Kristiano mabalin nga agalla-alla ket kumapuy ti pusona. (Hebreo 12:13) b. Naammoan tayon a ti Minimilagro a panangagas ket maaramid a "mangpasingked ti Sao" a maikasaba (Mar.16:17-20; Ara. 8:5-8; Juan 20:30, 31). Ket, ti Milagro maaramid iti sangoanan ti saan a mamati tapno "mamaneknek" iti naisao a mensahe, saan a iti Pisikal a Pannakaagas ti Mamati. (1) Ni Pedro, a maysa panglakayen (1 Ped. 5:1), saanna nga inagasan 47
ni Pablo iti siit iti lasagna (2 Cor. 12:7-9) (2) Ni Epaprodito saan nga inagasan dagiti panglakayen iti milagroso a panangagas. (Fil. 2:25-27) (3) Ni Trofimo ket imbatida idiay Efeso a Masakit (2 Tim. 4:20) c. Uray no ni Santiago agsao maipapan iti Pisikal a Sakit wenno Espiritual a kinakapuy, ti prinsipyo agtalinaed latta. Panglakayen ken amin a Kristiano masapul a maseknan iti Kabsat, masapul nga agtarigagay a mangasistar kadakuada, ket masapul a tao isu a managkararag, agdepende iti Dios. D. No nakaaramid ti Basol, AGPADUYAKYAK ket AGKARARAG (San. 5:16-18) 1. Ti maysa a nakabasol masapulna nga ikumpisar ti basol a naaramidna (San. 5:16). Kitaen pay ti Ara. 8:22; 1 Juan 1:7-9. 2. Adda dakkel a pannakabalin ti Kararag. Ti epiktibo a kararag ti nalinteg a Tao ket adu ti maaramidanna. (San. 5:16) 3. Ni Elias ket naindaklan nga ehemplo ti Kararag. Nagkararag a sipapasnek ket saan a nagtudo. Nagkararag manen ket Nagtudo (San. 5:17, 18). Kitaen pay ti 1 Ar-ari 18:41-46. E. No adda maisiasi iti kinapudno, PAGSUBLIEN (San. 5:19, 20) 1. Ti Nasantoan a Surat isurona a ti Anak ti Dios mabalin a sumina iti Apo maguilty iti Apostasy, ket agnanayon a maisina, Imdengan a ni Santiago iti daytoy a surat ket kasarsaritana dagiti Cacabsat. a. Ni Pablo a mismo mabalin a mapagtalaw (1 Cor. 9:24-27) b. Ti Iglesia iti Galatia ket nalaka a pumanaw iti parabur ti Dios (Gal. 5:1-6) c. Dagiti nalawlawagan, naramananda ti Nailangitan a Sagut, mairaman iti Espiritu Santo, naramananda ti Sao ti Dios, ken ti pannakabalin ti Dios iti tiempo nga umay, Ngem no pumanawda, narigat a pabaroen idan ti panagbabawi (Hebreo 6:4-6) d. Dagiti Nadalusan iti Dara ni Kristo, kalpasanna agtallikudda, adda dusa nga agur-uray kadakuada nakarkaro ngem ti Patay. (Hebreo 10:26-31) e. Ni Judas awagan na dagiti timmallikud cas tao a naminduan a natay (Judas 12) 2. No ti Maysa a Nagkamali ket mapasubli manipud kamali a dana, Ti 48
Kararwana maisalakan iti manipud Patay, ket, ti adu a basbasolna ket mapunas (San. 5:20). Ti Basol nga maabbongan ket mapakawan. Adalen pay ti Salmo 32:1. SALSALUDSUD ITI SANTIAGO KAPITULO 5 1. Pudno kadi a basol ti bumaknang? 2. Kasano a mapagdanggay tayo ti kasapulan nga agpaay iti familya, ken iti isu met laeng a tiempo, ket liklikan ti panagayat iti pirac? 3. Kuna kadi ni Santiago a dagiti nabaknang agsangit da itan? Apay a pudno daytoy? 4. Apay, a ni Jesus met ket isurona, talaga cadi a ti nabaknang ket narigat a maisalakan? (Mateo 19:16-30). 5. Siasino dagiti tattao nga imparang ni Santiago nga ehemplo ti Kinaanus? 6. Ania ti kaipapanan ti Sao nga Anus, a nausar iti Estoria ni Job? 7. Husto cadi nga agkari tayo iti sapata cadagiti Korte ita? Ilawlawag! 8. Ania ti panagsagaba nga inlawlawag ni Santiago iti Kapitulo 5:13? 9. Ania ti mapanunutmo iti tipo ti sakit a sinao ni Santiago iti Kapitulo 5:14, 15? Daytoy cadi ket pisikal a sakit wenno Espiritual? 10. Ilawlawag ti possible a kaipapanan ti Panangsapsapo ti Lana a possible a maiyaplay ita iti Santiago 5:14? 11. Ti Kristiano cadi ket ikumpisarna ti basolna iti sangoanan ti Iglesia? No pudno, Kaano? 12. Apay a ni Elias inusar ni Santiago nga ehemplo ti Kararag? 13. Ania a kita ti Ipapatay ti sarsaritaen ni Santiago iti Santiago 5:19, 20? 14. Iti kanito a ti cabsat ket mapasubli manipud kamali, ti cadi adu a basbasolna ket maabbongan? Ania ti kaipapananna daytoy? APPENDIX "A" ADDA KADI UGALITAYO NGA AGTSISMIS ITI SABSABALI? ADALEN A NAIMBAG DAGITI SUMAGANAD A SURAT: Levitico 19:16, Prov.11:13 ; Prov.16:28; Prov.25:23; Salmo 41:7; Efeso 4:29 TESTINGENTAYO TI BAGBAGITAYO BABAEN ITI SALSALUDSUD: 49
1. Agiwarwaragawagak kadi ti tsismis maipapan iti sabsabali a tattao? Basaen ti 1 Pedro 3:10; Prov.11:13; 20:19. 2. Adda kadi kanayon a masaritak a naimbag a banag maipanggep kadagiti tattao? (1 Cor. 13:4; Efe. 4:23; Prov. 25:11) 3. Maragsakanak kadi a makadengeg kadagiti banbanag nga Eskandaloso iti biag dagiti sabsabali? (Prov.26:20; Marcos 4:24) 4. Ok-okomek kadi dagiti dadduma a tattao iti basehan nga adda pammaneknek? (1 Tes. 5:21) 5. Guyguyuguyek kadi dagiti tattao a mangted da kaniak ti damdamag a nangegda? 6. Mangirugrugiak ti pagsasaritaan babaen ti panagkuna, "Dimo ibagbaga iti sabali ti saritaek kenka a!" 7. Ilimlimed ko kadi dagiti banag a sinao dagiti tattao kaniak? 8. Makikadua-ak kadi iti Tsismis? (Prov. 20:19) 9. Makariknaak kadi iti guilt maipapan iti nai-saokon kadagiti sabsabali? (Prov.18:8) 10. Rumbeng kadi a mapanak nga umuna iti sabali a tao sakbay nga agsaritaak iti sabali? 11. Agpanpanunutak kadi sakbay nga agsaoak? 12 Pinadas ko kadin ti nangitan-ok iti tao babaen iti panagsaok no makisaritaak iti sabali a tao? APPENDIX B SANTIAGO TI LIBRO TI SENTIDO KUMON Nalawag a ti parikut a nakonfronta ni Santiago kadagiti Kristiano bayat panangtulong na kadakuada nga agbalin a napudno iti Apo ket isu met laeng a parikut ti sangsangoen tayo ita. Riparen dagiti dadduma a basol a linak-am da iti biagda a Nakristianoan. 1. Ti basol ti panaginkukuna(ipokrito), agpammarang 2. Ti basol iti kanayon a panagdengeg, Ngem, ditay met tungpalen 3. Ti Basol a kamali a panangusar iti sanikua nga inted ti Dios kadatayo. 4. Ti basol nga agpammarang a napudno a Kristiano, Kalpasanna agbiag iti biag a kasungani iti maiparbeng koma nga aramid. 50
5. Ti basol ti prejudice maibusor iti sabali a tao a naiduma kadatayo. 6. Ti basol iti saan a panangiraman iti Dios iti plano ken panggep iti panagbiag. 7. Ti basol a pamerperdi wenno panagsao iti dakes maibusor iti pada a tao. 8. Ti basol iti panagtsismis ken sabsabali pay a kamali a panagusar ti Dila. 9. Ti basol ti Nainlubongan nga aramid, panagbiag a cas ti panagbiag dagiti tattao nga adda iti aglawlawtayo. 10. Ti basol ti Kinangato (pride) ken kurang a panagpakumbaba. 11. Ti basol a panangpabasol iti Dios iti basol a datayo ti nangramid. 12 Ti basol a kamali a panangokom iti sabsabali 13. Ti basol iti panangbaybay-a ken kamali a motibasyon iti karkararagtayo. 14. Ti basol a saan a panangtulong kadagiti agkasapulan. 15. Ti basol nga inconsistent iti wagas ti pabagbiagtayo. MASARAKAN AMIN DAGITOY A BASOL KADAGITI TEXTO TI LIBRO NI SANTIAGO!! APPENDIX "C" NI SANTIAGO KEN TI BASOL NGA "OMISSION" Ti basol mabalin a maipatarus iti (1) panagsalungasing iti linteg 1 Juan 3:4 (2) Kinakillo (1 Juan 5:7) (3) maibusor iti konsensya Roma 14:23 (4) saan a panagaramid iti ammo a nasayaat. (San. 4:17) Saan tayo a natungpal dagiti aramid a masapul a tungpalen tayo. Adda kadi ita kadatayo ti maysa nga agkuna, Tungtungpalek amin a kayak nga aramiden? Posible kadi a mabaybay-an tayo dagiti sumaganad: "ARAMIDEK" 1. Agkararagak pay iti ad-adu 2. Adalek pay a kanayon ti Bibliak. 3. Bisitaek pay dagiti Kristiano a kanayon. 51
4. Iplanok pay ti mangted iti ad-adu. 5. Padasek a tulungan dagiti masakit 6. Kanayon nga agatendarak iti gimong pay. 7. Masapul nga isurok a kanayon ti kaarrubak a saan pay a Kristiano. 8. Masapul nga ikkak met ti pannakilanglang iti familyak 9. Masapul a managpakawanak iti pannakigayyem ko iti sabsabli Dagiti appendices ket naadaw manipud iti Libro ni Santiago Ni J. J. Turner Inyulog ti Iloko ni: Kabsat Edward Tangonan Manipud outlined ni: Kabsat Bob Buchanan 52