TI 8 PAGWANAWANAN ABRIL 1, 2011 MANGIBUMBUNANNAG ITI PAGARIAN NI JEHOVA JESUS Sadino ti Naggapuanna? Ania ti Nakaipamaysaan ti Biagna? Apay a Natay?
8 T I PAGWANAWANAN M A N GI BU M BU NA N NAG I T I PAGA R I A N N I JE H OVA Promedio a Mayimprenta Tunggal Ruar: 42,162,000 ITI 188 A LENGUAHE APRIL 1, 2011 TI PANGGEP DAYTOY MAGASIN A Ti Pagwanawanan ket tapno maipadayag ni Jehova a Dios, ti Soberano nga Agturay iti uniberso. No kasano a dagiti pagwanawanan idi ugma ti pagpuestuan ti maysa a tao tapno makitana dagiti mapaspasamak iti adayo, ipakita met kadatayo daytoy a magasin dagiti agkakapateg a pasamak iti lubong maitunos kadagiti padto ti Biblia. Liwliwaenna amin a tattao babaen ti naimbag a damag a ti Pagarian ti Dios, a maysa a pudpudno a gobierno idiay langit, asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Iparparegtana ti panamati ken Jesu-Kristo, a natay maipuon kadatayo tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Daytoy a magasin ket ipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova sipud pay idi 1879 ken awan pakainaiganna iti politika. Ti Biblia ti nakaibatayan dagiti linaonna. Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. NAITAMPOK ITI AKKUB 3 Asino a Talaga ni Jesu-Kristo? 4 Jesus - Sadino ti Naggapuanna? 6 Jesus - Ania ti Nakaipamaysaan ti Biagna? 8 Jesus - Apay a Natay? REGULAR A BENNEG 10 Ammoyo Kadi? 11 Tuladenyo ti Pammatida - "Namatiak" & 16 Agsursuroka iti Sao ti Dios - Ania ti Panggep ti Dios Para iti Daga? 23 Umadanika iti Dios - Inton Umubingen Dagiti Lallakay ken Babbaket 24 Isuroyo Dagiti Annakyo - Naladingit ken Mabutengka Kadi No Dadduma? 26 Ti Biblia Balbaliwanna ti Biag 31 Saludsod Dagiti Agbasbasa ITI DAY TOY MET A RUAR & 18 Ti Kaso a Kadaksan Pay Laeng ti Pannakatamingna 32 Espesial a Palawag Publiko
ASINO A TAL AGA NI Jesu-Kristo? "Itan idi simrek idiay Jerusalem, ti intero a siudad nagkakaribuso, a kunkunada: 'Asino daytoy?' Imbagbaga dagiti bunggoy: 'Daytoy ti mammadto a ni Jesus, manipud Nazaret ti Galilea!' " - MATEO 21:10, 11. APAY nga adda kasta nga ariwawa idi simmangpet ni Jesu-Kristo idiay Jerusalem iti maysa nga al- daw ti primavera idi 33 K.P.? Nagdinamagen iti siu- dad ti maipapan ken Jesus ken dagiti nakaskasda- aw nga inaramidna. Pagsasaritaanda ti maipapan kenkuana. (Juan 12:17-19) Nupay kasta, saan nga ammo ti bunggoy nga adda iti tengngada ti lalaki a mangimpluensia iti intero a lubong iti adu a siglo agingga iti kaaldawantayo! Usigem ti sumagmamano a nabileg nga impluen- sia ni Jesus iti pakasaritaan ti tao. ˇ Ti kalendario a gagangay nga us-usaren ti kaaduan a tao iti intero a lubong ket naibatay iti tawen a ma- ipagarup a pannakayanak ni Jesus. ˇ Agarup dua a bilion a tattao - mapattapatta a ka- katlo ti populasion ti lubong - ti agkunkuna a Kris- tiano. ˇ Ti Islam, a nasurok a maysa a bilion ti miembrona iti intero a lubong, isursurona a ni Jesus ket "mam- madto a dakdakkel ngem da Abraham, Noe, ken Moises." ˇ Adu a nainsiriban a sasao ni Jesus ti inaldaw nga ar- aramaten dagiti tattao. Adtoy ti sumagmamano: 'Ayatem ti kabusormo.' - MATEO 5:44. 'No tungpaenda ti makannawan a pingpingmo, iparangmo ti bangir.' - MATEO 5:39. 'Aramidem iti padam a tao ti kayatmo nga arami- denda kenka.' - MATEO 7:12. 'Naimbag a Samaritano.' - LUCAS 10:33. Talaga a nabileg ti impluensia ni Jesus. Nupay kasta, nadumaduma ti kapanunotan ken patpatien dagiti tattao maipapan kenkuana. Gapuna, mabalin a maisaludsodmo, 'Asino a talaga ni Jesu-Kristo?' Ti laeng Biblia ti makaibaga kadatayo no sadino ti nag- gapuan ni Jesus, no ania ti nakaipamaysaan ti biag- na, ken no apay a natay. Ti panangammom kadagi- toy a kinapudno ket adda dakkel nga epektona iti agdama a biagmo ken iti masanguanam. Ti "Jesus," a personal a nagan daytoy a mammadto a taga- Nazaret, kaipapananna "Ni Jehova ti Mangisalakan." Ti sao a "Kristo" ket titulo a kaipapananna "Daydiay Napulotan," a ma- ngipamatmat a ni Jesus ket napulotan, wenno dinutokan ti Dios para iti naisangsangayan a saad. TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 3
JESUS Sadino ti Naggapuanna? "Simrek manen [ni Pilato] iti palasio ti gobernador ket kinunana ken Jesus: 'Sadino ti naggapuam?' Ngem awan insungbat kenkuana ni Jesus." - JUAN 19:9. DAYTA ti insaludsod ti Romano a goberna- dor a ni Poncio Pilato idi maus-usig ti kaso ni Jesus. Ammo ni Pilato no ania a paset ti Isra- el ti naggapuan ni Jesus. (Lucas 23:6, 7) Ammo- na met a saan nga ordinario a tao ni Jesus. Damdamagen kadi ni Pilato no nagbiag idin ni Jesus? Madadaan kadi daytoy a pagano nga ag- turay a mangawat iti kinapudno ken agbiag a mayannurot iti dayta? Saan a simmungbat ni Jesus, ket idi agangay, naibatad a mas interesa- do ni Pilato iti bukodna a saad ngem iti kina- pudno ken kinahustisia. - Mateo 27:11-26. Nalakam a maammuan ti nagtaudan ni Jesu- Kristo ta ibaga dayta ti Biblia. Usigem dagiti su- maganad a punto. ˇ Nakayanakanna Ipakita ti moderno a kalku- lasion a naipasngay ni Jesus iti purok ti Betle- hem idiay Judea iti nasapa a paset ti otonio ti ta- wen a maaw-awagan ita a 2 K.K.P. Gapu iti bilin ni Cesar Augusto a panagparehistro, ni Jose ken ti "agdadagsen" idi a ni Maria nga ina ni Jesus napanda idiay Betlehem, nga ayan ti kapuonan ni Jose. Gapu ta napusek iti tattao ti purok, awan ti pagdagusanda ket kapilitan a nagdagus dagiti agassawa iti apon dagiti animal, ket sa- Para iti ad-adu pay nga impormasion maipapan iti pannakaaresto ken pannakausig ni Jesus, kitaem ti artiku- lo a "Ti Kaso a Kadaksan Pay Laeng ti Pannakatamingna," iti panid 18-22 daytoy a magasin. diay a nayanak ni Jesus ken naipaidda iti maysa a kulluong. - Lucas 2:1-7. Adu a siglo sakbayna, impadto ti Biblia ti pa- kayanakan ni Jesus: "Sika, O Betlehem Efrata, daydiay nakabasbassit tapno mairaman kada- giti rinibu ti Juda, manipud kenka rummuarto nga umay kaniak daydiay agbalin nga agturay iti Israel." (Mikias 5:2) Bassit unay ti Betlehem isu a saan a naibilang a maysa kadagiti siudad iti teritoria ti Juda. Ngem maaddaan ti Betle- hem iti naisangsangayan a dayaw ta agtaud sa- diay ti naikari a Mesias, wenno Kristo. - Mateo 2:3-6; Juan 7:40-42. ˇ Dimmakkelanna Kalpasan ti apagbiit a pa- nagyanda idiay Egipto, immakar ti pamilia ni Jesus idiay Nazaret, maysa a siudad iti probinsia ti Galilea nga agarup 100 a kilometro iti amia- nan ti Jerusalem. Awan pay idi ti tallo a tawen ni Jesus. Dakkel ti pamilia ni Jesus, ket nalabit simple ti panagbiagda iti daytoy napintas a re- hion nga ayan dagiti mannalon, pastor, ken mangngalap. - Mateo 13:55, 56. Sinigsiglo sakbay dayta, impadto ti Biblia nga agbalinto a "Nazareno" ti Mesias. Kinuna ni Mateo a mannurat ti Ebanghelio a nagnaed ti pamilia ni Jesus idiay "Nazaret, tapno matung- pal ti naisao babaen kadagiti mammadto: 'Isu Nabatad a ti Efrata (wenno Efrat) ket sigud a nagan ti Betlehem. - Genesis 35:19. 8 TIPAGWANAWANAN M ANGIBUMBUNANNAG ITI PAGARIAN NI JEHOVA Kayatyo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno ti libre a panagadal iti Biblia iti pagtaenganyo? Agsu- ratkayo kadagiti Saksi ni Jehova, nga usarenyo ti may- sa kadagitoy nga adres. Para iti kompleto a listaan da- giti adres, kitaenyo ti 4 Australia: PO Box 280, Ingleburn, NSW 1890. Britain: The Ridge- way, London NW7 1RN. Canada: PO Box 4100, Georgetown, 2ON L7G 4Y4. Germany: 65617 Selters. Greece: Kifisias 77, GR 151 24 Marousi. Hong Kong: 4 Kent Road, Kowloon Tong, Kowloon. Italy: Via della Bufalotta 1281, I-00138 Rome RM. Ja- pan: 4-7-1 Nakashinden, Ebina City, Kanagawa-Pref, 243-0496. Korea, Republic of: PO Box 33, Pyungtaek PO, Kyunggi-do, 450- 600. Malaysia: Peti Surat No. 580, 75760 Melaka. Philippines: PO ' Box 2044, 1060 Manila. Spain: Apartado 132, 28850 Torrej on de Ardoz (Madrid). Taiwan: 3-12, Shetze Village, Hsinwu 32746. United States of America: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. The Watchtower (ISSN 0043-1087) is published semi- monthly by Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.; M. H. Larson, President; G. F. Simonis, Secretary-Treasurer; 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483, and by Watch Tower Bible and Tract Society of the Philippines, Inc., PO Box 2044, 1060 Manila. Periodicals Postage Paid at Brooklyn, NY, and at additional mailing offices. Entered as second- class matter at the Manila Central Post Office on Sep- tember 12, 1961. ˘ 2011 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved. Printed in R.P. Vol. 132, No. 7 Semimonthly ILOKO
MAIPABPABLAAK ITAN ITI 188 A LENGUAHE: Acholi, Af- rikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Armenian (West), Aymara, Azerbaijani, Azerbaijani (Cyrillic), Baou- ' l e, Bengali, Bicol, Bislama, Bulgarian, Cambodian, Cebuano, Chichewa, Chinese (Simplified), Chinese (Traditional) (au- dio Mandarin only), Chitonga, Chuukese, Cibemba, Croa- tian, Czech, Danish, Dutch, Efik, English (also Braille), Estonian, Ewe, Fijian, Finnish, French, Ga, Georgian, Ger- man, Greek, Greenlandic, Guarani, Gujarati, Gun, Haitian Creole, Hausa, Hebrew, Hiligaynon, Hindi, Hiri Motu, Hun- garian, Icelandic, Igbo, Iloko, Indonesian, Isoko, Italian, Japanese, Kannada, Kazakh, Kikaonde, Kikongo, Kikuyu, Kiluba, Kimbundu, Kinyarwanda, Kirghiz, Kiribati, Kirundi, maawaganto iti Nazareno.' " (Mateo 2:19-23) Ag- parang a ti nagan a Nazareno ket nainaig iti Heb- reo a sao para iti "tarubong." Nalawag a tuktuko- yen ni Mateo ti padto ni Isaias a nangawag iti Mesias kas "maysa a tarubong" manipud ken Jes- se. Kaipapanan dayta a ti Mesias ket kaputotan ni Jesse, ti ama ni Ari David. (Isaias 11:1) Kinapudno- na, ni Jesus ket kaputotan ni Jesse babaen ken Da- vid. - Mateo 1:6, 16; Lucas 3:23, 31, 32. ˇ Orihinal a nagtaudanna Isursuro ti Biblia a na- bayagen a sibibiag ni Jesus sakbay a naipasngay iti maysa a kuadra idiay Betlehem. Ituloy a kunaen ti padto ni Mikias a naadaw itay a ti "namunganayan [ni Jesus] ket manipud kadagiti immuna a tiempo, manipud kadagiti aldaw ti tiempo a di naked- ngan." (Mikias 5:2) Kas inauna nga Anak ti Dios, maysa ni Jesus nga espiritu a parsua idiay langit sakbay a nayanak kas tao ditoy daga. Kinuna a mis- mo ni Jesus: "Bimmabaak manipud langit." (Juan 6:38; 8:23) Kasano a napasamak daytoy? Babaen iti nasantuan nga espiritu, simimilagro nga inyakar ni Jehova a Dios ti biag ti nailangitan nga Anakna iti aanakan wenno matris ti Judio a birhen a ni Maria tapno mayanak kas perpekto a tao. Simple laeng dayta a milagro iti Mannakaba- lin-amin a Dios. Kas inlawlawag ti anghel ken Ma- ria, "awan ti saan a kabaelan ti Dios nga arami- den." - Lucas 1:30-35, 37, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia. Saan laeng a ti naggapuan ni Jesus ti ibaga kada- tayo ti Biblia. Adu pay ti dakamaten dagiti mannu- rat ti Ebanghelio a da Mateo, Marcos, Lucas, ken Juan maipapan iti nakaipamaysaan ti biagna. Jehova ti nagan ti Dios sigun iti Biblia. Kunaen ti footnote ti Exodo 3:14 (Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia): "Umasping ti pannakaibalikas ti 'Siak' iti nagan a Yahweh (wenno Jehova) iti Hebreo." Kongo, Korean, Kwangali, Kwanyama, Latvian, Lingala, Lithuanian, Luganda, Lunda, Luo, Luvale, Macedonian, Mal- agasy, Malayalam, Maltese, Marathi, Marshallese, Mauri- tian Creole, Maya, Mixe, Mizo, Moore, Myanmar, Ndebele, Ndonga, Nepali, Niuean, Norwegian, Nyaneka, Nzema, Oromo, Ossetian, Otetela, Palauan, Pangasinan, Papiamen- to (Cura ¸cao), Persian, Polish, Ponapean, Portuguese, Punjabi, Quechua (Ancash), Quechua (Ayacucho), Que- chua (Bolivia), Quechua (Cuzco), Quichua, Rarotongan, Ro- manian,Russian, Samoan, Sango, Sepedi, Serbian, Serbian (Roman), Sesotho, Seychelles Creole, Shona, Silozi, Sinhala, Slovak, Slovenian, Solomon Islands Pidgin, Spanish, Sra- nantongo, Swahili, Swati, Swedish, Tagalog, Tahitian, Tam- il, Tatar, Telugu, Tetum, Thai, Tigrinya, Tiv, Tok Pisin, Ton- gan, Totonac, Tshiluba, Tsonga, Tswana, Tumbuka, Turkish, Tuvaluan, Twi, Tzotzil, Ukrainian, Umbundu, Urdu, Uruund, Uzbek, Venda, Vietnamese, Wallisian, Waray-Waray, Wolai- ta, Xhosa, Yapese, Yoruba, Zande, Zapotec (Isthmus), Zulu Magun-odan met iti CD. Magun-odan met iti MP3 CD-ROM. Magun-odan met dagiti audio recording iti
JESUS Ania ti Nakaipamaysaan ti Biagna? "Ti taraonko isu ti panangaramidko iti pagayatan daydiay nangibaon kaniak ken panangturposko iti trabahona." - JUAN 4:34. NALAWAG a makita no ania ti nakaipamay- saan ti biag ni Jesus idi imbagana dagita a sasao. Intero nga agsapa a nagdaliasat idi ni Jesus ken dagiti adalanna iti katurturodan ti Samaria. (Juan 4:6) Nangitukon kenkuana da- giti adalanna iti taraon ta impapanda a ma- bisinen ni Jesus. (Juan 4:31-33) Iti sungbat ni Jesus, imbatadna no ania ti panggep ti biagna. Para kenkuana, napatpateg ti pana- ngaramid iti trabaho ti Dios ngem iti panna- ngan. Tinungpal ni Jesus ti pagayatan ti Dios babaen iti sao ken aramid. Ania ti ramanen daytoy? ˇ Panangikasaba ken panangisuro iti Paga- rian ti Dios Kastoy ti kunaen ti Biblia maipapan iti inaramid ni Jesus: "Kalpasanna linikmutna ti intero a Galilea, a nangisursuro . . . ken nangi- kaskasaba iti naimbag a damag ti pagarian." (Mateo 4:23) Saan laeng nga inkasaba wenno inwaragawag ni Jesus ti Pagarian ti Dios. Insu- rona met dagiti tattao - kayatna a sawen, inlaw- lawag ken kinombinsirna ida babaen ti nainsi- riban nga argumento. Ti tema ti mensahe ni Jesus ket Pagarian. ˇ Babaen iti Pagarian, masantipikar ti nagan ti Dios ken matungpal ti pagayatanna ditoy daga kas sadi langit. - MATEO 6:9, 10. ˇ Babaen ti turay ti Pagarian ti Dios, agbalinto a paraiso ti intero a daga. - LUCAS 23:42, 43. ˇ Din agbayag, umayen ti Pagarian ti Dios ket itungpalna ti pagayatan ti Dios ditoy daga. - MATEO 24:3, 7-12. ˇ Panangaramid kadagiti milagro Nangnang- runa a naglatak ni Jesus kas "Mannursuro." (Juan 13:13) Nupay kasta, bayat ti tallo ket kagu- dua a tawen a ministeriona, nagaramid met iti adu a milagro. Adda dua a panggep dagitoy a mi- lagro. Umuna, pammaneknek dagita nga isu ket imbaon ti Dios. (Mateo 11:2-6) Maikadua, nag- paayda a panirpatan iti ad-adunto pay nga ara- midenna kas Ari ti Pagarian ti Dios. Usigem ti su- magmamano kadagiti milagro nga inaramidna. ˇ Pinaglinakna ti baybay ken pinagtalnana ti napigsa nga angin. - MARCOS 4:39-41. ˇ Pinaimbagna dagiti masakit, agraman dagiti bulsek, tuleng, ken pilay. - LUCAS 7:21, 22. Iti intero a ministerio ni Jesus, insurona no ania ti Pagarian ti Dios ken no anianto ti arami- den dayta. Usigem dagiti sumaganad a kina- pudno maipapan iti Pagarian, agraman dagiti teksto ti Biblia a naglaon iti kinuna ni Jesus ma- inaig iti dayta. ˇ Ti Pagarian ti Dios ket maysa a nailangitan a gobierno, a ni Jesus ti Ari a dinutokan ni Jeho- va. - MATEO 4:17; JUAN 18:36. ˇ Pinaaduna ti taraon tapno makapangan ti mabisbisin a bunggoy. - MATEO 14:17-21; 15: 34-38. ˇ Namitlo a nangpagungar iti natay. - LUCAS 7: 11-15; 8:41-55; JUAN 11:38-44. Tapno maammuam ti ad-adu pay maipapan iti Paga- rian ti Dios ken no apay nga ammotayo nga asidegen nga umay, kitaem ti kapitulo 8, "Ania ti Pagarian ti Dios?," ken kapitulo 9, "Agbibiagtayo Kadin Kadagiti 'Maudi nga Al- daw'?," iti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. 6 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011
Nagsayaat ketdin ti biag ditoy daga inton agtu- ray dayta a mannakabalin nga Ari! ˇ Panangipalgak iti personalidad ni Jehova a Dios No maipapan iti panangisuro iti sabsabali maipapan ken Jehova, awanen ti ad-adda pay a kualipikado ngem iti mismo nga Anakna, ti nagba- lin a ni Jesu-Kristo. Kadagiti amin nga espiritu a parsua, ni Jesus ti kapautan a kadua ni Jehova idiay langit ta isu ti 'inauna kadagiti amin a naparsua.' (Colosas 1:15) Pudno nga adu ti gundawayna a mangtarus iti kapanunotan, pagayatan, pagalaga- dan, ken ar-aramid ni Amana. Siuumiso ngarud a maikuna ni Jesus: "Awan ma- kaammo no asino ti Anak no di ti Ama; ket no asi- no ti Ama, awan makaammo no di ti Anak, ken daydiay kayat a pangipalgakan kenkuana ti Anak." (Lucas 10:22) Idi adda ni Jesus ditoy daga kas tao, situtulok ken sigagagar nga impalgakna ti kinasia- sino ni Amana. Nagpaiduma ti wagas a panagsao ken panangisuro ni Jesus ta inaramatna dagiti na- sursurona idiay langit nga ayan ti Kangatuan a Dios. - Juan 8:28. Ti panangipalgak ni Jesus ken Amana ket umas- ping iti panangkombertir ti electric transformer iti nangato a boltahe ti koriente tapno mausar dayta dagiti tattao. Dagiti nasursuro ni Jesus idiay langit maipapan ken Amana inyallatiwna iti pamay-an a nalaka a matarusan ken mayaplikar dagiti nanu- mo a tattao ditoy daga. Usigem ti dua a napateg a pamay-an ti panangi- palgak ni Jesus ken Amana. ˇ Iti panangisuro ni Jesus, impakaammona ti kina- pudno maipapan ken Jehova - ti nagan, pang- gep, ken ar-aramidna. - JUAN 3:16; 17:6, 26. ˇ Babaen iti tigtignay ni Jesus, impalgakna ti adu nga agkakasayaat a kababalin ni Jehova. Naan- anay nga imparangarang ni Jesus ti personalidad ni Amana ta mabalinna a kunaen: "Ti nakakita ka- niak nakitana met ti Ama." - JUAN 5:19; 14:9. Pudno a nakaskasdaaw ti wagas ti panagbiag ni Jesus. Magunggonaantayo no annurotentayo ti masursurotayo kenkuana ken no usigentayo no apay a natay.
JESUS Apay a Natay? "Ti Anak ti tao immay . . . tapno itedna ti kararuana [wenno, biagna] kas subbot a kasukat dagiti adu." - MARCOS 10:45. AMMO ni Jesus ti mapasamak kenkuana - a saanto a kanayon a natalna ti panagbiag- na. Iti sabali a bangir, ammona nga agpatingga ti biagna inton nasurok a 30 ti tawenna, ngem sisasagana a mangsango iti dayta. Ti Mesias ket . . . ˇ Maliputan babaen ti 30 a kapisi ti pirak. - ZA- CARIAS 11:12; MATEO 26:14-16. ˇ Makabkabil ken matuptupraan. - ISAIAS 50:6; Nakapatpateg ti ipapatay ni Jesus iti salaysay ti Biblia. Kuna ti maysa a reperensia a ti ipapa- tay ni Jesus ket direkta a nadakamat iti agarup 175 a daras iti Kristiano a Griego a Kasuratan, wenno Baro a Tulag. Ngem apay a masapul nga agsagaba ken matay ni Jesus? Napateg a maam- muantayo ti rason ta adda dakkel nga epekto kadatayo ti ipapatay ni Jesus. ˇ Ti ekspektaren ni Jesus Bayat ti maudi a ta- wen ti panagbiagna, namin-adu nga impakau- na ni Jesus kadagiti adalanna nga isu ket agsa- gaba ken matayto. Iti dalan nga agpa-Jerusalem tapno rambakanna ti Paskua iti maudi a gun- daway, imbagana kadagiti 12 nga apostolna: "Ti Anak ti tao mayawatto iti panguluen a pa- padi ken kadagiti eskriba, ket kondenarendan- to a matay ket iyawatdanto kadagiti tattao iti nasnasion, ket pagang-angawandanto ken tu- praandanto ken saplitenda ken papatayenda." (Marcos 10:33, 34) Apay a masiguradona a ma- pasamak dayta kenkuana? Ammo ni Jesus ti adu a padto iti Hebreo a Ka- suratan a nangipakauna no kasano nga agpa- tingga ti biagna. (Lucas 18:31-33) Usigem ti su- magmamano a padto agraman dagiti teksto ti Biblia a mangilawlawag no kasano a natungpal dagita. MATEO 26:67; 27:26, 30. ˇ Mailansa. - SALMO 22:16, Ti Biblia; MARCOS 15: 24, 25. ˇ Marabrabngis bayat a nakabitin iti kayo. - SAL- MO 22:7, 8; MATEO 27:39-43. ˇ Mapapatay nga awan tulangna a matukkol. - SALMO 34:20; JUAN 19:33, 36. Natungpal dagitoy ken Jesus agraman ti adu pay a padto. Saanna la ketdi a naaramidan day- toy no awan ti tulong ti Dios. Ti pannakatung- pal ken Jesus amin dagitoy a padto ti mangpa- neknek a pudno nga imbaon ti Dios. Ngem apay a kasapulan nga agsagaba ken matay ni Jesus? ˇ Natay ni Jesus tapno marisut dagiti napa- teg nga isyu Ammo ni Jesus dagiti isyu a ma- ngapektar iti intero nga uniberso a naibangon idiay hardin ti Eden. Pinili da Adan ken Eva ti agsukir iti Dios gapu iti impluensia ti maysa a rebelde nga espiritu a parsua. Gapuna, nakues- tionaran ti kinalinteg ti panangituray wenno soberania ni Jehova ken napagduaduaan ti pa- nagmatalek ti tao iti Dios no maipasango iti pannubok. - Genesis 3:1-6; Job 2:1-5. Ni Jesus ti nakaipaay iti naan-anay a sungbat kadagita nga isyu - ti soberania ni Jehova ken ti Masansan a tukoyen ni Jesus ti bagina kas "ti Anak ti tao." (Mateo 8:20) Ipakita daytoy a sasao a talaga a nagba- lin a tao ni Jesus ken isu met ti "anak ti tao" a tuktukoyen ti padto iti Biblia. - Daniel 7:13, 14. Para iti ad-adu pay nga impormasion maipapan kada- giti padto a natungpal ken Jesus, kitaem ti artikulo a "Ni Jesu-Kristo - Ti Naikari a Mesias" iti apendise ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. 8 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011
kinatarnaw ti tao. Babaen iti naan-anay a panag- tulnogna "agingga iti ipapatay . . . iti kayo a pagtu- tuokan," intandudo ni Jesus ti soberania ti Dios. (Filipos 2:8) Pinaneknekan met ni Jesus a kabaelan ti perpekto a tao ti agbalin a natarnaw ken Jehova uray kadagiti karirigatan a pannubok. ˇ Natay ni Jesus tapno masubbot ti sangatauan Impakpakauna ni mammadto Isaias nga agsagaba ken matay ti naikari a Mesias tapno maabbongan dagiti basol ti tattao. (Isaias 53:5, 10) Nalawag nga ammo daytoy ni Jesus, ket situtulok nga 'intedna ti kararuana kas subbot a kasukat dagiti adu.' (Mateo 20:28) Ti sakripisio nga ipapatayna ti nangilukat iti gundaway tapno maaddaan dagiti imperpekto a tattao iti nasayaat a relasion ken Jehova ken tapno maispalda manipud basol ken ipapatay. Ti ipapa- tay ni Jesus impaayannatayo iti gundaway a mang- pasubli iti napukaw da Adan ken Eva - ti panagbiag nga agnanayon kadagiti perpekto a kasasaad ditoy daga. - Apocalipsis 21:3, 4. ˇ Ti mabalinmo nga aramiden Kadagiti nagsasa- ganad nga artikulo, inusigtayo ti kunaen ti Biblia maipapan ken Jesus - ti nagtaudanna, ti nakaipa- maysaan ti biagna, ken no apay a natay. Ti pan- nakaammo kadagitoy a kinapudno saanna laeng a lawlawagan dagiti di umiso a pannakaawat maipa- pan ken Jesus. Ti panangannurot kadagita mang- yeg pay kadagiti bendision - nasaysayaat a biag ita ken agnanayon a biag iti masanguanan. Ibaga ka- datayo ti Biblia no ania ti masapul nga aramiden- tayo tapno apitentayo dagita a bendision. ˇ Ammuem ti ad-adu pay maipapan ken Jesu-Kris- to ken ti akemna iti panggep ni Jehova. - JUAN 17:3. ˇ Mamatika ken Jesus, nga ipakitam iti wagas ti pa- nagbiagmo nga awatem kas Manangisalakan. - JUAN 3:36; ARAMID 5:31. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova a tumulong kenka a mangammo iti ad-adu pay maipapan ken Jesu-Kristo, 'ti bugbugtong nga Anak' ti Dios, a ba- baen kenkuana mabalin nga awatentayo ti sagut nga "agnanayon a biag." - Juan 3:16. Para iti ad-adu nga impormasion maipapan iti pateg ti ipa- patay ni Jesus, kitaem ti artikulo a "Ti Subbot - Kapatgan a Sa- gut ti Dios," iti kapitulo 5 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 9
AMMOYO KADI? Ania dagiti krimen nga inaramid ni Barabas? ˇ Nadakamat ni Barabas kadagiti up- pat nga Ebanghelio. Imbes a ni Jesus, daytoy a lalaki ti linuk-atan ti Romano nga agturay a ni Poncio Pilato. Naa- wagan ni Barabas a 'balud nga ag- dindinamag ti kinadakesna' ken "man- nanakaw." (Mateo 27:16; Juan 18:40) Impupok dagiti Romano idiay Jerusa- lem a kaduana "dagiti managalsa, a nakapapatay gapu iti iyaalsada." - Mar- cos 15:7. kriminal a nangidaulo idi kadagiti pa- nagraranget; ket ibagbagada nga agbir- birokda iti hustisia para kadagiti maikus- kuspil ken marigrigat a Judio. Bayat ti katengngaan ti umuna a siglo K.P. nag- raira ti panagrebelde gapu iti kunada a di kinahustisia dagiti Romano ken dagi- ti prominente a Judio. Dagiti grupo ti kriminal nagbalinda idi agangay a kameng ti buyot dagiti Judio a nangpak- siat kadagiti Romano manipud Judea idi 66 K.P. "GIVE US BARABBAS" NI CHARLES MULLER, 1878 Awan ti sekular nga ebidensia ka- dagiti krimen nga inaramid ni Bara- bas. Ngem yantangay naikadua kadagiti managalsa, impapan ti sumagmamano nga eskolar a karaman ni Barabas kada- giti grupo ti rebelde idiay Israel idi umu- na a siglo. Insurat ti historiador a ni Fla- vius Josephus nga adda grupo dagiti "Nalabit maysa ni Barabas kadagiti tulisan," kuna ti The Anchor Bible Dictio- nary. "Dagitoy a tulisan ket pagaammo dagiti gagangay nga umili gapu ta tak- takawanda dagiti nabaknang a nego- siante ken organisasion iti Israel ken riri- bukenda ti gobierno ti Roma." Idi tiempo dagiti Romano, ania dagiti basol a maikari iti ipapatay kas iti naipataw ken Jesus? ˇ Ti pamay-an dagiti Romano a mang- dusa kadagiti managalsa, kriminal, ken dadduma pay a rebelde ket babaen ti panangibitin kadakuada iti maysa a pagtutuokan sada baybay-an agingga a matay. Dayta a pannusa ti naibilang a kakas-angan pay laeng a pamay-an ti pannakapapatay. tapno maimatanganda dayta ket agbu- tengda." Sigun ken Josephus, ti maysa a balud iti gubat a natiliw ti buyot ni Tito idi na- lakub ti Jerusalem idi 70 K.P. ket napapa- tay iti kastoy a pamay-an iti sango dagi- ti pader ti siudad tapno agbuteng dagiti mangikankanawa iti siudad ken sumu- koda. Adu met ti napapatay iti kasta a pamay-an idi narbeken ti siudad. "Buyaen dayta ti publiko, nakababa- in, ken naut-ot," kuna ti libro a Palestine in the Time of Jesus, "ken nairanta a pangbutbuteng iti asinoman a mang- gandat a mangriribuk iti kagimongan." Kuna ti maysa a Romano a mannurat idi nagkauna a tiempo maipapan iti panna- kapapatay dagiti kriminal: "Mapili dagi- ti kalsada a kaaduan ti lumabas a tao Iti rekord ti pakasaritaan, ti kaaduan a napapatay iti kastoy a pamay-an ket na- pasamak idi nagpatingga ti iyaalsa nga indauluan ni Spartacus (73-71 K.K.P.). Nailansa ti 6,000 a tagabo ken gladiador iti igid ti dalan manipud Capua nga ag- turong idiay Roma. 10 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011
TULADENYO TI PAMMATIDA "Namatiak" DI PAY nailiwliwag ni Marta ti kasasaad ti natayen a kabsatna a nai- tanem iti maysa a kueba a narikpan iti bato. Napalalo ti leddaangna. Kasla di mamati a natayen ti dungdunguenna a ni Lazaro. Uppat nga aldawen a natay, ngem arigna nakapapauten dayta a panagleddaang ken panangliwli- wa dagiti gagayyemna. Ngem ita, sitatakder iti sanguanan ni Marta ti lalaki a mangipatpateg ken Lazaro. Simken ti ladingitna idi makitana manen ni Jesus, ta isu koma ti kakaisuna a makaispal iti kabsatna. Kaskasdi a naliwliwa ni Marta iti kaadda ni Je- sus iti daytoy a lugar iti ruar ti bassit nga ili ti Betania nga adda iti darisdis ti turod. Iti sumagmamano a kanito a pannakikaduana ken Jesus, gimmanaygay manen ken naparegta gapu iti impakita ni Jesus a pannakipagrikna. Nagsaludsod kenkuana ni Jesus tapno maipa- maysana ti panunotna iti pammati ken nam- namana maipapan iti panagungar. Dayta a panagsarita ti nakatignayan ni Marta a nang- yebkas iti maysa kadagiti kapatgan a sasao nga imbagana: "Namatiak a sika ti Kristo nga Anak ti Dios, Daydiay umay iti lubong." - Juan 11:27. Nabileg ti pammati ni Marta. Adu ti maadal- tayo a leksion iti ababa a salaysay ti Biblia ma- ipapan kenkuana agpaay a pakapabilgan ti pammatitayo. Tapno maammuantayo dagita, usigentayo ti umuna a salaysay ti Biblia maipa- pan ken Marta. Uray idi agladladingit ni Marta, impalubosna a tulongan ni Jesus tapno maipamaysana dagiti bambanag a pakapabilgan ti pammatina 'Maringgoran ken Mariribukan' Sumagmamano a bulan sakbayna, sibibiag ken napia pay laeng ti kasasaad ni Lazaro. Dan- danin sumangbay iti pagtaengan da Lazaro, Marta, ken Maria ti kapapatgan a bisitada, ni Jesu-Kristo. Nakaskasdaaw daytoy a pamilia ta agkakabbalayda uray dadakkeldan. Adda dagiti managsirarak nga agkuna a mabalin a ni Marta ti inauna, yantangay isu ti nangnangruna a na- ngasikaso ken Jesus ken isu ti masansan nga umun-una a nadakamat. (Juan 11:5) Saantayo nga ammo no adda nagasawa kadakuada a TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 11
tallo, ngem ammotayo a nagbalinda a nasi- nged a gagayyem ni Jesus. Ti pagtaenganda ti nagbalin a dagus ni Jesus bayat ti ministerio idiay Judea, sadiay nga adu ti bumusbusor. Awan duadua a naragsakan unay iti nasayaat a pannakasangailina. Managpadagus ni Marta. Gapu ta nagaget, masansan a kasla kankanayon nga okupado, kas idi bimmisita ni Jesus iti pagtaenganda. Na- ngiplano iti adu a putahe para iti espesial a pan- nangan kas panangsangaili iti madaydayaw a bisitana ken nalabit agraman ti kakaduana. Iti daydi a tiempo, nakapatpateg nga ugali ti kina- managpadagus. No adda sumangpet a bisita, maagkan, maikkat dagiti pallokana, maugasan dagiti sakana, ken masapsapuan ti ulona iti ma- kapabang-ar a bangbanglo a lana. (Lucas 7:44- 47) Rumbeng a maasikaso ti pagturogan, tara- on, ken dadduma pay a kasapulanna. Okupado da Marta ken Maria a mangas-asi- kaso iti sangailida. Ni Maria, a mamatmatma- tan kas ad-adda a manakem ken managpanu- not ket sigurado a timmulong idi damo ngem simmardeng idi simmangpet ni Jesus. Ibilbi- lang ni Jesus ti kaaddana sadiay kas gundaway a mangisuro. Naiduma ni Jesus kadagiti lider ti Nupay 'maringgoran ken mariribukan' ni Marta, sipapakumbaba nga inawatna ti pannakailintegna relihion idi kaaldawanna, ta rinaemna dagiti babbai ken insurona kadakuada ti Pagarian ti Dios, ti tema ti ministeriona. Magagaran ni Ma- ria iti daytoy a gundaway ket nagtugaw iti saka- anan ni Jesus sa dimngeg a naimbag. Panunotenyo laengen ti kasta unay a panna- kaaburido ni Marta iti daydi a gundaway ta adu ti kasapulan nga isagana ken asikasuenna para kadagiti bisitana. Nasimron, nagsennaay, ken nagmurareg kadi ni Marta bayat nga agsubli- subli nga okupado idinto a nakatugaw ken awan ar-aramiden ti kabsatna? Saan a pakasda- awan no kasta man ti reaksionna ta talaga a dina magabenan ti amin a trabaho! Idi agangay, saanen a nakapagteppel ni Mar- ta. Kinuna ni Marta bayat nga agsasao ni Jesus: "Apo, saanmo kadi a pakaseknan a ti kabsatko binaybay-annak nga agmaymaysa a mangasi- kaso iti bambanag? Ngarud, ibagam kenkuana a tumulong kaniak." (Lucas 10:40) Talaga a na- sakit ti nakem ni Marta. Ti sumagmamano a bersion kastoy ti panangipatarusda iti day- ta a saludsod: "Apo, awan kadi ti aniamanna
kenka . . . ?" Kalpasanna, kiniddawna ken Jesus a tubngarenna ni Maria tapno tumulong. Nalabit nasdaaw ni Marta iti sungbat ni Je- sus, kas iti mabalin a reaksion ti adu nga agbas- basa iti Biblia. Siaalumamay a kinuna ni Jesus: "Marta, Marta, maringgoran ken mariribukan- ka maipapan iti adu a banag. Nupay kasta, su- magmamano a banag ti kasapulan, wenno maysa laeng. Iti biangna, pinili ni Maria ti na- imbag a bingay, ket saanto a maikkat kenkuana dayta." (Lucas 10:41, 42) Ania ti kayat a sawen ni Jesus? Ibagbagana kadi a materialistiko ni Marta? Tagtagibassitenna kadi ti kinagagetna nga agsagana iti naimas a taraon? Saan. Ammo ni Jesus a naayat ken nasin-aw ti motibo ni Marta. Kasta met, ammona a saan a dakes ti agsagana iti adu a taraon. Pinatganna met ti awis ni Mateo a "dakkel a padaya ti pana- ngabrasa" para kenkuana. (Lucas 5:29) Ti isyu ditoy ket saan a ti taraon no di ket ti ipangpang- runa ni Marta. Maseknan unay nga agisagana iti naimas a taraon nga uray la naikapis iti ba- nag a kapatgan. Ania dayta? Ni Jesus, a bugbugtong nga Anak ni Jehova a Dios, ket adda iti pagtaengan ni Marta tapno isurona ti kinapudno. Napatpateg dayta ngem ti panangisagana iti naimas a taraon. Nalabit naasian ni Jesus ken Marta ta maikapkapis iti naisangsangayan a gundaway a mangpauneg koma iti pammatina, nupay kasta binay-anna nga agpili iti kayatna nga aramiden. Ngem awan ti karbengan ni Marta a mangibaga ken Jesus a pasardengenna pay laeng a dumngeg ni Maria. Gapuna, siaalumamay a tinubngar ni Jesus, a namindua a dinakamatna ti nagan ni Marta tapno pagkalmaenna, ket impatalgedna a saan a masapul a 'maringgoran ken mariribukan maipapan iti adu a banag.' Umdasen ti maysa wenno dua laeng a putahe, nangruna no adda naespirituan a padaya. Ngarud, saan la ketdi nga ikkaten ni Jesus "ti naimbag a bingay" a pi- nili ni Maria - ti panagsursurona ken Jesus! Adu a naimbag a leksion ti maadal dagiti pa- surot ni Jesus iti daytoy a pasamak. Saantay koma nga ipalubos ti aniaman a manglapped iti panangpennektayo iti "naespirituan a kasa- pulantayo." (Mateo 5:3) Nupay kayattayo a tu- laden ti kinamanagparabur ken kinagaget ni Marta, ditay koma 'maringgoran ken mariribu- kan' kadagiti saan unay a kasapulan mainaig iti kinamanagpadagus nga uray la maliwayanta- yon dagiti napatpateg a banag. Makilangentayo kadagiti kapammatiantayo saan laeng a tapno mangan kadagiti naimas a taraon no di ket tap- no agpipinnaregta ken mangiburay kadagiti naespirituan a sagut. (Roma 1:11, 12) Umdasen ti simple laeng a taraon bayat ti kasta a makapa- bileg a gundaway. Natay ti Ingungotenda a Kabsat, Ngem Napagungar Inawat kadi ni Marta ti naasi a pannubngar ni Jesus ken nakasursuro iti dayta? Sigurado a kasta ta iti pangrugian ti makapagagar a salay- say maipapan iti kabsat ni Marta, insurat ni apostol Juan: "Ita ni Jesus inayatna ni Marta ken ti kabsatna a babai ken ni Lazaro." (Juan 11:5) Adun a bulan ti limmabas sipud iti nades- kribir nga ibibisita ni Jesus idiay Betania. Naba- tad a saan a gimmura ni Marta iti naayat a bala- kad ni Jesus no di ket impapusona dayta. Nangipakita iti mapagulidanan a pammati a nasayaat a tuladentayo, ta kasapulantayo amin no dadduma ti pannubngar, di ngamin? Okupado ni Marta a nagaywan idi nagsakit ti kabsatna a ni Lazaro. Inaramidna ti amin a ka- baelanna tapno umimbag ti kabsatna. Kaskasdi a kimmaro ti sakit ni Lazaro, ket masapul a ka- nayon nga adda iti sibayna dagiti kakabsatna. Namin-ano ngata a miningmingan ni Marta ti narapis a rupa ken lumlumneken a mata ti kab- satna, bayat a malaglagipna dagiti naragsak ken naliday a panagkakaduada? Idi makita da Marta ken Maria nga awanen ti maaramidanda, nangibaonda iti mangipada- mag ken Jesus iti kasasaad ti kabsatda. Mangas- kasaba idi ni Jesus iti lugar a dua nga aldaw a pagnaen manipud Betania. Ababa laeng ti mensaheda: "Apo, kitaem! masakit daydiay TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 13
dungdungnguem." (Juan 11:1, 3) Ammoda a dungdungnguen ni Jesus ti kabsatda, ket pa- tienda nga aramidenna ti amin a kabaelanna a tumulong iti gayyemna. Namnamaenda kadi a sumangpet ni Jesus sakbay a maladaw ti amin? No kasta, nakeltay ti namnamada idi na- tay ni Lazaro. Naladingitan da Marta ken Maria iti ipapatay ti kabsatda, ket isagsaganada ti pannakaitabon- na ken as-asikasuenda ti adu a bisitada a taga- Betania ken iti kabangibang a luglugar. Kaskas- di, awan pay damagda maipapan ken Jesus. Ad-adda a mariribukan ni Marta bayat ti panag- labas ti aldaw. Uppat nga aldaw kalpasan ti ipa- patay ni Lazaro, nadamag met laeng ni Marta nga asidegen ni Jesus iti ilida. Gapuna, uray ag- ladladingit, nagdardaras a pimmanaw ni Marta a di nagpakada ken Maria tapno sabtenna ni Je- sus. - Juan 11:20. Idi nakitana ti Apona, inyebkasna ti adu nga aldawen nga ing-ingpenda ken Maria: "Apo, no addaka koma idi ditoy saan koma a natay ti kabsatko." Ngem saan a naawanan ti namnama ken pammati ni Marta, ket kinunana: 'Nupay kasta iti agdama ammok nga amin a bambanag a dawatem iti Dios, itdennanto kenka.' Dagus a pinabileg ni Jesus ti namnama ni Marta, ket ki- nunana: "Bumangonto ni kabsatmo." - Juan 11:21-23. Impagarup ni Marta a ti panagungar iti ma- sanguanan ti ibagbaga ni Jesus, isu nga insung- batna: "Ammok a bumangonto inton panagu- ngar iti kamaudianan nga aldaw." (Juan 11:24) Talaga a natibker ti pammatina iti panagungar. Adda idi dagiti lider ti relihion a maawagan Sa- duceo a saan a mamati iti panagungar, nu- pay nalawag nga isursuro dayta ti Kasuratan nga impaltiing ti Dios. (Daniel 12:13; Marcos 12:18) Ngem pagaammo ni Marta nga isursuro ni Jesus ti namnama a panagungar ken adda pay ketdi dagiti pinagungarnan - nupay saan a kas ken Lazaro ti kabayagda a natay. Saan nga ammo ni Marta no ania ti sumaruno a mapasa- mak. 14 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 Ngarud, imbaga ni Jesus daytoy nakallalagip nga ebkas: "Siak ti panagungar ken ti biag." Ki- napudnona, inikkan ni Jehova a Dios ti Anakna iti pannakabalin a mangpagungar kadagiti na- tay iti intero a daga. Dinamag ni Jesus ken Mar- ta: "Patiem kadi daytoy?" Ket insungbatna ti nadakamat iti rugi daytoy nga artikulo. Patien- na a ni Jesus ti Kristo wenno Mesias, ti Anak ni Jehova a Dios, ken mamati iti impadto dagiti propeta nga umay ti Mesias ditoy lubong. - Juan 5:28, 29; 11:25-27. Tagipatgen kadi ni Jehova a Dios ken ti Anak- na a ni Jesu-Kristo ti kasta a pammati? Dagiti simmaganad a naimatangan ni Marta ti naba- tad a mangipakita iti sungbat. Nagdardaras nga inayabanna ni Maria. Kalpasanna, nakitana a nagladingit ni Jesus bayat a makisarsarita ken Maria ken iti adu nga agladladingit a kaduana. Nakita ni Marta a nagarubos dagiti lua ni Jesus a mangipakpakita iti nakaro a ladingitna iti saem nga ibunga ti ipapatay. Nangngeg ni Mar- ta nga imbilin ni Jesus a maikkat ti bato a nai- serra iti tanem ni Lazaro. - Juan 11:28-39. Nagkedked ni Marta ta ammona a nabuyo- ken ti bangkay nga uppat nga aldawen a naita- bon. Impalagip kenkuana ni Jesus: "Saanko aya nga imbaga kenka a no mamatika makitam ti dayag ti Dios?" Namati ni Marta ket nakitana ti dayag ni Jehova a Dios. Iti dayta a gundaway, impaayan ni Jehova ti Anakna iti pannakabalin tapno pagungarenna ni Lazaro! Panunotem dagitoy a nakallalagip a pasamak a di malipa- tan ni Marta: Ti panangipukkaw ni Jesus, "La- zaro, rummuarka!"; ti karasakas iti kueba a na- kaitaneman ni Lazaro bayat a bumangbangon a sipapatapat ken umas-asideg iti wangawa- ngan ti kueba; ti bilin ni Jesus a "warwaranyo ket bay-anyo a mapan"; ken, siempre ti panag- dardaras da Marta ken Maria a nangarakup iti kabsatda. (Juan 11:40-44) Napukaw la ketdi ti saem a marikrikna ni Marta! Ipakita daytoy a salaysay a saan nga arapaap laeng ti panagungar dagiti natay; maysa daytoy a makaliwliwa a pannursuro ti Biblia ken pud-
Nagunggonaan ti pammati ni Marta idi nakitana a pinagungar ni Jesus ni Lazaro no a pasamak. Pagragsakan ni Jehova ken ti Anakna a gunggonaan dagidiay addaan iti pammati, kas iti napasamak kada Marta, Maria, ken Lazaro. Adda met gunggona nga ipaayda kenka no maaddaanka iti natibker a pammati a kas ken Marta. "Ni Marta ti Nagserserbi" Naminsan pay a nadakamat ni Marta iti Bib- lia. Dayta idin ti maudi a lawas ti biag ni Jesus ditoy daga. Ammo ni Jesus a dandanin maipa- sango iti nakaro a rigat, isu a pinilina ti mapan iti nakairuamanna a pagdagusan idiay Betania. Manipud sadiay, magmagna iti tallo a kilomet- ro a mapan idiay Jerusalem. Ibaga ti salaysay a "ni Marta ti nagserserbi" bayat ti pannangan da Jesus ken Lazaro iti pagtaengan ni Simon nga agkukutel. - Juan 12:2. Talaga a nagaget ni Marta! Iti damo agingga iti naudi a panangdakamat ti Biblia kenkuana, Tapno maammuam ti ad-adu pay maipapan iti pana- gungar nga isursuro ti Biblia, kitaem ti kapitulo 7 ti libro nga Ania a Talaga ti Isursuro ti Biblia? nga impablaak da- giti Saksi ni Jehova. ikagkagumaanna nga aramiden ti amin a kaba- elanna a mangipaay iti kasapulan ti sabsabali. Iti agdama a kongregasion dagiti pasurot ni Kristo, bendision ti kaadda dagiti babbai a kas ken Marta - a naparabur ken kanayon a mangi- parparangarang iti pammatida babaen ti pa- nagserbida iti sabsabali. Mabalin a kasta ti kanayon nga inar-aramid ni Marta, ket nainsiri- ban dayta ta adda pay sumaganad a pakasuo- tanna. Sumagmamano laengen nga aldaw, ibturan pay ni Marta ti nasaem nga ipapatay ti dungdu- nguenna nga Apo a ni Jesus. Maysa pay, dagi- diay managinsisingpet a nangpatay iti Apona kayatda met a papatayen ni Lazaro ta gapu iti panagungarna, immadu ti namati ken Jesus. (Juan 12:9-11) Siempre, ni met laeng patay ti namagpatingga idi agangay iti kinasinged ni Marta kadagiti kakabsatna. Ditay ammo no ka- sano ken kaano a napasamak dayta. Ngem ma- siguradotayo a ti nabileg a pammati ni Marta ti nakatulong kenkuana nga agibtur agingga iti panungpalan. Maikari ngarud a tuladen dagiti Kristiano ita ti pammati ni Marta. TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 15
AGSURSUROKA ITI SAO TI DIOS Ania ti Panggep ti Dios Para iti Daga? Idatag daytoy nga artikulo dagiti saludsod a nalabit nayimtuodmon. Ipakitana met ti pakabasaam kadagiti sungbat iti Bibliam. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova a mangilawlawag kadagiti sungbat. 1. Ania ti panggep ti Dios para iti daga? Ti daga ti pagtaengan ti tao. Kalpasan a pinarsua ti Dios dagiti anghel tapno agbiag idiay langit, inaramidna ti tao tapno agbiag di- toy daga. (Job 38:4, 7) Gapuna, insaad ni Je- hova ti umuna a tao iti nagpintas a parai- so a naawagan Eden. Impaayanna met ti tao ken ti tumaudto a kaputotanna iti gundaway a mangtagiragsak iti awan inggana a biag di- toy daga. - Genesis 2:15-17; basaem ti Salmo 115:16. Ti hardin ti Eden ket bassit laeng a lugar ditoy daga. Maaddaan iti annak ti umuna a natauan a pagassawaan, da Adan ken Eva. Bayat a dumak- kel ti natauan a pamilia, talonen ken pagbalinen- da a paraiso ti daga. (Genesis 1:28) Saanto a pu- los madadael ti daga. - Basaem ti Salmo 104:5. 2. Apay a saan a paraiso ti daga ita? Gapu ta nagsukir da Adan ken Eva, pinaruar ida ti Dios iti Eden. Napukawda ti paraiso, ket awan ti tao a makaisubli iti dayta. Kunaen ti Biblia: "Ti met laeng daga nayawat iti ima daydiay nadangkes." - Job 9:24; basaem ti Genesis 3:23, 24. Ngem saan a nalipatan ni Jehova ti orihinal a pang- gepna para iti sangatauan, ken saanto a mapaay ti Dios. (Isaias 45:18) Isublinanto ti sangatauan iti nai- ranta a pagtaenganna. - Basaem ti Salmo 37:11. 3. Kasano nga isublinto ti Dios ti talna ditoy daga? Tapno maadda ti talna iti sangatauan, masapul nga umuna nga ikkaten ti Dios dagiti nadangkes a tattao. Inton gubat ti Armagedon, dadaelen dagiti anghel ti amin a bumusbusor iti Dios. Maipupokto met ni Sata- nas iti 1,000 a tawen ket dagiti makalasat a tattao a mangay-ayat iti Dios agbiagdanto iti baro a sistema ti bambanag ditoy daga. - Basaem ti Apocalipsis 16: 14, 16; 20:1-3; 21:3, 4.
4. Kaano nga agpatingga ti panagsagaba? Bayat ti 1,000 a tawen, manipud langit itura- yanto ni Jesus ti daga ken pagbalinenna manen a paraiso. Ikkatenna met dagiti basol dagidiay mangay-ayat iti Dios. Pukawento ni Jesus ti sa- kit, panaglakay, ken ipapatay. - Basaem ti Isaias 11:9; 25:8; 33:24; 35:1. Kaanonto a dadaelen ti Dios ti kinadakes ditoy daga? Nangted ni Jesus iti "pagilasi- nan" a mangipasimudaag nga asidegen ti pa- nungpalan. Agpegpeggad ti biag ti tao gapu iti kasasaad ti lubong ita ken ipakita daytoy nga agbibiagtayon iti "panungpalan ti sistema ti bambanag." - Basaem ti Mateo 24:3, 7-14, 21, 22; 2 Timoteo 3:1-5. 5. Siasino dagiti agbiagto iti Paraiso? Imbilin ni Jesus kadagiti pasurotna a mangaramid- da kadagiti adalan ken isuroda kadakuada ti pagaya- tan ti Dios. (Mateo 28:19, 20) Iti intero a lubong, isag- sagana ni Jehova ti minilion a tattao nga agbiag iti baro a sistema ti bambanag ditoy daga. (Sofonias 2:3) Kadagiti Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova, masur- suro dagiti tattao ti agbalin a nasaysayaat nga assawa ken nagannak. Agpadpada nga ad-adalen sadiay da- giti nagannak ken annak no apay a patienda nga adda nasaysayaat a masakbayan. - Basaem ti Mikias 4:1-4. Maam-ammom idiay Kingdom Hall dagiti tattao a mangay-ayat iti Dios ken mayat a mangay-ayo kenkua- na. - Basaem ti Hebreo 10:24, 25. Para iti kanayonan nga impormasion, kitaem ti kapitulo 3 daytoy a libro, nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? 17
TI KASO A KADAKSANPAY LAENG TIPANNAKATAMINGNA MANMANO laeng ti kastoy a paga- rio a panangidatonna iti biagna. - Lucas 22:19; Juan 6:40. ammo a nagkauna a kaso. Iti up- pat a nagduduma nga Ebanghelio iti Biblia, detalyado a naisalaysay ti panna- kaaresto, pannakausig, ken pannakapa- patay ni Jesu-Kristo. Apay a rumbeng a paginteresam dayta? Umuna, imbi- lin ngamin ni Jesus kadagiti pasurot- na a laglagipenda ti ipapatayna, a na- magbalin a nakapatpateg dayta a kaso. Maikadua, masapul a maammuantayo no pudno dagiti pammabasol ken Je- sus. Ken maikatlo, nakapatpateg kadata- yo ken iti masanguanantayo ti bolunta- Idi mausig ti kaso ni Jesus, ti Palestina ket iturturayan ti Roma. Impalubos da- giti Romano a dagiti Judio nga agtuturay ti mangukom kadagiti kailianda sigun iti bukodda a linteg, ngem saanda a nai- paayan iti autoridad a mangpapatay ka- dagiti kriminal. Gapuna, dagiti Judio a lider ti relihion a bumusbusor ken Jesus ti nangaresto kenkuana ngem dagiti Ro- mano ti nangpapatay kenkuana. Napa- bainan dagiti lider ti relihion gapu iti panangaskasaba ni Jesus isu nga inked-
dengda a masapul a matay. Ngem kayatda a pag- parangen a legal ti pannakapapatayna. Maysa a propesor iti linteg ti nangsukimat iti panagreg- getda a mangpapatay ken Jesus ket kinunana a dayta a pannakausig "ti kadadaksan pay laeng a krimen iti pakasaritaan dagiti kaso iti korte." Dagiti Anomalia Ti Linteg nga inted ni Moises iti Israel ket naa- wagan iti "kasayaatan pay laeng a naipaulog a sis- tema ti panangtaming kadagiti kaso." Ngem idi kaaldawan ni Jesus, dagiti panatiko a rabbi nina- yonanda dayta iti nakaad-adu a pagalagadan a saan a naibatay iti Biblia, nga idi agangay adu ka- dagita ti nairekord iti Talmud. (Kitaem ti kahon a napauluan iti "Linlinteg Dagiti Judio Idi Im- mun-una a Siglo" iti panid 20.) Maitunos ngata ti pannakausig ni Jesus iti pagalagadan ti Biblia ken ti sekular a linteg dagiti Judio? Naaresto kadi ni Jesus gapu iti agtunos a testi- monia ti dua a testigo iti saklang ti korte mainaig iti espesipiko a krimen? Makuna a legal ti panna- kaaresto no adda agtunos a testimonia. Idiay Pa- lestina idi umuna a siglo, no ipagarup ti maysa a Judio a nasalungasing ti linteg, iyamangna day- ta iti saklang ti korte bayat dagiti regular a sesion. Saan a ti korte ti mangyuli iti darum no di ket usi- genda laeng dagiti nayamang nga akusasion. Da- giti laeng testigo iti maipagarup a krimen ti ag- serbi a parausig. Mangrugi ti panangusig no agtunos ti naisurat a darum ti dua a testigo. Ti tes- timoniada ti agserbi a darum, a mangituggod iti pannakaaresto. Saan a maawat ti testimonia ti maymaysa a testigo. (Deuteronomio 19:15) Ngem iti kaso ni Jesus, agbirbirok laeng dagiti Ju- dio nga autoridad iti "epektibo a pamay-an" a mangpapatay kenkuana. Natiliw laeng idi adda "nasayaat a gundaway" - bayat ti rabii ken idi "awan bunggoy iti aglawlaw." - Lucas 22:2, 5, 6, 53. Idi naaresto ni Jesus, awan ti darum maibusor kenkuana. Nangbirok laeng dagiti papadi ken ti Dakkel ti nagbasolan dagiti relihion ti Kakristianuan ta inusarda dagiti salaysay ti Ebanghelio maipapan iti ipapa- tay ni Jesus tapno sugsoganda dagiti tattao a manggura ka- dagiti Judio. Nupay kasta, saan a dayta ti panggep dagiti nangisurat iti Ebanghelio ta Judioda a mismo. Sanhedrin (ti nangato a pangukoman dagiti Ju- dio) iti testigo kalpasan a natiliwda ni Jesus. (Ma- teo 26:59) Awan ti nasarakanda a dua a testigo nga agtunos ti testimoniada. Ngem saan a rebbe- ngen ti korte ti agbirok kadagiti testigo. Ket "nain- kalintegan nga ibilang nga ilegal ti pannakausig ti maysa a tao, nangruna no ti dusa ket ipapatay, no saan a naipakpakauna ti espesipiko a krimen a pakausiganna," kuna ti autor ken abogado a ni A. Taylor Innes. Ti makapungpungtot a bunggoy inarestoda ni Jesus ket impanda iti balay ti dati a nangato a padi a ni Anas, nga isu ti umuna a nangpalutpot kenkuana. (Lucas 22:54; Juan 18:12, 13) Linab- sing ni Anas ti pagannurotan a mausig laeng iti aldaw dagiti nadagsen a kaso, saan nga iti rabii. Ti naidarum ket rumbeng a mausig iti korte iti ima- tang ti publiko, saan nga iti pribado a lugar. Gapu ta ammo ni Jesus nga ilegal ti panagpalutpot ni Anas, insungbatna: "Apay a saludsodannak? Sa- ludsodam dagidiay nakangngeg no ania ti sinaok kadakuada. Kitaem! Ammo dagitoy no ania ti si- naok." (Juan 18:21) Dagiti testigo ti rumbeng a pagsaludsodan ni Anas, saan a ti naidarum. Gapu iti kinuna ni Jesus, natignay koma ti napudno nga ukom a mangraem iti umiso a pamay-an ti panagpalutpot, ngem saan nga interesado ni Anas iti hustisia. Maysa nga opisial ti nangtungpa ken Jesus gapu iti imbagana, ngem saan laeng a dayta a ki- naranggas ti sinagabana iti dayta a rabii. (Lucas 22:63; Juan 18:22) Sigun iti linteg a nailanad iti libro ti Biblia a Numeros iti kapitulo 35 mainaig kadagiti siudad a pagkamangan, ti naidarum ma- sapul a masalakniban manipud pannakamaltra- to agingga a mapaneknekan a nakabasol. Naipaa- yan koma ni Jesus iti kasta a proteksion. Kalpasanna, impanda ni Jesus iti balay ti na- ngato a padi a ni Caifas, ket intuloyda ti ilegal a pannakausig iti dayta a rabii. (Lucas 22:54; Juan 18:24) Iti panangiwalin dagiti papadi iti amin a prinsipio ti hustisia, nagsapulda iti "ulbod a pangsaksi a maibusor ken Jesus tapno papata- yenda," ngem awan met ti dua nga agtunos a testimonia maipapan iti kinuna ni Jesus. (Ma- teo 26:59; Marcos 14:56-59) Gapuna, pinadas ti TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 19
Linlinteg Dagiti Judio Idi Immun-una a Siglo Ti berbal a tradision dagiti Judio a naisurat idi immun-una a siglo K.P. ngem maipagarup a nakabaybayagen, ramanenna dagitoy nga alagaden: ˇ No nadagsen a kaso, umuna a mapagsasaritaan ti pannakaabsuelto ˇ Ikagumaan dagiti ukom nga idepensa ti akusado ˇ Mabalin nga agsasarita dagiti ukom pabor iti akusado imbes a maikontra kenkuana ˇ Napakdaaran dagiti testigo a serioso ti akemda ˇ Saggaysa a napalutpot dagiti testigo, ngem saan nga iti sanguanan ti sabali a saksi ˇ Masapul nga agtutunos ti testimonia mainaig iti napapateg a punto - petsa, lugar, oras idi napasamak ti krimen, ken dadduma pay ˇ Masapul a mausig iti agmalem dagiti nadagsen a darum ˇ Saan a mausig dagiti nadagsen a kaso iti rabii ti Sabbath wenno piesta ˇ Dagiti nadagsen a kaso mabalin a mangrugi ken agngudo iti isu met laeng nga aldaw no pabor ti desision iti akusado; no saan a pabor kenkuana, maiserra ti kaso iti sumaruno nga aldaw, inton maipakaammo ti desision ken maipakat ti sentensia ˇ Di nakurkurang ngem 23 nga ukom ti mangusig kadagiti nadagsen a kaso ˇ Agsisinnublat nga agbutos dagiti ukom, mangrugi iti kaubingan, tapno maabsuelto wenno makondenar ti naidarum; irekord dagiti eskriba ti ibaga dagidiay pabor iti pannakaabsuelto ken dagidiay pabor iti pannakakondenar ˇ Maabsuelto ti naidarum no nasurok la ket iti maysa dagiti pabor, ngem no makondenar, nasken a nasurok iti dua ti nagbutos; no maysa laeng ti surok dagiti pabor iti pannakakondenar, dua pay nga ukom ti mainayon agingga nga adda balido a desision ˇ Saan a balido ti pannakakondenar no awan ti uray maysa nga ukom a nangidepensa iti akusado; maibilang a "panagkukumplot" ti sangsangkamaysa a desision a nakabasol ti naidarum Dagiti Anomalia iti Pannakausig ni Jesus ˇ Awan ti naidatag nga argumento wenno testigo tapno maabsuelto ˇ Awan kadagiti ukom ti nangidepensa ken Jesus; bimmusorda amin kenkuana ˇ Nangsapul dagiti papadi kadagiti ulbod a testigo tapno makondenar ni Jesus iti ipapatay ˇ Sililimed a nausig ti kaso iti rabii ˇ Nangrugi ken nalpas ti pannakausig iti maysa laeng nga aldaw, iti rabii ti piesta ˇ Awan ti aniaman a darum sakbay a naaresto ni Jesus ˇ Saan a nausig ti panangaklon ni Jesus nga isu ti Mesias, nga imbilangda a "panagtabbaaw" ˇ Nasuktan ti pammabasol idi nayamang ti kaso ken Pilato ˇ Bin-ig a kinaulbod dagiti pammabasol ˇ Naduktalan ni Pilato nga inosente ni Jesus ngem kaskasdi nga imbilinna a mapapatay
nangato a padi a pagsawen ni Jesus maibusor iti bagina. "Awan kadi ti ibagam kas sungbat?" in- saludsodna. "Ania ti pampaneknekan dagitoy maibusor kenka?" (Marcos 14:60) Naan-anay a ballikug daytoy a taktika. "Ti panagdamag iti nai- darum, sa kondenaren gapu iti sungbatna, ket [maysa a] pananglabsing iti kinahustisia," kuna- en manen ni Taylor Innes. Idi agangay, nakabirok ti Sanhedrin iti panga- kusaranda ken Jesus gapu iti sungbatna iti salud- sod a: "Sika kadi ti Kristo nga Anak Daydiay Bendito?" Insungbat ni Jesus: "Siak; ket dakayo makitayonto ti Anak ti tao a situtugaw iti makan- nawan ti pannakabalin ken um-umay a buyogen dagiti ulep ti langit." Imbilang dayta dagiti papa- di kas panagtabbaaw, ket "isuda amin kinonde- narda a maikari iti ipapatay." - Marcos 14:61-64. Sigun iti Mosaiko a Linteg, mausig dagiti kaso iti imatang ti publiko. (Deuteronomio 16:18; Ruth 4:1) Ngem nailimed ti pannakausig ti kaso ni Jesus. Awan ti nangpadas wenno napalubosan a nagsao iti pabor ken Jesus. Saan a nausig dagiti pammaneknek no umiso ti kinuna ni Jesus nga isu ti Mesias. Awan ti gundaway ni Jesus nga agbi- rok kadagiti testigo a mangidepensa kenkuana. Saan a nagbutos dagiti ukom no umanamongda a nakabasol wenno saan. Iti Saklang ni Pilato Gapu ta nabatad nga awan ti autoridad dagiti Judio a mangpapatay ken Jesus, impanda iti Ro- mano a gobernador a ni Poncio Pilato. Ti umuna a saludsod ni Pilato ket: "Ania a pammabasol ti iyegyo a maibusor iti daytoy a tao?" Yantangay ammo dagiti Judio nga awan serserbina ken Pila- to ti palso a darumda, immaniobrada ti panang- kondenarna ken Jesus uray awanen ti imbes- tigasion. Kinunada: "No daytoy a tao saan a managaramid iti dakes, saanmi koma nga inya- wat kenka." (Juan 18:29, 30) Saan nga inawat ni Pilato daytoy nga argumento, iti kasta napilitan dagiti Judio a nangpataud iti baro a pammabasol: Ti panagtabbaaw ramanenna ti di nadayaw a panangu- sar iti nadibinuan a nagan wenno ti panangagaw iti auto- ridad nga agpaay laeng iti Dios. Awan ti ebidensia dagidiay nangidarum ken Jesus nga inaramidna dagitoy. "Daytoy a tao nasarakanmi nga iluluodna ti na- sionmi ken iparparitna ti panagbayad kadagiti buis ken Cesar ket kunkunana nga isu ti Kristo nga ari." (Lucas 23:2) Isu a ti darum a panagtab- baaw sisisikap a pinagbalinda a panangliput iti pagilian. Ulbod ti akusasion nga 'iparparitna ti panag- bayad iti buis,' ket ammo dagiti mangak-akusar kenkuana a saan a kasta ti insurona. (Mateo 22: 15-22) No maipapan iti darum a pinagbalin ni Je- sus ti bagina nga ari, dagus a nabigbig ni Pilato a saan a pagpeggadan ti Roma daytoy a tao. Ket im- pakaammona: "Awan masarakak a biddut ken- kuana." (Juan 18:38) Tinakderan ni Pilato dayta a pangngeddengna bayat ti pannakausig ni Jesus. Idi damo, inkagumaan ni Pilato a wayawayaan ni Jesus babaen ti nakaugalian a panangwayawa- ya iti maysa a balud bayat ti Paskua. Ngem ni Ba- rabas, a nakabasol iti iyaalsa ken pammapatay, ti linuk-atan ni Pilato idi agangay. - Lucas 23:18, 19; Juan 18:39, 40. Inkagumaan manen ti Romano a goberna- dor a mawayawayaan ni Jesus. Imbilinna a masapsaplit ni Jesus, makawesan iti purpura, TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 21
Manungsungbat Dagiti Testigo Sakbay a mangidatag dagiti testigo iti ebidensia, kastoy ti ipakdaar dagiti korte ti Judio maipapan iti pateg ti biag kada- giti nadagsen a kaso: "Nalabit panggepmo ti mangted iti testimonia maibatay iti pagarup wenno nangngegmo laeng, wenno iti imbaga ti maysa a testigo; wenno pampanunotem, 'Mapagtalkan ti nakangngeganmi.' Wenno, mabalin a saanmo nga ammo a siiinget a palutpotendakanto met laeng, masapul nga ammuem a dagiti linteg iti pannakausig dagiti kaso mainaig iti sani- kua ket naiduma kadagiti linteg iti pan- nakausig dagiti nadagsen a kaso. No mausig dagiti kaso mainaig iti sanikua, agmulta iti kuarta ti naidarum ken agda- ton tapno mapakawan ti basolna. No maipapan kadagiti nadagsen a kaso, ti dara [ti akusado a di umiso a nakonde- nar] ken ti dara ti amin a kaputotanna ket agnanayonto a sungsungbatan [ti siuulbod a nagtestigo]." - Babylonian Talmud, Sanhedrin, 37a. No makondenar ti akusado, makiram- raman dagiti testigo iti pannakaipakat ti dusa. - Levitico 24:14; Deuteronomio 17: 6, 7. 22 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 makoronaan iti sisiit, makabkabil, ken mabay-an a mauy-uyaw. Kalpasanna, indeklarana manen nga awan ti basol ni Jesus. Arigna imbaga ni Pila- to: 'Dikay pay la kadi mapnek dakayo a papadi?' Nalabit ninamnamana a mapnek ti tarigagayda a makaibales wenno maasianda ken Jesus no ma- kitada a sinapsaplit dagiti Romano. (Lucas 23:22) Ngem kaskasdi a saanda a napnek. "Intultuloy ni Pilato nga ipamuspusan ti pa- nangluk-at [ken Jesus]. Ngem nagpukkaw dagiti Judio, a kunkunada: 'No luk-atam daytoy a tao, saannaka a gayyem ni Cesar. Tunggal tao a ma- magbalin iti bagina nga ari agsasao a maibusor ken Cesar.' " (Juan 19:12) Ti agdama a Cesar idi ket ni Emperador Tiberio, a pagaammo a mang- papatay iti asinoman nga ibilangna a di nasung- do - uray pay dagiti nangato nga opisial. Napagu- ra idin ni Pilato dagiti Judio, ket saannan a kayat ti makisubang pay kadakuada, nangnangruna ta ak-akusaranda a di nasungdo ken Cesar. Arigna nalimed a pangta ti kinuna ti bunggoy, ket ma- buteng ni Pilato iti dayta. Timmulok ni Pilato iti panangpilitda ket impailansana ti awanan basol a ni Jesus. - Juan 19:16. Panangrepaso iti Ebidensia Adu a komentarista iti linteg ti nangamiris ka- dagiti salaysay ti Ebanghelio maipapan iti panna- kausig ni Jesus. Kinunada a naan-anay a nasalu- ngasing ti hustisia iti dayta a kaso. Insurat ti maysa nga abogado: "Dayta a pannakausig a nangrugi ken nagleppas ken napatawan iti sen- tensia, iti nagbaetan ti tengnga ti rabii ken parba- ngon, ket panagsalungasing iti linteg ken pagan- nurotan dagiti Hebreo ken kasta met kadagiti prinsipio ti hustisia." Kinuna pay ti maysa a pro- pesor iti linteg: "Ti intero a pannakausig ket ile- gal ken aduan iti anomalia nga arigna la a dagiti ukom ti nangpatay ken Jesus." Awan basol ni Jesus, ngem ammona a kasapu- lan a matay tapno maisalakan dagiti natulnog a tattao. (Mateo 20:28) Kasta unay ti panagayatna iti hustisia nga uray la situtulok a sinagabana ti kakaruan pay laeng a kinaawan hustisia. Inara- midna dayta agpaay kadagiti managbasol a kas kadatayo. Ditay koma pulos liplipatan daytoy.
UMADANIKA ITI DIOS Inton Umubingen Dagiti Lallakay ken Babbaket ASINO ti maragsakan kadagiti epekto ti panagla- maay-ayo ti Dios a mangawat iti subbot agpaay ken- kuana ket bang-aranna ni Job manipud iti adu a ri- gatna. kay - kas iti nagkuretret a kudil, agkutukot a tu- meng, ken nakapuy a panagkita ken panagdeng- ngeg? Mabalin a maisaludsodmo, 'Apay pay laeng a pinarsuanatayo ti Dios a mangtagiragsak iti kinaag- kabannuag, no ipalubosna met la nga agdanagtayo kadagiti epekto ti panaglakay?' Ngem adda naim- bag a damag - saan a panggep ti Dios a lumakayta- yo. Imbes ketdi, siaayat a pinanggepna a luk-atan- natayo kadagiti epekto ti panaglakay! Panunotem ti sasao a naibaga ken patriarka a Job, a mabasa iti Job 33:24, 25. Sipapakumbaba nga inawat ni Job dayta a pan- nubngar, ket nagbabawi. (Job 42:6) Nalawag nga inawat ni Jehova ti subbot nga agpaay ken Job, ket dayta ti nangabbong iti biddutna ken nangiwaya iti pananggung- gona ken panangisubli kenkuana ti Dios kadagiti pukawna. "Binen- disionan [ni Jehova] ti naud-udi a tungpal ni Job nga ad-adda ngem iti punganayna." (Job 42:12-17) Anian a bang-ar ni Job idi naimba- gan ti nakaar-ariek a sakitna, ken idi immawat iti dadduma pay a bendision, ket arigna a ti lasagna "nasalsalibukag ngem iti kinaag- tutubo"! Usigem ti situasion ni Job, maysa a nasungdo a la- laki a dungdungnguen ni Jehova. Saan nga ammo ni Job a kinuestionaran ni Satanas ti kinatarnawna, a kinunana a pagserserbianna ti Dios gapu laeng iti agimbubukodan a panggep. Agtalek ni Jehova ken Job ket ammona a kabaelanna nga ikkaten ti epekto ti panangdangran ni Satanas, isu a pinalubosanna a masubok ni Job. Gapuna, ni Satanas "kinabilna ni Job iti naut-ot a busali manipud iti dapan ti sakana agingga iti kuppokuppona." (Job 2:7) Inigges ti la- sag ni Job, ket nagkeggang, ngimmisit, ken nagreg- reg ti kudilna. (Job 7:5; 30:17, 30) Mailadawam kadi ti tuok a marikriknana? Iti laksid dayta, nagtalinaed a matalek ni Job a kunkunana: "Agingga a mauyos ti biagko saankonto nga ikkaten kaniak ti kinatarnaw- ko!" - Job 27:5. Ti subbot nga inawat ti Dios ag- paay ken Job ket limitado ti pateg- na ta nagtalinaed nga imperpekto ken natay met laeng idi agangay. Nupay kasta, adda nasaysayaat a subbot para kada- tayo. Gapu iti ayat ni Jehova, impaayna ti Anakna a ni Jesus kas subbot agpaay kadatayo. (Mateo 20:28; Juan 3:16) Amin a mamati iti dayta a subbot ket ma- balin nga agbiag nga agnanayon iti paraiso a daga. Iti dayta nga asidegen a baro a lubong, saanton a lu- makay dagiti tattao a matalek iti Dios. Ngarud pa- regtaendaka a mangammo no kasano a makitamto ti tiempo inton ti 'lasag dagiti lallakay ken babbaket ket nasalsalibukag ngem idi agtutuboda.' Ngem adda dakkel a biddut ni Job. Idi ipagarup- na a dandanin matay, naseknan unay iti panangi- tan-okna iti bagina, nga 'indeklarana a nalinteg ti bukodna a kararua imbes a ti Dios.' (Job 32:2) Ti pannakangiwat ti Dios a ni Eliu tinubngarna ni Job. Ngem adda met positibo a mensahe ni Eliu ken Job manipud iti Dios: 'Maispal koma (ni Job) manipud iyuulog iti abut (ti gagangay a tanem)! Nakasarakak iti subbot! Ti lasagna agbalin a nasalsalibukag ngem iti kinaagtutubo; isu agsubli kadagiti aldaw ti kired ti kinaagtutubona.' (Job 33:24, 25) Naaddaan la ketdi ni Job iti namnama kadagita a sasao. Saanen nga ag- sagaba agingga a matay. No agbabawi ni Job, Ti Hebreo a sao a naaramat ditoy para iti "subbot" ket kaipapananna ti "panangabbong." Iti kaso ni Job, ti sub- bot ket mabalin a maysa a daton nga animal, nga awaten ti Dios tapno maabbongan ti biddut ni Job. - Job 1:5.
SINGASING A BASAEN ITI BIBLIA ITI ABRIL: ˛ Job 16-37
TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 23
24 ISUROYO DAGITI ANNAKYO Naladingit ken Mabutengka Kadi No Dadduma? MALADLADINGITAN ita ti adu a tattao; pa- garupenda nga awan ti asinoman a ma- seknan kadakuada. Masansan a kastoy ti marik- rikna dagiti nataenganen. Ngem adu met nga ubbing ita ti malmalday ken mabutbuteng, uray dagiti agserserbi iti Dios. Ammom kadi no apay? - Adu ti mabalin a rason. Usigenta ti ehemplo ti maysa a lalaki a nagbiag idi un-unana - aga- rup sangaribu a tawen sakbay ti pannakayanak ni Jesus. Elias ti naganna. Nagbiag idi binaybay- an ti nasion ti Israel ti pudno a Dios, ni Jehova. Adu kadakuada ti nangrugi nga agdayaw iti palso a dios a ni Baal. Kinuna ni Elias: "Siak la- eng ti natedda." Iti panagkunam, ni Elias la- eng idin ti agserserbi ken Jehova? - Nupay saan nga ammo ni Elias, adda pay na- batbati nga Israelita nga agdaydayaw iti pudno a Dios. Aglemlemmengda laeng ta mabuteng- da. Ammom kadi no apay? - Ti ari ti Israel a ni Acab ket saan nga agserser- bi ken Jehova; agdaydayaw ken Baal, ti palso a dios ni Jezebel a baketna. Gapuna, birbiroken da Jezebel ken Acab dagidiay agserserbi ken Je- hova tapno mapapatayda, nangnangruna ni Elias. Dayta ti rason a nagtalaw. Nagnagna iti gistay 483 a kilometro, ket nagturong idiay de- sierto ti Horeb, a naawagan met Sinai iti Biblia. Ginasgasut a tawen sakbay ti panawen ni Elias, iti dayta a lugar nga inted ni Jehova iti ilina ti Sa- ngapulo a Bilin ken ti dadduma pay a Lintegna. Agmaymaysa a naglemmeng ni Elias iti maysa a No adda ubing a kaduam nga agbasa, ti uged ket pamma- lagip nga agsardengkayo biit ken paregtaem nga iyebkasna ti kapanunotanna.
kueba idiay Horeb. Rumbeng ngata nga agbu- teng ni Elias? - Ipakita ti Biblia a sakbay dayta a pasamak, ni Jehova inaramatna ni Elias nga agaramid kada- giti nakaskasdaaw a milagro. Naminsan, si- nungbatan ni Jehova ti kararag ni Elias ket pi- nagtinnagna ti apuy manipud langit tapno dayta ti mangibus iti datonna. Iti kasta a pa- may-an, pinaneknekan ni Jehova nga Isu ti pud- no a Dios, saan a ni Baal. Ket ita nga adda ni Elias iti kueba, nagsao kenkuana ni Jehova. "Ania ti ar-aramidem ditoy, Elias?" insalud- sod ni Jehova. Dayta ti gundaway nga insung- bat ni Elias, 'Siak laengen ti natedda nga agday- dayaw kenka.' Ni Jehova siaanus a kinorehirna ni Elias, ket kinunana, 'Adda pay laeng pito ribu nga agserserbi kaniak.' Imbaga ni Jehova nga agsubli ni Elias, ken inlawlawagna nga adu pay ti ipaaramidna. Ania ngata a leksion ti maadaltayo ken Elias? - No dadduma, agbuteng met uray dagi- diay agserserbi ken Jehova. Amintayo ngarud, ubing man wenno nataengan, laglagipentayo koma ti agpatulong ken Jehova. Ikari ti Biblia: "Ni Jehova asideg kadagidiay amin nga umaw- awag kenkuana." Daytoy ti sabali pay a leksion: Adda dagiti ka- kabsattayo iti nagduduma a lugar a mangay- ayat ken Jehova ken kadatayo. Kuna ti Biblia: "Ti isu met laeng a bambanag a sagsagabaen mai- tungtungpalda iti intero a timpuyog ti kakab- sat[tayo] ditoy lubong." Dika kadi maragsakan ta saantayo a talaga nga agmaymaysa? - BASAEM ITI BIBLIAM 1 Ar-ari 19:3-18 Deuteronomio 5:1-22 Salmo 145:18 1 Pedro 5:9
TI BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG ANIA ti nangtignay iti maysa a punk rocker tapno sursuruenna nga ayaten ken tulongan dagiti padana a tao? Ania ti nakatignayan ti maysa a taga-Mexico a mangtallikud iti imoral a panagbiagna? Apay a ti maysa a nalatak a siklista iti Japan pinanawanna ti karerana tapno makapagserbi iti Dios? Usigem ti salaysay dagitoy nga indibidual. "Agresibo, nalastog, ken nauyongak idi." kayat ti agparetrato. Bigbigek ita nga agresibo, nalastog, ken nauyongak idi. Nasayaat ken naparaburak laeng kadagiti na- singed kaniak. - DENNIS O'BEIRNE NAYANAK: 1958 NAKAYANAKANNA: ENGLAND PAKASARITAANNA: PUNK ROCKER TI NAPALABASKO: Maysa nga Irish ni Tatang ket dimmakkelak a Katoliko. Ngem masansan nga agmaymaysaak a mapan makimisa, nupay saanko koma a kayat dayta. Kaskasdi, mawawak iti naespirituan a bambanag. Kanayon nga ilua- lok ti "Amami," ket pampanunotek no ania ti ka- ipapanan dayta bayat nga agid-iddaak iti rabii. Saggaysaek a tarusan ti kaipapanan ti tunggal sao dayta a kararag. Idi tin-edyerak pay, intandudok ti Rastafaria- nismo. Naginteresak met kadagiti napolitikaan a grupo a kas iti Anti-Nazi League. Ngem nang- nangruna nga intandudok ti rebelioso a kababa- lin dagiti punk rocker. Gistay inaldaw nga agusa- rak iti droga, nangnangruna ti marihuana. Gapu ta awan bibiangko iti sabsabali, nagbalin a nala- bes ti panagin-inumko, isagsagmakko ti biagko, ken diak unay maseknan iti padak a tao. Man- mano a makisaritaak iti asinoman malaksid no ibilangko a napateg ti pagsaritaanmi. Diak pay Naginteresak iti Biblia idi agarup 20 ti tawenko. Nangru- gi nga agbasa iti Biblia ti gay- yemko a naibalud gapu iti pa- naglakona iti droga, ket napaut ti panagsaritami maipapan iti relihion, Simbaan, ken ti im- pluensia ni Satanas iti lubong. Gimmatangak iti Biblia ket ri- nugiak nga adalen dayta. Per- sonal a basaenmi ti sumagmamano a paset ti Biblia. Kalpasanna, pagsaritaanmi ti nasursuro- mi, sa ikeddengmi no ania ti patienmi. Adu a bu- lan a kasta ti inaramidmi. Adtoy ti sumagmamano a konklusionmi ma- nipud kadagiti nabasami: agbibiagtayon iti ma- udi nga al-aldaw daytoy a lubong; masapul nga ikasaba dagiti Kristiano ti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios; masapul a saanda a paset ti lu- bong, a pakairamanan ti politika; ken naglaon ti Biblia iti umiso a giya iti moral. Nalawag kadaka- mi nga agpayso ti Biblia ken adda pudno a reli- hion. Ngem saanmi nga ammo no ania dayta. Gapuna, inusigmi dagiti dadakkel a relihion ag- raman ti kinagarbo ken seremoniada kasta met ti pannakinaminda iti politika, ngem nakitami a naidumada ken Jesus. Nabigbigmi a saan ida nga ar-aramaten ti Dios, isu nga inkeddengmi met nga usigen ti sumagmamano a saan unay a nala- tak a relihion. 26 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011
Nakisaritakami iti sumagmamano a miembro dagita a relihion ken inyimtuodmi kadakuada ti sumagmamano a saludsod. Ammomi ti kunaen ti Biblia iti tunggal saludsodmi, isu a nalakami laeng a matingiting no maitunos iti Sao ti Dios ti sungbatda. Kalpasanna, kanayon nga ikararagko iti Dios, 'No ik-ikutan dagita a tattao ti pudno a relihion, pangngaasim ta tignayennak a makisa- rita manen kadakuada.' Ngem kalpasan ti su- magmamano a bulan, awan latta ti nasarakak a grupo a nagusar iti Biblia iti panangsungbatda kadagiti saludsodmi; ket diak met tinarigagayan ti makisarita manen kadakuada. Idi agangay, agpada a naam-ammomi dagiti Saksi ni Jehova. Inyimtuodmi dagiti isu met la- eng a saludsod - ket simmungbatda sigun iti ku- naen ti Biblia. Maitunos amin a kinunada kada- giti nasursuromin. Gapuna, inyimtuodmi payen ti dadduma a saludsod a saanmi pay a nasarakan ti sungbatna iti Biblia - kas pagarigan, no ania ti panangmatmat ti Dios iti panagsigarilio ken pa- nagdroga. Nasungbatanda manen dagita baba- en iti Sao ti Dios. Iti kasta, immanamongkami a makigimong iti Kingdom Hall. Saan a kaskarina ti itatabunok iti gimong yan- tangay diak unay makilanglangen kadagiti tat- tao, ket saanak met a komportable no asitgan- dak dagidiay nakais-isem ken disente a tattao. Impapanko nga adda dakes a motiboda isu nga inkeddengko a saanakton a makigimong. Ngem kas iti dati, inkarkararagko iti Dios a no talaga met laeng a dagiti Saksi ni Jehova ti mangik-ikut iti pudno a relihion, tignayennak koma ngarud a makisarita manen kadakuada. Pudno a diak ma- pengdan ti tarigagayko a makipagadal iti Biblia kadagiti Saksi. NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO: Ammok a masapul nga isardeng- ko ti agdroga, ket saanak a narigatan a mangi- sardeng iti dayta. Nupay kasta, narigatanak a mangikkat iti panagsigariliok. Namin-ano a pi- nadasko nga isardeng dayta ngem napaayak. No adda madamagko a nalaka a nakaisardeng iti dayta, agkararagak ken Jehova. Iti tulong ni Je- hova, naisardengko met laeng ti agsigarilio idi agangay. Nasursurok a nagpateg ti sipaprangka a panangikararag ken Jehova iti aniaman a marik- riknak. Adu met ti kasapulan a balbaliwak maipapan iti panagkawkawes ken panaglanglangak. Idi da- mok ti makigimong idiay Kingdom Hall, naka- sugargar dagiti buokko ken natinaan iti berde ken asul. Insublatko met a tininaan iti narang- rang nga orange. Nakapantalonak iti maong ken naka-jacket iti lalat nga addaan kadagiti islogan. Awan ti makitak a nasken a balbaliwak, uray sia- anus a binalakadandak dagiti Saksi. Ngem idi agangay, pinampanunotko ti kunaen ti 1 Juan 2: 15-17: "Dikay ayaten ti lubong wenno uray ti bambanag nga adda iti lubong. No ti asinoman ayatenna ti lubong, ti ayat ti Ama awan kenkua- na." Nabigbigko a ti panaglanglangak iyan-anni- nawna ti panagayatko iti lubong ket masapul nga agbalbaliwak tapno maipakitak nga ay-aya- tek ti Dios. Kasta ti inaramidko. Nabigbigko idi agangay a saan laeng a dagiti Saksi ti mangayat a makigimongak. Impaawat kaniak ti Hebreo 10:24, 25 a dayta ket bilin ti Dios. Idi tumabtabunoakon iti amin a gimong ken naam-ammokon dagiti Saksi, inkeddeng- kon ti agpabautisar kas simbolo ti dedikasionko ken Jehova. NO KASANO A NAGUNGGONAANAK: Ag- yamyamanak ta ipalpalubos ni Jehova a maad- daantayo iti nasinged a relasion kenkuana. Ti kinadungngo ken pannakaseknan ti Dios ti nangtignay kaniak a mangtulad kenkuana ken sumurot iti ulidan ti Anakna a ni Jesu-Kristo. (1 Pedro 2:21) Naadalko nga uray ikagkagumaak a patanoren ti Nakristianuan a personalidad, dina kaipapanan nga awanen ti pakaidumaak iti sabsabali. Pinagreggetak ti agbalin a nadungngo ken maseknan iti sabsabali. Inkagumaak a tula- den ni Kristo iti pannakilangenko iti asawak ken iti anakko, ket maseknanak metten kadagiti ka- pammatiak. Gapu iti panangsurotko iti ulidan ni Kristo, nasursurok a raemen ti bagik ken aya- ten ti sabsabali. TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 27
"Nadayaw ti panangtratoda kaniak." - GUADALUPE VILLARREAL PANNAKAYANAKNA: 1964 NAKAYANAKANNA: MEXICO PAKASARITAANNA: IMORAL TI PANAGBIAGNA TI NAPALABASKO: Pitokami nga agkakabsat ket nakapangpanglaw ti lugar a dimmakkelanmi - idiay Hermosillo, Sonora, Mexico. Ubingak pay idi natay ni Tatang, isu a ni Nanang ti nangi- sakad iti panagbiagmi. Kaaduanna a magmag- naak a sakasaka gapu ta awan ti igatangmi iti sa- patos. Uray ubingak pay, nagtrabahoakon tapno makatulongak iti pamiliak. Kas iti adu a pami- lia, inan-anusanmi ti nagnaed iti bassit a ba- laymi. Kaaduanna nga agmalmalem nga awan ni Na- nang a mangaywan kadakami. Idi agtawenak iti innem, namin-adu a minolestianak ti 15 ti ta- wenna a lalaki. Gapu iti dayta, kamali ti panang- matmatko iti sekso. Impagarupko a gagangay laeng nga agkursonadaak iti padak a lalaki. Nag- patulongak kadagiti doktor ken uray kadagiti pa- padi, ngem imbagada a normal laeng kano ti marikriknak. Idi agtawenak iti 14, inkeddengko nga agbia- gak kas bakla. Kasta ti panagbiagko bayat ti sim- maganad a 11 a tawen, ket nakikabbalayak pay ketdi iti nagduduma a lallaki. Idi agangay, naga- dalak kas hair stylist ket nangibangonak iti beau- ty shop. Ngem saanak a naragsak ta masansan a mariknak a magunggundawayanak. Ammok a di umiso ti ar-aramidek, ket isalsaludsodko iti bagik, 'Adda ngata siasinoman a naimbag ken nasingpet a tattao?' Nalagipko ni manangko, a nakipagadal iti Bib- lia kadagiti Saksi ni Jehova ken nagbautisar idi 28 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 agangay. Es-estoriaenna kaniak dagiti maad-adalna, ngem diak ikankano dagita. Kaskasdi a da- yawek ti wagas ti panagbiagna ken ti panagasawana. Makitak a talaga a patpatgen ken rarae- menda ti maysa ken maysa. Idi agangay, adda Saksi ni Jehova a nangyadal kaniak iti Biblia. Idi damo, pinagustuak laeng ida ta saanak nga interesado. Ngem nagbalbaliw ti kasasaad idi aga- ngay. NO KASANO A BINALBA- LIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO: Inawisdak da- giti Saksi a makigimong, ket napanak met. Nagpaiduma daydi a kapadasak. Gagangay a pagkakatawaandak dagiti tattao ngem saan a kasta dagiti Saksi. Sidadayaw a kinablaawandak, ket rinaemda ti kinataok. Naallukoy ti riknak. Simmayaat pay ti panangmatmatko kadagiti Saksi idi tinabunuak ti maysa nga asamblea. Na- paliiwko nga uray aguummongda iti dadakkel a tallaong, kaslada ken manangko a napudno ken napasnek. Inamadko iti bagik no daytoy kadin ti grupo dagiti naimbag ken nasingpet a tattao a nabayagkon a sapsapulen. Nasdaawak iti ayat ken panagkaykaysada, kasta met ti panangara- matda iti Biblia iti panangsungbatda iti tunggal saludsod. Nabigbigko a nasayaat ti kababalinda gapu iti impluensia ti Biblia. Ket nabigbigko met nga adu ti kasapulan a balbaliwak tapno agbali- nak a kas kadakuada. Kinapudnona, masapul a naan-anay nga ag- balbaliwak ta agbibiagak a kasla babai. Nasken a baliwak ti panagsasao, tigtignay, panagkawka- wes, panagbubuok, ken gagayyemko. Lalaisen- dak dagiti dati a gagayyemko, a kunkunada: "Apay a kasta metten ti ar-aramidem? Nagmayat la ngaruden ti biagmo. Bay-am ketdi dayta aga- dal iti Biblia. Adda kenkan ti amin." Ngem ti imoral a panagbiagko ti karirigatan a binali- wak. Nupay kasta, ammok a makapagbalbaliwak ta immukuok iti pusok ti kuna ti Biblia iti 1 Corin-
to 6:9-11: "Ania! Dikay aya ammo a dagiti nakil- lo a tattao didanto tawiden ti pagarian ti Dios? Dikay payaw-awan. Uray dagiti mannakiabig, wenno dagiti managrukbab iti idolo, wenno dagiti mannakikamalala, wenno dagiti lallaki a maipaay kadagiti di nainkasigudan a pang- gep, wenno dagiti lallaki a makikaidda kadagi- ti lallaki . . . didanto tawiden ti pagarian ti Dios. Ket kaskasdi a kasta idi ti sumagmamano kadakayo. Ngem naugasankayon." Tinulongan idi ni Jehova nga agbalbaliw dagiti tattao, ket tinulongannak met. Kalpasan ti sumagmama- no a tawen a napalalo a panagreggetko, na- parmekko met laeng dayta, ngem ad-adda a nakatulong kaniak ti balakad ken ayat dagiti Saksi. NO KASANO A NAGUNGGONAANAK: Iti agdama, normalen ti panagbiagko. Addaanakon iti asawa, ket sursuruanmi ti anakmi a mangsu- rot kadagiti prinsipio ti Biblia. Inidiakon ti dati a kabibiagko, ket tagtagiragsakek itan ti adu a na- espirituan a gunggona ken pribilehio. Agserser- biak kas panglakayen iti kongregasion, ket natu- longak met ti sumagmamano a mangammo iti kinapudno iti Sao ti Dios. Naragsakan unay ni Nanang kadagiti inaramidko a panagbalbaliw, isu a nagpayadal iti Biblia ket nagbalin met a ba- utisado a Kristiano. Nagbalin pay a Saksi ni Jeho- va ti maysa nga adingko a babai a sigud nga imo- ral ti panagbiagna. Uray ti dadduma kadagidiay makaammo iti si- gud a kabibiagko bigbigenda a talaga a nagbal- baliwakon. Ket ammok no ania ti nakatulong kaniak. No adda idi problemak, agpatulongak kadagiti propesional ngem saan a nasayaat ti in- tedda a balakad. Nupay kasta, talaga a tinulo- ngannak ni Jehova. Inkabilangan, inayat, ken inan-anusannak ti Dios nupay impapanko a saanak a maikari. Pudno a natignayak gapu ta inkabilangannak ti nakaim-imbag, nasaririt, ken naayat a Dios ken kayatna a sumayaat ti biagko. ko iti bisikleta. Idi ubingak pay, itugtugotnak kadagiti lumba ti bisikleta ket nagessemak dayta nga isport. Plano ni Tatangko nga agbalinak a propesional a siklista. Idi addaak pay laeng iti middle school, inrugina ti sipipi- nget a panangsanay kaniak. Idi addaakon iti high school, agsasa- runo a tallo a tawen a nangaba- kak iti nasional a paay-ayam. Naitukon kaniak ti panagadal iti unibersidad, ngem inkeddengko ti agadal iti eskuelaan dagiti sik- lista. Iti kasta, nagbalinak a pro- pesional a siklista idi agtawenak iti 19. "Nalidayak ken awan direksion ti biagko." - KAZUHIRO KUNIMOCHI NAYANAK: 1951 NAKAYANAKANNA: JAPAN PAKASARITAANNA: NALAING A SIKLISTA TI NAPALABASKO: Dimmakkelak iti naulimek a sangladan nga ili iti Shi- zuoka Prefecture, Japan. Nagnaed iti bassit a ba- lay ti pamiliami a buklen ti walo nga indibidual. Adda pagtarimaanan ken paglakuan ni Tatang- Kalatko idi ti agbalin a kalaingan a siklista iti Japan. Planok ti agurnong iti adu a kuarta tapno maipaayak ti pamiliak iti natalged ken nasayaat TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 29
a biag. Inggaedko ti nagsanay. No marigatanak iti panagsanay wenno iti maysa a paset ti lumba, ibagak iti bagik a nayanakak a makilumba iti bi- sikleta ket itultuloyko laeng dayta! Talaga a nag- balligiak ken nagbunga dagiti bannogko. Iti umuna a tawen a nakisalipak kadagiti padak nga agdadamo, naalak ti umuna a premio. Iti maika- dua a tawen, nakualipikarak a makisalip para iti numero uno a siklista iti Japan. Iti innem a nag- duduma a lumba, siak ti maikadua. Bayat a karamanak kadagiti kalaingan a siklis- ta, nabirngasanak iti "nabibileg a saka" ti Tokai, maysa a lugar iti Japan. Mannakikompetensiaak. Idi agangay, nagbalinak a mapagbutbutngan iti lumba. Dimmakkel ti sapulko agingga a maba- linkon a gatangen ti aniaman a kayatko. Gimma- tangak iti balay nga adda siledna a pagehersi- suan a naglaon iti kasasayaatan nga alikamen. Gimmatangak iti imported a kotse a gistay may- sa a balay ti kanginana. Tapno agbalin a natalged ti biagko, innegosiok ti kuartak iti real estate (ba- lay ken lote) ken iti stock market. Ngem kaskasdi a nalidayak ken awan direk- sion ti biagko. Iti daydi a gundaway, addan asawa ken tallo nga putotko, ngem masansan a diak makaan-anus iti pamiliak. Makapungtotak ken baketko ken kadagiti annakko gapu laeng iti sim- ple a bambanag. Gapuna, agnernerbiosda ket sipsiputanda ti rupak tapno ammoda no maka- pungtotak manen. Ngem idi agangay, nakipagadal ni baketko iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova. Dayta ti nakaiga- puan ti adu a panagbalbaliw. Imbagana a kayat- na ti tumabuno kadagiti gimong dagiti Saksi, isu nga inkeddengko a mapankami a sangapamilia- an. Malagipko pay nga iti maysa a rabii, simma- rungkar iti pagtaenganmi ti maysa a panglaka- yen ket rinugiannak nga iyadalan iti Biblia. Immukuok iti kaunggak ti nasursurok. NO KASANO A BINALBALIWAN TI BIBLIA TI BIAGKO: Diakto pulos malipatan ti epekto kaniak ti panangbasak iti Efeso 5:5, nga agkuna: "Awan ti mannakiabig wenno narugit a tao wen- no naagum a tao - a kaipapananna ti panagbalin a managrukbab iti idolo - nga addaan aniaman a tawid iti pagarian ti Kristo ken ti Dios." Nakitak a nainaig iti sugal ti lumba ti bisikleta ken kinaa- 30 TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 gum ti itantandudo dayta nga isport. Nangrugi a makonsiensiaak. Mariknak a masapul nga isar- dengko ti makilumba tapno maay-ayok ni Jeho- va a Dios. Ngem narigat a desision dayta para ka- niak. Lepleppas idi ti kasayaatan a tawen ti pannaki- lumbak, ket kayatko koma ti ad-adu pay. Ngem nadlawko a kalmadoak no agadalak iti Biblia - a naiduma unay iti tarigagayko a mangabak kada- giti lumba! Manipud nangrugiak nga agadal iti Biblia, namitlo laengen a nakilumbaak, ngem saanak pay a desidido a sumardeng. Awan met ti ammok a sabali a pamay-an a pangbiagko iti pa- miliak. Diakon ammo ti aramidek. Um-umsien- dak pay dagiti kabagiak gapu iti baro a pam- matik. Napalalo ti pannakadismaya ni Tatang. Gapuna, ad-adda a naburiboranak ket nagsaki- tak iti ulser. Iti dayta a narigat a tiempo, nakatulong ka- niak ti panagtultuloyko nga agadal iti Biblia ken ti itatabunok kadagiti gimong dagiti Saksi ni Jehova. In-inut a bimmileg ti pammatik. Ki- niddawko a denggen koma ni Jehova dagiti kararagko ket tulongannak a mamati nga ipang- pangagna dagita. Nabang-aranak idi impanam- nama ni baketko a saan a nasken a dakkel ti balay tapno agbalin a naragsak. Iti kasta, in-inut a rim- mang-ayak iti naespirituan. NO KASANO A NAGUNGGONAANAK: Na- paneknekak a pudno dagiti sasao ni Jesus a nai- lanad iti Mateo 6:33. Kinunana: "Itultuloyyo, ngarud, a sapulen nga umuna ti pagarian ken ti kinalintegna, ket amin dagitoy sabali pay a bam- banag mainayonto kadakayo." Pulos a saankami pay a nagkurang iti "sabali pay a bambanag" a ti- nukoy ni Jesus, dagiti kangrunaan a kasapulan iti biag. Nupay ita ket agarup 3 a porsiento laeng ti sapulko no idilig iti mategteggedak idi maki- lumlumbaak pay, saan a nagkurang ti pamiliak iti aniaman a banag iti napalabas a 20 a tawen. Kangrunaanna, ita laeng a mariknak ti ragsak ken pannakapnek bayat ti panangasaba ken pan- nakigimongko a kaduak dagiti kapammatiak. Nagpartak a lumabas dagiti aldaw. Nagdakkel met ti rimmang-ayan ti relasionko iti pamiliak. Nagbalin a matalek nga adipen ni Jehova dagiti tallo nga annakko a lallaki ken dagiti assawada.
SALUDSOD DAGITI AGBASBASA Umap-apuy kadi a pagtutuokan ti Gehenna? ˇ Iti salaysay dagiti Ebanghelio, binallaagan ni Jesus dagiti adalanna tapno saanda a lak-amen ti pannakaukom iti Gehenna. Nalawag a kayat ni Jesus nga ipapusoda dayta a ballaag. Nupay kas- ta, tuktukoyenna kadi ti maysa nga umap-apuy nga impierno a pagtutuokan iti agnanayon? - Mateo 5:22. Sigun iti Judio nga eskolar a ni David Kimhi (agarup 1160-1235 K.P.), daytoy a ginget ket na- pagbalin idi agangay kas basuraan ti siudad ti Je- rusalem. Nagserbi dayta a pagpuoran kadagiti basura ket saan a maid-iddep ti apuyna. Duma- po ti aniaman a banag a maibelleng iti daytoy a basuraan. Umuna, usigentayo a mismo dayta a sao. Ti Griego a sao a Geen·na katupagna ti Hebreo a sao a geh Hin·nom, kayatna a sawen "ginget ti Hinnom," wenno geh veneh-Hin·nom, "ginget ti annak ni Hinnom." (Josue 15:8; 2 Ar-ari 23:10) Daytoy a disso, a pagaam- mo ita kas Wadi er-Rababi, ket nauneg ken akikid a gi- nget a masarakan iti abaga- tan ken iti abagatan a laud ti Jerusalem. Idi tiempo dagiti ari ti Juda, manipud maikawalo a siglo K.K.P., dita ti paka- ang-angayan dagiti pinapa- gano a ritual, a pakairama- nan ti panangpuor kadagiti annak kas daton. (2 Croni- cas 28:1-3; 33:1-6) Impadto ni Jeremias a dayta met la- eng a ginget ti pakapapa- tayan dagiti umili ti Juda babaen kadagiti Babilonio kas pannusa ti Dios gapu iti kinadakesda. - Jeremias 7:30-33; 19:6, 7. Kunaen ti New Catholic Ency- clopedia maipapan iti daytoy a padto: "Inton madadael ti Jerusa- lem, adunto nga agnanaed sadiay ti mapapatay nga uray la maibel- leng ken maiwalang lattan dagiti bangkayda iti ginget ket sadiay nga agrupsa wenno mapuoran." Ti adu a agipatpatarus iti Biblia kinaykayatda nga inaramat ti "infierno" kas pakaipatarusan ti Geen·na. (Mateo 5:22, Ti Biblia) Apay? Agsipud ta ti pinapagano a kapanunotan a madusa iti apuy dagiti nadangkes kalpasan ti ipapatay ket innaigda iti literal nga apuy iti ginget iti ruar ti Je- rusalem. Nupay kasta, pulos a saan nga innaig ni Jesus ti Gehenna iti panagtutuok. Ammo ni Jesus a ti kapanunotan a panangpu- or iti sibibiag a tao ket makarimon iti nailangitan nga Amana, ni Jehova. Kinuna ti Dios mainaig iti pannakausar ti Gehenna idi kaaldawan ni mam- madto Jeremias: "Imbangonda dagiti nangato a disso ti Tofet, nga adda iti ginget ti anak ni Hin- nom, tapno puoranda ti annakda a lallaki ken ti annakda a babbai iti apuy, banag a saanko nga imbilin ken saan a timpuar iti pusok." (Jeremias 7:31) Kanayonanna, ti ideya a matutuok dagiti natay ket saan a maitunos iti naayat a perso- nalidad ti Dios ken kasta met iti nalawag a pannursuro ti Biblia a dagiti natay "saanda a pulos sipapanunot iti aniaman." - Eclesiastes 9: 5, 10. Inaramat ni Jesus ti termino a "Gehenna" a mangisimbolo iti naan-anay a pannakadadael gapu iti panangukom ti Dios. Ngarud, agpa- da ti kaipapanan ti "Gehenna" ken ti "danaw nga apuy," a nadakamat iti libro nga Apo- calipsis. Agpada nga isimbolo dagitoy a sao ti agnanayon a pannakadadael nga awanen ti panagungar. - Lucas 12:4, 5; Apocalipsis 20: 14, 15. TI PAGWANAWANAN ˙ ABRIL 1, 2011 31
ESPESIAL A PALAWAG PUBLIKO Pakasarakantayo iti Tulong a MangsarangetKadagiti Agdama aParikut? Nakaad-adu ti masarakantayo a balakad iti agdama a lubong. Adu dagiti libro ken programa ti TV a mangbalbalakad kadagiti tattao no kasano a marisutda dagiti problema. Ngem agtultuloy latta dagiti gagangay a parikut. Mabalin a maisaludsodmo, 'Adda kadi gubuayan ti talaga a mapagtalkan a panangiwanwan?' Wen adda! Ti Biblia, nupay rinibun a tawen ti kabayagna, ket naglaon iti di agkupas a prinsipio a makasungbat kadagitoy a saludsod: ˇ Kasano a marisutko dagiti di pagkikinnaawatan ken maaddaanak iti naragsak a relasion iti sabali a tao? ˇ Kasano nga agbalinak a naragsak? ˇ Kasano a madaerak ti rigat ti panagbiag? ˇ Kasano a mabang-aranak iti panagdanagko? Mailawlawagto dagiti sungbat kadagitoy a saludsod iti palawag publiko a napauluan "Dagiti Prinsipio ti Biblia - Matulongandatayo Kadi a Mangsaranget Kadagiti Agdama a Parikut?" Daytoy a palawag a naibatay iti Biblia mangngeganto iti intero a lubong iti nasurok a 230 a daga. Iti kaaduan a lugar, maipalawagto daytoy iti lokal a Kingdom Hall dagiti Saksi ni Jehova inton Domingo, Mayo 1, 2011. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova iti lugaryo a mangawis kadakayo. Mabalinyo a damagen kadakuada ti umiso nga oras ken lugar tapno makatabunokayo. Kayatmo kadi ti masarungkaran? wp11 04/01-IL


Dagiti Instruksyon para kadagiti Pasyente no Kasano nga Usaren iti Zoom Para iti smartphone, iPad wenno tablet Kasano ti aramiden tapno makakonekta para iti Telehealth Video Appointment Kasapulam iti smartphone, iPad wenno tablet nga addaan iti camera ken mikropono* Siguradoem a napintas ti koneksyonmo iti internet Addaka iti naulimek, nalawag ken pribado a lugar Siguradoem a nakalog-in ka a nasapsapa iti sumagmamano a minutos sakbay iti oras ti iskedyulmo No ti usarmo ket computer imbes nga smartphone, iPad wenno tablet kitaen dagiti instruksyon para iti Zoom para kadagiti computer Para iti iPhone wenno iPad Mapan idiay Apple App Store ken i-download ti "Zoom Cloud Meetings" Para iti Android wenno ti dadduma a tablet Mapan idiay Google Play Store ken i-download ti "Zoom Cloud Meetings" Addang 1 Kalpasan nga i-install, i-click ti Meeting Link nga inted ti providermo. Ti link ket lukatanna ti Zoom application dita teleponom. Addang 2 Ikabil ti nagan ken apelyidom idiay box ken i-click ti "Continue". Daytoy nga adal ket naaramid babaen iti grant G22RH20213 manipud iti Office for the Advancement of Telehealth, Health Resources and Services Administration, DHHS
Addang 3 Urayem a pastrekennaka iti providermo. Apaman a nakastrekka idiay meeting, ti application ket damagennaka maipapan iti audio. I-clickmo diay "OK" Addang 4 I-click ti "Call using Internet Audio" tapno mausarmo ti audio ti devicemo. Mabalin met a piliem ti "Dial In". Ti Zoom ket ikkannaka ti listaan dagiti numero a mabalinmo nga i-dial. Nakakonektakan iti telehealth video visit mo. Siguradoem a naka-unmute ka ken naka-on ti videom (dagiti icon ti audio ken video ket masapul a kaslada iti litrato nga adda iti baba)