Maipapan ken Jehova, kuna ti Isaias 40:11: "Kas iti maysa a pastor ipastorannanto ti bukodna a pangen. Babaen ti takkiagna ummongennanto a sangsangkamaysa dagiti kordero; ket iti barukongna awitennanto ida." No matmatam ti kordero a saksakruyen ti pastor, tarigagayam kadi ti kasta met laeng a kinasinged iti nailangitan nga Amam? Ngem kasanoka a makaadani ken Jehova? U M A D A N I K A K E N J E H O V A c l I L UMADANIKA KEN JEHOVA
Maipapan ken Jehova, kuna ti Isaias 40:11: "Kas iti maysa a pastor ipastorannanto ti bukodna a pangen. Babaen ti takkiagna ummongennanto a sangsangkamaysa dagiti kordero; ket iti barukongna awitennanto ida." No matmatam ti kordero a saksakruyen ti pastor, tarigagayam kadi ti kasta met laeng a kinasinged iti nailangitan nga Amam? Ngem kasanoka a makaadani ken Jehova? U M A D A N I K A K E N J E H O V A c l I L UMADANIKA KEN JEHOVA
UMADANIKA KEN JEHOVA
Gubuayan Dagiti Ladawan: ˇ Panid 49: Iti pammalubos ti Anglo-Australian Observatory, rinetrato ni David Malin ˇ Panid 174: U.S. Fish & Wildlife Ser- vice, Washington, D.C./Wyman Meinzer ˇ Panid 243: ˘ J. Heidecker/VIREO ˘ 2002, 2014 WATCH TOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF PENNSYLVANIA Umadanika ken Jehova Dagiti Nangipablaak WATCHTOWER BIBLE AND TRACT SOCIETY OF NEW YORK, INC. Wallkill, New York, U.S.A. Nayimprenta Hulio 2015 Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Draw Close to Jehovah Iloko (cl-IL) Made in Japan Naaramid Idiay Japan
Patgenmi nga Agbasa: Mariknam kadi a nasingedka iti Dios? Kadagiti adu, kasla imposible dayta. Pagarupen ti dadduma nga adayo unay ti Dios; adda met dagidiay makarikna a saanda a pulos a maikari nga umadani kenkuana. Nupay kasta, sia- ayat nga idagadag kadatayo ti Biblia: "Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo." (Santiago 4:8) Impa- namnamana pay kadagiti agdaydayaw kenkuana: "Siak, ni Jehova a Diosmo, ig-iggamak ti makannawan nga imam, Daydiay agkunkuna kenka, 'Dika agbuteng. Siak tulongankanto.' " - Isaias 41:13. Kasanotay a maaddaan iti kasta a nasinged a relasion iti Dios? Naibatay ti singgalut ti aniaman a panaggay- yem iti panangammo iti tao a kayattay a gayyemen, panangraem ken panangipateg kadagiti naisalsalumina a kababalinna. No kasta, nasken nga adalentayo dagiti ga- lad ken daldalan ti Dios, a naipalgak iti Biblia. Ad-adda a sumingedtayo iti Dios no utobentayo ti wagas a panangi- parangarang ni Jehova iti tunggal maysa kadagiti galadna, no maammuantayo no kasano a naan-anay nga inyanni- naw ni Jesu-Kristo dagita a galad, ken no matarusantayo no kasanotay met a mapatanor dagitoy. Maawatantayto a ni Jehova ti maikari ken awan pagkuranganna a Sobera- no iti uniberso. Maysa pay, isu ti Ama a kasapulantay amin. Yantangay nabileg, nalinteg, masirib, ken naayat, pulos a dina baybay-an dagiti matalek nga annakna. Sapay koma ta tulongannaka daytoy a libro nga ad- adda a suminged ken Jehova a Dios, a maaddaan iti relasion kenkuana a dinto aggibus uray kaanoman tapno maidaydayawmo iti agnanayon. Dagiti Nangipablaak
D a g i t i L i n a o n n a Kapitulo 1 "Adtoy! Daytoy ti Diostayo" 2 Talaga Kadi a 'Makaadanika iti Dios'? 3 "Santo, Santo, Santo ni Jehova" BENNEG 1 "Nakired iti Pannakabalin" 4 "Ni Jehova . . . Dakkel iti Pannakabalin" 5 Pannakabalin nga Agparsua - "Ti Nangaramid iti Langit ken Daga" 6 Pannakabalin a Mangdadael - "Ni Jehova ket Malalaki a Mannakigubat" 7 Pannakabalin a Mangsalaknib - 'Ti Dios Maysa a Kamang Maipaay Kadatayo' 8 Pannakabalin a Mangisubli - Ni Jehova 'Pagbalbalinenna a Baro ti Amin a Bambanag' 77 9 "Ni Kristo ti Pannakabalin ti Dios" 10 "Agbalinkayo a Tumutulad iti Dios" iti Panangusaryo iti Pannakabalin BENNEG 2 "Managayat iti Kinahustisia" 11 "Amin a Daldalanna Kinahustisia" 12 "Adda Aya Di Kinahustisia iti Dios?" 13 "Ti Linteg ni Jehova Perpekto" 14 Nangipaay ni Jehova iti "Subbot a Kasukat Dagiti Adu" 7 16 26 37 47 57 67 87 97 108 118 128 138
Kapitulo 15 Ni Jesus 'Ipasdekna ti Kinahustisia iti Daga' 16 'Watwatem ti Kinahustisia' iti Pannakipagna iti Dios BENNEG 3 "Masirib iti Puso" 17 'O Nagunegen ti Sirib ti Dios!' 18 Sirib iti "Sao ti Dios" 19 "Sirib ti Dios iti Sagrado a Palimed" 20 "Masirib iti Puso" - Ngem Napakumbaba 21 Impalgak ni Jesus ti "Sirib Manipud iti Dios" 22 Maiparparangarang Aya iti Biagmo "ti Sirib Manipud Ngato"? BENNEG 4 "Ti Dios ket Ayat" 23 "Isu ti Immuna a Nagayat Kadatayo" 24 Awan ti 'Makaisina Kadatayo iti Ayat ti Dios' 25 'Ti Nadungngo a Panangngaasi ti Diostayo' 26 Dios a "Sisasagana a Mamakawan" 27 "O Anian a Nagdakkel ti Kinaimbagna!" 28 "Siksika ti Nasungdo" 29 "Tapno Maammuanyo ti Ayat ti Kristo" 30 "Itultuloyyo ti Magna iti Ayat" 31 "Umadanikayo iti Dios, ket Isu Umadaninto Kadakayo" 148 158 169 179 189 199 209 219 231 240 250 260 270 280 290 300 310
K A P I T U L O 1 "Adtoy! Daytoy ti Diostayo" MAILADAWAM kadi ti bagim a makisarsarita iti Dios? Makapa- amanga a panunoten dayta. Rabakem, makisarsarita kenka ti Soberano iti uniberso! Bumdengka iti damo, ngem kabaelam met laeng a sungbatan. Umimdeng, sumungbat, ken patalge- denna pay ketdi ti riknam nga agsaludsod iti uray ania. Ita, ania ti isaludsodmo? 2 Idi un-unana, adda maysa a tao a naipasango iti kasta a ka- sasaad. Moises ti naganna. Ngem mabalin a masdaawka iti in- saludsodna iti Dios. Dina insaludsod ti maipapan iti bagina, masakbayanna, wenno uray pay ti sasaaden ti sangatauan. Im- bes ketdi, sinaludsodna ti nagan ti Dios. Mabalin a masdaawka iti dayta, yantangay ammon ni Moises ti personal a nagan ti Dios. No kasta, sigurado nga adda naun-uneg a kaipapanan ti saludsodna. Kinapudnona, dayta ti kapatgan a maisaludsod ni Moises. Apektarannatay amin ti sungbat. Makatulong dayta kenka a mangaramid iti napateg nga addang tapno makaada- nika iti Dios. Kasano a kasta? Usigentayo dayta naisangsanga- yan a panagsarita. 3 Agtawen idi ni Moises iti 80. Uppat a dekada idin a nayada- yo kadagiti kailianna nga Israelita, a naadipen idiay Egipto. Maysa nga aldaw, bayat nga ay-aywananna dagiti arban ti katu- ganganna, adda karkarna a naimatanganna. Gumilgil-ayab ti maysa a bassit a kayo, ngem saan a mauram. Sumsumged la- eng a kasla parola iti bakrang ti bantay. Immasideg ni Moises tapno kitaenna a naimbag. Sigurado a naklaat unay idi adda ti- mek a nakisao kenkuana a naggapu iti tengnga ti apuy! Baba- en ti anghel a pannakangiwat, nagsarita iti napaut ti Dios ken ni Moises. Ket, kas nalabit pagaammomon, sadiay a binilin 1, 2. (a) Ania dagiti kayatmo nga isaludsod iti Dios? (b) Ania ti insaludsod ni Moises iti Dios? 3, 4. Aniada a pasamak ti nangiturong iti pannakisarita ni Moises iti Dios, ket ania ti kababagas dayta a panagsarita?
8 UMADANIKA KEN JEHOVA ti Dios ni mabutbuteng a Moises a panawanna ti natalna a pa- nagbiagna ket agsubli idiay Egipto tapno iruarna dagiti naadi- pen nga Israelita. - Exodo 3:1-12. 4 Ita, mabalin nga agsaludsod ni Moises iti Dios iti uray ania. Ngem imutektekam no ania ti insaludsodna: "Kas pagarigan dumtengakon iti annak ti Israel ket kunaek kadakuada, 'Ti Dios dagidi ammayo imbaonnak kadakayo,' ket kunaenda kaniak, 'Ania ti naganna?' Anianto ti kunaek kadakuada?" - Exodo 3:13. 5 Umuna iti amin, isuronatayo dayta a saludsod nga adda na- gan ti Dios. Ditay koma laglag-anen daytoy simple a kinapud- no. Ngem adu ti mangtagtagilag-an iti dayta. Naikkat ti per- sonal a nagan ti Dios iti nakaad-adu a patarus ti Biblia ken nasuktan kadagiti titulo a kas iti "Apo" ken "Dios." Maysa day- toy kadagiti kasaeman ken kadaksan a naaramid iti nagan ti re- lihion. Wen, ta ania aya ti umuna nga aramidem no makiam- ammoka iti maysa a tao? Saan aya a saludsodem ti naganna? Kasta met laeng iti pannakiam-ammo iti Dios. Saan a maysa a persona nga awan naganna, di maasitgan, ken di mabalin nga ammuen wenno tarusan. Nupay saan a makita, isu ket maysa a persona, ken adda naganna - Jehova. 6 Maysa pay, no ipalgak ti Dios ti personal a naganna, adda naisangsangayan ken makapagagar a maammuantayo. Aw- awisennatayo a mangam-ammo kenkuana. Kayatna nga ara- midentay ti kasayaatan a maaramidtayo iti biag - ti iyaadani kenkuana. Ngem saan la a basta impakaammo kadatayo ni Jehova ti naganna. Insurona met kadatayo ti maipapan iti per- sona nga irepresentarna. Ti Kaipapanan ti Nagan ti Dios 7 Ni Jehova ti nangpili iti mismo a naganna a napnuan ti ka- ipapanan. Agparang a ti kayat a sawen ti "Jehova" ket "Pagbali- 5, 6. (a) Ania a simple ken napateg a kinapudno ti isuro kadatayo ti salud- sod ni Moises? (b) Ania a nagdakes a banag ti naaramid iti personal a nagan ti Dios? (c) Apay a naisangsangayan ti panangipalgak ti Dios iti naganna iti sangatauan? 7. (a) Ania ti agparang a kayat a sawen ti personal a nagan ti Dios? (b) Ania a talaga ti kayat a maammuan ni Moises idi sinaludsodna ti nagan ti Dios?
"ADTOY! DAYTOY TI DIOSTAYO" nenna." Isu ket naisalsalumina iti intero nga uniberso, ta pina- addana ti amin a bambanag, ken tungpalenna ti amin a pang- gepna. Makapaamanga a panunoten dayta. Ngem adda kadi pay sabali a kaipapanan ti nagan ti Dios? Nabatad nga adu pay ti kayat nga ammuen ni Moises. Ammona a ni Jehova ti Na- marsua ken ammona ti nagan ti Dios. Saan a kabbaro ti nagan ti Dios. Inus-usaren dayta dagiti tattao iti adun a siglo. Kina- pudnona, iti panangisaludsodna iti nagan ti Dios, damdama- gen ni Moises ti maipapan iti persona nga irepresentar dayta a nagan. Kas man la kastoy ti ibagbagana: 'Ania ngay ti maba- linko nga ibaga iti ilim nga Israel maipapan kenka tapno ma- matida kenka ken makombinsirda a talaga nga ispalem ida?' 8 Kas sungbat, impalgak ni Jehova ti nakasaysayaat nga aspe- to ti personalidadna, banag a mainaig iti kaipapanan ti nagan- na. Kinunana ken Moises: "Agbalinakto no anianto ti pagbali- nak." (Exodo 3:14) Kastoy ti mabasa iti adu a patarus ti Biblia: "Siak ti siak." Ngem dagiti naannad a panangipatarus ipakita- da a saan a basta patpatalgedan ti Dios ti mismo a kaaddana, no di ket isursurona ken Moises - ken uray metten kadatayo amin - nga isu ket 'agbalin' wenno pilien ni Jehova ti aniaman a nasken a pagbalinanna tapno matungpal dagiti karina. Nala- wag ti panangipatarus ni J. B. Rotherham iti daytoy a bersikulo: "Pagbalinek ti bagik iti aniaman a kayatko a pagbalinan." Ma- ipapan kadagita a balikas, kastoy ti panangilawlawag ti maysa nga autoridad iti Biblikal a Hebreo: "Aniaman ti kasasaad wen- no pakasapulan . . . , 'agbalin' ti Dios a solusion iti dayta a kasa- saad." 9 Ania ti kaipapanan dayta kadagiti Israelita? Aniaman a tu- beng ti pakaipasanguanda, uray kasano karigat ti kasasaad a mapasaranda, agbalin ni Jehova iti aniaman a nasken a pagba- linanna tapno maispalna ida iti pannakaadipen ken maiyegna ida iti Naikari a Daga. Sigurado a nagutugotda nga agtalek iti Dios gapu iti dayta a nagan. Mabalin a kasta met ti maarami- danna kadatayo itatta. (Salmo 9:10) Apay? 8, 9. (a) Kasano ti panangsungbat ni Jehova iti saludsod ni Moises, ket ania ti di umiso a masansan a pannakaipatarus ti sungbatna? (b) Ania ti kaipa- panan ti sasao nga "Agbalinakto no anianto ti pagbalinak"? 9
10 UMADANIKA KEN JEHOVA 10 Kas panangyilustrar: Ammo dagiti nagannak a masapul a makibagayda tapno maaywananda dagiti annakda. Iti agma- lem, mabalin nga agakem ti maysa nga ama wenno ina kas para aywan, para luto, mannursuro, mammagbaga, hues, ken dadduma pay. Adu ti madukotan gapu iti kaadu ti akem a ma- namnama a tungpalenda. Ammoda a naan-anay nga agtalek kadakuada dagiti annakda, a di pulos agduadua a maagasan ida ni Tatang wenno Nanangda, marisutda amin a riri, mata- rimaanda ti aniaman a nadadael nga ay-ayam, ken masung- batanda ti aniaman a saludsod a sumiplot iti nausisa a pa- nunotda. Marikna ti dadduma a nagannak a dida maikari a pagtalkan dagiti annakda ken no maminsan maupayda gapu kadagiti mismo a limitasionda. Mariknada a saanda a kabae- lan ti adu kadagitoy nga akem. 11 Maysa met ni Jehova a naayat nga Ama. Ngem iti las-ud da- giti awan pagkuranganna a pagalagadanna, mapagbalinna ti bagina iti aniaman a kayatna a pagbalinan tapno maaywanan- na dagiti annakna ditoy daga iti kasayaatan a wagas. Ti ngarud naganna, a Jehova, aw-awisennatayo a mangibilang kenkuana kas ti kasayaatan nga Ama. (Santiago 1:17) Idi agangay, na- paneknekan ni Moises ken amin a dadduma pay a matalek nga Israelita a tinungpal ni Jehova ti kaipapanan ti nagan- na. Nasdaawda a nakaimatang iti panamagbalinna iti bagi- na a di maparmek a Panguluen ti Buyot, Mangtengtengngel iti amin a puersa ti nakaparsuaan, awan kaaspingna a Mang- mangted iti Linteg, Ukom, Arkitekto, Mangipapaay iti taraon ken danum, Mangas-asikaso iti kawes ken sapatos - ken dad- duma pay. 12 No kasta, impakaammo ti Dios ti personal a naganna, im- palgakna dagiti nagsayaat a banag maipapan iti persona nga irepresentar dayta a nagan, ken pinaneknekanna pay ketdi a 10, 11. Kasano a ti nagan ni Jehova awisennatayo a mangibilang kenkuana kas kalaingan a makibagay ken kasayaatan nga Ama? Iyilustraryo. 12. Kasano a ti panangmatmat ni Faraon ken ni Jehova ket naiduma iti pa- nangmatmat ni Moises?
"ADTOY! DAYTOY TI DIOSTAYO" no ania ti ibagana maipapan kenkuana ket pudno. Di pagdua- duaan a kayat ti Dios nga isu ket maam-ammotayo. Ania ti ara- midentayo? Kayat idi ni Moises a maam-ammo ti Dios. Dayta a nasged a tarigagay ti nangidalan iti panagbiag ni Moises ken nangiturong kenkuana nga agbalin a nasinged unay iti naila- ngitan nga Amana. (Numeros 12:6-8; Hebreo 11:27) Nakalkal- daang ta manmano kadagiti tattao idi tiempo ni Moises ti ad- daan iti kasta a tarigagay. Idi dinakamat ni Moises ti nagan ni Jehova ken ni Faraon, kastoy ti insungbat dayta a natangsit nga ari ti Egipto: "Siasino ni Jehova?" (Exodo 5:2) Di kayat ni Faraon ti makasursuro iti ad-adu pay maipapan ken Jehova. Imbes ketdi, linais ken imbilangna ti Dios ti Israel a di napateg wenno awan kaes-eskanna. Gagangay met ita ti kasta a pa- nangmatmat. Binulsekna ti tattao iti maysa kadagiti kapapat- gan a kinapudno - a ni Jehova ti Soberano nga Apo. Ti Soberano nga Apo Jehova 13 Iti Kasuratan, adu a titulo ti ik-ikutan ni Jehova yantangay adu ti kabaelanna a pagbalinan. Saan a ringbawan dagitoy ti personal a naganna; imbes ketdi, adu pay ti isuroda kadatayo maipapan iti irepresentar ti naganna. Kas pagarigan, maawagan iti "Soberano nga Apo Jehova." (2 Samuel 7:22) Dayta a natan- ok a titulo, a ginasut a daras nga agparang iti Biblia, ibagana ka- datayo ti saad ni Jehova. Isu laeng ti addaan kalintegan a Mangi- turay iti intero nga uniberso. Usigem no apay. 14 Ni Jehova ti awan kapadana a Namarsua. Kuna ti Apocalip- sis 4:11: "Maikarika, Jehova, a mismo a Diosmi, nga umawat iti dayag ken iti dayaw ken iti pannakabalin, agsipud ta pinar- suam ti amin a bambanag, ket gapu iti pagayatam napaadda- da ken naparsuada." Awanen ti sabali pay a pakayaplikaran dagitoy a nadaeg a sasao. Ni Jehova ti nangpataud iti amin nga adda iti uniberso! Awan duadua, ni Jehova ti maikari nga 13, 14. (a) Iti Biblia, apay nga adu a titulo ti ik-ikutan ni Jehova, ket ania ti sumagmamano kadagita? (Kitaenyo ti kahon iti panid 14.) (b) Apay a ni Jehova laeng ti maikari a maawagan iti "Soberano nga Apo"? 11
12 UMADANIKA KEN JEHOVA umawat iti dayaw, pannakabalin, ken dayag nga agpaay laeng iti Soberano nga Apo ken Namarsua kadagiti amin a banag. 15 Ti sabali pay a titulo nga agaplikar laeng ken Jehova ket "Ari ti kinaagnanayon." (1 Timoteo 1:17; Apocalipsis 15:3) Ania ti kayat a sawen daytoy? Narigat a maawatan dayta ti limitado a panunottayo, ngem agnanayon ni Jehova, tumaliawtay man iti napalabas wenno kumitatayo iti masanguanan. Kuna ti Sal- mo 90:2: "Manipud a mismo iti tiempo a di nakedngan aging- ga iti tiempo a di nakedngan sika ti Dios." No kasta, awan nangrugian ni Jehova; datin nga adda. Umiso laeng a maawa- gan iti "Kadaanan iti Al-aldaw" - agnanayonen nga adda sak- bay pay a napaadda ti asinoman wenno aniaman iti uniberso! (Daniel 7:9, 13, 22) Siasino ti siuumiso a mangkuestion iti ka- linteganna nga agbalin a Soberano nga Apo? 16 Ngem adda dagiti mangkuestion iti dayta a kalintegan, kas ken Faraon. Nalabes ngamin ti panagtalek dagiti imperpekto a tattao iti makita dagiti matada. Ditay makita ti Soberano nga Apo. Isu ket maysa nga espiritu a persona, saan a makita ti mata ti tao. (Juan 4:24) Maysa pay, sigurado a matay ti asino- man a tao no agtakder iti mismo a saklang ni Jehova a Dios. Ki- nuna a mismo ni Jehova ken Moises: "Saanmo a kabalinan a kitaen ti rupak, agsipud ta awan ti tao a makakita kaniak ket kaskasdi nga agbiag." - Exodo 33:20; Juan 1:18. 17 Ditay koma pakasdaawan dayta. Nakita idi ni Moises ti bas- sit la a paset ti dayag ni Jehova, a nalabit babaen ti maysa nga anghel a pannakabagina. Ania ti epektona? Ti rupa ni Moises "nangisilnag kadagiti sinamar" iti apagbiit kalpasanna. Mabu- teng pay ketdi idi dagiti Israelita a kumita iti rupa ni Moises. (Exodo 33:21-23; 34:5-7, 29, 30) Nabatad ngarud nga awan ti tao a makakita a mismo iti Soberano nga Apo iti naan-anay a dayagna! Kayat kadi a sawen daytoy nga isu ket saan nga ag- payso yantangay ditay makita ken masagid? Saan, mamatitayo 15. Apay a maawagan ni Jehova iti "Ari ti kinaagnanayon"? 16, 17. (a) Apay a ditay makita ni Jehova, ket apay a ditay koma pakasdaa- wan dayta? (b) Iti ania nga anag nga ad-adda a napaypayso ni Jehova ngem iti aniaman a makita wenno masagidtayo?
"ADTOY! DAYTOY TI DIOSTAYO" unay iti kaadda ti adu a banag a ditay makita - kas iti angin, radio wave, ken pampanunot. Maysa pay, permanente ni Jeho- va, saan a maapektaran ti panaglabas ti panawen, uray iti di mabilang a binilion a tawen! Iti dayta nga anag, ad-adda a na- paypayso nga amang ti Dios ngem iti aniaman a masagid wen- no makitatayo, ta dumaan ken marunot dagiti pisikal a banag. (Mateo 6:19) Ngem rumbeng kadi nga ibilangtay ni Jehova kas maysa laeng nga awanan persona a puersa wenno nalibeg nga Umuna a Nagtaudan? Kitaentayo. Dios nga Addaan Personalidad 18 Nupay ditay makita ti Dios, adda dagiti makapagagar a teks- to iti Biblia a mangted kadatayo iti pamalatpatan iti langit a mismo. Maysa a pagarigan ti umuna a kapitulo ti Ezequiel. Na- sirmata ni Ezequiel ti nailangitan nga organisasion ni Jehova, a nakitana kas nagdakkel a nailangitan a karuahe. Nangnang- runa a nakaskasdaaw ti pannakailadawan dagiti mannakabalin nga espiritu a parsua iti aglikmut ni Jehova. (Ezequiel 1:4-10) Dagitoy a "sibibiag a parsua" ket asidegda ken Jehova, ket ti la- ngada adda napateg nga ipasimudaagda kadatayo maipapan iti Dios a pagserserbianda. Uppat ti rupa ti tunggal maysa - rupa ti toro, leon, agila, ken tao. Nalawag nga isimbolo dagitoy ti up- pat a naisalsalumina a galad ti personalidad ni Jehova. - Apoca- lipsis 4:6-8, 10. 19 Iti Biblia, ti toro masansan nga irepresentarna ti panna- kabalin, ket mayanatup dayta agsipud ta napigsa unay nga animal ti toro. Iti sabali a bangir, ti leon masansan nga ila- dawanna ti kinahustisia, agsipud ta ti pudno a hustisia kali- kagumanna ti tured, a maysa a pagaammo a kualidad dagiti leon. Pagaammo a napigsa ti panagkita dagiti agila, ta makita- da uray dagiti nagbabassit a banag nga adu a kilometro ti kaa- dayoda. Isu a ti rupa ti agila maitutop nga iladawanna ti di ma- 18. Ania ti nasirmata ni Ezequiel, ket ania ti isimbolo ti uppat a rupa dagi- ti "sibibiag a parsua" iti sibay ni Jehova? 19. Ania a galad ti iladladawan ti (a) rupa ti toro? (b) rupa ti leon? (c) rupa ti agila? (d) rupa ti tao? 13
14 UMADANIKA KEN JEHOVA Ti Dadduma Kadagiti Titulo ni Jehova Mannakabalin-amin. Di maibus ken di masarkedan ti pannakabalinna. - Apocalipsis 15:3. Ama. Isu ti gubuayan ti amin a biag, agraman ti biag nga agnanayon, ad- daan naamaan nga ayat kadagiti adipenna. - Proverbio 27:11; Juan 5:21. Naindaklan a Manangisuro. Isu ti kasisiriban a Mannursuro, a rumbeng a pagpaisuruan ken pagpaiwanwanantayo. - Isaias 30:20; 48:17. Ti Bato. Yantangay di agbalbaliw, isu ket natalged a pagkamangan. - Deu- teronomio 32:4. Pastor. Idalan ken salaknibanna dagiti marakarnero nga adipenna ken ta- raonanna ida iti naespirituan. - Salmo 23:1. tukod a sirib ti Dios. Ket ti ngay rupa ti tao? Bueno, ti tao a na- aramid iti ladawan ti Dios ket naisalsalumina gapu ta mabalin- na nga iyanninaw ti kangrunaan a galad ti Dios, nga isu ti ayat. (Genesis 1:26) Dagitoy a paset ti personalidad ni Jehova - pan- nakabalin, kinahustisia, sirib, ken ayat - ket masansan a mai- tampok iti Kasuratan, isut' gapuna a mabalin nga awagan dagi- toy kas kangrunaan a galad ti Dios. 20 Rumbeng kadi nga agdanagtayo di la ket ta nagbaliwen ti Dios iti panaglabas ti rinibu a tawen manipud idi nadeskribir iti Biblia? Saan, saan nga agbaliw ti personalidad ti Dios. Kuna- enna kadatayo: "Siak ni Jehova; saanak a nagbaliw." (Malakias 3:6) Imbes nga agbaliw lattan no kayatna, maysa ni Jehova a nakaim-imbag nga Ama iti wagas a panangtamingna iti ania- man a kasasaad. Iparangarangna dagita nga aspeto ti personali- dadna a maitutop unay. Kadagiti uppat a galadna, ayat ti kang- runaan. Maiparangarang dayta iti aniaman nga aramiden ti Dios. Naayat ti panangusarna iti pannakabalin, hustisia, ken si- ribna. Kinapudnona, adda naisangsangayan nga ibaga ti Biblia maipapan iti Dios ken iti daytoy a galad. Kunana: "Ti Dios ket ayat." (1 Juan 4:8) Imutektekanyo ta saan nga ibagbaga ti Bib- 20. Rumbeng kadi nga agdanagtayo di la ket ta nagbaliwen ti personalidad ni Jehova, ket apay a kasta ti sungbatmo?
"ADTOY! DAYTOY TI DIOSTAYO" lia nga addaan ti Dios iti ayat wenno naayat ti Dios. Imbes ket- di, kunana a ti Dios ket ayat. Ti ayat, nga isu a mismo ti paka- buklan ti Dios, ti mangtigtignay kenkuana iti amin nga arami- denna. "Adtoy! Daytoy ti Diostayo" 21 Nakakitaka kadin iti bassit nga ubing a mangitudo ken ta- tangna kadagiti gagayyemna sa siraragsak a kunana a buyogen ti panagpannakkel, "Tatangko dayta"? Adda nasayaat a pang- gapuan dagiti agdaydayaw iti Dios a makarikna iti kasta maipa- pan ken Jehova. Impakpakauna ti Biblia ti panawen a dagiti matalek a tattao kunaendanto: "Adtoy! Daytoy ti Diostayo." (Isaias 25:8, 9) No naun-uneg ti pannakaawatmo kadagiti ga- lad ni Jehova, ad-adda a mariknam nga isu ti kasayaatan nga Ama. 22 Saan a nalamiis wenno adayo daytoy nga Ama - nupay day- ta ti isursuro ti dadduma a nainget a relihionista ken pilosopo. Pulos a ditay mayasideg ti riknatayo iti nalamiis a Dios, ken saan a kasta ti panangiladawan ti Biblia iti nailangitan nga Amatayo. Imbes ketdi, isu ket maawagan a "ti naragsak a Dios." (1 Timoteo 1:11) Agpadpada nga addaan iti nasged ken na- dungngo a rikrikna. 'Masaktan ti pusona' no labsingen dagiti nasaririt a parsuana dagiti bilinna nga agpaay iti pagimbagan- da. (Genesis 6:6; Salmo 78:41) Ngem no agtignaytayo a nainsi- riban a maitunos iti Saona, 'maparag-otayo ti pusona.' - Pro- verbio 27:11. 23 Kayat ti Amatayo nga agbalintay a nasinged kenkuana. Paregtaennatayo ti Saona nga 'isu arikapentayo ket pudno a masarakantayo, nupay iti kinapudnona, saan nga adayo iti tunggal maysa kadatayo.' (Aramid 17:27) Ngem kasano a ma- kaadani dagiti nanumo a tattao iti Soberano nga Apo iti uni- berso? 21. Kasano ti panagriknatayo bayat nga ad-adda a maawatantayo dagiti ga- lad ni Jehova? 22, 23. Kasano ti panangiladawan ti Biblia iti nailangitan nga Amatayo, ken kasanotay nga ammo a kayatna nga agbalintay a nasinged kenkuana? 15
K A P I T U L O 2 Talaga Kadi a 'Makaadanika iti Dios'? ANIA ti riknam no kunaen ti Namarsua iti langit ken daga mai- papan kenka, "Daytoy ti gayyemko"? Nalabit kasla imposible dayta kadagiti adu. Kasano koma ngamin a mabalin a makigay- yem ken Jehova a Dios ti maysa laeng a tao? Nupay kasta, ipasi- gurado kadatayo ti Biblia a talaga a makaadanitayo iti Dios. 2 Maysa ni Abraham idi un-unana a nangtagiragsak iti kasta a kinasinged. Inawagan ni Jehova dayta a patriarka kas "gayyem- ko." (Isaias 41:8) Wen, imbilang ni Jehova a nasinged a gayyem- na ni Abraham. Nagun-od ni Abraham ti kasta a nasinged a re- lasion gapu ta "naaddaan iti pammati ken Jehova." (Santiago 2:23) Uray met itatta, agbirbirok ni Jehova kadagiti gundaway tapno 'makisinggalut' kadagidiay agserserbi kenkuana a maiga- pu iti ayat. (Deuteronomio 10:15) Idagadag ti Saona: "Umadani- kayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo." (Santiago 4:8) Ag- pada a masarakantayo ti awis ken kari kadagitoy a sasao. 3 Aw-awisennatayo ni Jehova nga umadani kenkuana. Sisasa- gana ken sidadaan a mangawat kadatayo kas gagayyemna. Kas- ta met, ikarina a no ikagumaantayo ti umadani kenkuana, kasta met laeng ti aramidenna. Umadani kadatayo. Iti kasta, matagi- ragsaktayo ti banag a pudno a napateg - "kinasinged ken Jeho- va." (Salmo 25:14) Ti "kinasinged" ipasimudaagna ti ideya ma- ipapan iti kompidensial a pannakisarita iti naisangsangayan a gayyem. Makapainteres ta ti Hebreo a sao a naipatarus a "kinasinged" ket nausar iti Amos 3:7, a kunana a ni Soberano nga Apo Jehova ipalgakna ti "kompi- densial a banagna" kadagiti adipenna, nga ipakpakaunana kadakuada no ania dagiti panggepna nga aramiden. 1, 2. (a) Ania ti kasla imposible kadagiti adu, ngem ania ti ipasigurado ka- datayo ti Biblia? (b) Ania a nasinged a relasion ti nagun-od ni Abraham, ken apay? 3. Ania ti iyaw-awis ni Jehova kadatayo, ket ania a kari ti nainaig iti dayta?
TALAGA KADI A 'MAKAADANIKA ITI DIOS'? 4 Adda kadi nasinged a gayyemmo a mabalinmo a pagtalkan? Maseknan kenka ti kasta a gayyem. Agtalekka kenkuana, gapu ta napaneknekan ti kinasungdona. Ad-adda ti rag-om no ira- nudmo dayta kenkuana. Nalaklakam nga ibturan ti ladingitmo gapu ta imdengannaka a buyogen ti pannakipagrikna. Uray no kasla awanen ti makaawat kenka, maawatannaka. Umasping iti dayta, no umadanika iti Dios, maaddaanka iti naisangsangayan a Gayyem a pudno a mangipatpateg, maseknan unay, ken naan- anay a makaawat kenka. (Salmo 103:14; 1 Pedro 5:7) Agtalekka a naimpusuan kenkuana, gapu ta ammom nga isu ket nasung- do kadagidiay nasungdo kenkuana. (Salmo 18:25) Nupay kasta, magun-odtayo daytoy naisangsangayan a kinasinged iti Dios gapu laeng ta pinagbalinna a posible dayta. Linuktan ni Jehova ti Dalan 5 No iti kabukbukodantayo, kas managbasol ditay pulos maka- adani iti Dios. (Salmo 5:4) "Ngem ti Dios irekomendana ti bu- kodna nga ayat kadatayo ta, bayat a managbasoltayo pay laeng idi, ni Kristo natay a maipaay kadatayo," kuna ni apostol Pablo. (Roma 5:8) Wen, inyurnos ni Jehova nga 'ited ni [Jesus] ti kara- ruana kas subbot a kasukat dagiti adu.' (Mateo 20:28) Ti pam- matitayo iti dayta a daton a subbot pagbalinenna a posible ti iyaadanitayo iti Dios. Yantangay ti Dios ti "immuna a nagayat kadatayo," isu ti nangisaad iti pundasion tapno mabalintay ti makigayyem kenkuana. - 1 Juan 4:19. 6 Adda pay sabali nga addang nga inaramid ni Jehova: Impal- gakna kadatayo ti kinasiasinona. Iti aniaman a panaggayyem, ti kinasinged ket maibatay iti pudno a panangam-ammo iti may- sa a tao, nga ipategmo dagiti galad ken kababalinna. Gapuna, no nakalemmeng ken di maam-ammo a Dios ni Jehova, ditay pulos makaadani kenkuana. Ngem imbes nga ilemmengna ti 4. Kasano ti panangiladawanmo iti nasinged a gayyem, ket iti ania a wagas a kasta ti pannakigayyem ni Jehova kadagidiay umadani kenkuana? 5. Ania ti inaramid ni Jehova tapno mabalintayo ti umadani kenkuana? 6, 7. (a) Kasanotayo nga ammo a ni Jehova ket saan a nakalemmeng ken di maam-ammo a Dios? (b) Kadagiti ania a wagas nga impalgak ni Jehova ti kinasiasinona? 17
18 UMADANIKA KEN JEHOVA bagina, kayatna a maam-ammotayo. (Isaias 45:19) Maysa pay, ti ipalgakna maipapan kenkuana ket mabalin nga ammuen ti amin, uray dagidiay maibilbilang kadatayo a nanumo sigun ka- dagiti estandarte ti lubong. - Mateo 11:25. 7 Kasano nga impalgak ni Jehova kadatayo ti kinasiasino- na? Dagiti parsuana ti mangipakaammo iti dadduma a banag maipapan iti personalidadna - ti kinadakkel ti pannakabalinna, ti kinauneg ti siribna, ti kinaaglaplapusanan ti ayatna. (Roma 1:20) Ngem saan laeng a dagiti pinarsua ni Jehova ti mangipal- gak iti kinasiasinona. Yantangay isu ti Naindaklan a Mannaki- komunikar, nangipaay iti naisurat a palgaak maipapan kenkua- na iti Saona, ti Biblia. Panangkita iti "Kinamakaay-ayo ni Jehova" 8 Ti mismo a Biblia ket pammaneknek iti ayat ni Jehova kada- tayo. Iti Saona, ipalgakna ti kinasiasinona babaen ti sasao a ma- tarusantayo - ebidensia a saannatayo laeng nga ay-ayaten no di ket kayatna nga isu ket am-ammuen ken ayatentayo. Ti mabasa- tayo iti daytoy nagpateg a libro tulongannatayo a mangkita iti "kinamakaay-ayo ni Jehova" ken tignayennatayo nga agtariga- gay nga umadani kenkuana. (Salmo 90:17) Usigentayo ti daddu- ma kadagiti makaay-ayo a wagas a panangipalgak ni Jehova iti bagina babaen ti Saona. 9 Naglaon ti Kasuratan iti adu a direkta a sasao a mangipa- bigbig kadagiti galad ti Dios. Imutektekanyo ti sumagmamano a pagarigan. "Ni Jehova ket managayat iti kinahustisia." (Sal- mo 37:28) Ti Dios ket "natan-ok iti pannakabalin." (Job 37:23) " 'Nasungdoak,' kuna ni Jehova." (Jeremias 3:12) "Isu masirib iti puso." (Job 9:4) Isu ket "maysa a Dios a naasi ken managpa- rabur, nabannayat nga agunget ken naruay iti naayat a kinama- nangngaasi ken kinapudno." (Exodo 34:6) "Sika, O Jehova, na- imbagka ken sisasagana a mamakawan." (Salmo 86:5) Ken, kas 8. Apay a maikuna a ti mismo a Biblia ket pammaneknek iti ayat ni Jehova kadatayo? 9. Ania ti sumagmamano a direkta a sasao iti Biblia a mangipabigbig kada- giti galad ti Dios?
Tulongannatayo ti Biblia nga umadani ken Jehova nadakamat iti immuna a ka- pitulo, adda maysa a kang- runaan a galad: "Ti Dios ket ayat." (1 Juan 4:8) Bayat nga utobem dagitoy a makaay-ayo a galad, saanka aya a magu- yugoy nga umadani iti daytoy awan kaaspingna a Dios? 10 Malaksid iti panangibagana kadatayo no ania dagiti galad- na, siaayat nga inraman ni Jehova iti Saona dagiti espesipiko a pagarigan no kasano nga impakitana dagitoy a galad babaen ka- dagiti aramidna. Dagita a salaysay ket mangipaay kadagiti naba- tad a ladawan a tumulong kadatayo a mangkita a nalawlawag iti nadumaduma nga aspeto ti personalidadna. Iti kasta, dayta ti tumulong kadatayo nga umadani kenkuana. Usigem ti maysa a pagarigan. 11 Napateg a banag a mabasam a ti Dios ket "nakired iti pan- nakabalin." (Isaias 40:26) Ngem sabali ti pategna no basaem ti panangilasatna iti Israel idiay Nalabaga a Baybay sa inaywa- nanna ti nasion idiay let-ang iti 40 a tawen. Masirmatam ti pan- nakabisngay ti nadawel a dandanum. Mailadawanmo ti nasion - nalabit agdagup iti 3,000,000 - a magmagna iti namaga a lan- sad ti baybay, a dagiti nagbalay a danum ket kasla dadakkel a pader iti agsumbangir. (Exodo 14:21; 15:8) Makitam ti pam- maneknek iti nadungngo a panangaywan ti Dios idiay let-ang. Pimsuak ti danum manipud iti bato. Timpuar iti daga ti taraon a kasla puraw a bukbukel. (Exodo 16:31; Numeros 20:11) Im- palgak ditoy ni Jehova a saan laeng nga adda pannakabalinna no di pay ket usarenna dayta a maigapu iti ilina. Saan aya a makaliwliwa a maammuan a makagteng dagiti kararagtayo iti 10, 11. (a) Tapno matulongantayo a mangkita a nalawlawag iti personali- dadna, ania ti inraman ni Jehova iti Saona? (b) Ania a pagarigan iti Biblia ti tumulong kadatayo a mangsirmata iti panagtignay ti pannakabalin ti Dios?
20 UMADANIKA KEN JEHOVA mannakabalin a Dios a "maysa a kamang ken pigsa maipaay ka- datayo, maysa a saranay a sisasagana a masarakan bayat dagiti riribuk"? - Salmo 46:1. 12 Kas maysa nga espiritu, adu pay ti inaramid ni Jehova a tu- mulong kadatayo a mangam-ammo kenkuana. Kas tattao mai- lasintayo laeng dagiti literal a makita ti matatayo ket ngarud, di- tay makita ti lubong dagiti espiritu. No deskribiren ti Dios ti bagina kadatayo babaen iti sasao a nainaig iti espiritu, kas man la padpadasem nga ilawlawag iti maysa a nayanak a bulsek no ania dagiti detalye ti itsuram, a kas iti kolor ti matam wenno da- giti pekasmo. Imbes a kasta, siaasi a tulongannatayo ni Jehova a "mangkita" kenkuana babaen iti sasao a matarusantayo. No dadduma, agusar iti piguratibo a sasao, nga iyarigna ti bagina kadagiti banag nga ammotayo. Deskribirenna pay ti bagina a kasla iti itsura ti tao. 13 Imutektekanyo ti pannakailadawan ni Jehova iti Isaias 40:11: "Kas iti maysa a pastor ipastorannanto ti bukodna a pa- ngen. Babaen ti takiagna ummongennanto a sangsangkamay- sa dagiti kordero; ket iti barukongna awitennanto ida." Mayas- ping ditoy ni Jehova iti maysa a pastor a mangubba kadagiti kordero babaen iti "takiagna." Ipasimudaag daytoy ti pannaka- balin ti Dios a mangsalaknib ken mangsuporta iti ilina, uray kadagidiay nakapkapuy. Mariknatayo ti kinatalged kadagiti na- bileg a takiagna, gapu ta no nasungdotayo kenkuana, pulos a dinatayto baybay-an. (Roma 8:38, 39) Ti Naindaklan a Pastor awitenna dagiti kordero "iti barukongna" - sasao nga agapli- kar iti nalawa a sab-ok iti makinngato a pagan-anay, a pasa- Kas pagarigan, dakamaten ti Biblia ti rupa, mata, lapayag, agong, ngi- wat, takiag, ken saka ti Dios. (Salmo 18:15; 27:8; 44:3; Isaias 60:13; Ma- teo 4:4; 1 Pedro 3:12) Ditay koma matmatan a literal ti kakasta a pigurati- bo a sasao, no kasano a ditay matmatan a literal ti pannakadakamat ni Jehova kas "ti Bato" wenno "maysa a kalasag." - Deuteronomio 32:4; Sal- mo 84:11. 12. Kasano ti panangtulong ni Jehova kadatayo a "mangkita" kenkuana ba- baen iti sasao a matarusantayo? 13. Ania a ladawan ti patauden ti Isaias 40:11, ket ania ti epektona dayta kenka?
TALAGA KADI A 'MAKAADANIKA ITI DIOS'? ray pangikargaan ti maysa a pastor iti kappasngay a kordero. Masiguradotayo ngarud nga ilalaen ken sidudungngo nga ay- wanannatayo ni Jehova. Natural laeng a kayattay ti umadani kenkuana. 'Kayat nga Ipalgak ti Anak' 14 Iti Saona, ipaay ni Jehova ti kasingedan a panangipalgak iti bagina babaen ti dungdungnguenna nga Anak, a ni Je- sus. Malaksid ken Jesus, awanen ti nasingsinged a makayanni- naw iti panunot ken rikrikna ti Dios wenno nabatbatad a makailawlawag Kenkua- na. Adda ngamin idin day- ta nga inauna nga Anak iti sibay ni Amana sakbay pay a naparsua dagiti dad- duma nga espiritu a parsua ken ti pisikal nga uniberso. (Colosas 1:15) Am-ammo unay ni Jesus ni Jehova. Dayta ti makaga- pu a maikunana: "Awan makaam- mo no asino ti Anak no di ti Ama; ket no asino ti Ama, awan maka- ammo no di ti Anak, ken daydiay kayat a pangipalgakan kenkuana ti Anak." (Lucas 10:22) Idi adda ni Jesus ditoy daga kas tao, adda dua a napateg a wagas a panangipal- gakna iti Amana. 14. Apay a maikuna nga ipaay ni Jeho- va ti kasingedan a panangipalgak iti bagina babaen ken Jesus? Impalgak ni Jehova ti bagina babaen kadagiti parsuana ken ti naisurat a Saona 21
22 UMADANIKA KEN JEHOVA 15 Umuna, dagiti pannursuro ni Jesus tulongannatayo a ma- ngam-ammo iti Amana. Dineskribir ni Jesus ni Jehova iti sasao a mangtignay iti pusotayo. Kas pagarigan, tapno mailawlawagna ti naasi a Dios a mangawat manen kadagiti agbabbabawi a ma- nagbasol, inyasping ni Jesus ni Jehova iti manangpakawan nga ama a naibuyog unay idi makitana ti agsubsubli a barayuboy nga anakna nga uray la a timmaray ken inapungolna ti teng- nged ti anakna ken inagkanna a sidudungngo. (Lucas 15:11-24) Inladawan met ni Jesus ni Jehova kas maysa a Dios a "mang- yasideg" kadagiti nalinteg ti panagpuspusoda a tattao gapu ta ay-ayatenna ida kas indibidual. (Juan 6:44) Ammona uray ti pannakatnag ti bassit a billit-tuleng iti daga. "Dikay agbuteng," inlawlawag ni Jesus, "napatpategkayo ngem iti adu a billit-tu- leng." (Mateo 10:29, 31) Sigurado a maguyugoytayo nga umada- ni iti kasta a nadungngo a Dios. 16 Maikadua, ipakita kadatayo ti ulidan ni Jesus no siasino ni Je- hova. Naan-anay nga inyanninaw ni Jesus ni Amana isu a mai- kunana: "Ti nakakita kaniak nakitana met ti Ama." (Juan 14:9) Gapuna, no mabasatayo kadagiti Ebanghelio ti maipapan ken Jesus - ti impakitana a rikrikna ken ti pannakilangenna iti sabsa- bali - kayariganna makitkitatayo ti sibibiag a ladawan ni Amana. Awanen ti nabatbatad ngem iti dayta a palgaak nga inted ni Je- hova kadatayo maipapan kadagiti galadna. Apay? 17 Kas panangyilustrar: Panunotem a padasem nga ilawlawag no ania ti kinamanangngaasi. Mabalinmo a depinaren dayta iti sasao. Ngem no adda maitudom nga aktual a mangipakpakita iti kinamanangngaasi ket kunaem, "Dayta ti maysa nga ulidan iti kinamanangngaasi," ad-adda a maibuksilan ken nalaklaka a ma- tarusan ti sao a "kinamanangngaasi." Kasta ti inaramid ni Je- hova tapno matulongannatayo a mangtarus iti kinasiasinona. Malaksid iti panangdeskribirna iti bagina babaen ti sasao, impa- ayannatayo iti sibibiag nga ulidan ti Anakna. Makita ken Jesus ti aktual a pannakaiparangarang dagiti galad ti Dios. Babaen kada- 15, 16. Ania dagiti dua a wagas a panangipalgak ni Jesus iti Amana? 17. Iyilustrar no ania ti inaramid ni Jehova tapno matulongannatayo a mangtarus iti kinasiasinona.
TALAGA KADI A 'MAKAADANIKA ITI DIOS'? giti salaysay ti Ebanghelio a mangdesdeskribir ken Jesus, kas man la ibagbaga ni Jehova: "Kastaak." Kasano ti panangdeskri- bir ti naipaltiing a rekord ken ni Jesus idi adda ditoy daga? 18 Nagsayaat ti panangipakita ni Jesus kadagiti uppat a kangru- naan a galad ti Dios. Naaddaan iti pannakabalin a mangparmek iti sakit, bisin, ken uray ipapatay. Nupay kasta, saan a kas kadagi- ti naagum a tattao a mangab-abuso iti pannakabalinda, pulos a di nagusar iti namilagruan a pannakabalin nga agpaay kenkua- na wenno pangdangran kadagiti sabsabali. (Mateo 4:2-4) Inayat- na ti kinahustisia. Napno ti pusona iti nalinteg a panagrurod idi makitana dagiti manangallilaw a negosiante a manggunggun- daway kadagiti tattao. (Mateo 21:12, 13) Nalinteg ti panangtrato- na kadagiti napanglaw ken mailupitlupit, a tinulonganna ti ka- kasta a tattao tapno 'makasarakda iti gin-awa' a maipaay kadagiti kararuada. (Mateo 11:4, 5, 28-30) Masarakan kadagiti pannursu- ro ni Jesus ti awan kaaspingna a sirib, a "nangnangruna ngem ni Solomon." (Mateo 12:42) Ngem pulos a di impasindayag ni Je- sus ti siribna. Natukay ti puspuso dagiti ordinario a tattao iti sa- saona, gapu ta nalawag, simple, ken praktikal dagiti pannursu- rona. 19 Naisangsangayan ni Jesus nga ulidan iti ayat. Iti intero a mi- nisteriona, impakitana ti ayat iti adu nga aspetona, a pakairama- nan ti pannakipagrikna ken asi. Maasian unay iti panagsagsa- gaba dagiti sabsabali. No namin-ano a daras a nagutugot nga agtignay gapu iti kasta a pannakipagrikna. (Mateo 14:14) Nupay pinaimbagna dagiti masakit ken pinakanna dagiti mabisin, in- yebkas ni Jesus ti asi iti napatpateg pay a wagas. Tinulonganna dagiti sabsabali a mangammo, mangawat, ken mangipateg iti ki- napudno maipapan iti Pagarian ti Dios, a mangyegto kadagi- ti permanente a bendision iti sangatauan. (Marcos 6:34; Lucas 4:43) Kangrunaanna, impakita ni Jesus ti managsakripisio nga ayat babaen ti situtulok a panangipaayna iti biagna maigapu ka- dagiti sabsabali. - Juan 15:13. 18. Kasano nga impakita ni Jesus dagiti galad a pannakabalin, kinahustisia, ken sirib? 19, 20. (a) Kasano a naisangsangayan ni Jesus nga ulidan iti ayat? (b) Ba- yat a basaen ken utobentayo ti ulidan ni Jesus, ania koma ti laglagipentayo? 23
24 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 15:1-5 Ania ti namnamaen ni Jehova kadagidiay agtarigagay a makigayyem kenkuana? Salmo 34:1-18 Asideg ni Jehova kadagiti siasino, ken ania ti mainana- ma kenkuana dagita a tattao? Salmo 145:18-21 Ania ti aramidentayo a mangyadani kadatayo ken Jehova? 2 Corinto 6:14-7:1 Ania a kababalin ti kasapulan tapno mataginayon- tay ti nasinged a relasion ken Jehova? 20 Nakaskasdaaw aya no maguyugoy dagiti amin a kita ti tat- tao iti daytoy nadungngo ken mannakipagrikna a tao? (Marcos 10:13-16) Nupay kasta, bayat a basaen ken utobentayo ti mismo nga ulidan ni Jesus, kanayon koma a laglagipentayo a babaen iti daytoy nga Anak makitkitatayo ti nalawag a ladawan ni Amana. - Hebreo 1:3. Katulongan iti Panagadaltayo 21 Babaen ti nakalawlawag a panangipalgak ni Jehova iti bagi- na iti Saona, imbatadna a kayatna nga umadanitayo kenkuana. Nupay kasta, dinatay piliten a manggun-od iti naanamongan a relasion kenkuana. Datayo ti mangikeddeng no kayattay a biro- ken ni Jehova "bayat a masarakan pay." (Isaias 55:6) Ti panang- birok ken Jehova ramanenna ti panangammo kadagiti galad ken daldalanna a naipalgak iti Biblia. Daytoy libro a basbasaem ket nairanta a tumulong kenka a mangaramid iti dayta. 22 Makitamto a nabennebenneg daytoy a libro iti nagduduma a seksion sigun kadagiti uppat a kangrunaan a galad ni Jehova: pannakabalin, kinahustisia, sirib, ken ayat. Mangrugi ti kada seksion babaen ti pananggupgopna iti dayta a galad. Dagiti su- maganad a kapitulo iti dayta a seksion salaysayenda no kasano ti panangiparangarang ni Jehova iti dayta a galad iti nadumadu- 21, 22. Ania ti ramanen ti panangbirok ken Jehova, ket ania ti linaon day- toy a libro a tumulong kadatayo a mangaramid iti dayta?
TALAGA KADI A 'MAKAADANIKA ITI DIOS'? ma nga aspetona. Naglaon met ti kada seksion iti maysa a kapi- tulo a mangipakita no kasano nga inyulidan ni Jesus dayta a ga- lad, agraman ti maysa a kapitulo a mangisalaysay no kasano a mayanninawtay dayta iti biagtayo. 23 Mangrugi iti daytoy a kapitulo, adda naisangsangayan a pa- set a napauluan "Salsaludsod a Pagmennamennaan." Kas paga- rigan, kitaem ti kahon iti panid 24. Dagiti teksto ken saludsod ket saan a nairanta a pangrepaso iti kapitulo. Imbes ketdi, nai- ranta dagita a tumulong kenka a mangutob iti dadduma pay a napateg nga aspeto maipapan iti dayta a topiko. Kasano ti epek- tibo a panangusarmo iti daytoy a paset? Saggaysaem a kitaen dagiti naisitar a teksto, ket basaem a naimbag dagiti bersikulo. Kalpasanna, utobem ti saludsod a naipakuyog iti kada teksto. Agpanunotka kadagiti sungbat. Mabalinmo ti agsukimat. Uto- bem ti dadduma pay a saludsod: 'Ania ti maadalko maipapan ken Jehova iti daytoy nga impormasion? Kasano a maapekta- ranna ti biagko? Kasano a mausarko dayta a pangtulong kadagi- ti dadduma?' 24 Ti kasta a panagmennamenna matulongannatayo nga ad- adda nga umadani ken Jehova. Apay? Sigun iti Biblia, adda pa- kainaiganna iti puso ti panagmennamenna. (Salmo 19:14) No panunotentayo a buyogen ti naimpusuan a panagyaman dagiti naammuantayo maipapan iti Dios, sumalput dayta nga impor- masion iti piguratibo a pusotayo, nga apektaranna ti panag- pampanunottayo, tignayenna ti riknatayo, ken pagangayanna gutugotennatayo nga agtignay. Umuneg ti ayattayo iti Dios, ket kas resultana, dayta nga ayat ti mangtignay kadatayo nga agta- rigagay a mangay-ayo kenkuana kas kasingedan a Gayyemtayo. (1 Juan 5:3) Tapno masagraptayo ti kasta a relasion, masapul nga ammuentayo dagiti galad ken daldalan ni Jehova. Ngem umuna, usigentayo ti maysa nga aspeto ti personalidad ti Dios a mangipaay iti nabileg a rason tapno umadanitay kenkuana - ti kinasantona. 23, 24. (a) Ilawlawagmo ti naisangsangayan a paset a "Salsaludsod a Pag- mennamennaan." (b) Kasano a ti panagmennamenna tulongannatayo nga ad-adda nga umadani iti Dios? 25
K A P I T U L O 3 "Santo, Santo, Santo ni Jehova" NAPALALO ti panagamanga ni Isaias iti nakitana nga eksena - maysa a sirmata manipud iti Dios. Kasla agpaypayso! Idi aga- ngay, insurat ni Isaias a pudno a 'nakitana ni Jehova' iti nadayag a tronona. Ti gayadan ti kawes ni Jehova pinunnona ti nagdak- kel a templo idiay Jerusalem. - Isaias 6:1, 2. 2 Nasdaaw met ni Isaias iti nangngegna - nakapigpigsa a kanta nga uray la nangyegyeg iti templo agingga kadagiti pundasion- na. Kanta dayta dagiti serafin, espiritu a parsua a nakangatnga- to ti saadda. Inyikkisda ti makaabbukay a samiweng babaen ti simple a sasao a panangitan-ok: "Santo, santo, santo ni Jehova ti buybuyot. Ti pakabuklan ti intero a daga isu ti dayagna." (Isaias 6:3, 4) Ti namitlo a panangikanta iti sao a "santo" impa- simudaagna ti naisangsangayan a panangipaganetget, ken mai- kanatad dayta yantangay ni Jehova ti kasasantuan. (Apocalipsis 4:8) Naipaganetget iti intero a Biblia ti kinasanto ni Jehova. Ina- ig ti ginasut a bersikulo ti naganna iti sasao a "santo" ken "kina- santo." 3 No kasta, nabatad a ti kinasantona ti maysa kadagiti kangru- naan a banag a kayat ni Jehova a matarusantayo maipapan ken- kuana. Ngem adu itatta ti di umanamong iti dayta a kapanuno- tan. Dadduma ti sibibiddut a mangipapan a ti kinasanto ket nainaig iti panaginlilinteg wenno panaginsisingpet. Dagidiay nababa ti panagkitada iti bagida mabalin nga ad-adda a maa- makda imbes a maay-ayoda iti kinasanto ti Dios. Nalabit ipa- panda a dida pulos maikari nga umadani iti daytoy nasantuan a Dios. Gapuna, adu ti umadayo iti Dios gapu iti kinasantona. Nakalkaldaang dayta gapu ta ti kinasanto ti Dios ket pudno a nabileg a rason tapno umadanitayo kenkuana. Apay? Sakbay a 1, 2. Ania ti nasirmata ni propeta Isaias, ket ania ti isuro dayta kadatayo ma- ipapan ken Jehova? 3. Kasano a dagiti biddut a panangmatmat iti kinasanto ni Jehova intuggod- na dagiti adu nga umadayo iti Dios imbes nga umadanida kenkuana?
"SANTO, SANTO, SANTO NI JEHOVA" sungbatantayo dayta a saludsod, usigentayo no ania ti pudno a kinasanto. Ania ti Kinasanto? 4 Dina kayat a sawen a gapu ta santo ti Dios ket napangas, na- tangsit, wenno laisenna dagiti sabsabali. Imbes ketdi, kagurana ti kakasta a kababalin. (Proverbio 16:5; Santiago 4:6) No kasta, ania a talaga ti kayat a sawen ti sao a "santo"? Iti Biblikal a Heb- reo, namunganay dayta a sao iti maysa a termino a kaipapanan- na "naisina." Iti panagdayaw, agaplikar ti "santo" iti daydiay na- isina manipud iti gagangay a pannakausar, wenno naibilang a sagrado. Ti kinasanto ipasimudaagna met ti kinadalus ken kina- sin-aw. Kasano nga agaplikar ken Jehova daytoy a sao? Kayat- na kadi a sawen a "naisina" kadagiti imperpekto a tattao, nga adayo ti riknana kadatayo? 5 Saan a pulos. Kas "Daydiay Santo ti Israel," dineskribir ni Je- hova ti bagina nga agnanaed 'iti tengnga' ti ilina, nupay manag- basolda. (Isaias 12:6; Oseas 11:9) No kasta, ti kinasantona ket saan a mangyadayo iti riknana kadatayo. Kasano ngarud a "nai- sina" ti Dios? Iti dua a napateg a wagas. Umuna, naisina kadagi- ti amin a parsua yantangay isu ti kakaisuna a Kangatuan. Naan- anay ken mangnibinibi ti kinasin-aw ken kinadalusna. (Salmo 40:5; 83:18) Maikadua, naan-anay a naisina ni Jehova mani- pud iti amin a kinakillo, ket makaliwliwa a panunoten dayta. Apay? 6 Agbibiagtayo iti lubong a gistay awanen ti masarakan a pud- no a kinasanto. Amin a banag maipapan iti natauan a kagimo- ngan a naisina iti Dios ket adda latta tulawna, namulitan iti ba- sol ken kinaimperpekto. Kasapulan a makidangadangtayo amin iti basol nga adda kadatayo. Ken agpegpeggadtayo amin nga itu- rayannatayo ti basol no ditay agsalukag. (Roma 7:15-25; 1 Corin- to 10:12) Awan kasta a pagpeggadan ni Jehova. Yantangay awan a pulos ti kinakillo kenkuana, nikaanoman saanto a matula- 4, 5. (a) Ania ti kayat a sawen ti kinasanto, ken ania ti dina kayat a sawen? (b) Iti ania a dua a napateg a wagas a "naisina" ni Jehova? 6. Apay a maliwliwatayo iti naan-anay a pannakaisina ni Jehova manipud iti kinakillo? 27
28 UMADANIKA KEN JEHOVA wan iti uray kabassitan a basol. Daytoy ti mangpasingked iti pa- nangmatmattayo ken Jehova kas ti perpekto nga Ama, yanta- ngay kaipapananna nga isu ket naan-anay a mapagtalkan. Saan a kas iti adu a managbasol a natauan nga amma, di pulos agba- lin a nadangkes, garamugam, wenno abusado ni Jehova. Pulos a di agbalin a kasta gapu ta isu ket nasantuan. Adda pay ketdi da- giti gundaway a nagsapata ni Jehova babaen ti mismo a kinasan- tona, ket gapu iti dayta naan-anay a mapagtalkan dagiti sapata- na. (Amos 4:2) Saan aya a makaliwliwa dayta? 7 Ti kinasanto ket paset ti personalidad ni Jehova. Ania ti kayat a sawen dayta? Kas panangyilustrar: Usigem ti sasao a "tao" ken "imperpekto." Saanmo a mailadawan ti tao a dimo pampanuno- ten ti kinaimperpekto. Naigamer kadatayo ti kinaimperpekto ket dayta ti mangimpluensia iti amin nga aramidentayo. Ita, usigem ti dua a naiduma unay a sasao - "Jehova" ken "santo." Nasan- tuan ni Jehova. Nadalus, nasin-aw, ken nalinteg amin a banag maipapan kenkuana. Ditay maam-ammo ti pudno a kinasiasino ni Jehova no ditay matarusan a naimbag daytoy nauneg a sao - "santo." "Ti Kinasanto Kukua ni Jehova" 8 Yantangay ni Jehova ti personipikasion ti galad a kinasanto, siuumiso a kunaen nga isu ti gubuayan ti amin a kinasanto. Dina bukbukodan daytoy nagpateg a galad; sipaparabur nga ibu- rayna dayta kadagiti dadduma. Agasem, idi nakisao ti Dios ken ni Moises babaen ti maysa nga anghel iti sumsumged a kayo, uray pay ti daga iti aglawlaw ket nagbalin a nasantuan gapu iti pannakainaigna ken Jehova! - Exodo 3:5. 9 Agbalin aya a nasantuan dagiti imperpekto a tattao iti tulong ni Jehova? Wen, iti relatibo a wagas. Impaayan ti Dios ti ilina nga Israel iti namnama nga agbalin a "maysa a nasantuan a nasion." (Exodo 19:6) Pinaraburanna dayta a nasion iti sistema ti pa- nagdayaw a nasantuan, nadalus, ken nasin-aw. Gapuna, maulit- 7. Apay a maikuna a paset ti personalidad ni Jehova ti kinasanto? 8, 9. Ania ti mangipakita a tulongan ni Jehova ti imperpekto a tattao nga agbalin a nasantuan iti relatibo a wagas?
"SANTO, SANTO, SANTO NI JEHOVA" ulit a nadakamat ti kinasanto iti Linteg Mosaiko. Kinapudnona, adda balitok a plata nga isuot idi ti nangato a padi iti sango ti tur- bantena, a makita ti isuamin bayat a rumimatrimat dayta iti la- wag. Naikitikit iti dayta ti sasao a: "Ti kinasanto kukua ni Je- hova." (Exodo 28:36) Gapuna, adda nangato nga estandarte ti kinadalus ken kinasin-aw a mangisalumina idi iti panagdayaw- da ken, kinapudnona, iti wagas ti panagbiagda. Kinuna ni Jeho- va kadakuada: "Rebbeng nga agbalinkayo a nasantuan, agsipud ta siak ni Jehova a Diosyo nasantuanak." (Levitico 19:2) No sali- metmetan idi dagiti Israelita ti patigmaan ti Dios agingga iti ma- balinan ti imperpekto a tattao, nasantuanda iti relatibo a wagas. 10 Naiduma unay daytoy a pannakaipaganetget ti kinasanto no idilig iti panagdayaw dagiti nasion iti aglikmut ti Israel. Dagidiay a pagano a nasion dinaydayawda dagiti didios a pinarparbo ken palso, dagiti didios a nailadawan kas naranggas, garamugam, ken imoral. Pulos a saanda a nasantuan. Nagbalin a di nasan- tuan dagiti umili gapu iti panagdayawda iti kakasta a didios. Ga- puna, binallaagan ni Jehova dagiti adipenna nga agtalinaedda a naisina kadagiti pagano a managdaydayaw ken kadagiti narugit a narelihiosuan nga aramidda. - Levitico 18:24-28; 1 Ar-ari 11: 1, 2. 11 Uray pay kadagiti kasayaatan a kasasaad, ti pinili ni Jehova a nasion ti nagkauna nga Israel ket bassit laeng ti mayanninawna a kinasanto ti nailangitan nga organisasion ti Dios. Dagiti mini- lion nga espiritu a parsua a sisusungdo nga agserserbi iti Dios ket nadakamat kas ti "nasantuan a linaklaksa[na]." (Deuteronomio 33:2; Judas 14) Naan-anay nga iyanninawda ti naraniag ken na- sin-aw a daeg ti kinasanto ti Dios. Ken lagipem dagiti serafin a nasirmata ni Isaias. Ti linaon ti kantada iparipiripna a napateg ti akem dagitoy a mannakabalin nga espiritu a parsua tapno mai- pakaammo iti intero nga uniberso ti kinasanto ni Jehova. Ngem adda maysa nga espiritu a parsua a kangatuan amin kadagi- toy - ti bugbugtong nga Anak ti Dios. Ni Jesus ti kangrunaan a 10. No maipapan iti kinasanto, ania ti nagdumaan ti nagkauna nga Israel ken dagiti kabangibang a nasion? 11. Kasano nga agminar ti kinasanto ti nailangitan nga organisasion ni Je- hova (a) kadagiti anghel? (b) kadagiti serafin? (c) ken ni Jesus? 29
30 UMADANIKA KEN JEHOVA mangyanninaw iti kinasanto ni Jehova. Mayanatup a naawagan kas "Daydiay Santo ti Dios." - Juan 6:68, 69. Nasantuan a Nagan, Nasantuan nga Espiritu 12 Ti ngay mismo a nagan ti Dios? Kas nakitatayo iti Kapitulo 1, saan laeng a titulo wenno awag dayta a nagan. Irepresentarna ni Jehova a Dios, a saklawenna amin a galadna. Gapuna, kuna ti Biblia kadatayo a "ti naganna nasantuan." (Isaias 57:15) Impa- taw ti Linteg Mosaiko ti dusa nga ipapatay kadagiti mangtabba- aw iti nagan ti Dios. (Levitico 24:16) Ken imutektekam no ania ti impangpangruna nga inkararag ni Jesus: "Amami nga adda iti langlangit, masantipikar koma ti naganmo." (Mateo 6:9) Ti pa- nangsantipikar iti maysa a banag kaipapananna ti panangilasin kas sagrado ken panangraem iti dayta, nga itandudo dayta kas nasantuan. Ngem apay a kasapulan a masantipikar ti mismo a nagan ti Dios idinto ta siguden a nasin-aw? 13 Naatakar ken namulitan ti nasantuan a nagan ti Dios baba- en kadagiti kinaulbod ken pammardaya. Idiay Eden, nagulbod ni Satanas maipapan ken Jehova ket imparipiripna a nakillo a Soberano ti Dios. (Genesis 3:1-5) Sipud idin, ni Satanas - ti agtu- ray iti daytoy di nasantuan a lubong - siniguradona nga agraira dagiti kinaulbod maipapan iti Dios. (Juan 8:44; 12:31; Apocalip- sis 12:9) Dagiti relihion inladawanda a diktador, di maseknan, wenno nadangkok ti Dios. Kunada a supsuportaranna dagiti na- dara a panaggugubatda. Masansan nga ibagada a naiparparna, wenno gapuanan ti ebolusion, dagiti nakaskasdaaw a parsua ti Dios. Wen, napalalo ti panangpadakesda iti nagan ti Dios. Masa- pul a masantipikar; masapul a maisubli ti kaikarianna a dayag. Segseggaantayo ti pannakasantipikar ti naganna ken pannakaa- langon ti kinasoberanona, ket maragsakantayo a maaddaan iti aniaman a paset iti dayta a naindaklan a panggep. 14 Adda pay sabali a banag a nainaig unay ken Jehova a gis- 12, 13. (a) Apay a maitutop a madeskribir kas nasantuan ti nagan ti Dios? (b) Apay a masapul a masantipikar ti nagan ti Dios? 14. Apay a maawagan a santo ti espiritu ti Dios, ken apay a nadagsen unay a banag ti panangtabbaaw iti nasantuan nga espiritu?
"SANTO, SANTO, SANTO NI JEHOVA" tay kanayon a maawagan a santo - ti espiritu, wenno aktibo a puersana. (Genesis 1:2) Us-usaren ni Jehova daytoy di masar- kedan a puersa a mangibanag kadagiti panggepna. Nasantuan, nasin-aw, ken nadalus ti panangibanag ti Dios iti amin nga aramidna, isu a maikanatad a maawagan ti aktibo a puersana kas nasantuan nga espiritu, wenno espiritu ti kinasanto. (Lu- cas 11:13; Roma 1:4) Maibilang a di mapakawan a basol ti pa- nangtabbaaw iti nasantuan nga espiritu, a pakairamanan ti inggagara a panangsupiat kadagiti panggep ni Jehova. - Mar- cos 3:29. No Apay a ti Kinasanto ni Jehova Tignayennatayo nga Umadani Kenkuana 15 No kasta, saan a narigat a tarusan no apay a pinagnaig ti Biblia ti kinasanto ti Dios ken ti nadiosan a panagbuteng ti tao. Kas pagarigan, mabasatayo iti Salmo 99:3: "Idayawda koma ti naganmo. Naindaklan ken nakaam-amak, nasantuan dayta." Ngem daytoy a panagbuteng ket saan a pannakaaliaw. Imbes ketdi, pannakarikna dayta iti nadayaw a panagamanga, ti katan- okan a kita ti panagraem. Maitutop ti kasta a panagrikna, yanta- ngay adayo a naiduma kadatayo ti kinasanto ti Dios. Rumimri- mat ti kinadalus ken kinadayagna. Kaskasdi, saan koma a dayta ti mangyadayo kadatayo. Imbes ketdi, ti umiso a panangmat- mat iti kinasanto ti Dios isu ti ad-adda a mangyadani kadatayo kenkuana. Apay? 16 Ti maysa a rason, inaig ti Biblia ti kinasanto iti kinapintas. Iti Isaias 63:15, nadeskribir ti langit kas 'nasantuan ken napintas a nangato a pagyanan' ti Dios. Maatrakartayo iti kinapintas. Kas pagarigan, kitaem ti ladawan iti panid 33. Dika aya maay-ayo iti dayta a buya? Apay a makaay-ayo unay dayta? Kitaem ti kinalit- naw ti danum. Sigurado a nadalus met ti angin, yantangay asul ti tangatang ken kasla rumimatrimat ti lawag. Ita, no mabali- 15. Apay a ti nadiosan a panagbuteng ket maitutop a reaksion iti kinasanto ni Jehova, ket ania ti ramanen ti kasta a panagbuteng? 16. (a) Kasano a nainaig ti kinasanto iti kinapintas? Mangted iti pagarigan. (b) Kasano a dagiti pannakailadawan ni Jehova iti sirmata ipaganetgetda ti kinadalus, kinasin-aw, ken lawag? 31
32 UMADANIKA KEN JEHOVA wan dayta a buya - mapno ti karayan iti basura, masurat-suratan dagiti kayo ken bato, mapno ti angin iti napuskol nga asuk - sa- antayon a maay-ayo iti dayta; adaywantayo. Natural laeng nga inaigtayo ti kinapintas iti kinadalus, kinasin-aw, ken lawag. Da- gitoy met laeng a sasao ti mausar a pangdeskribir iti kinasanto ni Jehova. Di pakasdaawan a makayawantayo kadagiti pannaka- iladawan ni Jehova iti sirmata! Nakaranraniag, agrimatrimat a kas kadagiti saniata, narangrang a kas iti apuy wenno kadagiti kasin-awan ken karaniagan a napapateg a metal - kasta ti kina- pintas ti nasantuan a Diostayo. - Ezequiel 1:25-28; Apocalipsis 4: 2, 3. 17 Nupay kasta, rumbeng kadi a mariknatayo a nababbabatayo ngem iti Dios gapu iti kinasantona? Siempre, kasta nga agpayso. Total, talaga a nababbabatayo ngem ni Jehova. Saan pay ketdi nga umanay ti kasta a sasao a mangiladawan iti kinabassittayo unay no idilig kenkuana. Rumbeng kadi a mayadayotayo ken- kuana gapu iti dayta a pannakaammo? Usigem ti reaksion ni Isaias idi nangngegna ti panangiwaragawag dagiti serafin iti ki- nasanto ni Jehova. "Kinunak: 'Asiak pay! Ta arigko ti napaguli- mek, agsipud ta maysaak a lalaki a narugit dagiti bibigna, ken agnanaedak iti tengnga ti maysa nga ili a narugit dagiti bibigna; ta dagiti matak nakitada ti mismo nga Ari, ni Jehova ti buybu- yot!' " (Isaias 6:5) Wen, ti mangnibinibi a kinasanto ni Jehova impalagipna ti kinamanagbasol ken kinaimperpekto ni Isaias. Idi damo, nalpay ti rikna dayta a matalek a tao. Ngem saan a bi- naybay-an ni Jehova iti dayta a kasasaad. 18 Adda serafin a dagus a nangliwliwa iti propeta. Kasano? Timmayab iti altar dayta a mannakabalin nga espiritu, nanga- la iti beggang sadiay, sana insagid ti beggang kadagiti bibig ni Isaias. Kasla ad-adda a naut-ot dayta imbes a mangpabang-ar. Ngem laglagipem a maysa daytoy a sirmata, a napnuan iti sim- boliko a kaipapanan. Kas matalek a Judio, pagaammo ni Isaias nga adda idi dagiti inaldaw a daton iti altar ti templo tapno 17, 18. (a) Idi damo, ania ti epektona ken ni Isaias ti nasirmatana? (b) Ka- sano nga inusar ni Jehova ti serafin a mangliwliwa ken Isaias, ket ania ti ka- ipapanan ti inaramid ti serafin?
No kasano a maatrakartayo iti kinapintas, maatrakartay met iti kinasanto
34 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Levitico 19:1-18 Tapno nasantuan ti konduktatayo, ania ti sumagma- mano a prinsipio a masapul nga iyaplikartayo? Deuteronomio 23:9-14 Kasano a nainaig ti personal a kinadalus iti ki- nasanto? Ania koma ti epektona daytoy iti panagkawkawes ken panag- langlangatayo ken iti pagtaengantayo? Roma 6:12-23; 12:1-3 Bayat nga ikagumaantayo ti agbalin a nasan- tuan, kasano ti masapul a panangmatmattayo iti basol ken kadagiti im- pluensia daytoy a lubong? Hebreo 12:12-17 Kasanotayo nga agbalin a nadalus, wenno nasan- tuan? pangabbong kadagiti basol. Ket siaayat nga impalagip ti serafin iti propeta a nupay pudno nga imperpekto, "a narugit dagiti bibigna," kaskasdi a mabalinna ti maaddaan iti nadalus a tak- der iti imatang ti Dios. Sidadaan ni Jehova a nangibilang a na- santuan iti imperpekto ken managbasol a tao - uray iti relatibo laeng a wagas. - Isaias 6:6, 7. 19 Kasta met laeng itatta. Amin dagidiay naidaton iti altar idiay Jerusalem inyanniniwanda laeng ti banag a dakdakkel - ti perpekto a daton nga impaay ni Jesu-Kristo idi 33 K.P. (Hebreo 9:11-14) Mapakawantayo no pudno a pagbabawyantay dagiti basoltayo, ilintegtay ti di umiso a danatayo, ken iparangarang- tayo ti pammati iti dayta a daton. (1 Juan 2:2) Matagiragsaktay met ti nadalus a takder iti imatang ti Dios. Gapuna, palagipan- natayo ni apostol Pedro: "Adda a naisurat: 'Masapul a nasan- tuankayo, agsipud ta nasantuanak.' " (1 Pedro 1:16) Imutek- tekanyo ta saan a kinuna ni Jehova a masapul a kas koma Maikanatad ti sasao a "narugit dagiti bibigna," tangay dagiti bibig ti masansan a piguratibo a maus-usar iti Biblia a mangirepresentar iti panag- sao wenno lenguahe. Iti amin nga imperpekto a tattao, adu kadagiti basol- tayo ti maigapu iti panagsasaotayo. - Proverbio 10:19; Santiago 3:2, 6. 19. Nupay imperpektotayo, kasano a posible nga agbalintayo a nasantuan iti relatibo a wagas?
"SANTO, SANTO, SANTO NI JEHOVA" kenkuana ti kinasantotayo. Pulos a dina namnamaen ti impo- sible kadatayo. (Salmo 103:13, 14) Imbes ketdi, kuna ni Jehova nga agbalintayo a nasantuan agsipud ta isu ket nasantuan. "Kas annak a dungdungnguen," ikagumaantayo a tuladen ti Dios iti inggat' kabaelantayo kas imperpekto a tattao. (Efeso 5:1) Ga- puna, ti panagbalin a nasantuan ket agtultuloy a proseso. Ba- yat a rumangrang-aytayo iti naespirituan, ikagumaantayo nga 'an-anayen ti kinasanto' iti tunggal aldaw. - 2 Corinto 7:1. 20 Ni Jehova kaay-ayona ti nalinteg ken nasin-aw. Kagurana ti basol. (Habakuk 1:13) Ngem dinatay kagura. No la ketdi ta tu- ladentayo ti panangmatmatna iti basol - a guraentayo ti dakes, ayatentayo ti naimbag - ken ikagumaantayo a suroten dagiti perpekto nga addang ni Jesus, pakawanen ni Jehova dagiti ba- soltayo. (Amos 5:15; 1 Pedro 2:21) No matarusantayo a maka- pagbalintay a nadalus iti imatang ti nasantuan a Diostayo, dak- kel unay ti epektona. Laglagipem nga idi damo, ti kinasanto ni Jehova impalagipna ken Isaias ti mismo a kinarugitna. Inyik- kisna: "Asiak pay!" Ngem idi natarusanna a naabbonganen da- giti basolna, nagbalbaliw ti panangmatmatna. Idi dinamag ni Jehova no siasino ti agboluntario a mangaramid iti maysa nga annongen, dagus a simmungbat ni Isaias, uray dina pay ammo no ania ti nairaman iti dayta. Impukkawna: "Adtoyak! Ibaon- nak." - Isaias 6:5-8. 21 Naparsuatayo a kaladladawan ti nasantuan a Dios, ket naik- kantayo kadagiti nasayaat a moral a galad ken abilidad a mang- tarus kadagiti naespirituan a banag. (Genesis 1:26) Addaantayo amin iti potensial nga agbalin a nasantuan. Bayat nga itultu- loytayo a patanoren ti kinasanto, maragsakan a tumulong ni Jehova. Ad-addanto a mayadanitayo iti nasantuan a Diostayo. Maysa pay, bayat nga usigentayo dagiti galad ni Jehova kadagi- ti sumaganad a kapitulo, makitatayto nga adu dagiti nabileg a rason no apay nga umadanitayo kenkuana! 20. (a) Apay a napateg a matarusantayo a makapagbalintay a nadalus iti imatang ti nasantuan a Diostayo? (b) Ania ti epektona ken Isaias idi naam- muanna a naabbonganen dagiti basolna? 21. Apay a makapagtalektayo a mapatanortayo ti galad a kinasanto? 35
B E N N E G 1 "NAKIRED ITI PANNAKABALIN" Iti daytoy a benneg, sukimatentayo dagiti salaysay iti Biblia a mangpaneknek iti pannakabalin ni Jehova a mangparsua, mangdadael, mangsalaknib, ken mangisubli. Malapunos ti pusotayo iti panagraem no maawatantayo no kasano ti panangusar ni Jehova a Dios, a "nakired iti pannakabalin," iti 'dinamiko nga enerhiana.' - Isaias 40:26.
K A P I T U L O 4 "Ni Jehova . . . Dakkel iti Pannakabalin" NAKAKITA idin ni Elias kadagiti nakaskasdaaw a banag. Nakakita kadagiti wak a mamindua iti kada aldaw a mangipan iti taraon kenkuana bayat nga aglemlemmeng. Nakitana ti dua a pagkarga- an a di pulos naibusan iti arina ken lana kabayatan ti naunday a bisin. Nakakita pay iti apuy a nagtinnag manipud iti tangatang kas sungbat iti kararagna. (1 Ar-ari, kapitulo 17, 18) Kaskasdi, di pay pulos nakakita ni Elias iti aniaman a kas ti nailadawan iti su- maganad. 2 Bayat a kimleb iti wangawangan ti kueba idiay Bantay Horeb, nasaksianna ti agsasagadsad a karkarna a pasamak. Umuna, adda napigsa nga angin. Sigurado a bimmanesbes ken makatitileng dayta gapu ta nakapigpigsa nga uray la a pinagrengngatna dagiti bantay ken pinagreggaayna dagiti rangkis. Simmaganad ti ging- gined, a nangibulos iti naruay a puersa a nakalemmeng iti uneg ti daga. Kalpasanna, dimteng ti apuy. Bayat a nagramaram dayta iti intero a rehion, nalabit narikna ni Elias ti pug-aw ti makasinit a pudotna. - 1 Ar-ari 19:8-12. 3 Adda maysa a banag a pagpapadaan amin dagitoy a nagdudu- ma a pasamak a nasaksian ni Elias - pammaneknek dagita iti na- indaklan a pannakabalin ni Jehova a Dios. Siempre, saanen a nas- ken a makasaksitayo iti milagro sakbay a mabigbigtayo nga adda kasta a galad ti Dios. Nabataden dayta. Kunaen kadatayo ti Biblia a ti sangaparsuaan ti mangipaneknek iti 'agnanayon a pannaka- balin ken kina-Dios' ni Jehova. (Roma 1:20) Panunotem laengen dagiti makasisirap a kimat ken gumgumluong a gurruod, ti na- dayag a panagtinnag ti nabileg a dissuor, ti nakaskasdaaw a kina- lawa ti namituen a tangatang! Dimo aya makita kadagita ti pan- 1, 2. Ania dagiti nakaskasdaaw a banag a nakita ni Elias bayat ti panagbiag- na, ngem ania dagiti karkarna a pasamak a nasaksianna iti kueba idiay Ban- tay Horeb? 3. Nasaksian ni Elias ti pammaneknek iti ania a galad ti Dios, ket sadino ti pakakitaantayo iti pammaneknek iti daytoy met laeng a galad?
38 UMADANIKA KEN JEHOVA nakaiparangarang ti pannakabalin ti Dios? Kaskasdi, manmano itatta ditoy lubong ti pudno a mangbigbig iti pannakabalin ti Dios. Basbassit pay ti mangmatmat a siuumiso iti dayta. Nupay kasta, ti panangtarus iti daytoy a galad ti Dios ipaayannatayo iti adu a panggapuan nga ad-adda nga umadani ken Jehova. Iti day- toy a seksion, detalyado nga adalentayo ti di maartapan a panna- kabalin ni Jehova. Maysa a Napateg a Galad ni Jehova 4 Awan umasping ken Jehova no maipapan iti pannakabalin. Kuna ti Jeremias 10:6: "Awan a pulos ti asinoman a kas ken- ka, O Jehova. Naindaklanka, ket ti naganmo naindaklan iti kina- mannakabalin." Imutektekam ta ti kinamannakabalin ket naina- ig iti nagan ni Jehova. Laglagipem, "Pagbalinenna" ti nabatad a kaipapanan daytoy a nagan. Kasano a maparsua ni Jehova ti ania- man a kayatna ken kasano a mapagbalinna ti bagina iti aniaman a kayatna? Gapu iti pannakabalinna. Wen, saan a limitado ti ka- baelan ni Jehova nga agtignay ken mangitungpal iti pagayatan- na. Dayta a pannakabalin ti maysa kadagiti napateg a galadna. 5 Gapu ta ditay pulos matarusan ti naan-anay a kadakkel ti pan- nakabalinna, nagusar ni Jehova kadagiti ilustrasion a tumulong kadatayo. Kas nakitatayon, inusarna ti toro a mangisimbolo iti pannakabalinna. (Ezequiel 1:4-10) Maitutop dayta gapu ta nag- dakkel ken nabileg a parsua uray pay ti dinguen a toro. No adda man, manmano ti nakita dagiti umili idiay Palestina idi tiempo ti Biblia a napigpigsa ngem iti dayta. Ngem adda ammoda a kita ti toro nga ad-adda a nakabutbuteng - ti atap a toro, wenno au- rochs, a naungawen. (Job 39:9-12) Naikuna ti Romano nga Em- perador a ni Julius Caesar a dakdakkel la bassit dagiti elepante ngem kadagidiay a toro. Insuratna: "Nakapigpigsa ken napegges- da." Agasem ti mariknam a kinabassit ken kinaawan gawaymo no kaabaymo ti kasta a parsua! 4, 5. (a) Ania ti pakainaigan ti nagan ni Jehova iti pannakabalinna? (b) Apay a maitutop a toro ti pinili ni Jehova a mangisimbolo iti pannaka- balinna? "Adtoy! Lumablabas idi ni Jehova"
40 UMADANIKA KEN JEHOVA 6 Umasping iti dayta, nanumo ken nakapuy unay ti tao no idi- lig iti mannakabalin a Dios, ni Jehova. Iti imatangna, uray dagiti nabileg a nasion mayaspingda laeng iti naingpis a tapok iti tim- bangan. (Isaias 40:15) Saan a kas iti aniaman a parsua, saan a li- mitado ti pannakabalin ni Jehova, gapu ta isu laeng ti maawagan a "Mannakabalin-amin." (Apocalipsis 15:3) Ni Jehova ket "na- kired iti pannakabalin" ken addaan iti 'naruay a dinamiko nga enerhia.' (Isaias 40:26) Isu ti gubuayan ti aglaplapusanan ken di maibus a pannakabalin. Saan nga agpannuray iti sabali a gubua- yan ti enerhia, ta ti "pigsa kukua ti Dios." (Salmo 62:11) Ngem kasano ti panangusar ni Jehova iti pannakabalinna? No Kasano ti Panangusar ni Jehova iti Pannakabalinna 7 Aglaplapusanan ti panagayus ti nasantuan nga espiritu mani- pud ken Jehova. Isu dayta ti agtigtignay a pannakabalin ti Dios. Kinapudnona, awagan dayta ti Biblia iti Genesis 1:2 kas ti "akti- bo a puersa" ti Dios. Iti dadduma a konteksto, dagiti orihinal a Hebreo ken Griego a sasao a naipatarus nga "espiritu" mabalin a maipatarus nga "angin," "anges," ken "payugpog." Sigun kadagi- ti leksikograpo, dagiti sasao iti orihinal a lenguahe ipasimudaag- da ti di makita a puersa nga agtigtignay. Kas iti angin, di makita dagiti matatayo ti espiritu ti Dios, ngem napaypayso ken maila- sin dagiti epektona. 8 Di mabilang ti kaadu ti pakausaran ti nasantuan nga espiritu ti Dios. Mausar ni Jehova dayta a mangitungpal iti aniaman a panggepna. Maikanatad ngarud nga iti Biblia, piguratibo a naa- wagan ti espiritu ti Dios kas ti 'ramayna,' 'napigsa nga imana,' wenno 'siuunnat a takiagna.' (Lucas 11:20; Deuteronomio 5:15; Salmo 8:3) No kasano a mabalin nga usaren ti tao dagiti imana a Ti Griego a sao a naipatarus a "Mannakabalin-amin" literal a kaipapa- nanna "Mangituray iti Amin; Daydiay Addaan iti Amin a Pannakabalin." 6. Apay a ni Jehova laeng ti maawagan a "Mannakabalin-amin"? 7. Ania ti nasantuan nga espiritu ni Jehova, ket ania ti ipasimudaag dagiti orihinal a sasao a nausar iti Biblia? 8. Iti Biblia, piguratibo a naawagan iti ania ti espiritu ti Dios, ket apay a ma- itutop dagitoy a panangyarig?
"NI JEHOVA . . . DAKKEL ITI PANNAKABALIN" mangaramid iti sabasabali a trabaho nga agkasapulan iti nadu- maduma a kinapigsa wenno kinasigo, kasta met a mabalin nga usaren ti Dios ti espirituna a mangiringpas iti aniaman a pang- gep - kas koma iti panangparsuana iti nakabasbassit nga atomo wenno panangbisngayna iti Nalabaga a Baybay wenno panang- tulongna kadagiti Kristiano idi umuna a siglo nga agsao kadagiti sabali a lenguahe. 9 Usaren met ni Jehova ti pannakabalinna babaen ti autoridad- na kas Soberano iti Uniberso. Mailadawam kadi ti kaadda ti mini- lion a nasaririt ken nalalaing nga iturayan a magagaran a manga- ramid iti ibilinmo? Kasta ti kasaknap ti pannakabalin ni Jehova a mangituray. Adda tattao nga ad-adipenna, nga iti Kasuratan masansan a mayasping iti maysa a buyot. (Salmo 68:11; 110:3) Ngem awan kaimudingan ti tao no maidilig iti anghel. Agasem, idi rinaut ti buyot dagiti Asirio ti ili ti Dios, 185,000 kadagidiay a soldado ti pinapatay ti maymaysa nga anghel iti maysa a rabii! (2 Ar-ari 19:35) "Nabileg iti pannakabalin" dagiti anghel ti Dios. - Salmo 103:19, 20. 10 Kasano ti kaadu dagiti anghel? Nasirmata ni propeta Daniel ti langit ket nakitana sadiay ti nasurok a 100 a milion nga espiritu a parsua iti sanguanan ti trono ni Jehova, ngem dina kayat a sawen a nakitana amin dagiti naparsua nga anghel. (Daniel 7:10) No kasta, mabalin nga adda ginasut a milion nga anghel. Gapuna, ti Dios ket maawagan a Jehova ti buybuyot. Deskribiren daytoy a ti- tulo ti nabileg a saadna kas Komandante ti nagdakkel ken organi- sado a buyot dagiti mannakabalin nga anghel. Iti ngatuen amin dagitoy nga espiritu a parsua, insaadna a mangituray ti mismo a dungdungnguenna nga Anak, "ti inauna iti isuamin a parsua." (Colosas 1:15) Yantangay isu ti arkanghel - ti kangatuan kadagiti amin nga anghel, serafin, ken kerubin - ni Jesus ti kabibilgan ka- dagiti amin a parsua ni Jehova. 11 Adda pay sabali a wagas ti panangusar ni Jehova iti pannaka- 9. Kasano kasaknap ti pannakabalin ni Jehova a mangituray? 10. (a) Apay a ti Mannakabalin-amin ket maawagan a Jehova ti buybuyot? (b) Siasino ti kabibilgan kadagiti amin a parsua ni Jehova? 11, 12. (a) Kadagiti ania a wagas nga adda bileg ti pannakabalin ti sao ti Dios? (b) Kasano a pinaneknekan ni Jesus ti bileg ti pannakabalin ni Jehova? 41
42 UMADANIKA KEN JEHOVA balin. Kuna ti Hebreo 4:12: "Ti sao ti Dios nabiag ken adda bi- legna." Naamirismo kadin ti nakaskasdaaw a pannakabalin ti sao ti Dios, wenno ti impaltiing ti espiritu a mensahe, a naire- kord iti Biblia? Mapapigsanatayo, mapabilegna ti pammatitayo, ken matulongannatayo a mangbalbaliw a naan-anay iti biagta- yo. Pinakdaaran idi ni apostol Pablo dagiti kapammatianna nga agannadda kadagiti tattao nga imoral ti panagbiagda. Sa kinu- nana: "Kaskasdi a kasta idi ti sumagmamano kadakayo." (1 Co- rinto 6:9-11) Wen, adda bilegna kadakuada ti pannakabalin "ti sao ti Dios" ket tinulonganna ida nga agbalbaliw. 12 Nakabilbileg ti pannakabalin ni Jehova ken epektibo unay dagiti wagas a panangusarna iti dayta, nga awan ti makabalin a manglapped kenkuana. Kinuna ni Jesus: "Iti Dios amin a bam- banag mabalin." (Mateo 19:26) Kadagiti ania a panggep nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna? Pannakabalin nga Iturturong ti Panggep 13 Nabilbileg nga amang ti espiritu ni Jehova ngem iti aniaman a pisikal a puersa; ken ni Jehova ket saan a puersa nga awanan iti panunot, a basta gubuayan laeng ti pannakabalin. Isu ket may- sa a persona a Dios a naan-anay a mangkonkontrol iti pannaka- balinna. Ngem ania ti mangtigtignay kenkuana a mangusar iti dayta? 14 Kas makitatayto, usaren ti Dios ti pannakabalin tapno mang- parsua, mangdadael, mangsalaknib, mangisubli - iti ababa a pan- nao, maaramidna ti aniaman a mayataday kadagiti perpekto a panggepna. (Isaias 46:10) Iti dadduma a kasasaad, usaren ni Jeho- va ti pannakabalinna tapno ipalgakna dagiti napateg nga aspeto ti personalidadna ken dagiti pagalagadanna. Kangrunaanna, usa- renna ti pannakabalinna a mangtungpal iti pagayatanna - a ma- ngalangon iti kinasoberanona ken mangsantipikar iti nasantuan a naganna babaen ti Mesianiko a Pagarian. Awan ti makatungday iti dayta a panggep. 13, 14. (a) Apay a maikunatayo a ni Jehova ket saan a puersa nga awanan iti panunot, a gubuayan ti pannakabalin? (b) Kadagiti ania a wagas nga usa- ren ni Jehova ti pannakabalinna?
"NI JEHOVA . . . DAKKEL ITI PANNAKABALIN" 15 Usaren met ni Jehova ti pannakabalinna a pakagunggonaanta- yo kas indibidual. Imutektekam ti kuna ti 2 Cronicas 16:9: "No maipapan ken Jehova, mapan nga agsublisubli dagiti matana iti intero a daga tapno ipakitana ti pigsana maigapu kadagidiay a ti pusoda naan-anay kenkuana." Maysa a pagarigan ti kapadasan ni Elias a nadakamat iti pangrugian. Apay nga impakitaan ni Jehova iti kasta a nakaam-amak a pannakaiparangarang ti nadibinuan a pannakabalin? Bueno, insapata ni nadangkes a Reyna Jezebel a pa- patayenna ni Elias. Naglibas ti propeta tapno ikaluyana ti biagna. Agmaymaysa idi, mabutbuteng, ken maup-upay - a kasla ketdin awan mamaayna amin a nagbannoganna. Tapno maliwliwa ni Je- hova ti mariribukan a lalaki, sibabatad a pinalagipanna ni Elias maipapan iti nadibinuan a pannakabalin. Ti angin, ti ginggined, ken ti apuy isu ti nangipakita ken ni Elias a kaduana ti kabibilgan a Persona iti uniberso. Ania koma ti pagbutnganna ken Jezebel, no kaduana ti mannakabalin-amin a Dios? - 1 Ar-ari 19:1-12. 16 Nupay saanen nga ita ti tiempo a panagaramidna kadagiti mi- lagro, saan a nagbalbaliw ni Jehova sipud idi kaaldawan ni Elias. (1 Corinto 13:8) Agingga ita, magagaran a mangusar iti pannaka- balinna maigapu kadagidiay agayat kenkuana. Agpayso, agnana- ed ti Dios iti nadayag a lugar dagiti espiritu, ngem isu ket saan nga adayo kadatayo. Saan a limitado ti pannakabalinna, isu a saan a lapped ti kinaadayo. Imbes ketdi, "ni Jehova asideg kadagi- diay amin nga umaw-awag kenkuana." (Salmo 145:18) Iti namin- san, idi nagpatulong ken Jehova ni propeta Daniel, nagparang ti maysa nga anghel uray di pay nalpas ti kararagna! (Daniel 9:20- 23) Awan makalapped ken Jehova a tumulong ken mangpabileg kadagidiay ay-ayatenna. - Salmo 118:6. Kuna ti Biblia a "ni Jehova awan iti angin . . . , iti panagkintayeg . . . , iti apuy." Saan a kas kadagiti agdaydayaw kadagiti parparbo a didios ti nakapar- suaan, dagiti adipen ni Jehova dida biroken ti Dios kadagiti puersa ti naka- parsuaan. Yantangay naindaklan unay ti Dios, saan a kabaelan a laonen ti aniaman kadagiti pinarsuana. - 1 Ar-ari 8:27. 15. Iti ania a panggep nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna mainaig ka- dagiti adipenna, ket kasano a naiparangarang daytoy iti kasasaad ni Elias? 16. Apay a maliwliwatayo a mangpanunot iti naindaklan a pannakabalin ni Jehova? 43
44 UMADANIKA KEN JEHOVA Narigat Kadi ti Umadani iti Dios Gapu iti Pannakabalinna? 17 Pagbutngantayo kadi ti Dios gapu iti pannakabalinna? Ag- padpada a wen ken saan ti sungbattayo. Wen, gapu ta daytoy a galad ipaayannatayo iti umdas a rason tapno maaddaan iti na- diosan a panagbuteng, ti nauneg a panagamanga ken panagra- em nga inusigtayo iti apagbiit iti immun-una a kapitulo. Sigun iti Biblia, ti kasta a panagbuteng isu "ti punganay ti sirib." (Salmo 111:10) Ngem sumungbattayo met iti saan, gapu ta ti pannakaba- lin ti Dios dinatay ipaayan iti panggapuan a makarikna iti panag- sidduker wenno panagbain nga umadani kenkuana. 18 "Ti pannakabalin posible a mangituggod iti kinadakes; ti naan- anay a pannakabalin sigurado a mangituggod iti kinadakes." Kas- ta ti insurat ti Ingles a historiador a ni Lord Acton idi 1887. Madag- dagullit dagita a sasaona, nalabit gapu ta nakaad-adu ti mamati a pudno unay dayta. Maulit-ulit a pasingkedan ti historia a masan- san nga abusuen dagiti imperpekto a tattao ti pannakabalinda. (Eclesiastes 4:1; 8:9) Gapu iti daytoy, adu ti di agtalek kadagiti ad- daan pannakabalin ken adaywanda ida. Yantangay naan-anay ti pannakabalin ni Jehova, dimmakes aya gapu iti dayta? Sigurado a saan! Kas naammuantayon, nasantuan ti Dios, awan a pulos ti ki- nadakes kenkuana. Ni Jehova ket saan a kas kadagiti imperpekto a lallaki ken babbai nga addaan pannakabalin iti daytoy nagdakes a lubong. Dina pulos inabuso ti pannakabalinna, ket dinanto pulos aramiden dayta. 19 Laglagipem, saan laeng a ti pannakabalin ti galad ni Jehova. Kasapulan met nga adalentayo ti kinahustisia, sirib, ken ti ayatna. Ngem ditay koma panunoten a nainget ken mekanikal ti pannaka- iparangarang dagiti galad ni Jehova, a kasla ketdin inusarna laeng a saggaysa dagita. Maisupadi iti dayta, makitatayto kadagiti suma- ganad a kapitulo a kanayon nga usaren ni Jehova ti pannakabalin- na a maitunos iti kinahustisia, sirib, ken ayatna. Utobem ti sabali 17. Iti ania nga anag nga agbutengtayo gapu iti pannakabalin ni Jehova, ngem saan a mangpataud dayta iti ania a kita ti panagbuteng? 18. (a) Apay nga adu ti di agtalek kadagiti mannakabalin a tattao? (b) Kasa- notayo nga ammo a saan a dumakes ni Jehova gapu iti pannakabalinna? 19, 20. (a) Kanayon nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna a maitunos iti ania a dadduma pay a galad, ket apay a makaliwliwa daytoy? (b) Kasanom nga iyilustrar ti panagteppel ni Jehova, ket apay a makaay-ayo dayta kenka?
"NI JEHOVA . . . DAKKEL ITI PANNAKABALIN" Salsaludsod a Pagmennamennaan 2 Cronicas 16:7-13 Kasano nga ipakita ti ehemplo ni Ari Asa a napeggad ti di agtalek iti pannakabalin ni Jehova? Salmo 89:6-18 Ania ti epekto ti pannakabalin ni Jehova kadagiti agday- dayaw kenkuana? Isaias 40:10-31 Kasano ti pannakailadawan ditoy ti pannakabalin ni Je- hova, kasano ti kadakkel dayta, ken kasano a magunggonaantayo iti day- ta kas indibidual? Apocalipsis 11:16-18 Ania ti inkari ni Jehova nga aramidenna babaen ti pannakabalinna iti masanguanan, ket apay a makaliwliwa daytoy kada- giti pudno a Kristiano? pay a galad ti Dios, ti galad a gistay di masarakan kadagiti agtutu- ray iti lubong - ti panagteppel. 20 Ipapanmo nga adda naam-ammom a tao a nakadakdakkel ken nabileg nga uray la pagalusiisennaka. Ngem idi agangay, madlaw- mo a kasla nasingpet. Kanayon a sidadaan ken magagaran a ma- ngusar iti pannakabalinna a tumulong ken mangsalaknib kadagiti tattao, nangnangruna kadagiti awanan gaway ken nakapuy. Dina pulos abusuen ti bilegna. Makitam a padpadaksenda nga awan gapgapuna, ngem kaskasdi a kalmado, nadayaw, ken naasi pay. Si- gurado a masdaawka a mangpampanunot no maipakitam ngata ti kasta a kinasingpet ken panagteppel, nangnangruna no kasta ti ki- napigsam! Bayat nga ad-adda a maam-ammom dayta a tao, saan ngata a suminged ti riknam kenkuana? Ad-adu nga amang ti pang- gapuantayo nga umadani ken Jehova a mannakabalin-amin. Usi- gem ti intero a sasao a nakaibatayan ti paulo daytoy a kapitulo: "Ni Jehova nabannayat nga agunget ken dakkel iti pannakabalin." (Na- hum 1:3) Saan a sidadarasudos nga usaren ni Jehova ti pannaka- balinna maibusor kadagiti tattao, uray pay kadagiti nadangkes. Naalumamay ken naasi. "Nabannayat nga agunget" nupay ma- min-adu a maparurodda. - Salmo 78:37-41. 21 Usigem ti panagteppel ni Jehova iti sabali a punto de bista. No 21. Apay a di piliten ni Jehova nga aramiden dagiti tattao ti pagayatanna, ket ania ti isuro daytoy kadatayo maipapan kenkuana? 45
46 UMADANIKA KEN JEHOVA saan a limitado ti pannakabalinmo, panagkunam dika ngata ma- sulisog sagpaminsan a mangpilit kadagiti tattao a mangaramid iti kayatmo? Nupay mannakabalin unay ni Jehova, dina piliten da- giti tattao nga agserbi kenkuana. Nupay ti panagserbi iti Dios ti kakaisuna a pamay-an tapno agbiagtayo nga agnanayon, dinatay piliten ni Jehova nga agserbi kenkuana. Imbes ketdi, siaasi a pada- yawanna ti tunggal indibidual babaen ti panangitedna kadakuada iti wayawaya nga agpili. Mangpakdaar maipapan kadagiti ibunga ti di umiso a panagpili ken ibagana dagiti gunggona ti nasayaat a panagpili. Ngem bay-anna a datayo ti agpili. (Deuteronomio 30: 19, 20) Saan a pulos a kayat ni Jehova ti mapilpilit a panagserbi wenno maigapu laeng iti panagsidduker iti nakaskasdaaw a pan- nakabalinna. Sapsapulenna dagidiay agserbi kenkuana a situtu- lok, a maigapu iti ayat. - 2 Corinto 9:7. 22 Kitaentayo ti maysa pay a rason no apay a ditay koma aga- linggaget iti Mannakabalin-amin a Dios. Mabuteng dagiti man- nakabalin a tattao a mangiburay iti pannakabalinda iti sabsabali. Ngem maragsakan ni Jehova a mangted iti pannakabalin kadagi- ti nasungdo nga agdaydayaw kenkuana. Mangipapaay iti dakkel nga autoridad kadagiti sabsabali, kas iti Anakna. (Mateo 28:18) Mangmangted met ni Jehova iti pannakabalin kadagiti adipenna iti sabali pay a wagas. Ilawlawag ti Biblia: "Kukuam, O Jehova, ti kinanaindaklan ken ti kinamannakabalin ken ti kinapintas ken ti kinatan-ok ken ti dayaw; ta ti isuamin nga adda iti langlangit ken iti daga kukuam. . . . Ita imam adda bileg ken kinamannakabalin, ket ita imam adda pannakabael a panamagbalin a naindaklan ken panangipaay iti pigsa iti isuamin." - 1 Cronicas 29:11, 12. 23 Wen, maragsakan ni Jehova a mangted kenka iti pigsa. Ik- kanna pay iti "pannakabalin a nalablabes ngem ti gagangay" da- gidiay agtarigagay nga agserbi kenkuana. (2 Corinto 4:7) Saan kadi a suminged ti riknam iti daytoy nabileg a Dios, a mangusar iti pannakabalinna kadagiti kasta a naasi ken nalinteg a wagas? Iti sumaganad a kapitulo, ipamaysatayo nga ammuen no kasano nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna nga agparsua. 22, 23. (a) Ania ti mangipakita a maragsakan ni Jehova a mangted iti pan- nakabalin kadagiti sabsabali? (b) Ania ti usigentayo iti sumaganad a kapi- tulo?
K A P I T U L O 5 Pannakabalin nga Agparsua - "Ti Nangaramid iti Langit ken Daga" NAPADASAM kadin ti nagtakder iti asideg ti apuy iti nalam-ek a rabii? Nalabit inyasidegmo dagiti imam iti kalkalainganna a ka- adayo iti apuy tapno matagiragsakmo ti aginudo. No naasideg- ka unay, makasinit ti pudotna. No adayoka unay, pagkutimer- merennaka ti nalamiis nga angin ti rabii. 2 Adda "apuy" a mangpabara iti kudiltayo iti aldaw. Sumsum- ged dayta nga "apuy" iti agarup 150 milion a kilometro ti kaada- yona! Anian a nagbileg ti init yantangay mariknam ti pudot- na nupay kasta ti kaadayona! Ngem rikrikusen ti daga dayta a nakaam-amak a thermonuclear nga urno iti kalkalainganna a ka- adayo. No asideg unay, maatianan ti daga; no adayo unay, agye- lo amin a danum. Di mabalin ti agbiag iti planetatayo no mapa- samak ti aniaman kadagita. Malaksid iti kinapateg dayta iti biag ditoy daga, nadalus met ken makagunggona ti lawag ti init, ken makaay-ayo pay. - Eclesiastes 11:7. 3 Nupay kasta, saan unay a pampanunoten ti kaaduan a tattao ti pateg ti init, nupay agpannuray iti dayta ti biagda. Gapuna, naikapisda iti maisuro kadatayo ti init. Kuna ti Biblia maipapan ken Jehova: "Sika insaganam ti silaw, ti mismo nga init." (Salmo 74:16) Wen, ti init itan-okna ni Jehova, "ti Nangaramid iti langit ken daga." (Salmo 19:1; 146:6) Maysa laeng dayta kadagiti di ma- bilang a banag iti langlangit a mangisuro kadatayo maipapan iti naindaklan a pannakabalin ni Jehova nga agparsua. Usigentayo nga ad-adda pay ti dadduma kadagitoy sa kalpasanna, isublatta- yo nga usigen ti daga ken dagiti agbibiag ditoy. Tapno mailadawam ti kaadayo dayta a nagdakkel a numero, panunotem daytoy: No agkotseka iti kasta ti kaadayona - uray agpatarayka iti 160 a kilo- metro kada oras, a 24 nga oras iti inaldaw - daliasatem dayta iti nasurok a sa- ngagasut a tawen! 1, 2. Kasano nga idemostra ti init ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua? 3. Ania a napateg a kinapudno ti paneknekan ti init?
48 UMADANIKA KEN JEHOVA Ni Jehova 'insaganana ti silaw, ti mismo nga init' "Itangadyo Dagiti Matayo Sadi Ngato ket Kitaenyo" 4 Nalabit ammomon a ti inittayo ket maysa a bituen. Kasla dak- dakkel ngem kadagiti bituen a makitatayo iti rabii gapu ta asideg unay dayta no idilig kadagidiay a bituen. Kasano ti kabilegna? Agarup 15,000,000 degrees Celsius ti kapudot ti bugas ti init. No koma ta makaalaka iti kas ti kabassit ti ulo ti aspili iti bugas ti init ket ipanmo ditoy daga, madangranka iti dayta nagbassit a gu- buayan ti pudot uray 140 a kilometro ti kaadayom manipud iti dayta! Kada segundo, ti enerhia a parparuaren ti init ket katupag ti panagbettak ti ginasgasut a milion a nuklear a bomba. 5 Nakadakdakkel ti init, ta malaonna ti nasurok a 1,300,000 a planeta a kas ti kadakkel ti dagatayo. Dakkel kadi unay a bituen ti init? Saan, awagan dayta dagiti astronomo a yellow dwarf. In- surat ni apostol Pablo a "ti bituen naiduma ti dayagna iti sabali a bituen." (1 Corinto 15:41) Dina ammo idi ti kinapudno dagita a naipaltiing a sasao. Adda bituen a nakadakdakkel a no maipan koma iti mismo nga ayan ti init, masakupanna ti dagatayo. Ti sa- bali pay a higante a bituen a no maipan sadiay ket sakupenna ti 4, 5. Kasano ti kabileg ken kadakkel ti init, ngem kasano a mayasping day- ta iti dadduma a bituen?
PANNAKABALIN NGA AGPARSUA Saturn - nupay nakaad-adayo dayta a planeta manipud iti daga, a dinaliasat ti lugan iti law-ang iti uppat a tawen, iti kapardas a nasurok nga 40 a daras a naparpartak ngem iti maiputok a bala ti nabileg a paltog! 6 Ad-adda pay a nakaskasdaaw ti kaadu dagiti bituen ngem iti kadakkelda. Kinapudnona, iparipirip ti Biblia a di mabilang da- giti bituen, a kas ti karigat ti panangbilang kadagiti "darat ti baybay." (Jeremias 33:22) Ipasimudaag daytoy nga ad-adu nga amang dagiti bituen ngem iti makita ti mismo a mata. Kinapud- nona, no timmangad koma iti rabii ti maysa a mannurat iti Bib- lia, a kas ken Jeremias, ket pinadasna a bilangen dagiti makitana a bituen, nakabilang laeng koma iti tallo a ribu wenno ad-adu pay, ta kasta laeng ti kaadu ti makita ti mata ti tao iti naariwanas 6. Kasano ti panangipakita ti Biblia a nakaskasdaaw ti kaadu dagiti bituen no iti imatang ti tao? "Isuda amin awaganna sigun a mismo iti nagan" 49
50 UMADANIKA KEN JEHOVA a rabii. Mabalin a mayasping dayta iti kaadu ti sangarakem laeng a darat. Ngem kinapudnona, nakaskasdaaw ti kaadu dagiti bi- tuen, a kas kadagiti darat ti baybay. Siasino ti makabilang iti kasta a kaadu? 7 Sumungbat ti Isaias 40:26: "Itangadyo dagiti matayo sadi nga- to ket kitaenyo. Siasino ti namarsua kadagitoy a banag? Isu Day- diay mangiruruar iti buyotda sigun a mismo iti bilang, isuda amin awaganna sigun a mismo iti nagan." Kuna ti Salmo 147:4: "Bilangenna ti dagup dagiti bituen." Mano "ti dagup dagiti bi- tuen"? Saan a simple dayta a saludsod. Pattapattaen dagiti astro- nomo nga adda nasurok a 100 bilion a bituen iti laeng galaksi- tayo a Milky Way. Ngem maysa laeng daytoy kadagiti adu a galaksi, ket adu kadagita ti addaan iti ad-adu pay a bituen. Kasa- no ti kaadu dagiti galaksi? Pattapattaen ti dadduma nga astrono- mo a 50 bilion. Dagiti dadduma pattapattaenda a nalabit 125 bi- lion. No kasta, saan pay ketdi a kabaelan ti tao nga ammuen ti bilang dagiti galaksi, nangnangruna pay ti eksakto a dagup da- giti binilion a bituen a linaonda. Ngem ammo ni Jehova ti bi- langda. Kasta met, inagananna ti kada bituen! 8 Ad-adda pay nga agamangatayo no utobentay ti kadakkel da- giti galaksi. Napattapatta a ti rukod ti galaksi a Milky Way ket agarup 100,000 a light-year no ballasiwen. Iladawam ti silnag ti lawag nga agdaliasat iti nakaskasdaaaw a kapartak a 300,000 a ki- lometro kada segundo. Dayta a lawag lasatenna ti galaksitayo iti Ipagarup ti dadduma a nagusar dagiti tattao idi tiempo ti Biblia iti nag- kauna a teleskopio. Irasonda a no saan a nausar ti teleskopio, kasano koma a naammuan dagidiay a tattao idi ti naruay ken di mabilang a kaadu dagiti bi- tuen? Ti kasta a pattapatta nga awan nakaibatayanna ket panangilaksid ken Jehova, ti Autor ti Biblia. - 2 Timoteo 3:16. Panunotem no kasano ti kabayag uray laeng ti panangbilang iti 100 bi- lion a bituen. No makabilangka iti maysa iti kada segundo - ket itultuloymo ti agbilang iti 24 nga oras iti inaldaw - agpaut dayta iti 3,171 a tawen! 7. (a) Agarup mano a bituen ti linaon ti galaksitayo a Milky Way, ket kasa- no kadakkel dayta a bilang? (b) Apay a makapainteres ti kinapudno a mari- gatan dagiti astronomo a mangbilang kadagiti galaksi, ket ania ti isuro day- toy kadatayo maipapan iti pannakabalin ni Jehova nga agparsua? 8. (a) Kasanom nga ilawlawag ti kadakkel ti galaksi a Milky Way? (b) Iti ania a wagas nga iyurnos ni Jehova ti panaggaraw dagiti nailangitan a banag?
PANNAKABALIN NGA AGPARSUA 100,000 a tawen! Ket dakdakkel iti adu a daras ti dadduma a ga- laksi no idilig iti galaksitayo. Kuna ti Biblia nga 'iyunnat' ni Je- hova dagitoy a nakalawlawa a langlangit a kasla maysa laeng a lupot. (Salmo 104:2) Iyurnosna met ti panaggaraw dagitoy a par- sua. Manipud iti kabassitan a tulnek ti tapok dagiti bituen aging- ga iti kabibilgan a galaksi, agtignayda amin a maitunos kadagiti pisikal a linteg nga impasdek ken pinaandar ti Dios. (Job 38:31- 33) Gapuna, ti eksakto a panagtignay dagiti nailangitan a banag ket inyasping dagiti sientista kadagiti garaw ti komplikado a sala a ballet! Gapuna, panunotem Daydiay nangparsua kadagitoy a banag. Dika aya agamanga iti Dios nga addaan iti kasta a nain- daklan a pannakabalin nga agparsua? "Ti Nangaramid iti Daga Babaen iti Pannakabalinna" 9 Ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua ket agminar iti daga a pagtaengantayo. Siaannad nga insaadna ti daga iti daytoy nag- lawa nga uniberso. Patien ti dadduma a sientista nga adu ti ga- laksi a kasla di mabalin a pagyanan ti biag no idilig iti planeta- tayo. Nabatad a di nairanta a pagyanan ti biag ti adu a paset ti galaksitayo a Milky Way. Napusek kadagiti bituen ti tengnga ti galaksi. Nakaro ti radiasion, ken masansan a gistay agdidin- nungpar dagiti bituen. Dagiti igid ti galaksi ket awanan iti adu nga elemento a nasken iti biag. Apagpagisu ti pannakaipuesto ti sistema solartayo iti nagbaetan dagita a nakaro a kasasaad. 10 Magunggonaan ti Daga gapu iti adayo ngem higante a salak- nib - ti planeta a Jupiter. Yantangay nasurok a sangaribu a daras a dakdakkel ngem iti Daga, nakaam-amak ti kapigsa ti epekto ti grabidad ti Jupiter. Ti resultana? Igupen wenno isiasina dagi- ti banag a lumasat iti tangatang. Pattapattaen dagiti sientista a no saan a gapu iti Jupiter, nakarkaro koma iti 10,000 a daras ti panagtudo dagiti makadadael a banag ditoy daga ngem iti ag- dama. Ad-adda pay a makapainteres, naparaburan ti dagatayo iti naisangsangayan a satellite - ti bulan. Malaksid iti pintas ken 9, 10. Kasano nga agminar ti pannakabalin ni Jehova no mainaig iti pan- nakaipuesto ti sistema solartayo, ti Jupiter, ti daga, ken ti bulan? 51
52 UMADANIKA KEN JEHOVA 'raniagna iti rabii,' ti bulan ti mangtengtengngel iti patinayon ken saan nga agbalbaliw a panaglikig ti daga. Dayta a panaglikig ti pakaigapuan ti permanente ken masinunuo a paniempo ti daga - sabali pay a pagimbagan unay ti biag ditoy. 11 Ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua ket agminar iti amin nga aspeto ti pannakadisenio ti daga. Usigem ti atmospe- ra, nga agserbi kas pangsalaknib a kalasag. Mangpatpataud ti init kadagiti nasayaat ken makapapatay a silnag. No dumanon dagiti makapapatay a silnag iti makinngato nga atmospera ti daga, pagbalinenda nga ozone dagiti ordinario nga oksihena. Kas resultana, ti napataud nga ozone layer ti mangagsep iti kaa- duan kadagita a silnag. Kayariganna, nadisenio ti planetatayo nga addaan iti bukodna a pangsalaknib a payong! 12 Maysa laeng dayta nga aspeto ti atmosperatayo, a buklen ti komplikado a panaglalaok dagiti gas a maitutop unay a mang- sustento kadagiti parsua nga agbibiag ditoy daga wenno iti ta- ngatang. Maysa kadagiti nakaskasdaaw iti atmospera isu ti siklo ti danum. Kada tawen, ipangato ti init ti nasurok nga 400,- 000 kilometro kubiko a danum kas alingasaw manipud kadagiti taaw ken baybay ti daga. Dagita a danum ti mangbukel kadagiti ulep, nga iwaras dagiti angin ti atmospera. Daytoy a nasagat ken napasin-awen a danum ti agtinnag kas tudo, niebe, ken yelo, a mangnayon manen kadagiti abasto a danum. Maitunos dayta iti kuna ti Eclesiastes 1:7: "Amin dagiti ayus iti kalam-ekna ma- panda iti baybay, kaskasdi a ti met laeng baybay saan a mapno. Iti lugar a papanan dagiti ayus iti kalam-ekna, sadiay agsubli- da tapno mapanda." Ni Jehova laeng ti makapataud iti kasta a siklo. 13 Sadinoman a pakakitaantayo iti biag, makitatayo ti ebiden- sia ti pannakabalin ti Namarsua. Manipud kadagiti nakaskas- 11. Kasano a nadisenio ti atmospera ti daga tapno agserbi kas pangsalaknib a kalasag? 12. Kasano a ti siklo ti danum iti atmospera iyilustrarna ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua? 13. Ania nga ebidensia ti pannakabalin ti Namarsua ti makitatayo kadagiti mulmula ken iti daga?
PANNAKABALIN NGA AGPARSUA daaw a kayo ti sequoia a nangatngato pay ngem iti 30 a kadsaa- ran a patakder agingga kadagiti mikroskopiko a mulmula a na- kaad-adu iti taaw ken mangipapaay iti adu kadagiti oksihena nga ang-angsentayo, agminar kadagita ti pannakabalin ni Jeho- va nga agparsua. Ti mismo a daga ket napno kadagiti sibibiag a banag - igges, fungi, ken mikrobio, nga agtitinnulong iti kom- plikado a wagas tapno dumakkel dagiti mula. Maitutop ti kuna ti Biblia nga adda bileg ti daga. - Genesis 4:12. 14 Awan duadua, ni Jehova "ti Nangaramid iti daga babaen iti pannakabalinna." (Jeremias 10:12) Makita ti pannakabalin ti Dios uray kadagiti kabassitan a parsuana. Kas pagarigan, napus- puskol ti maysa a buok ti tao ngem kadagiti agaabay a maysa a milion nga atomo. Ken uray no mapadakkel ti maysa nga ato- mo agingga iti katayag ti 14 a kadsaaran a patakder, ti nucleus- na ket kas ti kadakkel ti maysa laeng nga asin a masarakan iti maikapito a kadsaaran. Kaskasdi, dayta a nakabasbassit a nu- cleus ti gubuayan ti nakaam-amak a puersa iti nuklear nga eks- plosion! "Tunggal Agang-anges a Banag" 15 Ti sabali pay a nabatad a pammaneknek iti pannakabalin ni Jehova nga agparsua ket masarakan kadagiti naruay nga animal ditoy daga. Dakamaten ti Salmo 148 ti adu kadagiti banag a ma- ngidayaw ken Jehova, ket kastoy ti iraman ti bersikulo 10: "Da- kayo nga atap nga an-animal ken dakayo amin a naamo nga an- animal." Tapno ipakitana no apay a rumbeng nga agamanga ti tao iti Namarsua, iti naminsan dinakamat ni Jehova ken ni Job ti maipapan kadagiti animal a kas iti leon, sebra, atap a toro, Be- hemot (wenno hipopotamo), ken Leviatan (nalawag a ti buaya). Ania ti kayatna nga ipaganetget? No agamanga ti tao kadagitoy a nabileg, nakabutbuteng, ken naatap a parsua, saan aya nga ad- adda pay koma nga agamanga iti Namarsua kadagita? - Job, ka- pitulo 38-41. 14. Ania a potensial a puersa ti adda uray iti nakabasbassit nga atomo? 15. Babaen ti panangdakamatna iti nadumaduma nga atap nga animal, ania a leksion ti insuro ni Jehova ken Job? 53
54 UMADANIKA KEN JEHOVA 16 Dakamaten met ti Salmo 148:10 dagiti "nagpayak a tumata- yab." Panunotem laengen ti nadumaduma a kitada! Dinakamat ni Jehova ken ni Job ti maipapan iti abestrus, a "katawaanna ti kabalio ken ti nakasakay iti dayta." Kinapudnona, nupay di ma- katayab daytoy 2.5 metro ti katayagna a tumatayab, matarayna ti 65 a kilometro kada oras, nga agingga iti 4.5 metro ti kada as- kawna! (Job 39:13, 18) Iti sabali a bangir, iti ngatuen ti taaw ti kaaduan nga ayan ti albatross kabayatan ti panagbiagna. Kadaw- yanna nga agalindayag daytoy a tumatayab, ket agarup 3 metro ti kaatiddog dagiti payakna no nakaukrad. Mabalinna ti agam- payag iti adu nga oras a di agpayakpak. Maisupadi kadagita, ti bee hummingbird ti kabassitan a tumatayab ditoy lubong tangay dua a pulgada laeng ti kaatiddogna. Makapagpayakpak agingga iti 80 a daras iti maysa a segundo! Dagita a hummingbird, a ru- mimatrimat a kunam la no babassit a nagpayak a saniata, maba- linda ti agintek a kas kadagiti helikopter ken makatayabda pay a paatras. 17 Kuna ti Salmo 148:7 nga uray dagiti "ulimaw ti baybay" ket idaydayawda ni Jehova. Panunotem ti ibagbaga dagiti adu kas ti kadakkelan nga animal iti daytoy a planeta, ti blue whale. Day- toy nga "ulimaw" ti taaw mabalin a dumakkel iti 30 metro wen- no at-atiddog pay. Maabutna ti kas iti kadagsen ti pangen ti 30 a nataengan nga elepante. Ti dilana laengen ket kasla kadagsen ti maysa nga elepante. Kasla bassit a kotse ti kadakkel ti pusona. Maminsiam laeng iti kada minuto ti panagpitik daytoy nakadak- dakkel nga organo - saan a kas iti puso ti hummingbird nga ag- pitik iti agarup 1,200 a daras iti kada minuto. Adda urat ti blue whale a nakadakdakkel a mabalin pay nga agkaradap iti unegna ti maysa nga ubing. Sigurado a matignay ti pusotayo a mang- yebkas iti pammaregta a masarakan iti ngudo ti libro dagiti Sal- mo: "Tunggal agang-anges a banag - idaydayawna koma ni Jah." - Salmo 150:6. 16. Ania ti pagsiddaawam maipapan iti dadduma kadagiti tumatayab a pi- narsua ni Jehova? 17. Kasano ti kadakkel ti blue whale, ket ania ti natural a konklusiontayo kalpasan ti panangutobtayo kadagiti animal a pinarsua ni Jehova?
PANNAKABALIN NGA AGPARSUA Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 8:3-9 Kasano a dagiti parsua ni Jehova maisuroda kadatayo ti kinapa- kumbaba? Salmo 19:1-6 Ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua mabalin a gutugoten- natayo a mangaramid iti ania, ken apay? Mateo 6:25-34 Kasano a ti panangutob iti pannakabalin ni Jehova nga ag- parsua tulongannatayo a mangsaranget iti panagdanag ken mangikeddeng kadagiti rumbeng nga ipangpangrunatayo iti biag? Aramid 17:22-31 Kasano a ti panangusar ni Jehova iti pannakabalin nga ag- parsua isurona kadatayo a di umiso ti agrukbab iti didiosen ken saan nga adayo ti Dios kadatayo? Agsursurotayo Manipud iti Pannakabalin ni Jehova nga Agparsua 18 Ania ti masursurotayo iti panangusar ni Jehova iti pannaka- balinna nga agparsua? Agamangatayo unay iti kinanadumadu- ma dagiti parsua. Indir-i ti maysa a salmista: "Anian a nagadu ti aramidmo, O Jehova! . . . Ti daga napno kadagiti pinataudmo." (Salmo 104:24) Pudno unay dayta! Nabigbigen dagiti biologo ti nasurok a maysa a milion a kita dagiti sibibiag a banag ditoy daga; kaskasdi, nagduduma ti opinionda no maipapan iti kaadu ti kita dagiti sibibiag a banag, nga adda agkuna a 10 milion, 30 milion, wenno ad-adu pay. No dadduma, ti maysa a pintor ket nalabit saanen a makapanunot iti baro a banag nga ipintana. Maisupadi iti dayta, nabatad a saan a limitado ti kinamanagpar- tuat ni Jehova - ti pannakabalinna nga agpartuat ken agparsua kadagiti baro ken nagduduma a banag. 19 Ti panangusar ni Jehova iti pannakabalinna nga agparsua isurona kadatayo ti maipapan iti kinasoberanona. Ti mismo a sao a "Namarsua" ti mangilasin ken Jehova manipud iti isuamin a banag iti uniberso, nga amin dagita ket "parsua." Uray ti bug- bugtong nga Anak ni Jehova, a nagserbi kas "nasigo a managob- ra" kabayatan ti panamarsua, di pulos naawagan iti Biblia a Na- marsua wenno kadua a Namarsua. (Proverbio 8:30; Mateo 19:4) 18, 19. Kasano ti kinanadumaduma dagiti sibibiag a banag nga inaramid ni Jehova ditoy daga, ket ania ti isuro kadatayo ti sangaparsuaan maipapan iti kinasoberanona? 55
56 UMADANIKA KEN JEHOVA Imbes ketdi, isu "ti inauna iti isuamin a parsua." (Colosas 1:15) Yantangay ni Jehova ti Namarsua, adda naan-anay a kalintegan- na a mangusar iti naisangsangayan a katan-okan a pannakaba- lin iti intero nga uniberso. - Roma 1:20; Apocalipsis 4:11. 20 Insardeng kadin ni Jehova nga usaren ti pannakabalinna nga agparsua? Bueno, kuna ti Biblia nga idi nairingpas ni Jehova ti panamarsuana iti maikanem nga aldaw ti panamarsua, "nagina- na iti maikapito nga aldaw iti amin a gapuananna nga inaramid- na." (Genesis 2:2) Impasimudaag ni apostol Pablo nga agpaut iti rinibu a tawen daytoy maikapito nga "aldaw," gapu ta agtul- tuloy pay laeng dayta idi kaaldawanna. (Hebreo 4:3-6) Ngem ti kadi 'inana' kayatna a sawen a saanen a pulos nga agtartrabaho ni Jehova? Saan, di pulos sumardeng ni Jehova nga agtrabaho. (Salmo 92:4; Juan 5:17) No kasta, ti panaginanana sigurado nga agaplikar laeng iti panagsardeng ti pisikal a panamarsuana no maipapan iti daga. Nupay kasta, di pulos nagsardeng ti trabaho- na a panangtungpal kadagiti panggepna. Dayta a trabaho rama- nenna ti pannakaipaltiing ti Nasantuan a Kasuratan. Nairaman pay iti trabahona ti panangpataud iti "baro a parsua," a maisa- laysayto iti Kapitulo 19. - 2 Corinto 5:17. 21 Inton agpatinggan ti aldaw ti panaginana ni Jehova, maiba- gananton a "nasayaat unay" dagiti amin a gapuananna ditoy daga, a kas ti naikunana iti ngudo dagiti innem nga aldaw ti pa- namarsua. (Genesis 1:31) Makitanto no kasano ti kayatna a pa- nangusar iti mangnibinibi a pannakabalinna nga agparsua. Iti aniaman a kasasaad, masiguradotayo nga agtultuloyto a pagsid- daawennatayo ti panangusar ni Jehova iti pannakabalinna nga agparsua. Iti agnanayon, ad-adunto pay ti maadaltayo maipa- pan ken Jehova babaen kadagiti parsuana. (Eclesiastes 3:11) Ba- yat nga ad-adu ti maadaltayo maipapan kenkuana, ad-addanto pay ti panagamangatayo - ken ad-adda a sumingedtay iti Nain- daklan a Namarsua kadatayo. 20. Iti ania nga anag a naginana ni Jehova sipud idi nairingpas ti panamar- suana ditoy daga? 21. Kasano a ti pannakabalin ni Jehova nga agparsua apektarannanto iti ag- nanayon dagiti matalek a tattao?
K A P I T U L O 6 Pannakabalin a Mangdadael - "Ni Jehova ket Malalaki a Mannakigubat" NAIPIT dagiti Israelita - naipasungalngalda iti nagbaetan dagi- ti di masang-at a bakras ti bantay ken di maballasiw a baybay. Sirurungsot a kumamkamat ti naulpit a manangikisap a bu- yot dagiti Egipcio, a determinado a mangtalipupos kadakuada. Nupay kasta, indagadag ni Moises iti ili ti Dios a dida maawa- nan iti namnama. Impasiguradona kadakuada: "Makirupakto a mismo ni Jehova maipaay kadakayo." - Exodo 14:14. 2 Nupay kasta, agparang nga immawag ni Moises ken Jehova, ket kastoy ti sungbat ti Dios: "Apay nga agtultuloyka nga umkis kaniak? . . . Itag-aymo ta sarukodmo ket iyunnatmo ta imam iti rabaw ti baybay ket pagbisngayem." (Exodo 14:15, 16) Iladawam laengen dagiti simmaganad a pasamak. Dagus a binilin ni Je- hova ti anghelna, ket immalis iti likudan ti Israel ti munmon nga ulep, a nalabit nabistrad a kasla pader ket linapdanna ti ira- raut dagiti Egipcio. (Exodo 14:19, 20; Salmo 105:39) Inyunnat ni Moises ti imana. Babaen ti napigsa nga angin, nagbisngay ti baybay. Kas man la nagbalay dagiti danum ken nagtakderda a kasla pader, a nangilukat iti dalan nga apagisu ti kalawana a pag- naan ti intero a nasion! - Exodo 14:21; 15:8. 3 Idi makita ni Faraon daytoy a pannakaiparangarang ti pan- nakabalin, imbilinna koman nga agsanud dagiti buyotna. Im- bes ketdi, imbilin ni natangsit a Faraon a dumarupda. (Exo- do 14:23) Sidadarasudos a simmalog dagiti Egipcio iti lansad ti baybay tapno kumamatda, ngem nagkaribusoda idi mang- rugi a maikkat ti pilid dagiti karuaheda. Idi nakaballasiwen a Sigun iti Judio a historiador a ni Josephus, dagiti Hebreo ket "kinamat ti 600 a karuahe agraman ti 50,000 a kabaliero ken dagiti aduan armas a sol- dado nga agdagup iti 200,000." - Jewish Antiquities, II, 324 [xv, 3]. 1-3. (a) Ania a peggad ti naipasango kadagiti Israelita iti ima dagiti Egip- cio? (b) Kasano a nakirupak ni Jehova maipaay iti ilina?
PANNAKABALIN A MANGDADAEL sitatalged dagiti Israelita, imbilin ni Jehova ken ni Moises: "Iyunnatmo ta imam iti ngatuen ti baybay, tapno agsubli ti dandanum iti ngatuen dagiti Egipcio, kadagiti karuaheda a pa- kigubat ken kadagiti kabalieroda." Narpuog dagiti pader a da- num, a nanggabur ken Faraon ken kadagiti buyotna! - Exodo 14:24-28; Salmo 136:15. 4 Ti pannakaisalakan ti nasion ti Israel idiay Nalabaga a Bay- bay ket napateg a pasamak iti pakasaritaan ti pannakilangen ti Dios iti sangatauan. Sadiay a pinaneknekan ni Jehova nga isu ket "malalaki a mannakigubat." (Exodo 15:3) Ngem ania ti reak- sionmo iti daytoy a pannakailadawan ni Jehova? Agpayso, adu nga ut-ot ken ladingit ti inyeg ti gubat iti sangatauan. Ti kadi pa- nangusar ti Dios iti pannakabalinna a mangdadael ket kasla ad- adda a lapdannaka imbes a gutugotennaka nga umadani ken- kuana? Gubat ti Dios Kontra Kadagiti Gubat ti Tao 5 Naawagan ti Dios iti "Jehova ti buybuyot" iti agarup tallo gasut a daras iti Hebreo a Kasuratan ken namindua iti Kristia- no a Griego a Kasuratan. (1 Samuel 1:11) Kas Soberano nga Ag- turay, adda iti babaen ni Jehova ti nagdakkel a buyot dagiti anghel. (Josue 5:13-15; 1 Ar-ari 22:19) Nakaam-amak ti panna- kabalin daytoy a buyot a mangdadael. (Isaias 37:36) Makapala- dingit a panunoten ti pannakadadael dagiti tattao. Nupay kas- ta, laglagipentayo a dagiti gubat ti Dios ket saan a kas kadagiti awan kaes-eskanna a gubat ti tao. Mabalin a pagparangen dagi- ti panguluen ti militar ken politiko a nasayaat ti motiboda a makigubat. Ngem kanayon a nainaig iti kinaagum ken pana- gimbubukodan dagiti gubat ti tao. 4. (a) Ania ti pinaneknekan ni Jehova idiay Nalabaga a Baybay? (b) Ania ngata ti reaksion dagiti dadduma iti daytoy a pannakailadawan ni Jehova? 5, 6. (a) Apay a maitutop a maawagan ti Dios iti "Jehova ti buybuyot"? (b) Kasano a naiduma ti gubat ti Dios iti gubat ti tao? Idiay Nalabaga a Baybay, pinaneknekan ni Jehova nga isu ket "malalaki a mannakigubat" 59
60 UMADANIKA KEN JEHOVA 6 Maisupadi iti dayta, saan nga emosion ti mangtigtignay ken Jehova. Kuna ti Deuteronomio 32:4: "Ti Bato, naan-anay ti ara- midna, ta amin a daldalanna kinahustisia. Maysa a Dios ti ki- namatalek, a kenkuana awan ti di kinahustisia; isu nalinteg ken napalungdo." Kondenaren ti Sao ti Dios ti di makontrol a pungtot, kinauyong, ken kinaranggas. (Genesis 49:7; Salmo 11:5) No kasta, di pulos agaramid ni Jehova iti banag nga awan gapgapuna. Manmano nga usarenna ti pannakabalinna a mangdadael ken usarenna laeng dayta kas maudi a pamus- pusan. Maitunos dayta iti kinunana babaen ken Ezequiel a pro- petana: " 'Adda aya aniaman a ragsakko iti ipapatay ti maysa a nadangkes,' kuna ti Soberano nga Apo Jehova, 'ket saan nga iti panagtallikudna koma kadagiti dalanna ket pudno nga agtul- tuloy nga agbiag?' '' - Ezequiel 18:23. 7 Apay ngarud nga agusar ni Jehova iti pannakabalin a mang- dadael? Sakbay a sungbatantayo dayta, lagipentayo ni nalinteg a Job. Kinarit ni Satanas ni Job - ken kinapudnona, asinoman a tao - no makapagtalinaed ngata a natarnaw no masuot. Si- nungbatan ni Jehova dayta a karit babaen ti panangipalubos- na ken Satanas a mangsuot iti kinatarnaw ni Job. Kas resul- tana, nagsakit ni Job, napukawna dagiti kinabaknangna ken dagiti annakna. (Job 1:1-2:8) Gapu ta dina ammo dagiti naina- ig nga isyu, sibibiddut nga impagarup ni Job nga isu ket agsag- sagaba gapu iti di nainkalintegan a panangdusa ti Dios. Insa- ludsodna iti Dios no apay nga isu ti nagbalin a 'puntiria' ken 'kabusor.' - Job 7:20; 13:24. 8 Impabigbig ni agtutubo nga Eliu ti di umiso a panag- pampanunot ni Job, a kunana: "Kinunam, 'Ti kinalintegko ad- adda ngem iti kinalinteg ti Dios.' " (Job 35:2) Wen, minamaag a panunoten nga ad-adu ti ammotayo ngem iti Dios wenno ipapantayo a di nalinteg ti inaramidna. "Adayo koma iti pud- no a Dios nga agtignay a sidadangkes, ken iti Mannakabalin- amin nga agtignay a di nainkalintegan," kinuna ni Eliu. Idi 7, 8. (a) Ania ti sibibiddut nga impagarup ni Job maipapan iti panagsagsa- gabana? (b) Kasano nga inlinteg ni Eliu ti panagpampanunot ni Job maipa- pan iti daytoy? (c) Ania ti maadaltayo iti kapadasan ni Job?
PANNAKABALIN A MANGDADAEL agangay kinunana: "No maipapan iti Mannakabalin-amin, sa- antayo a naduktalan; isu natan-ok iti pannakabalin, ket ti kina- hustisia ken kinaruay ti kinalinteg saannanto a tagibassiten." (Job 34:10; 36:22, 23; 37:23) Masiguradotayo a no makidanga- dang ti Dios, adda nasayaat a panggapuanna a mangaramid iti kasta. Bayat a sipapanunottayo iti dayta, sukisokentayo ti dad- duma kadagiti makagapu no apay nga adda dagiti tiempo nga agbalin a mannakigubat ti Dios ti talna. - 1 Corinto 14:33. No Apay a Mapilitan a Makidangadang ti Dios ti Talna 9 Kalpasan ti panangidayawna iti Dios kas "malalaki a man- nakigubat," kinuna ni Moises: "Siasino kadagiti didios ti kas kenka, O Jehova? Siasino ti kas kenka, a pampaneknekam a mannakabalinka iti kinasanto?" (Exodo 15:11) Kasta met la- eng ti insurat ni propeta Habakuk: "Nasin-aw unay dagiti ma- tam tapno kumita iti dakes; ket saanmo a kabaelan ti kumi- ta iti riribuk." (Habakuk 1:13) Nupay ni Jehova ket Dios ti ayat, isu ket Dios met ti kinasanto, kinalinteg, ken kinahustisia. No dadduma, dagita a galad ti mangtignay kenkuana a mangusar iti pannakabalinna a mangdadael. (Isaias 59:15-19; Lucas 18:7) Gapuna, saan a mulitan ti Dios ti kinasantona no makidanga- dang. Imbes ketdi, makidangadang agsipud ta isu ket nasan- tuan. - Exodo 39:30. 10 Utobem ti situasion a timmaud kalpasan ti iyaalsa dagiti immuna nga agassawa, da Adan ken Eva, iti Dios. (Genesis 3: 1-6) No pinanuynoyanna ti kinakilloda, dinadael koman ni Je- hova ti mismo a saadna kas Soberano iti Uniberso. Kas maysa a nalinteg a Dios, napilitan a nangsentensia kadakuada iti ipa- patay. (Roma 6:23) Iti immuna a padto ti Biblia, impakaunana nga agbinnusorto dagiti mismo nga adipenna ken dagiti pasu- rot ti "serpiente," ni Satanas. (Apocalipsis 12:9; Genesis 3:15) 9. Apay a makidangadang ti Dios ti talna? 10. (a) Kaano ken kasano ti damo nga itataud ti situasion a nasken a maki- dangadang ti Dios? (b) Kasano laeng a marisut ti panagbinnusor a naipadto iti Genesis 3:15, ket ania dagiti pagsayaatanna iti nalinteg a sangatauan? 61
62 UMADANIKA KEN JEHOVA Pagangayanna, marisut laeng daytoy a panagbinnusor babaen ti pannakarumek ni Satanas. (Roma 16:20) Ngem dayta a pana- ngukom ket agresulta kadagiti agkakaimbag a bendision iti na- linteg a sangatauan, nga ikkatenna ti impluensia ni Satanas di- toy daga ken iwayaanna ti pannakaipasdek ti sangalubongan a paraiso. (Mateo 19:28) Agingga a di pay dimteng dayta a tiem- po, dagidiay makidasig ken Satanas agtultuloy a pagpeggaden- da ti pisikal ken naespirituan a kasasaad ti ili ti Dios. Sagpamin- san, kasapulan a bumallaet ni Jehova. Agtignay ti Dios Tapno Ikkatenna ti Kinadakes 11 Ti Layus idi kaaldawan ni Noe ti maysa a pagarigan iti kasta nga ibaballaet. Kuna ti Genesis 6:11, 12: "Ti daga nadadael iti imatang ti pudno a Dios ken ti daga napno iti kinaranggas. Ga- puna ti Dios nakitana ti daga ket, adtoy! nadadael, agsipud ta isuamin a lasag dinadaelna ti dalanna iti daga." Ipalubos ngata ti Dios a pukawen a mamimpinsan dagiti nadangkes ti morali- dad ditoy daga? Saan. Napilitan ni Jehova a mangyeg iti sanga- lubongan a layus tapno ikkatenna ditoy daga dagidiay napala- lo ti kinaranggas ken kinadakesda. 12 Umasping dayta iti panangukom ti Dios kadagiti Canaani- ta. Impalgak ni Jehova a ni Abraham ti pagtaudan ti 'bin-i' a pakabendisionan dagiti amin a pamilia ditoy daga. Maitunos iti dayta a panggep, inkeddeng ti Dios a maited kadagiti ka- putotan ni Abraham ti daga ti Canaan, daga a pagnanaedan idi dagiti tattao a naawagan iti Amoreo. Kasano a nainkalinte- gan ti Dios no pilitenna a papanawen dagitoy a tattao iti daga- da? Impakauna ni Jehova a saan pay a mapasamak dayta a pa- nangpapanaw iti las-ud ti 400 a tawen - agingga a 'dumteng iti pannakaan-anay' ti "biddut dagiti Amoreo." (Genesis 12:1-3; 13:14, 15; 15:13, 16; 22:18) Kabayatan dayta a tiempo, ad-adda Nabatad a ti termino nga "Amoreo" a nausar ditoy ramanenna amin nga umili ti Canaan. - Deuteronomio 1:6-8, 19-21, 27; Josue 24:15, 18. 11. Apay a napilitan ti Dios a mangyeg iti sangalubongan a layus? 12. (a) Ania ti impakauna ni Jehova maipapan iti 'bin-i' ni Abraham? (b) Apay a masapul idi a matalipupos dagiti Amoreo?
PANNAKABALIN A MANGDADAEL a dimmakes dagiti Amoreo. Nagraira ti idolatria, panangibuk- bok iti dara, ken narugit a seksual nga ar-aramid iti daga ti Ca- naan. (Exodo 23:24; 34:12, 13; Numeros 33:52) Dagiti umili pinapatayda pay dagiti ubbing babaen ti panangidatonda iti apuy. Ipalubos ngata ti nasantuan a Dios a maipasango ti ili- na iti kasta a kinadakes? Saan! Kinunana: "Narugit ti daga, ket mangyegakto iti dayta iti pannusa maipaay iti biddutna, ket ti daga isarwananto dagiti agnanaed kenkuana." (Levitico 18:21- 25) Nupay kasta, saan a basta pinapatay lattan ni Jehova dagiti umili. Naispal dagiti nalinteg a Canaanita, kas kada Rahab ken dagiti Gabaonita. - Josue 6:25; 9:3-27. Pannakidangadang a Maigapu iti Naganna 13 Gapu ta nasantuan ni Jehova, nasantuan ti naganna. (Levi- tico 22:32) Insuro ni Jesus kadagiti adalanna nga ikararagda: "Masantipikar koma ti naganmo." (Mateo 6:9) Natabbaawan ti nagan ti Dios gapu iti iyaalsa idiay Eden, a dayta ti nangkues- tion iti reputasion ti Dios ken ti wagas a panangiturayna. Di pulos panuynoyan ni Jehova ti kasta a pammardaya ken iyaal- sa. Obligado a mangikkat iti pakaumsian ti naganna. - Isaias 48:11. 14 Utobem manen dagiti Israelita. Bayat nga addada pay laeng idiay Egipto kas ad-adipen, kasla ubbaw idi ti kari ti Dios ken ni Abraham a babaen iti Bin-ina mabendisionanto dagiti amin a pamilia ditoy daga. Ngem babaen ti panangispal ken panangi- pasdekna kadakuada kas maysa a nasion, inikkat ni Jehova ti pakaumsian ti naganna. Gapuna, linagip ni propeta Daniel iti kararagna: "O Jehova a Diosmi, sika a nangiruar iti ilim ma- nipud iti daga ti Egipto babaen iti napigsa nga ima ket inyara- midam ta bagim iti maysa a nagan." - Daniel 9:15. 15 Makapainteres ta inkararag daytoy ni Daniel idi kasapulan dagiti Judio ti panagtignay manen ni Jehova a maigapu iti na- ganna. Iti daydi a tiempo, nakautibo dagiti nasukir a Judio 13, 14. (a) Apay nga obligado idi ni Jehova a mangsantipikar iti naganna? (b) Kasano nga inikkat ni Jehova ti pakaumsian ti naganna? 15. Apay nga inispal ni Jehova dagiti Judio a nakautibo idiay Babilonia? 63
64 UMADANIKA KEN JEHOVA idiay Babilonia. Nalangalang ti mismo a kabeserada a siudad, ti Jerusalem. Ammo ni Daniel a maidayaw ti nagan ni Jehova no maisubli dagiti Judio iti pagilianda. Gapuna, inkararag ni Daniel: "O Jehova, mamakawanka. O Jehova, mangipangag- ka ket agtignayka. Dika agtaktak, maipagapu kenka met laeng, O Diosko, ta ti bukodmo a nagan naipanagan iti siudadmo ken iti ilim." - Daniel 9:18, 19. Pannakidangadang a Maigapu iti Ilina 16 Ti kadi pannakaseknan ni Jehova a mangikaluya iti nagan- na kayatna a sawen nga awan asina ken managimbubukodan? Saan, ta babaen ti panagtignayna a maitunos iti kinasantona ken panagayatna iti kinahustisia, salsalaknibanna ti ilina. Usi- gem ti Genesis kapitulo 14. Mabasatayo sadiay ti maipapan iti uppat a rimmaut nga ari a nangitalaw ken Lot a kaanakan ni Ab- raham, agraman ti pamilia ni Lot. Iti tulong ti Dios, nakaskasda- aw ti panangparmek ni Abraham iti nagadu ken nakapigpigsa a buyot! Ti salaysay maipapan iti daytoy a panagballigi ti nalabit kaunaan a nairekord iti "libro ti Gubgubat ni Jehova," a nalabit maysa a libro a nangilanad met iti sumagmamano a gubgubat a di nairekord iti Biblia. (Numeros 21:14) Adu pay a panagballi- gi ti simmaruno. 17 Sakbay la unay a simrek dagiti Israelita iti daga ti Canaan, impasigurado kadakuada ni Moises: "Ni Jehova a Diosyo ti ma- pan iti sanguananyo. Makirupakto maipaay kadakayo maitu- nos iti amin nga inaramidna kadakayo idiay Egipto." (Deutero- nomio 1:30; 20:1) Nangrugi ken Josue a suno ni Moises, ken nagtultuloy agingga iti tiempo dagiti Ukom ken iti panagturay dagiti matalek nga ari ti Juda, pudno a nakidangadang ni Jeho- va a maipaay iti ilina, nga impaayanna ida iti adu a nakaskas- daaw a panagballigi kontra kadagiti kabusorda. - Josue 10:1-14; Uk-ukom 4:12-17; 2 Samuel 5:17-21. 16. Ilawlawagmo no apay a ti pannakaseknan ni Jehova a mangikaluya iti naganna dina kayat a sawen nga awan asina ken managimbubukodan. 17. Ania ti mangipakita a nakidangadang ni Jehova a maipaay kadagiti Isra- elita kalpasan ti iseserrekda iti daga ti Canaan? Mangted kadagiti pagarigan.
PANNAKABALIN A MANGDADAEL Salsaludsod a Pagmennamennaan 2 Ar-ari 6:8-17 Kasano a ti akem ti Dios kas "Jehova ti buybuyot" mapa- bilegnatayo iti tiempo ti rigat? Ezequiel 33:10-20 Sakbay nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna a mangdadael, ania a gundaway ti siaasi nga ipaayna kadagidiay mangsalu- ngasing iti lintegna? 2 Tesalonica 1:6-10 Kasano a mangyeg iti bang-ar kadagiti matalek nga ad-adipen ti Dios ti umad-adani a pannakadadael dagiti nadangkes a tat- tao? 2 Pedro 2:4-13 Ania ti mangtignay ken Jehova a mangusar iti pannakaba- linna a mangdadael, ken mangipaay dayta kadagiti ania a leksion iti sa- ngatauan? 18 Saan a nagbaliw ni Jehova; saan met a nagbaliw ti pang- gepna a mamagbalin iti daytoy a planeta a natalinaay a parai- so. (Genesis 1:27, 28) Agtultuloy a kagura ti Dios ti kinadakes. Ngem ay-ayatenna unay ti ilina ket din agbayag, agtignayto a maigapu kadakuada. (Salmo 11:7) Kinapudnona, ti panagbin- nusor a nadeskribir iti Genesis 3:15 ket manamnama a makag- teng iti makapikapik ken narungsot a tampokna iti asidegen a masanguanan. Tapno masantipikar ti naganna ken masalakni- ban ti ilina, agbalinto manen ni Jehova a "malalaki a mannaki- gubat"! - Zacarias 14:3; Apocalipsis 16:14, 16. 19 Usigem daytoy nga ilustrasion: Sirmataem a ti pamilia ti maysa a lalaki ket dardarupen ti narungsot nga animal. Nakigu- bal dayta a lalaki ket pinatayna ti narungsot nga animal. Pa- nagkunam gumura ngata ti asawana ken dagiti annakna gapu iti daytoy nga inaramidna? Imbes a gumurada, namnamaem a matukay ti riknada gapu iti di managimbubukodan nga ayatna kadakuada. Umasping iti dayta, saan a rumbeng a guraentayo ti 18. (a) Apay nga agyamantayo gapu ta di nagbaliw ni Jehova? (b) Ania ti mapasamak inton makagteng iti tampokna ti panagbinnusor a nadeskribir iti Genesis 3:15? 19. (a) Iyilustrar no apay a matignaytayo nga umadani iti Dios gapu iti pa- nangusarna iti pannakabalinna a mangdadael. (b) Ania ti rumbeng nga epek- tona kadatayo ti kinamasindadaan ti Dios a makidangadang? 65
66 UMADANIKA KEN JEHOVA panangusar ti Dios iti pannakabalinna a mangdadael. Ad-adda koma ketdi a rumayray ti ayattayo kenkuana gapu ta madadaan a makidangadang tapno salaknibannatayo. Rumbeng nga umu- neg met ti panagraemtayo iti awan patinggana a pannakabalin- na. Iti kasta, "makaipaaytayo iti sagrado a panagserbi . . . iti Dios buyogen ti nadiosan a buteng ken panagamak." - Hebreo 12:28. Umadanika iti "Malalaki a Mannakigubat" 20 Siempre, saan nga ilawlawag ti Biblia iti tunggal kaso amin a detalye dagiti pangngeddeng ni Jehova no maipapan iti panna- kigubatna. Ngem kanayon a makasiguradotayo iti daytoy: Di pu- los usaren ni Jehova ti pannakabalinna a mangdadael babaen iti nakillo, nadamka, wenno nadangkok a wagas. Masansan a ma- tulongannatayo a mangtarus a siuumiso iti bambanag no usi- gentayo ti konteksto ti salaysay ti Biblia wenno ti sumagmama- no a kanayonan nga impormasion. (Proverbio 18:13) Uray no ditay maammuan amin a detalye, babaen laeng ti panangadal iti ad-adu pay maipapan ken Jehova ken panangmennamenna ka- dagiti napateg a galadna matulongannatayo a mangrisut kada- giti aniaman a panagduadua a mabalin a tumaud. No aramiden- tayo daytoy, makitatayo nga adu ti panggapuantayo nga agtalek iti Diostayo, a ni Jehova. - Job 34:12. 21 Nupay agbalin ni Jehova a "malalaki a mannakigubat" no dayta ti kalikaguman ti kasasaad, dina kayat a sawen a tarigaga- yanna ti gubat. Iti sirmata ni Ezequiel maipapan iti nailangitan a karuahe, nailadawan ni Jehova kas sisasagana a makidanga- dang kadagiti kabusorna. Kaskasdi, nakita ni Ezequiel ti Dios a napalikmutan iti bullalayaw - a simbolo ti talna. (Genesis 9:13; Ezequiel 1:28; Apocalipsis 4:3) Nalawag a namayamay ken man- nakikappia ni Jehova. "Ti Dios ket ayat," kuna ni apostol Juan. (1 Juan 4:8) Naan-anay ti kinatimbeng dagiti amin a galad ni Je- hova. Gapuna, pudno a naparaburantayo ta makaadanitayo iti mannakabalin ngem naayat a Dios! 20. No makabasatayo kadagiti salaysay ti Biblia maipapan iti pannakigubat ti Dios a nalabit ditay unay matarusan, ania ti rumbeng nga aramidentayo, ken apay? 21. Nupay agbalin a "malalaki a mannakigubat" no dadduma, ania ti nang- nangruna a tarigagayan ni Jehova?
K A P I T U L O 7 Pannakabalin a Mangsalaknib - 'Ti Dios Maysa a Kamang Maipaay Kadatayo' NAIPASANGO dagiti Israelita iti peggad idi simrekda iti rehion ti Sinai idi apagtapog ti 1513 K.K.P. Nakabutbuteng daydi a panag- daliasat, a lasatenda ti "dakkel ken nakaam-amak a let-ang, nga addaan kadagiti nagita a serpiente ken manggagama." (Deutero- nomio 8:15) Naipasangoda met iti peggad ti panangraut dagiti nadamsak a nasion. Inyeg ni Jehova ti ilina iti daytoy a situasion. Kas Diosda, masalaknibanna ngata ida? 2 Makaliwliwa unay ti sasao ni Jehova: "Dakayo nakitayo no ania ti inaramidko kadagiti Egipcio, tapno maawitkayo kadagiti payak dagiti agila ket iyegkayo kaniak." (Exodo 19:4) Pinalagi- pan ni Jehova ti ilina nga inispalna ida kadagiti Egipcio, a ka- yariganna nagusar kadagiti agila a mangispal kadakuada. Ngem adda dadduma pay a rason no apay a maitutop dagiti "payak da- giti agila" a mangiladawan iti pannalaknib ti Dios. 3 Saan laeng a pagampayag ti agila dagiti dadakkel ken napig- sa a payakna. Iti nabara nga aldaw, iyukrad ti ina nga agila da- giti payakna - nga agatiddog iti nasurok a dua a metro - tapno agbalin a kasla mangsalaknib a payong, a manglinong kadagiti sibongna tapno dida mainaran iti pudot ti init. Iti dadduma a tiempo, isalukobna dagiti payakna kadagiti sibongna a pangsa- laknib kadakuada iti nalam-ek nga angin. Kas iti panangsalaknib ti agila kadagiti sibongna, sinaranay ken sinalakniban met ni Je- hova daydi kasla sibong a nasion ti Israel. Gapu ta addada idin idiay let-ang, agtultuloy nga agkamang ti ilina iti salinong dagi- ti nabileg a payakna no la ketdi ta agtalinaedda a matalek. (Deu- teronomio 32:9-11; Salmo 36:7) Ngem mainanamatayo ngata itatta ti pannalaknib ti Dios? 1, 2. Ania a peggad ti nakaipasanguan dagiti Israelita idi simrekda iti rehion ti Sinai idi 1513 K.K.P., ket kasano a liniwliwa ida ni Jehova? 3. Apay a maitutop dagiti "payak dagiti agila" a mangiladawan iti pannalak- nib ti Dios?
68 UMADANIKA KEN JEHOVA Ti Kari a Nadibinuan a Pannalaknib 4 Sigurado a kabaelan ni Jehova a salakniban dagiti adipenna. Isu ti "Dios a Mannakabalin-amin" - maysa a titulo a mangipa- simudaag nga addaan iti di masarkedan a pannakabalin. (Gene- sis 17:1) Kas iti di mapasardeng a panagatab, saan a malapdan ti aktibo a pannakabalin ni Jehova. Yantangay kabaelanna nga aramiden ti aniaman a pagayatanna, mabalin nga isaludsodta- yo, 'Pagayatan kadi ni Jehova nga usaren ti pannakabalinna a mangsalaknib iti ilina?' 5 Iti maysa a sao, wen ti sungbat! Ipasigurado ni Jehova kada- tayo a salaknibanna ti ilina. "Ti Dios maysa a kamang ken pigsa maipaay kadatayo, maysa a saranay a sisasagana a masarakan bayat dagiti riribuk," kuna ti Salmo 46:1. Yantangay ti Dios "sa- anna a mabalin ti agulbod," naan-anay a makapagtalektayo iti karina a pannalaknib. (Tito 1:2) Usigentayo ti sumagmamano kadagiti nabatad nga ilustrasion nga us-usaren ni Jehova a ma- ngiladawan iti mangsalaknib a panangaywanna. 6 Pastor ni Jehova, ket "datayo ti ilina ken dagiti karnero iti pagpaarabanna." (Salmo 23:1; 100:3) Manmano dagiti animal nga awanan gaway a kas kadagiti naamo a karnero. Ti pastor idi tiempo ti Biblia ket masapul a natured a mangsalaknib kadagiti karnerona kadagiti leon, lobo, ken oso, agraman kadagiti man- nanakaw. (1 Samuel 17:34, 35; Juan 10:12, 13) Ngem adda dagi- ti tiempo a kasapulan ti kinadungngo iti panangsalaknib kada- giti karnero. No aganak ti karnero nga adayo iti kulonganda, ti nadungngo a pastor bantayanna ti ina kabayatan ti panaganak- na ket kalpasanna alaenna ti awanan gaway a kordero sana ipan iti kulonganda. 7 Babaen ti panangyaspingna iti bagina iti maysa a pastor, ipa- sigurado kadatayo ni Jehova ti naimpusuan a tarigagayna a 4, 5. Apay a naan-anay a makapagtalektayo iti kari ti Dios a pannalaknib? 6, 7. (a) Idi tiempo ti Biblia, kasano ti panangsalaknib ti pastor kadagiti kar- nerona? (b) Kasano ti panangiladawan ti Biblia iti naimpusuan a tarigagay ni Jehova a mangsalaknib ken mangaywan kadagiti karnerona? "Iti barukongna awitennanto ida"
70 UMADANIKA KEN JEHOVA mangsalaknib kadatayo. (Ezequiel 34:11-16) Laglagipem ti pan- nakailadawan ni Jehova iti Isaias 40:11, a naisalaysay iti Kapi- tulo 2 daytoy a libro: "Kas iti maysa a pastor ipastorannanto ti bukodna a pangen. Babaen ti takiagna ummongennanto a sangsangkamaysa dagiti kordero; ket iti barukongna awitennan- to ida." Kasano a makapan ti bassit a kordero iti 'barukong' ti pastor - iti sab-ok ti makinngato a pagan-anayna? Mabalin nga umasideg ti kordero iti pastor, nga agsadag pay iti sakana. Nu- pay kasta, ti pastor ti masapul nga agkummog, pidutenna ti kordero, sa an-anatenna a sakruyen a sitatalged. Anian a nag- dungngo a pannakailadawan ti kinamasindadaan ti Naindaklan a Pastortayo a mangikaluya ken mangsalaknib kadatayo! 8 Adda kondisionna ti kari ti Dios a pannalaknib - dagidiay laeng umadani kenkuana ti masalakniban. Kuna ti Proverbio 18:10: "Ti nagan ni Jehova ket napigsa a torre. Iti dayta nga ag- taray ti nalinteg ket maipaayan iti salaknib." Idi tiempo ti Biblia, pasaray agibangonda kadagiti torre idiay let-ang kas natalged a pagkamangan. Ngem daydiay agpegpeggad ti masapul nga ag- kamang iti dayta a torre tapno masalakniban. Umasping dayta iti panagkamang iti nagan ti Dios. Saan laeng a basta panangu- lit-ulit iti nagan ti Dios ti nainaig iti daytoy; saan nga anting-an- ting ti mismo a nagan ti Dios. Imbes ketdi, nasken nga ammuen ken agtalektayo iti Makinnagan iti dayta ken agbiagtayo a mai- tunos kadagiti nalinteg a pagalagadanna. Anian a manangngaa- si ni Jehova yantangay ipasiguradona kadatayo a no umadani- tayo kenkuana a buyogen ti pammati, isu ti agbalin a torre a mangsalaknib kadatayo! "Ti Diosmi . . . Kabaelannakami nga Alawen" 9 Saan laeng a basta inkari ni Jehova ti pannalaknib. Idi tiem- po ti Biblia, impakitana iti namilagruan a wagas a kabaelanna a salakniban ti ilina. Iti historia ti Israel, masansan nga inusar ni Jehova ti mannakabalin nga 'imana' a mangatipa kadagiti nabi- 8. (a) Siasino ti inkari ti Dios a salaknibanna, ket kasano a naipasimudaag daytoy iti Proverbio 18:10? (b) Ania ti nainaig iti panagkamang iti nagan ti Dios? 9. Kasano a saan laeng a basta inkari ni Jehova ti pannalaknib?
PANNAKABALIN A MANGSALAKNIB leg a kabusor. (Exodo 7:4) Nupay kasta, inusar met ni Jehova ti pannakabalinna a mangsalaknib maigapu kadagiti indibidual. 10 Idi saan a nagrukbab dagiti tallo nga agtutubo a Hebreo - da Sidrac, Mesac, ken Abednego - iti balitok nga imahen ni Ari Na- bucodonosor, impangta ti makapungpungtot nga ari nga ita- puakna ida iti nakapudpudot nga urno. "Siasino dayta a dios a makabael a mangalaw kadakayo manipud iti im-imak?" Kasta ti panangumsi ni Nabucodonosor, ti kabibilgan idi nga agturay ditoy daga. (Daniel 3:15) Naan-anay a nagtalek dagiti tallo nga agtutubo a lallaki iti pannakabalin ti Diosda a mangsalaknib ka- dakuada, ngem dida impapan nga aramidenna ti kasta. Gapuna, insungbatda: "No maipalladawkami, ti Diosmi a pagserserbian- mi kabaelannakami nga alawen." (Daniel 3:17) Kinapudnona, uray pay napapudot dayta a gumilgil-ayab nga urno iti pito a da- ras ngem iti gagangay, saan a problema dayta iti mannakabalin- amin a Diosda. Sinalaknibanna ida, ket napilitan ti ari a nang- bigbig: "Awan ti sabali a dios a makabael a mangispal a kas iti daytoy." - Daniel 3:29. 11 Nangipaay met ni Jehova iti pudno a nakaskasdaaw a panna- kaiparangarang ti pannakabalinna a mangsalaknib idi inyalla- tiwna ti biag ti bugbugtong nga Anakna iti aanakan ti birhen a Judio a ni Maria. Imbaga ti anghel ken ni Maria nga 'iyinawnan- to iti aanakanna ken ipasngaynanto ti maysa nga anak a lalaki.' Inlawlawag ti anghel: "Ti nasantuan nga espiritu umayto kenka, ket ti pannakabalin ti Kangatuan salinongannakanto." (Lucas 1:31, 35) Nalabit saan pay idi a pulos a naipasango ti Anak ti Dios iti kasta a peggad. Mamulitan ngata dayta a sikog gapu iti basol ken kinaimperpekto ti natauan nga ina? Kabaelan ngata ni Satanas a dangran wenno patayen dayta nga Anak sakbay a maipasngay? Imposible! Kayariganna, nangaramid ni Jeho- va iti mangsalaknib a pader iti aglikmut ni Maria tapno awan makabalin a mangdadael iti dumakdakkel a sikog, manipud iti pannakayinawna. Awan kinaimperpekto, awan mangdangran a puersa, awan mammapatay a tao, wenno aniaman a demonio 10, 11. Ania dagiti pagarigan iti Biblia a mangipakita no kasano nga inusar ni Jehova ti pannakabalinna a mangsalaknib maigapu kadagiti indibidual? 71
72 UMADANIKA KEN JEHOVA a makabalin a mangdadael kenkuana. Agtultuloy a sinalakni- ban ni Jehova ni Jesus kabayatan ti kinaagtutubona. (Mateo 2: 1-15) Agingga iti tiempo nga intuding ti Dios, dida madangran ti dungdungnguenna nga Anak. 12 Apay a sinalakniban ni Jehova ti sumagmamano nga indibi- dual iti namilagruan a wagas? Iti adu a kaso, sinalakniban ni Je- hova dagiti indibidual tapno salaknibanna ti banag nga adayo a napatpateg: ti pannakatungpal ti panggepna. Kas pagarigan, ti pannakaispal ni Jesus idi maladaga ket nasken iti pannakatung- pal ti panggep ti Dios, a pakagunggonaan ti intero a sangatauan. Ti rekord maipapan iti adu a pannakaiparangarang ti panna- kabalin a mangsalaknib ket paset ti naipaltiing a Kasuratan, a "naisuratda a pakasursuruantayo, tapno babaen ti panagibtur- tayo ken babaen ti liwliwa manipud iti Kasuratan maaddaan- tay koma iti namnama." (Roma 15:4) Wen, dagitoy a pagarigan pabilgenda ti pammatitayo iti mannakabalin-amin a Diostayo. Ngem ania a pannalaknib ti manamnamatayo iti Dios itatta? No Ania ti Di Kayat a Sawen ti Nadibinuan a Pannalaknib 13 Ti kari a nadibinuan a pannalaknib dina kayat a sawen nga obligado ni Jehova nga agaramid kadagiti milagro nga agpaay kadatayo. Saan nga ipanamnama ti Diostayo a tagiragsakentay ti biag nga awanan parikut iti daytoy daan a sistema. Adu dagi- ti matalek nga adipen ni Jehova a maipasango kadagiti nakaro a pakarigatan, a pakairamanan ti kinapanglaw, gubat, sakit, ken ipapatay. Imbatad ni Jesus kadagiti adalanna a mabalin a mapa- patayda kas indibidual gapu iti pammatida. Dayta ti gapuna nga impaganetget ni Jesus a nasken ti panagibtur agingga iti panung- palan. (Mateo 24:9, 13) No usaren ni Jehova ti pannakabalinna tapno mangispal a kanayon babaen ti milagro, mabalin nga adda pangibatayan ni Satanas a mangumsi ken ni Jehova ken mang- kuestion iti kinapudno ti debosiontayo iti Dios. - Job 1:9, 10. 12. Apay a namilagruan a sinalakniban ni Jehova ti sumagmamano nga in- dibidual idi tiempo ti Biblia? 13. Obligado kadi ni Jehova nga agaramid kadagiti milagro nga agpaay ka- datayo? Ilawlawagmo.
PANNAKABALIN A MANGSALAKNIB 14 Uray idi tiempo ti Biblia, saan nga inusar ni Jehova ti panna- kabalinna a mangsalaknib tapno saluadanna amin nga adipen- na iti nasapa nga ipapatay. Kas pagarigan, pinatay ni Herodes ni apostol Santiago idi agarup 44 K.P.; ngem di nagbayag kalpasan- na, naispal ni Pedro "iti ima ni Herodes." (Aramid 12:1-11) Sa at- atiddog ti biag ni Juan a kabsat ni Santiago no idilig kada Ped- ro ken Santiago. Nabatad, ditay manamnama nga agpapada ti panangsalaknib ti Diostayo kadagiti amin nga adipenna. Maysa pay, "ti tiempo ken ti di mapakpakadaan a pasamak" mapagteng kadatayo amin. (Eclesiastes 9:11) No kasta, kasano ngarud ti pa- nangsalaknib ni Jehova kadatayo itatta? Ipaay ni Jehova ti Pisikal a Pannalaknib 15 Usigem nga umuna ti maipapan iti pisikal a pannalaknib. Kas agdaydayaw ken Jehova, mainanamatayo ti kasta a panna- laknib kas maysa a grupo. No awan dayta, nalakanatayo laeng a biktimaen ni Satanas. Panunotem daytoy: Ni Satanas, "ti agtu- ray iti daytoy a lubong," tarigagayanna unay a pukawen ti pud- no a panagdayaw. (Juan 12:31; Apocalipsis 12:17) Ti dadduma kadagiti kabibilgan a gobierno ditoy daga imparitda ti pananga- sabatayo ken pinadasdatayo a talipuposen. Kaskasdi, nagtalina- ed a natibker ti ili ni Jehova ken dida nagsarday a nangaskasaba! Apay a di napasardeng dagiti nabileg a nasion ti trabaho day- toy nagbassit ken kasla awanan gaway a grupo dagiti Kristiano? Gapu ta sinalinongannatayo ni Jehova kadagiti nabileg a payak- na! - Salmo 17:7, 8. 16 Ti ngay pisikal a pannalaknib kabayatan ti umad-adanin a "dakkel a rigat"? Di rumbeng a pagbutngantayo ti panangukom ti Dios. Total, "ammo ni Jehova no kasano ti mangispal kadagiti tattao nga addaan nadiosan a debosion manipud iti pannaka- suot, ngem isaganana dagiti nakillo a tattao maipaay iti aldaw a panangukom tapno magessatda." (Apocalipsis 7:14; 2 Pedro 14. Ania dagiti pagarigan a mangipakita a saan a kanayon nga agpapada ti panangsalaknib ni Jehova kadagiti amin nga adipenna? 15, 16. (a) Ania ti pammaneknek a nangipaay ni Jehova iti pisikal a panna- laknib kadagiti agdaydayaw kenkuana kas maysa a grupo? (b) Apay a maka- pagtalektayo a salakniban ni Jehova dagiti adipenna ita ken kabayatan ti "dakkel a rigat"? 73
74 UMADANIKA KEN JEHOVA 2:9) Kabayatanna, kanayon a makasiguradotayo iti dua a ba- nag. Umuna, nikaanoman saan nga ipalubos ni Jehova a mapu- kaw ditoy daga dagiti nasungdo nga adipenna. Maikadua, gung- gonaanna dagiti natarnaw iti biag nga agnanayon iti nalinteg a baro a lubongna - no kasapulan, babaen ti panagungar. Para kadagidiay matay, awanen ti nataltalged a pagyananda no saan nga iti lagip ti Dios. - Juan 5:28, 29. 17 Uray pay itan, salsalaknibannatayo ni Jehova babaen ti sibi- biag a 'saona,' nga addaan iti pannakabalin a mangtignay tap- no mapaimbag ti puspuso ken mapasayaat ti biag dagiti tattao. (Hebreo 4:12) Babaen ti panangyaplikar kadagiti prinsi- piona, mabalin a masalaknibantayo iti pisikal a pannakadang- ran. "Siak, ni Jehova, . . . Daydiay mangisursuro kenka tapno magunggonaam ti bagim," kuna ti Isaias 48:17. Awan duadua a sumayaat ti salun-attayo ken umatiddog ti biagtayo no agbiagta- yo a maitunos iti Sao ti Dios. Kas pagarigan, gapu ta iyap-apli- kartayo ti balakad ti Biblia a ditay makiabig ken dalusantay ti bagbagitayo, maliklikantayo dagiti narugit nga aramid ken ma- kadangran nga ugali a mangdaddadael iti biag ti adu a di nadio- san a tattao. (Aramid 15:29; 2 Corinto 7:1) Anian a yamantayo iti pannalaknib ti Sao ti Dios! Salaknibannatayo ni Jehova iti Naespirituan 18 Kangrunaanna, ipaay ni Jehova ti naespirituan a pannalak- nib. Ti naayat a Diostayo salaknibannatayo iti naespirituan a pannakadangran babaen ti panangipaayna kadagiti kasapulan- tayo tapno maibturantay dagiti pakasuotan ken masaluadan ti relasiontayo kenkuana. No kasta, agtigtignay ni Jehova tapno isalakanna ti biagtayo, saan laeng nga iti sumagmamano nga ababa a tawtawen no di ket iti agnanayon. Usigem ti sumagma- mano kadagiti probision ti Dios a mangsalaknib kadatayo iti na- espirituan. 19 Ni Jehova ti "Managdengngeg iti kararag." (Salmo 65:2) No 17. Kasano a salaknibannatayo ni Jehova babaen ti Saona? 18. Ania a naespirituan a pannalaknib ti ipaay ni Jehova kadatayo? 19. Kasano a ti espiritu ni Jehova matulongannatayo a mangdaer iti ania- man a suot a pakaipasanguantayo?
PANNAKABALIN A MANGSALAKNIB Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 23:1-6 Kas Naindaklan a Pastor, kasano ti panangsalaknib ken pa- nangaywan ni Jehova iti marakarnero nga ilina? Salmo 91:1-16 Kasano ti panangsalaknib ni Jehova kadatayo iti naespiri- tuan a didigra, ket ania ti masapul nga aramidentayo tapno masalakni- bannatayo? Daniel 6:16-22, 25-27 Kasano nga insuro ni Jehova ti maysa nga ari idi un-unana maipapan iti pannakabalinna a mangsalaknib, ket ania ti maa- daltayo iti daytoy a pagarigan? Mateo 10:16-22, 28-31 Ania nga ibubusor ti mainanamatayo, ngem apay a ditay koma pagbutngan dagiti bumusbusor? kasla nakaro dagiti pakarigatan iti biag, mabang-arantayo unay babaen ti naimpusuan a panagkararagtayo kenkuana. (Filipos 4: 6, 7) Mabalin a di agaramid iti milagro a mangikkat kadagiti pa- kasuotantayo, ngem kas sungbat iti naimpusuan a kararagtayo, maipaayannatayo iti sirib a mangtaming kadagita. (Santiago 1: 5, 6) Malaksid iti dayta, ipaay ni Jehova ti nasantuan nga espiri- tu kadagidiay agkiddaw kenkuana. (Lucas 11:13) Matulongan- natayo dayta a nabileg nga espiritu a mangdaer iti aniaman a suot wenno parikut a pakaipasanguantayo. Maipaayannatayo iti "pannakabalin a nalablabes ngem ti gagangay" tapno makapa- gibturtayo agingga nga ikkaten ni Jehova amin a nasaem a pari- kut iti baro a lubong a nakaas-asidegen. - 2 Corinto 4:7. 20 No dadduma, maiparangarang ti pannakabalin ni Jehova a mangsalaknib babaen kadagiti padatayo a managdaydayaw. Pi- nagkaykaysa ni Jehova ti ilina iti sangalubongan a "timpuyog dagiti kakabsat." (1 Pedro 2:17; Juan 6:44) Iti dayta a naayat a pa- nagkakabsat, makitatayo ti sibibiag a pammaneknek iti panna- kabalin ti nasantuan nga espiritu ti Dios a mangimpluensia iti pagsayaatan dagiti tattao. Dayta nga espiritu ti mangpataud ka- datayo iti bungbunga - dagiti naimnas ken napateg a galad a pa- kairamanan ti ayat, kinamanangngaasi, ken kinaimbag. (Galacia 20. Kasano a maiparangarang ti pannakabalin ni Jehova a mangsalaknib ba- baen kadagiti padatayo a managdaydayaw? 75
76 UMADANIKA KEN JEHOVA 5:22, 23) Gapuna, no mariribukantayo ket adda kapammatian- tayo a matignay a mangipaay iti makatulong a balakad wenno napateg a pammaregta, agyamantayo ken Jehova gapu kadagita nga ebkas ti mangsalaknib a panangaywanna. 21 Adda pay sabali nga ipapaay ni Jehova a mangsalaknib kada- tayo: ti naintiempuan a naespirituan a taraon. Tapno matulo- ngannatayo a manggun-od iti bileg manipud iti Saona, impa- annong ni Jehova iti "matalek ken masirib nga adipen" ti panangipaay iti naespirituan a taraon. Dayta a matalek nga adi- pen ket agus-usar kadagiti publikasion, a pakairamanan dagiti magasin a Ti Pagwanawanan ken Agriingkayo!, agraman dagi- ti gimong, asamblea, ken kombension a mangipapaay kada- tayo iti 'taraon iti umiso a tiempo' - no ania ti kasapulantayo, ken no kaano a kasapulantayo dayta. (Mateo 24:45) Adda kadin nangngegmo iti Nakristianuan a gimong - iti komento, palawag, wenno uray iti kararag - a nangipaay iti apagisu a kasapulam a bileg ken pammaregta? Adda kadin espesipiko nga artikulo a na- ipablaak iti maysa kadagiti magasintayo a nangapektar iti biag- mo? Laglagipem, ni Jehova ti mangipapaay amin kadagita a pro- bision tapno salaknibannatayo iti naespirituan. 22 Pudno a ni Jehova ket maysa a kalasag "kadagidiay amin nga agkamang kenkuana." (Salmo 18:30) Ammotayo a dina usa- ren ti pannakabalinna a mangsalaknib kadatayo iti amin a pa- kadidigraan ita. Nupay kasta, kanayon nga usarenna ti panna- kabalinna a mangsalaknib tapno sigurado ti pannakatungpal ti panggepna. Pagangayanna, pagsayaatan unay ti ilina ti pana- ngaramidna iti kasta. No umadanitayo kenkuana ken agtalina- edtayo iti ayatna, ipaayannatayo ni Jehova iti agnanayon a per- pekto a biag. No pampanunotentay dayta a namnama, mabalin a matmatantayo ti aniaman a panagsagaba iti daytoy a sistema kas "apagkanito ken nalag-an." - 2 Corinto 4:17. 21. (a) Ania dagiti naintiempuan a naespirituan a taraon nga ipapaay ni Jehova babaen iti "matalek ken masirib nga adipen"? (b) Kasanoka a perso- nal a nagunggonaan kadagiti probision ni Jehova a mangsalaknib kadatayo iti naespirituan? 22. Kanayon nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna iti ania a wagas, ket apay a pagsayaatantayo unay ti panangaramidna iti kasta?
K A P I T U L O 8 Pannakabalin a Mangisubli - Ni Jehova 'Pagbalbalinenna a Baro ti Amin a Bambanag' NAPALALO ti sangit ti maysa nga ubing gapu ta napukaw wenno nadadael ti ipatpategna nga abalbalay. Makapaladingit a deng- gen! Ngem nakitam kadin no kasano ti kinaragsak ti rupa ti ubing idi naisublin ti ama wenno ina ti napukawna? Iti maysa a nagan- nak, mabalin a simple laeng a banag ti panangsapul iti abalbalay wenno uray pay ti panangtarimaan iti dayta. Ngem maragsaka- nen unay ti ubing ken napalalo ti siddaawna. Naisubli dayta nu- pay kasla awanen a talaga! 2 Ti katan-okan nga Ama, ni Jehova, adda pannakabalinna a ma- ngisubli iti banag a mabalin a matmatan dagiti naindagaan nga annakna a napukawdan. Siempre, saan nga abalbalay laeng ti tuk- tukoyentayo. Kadagitoy "napeggad a tiempo a narigat a pakila- ngenan," adu ti mabalin a mapukawtayo a nakarkaro nga amang ngem iti dayta. (2 Timoteo 3:1-5) Kasla kanayon nga agpegpeggad ti adu kadagiti ipatpateg ti tattao - pagtaengan, sanikua, trabaho, uray ti salun-at. Nalabit madismayatayo met no usigentayo ti pan- nakadadael ti aglawlaw ken ti imbungana a pannakapukaw, wen- no ti pannakaungaw ti adu a kita ti biag. Nupay kasta, karirigatan a banag kadatayo ti ipapatay ti maysa nga ay-ayatentayo. Marik- natayo ti nakaro a pukaw ken kinaawan gaway. - 2 Samuel 18:33. 3 Gapuna, anian a makaliwliwa a maammuan ti maipapan iti pannakabalin ni Jehova a mangisubli! Kas makitatayto, nakaskas- daaw ti kasaknap ti maaramidan ti Dios ken ti isublinanto ka- dagiti naindagaan nga annakna. Kinapudnona, ipakita ti Biblia a pinanggep ni Jehova ti "pannakaisubli ti amin a bambanag." (Aramid 3:21) Tapno maaramidna daytoy, usarento ni Jehova ti Mesianiko a Pagarian, nga iturayan ti Anakna a ni Jesu-Kristo. Ipa- 1, 2. Aniada a pukaw ti mangparparigat iti sangatauan itatta, ket kasano nga apektarannatayo dagitoy? 3. Ania a makaliwliwa a namnama ti nadakamat iti Aramid 3:21, ket ania ti usaren ni Jehova a mangtungpal iti dayta?
78 UMADANIKA KEN JEHOVA kita dagiti pammaneknek a nangrugin a nagturay daytoy a Pa- garian idiay langit idi 1914. (Mateo 24:3-14) Anianto ti maisub- li? Usigentayo ti sumagmamano kadagiti nadaeg nga aramid ni Jehova a panangisubli. Mabalintayon a makita ken mapasaran ti maysa kadagitoy. Dadduma ti mapasamakto iti nasaknap a wagas iti masanguanan. Ti Pannakaisubli ti Nasin-aw a Panagdayaw 4 Ti maysa a naisublin ni Jehova isu ti nasin-aw a panagdayaw. Tapno matarusantayo ti kaipapanan daytoy, usigentay iti apagbi- it ti pakasaritaan ti pagarian ti Juda. Daytoy ti mangted kadata- yo iti makapainteres a pannakatarus no kasano nga us-usaren ni Jehova ti pannakabalinna a mangisubli. - Roma 15:4. 5 Panunotem laengen no ania ti narikna dagiti matalek a Judio idi 607 K.K.P. idi nadadael ti Jerusalem. Nadadael ti ipatpategda a siudad, narba dagiti paderna. Nakarkaro pay, nadadael ti nadayag a templo a binangon ni Solomon, daydi sentro ti nasin-aw a pa- nagdayaw ken Jehova iti intero a daga. (Salmo 79:1) Naidestie- ro idiay Babilonia dagiti nakalasat, ket nagbalin ti dagada a la- ngalang nga ayuyang dagiti atap nga animal. (Jeremias 9:11) Iti panangmatmat ti tao, kasla nadadaelen a namimpinsan. (Salmo 137:1) Ngem ni Jehova, a nabayagen a nangipadto iti daytoy a pannakadadael, impanamnamana nga addanto tiempo ti panna- kaisubli. 6 Kinapudnona, ti tema a pannakaisubli ket namin-adu a nagpa- Nangrugi dagiti "tiempo ti pannakaisubli ti amin a bambanag" idi nai- pasdek ti Mesianiko a Pagarian ken naitronon ti agtawid ken matalek nga Ari David. Inkari ni Jehova ken David nga addanto agtawid kenkuana nga agtu- ray iti agnanayon. (Salmo 89:35-37) Ngem kalpasan ti panangdadael ti Babi- lonia iti Jerusalem idi 607 K.K.P., awanen ti kaputotan ni David a nagtugaw iti trono ti Dios. Ni Jesus, a nayanak ditoy daga kas agtawid ken David, ti nag- balin a nabayagen a naikari nga Ari idi naitrono idiay langit. 4, 5. Ania ti napasamak iti ili ti Dios idi 607 K.K.P., ket ania a namnama ti im- paay ni Jehova kadakuada? 6-8. (a) Ania a tema ti namin-adu a nagparang iti sursurat dagiti Hebreo a pro- peta, ket kasano ti damo a pannakatungpal dagita a padto? (b) Iti moderno a tiempo, kasano a napasaran ti ili ti Dios ti kaitungpalan ti adu a padto maipa- pan iti pannakaisubli?
PANNAKABALIN A MANGISUBLI rang iti sursurat dagiti Hebreo a propeta. Babaen kadakuada, in- kari ni Jehova ti maysa a naisubli ken natagitauan manen a daga, nabunga, a saan a riribuken dagiti atap nga animal ken kabusor. Dineskribirna ti naisubli a dagada kas pudno a paraiso! (Isaias 65:25; Ezequiel 34:25; 36:35) Kangrunaanna, maipasdekto ma- nen ti nasin-aw a panagdayaw, ket maibangon manen ti templo. (Mikias 4:1-5) Dagitoy a padto ti nangted iti namnama kadagiti naidestiero a Judio, a tinulonganna ida a mangibtur iti 70 a tawen a pannakakautiboda idiay Babilonia. 7 Kamaudiananna, dimtengen ti tiempo ti pannakaisubli. Yanta- ngay nawayawayaandan manipud Babilonia, nagsubli dagiti Ju- dio idiay Jerusalem ket imbangonda manen sadiay ti templo ni Jehova. (Esdras 1:1, 2) Bayat a sinalimetmetanda ti nasin-aw a pa- nagdayaw, binendisionan ida ni Jehova ken pinagbalinna a nabu- nga ken narang-ay ti dagada. Sinalaknibanna ida kadagiti kabusor ken atap nga animal a nangtagikua iti dagada iti adu a dekada. Ania la ketdin a rag-oda gapu iti pannakabalin ni Jehova a mangi- subli! Ngem nupay nakaskasdaaw dagidiay a pasamak, inrepre- sentarda laeng ti damo ken limitado a kaitungpalan dagiti padto maipapan iti pannakaisubli. Dumteng ti dakdakkel a kaitungpa- lanna "iti kamaudianan a paset dagiti aldaw," iti mismo a tiempo- tayo, kabayatan ti pannakaitrono ti nabayagen a naikari nga Agta- wid ken Ari David. - Isaias 2:2-4; 9:6, 7. 8 Di nagbayag kalpasan ti pannakaitrono ni Jesus iti nailangitan a Pagarian idi 1914, inasikasona dagiti naespirituan a kasapulan ti matalek nga ili ti Dios ditoy daga. No kasano a winayawayaan ti Persiano a konkistador a ni Ciro dagiti natda a Judio manipud iti Babilonia idi 537 K.K.P., winayawayaan ni Jesus dagiti natda a na- espirituan a Judio - dagiti mismo a pasurotna - manipud iti im- pluensia ti moderno-aldaw a Babilonia, ti sangalubongan nga im- perio ti palso a relihion. (Roma 2:29; Apocalipsis 18:1-5) Nanipud idi 1919 nga agpatpatuloy, naisublin ti nasin-aw a panagdayaw iti umiso a lugarna iti biag dagiti pudno a Kristiano. (Malakias 3:1-5) Sipud idin, ti ili ni Jehova ket agdaydayaw kenkuana iti nadalusa- nen a naespirituan a templona - ti urnos ti Dios iti nasin-aw a pa- nagdaydayaw. Apay a napateg daytoy kadatayo itatta? Kas pagarigan, dinakamat daytoy da Moises, Isaias, Jeremias, Ezequiel, Oseas, Joel, Amos, Abdias, Mikias, ken Sofonias. 79
80 UMADANIKA KEN JEHOVA Naespirituan a Pannakaisubli - No Apay a Napateg 9 Usigem dagiti pasamak iti historia. Tinagiragsak dagiti Kristia- no idi umuna a siglo ti adu a naespirituan a bendision. Ngem im- padto ni Jesus ken dagiti apostol a mamulitan ken mapukawto ti pudno a panagdayaw. (Mateo 13:24-30; Aramid 20:29, 30) Kalpa- san ti panawen dagiti apostol, timmaud ti Kakristianuan. Inawat dagiti klerona dagiti pinapagano a sursuro ken ar-aramid. Pinag- balinda pay a gistay imposible ti iyaadani iti Dios, nga inladawan- da ti Dios kas maysa a di matarusan a Trinidad ken isursuroda ka- dagiti tattao nga agkompesarda kadagiti papadi ken agkararagda ken ni Maria ken iti nadumaduma a "sasanto" imbes a ken Jeho- va. Ita, kalpasan ti kasta nga isisiasi iti adun a siglo, ania ti inara- mid ni Jehova? Iti daytoy agdama a lubong - lubong a napno iti narelihiosuan a kinaulbod ken narugitan kadagiti dakes nga ara- mid - nakibiang ti Dios ken insublina ti nasin-aw a panagdayaw! Pudno unay a maikunatayo a daytoy a pannakaisubli ket maysa kadagiti kapatgan a pasamak iti moderno a tiempo. 10 Gapuna, tagtagiragsaken dagiti pudno a Kristiano itatta ti na- espirituan a paraiso. Ania ti nainaig iti daytoy a paraiso? Kang- runaanna, adda dua nga aspeto. Umuna, ti nasin-aw a panagda- yaw iti pudno a Dios a ni Jehova. Pinaraburannatayo iti wagas ti panagdayaw nga awanan iti kinaulbod ken kinakillo. Pinarabu- rannatayo kadagiti naespirituan a taraon. Daytoy ti timmulong kadatayo tapno maam-ammotay ti nailangitan nga Amatayo, tap- no maparagsaktayo, ken tapno makaadanitayo kenkuana. (Juan 4:24) Ti maikadua nga aspeto ti naespirituan a paraiso ket maina- ig kadagiti tattao. Kas impadto ni Isaias, "iti kamaudianan a paset dagiti aldaw," insuro ni Jehova kadagiti agdaydayaw kenkuana no kasanoda nga agbiag a sitatalna. Inikkatna kadatayo ti pannakigu- bat. Nupay imperpektotayo, tultulongannatayo a mangikawes iti "baro a personalidad." Bembendisionanna ti panagreggettayo ba- baen ti panangipaayna iti nasantuan nga espirituna, a mangpat- 9. Kalpasan ti panawen dagiti apostol, ania ti inaramid dagiti iglesia ti Kakris- tianuan iti panagdayaw iti Dios, ngem ania ti inaramid ni Jehova iti kaalda- wantayo? 10, 11. (a) Ania dagiti dua nga aspeto a nainaig iti naespirituan a paraiso, ket kasano nga apektadoka? (b) Siasino dagiti inummong ni Jehova iti naespiri- tuan a paraiso, ket addaandanto iti pribilehio a makaimatang iti ania?
PANNAKABALIN A MANGISUBLI pataud iti nagsasayaat a galad kadatayo. (Efeso 4:22-24; Galacia 5: 22, 23) No makitunoska iti espiritu ti Dios, pudno nga addaka iti naespirituan a paraiso. 11 Inummong ni Jehova iti daytoy naespirituan a paraiso dagiti kita ti tattao nga ay-ayatenna - dagidiay agayat kenkuana, mangi- patpateg iti talna, ken "sipapanunot iti naespirituan a kasapulan- da." (Mateo 5:3) Dagiti kakasta a tattao ti addaan iti pribilehio a makaimatang iti ad-adda pay a nakaskasdaaw a pannakaisubli - ti sangatauan ken ti intero a daga. "Adtoy! Pagbalbalinek a Baro ti Amin a Bambanag" 12 Saan laeng a naespirituan a pannakaisubli ti tuktukoyen ti adu kadagiti padto maipapan iti pannakaisubli. Kas pagarigan, insurat ni Isaias ti maipapan iti tiempo a pannakapaimbag dagiti masakit, pilay, bulsek, ken tuleng ken maalimonto nga agnanayon uray pay ti mismo nga ipapatay. (Isaias 25:8; 35:1-7) Saan a literal a natung- pal dagita a kari iti nagkauna nga Israel. Ken nupay nakitatayon ti naespirituan a kaitungpalan dagitoy a kari iti kaaldawantayo, adda nabileg a pamatiantayo nga addanto literal ken naan-anay a kai- tungpalanna iti masanguanan. Kasanotay nga ammo? 13 Idiay Eden, imbatad idi ni Jehova ti panggepna para iti daga: Pinanggepna a pagtaengan daytoy ti naragsak, nasalun-at, ken nagkaykaysa a pamilia ti sangatauan. Dagidi agassawa ti mangay- wan iti daga ken amin a parsua nga adda iti dayta, a pagbalinenda a paraiso ti intero a planeta. (Genesis 1:28) Naiduma unay dayta iti agdama a kasasaad. Ngem makapagtalektayo a di pulos ma- tungday dagiti panggep ni Jehova. (Isaias 55:10, 11) Kas Mesiani- ko nga Ari a dinutokan ni Jehova, ni Jesus ti mangyegto iti daytoy a sangalubongan a Paraiso. - Lucas 23:43. 14 Panunotem ti pannakakitamto iti panagbalin a Paraiso ti in- tero a daga! Kuna ni Jehova maipapan iti dayta a tiempo: "Ad- 12, 13. (a) Apay a sigurado nga adda pay sabali a kaitungpalan dagiti padto maipapan iti pannakaisubli? (b) Ania ti nadakamat idiay Eden a panggep ni Je- hova para iti daga, ken apay nga ipaayannatayo daytoy iti namnama para iti masanguanan? 14, 15. (a) Kasanonto a pagbalinen ni Jehova a "baro ti amin a bambanag"? (b) Kasanonto ti biag idiay Paraiso, ket ania kadagita ti nangnangruna a ma- gustuam? 81
82 UMADANIKA KEN JEHOVA toy! Pagbalbalinek a baro ti amin a bambanag." (Apocalipsis 21:5) Utobem ti kaipapanan dayta. Kalpasan nga usaren ni Jehova ti pannakabalinna a mangdadael iti daytoy nagdakes a daan a siste- ma, agtalinaedto ti "baro a langlangit ken baro a daga." Kayatna a sawen nga addanto baro a gobierno idiay langit a mangituray iti baro a kagimongan ditoy daga a buklen dagidiay agayat ken ni Je- hova ken agaramid iti pagayatanna. (2 Pedro 3:13) Maikkatton ti pannakabalin ni Satanas ken dagiti demoniona. (Apocalipsis 20:3) Iti damo a gundaway kalpasan ti rinibu a tawen, maluk- atanto ti sangatauan iti dayta rinuker, napnuan gura, ken maka- dadael nga impluensia. Sigurado nga agresultanto iti napalalo a bang-ar. 15 Kamaudiananna, maaywanantayton daytoy nagpintas a pla- neta a maitunos iti orihinal a nakairantaanna. Adda nainkasigu- dan a bileg ti daga a mangabaruanan. Madalusan a bukbukodda dagiti narugitan a dan-aw ken karayan no maikkat ti pagtataudan ti polusion; sumayaat dagiti disso a dinadael ti gubat no maisar- deng dagiti gubat. Anian a makaparagsakto ti agtrabaho a maitu- nos kadagiti nainkasigudan a linteg ken sistema ti daga, a maki- tinnulongtayo tapno agbalin ti daga a kasla parke a minuyongan, maysa a sangalubongan nga Eden a napnuan iti nadumaduma a kita ti biag! Imbes nga igagara ti tao a dadaelen dagiti animal ken mula, makilangento a sitatalna iti amin a parsua ditoy daga. Uray dagiti ubbing didanto kabuteng dagiti atap nga animal. - Isaias 9: 6, 7; 11:1-9. 16 Mapasarantayto met ti pannakaisubli iti personal a wagas. Kal- pasan ti Armagedon, dagiti makalasat makitadanto ti sangalubo- ngan a namilagruan a panangpaimbag. Kas iti inaramidna idi adda ditoy daga, usarento ni Jesus ti inted-Dios a pannakabalinna a mangisubli iti panagkita dagiti bulsek, panagdengngeg dagiti tuleng, ken ti nasalun-at a bagi kadagiti pilay ken masakit. (Mateo 15:30) Agragsakto dagiti lallakay ken babbaket gapu iti naisubli a pigsa, salun-at, ken kired ti kinaagtutuboda. (Job 33:25) Sumali- bukagto dagiti kuretret a kudil, mayunnatton dagiti nagkukot a takiag ken luppo, ken pumigsanto dagiti piskel. Mariknanto dagi- 16. Idiay Paraiso, ania a pannakaisubli ti mangapektarto iti tunggal matalek nga indibidual?
PANNAKABALIN A MANGISUBLI ti amin a matalek a tattao nga agin-inuten a maawan dagiti epek- to ti basol ken kinaimperpekto. Agyamantayto unay ken Jehova a Dios gapu iti nakaskasdaaw a pannakabalinna a mangisubli! Usi- gentay itan ti maysa a nangnangruna a makaparagsak nga aspeto daytoy nakaay-ayat a tiempo ti pannakaisubli. Panangpagungar Kadagiti Natay 17 Idi umuna a siglo K.P., adda dagiti panguluen ti relihion, a naawagan iti Saduceo, a di mamati iti panagungar. Kastoy ti pa- nangbabalaw ni Jesus kadakuada: "Agbiddutkayo, agsipud ta sa- anyo nga ammo dagiti Kasuratan wenno uray ti pannakabalin ti Dios." (Mateo 22:29) Wen, ipalgak ti Kasuratan nga adda kasta a pannakabalin ni Jehova a mangisubli. Kasano? 18 Iladawam ti napasamak idi kaaldawan ni Elias. Saksakruyen ti maysa a balo ti nakasalungayngay a bagi ti kakaisuna nga anakna. Natayen ti ubing. Nakigtot la ketdi ni propeta Elias, yan- tangay medio nabayag idin a makidagdagus iti pagtaengan ti balo. Idi damo, tinulonganna daytoy nga ubing tapno saan a matay iti bisin. Nalabit napateg unayen ken Elias daytoy nga ubing. Napalalo ti leddaang ti ina. Daytoy nga ubing ti kakaisu- na a pakalaglagipanna iti daydi natayen nga asawana. Mabalin a ninamnamana a ti anakna ti mangaywanto kenkuana inton bu- maket. Nariribukan unay ti balo ken mabutbuteng a mangpam- panunot a nalabit madusdusa gapu kadagiti napalabas a biddut- na. Saanen a maitured ni Elias a makita a kumaro pay iti kastoy daytoy a trahedia. Siaalumamay nga innalana ti bangkay iti sak- lot ti ina, inyulina iti siledna, sa kiniddawna ken Jehova a Dios nga isublina ti kararua, wenno biag, ti ubing. - 1 Ar-ari 17:8-21. 19 Saan a ni Elias ti immuna a tao a namati iti panagungar. Si- nigsiglo sakbayna, namati ni Abraham nga adda kasta a panna- kabalin ni Jehova a mangisubli - ket adda umiso a panggapuan- na a mamati. Idi agtawen ni Abraham iti 100 ken 90 ni Sara, 17, 18. (a) Apay a binabalaw ni Jesus dagiti Saduceo? (b) Ania dagiti kasasaad a nangtignay ken Elias tapno kiddawenna ken Jehova a mangpagungar? 19, 20. (a) Kasano nga impakita ni Abraham nga adda pammatina iti panna- kabalin ni Jehova a mangisubli, ket ania ti nakaibatayan ti kasta a pammati? (b) Kasano a ginunggonaan ni Jehova ti pammati ni Elias? 83
84 UMADANIKA KEN JEHOVA insubli ni Jehova ti natayen a pannakabalinda nga agpaadu, a pi- nagmilagrona tapno aganak ni Sara. (Genesis 17:17; 21:2, 3) Idi agangay, idi dakkelen ti ubing, kiniddaw ni Jehova ken Abraham nga idatonna ti anakna. Impakita ni Abraham ti pammatina, a pinanunotna a kabaelan ni Jehova a pagungaren ni Isaac a pat- patgenna. (Hebreo 11:17-19) Mabalin a ti nabileg a pammatina ti makagapu no apay nga impanamnama ni Abraham kadagiti adipenna, sakbay a sumang-atda iti bantay tapno idatonna ti anakna, nga agsublidanto a dua ken ni Isaac. - Genesis 22:5. 20 Sinalakniban ni Jehova ni Isaac, isu a saan idin a kasapulan ti panangpagungar. Nupay kasta, iti kaso ni Elias, natayen ti anak ti balo - ngem apagbiit laeng. Ginunggonaan ni Jehova ti pammati ti propeta babaen ti panangpagungarna iti ubing! Kal- pasanna, impan ni Elias ti ubing iti inana, sa dinakamatna dagi- toy a nakallalagip a sasao: "Kitaem, sibibiag ti anakmo"! - 1 Ar- ari 17:22-24. 21 Gapuna, iti kaunaan a gundaway iti rekord ti Biblia, nakita- tayo ti panangusar ni Jehova iti pannakabalinna a mangisub- li iti biag ti tao. Impaayan met idi ni Jehova iti pannakabalin da Eliseo, Jesus, Pablo, ken Pedro a mangpagungar kadagiti na- tay. Siempre, idi agangay natay manen dagidiay a napagungar. Nupay kasta, dagita a salaysay ti Biblia ipaayandatayo iti na- kaskasdaaw a pangripiripan kadagiti mapasamak iti masangua- nan. 22 Idiay Paraiso, tungpalento ni Jesus ti akemna kas "ti panagu- ngar ken ti biag." (Juan 11:25) Minilionto ti pagungarenna, nga ipaayanna ida iti gundaway nga agbiag nga agnanayon iti Parai- so a daga. (Juan 5:28, 29) Panunotem ti panaglalangen manen dagiti agpipinnateg nga aggagayyem ken agkakabagian, a naba- yagen a pinagsisina ni patay, nga agiinnarakup ken napalalo ti rag-oda! Ti intero a sangatauan idaydayawdanto ni Jehova gapu iti pannakabalinna a mangisubli. 21, 22. (a) Ania ti nakairantaan dagiti panagungar a nairekord iti Kasuratan? (b) Idiay Paraiso, kasanonto ti kasaknap ti panagungar, ken siasinonto ti ma- ngaramid iti dayta? "Kitaem, sibibiag ti anakmo"!
86 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan 2 Ar-ari 5:1-15 Gapu iti kinapakumbabana, kasano a ti maysa a tao idi tiempo ti Biblia nagunggonaan iti pannakabalin ni Jehova a mangisubli? Job 14:12-15 Nanginanama idi ni Job iti ania, ket kasano a mabalin nga apektaran dagitoy a bersikulo ti mismo a namnamatayo iti masangua- nan? Salmo 126:1-6 Kasano ti panagrikna dagiti Kristiano itatta iti pannakai- subli ti nasin-aw a panagdayaw ken ti pannakiramanda iti dayta? Roma 4:16-25 Apay a napateg ti maaddaan iti pammati iti pannakabalin ni Jehova a mangisubli? 23 Nangipaay ni Jehova iti natibker a pammasingked a sigura- do dagita a namnama. Iti katan-okan a pannakaiparangarang ti pannakabalinna, pinagungarna ti Anakna, a ni Jesus, kas maysa a mannakabalin nga espiritu a parsua, a maikadua laeng ken ni Jehova. Ginasut a saksi ti nagparangan ni napagungar a Jesus. (1 Corinto 15:5, 6) Uray kadagiti managduadua, umdasen ti kas- ta nga ebidensia. Adda pannakabalin ni Jehova a mangisubli iti biag. 24 Saan laeng nga addaan ni Jehova iti pannakabalin a mang- pagungar kadagiti natay no di ket tarigagayanna met nga arami- den dayta. Napaltiingan ni matalek a Job a mangikuna a talaga a mailiw ni Jehova a mangpagungar kadagiti natay. (Job 14:15) Dika aya maay-ayo iti Diostayo, a magagaran a mangusar a siaa- yat iti pannakabalinna a mangisubli? Ngem laglagipem a ti pa- nagungar ket maysa laeng nga aspeto ti naindaklan a trabaho a panangisubli nga aramiden ni Jehova iti masanguanan. Bayat nga ad-adda nga umadanika kenkuana, ilalaem a kanayon ti na- pateg a namnama a kaaddamto sadiay tapno makitam ti 'pana- magbalin [ni Jehova] a baro ti amin a bambanag.' - Apocalipsis 21:5. 23. Ania ti katan-okan a pannakaiparangarang ti pannakabalin ni Jehova, ket kasano a pasingkedan daytoy ti namnamatayo para iti masanguanan? 24. Apay a makapagtalektayo a pagungarento ni Jehova dagiti natay, ken ania a namnama ti ilalaen koma ti tunggal maysa kadatayo?
K A P I T U L O 9 "Ni Kristo ti Pannakabalin ti Dios" NAGKULLAYAW dagiti adalan. Aglaylayagda idi iti Baybay ti Ga- lilea idi bigla a dimteng ti bagyo. Awan duadua a nakakitada idin kadagiti bagyo iti daytoy a dan-aw - ngamin, nabayagen a mang- ngalap ti dadduma kadakuada. (Mateo 4:18, 19) Ngem maysa daydi a "dakkel a nadawel nga allawig," ket dagus a pinadawel- na ti baybay. Napalalo ti pannakataranta dagiti lallaki a mangi- turong iti barangay, ngem napigsa unay ti bagyo. Dagiti dadak- kel a dalluyon "immabla-ablatda iti barangay," ket nangrugin a makargaan iti danum. Nupay kumaribusodan, nargaan ti turog ni Jesus iti kutit ti barangay, a napaksuyan iti nagmalem a pana- ngisurona kadagiti tattao. Gapu ta mabuteng a matay dagiti ada- lanna, riniingda ni Jesus, ken impakpakaasida: "Apo, isalakanna- kami, mapukawkamin!" - Marcos 4:35-38; Mateo 8:23-25. 2 Saan a mabuteng ni Jesus. Naan-anay ti kompiansana a nang- tinggar iti angin ken ti baybay: "Agtalnaka! Agulimekka!" Dagus a nagtulnog ti angin ken ti baybay - simmardeng ti nadawel a bagyo, nagtalna dagiti dalluyon, ket "naglinak unay." Napalalo ti buteng dagiti adalan. "Siasino a pudpudno daytoy?" intana- mitimda iti maysa ken maysa. Wen, ania a kita ti tao ti makaba- lin a mangtinggar iti angin ken ti baybay a kas man la mangtub- tubngar iti nasukir nga ubing? - Marcos 4:39-41; Mateo 8:26, 27. 3 Ngem saan a gagangay a tao ni Jesus. Nagtignay kenkua- na ti pannakabalin ni Jehova ken imparangarangna dayta kada- giti nakaskasdaaw a wagas. Maitutop ti panangtukoy kenkuana Gagangay dagiti bigla a bagyo iti Baybay ti Galilea. Gapu ta nababa day- ta a baybay (agarup 200 metro iti baba ti patas ti baybay), nabarbara ti angin sadiay ngem iti aglawlaw, ket daytoy ti pakaigapuan ti panagbalbaliw ti pa- nawen. Agpababa iti Tanap ti Jordan dagiti napigsa nga angin nga aggapu iti Bantay Hermon iti amianan. Uray nasayaat ti panniempo, mabalin a kellaat lattan nga agbagyo iti napigsa. 1-3. (a) Ania ti nakabutbuteng a napasaran dagiti adalan iti Baybay ti Gali- lea, ket ania ti inaramid ni Jesus? (b) Apay a maitutop a maawagan ni Jesus a "Kristo ti pannakabalin ti Dios"?
88 UMADANIKA KEN JEHOVA ni napaltiingan nga apostol Pablo kas "Kristo ti pannakabalin ti Dios." (1 Corinto 1:24) Kadagiti ania a wagas a naiparangarang ken Jesus ti pannakabalin ti Dios? Ket ania ti pakainaiganna iti biagtayo ti panangusar ni Jesus iti pannakabalin? Ti Pannakabalin ti Bugbugtong nga Anak ti Dios 4 Usigem ti pannakabalin idi ni Jesus sakbay a nagbalin a tao. Inusar ni Jehova ti 'agnanayon a pannakabalinna' idi pinarsua- na ti bugbugtong nga Anakna, a naam-ammo kas Jesu-Kristo. (Roma 1:20; Colosas 1:15) Kalpasanna, impaayan ni Jehova day- toy nga Anak iti naindaklan a pannakabalin ken autoridad, a di- nutokanna a mangitungpal kadagiti panggepna iti panamarsua. Maipapan iti Anak, kuna ti Biblia: "Napaadda ti amin a bamba- nag babaen kenkuana, ket no isu awan saan a napaadda ti uray maysa a banag." - Juan 1:3. 5 Ditay matukod ti kadakkel dayta nga annongen. Panunotem ti pannakabalin a kasapulan tapno mapaadda ti minilion a man- nakabalin nga anghel, ti pisikal nga uniberso a naglaon iti bini- lion a galaksi, ken ti daga a naglaon iti nagadu a kita ti biag. Tapno maaramidna dagita a trabaho, inusar ti bugbugtong nga Anak ti kabibilgan a puersa iti uniberso - ti nasantuan nga espi- ritu ti Dios. Naragsakan unay daytoy nga Anak nga agbalin a Na- sigo a Managobra, nga inusar ni Jehova a mangparsua iti amin a sabsabali pay a bambanag. - Proverbio 8:22-31. 6 Maikkan kadi dayta a bugbugtong nga Anak iti ad-adu pay a pannakabalin ken autoridad? Kalpasan ti ipapatay ni Jesus di- toy daga ken ti panagungarna, kinunana: "Isuamin nga autori- dad naiteden kaniak idiay langit ken ditoy daga." (Mateo 28:18) Wen, naipaayan ni Jesus iti abilidad ken kalintegan a mangusar iti sapasap a pannakabalin. Kas "Ari ti ar-ari ken Apo ti ap-appo," naipaayan iti autoridad a mangpukaw iti "isuamin a gobierno ken isuamin nga autoridad ken pannakabalin" - makita ken di 4, 5. (a) Ania a pannakabalin ken autoridad ti impaay ni Jehova iti bug- bugtong nga Anakna? (b) Kasano a nakabalan daytoy nga Anak a mangitung- pal kadagiti panggep ni Amana iti panamarsua? 6. Kalpasan ti ipapatayna ditoy daga ken panagungarna, ania a pannakaba- lin ken autoridad ti naited ken Jesus?
"NI KRISTO TI PANNAKABALIN TI DIOS" makita - a bumusor ken Amana. (Apocalipsis 19:16; 1 Corinto 15:24-26) "Awan binaybay-an ti Dios a saan a naipasakup" ken Jesus - kayatna a sawen, malaksid ken Jehova a mismo. - Hebreo 2:8; 1 Corinto 15:27. 7 Rumbeng kadi a pagdanagantayo nga amangan no abusuen ni Jesus ti pannakabalinna? Saan! Ay-ayaten unay ni Jesus ti Amana ket di pulos agaramid iti aniaman a mangpaluksaw kenkuana. (Juan 8:29; 14:31) Ammo ni Jesus a di pulos abusuen ni Jehova ti kabibilgan a pannakabalinna. Napaliiw a mismo ni Jesus nga ag- birbirok ni Jehova kadagiti gundaway "tapno ipakitana ti pigsa- na maigapu kadagidiay a ti pusoda naan-anay kenkuana." (2 Cro- nicas 16:9) Kinapudnona, ay-ayaten ni Jesus ti sangatauan a kas ti panagayat ni Amana, isu a makapagtalektayo a kanayon a maka- gunggona ti panangusar ni Jesus iti pannakabalinna. (Juan 13:1) Nakaipasdek ni Jesus iti awan pakapilawanna a rekord no maipa- pan iti daytoy. Usigentayo ti pannakabalinna idi adda ditoy daga ken no kasano a natignay a mangusar iti dayta. "Mannakabalin iti . . . Sao" 8 Nabatad a saan a nagaramid ni Jesus kadagiti milagro kabaya- tan ti panagubingna idiay Nazaret. Ngem nagbaliw dayta kalpa- san a nabautisaran idi 29 K.P., idi agtawen iti 30. (Lucas 3:21-23) Kuna ti Biblia: "Pinulotan ti Dios iti nasantuan nga espiritu ken pannakabalin, ket namagpagna iti daga nga ar-aramidenna ti na- imbag ket papaimbagenna amin dagidiay inrurumen ti Diablo." (Aramid 10:38) "Ar-aramidenna ti naimbag" - saan aya a dayta ti mangipasimudaag nga umiso ti panangusar ni Jesus iti pannaka- balinna? Kalpasan ti pannakapulotna, "nagbalin a mammadto a mannakabalin iti aramid ken sao." - Lucas 24:19. 9 Kasano a mannakabalin idi ni Jesus iti sao? Masansan a 7. Apay a masiguradotayo a di pulos abusuen ni Jesus ti pannakabalin nga inted ni Jehova kenkuana? 8. Kalpasan ti pannakapulotna, naikkan ni Jesus iti pannakabalin a manga- ramid iti ania, ket kasanona nga inusar ti pannakabalinna? 9-11. (a) Sadino ti masansan idi a pangisursuruan ni Jesus, ket ania a karit ti naipasango kenkuana? (b) Apay a nasdaaw dagiti tattao iti wagas ti pana- ngisuro ni Jesus? 89
90 UMADANIKA KEN JEHOVA nangisursuro kadagiti nawayang a lugar - kadagiti igid ti dan-aw ken bakras ti turturod kasta met kadagiti lansangan ken pagtagi- lakuan. (Marcos 6:53-56; Lucas 5:1-3; 13:26) Mabalin a puma- naw latta koman dagiti agdengdengngeg no dida aginteres iti ibagbagana. Yantangay awan pay idi dagiti nayimprenta a libro, dagiti manangipateg nga agdengdengngeg masapul nga idulin- da dagiti sasaona iti panunot ken pusoda. Gapuna, nasken a ma- kaay-ayo unay, nabatad, ken nalaka a matandaanan ti pannursu- ro ni Jesus. Ngem saan a nagparikutan ni Jesus daytoy a karit. Kas pagarigan, usigem ti Sermonna iti Bantay. 10 Iti maysa nga agsapa idi 31 K.P., nagtataripnong dagiti tattao iti bakras ti turod iti asideg ti Baybay ti Galilea. Naggapu idiay Ju- dea ken Jerusalem ti dadduma, 100 agingga iti 110 kilometro ti kaadayona. Dadduma ti naggapu iti igid ti baybay ti Tiro ken Si- don, iti amianan. Immasideg ken Jesus ti adu a masakit a tat- tao tapno sagidenda, ket pinaimbagna amin ida. Idi awanen ti masakit kadakuada, rinugianna ti mangisuro. (Lucas 6:17-19) Idi nalpasen a nagpalawag, nasdaawda iti nangngeganda. Apay? 11 Sumagmamano a tawen kalpasanna, insurat ti maysa a na- kangngeg iti dayta a sermon: "Nagsiddaaw unay dagiti bung- goy iti wagas ti panangisurona; ta insursurona ida a kas maysa a tao nga addaan kinaturay." (Mateo 7:28, 29) Nagsao ni Jesus bu- yogen ti pannakabalin a mariknada. Nagsao kas pannakabagi ti Dios ken sinuportaranna ti pannursurona iti autoridad ti Sao ti Dios. (Juan 7:16) Nabatad ti sasao ni Jesus, makaguyugoy dagiti patigmaanna, ken di masupiat dagiti argumentona. Dagiti sasa- ona imbuksilanna dagiti bambanag ken dimmanon iti puso da- giti agdengdengngeg kenkuana. Insurona kadakuada no kasano a biroken ti kinaragsak, no kasano ti agkararag, no kasano a biro- ken ti Pagarian ti Dios, ken no kasano ti mangipasdek iti natal- ged a masakbayan. (Mateo 5:3-7:27) Ti sasaona ti nangriing iti puspuso dagidiay mabisin iti kinapudno ken kinalinteg. Sidada- an idi a 'paglikudan' ti kakasta a tattao ti bagbagida ken bay- bay-anda ti isuamin tapno sumurotda kenkuana. (Mateo 16:24; "Nakitada ni Jesus a magmagna iti rabaw ti baybay"
92 UMADANIKA KEN JEHOVA Lucas 5:10, 11) Anian a pammaneknek iti pannakabalin ti sasao ni Jesus! "Mannakabalin iti Aramid" 12 "Mannakabalin [met ni Jesus] iti aramid." (Lucas 24:19) Ipa- damag dagiti Ebanghelio ti nasurok a 30 nga espesipiko a mi- lagro nga inaramidna - maigapu amin iti "pannakabalin ni Je- hova." (Lucas 5:17) Inapektaran dagiti milagro ni Jesus ti biag dagiti rinibu a tattao. Dagiti laengen dua a milagro - ti panang- pakanna iti 5,000 a lallaki ken kalpasanna 4,000 a lallaki "malak- sid dagiti babbai ken ub-ubbing" - ramanenna dagiti bunggoy a nalabit agdagup iti agarup 20,000 a tattao! - Mateo 14:13-21; 15: 32-38. 13 Nadumaduma dagiti milagro nga inaramid ni Jesus. Mai- turayanna dagiti demonio, a nalakana laeng ida a papanawen. (Lucas 9:37-43) Adda pannakabalinna a mangkontrol kadagiti pisikal nga elemento, a pagbalinenna nga arak ti danum. (Juan 2:1-11) Nasdaaw dagiti adalanna idi nagna iti rabaw ti nadawel a Baybay ti Galilea. (Juan 6:18, 19) Maiturayanna ti sakit, a pina- imbagna dagiti adda depektona nga organo, nakaro nga an-an- nayen, ken makapapatay a saksakit. (Marcos 3:1-5; Juan 4:46-54) Nadumaduma ti panangaramidna kadagita. Dadduma ti napa- imbag uray adayo ti ayanda, idinto ta personal a sinagid ni Je- sus dagiti dadduma. (Mateo 8:2, 3, 5-13) Adda dagiti napaim- bag a dagus, in-inut dagiti dadduma. - Marcos 8:22-25; Lucas 8: 43, 44. 14 Kangrunaanna, addaan ni Jesus iti pannakabalin a mang- waswas iti ipapatay. Iti tallo a nairekord a pasamak, pinagungar- na dagiti natay. Insublina ti 12 ti tawenna a balasitang kadagiti Kanayonanna, dagiti Ebanghelio pasaray pagtitiponenda ti adu a milag- ro iti maymaysa ken sapasap a deskripsion. Kas pagarigan, iti naminsan na- pan kenkuana ti "intero a siudad," ket pinaimbagna dagiti "adu" a masakit. - Marcos 1:32-34. 12, 13. Iti ania nga anag a "mannakabalin [ni Jesus] iti aramid," ket ania dagiti nagduduma a milagro nga inaramidna? 14. Iti sidong dagiti ania a kasasaad nga impakita ni Jesus nga adda panna- kabalinna a mangwaswas iti ipapatay?
"NI KRISTO TI PANNAKABALIN TI DIOS" dadakkelna, ti bugbugtong nga anak iti balo nga inana, ken ti dungdungnguen a kabsat a lalaki kadagiti kakabsatna a babbai. (Lucas 7:11-15; 8:49-56; Juan 11:38-44) Para ken Jesus, awan ti narigat unay a kasasaad. Pinagungarna ti 12 anyos a balasitang manipud iti iddana kalpasan laeng ti ipapatayna. Pinagungarna ti anak ti balo manipud iti lungonna, a sigurado nga iti aldaw ti ipapatayna. Ken pinagungarna ni Lazaro manipud iti tanem kal- pasan a natayen iti uppat nga aldaw. Di Managimbubukodan, Responsable, ken Nakonsiderasion a Panangusar iti Pannakabalin 15 Mapanunotmo kadi ti posible a panagabuso ti imperpekto nga agturay no naited koma kenkuana daydi pannakabalin ni Jesus? Ngem ni Jesus ket saan a nagbasol. (1 Pedro 2:22) Dina ki- nayat ti matulawan iti panagimbubukodan, ambision, ken kina- agum a mangtigtignay kadagiti imperpekto a tattao a mangusar iti pannakabalinda tapno dangranda dagiti sabsabali. 16 Di managimbubukodan ti panangusar ni Jesus iti pannaka- balinna, a dina pulos inaramat dayta iti bukodna a pagimba- gan. Idi mabisbisin, dina kinayat a pagbalinen a tinapay dagiti bato tapno adda koma kanenna. (Mateo 4:1-4) Ti kinanumo- na ti mangipakita a dina inusar ti pannakabalinna tapno ag- pabaknang iti material. (Mateo 8:20) Adda pay pammaneknek a dagiti milagro nga inaramidna ket saan a maigapu iti panagim- bubukodan. Sakripisio kenkuana ti panagaramidna kadagiti mi- lagro. Idi pinaimbagna dagiti masakit, adda pannakabalin a rim- muar kenkuana. Nariknana daytoy nga iruruar ti pannakabalin, uray iti maysa laeng a mapaimbagna. (Marcos 5:25-34) Kaskas- di, pinalubosanna ti bunggoy dagiti tattao a mangsagid kenkua- na, ket napaimbagda. (Lucas 6:19) Pudno a saan a managimbu- bukodan! 17 Responsable ti panangusar ni Jesus iti pannakabalinna. Di pulos nagaramid kadagiti milagro tapno pagparammagna laeng 15, 16. Ania ti pammaneknek a di managimbubukodan ti panangusar ni Je- sus iti pannakabalinna? 17. Kasano nga impakita ni Jesus a responsable ti panangusarna iti panna- kabalinna? 93
94 UMADANIKA KEN JEHOVA wenno tapno agipabuya laeng kadagiti datdatlag nga aramid. (Mateo 4:5-7) Nagkedked a nagaramid kadagiti pagilasinan a mangpagusto laeng iti di umiso a panagusioso ni Herodes. (Lu- cas 23:8, 9) Imbes nga ipablaakna ti pannakabalinna, masansan idi a bilinen ni Jesus dagidiay pinaimbagna a dida ibagbaga day- ta iti asinoman. (Marcos 5:43; 7:36) Dina kinayat nga agkonklu- sion dagiti tattao maipapan kenkuana maibatay kadagiti maka- pagagar a damag. - Mateo 12:15-19. 18 Naiduma unay daytoy mannakabalin a tao, ni Jesus, no idilig kadagiti agtuturay nga addaan iti pannakabalin ngem di pulos maseknan kadagiti kasapulan ken panagsagaba dagiti sabsaba- li. Maseknan ni Jesus kadagiti tattao. Ti laengen pannakakita- na kadagiti addaan an-annayen ket umdasen a pakatignayanna a mangpaimbag kadakuada. (Mateo 14:14) Nakonsiderasion no maipapan iti rikrikna ken kasapulanda, ket daytoy a naayat a pannakaseknan ti nangimpluensia iti wagas a panangusarna iti pannakabalinna. Adda makatukay iti rikna a pagarigan a masa- rakan iti Marcos 7:31-37. 19 Iti daytoy a gundaway, dagiti adu a tattao nasarakanda ni Jesus ket inyegda kenkuana ti adu a masakit, ket pinaimbagna amin ida. (Mateo 15:29, 30) Ngem adda maysa a lalaki nga impa- ayan ni Jesus iti naisangsangayan nga atension. Tuleng ken di unay makapagsao ti lalaki. Mabalin a nadlaw ni Jesus ti naidum- duma a nerbios wenno kinamanagbabain daytoy a lalaki. Siaasi nga inyadayo ni Jesus ti lalaki kadagiti tattao, iti pribado a lugar. Kalpasanna, nagsenias ni Jesus tapno maawatan ti lalaki no ania ti aramidenna. "Inkabilna dagiti ramayna kadagiti lapayag ti lala- ki ket, kalpasan a timmupra, sinagidna ti dilana." (Marcos 7:33) Kalpasanna, timmangad ni Jesus iti langit sa insennaayna ti nag- Ti panagtupra ket maysa idi a pamay-an wenno senias iti panangagas ag- padpada kadagiti Judio ken Gentil, ken naipadamag kadagiti rabbiniko a ka- suratan ti panagusar iti tupra kadagiti panangagas. Nalabit nagtupra ni Jesus tapno ipaawatna laeng iti lalaki a dandanin ti pannakapaimbagna. Aniaman ti kasasaad, saan nga inusar ni Jesus ti tuprana kas pangagas. 18-20. (a) Ania ti nangimpluensia iti wagas a panangusar ni Jesus iti pan- nakabalinna? (b) Kasano ti panagriknam iti wagas a panangpaimbag ni Je- sus iti maysa a tuleng a lalaki?
"NI KRISTO TI PANNAKABALIN TI DIOS" kararag. Kastoy ti ibagbaga dagitoy a tignay iti dayta a lalaki, 'Ti aramidek kenka ket babaen ti pannakabalin nga aggapu iti Dios.' Kamaudiananna, kinuna ni Jesus: "Maluktanka." (Marcos 7:34) Dagus a nakangngeg ti lalaki ken nalawagen ti panagsaona. 20 Anian a makatukay a panunoten nga uray idi us-usarenna ti inted-Dios a pannakabalinna a mangpaimbag kadagiti masakit, impakita ni Jesus ti pannakipagriknana kadakuada! Saan aya a makaliwliwa a maammuan nga inyawat ni Jehova ti Mesianiko a Pagarian iti naasi ken nakonsiderasion nga Agturay? Mangiladawan Kadagiti Banag a Dumteng 21 Dagiti milagro nga inaramid ni Jesus ditoy daga ket mangila- dawan laeng kadagiti nadadaeg pay a bendision a dumtengto iti sidong ti naarian a turayna. Iti baro a lubong ti Dios, agaramid- to manen ni Jesus kadagiti milagro - ngem iti sangalubongan! Usigem ti sumagmamano kadagiti makaparagsak a namnama iti masanguanan. 22 Isublinto ni Jesus ti naan-anay a kinatimbeng ti ekolohia ti daga. Laglagipem nga impakitana a makontrolna dagiti puersa ti nakaparsuaan babaen ti panangpakalmana iti allawig. Sigurado ngarud nga iti sidong ti turay ti Pagarian ni Kristo, saanton a pagbutngan ti sangatauan a madangranda kadagiti bagyo, ging- gined, panagbettak ti bulkan, wenno dadduma pay a natural a didigra. Yantangay ni Jesus ti Nasigo a Managobra, nga inusar ni Jehova a nangparsua iti daga ken amin a biag nga adda ditoy, matarusanna a naan-anay ti pakabuklan ti daga. Ammona no kasano ti umiso a panangusar kadagiti gameng ti daga. Iti sidong ti turayna, agbalinto a Paraiso ti intero a daga. - Lucas 23:43. 23 Komusta met ngay dagiti kasapulan ti sangatauan? Ti sibu- buslon a panangpakan ni Jesus kadagiti rinibu, babaen laeng ti sumagmamano a taraon, ipasiguradona kadatayo nga awanton ti agbisin kabayatan ti panagturayna. Kinapudnona, agpating- 21, 22. (a) Ania ti inladawan dagiti milagro nga inaramid ni Jesus? (b) Gapu ta makontrol ni Jesus dagiti puersa ti nakaparsuaan, ania ti maina- namatayo iti sidong ti turay ti Pagarianna? 23. Kas Ari, kasanonto a penneken ni Jesus dagiti kasapulan ti sangatauan? 95
96 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Isaias 11:1-5 Kasano ti panangiparangarang ni Jesus iti "espiritu ti . . . kinamannakabalin," ket ania ti mainanamatayo iti panagturayna? Marcos 2:1-12 Paneknekan dagiti namilagruan a panangpaimbag ni Jesus a naited kenkuana ti ania nga autoridad? Juan 6:25-27 Nupay namilagruan a pinennek ni Jesus ti pisikal a kasa- pulan dagiti tattao, ania ti kangrunaan a panggep ti ministeriona? Juan 12:37-43 Apay a di namati ken Jesus ti dadduma a nakakita a mis- mo kadagiti milagro nga inaramidna, ket ania ti maadaltayo iti day- toy? ganton nga agnanayon ti bisin gapu iti kinaruay ti taraon ken ti umiso a pannakaiwarasna. (Salmo 72:16) Yantangay maitura- yanna ti sakit ken an-annayen, masiguradotayo a naan-anay ken permanente a mapaimbagto dagiti masakit, bulsek, tuleng, pa- wad, ken pilay a tattao. (Isaias 33:24; 35:5, 6) Yantangay kabae- lanna a pagungaren dagiti natay, sigurado a ti kinabilegna kas nailangitan nga Ari ket ramanenna ti pannakabalin a mangpa- gungar iti minilion a pagragsakan ni Amana a lagipen. - Juan 5: 28, 29. 24 Bayat a pampanunotentayo ti pannakabalin ni Jesus, laglagi- pentayo a naan-anay ti panangtulad daytoy nga Anak iti Amana. (Juan 14:9) Gapuna, ti panangusar ni Jesus iti pannakabalin ipa- ayannatayo iti nalawag a pangripiripan no kasano ti panangu- sar ni Jehova iti pannakabalin. Kas pagarigan, panunotem ti na- dungngo a panangpaimbag ni Jesus iti maysa nga agkukutel. Gapu iti asina, sinagid ni Jesus ti lalaki ket kinunana: "Kayatko." (Marcos 1:40-42) Babaen kadagiti salaysay a kas iti daytoy, ka- yariganna ibagbaga ni Jehova, 'Kasta ti panangusarko iti pan- nakabalinko!' Dika aya matignay a mangidayaw iti mannaka- balin-amin a Diostayo ken agyaman yantangay us-usarenna ti pannakabalinna iti naayat a wagas? 24. Bayat a pampanunotentayo ti pannakabalin ni Jesus, ania koma ti lag- lagipentayo, ken apay?
K A P I T U L O 1 0 "Agbalinkayo a Tumutulad iti Dios" iti Panangusaryo iti Pannakabalin "ADDA makaallilaw a silo nga agur-uray iti asinoman nga addaan iti pannakabalin." Dagita a sasao ti maysa a dumadaniw idi mai- ka-19 a siglo impabigbigna ti nalmeng a peggad: ti panangabu- so iti pannakabalin. Nakalkaldaang, nakalaklaka a matnag dagiti imperpekto a tattao iti daytoy a silo. Kinapudnona, iti intero a historia "ti tao dinominaranna ti tao iti pakadangrananna." (Ec- lesiastes 8:9) Ti di naayat a panangusar iti pannakabalin ket na- ngibunga iti kasta unay a panagsagaba ti tao. 2 Ngem saan aya a nakaskasdaaw a, nupay awan patingga- na ti pannakabalin ni Jehova a Dios, dina pulos abusuen dayta a pannakabalin? Kas naammuantayo kadagiti immuna a kapi- tulo, kanayon nga usarenna ti pannakabalinna a maitunos ka- dagiti naayat a panggepna - iti man panangparsua, panangdada- el, panangsalaknib, wenno panangisubli. No utobentayo ti wagas a panangusarna iti pannakabalinna, matignaytayo nga umadani kenkuana. Kas resultana, dayta ti mangtignay kadatayo nga 'ag- balin a tumutulad iti Dios' iti mismo a panangusartay iti panna- kabalin. (Efeso 5:1) Ngem ania a pannakabalin ti ik-ikutantayo kas nanumo a tattao? 3 Laglagipem a naparsua ti tao "iti ladawan ti Dios." (Genesis 1: 26, 27) Gapuna, addaantay met iti pannakabalin - nupay bassit laeng. Ti pannakabalintayo mabalin a ramanenna ti kabaelan a mangiringpas wenno agaramid iti adu a banag; ti panangkontrol wenno panangituray kadagiti sabsabali; ti panangimpluensiatayo iti sabsabali, nangnangruna kadagidiay mangipatpateg kadatayo; ti pisikal a pigsa (bileg); wenno material a sanikua. Maipapan ken 1. Ania ti makaallilaw a silo a nalaka a pakatnagan dagiti imperpekto a tat- tao? 2, 3. (a) Ania ti nakaskasdaaw iti panangusar ni Jehova iti pannakabalin? (b) Ania ti mabalin a ramanen ti pannakabalintayo, ket kasano ti rumbeng a panangusartayo kadagita a pannakabalin?
98 UMADANIKA KEN JEHOVA Jehova, kinuna ti salmista: "Adda kenka ti ubbog ti biag." (Salmo 36:9) Gapuna, direkta man wenno saan, ti Dios ti gubuayan ti aniaman a lehitimo a pannakabalin nga adda kadatayo. Gapuna, kayattayo nga usaren dayta kadagiti wagas a pakaragsakanna. Ka- sanotayo a maaramid dayta? Ayat ti Tulbek 4 Ti tulbek iti umiso a panangusar iti pannakabalin ket ayat. Saan aya a ti mismo nga ehemplo ti Dios ti mangipakita iti day- toy? Lagipem ti pannakaisalaysay dagiti uppat a kangrunaan a galad ti Dios - pannakabalin, kinahustisia, sirib, ken ayat - iti Ka- pitulo 1. Ania ti kapatgan kadagita nga uppat a galad? Ayat. "Ti Dios ket ayat," kuna ti 1 Juan 4:8. Wen, ni Jehova ti mismo a per- sonipikasion ti ayat; dayta ti mangimpluensia iti amin nga ara- midna. Gapuna, amin a pannakaiparangarang ti pannakabalinna ket maigapu iti ayat ken pagimbagan dayta dagidiay agayat ken- kuana. 5 Ti ayat tulongannatayo met a mangusar a siuumiso iti panna- kabalintayo. Ngamin, kuna ti Biblia a ti ayat ket "manangngaasi" ken "saanna a sapulen dagiti bukodna a pagimbagan." (1 Corin- to 13:4, 5) Gapuna, ti ayat ti manglapped kadatayo tapno saantay a nauyong wenno nadangkok kadagidiay masakupan ti autori- dadtayo. Imbes ketdi, padayawantayo ti sabsabali ken ipangpang- runatayo dagiti kasapulan ken rikriknada. - Filipos 2:3, 4. 6 Ti ayat ket nainaig iti sabali pay a galad a makatulong kadatayo a mangliklik iti panangabuso iti pannakabalin: ti nadiosan a pa- nagbuteng. Kasano kapateg daytoy a galad? "Iti panagbuteng ken Jehova umadayo ti maysa iti dakes," kuna ti Proverbio 16:6. Ti pa- nangabuso iti pannakabalin ket sigurado a mairaman kadagiti dakes a rumbeng nga adaywantayo. Ti panagbuteng iti Dios lap- dannatayo a mangabuso kadagidiay masakupan ti pannakabalin- 4, 5. (a) Ania ti tulbek iti umiso a panangusar iti pannakabalin, ket kasa- no nga ipakita daytoy ti mismo nga ehemplo ti Dios? (b) Kasano a ti ayat tulongannatayo a mangusar a siuumiso iti pannakabalintayo? 6, 7. (a) Ania ti nadiosan a panagbuteng, ket apay a matulongannatayo daytoy a galad a mangliklik iti panangabuso iti pannakabalin? (b) Iyilustrar ti koneksion ti panagbuteng a mangpaluksaw iti Dios ken ti panagayat iti Dios.
"AGBALINKAYO A TUMUTULAD ITI DIOS" tayo. Apay? Umuna, ammotayo a manungsungbattayo iti Dios iti wagas a panangtratotayo kadakuada. (Nehemias 5:1-7, 15) Ngem saan laeng a dayta ti ramanen ti nadiosan a panagbuteng. Iti ori- hinal a lenguahe, ti sasao a nausar para iti "panagbuteng" masan- san a tuktukoyenna ti nauneg a panagraem ken panagamanga iti Dios. No kasta, inaig ti Biblia ti panagbuteng iti panagayat iti Dios. (Deuteronomio 10:12, 13) Daytoy nadayaw a panagamanga ramanenna ti nasayaat a panagbuteng a mangpaluksaw iti Dios - saan laeng a gapu ta kabutengtayo dagiti ibungana no di ket gapu ta pudno nga ay-ayatentayo ti Dios. 7 Kas panangyilustrar: Panunotem ti nasayaat a relasion ti may- sa nga ubing ken ti amana. Marikna ti ubing ti nadungngo ken naayat a pannakaseknan kenkuana ti amana. Ngem ammo met ti ubing no ania ti kalikaguman kenkuana ni amana, ken ammo- na a madisiplinanto no di agsingsingpet. Saan nga agkullayaw ti ubing iti amana. Imbes ketdi, ay-ayatenna unay ti amana. Ma- ragsakan ti ubing a mangaramid iti banag a pagragsakan ti ama- na. Umasping iti dayta ti nadiosan a panagbuteng. Gapu ta ay- ayatentayo ni Jehova, ti nailangitan nga Amatayo, mabutengtayo a mangaramid iti aniaman a 'mangpasakit iti pusona.' (Genesis 6:6) Imbes ketdi, tarigagayantayo a paragsaken ti pusona. (Pro- verbio 27:11) Dayta ti gapuna a kayattayo nga usaren a siuumiso ti pannakabalintayo. Usigentayo a naimbag no kasanotayo nga aramiden dayta. Iti Uneg ti Pamilia 8 Usigem nga umuna ti pamilia. "Ti lalaki isu ti ulo ti asawana," kuna ti Efeso 5:23. Kasano ti rumbeng a panangusar ti asawa a lalaki iti daytoy inted-Dios nga autoridad? Kuna ti Biblia kadagi- ti assawa a lallaki a makipagtaengda kadagiti assawada 'maitu- nos iti pannakaammo, nga itudinganda ida iti dayaw a kas iti na- rasrasi a basehas.' (1 Pedro 3:7) Ti Griego a nombre a naipatarus a "dayaw" kayatna a sawen "gatad, pateg, . . . respeto." Naipata- rus ti dadduma a porma daytoy a sao kas "sagut" ken "napateg." 8. (a) Dagiti assawa a lallaki addaanda iti ania nga autoridad iti pamilia, ket kasano ti rumbeng a pannakausar dayta? (b) Kasano a maipakita ti asawa a lalaki a padpadayawanna ti asawana? 99
100 UMADANIKA KEN JEHOVA (Aramid 28:10; 1 Pedro 2:7) Ti asawa a lalaki a mangpadayaw iti asawana dina pulos dangran iti pisikal, ken dina met ibabain wenno irurumen, tapno di panunoten ti asawana a kasla ketdi awanen ti serserbina. Imbes ketdi, bigbigenna ti pateg ni baket- na ken ipaayanna iti respeto. Ipakitana babaen ti sasao ken ara- midna - iti pribado ken iti publiko - nga ipatpategna ni baketna. (Proverbio 31:28) Saan laeng nga ayat ken respeto ni baketna ti magun-od ti kasta nga asawa a lalaki no di ket, napatpateg pay, ti anamong ti Dios. 9 Adda met pannakabalin dagiti assawa a babbai iti pamilia. Dakamaten ti Biblia ti maipapan kadagiti nadiosan nga assa- wa a babbai nga, iti sidong ti umiso a kinaulo, inkagumaanda nga impluensiaan dagiti assawada iti positibo a wagas wenno ti- nulonganda ida a mangliklik kadagiti biddut a desision. (Gene- sis 21:9-12; 27:46-28:2) Mabalin a nasarsaririt ti asawa a babai ngem iti asawana, wenno mabalin nga addaan kadagiti abilidad nga awan ken lakayna. Kaskasdi, nasken nga addaan iti "nauneg a panagraem" iti asawana ken 'agpasakup' kenkuana "a kas iti Apo." (Efeso 5:22, 23) No sipapanunot ti asawa a babai a ma- ngay-ayo iti Dios dayta ti tumulong kenkuana a mangusar kada- giti abilidadna a mangsuporta iti asawana imbes a tagibassiten wenno padasenna a dominaran. Ti "pudpudno a masirib a ba- bai" ket makitinnulong a naimbag iti asawana a mangpabileg iti pamilia. Iti kasta, mataginayon ti pannakikappiana iti Dios. - Proverbio 14:1. 10 Addaan met dagiti nagannak iti autoridad nga inted ti Dios kadakuada. Ibalakad ti Biblia: "Amma, dikay ruroden ti annak- yo, no di ket itultuloyyo a padakkelen ida iti disiplina ken pa- nangiturong-panunot ni Jehova." (Efeso 6:4) Iti Biblia, ti sao a "disiplina" mabalin a kaipapananna ti "panangpadakkel, pa- nangsanay, instruksion." Kasapulan dagiti annak ti disiplina; ag- 9. (a) Dagiti assawa a babbai addaanda iti ania a pannakabalin iti pamilia? (b) Ania ti makatulong iti asawa a babai a mangusar kadagiti abilidadna a mangsuporta iti asawana, ket ania ti ibungana? 10. (a) Ania nga autoridad ti inted ti Dios kadagiti nagannak? (b) Ania ti kaipapanan ti sao a "disiplina," ket kasano ti rumbeng a pannakaipakatna? (Kitaenyo met ti footnote.)
"AGBALINKAYO A TUMUTULAD ITI DIOS" ragsak ken agballigida iti sidong dagiti nalawag a giya, pagbed- dengan, ken limitasion. Inaig ti Biblia ti kasta a disiplina, wenno instruksion, iti ayat. (Proverbio 13:24) Gapuna, "ti pagbaut ti di- siplina" ket saan koma a pulos nga abusado - iti emosional wen- no pisikal. (Proverbio 22:15; 29:15) Ti disiplina a nainget unay wenno naulpit ken di nabuyogan iti ayat ket panangabuso iti autoridad dagiti nagannak ken dadaelenna ti espiritu ti ubing. (Colosas 3:21) Iti sabali a bangir, no natimbeng ti disiplina ken umiso ti pannakaipakatna, matarusan dagiti annak nga ay-aya- ten ida dagiti dadakkelda ken maseknanda iti pagbalinanto dagi- ti annakda. 11 Dagiti met ngay annak? Kasanoda a mausar a siuumiso ti pannakabalinda? "Ti pintas dagiti agtutubo a lallaki isu ti bileg- da," kuna ti Proverbio 20:29. Sigurado nga awanen ti nasaysaya- at a wagas a pangusaran dagiti agtutubo iti pigsa ken kiredda no saan a ti panagserbi iti 'Naindaklan a Namarsua' kadatayo. (Ec- lesiastes 12:1) Laglagipen koma dagiti agtutubo a dagiti aramid- da maapektaranna ti rikrikna dagiti dadakkelda. (Proverbio 23: 24, 25) No agtulnog dagiti annak kadagiti managbuteng iti Dios a dadakkelda ken agtalinaedda iti umiso a dana, parparagsaken- da ti puso dagiti nagannak kadakuada. (Efeso 6:1) "Makaay-ayo unay iti Apo" ti kasta a kababalin. - Colosas 3:20. Iti Uneg ti Kongregasion 12 Nangipaay ni Jehova kadagiti manangaywan a mangidaulo iti kongregasion Kristiano. (Hebreo 13:17) Rumbeng nga usa- ren dagitoy a kualipikado a lallaki ti inted-Dios nga autoridadda a mangipaay iti kasapulan a tulong ken mangasikaso iti naes- Idi tiempo ti Biblia, ti Hebreo a sao para iti "pagbaut" kaipapananna ti baston wenno sarukod, a kas iti us-usaren idi ti pastor a pangiturong kadagi- ti karnerona. (Salmo 23:4) Umasping iti dayta, "ti pagbaut" nga autoridad dagiti nagannak ipasimudaagna ti naayat a panangiwanwan, saan a naulpit wenno nadawel a panangdusa. 11. Kasano a mausar a siuumiso dagiti annak ti pannakabalinda? 12, 13. (a) Kasano ti rumbeng a panangmatmat dagiti panglakayen iti autoridadda iti kongregasion? (b) Iyilustrar no apay a rumbeng a nadung- ngo dagiti panglakayen iti arban. 101
102 UMADANIKA KEN JEHOVA pirituan a pagimbagan ti arban. Ti kadi saad dagiti panglaka- yen ti mangted kadakuada iti karbengan a mangituray kadagiti kapammatianda? Sigurado a saan! Nasken a maaddaan dagiti panglakayen iti natimbeng ken napakumbaba a panangmatmat iti akemda iti kongregasion. (1 Pedro 5:2, 3) Kuna ti Biblia kada- giti manangaywan: "Ipastoranyo ti kongregasion ti Dios, a gina- tangna babaen ti dara ti bukodna nga Anak." (Aramid 20:28) Daytoy ti nabileg a rason no apay a tratuenda a sidudungngo ti kada miembro ti arban. 13 Mabalin nga iyilustrartayo a kastoy. Kiddawen kenka ti na- singed a gayyem nga aywanam ti il-ilalaenna a sanikua. Am- mom a nangina ti pananggatang ti gayyemmo iti dayta. Sa- anmo aya nga annadan ken ilalaen unay dayta? Umasping iti dayta, intalek ti Dios kadagiti panglakayen ti responsabilidad a mangaywan iti nakapatpateg a sanikua: ti kongregasion, a dagi- ti miembrona mayasping kadagiti karnero. (Juan 21:16, 17) Na- pateg ken Jehova dagiti karnerona - kinapudnona, nakapatpateg yantangay ginatangna ida iti napateg a dara ti bugbugtong nga Anakna, ni Jesu-Kristo. Dayta ti kapatgan a mabalin nga ibayad ni Jehova para kadagiti karnerona. Sipapanunot iti dayta dagi- ti napakumbaba a panglakayen ket tratuenda a siuumiso dagiti karnero ni Jehova. 'Ti Pannakabalin ti Dila' 14 "Ti ipapatay ken biag addada iti pannakabalin ti dila," kuna ti Biblia. (Proverbio 18:21) Kinapudnona, makadadael unay ti dila. Siasino kadatayo ti di pay pulos nasaktan gapu iti darasudos wen- no mangirurumen pay ketdi a sasao? Ngem adda met pannaka- balin ti dila a mangagas. "Ti dila dagidiay masirib ket makapaim- bag," kuna ti Proverbio 12:18. Wen, ti positibo ken nasayaat a sasao ket mayasping iti panangyapros iti makapabang-ar ken ma- kaagas a sapsapo iti puso. Usigem ti sumagmamano a pagarigan. 15 "Agsaokayo iti makaliwliwa kadagiti malmaldaangan a kara- rua," idagadag ti 1 Tesalonica 5:14. Wen, uray dagiti matalek 14. Addaan ti dila iti ania a pannakabalin? 15, 16. Kadagiti ania a wagas a mausartay ti dilatayo a mangparegta kada- giti sabsabali?
nga adipen ni Jehova pa- saray maipasangoda iti na- karo a panagleddaang. Ka- sanotayo a matulongan ti kakasta a tattao? Mangtedta- yo iti espesipiko ken napas- nek a komendasion a tumu- long kadakuada a mangkita iti mismo a pategda iti ima- tang ni Jehova. Iranudta- yo kadakuada ti nabileg a sasao manipud kada- giti teksto ti Biblia a mangipakita a pudno a maseknan ni Jeho- va ken ay-ayatenna dagidiay "nadunor ti pusoda" ken "na- idagel iti espiritu." (Salmo 34:18) No usarentay ti pannaka- balin ti dilatayo a mangliw- liwa kadagiti sabsabali, ipakpaki- tatayo a tultuladentay ti naasi a Diostayo, "a mangliwliwa kadagiti malmaldaangan." - 2 Corinto 7:6, New American Standard Bible. Usaren a siuumiso dagiti assawa a lallaki ken babbai ti pannakabalinda babaen ti panaginnayat ken panagrinnaemda 16 Mausartay met ti pannakabalin ti dilatayo a mangipaay iti kasapulan unay a pammaregta kadagiti sabsabali. Adda kadi ka- pammatian a pimmusay ti ay-ayatenna? Ti mannakipagrikna a sasao a mangyebkas iti pannakaseknan maliwliwana ti malmal- daangan a puso. Adda kadi lakay wenno baketen a kabsat a makarikna a kasla awanen ti pategna? Ti naannad a dila mai- patalgedna kadagiti lallakay ken babbaket a maipatpateg ken ma- apresiarda. Adda kadi agsagsagaba iti nakaro a sakit? Ti naasi a pannakisarita a personal wenno iti telepono ket dakkel ti maitu- longna a mangpabileg iti masakit. Anian a ragsak ti Namarsua
104 UMADANIKA KEN JEHOVA kadatayo no usarentay ti pannakabalin nga agsao tapno agsaota- yo iti "naimbag a maipaay a pangpabileg"! - Efeso 4:29. 17 Awanen ti napatpateg a wagas a pangusarantay iti pannakaba- lin ti dila no saan a ti panangiburaytayo iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagiti sabsabali. "Saanmo a medmedan ti na- imbag kadagidiay addaan karbengan iti dayta, no adda iti panna- kabalin ta imam ti panangaramid iti dayta," kuna ti Proverbio 3:27. Obligasiontayo nga iburay kadagiti sabsabali ti makaispal- biag a naimbag a damag. Saan a nasayaat nga iyimuttayo ti na- ganat a mensahe a sipaparabur nga impaay ni Jehova kadatayo. (1 Corinto 9:16, 22) Ngem kasano kasaknap ti namnamaen ni Je- hova a pannakiramantayo iti daytoy a trabaho? 17. Iti ania a napateg a wagas a mausartay ti dilatayo a pakagunggonaan da- giti sabsabali, ket apay a rumbeng nga aramidentayo dayta? Panangiranud iti naimbag a damag - ti kasayaatan a wagas a pangusarantay iti pannakabalintayo
"AGBALINKAYO A TUMUTULAD ITI DIOS" Panagserbi ken Jehova iti 'Intero a Pigsatayo' 18 Ti ayattayo ken Jehova tignayennatayo a makiraman a naan- anay iti Nakristianuan a ministerio. Ania ti namnamaen ni Jeho- va kadatayo no maipapan iti daytoy? Banag a mabalin nga ipa- ay ti tunggal maysa kadatayo, aniaman ti kasasaadtayo iti biag: "Aniaman ti ar-aramidenyo, aramidenyo dayta nga amin-kararua a kas maipaay ken Jehova, ket saan a maipaay iti tattao." (Colo- sas 3:23) Iti panangdakamatna iti kadaklan a bilin, kinuna ni Je- sus: "Masapul nga ayatem ni Jehova a Diosmo buyogen ti intero a pusom ken buyogen ti intero a kararuam ken buyogen ti intero a panunotmo ken buyogen ti intero a pigsam." (Marcos 12:30) Wen, namnamaen ni Jehova iti tunggal maysa kadatayo nga aya- ten ken agserbitayo kenkuana iti amin a kararua. 19 Ania ti kaipapanan ti panagserbi iti Dios iti amin a kararua? Ti kararua tuktukoyenna ti intero a persona, a karaman amin a pisikal ken mental nga abilidadna. Yantangay ti kararua rama- nenna ti puso, panunot, ken pigsa, apay a nadakamat iti Marcos 12:30 dagitoy a dadduma pay nga abilidad? Usigem ti maysa nga ilustrasion. Idi tiempo ti Biblia, mabalin nga ilako ti tao ti ba- gina (ti kararuana) kas adipen. Kaskasdi, mabalin a di naimpu- suan ti panagserbi ti adipen iti apona; mabalin a dina usaren a naan-anay ti pigsana wenno mental nga abilidadna a mangara- mid kadagiti kalikaguman ti apona. (Colosas 3:22) Gapuna, na- lawag a dinakamat ni Jesus dagitoy a dadduma pay nga abilidad tapno ipaganetgetna nga awan koma ti aniaman nga ipaidamta- yo iti panagserbitay iti Dios. Ti panagserbi iti Dios iti amin a kara- rua kaipapananna nga ipaaytay ti bagitayo, nga usarentay a naan- anay ti pigsa ken bilegtayo nga agserbi kenkuana. 20 Ti kadi panagserbi iti amin a kararua kaipapananna a masa- pul nga agpapada amin ti usarentayo a tiempo ken pigsa iti mi- nisterio? Imposible dayta, yantangay nagduduma dagiti kasasaad ken abilidad ti tunggal maysa. Kas pagarigan, ti agkabannuag a nasayaat ti salun-atna ken nakired ket mabalin a kabaelanna ti 18. Ania ti namnamaen ni Jehova kadatayo? 19, 20. (a) Yantangay ti kararua ramanenna ti puso, panunot, ken pigsa, apay a nadakamat iti Marcos 12:30 dagitoy a dadduma pay nga abilidad? (b) Ania ti kaipapanan ti panagserbi ken Jehova iti amin a kararua? 105
106 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Proverbio 3:9, 10 Ania dagiti 'napapateg a bambanag' nga adda kadata- yo, ken kasanotayo a mausar dagitoy a pangidayaw ken Jehova? Eclesiastes 9:5-10 Apay a rumbeng nga usarem ti pigsam itan iti wagas nga anamongan ti Dios? Aramid 8:9-24 Ania a panangabuso iti pannakabalin ti nadeskribir di- toy, ket kasanotayo a maliklikan ti kasta a dakes nga aramid? Aramid 20:29-38 Ania ti maadal dagidiay addaan kadagiti nadagsen nga annongen iti kongregasion manipud iti ulidan ni Pablo? mangbusbos iti ad-adu a tiempo iti panangasaba ngem iti day- diay nakapuyen gapu iti kinalakay wenno kinabaketna. Mabalin nga ad-adu ti maaramidan ti agsolsolo a tao nga awanan kadagi- ti obligasion iti pamilia ngem iti daydiay adda ay-aywananna a pamilia. No adu ti magapuanantayo iti ministerio gapu iti pigsa ken kasasaadtayo, anian a yamantayo! Siempre, ditay pulos kayat ti agbalin a manangbabalaw, nga idildiligtay ti bagbagitayo ka- dagiti sabsabali iti daytoy a banag. (Roma 14:10-12) Imbes ketdi, kayattayo nga usaren ti pigsatayo a mangparegta kadagiti sabsa- bali. 21 Impaay ni Jehova ti perpekto nga ulidan iti umiso a panangu- sar iti pannakabalin. Kayattayo a tuladen ti Dios agingga iti amin a kabaelantayo kas imperpekto a tattao. Mausartay a siuumiso ti pannakabalintayo babaen ti panangpadayawtayo kadagidiay ma- sakupan ti autoridadtayo. Maysa pay, kayattayo nga itungpal iti amin a kararua ti makaispal-biag a trabaho a panangasaba nga impaaramid ni Jehova kadatayo. (Roma 10:13, 14) Laglagipem, maragsakan ni Jehova no itedmo ti kasayaatan a maipaay ti kara- ruam. Dika aya magutugot a mangaramid iti amin a kabaelam tapno pagserbiam ti kasta a mannakaawat ken naayat a Dios? Awanen ti nasaysayaat wenno napatpateg a wagas a pangusaram iti pannakabalinmo. 21. Ania ti kasayaatan ken kapatgan a wagas a pangusarantayo iti pannaka- balin?
B E N N E G 2 "MANAGAYAT ITI KINAHUSTISIA" Agraraira ita ti kinaawan hustisia ditoy lubong, ket adu ti sibibiddut a mangpabpabasol iti Dios. Ngem isursuro ti Biblia ti makaliwliwa a kinapud- no - a "ni Jehova ket managayat iti kinahustisia." (Salmo 37:28) Iti daytoy a benneg, maadaltayo no kasano a pinaneknekanna a pudno dagita a sasao, a mangted iti namnama iti sangatauan.
K A P I T U L O 1 1 "Amin a Daldalanna Kinahustisia" NAKARO daydi a kinaawan hustisia. Saan a kriminal ti nataer a lalaki, ngem naibartolina gapu ta siuulbod a napabasol a gi- nandatna ti mangrames. Ngem saan a daytoy ti damo a naka- pasaranna iti kinaawan hustisia. Adu a tawen sakbay dayta, idi 17 ti tawen daytoy a lalaki nga agnagan Jose, liniputan dagiti mismo a kakabsatna, a dandanida pinatay. Nailako kas adipen iti sabali a pagilian. Sadiay a nagkedked iti panangsulsulisog ti asawa ni apona. Daydiay a napaay a babai ti nagaramid iti ul- bod a pammabasol, ket dayta ti nakaibaludan ni Jose. Nakal- kaldaang, kasla awan ti mangikaluya ken Jose. 2 Nupay kasta, siiimatang idi ti Dios a "managayat iti kinalin- teg ken kinahustisia." (Salmo 33:5) Nagtignay ni Jehova tapno ilintegna ti kinaawan hustisia, ket immaniobrana dagiti pasa- mak tapno maluk-atan ni Jose. Malaksid iti pannakawayawa- ya ni Jose - ti lalaki a naipisok iti "abut a pagbaludan" - idi agangay naipaayan iti nagdakkel a responsabilidad ken nai- sangsangayan a dayaw. (Genesis 40:15; 41:41-43; Salmo 105: 17, 18) Nagangayanna, naalangon ni Jose, ket inusarna ti na- ngato a saadna a mangitungpal iti panggep ti Dios. - Genesis 45:5-8. 3 Matukay ti riknatayo iti kasta a salaysay, di ngamin? Siasino kadatayo ti di pay nakakita iti kinaawan hustisia wenno na- biktima iti dayta? Wen, il-iliwentayo amin a tratuendatayo iti umiso ken nalinteg a wagas. Saan a nakaskasdaaw daytoy, yan- tangay impaayannatayo ni Jehova kadagiti galad a mangyan- ninaw iti mismo a personalidadna, ket kinahustisia ti maysa kadagiti kangrunaan a galadna. (Genesis 1:27) Tapno maam- ammotayo a naimbag ni Jehova, nasken a matarusantayo ti 1, 2. (a) Aniada a nakaro a kinaawan hustisia ti napasaran ni Jose? (b) Ka- sano nga inlinteg ni Jehova dagita a kinaawan hustisia? 3. Apay a saan a nakaskasdaaw a kayattayo amin ti matrato iti nalinteg a wa- gas?
"AMIN A DALDALANNA KINAHUSTISIA" panangmatmatna iti kinahustisia. Iti kasta ad-adda a maapre- siartayo dagiti nakaskasdaaw a dalanna ken matignaytayo nga ad-adda nga umadani kenkuana. Ania ti Kinahustisia? 4 Iti panangmatmat ti tao, masansan a maipagarup a ti ki- nahustisia ket nainaig laeng iti umiso a pannakaipakat dagi- ti pagannurotan ti linteg. Kuna ti libro a Right and Reason - Ethics in Theory and Practice a "mainaig ti kinahustisia iti linteg, obligasion, kalintegan, ken annongen, ket ipatawna ti pangngeddengna sigun iti kaitutopan wenno pakaikarianna." Nupay kasta, ti kinahustisia ni Jehova ket saan laeng a basta mekanikal a panangipakat kadagiti pagalagadan gapu ta anno- ngen wenno obligasion dayta. 5 Ad-adda a matarusan ti kalawa ken kauneg ti kinahustisia ni Jehova babaen ti panangusig kadagiti sasao iti orihinal a len- guahe a nausar iti Biblia. Iti Hebreo a Kasuratan, adda tallo a kangrunaan a sasao a nausar. Ti sao a masansan a maipatarus a "kinahustisia" mabalin met a maipatarus a "no ania ti umi- so." (Genesis 18:25) Ti dua a sabali pay a sasao ket gagangay a maipatarus a "kinalinteg." Iti Kristiano a Griego a Kasuratan, nadepinar ti sao a naipatarus a "kinalinteg" kas ti "kualidad a panagbalin a nalinteg wenno addaan iti kinahustisia." Iti aba- ba a pannao, agpada ngarud ti kinalinteg ken kinahustisia. - Amos 5:24. 6 Gapuna, no kuna ti Biblia nga adda kinahustisia ti Dios, ibagbagana kadatayo a nalinteg ken umiso dagiti aramidna ken kanayon a kasta ti aramidenna, a di mangidumduma. (Roma 2:11) Kinapudnona, imposible a saan a kasta ti arami- denna. Kinuna ni matalek nga Eliu: "Adayo koma iti pudno a Dios nga agtignay a sidadangkes, ken iti Mannakabalin-amin 4. Iti panangmatmat ti tao, ania ti masansan a pannakatarus iti kinahus- tisia? 5, 6. (a) Ania ti kaipapanan ti sasao iti orihinal a lenguahe a naipatarus a "kinahustisia"? (b) Ania ti kayatna a sawen no madakamat nga adda ki- nahustisia ti Dios? 109
110 UMADANIKA KEN JEHOVA nga agtignay a di nainkalintegan!" (Job 34:10) Wen, imposib- le nga "agtignay a di nainkalintegan" ni Jehova. Apay? Gapu iti dua a napateg a rason. 7 Umuna, nasantuan ti Dios. Kas naammuantayon iti Kapi- tulo 3, napalalo ti kinasin-aw ken kinalinteg ni Jehova. Gapu- na, saan a makaaramid iti kinakillo. Usigem ti kaipapanan dayta. Ti kinasanto ti nailangitan nga Amatayo ipaayannatayo iti nabileg a rason nga agtalek a dinanto pulos abusuen dagi- ti annakna. Naaddaan ni Jesus iti kasta a panagtalek. Iti daydi maudi a rabii a panagbiagna ditoy daga, inkararagna: "Nasan- tuan nga Ama, aywanam ida [dagiti adalan] maigapu iti bu- kodmo a nagan." (Juan 17:11) "Nasantuan nga Ama" - ni Je- hova ti kakaisuna a naawagan ti kasta iti Kasuratan. Maitutop daytoy gapu ta awan ti natauan nga ama a kas Kenkuana iti kinasanto. Naan-anay ti pammati ni Jesus a natalgedto dagiti adalanna iti sidong ti panangaywan ti Ama, a naan-anay a na- sin-aw ken nadalus ken awan a pulos ti kinakillo kenkuana. - Mateo 23:9. 8 Maikadua, ti di agimbubukodan nga ayat ket isu ti paka- buklan ti mismo a personalidad ti Dios. Dayta nga ayat ti mangtigtignay kenkuana nga agbalin a nalinteg iti pannakila- ngenna kadagiti sabsabali. Ngem ti nadumaduma a kita ti ki- naawan hustisia - a pakairamanan ti rasismo, diskriminasion, ken panangidumduma - ket masansan a maigapu iti kinaa- gum ken panagimbubukodan, dagiti kasungani ti ayat. Mai- papan iti naayat a Dios, ipasigurado kadatayo ti Biblia: "Ni Je- hova nalinteg; ayatenna ti nalinteg nga ar-aramid." (Salmo 11:7) Kuna ni Jehova maipapan kenkuana: "Siak, ni Jehova, ayatek ti kinahustisia." (Isaias 61:8) Saan aya a makaliwliwa a maammuan a pagragsakan ti Diostayo ti panagaramid iti na- linteg? - Jeremias 9:24. 7, 8. (a) Apay a saan a makaaramid ni Jehova iti kinakillo? (b) Ania ti mang- tigtignay ken Jehova nga agbalin a nalinteg iti pannakilangenna? Naglak-am ni Jose iti kinaawan hustisia iti "abut a pagbaludan"
112 UMADANIKA KEN JEHOVA Asi ken Naan-anay a Kinahustisia ni Jehova 9 Naan-anay, awan pagkuranganna ti kinahustisia ni Jehova, a kas iti amin a sabsabali pay a paset ti awan kaaspingna a perso- nalidadna. Kas panangitan-okna ken Jehova, insurat ni Moises: "Ti Bato, naan-anay ti aramidna, ta amin a daldalanna kinahus- tisia. Maysa a Dios ti kinamatalek, a kenkuana awan ti di kina- hustisia; isu nalinteg ken napalungdo." (Deuteronomio 32:3, 4) Amin nga ebkas ti kinahustisia ni Jehova ket awan pakapilawan- na - saan a napanuynoy, saan a naulpit. 10 Agkanaig unay ti kinahustisia ni Jehova ken ti asina. Kuna ti Salmo 116:5: "Ni Jehova managparabur ken nalinteg ["addaan iti kinahustisia," The New American Bible]; ket ti Diostayo isu Daydiay mangipakpakita iti asi." Wen, ni Jehova agpadpada nga addaan kinahustisia ken naasi. Saan nga agkontra dagita a dua a galad. Ti panangngaasina ket saan a panangpalag-an iti kina- hustisiana, a kasla ketdin nainget unay ti kinahustisiana no saan a gapu iti asina. Imbes ketdi, masansan nga iyebkasna nga ag- giddan dagita a dua a galad, uray iti isu met laeng nga aramid. Usigem ti maysa a pagarigan. 11 Managbasol amin a tattao gapu ta natawidda dayta ket iti kasta maikarida iti pannusa ti basol - ipapatay. (Roma 5:12) Ngem saan a maragsakan ni Jehova iti ipapatay dagiti managba- sol. Isu ket "Dios ti ar-aramid ti panangpakawan, managpara- bur ken naasi." (Nehemias 9:17) Kaskasdi, gapu ta nasantuan, dina panuynoyan ti kinakillo. Kasanona ngarud a maipakita ti asi kadagiti siguden a managbasol a tattao? Masarakan ti sung- bat iti maysa kadagiti kapatgan a kinapudno ti Sao ti Dios: Ti panangyurnos ni Jehova iti subbot a pakaisalakanan ti sanga- tauan. Iti Kapitulo 14 ammuentayto ti ad-adu pay maipapan iti daytoy a naayat nga urnos. Naggiddan a naiparangarang iti dayta ti naan-anay a kinahustisia ken katan-okan nga asi. Baba- en iti dayta, maipakita ni Jehova ti nadungngo nga asi kadagi- ti agbabbabawi a managbasol bayat a salsalimetmetanna dagiti 9-11. (a) Ania ti pagnaigan ti kinahustisia ni Jehova ken ti asina? (b) Kasa- no nga agminar ti kinahustisia ni Jehova agraman ti asina iti wagas a pan- nakilangenna kadagiti managbasol a tattao?
"AMIN A DALDALANNA KINAHUSTISIA" pagalagadanna a mainaig iti naan-anay a kinahustisia. - Roma 3:21-26. Makaparagsak ti Kinahustisia ni Jehova 12 Ti kinahustisia ni Jehova ket saan a nadamsak a galad a mangpaadayo kadatayo, no di ket makaay-ayo a galad a mang- yadani kadatayo kenkuana. Nabatad ti panangdeskribir ti Bib- lia iti kinamanangngaasi ti kinahustisia, wenno kinalinteg, ni Jehova. Usigentayo ti sumagmamano kadagiti makaparagsak a wagas ti panangusar ni Jehova iti kinahustisiana. 13 Ti naan-anay a kinahustisia ni Jehova ti mangtigtignay ken- kuana a mangipakita iti kinamatalek ken kinasungdo kada- giti adipenna. Natarusan ken naapresiar a mismo ni salmista a David daytoy nga aspeto ti kinahustisia ni Jehova. Manipud iti mismo a kapadasanna ken iti panangadalna kadagiti wa- gas ti Dios, ania ti konklusion ni David? Kinunana: "Ni Jehova ket managayat iti kinahustisia, ket saannanto a panawan dagi- diay nasungdona. Agingga iti tiempo a di nakedngan sigura- do a masaluadandanto." (Salmo 37:28) Anian a makaliwliwa a pammatalged! Dinto pulos baybay-an ti Dios dagidiay nasung- do kenkuana. Mainanamatayo ngarud ti kinasinged ken naayat a panangaywanna. Ti kinahustisiana ti mangipasigurado iti day- toy! - Proverbio 2:7, 8. 14 Ti kinahustisia ti Dios ket maseknan unay iti kasapulan da- giti marigrigat. Iti Linteg nga intedna iti Israel, agminar ti pan- nakaseknan ni Jehova kadagiti marigrigat. Kas pagarigan, na- ngaramid ti Linteg kadagiti naisangsangayan nga urnos tapno sigurado a maaywanan dagiti ulila ken balo a babbai. (Deute- ronomio 24:17-21) Yantangay ammo ni Jehova ti kinarigat ti panagbiag ti kakasta a pamilia, ni Jehova a mismo ti nagba- lin a naamaan nga Ukom ken Mangsalaknib kadakuada, day- diay "mangipakat iti panangukom maipaay iti awan amana nga 12, 13. (a) Apay a ti kinahustisia ni Jehova iyadaninatayo kenkuana? (b) Ania ti konklusion ni David maipapan iti kinahustisia ni Jehova, ket ka- sano a maliwliwanatayo daytoy? 14. Iti Linteg nga intedna iti Israel, kasano nga agminar ti pannakaseknan ni Jehova kadagiti marigrigat? 113
114 UMADANIKA KEN JEHOVA ubing ken iti balo a babai." (Deuteronomio 10:18; Salmo 68:5) Pinakdaaran ni Jehova dagiti Israelita a no gundawayanda da- giti awanan gaway a babbai ken ub-ubbing, sigurado a deng- genna ti ikkis dagita a tattao. Kunana: "Pudno a gumil-ayabto ti ungetko." (Exodo 22:22-24) Nupay saan a karaman kadagiti kangrunaan a galad ni Jehova ti pungtot, rumsua ti nalinteg a gurana kadagiti inggagara a panagaramid iti di kinahustisia, nangnangruna no dagiti napanglaw ken awan gawayna ti ma- biktima. - Salmo 103:6. 15 Ipasigurado met kadatayo ni Jehova nga "awan tratuenna buyogen ti panangidumduma ket saan met nga umawat iti pa- suksok." (Deuteronomio 10:17) Saan a kas iti adu a tattao nga addaan iti pannakabalin wenno impluensia, saan a paimpluen- siaan ni Jehova iti material a sanikua wenno makinruar a langa. Awan a pulos ti panangidumduma wenno paboritismo kenkua- na. Usigem ti pudno a nakaskasdaaw a pammaneknek ti di pa- nangidumduma ni Jehova. Ti gundaway a panagbalin a pudno nga agdaydayaw kenkuana, buyogen ti namnama a biag nga agnanayon, ket saan laeng a para iti sumagmamano a natan-ok. Imbes ketdi, "iti tunggal nasion anamonganna ti tao nga agbu- teng kenkuana ken agaramid iti kinalinteg." (Aramid 10:34, 35) Silulukat iti amin daytoy a nakaskasdaaw a namnama, aniaman ti kasasaadda iti kagimongan, kolor ti kudilda, wenno pagilian a pagnanaedanda. Saan aya a dayta ti kasayaatan a kita ti pudno a kinahustisia? 16 Adda pay sabali nga aspeto ti perpekto a kinahustisia ni Je- hova a rumbeng nga usigen ken raementayo: ti wagas a panna- kilangenna kadagidiay managlabsing kadagiti nalinteg a paga- lagadanna. Nupay lalaki ti tuktukoyen ti Hebreo a sao a nausar para iti "awan amana nga ubing," sigurado a di ipasimudaag daytoy ti kinaawan pannakaseknan ka- dagiti babbai. Iti Linteg, inraman ni Jehova ti salaysay maipapan iti hudisial a desision a nangpatalged iti panagtawid dagiti awan amana nga annak a bab- bai ni Zelofehad. Dayta a desision ti nagbalin a pagsurotan, iti kasta intandu- dona ti kalintegan dagiti awan amana a babbai. - Numeros 27:1-8. 15, 16. Ania ti pudno a nakaskasdaaw a pammaneknek ti di panangidum- duma ni Jehova?
"AMIN A DALDALANNA KINAHUSTISIA" Awan Pannakailaksid iti Dusa 17 Mabalin a panunoten ti dadduma: 'Yantangay saan a pa- nuynoyan ni Jehova ti kinakillo, kasanotayo nga ilawlawag ti di nainkalintegan a panagsagsagaba ken rinuker nga ar-aramid nga agraraira unay iti daytoy a lubong?' Dagita a kinakillo dida pulos mulitan ti kinahustisia ni Jehova. Dagiti adu a kinaawan hustisia iti daytoy nadangkes a lubong ket bunga ti basol a na- tawid dagiti tattao ken Adan. Yantangay dagiti imperpekto a tattao ti nangpili iti mismo a dakes a dalanda, agraraira ti ki- naawan hustisia ditoy lubong - ngem saan nga agbayag. - Deu- teronomio 32:5. 18 Nupay adda naindaklan nga asi ni Jehova kadagidiay si- papasnek nga umadani kenkuana, saanna a palubosan iti ag- nanayon ti aniaman a kasasaad a pakaumsian iti nasantuan a naganna. (Salmo 74:10, 22, 23) Saan a marabrabak ti Dios ti kinahustisia; dina salakniban dagiti napeklan a managbasol manipud iti nakaro a pannakaukom a maiparbeng kadakuada. Ni Jehova ket "maysa a Dios a naasi ken managparabur, naban- nayat nga agunget ken naruay iti naayat a kinamanangngaasi ken kinapudno, . . . ngem nikaanoman saanto a mangipaay iti pannakailaksid iti dusa." (Exodo 34:6, 7) Maitunos kadagitoy a sasao, pasaray nakita idi ni Jehova a nasken a dusaenna dagidiay sipapakinakem a mangsalungasing kadagiti nalinteg a bilinna. 19 Kas pagarigan, usigem ti pannakilangen ti Dios iti nagkau- na nga Israel. Uray idi addadan idiay Naikari a Daga, maulit- ulit ti di kinamatalek dagiti Israelita. Nupay 'nasaktan ti rikna' ni Jehova gapu iti rinuker nga ar-aramidda, saanna a dagus a binaybay-an ida. (Salmo 78:38-41) Imbes ketdi, siaasi nga im- paayanna ida kadagiti gundaway tapno agbalbaliwda. Indawat- na: "Maragsakanak, saan nga iti ipapatay ti nadangkes, no di ket iti daydiay itatallikud ti maysa a nadangkes manipud iti da- lanna ket pudno nga agtultuloy nga agbiag. Tumallikudkayo, 17. Ilawlawag no apay a dagiti kinakillo ditoy lubong dida pulos mulitan ti kinahustisia ni Jehova. 18, 19. Ania ti mangipakita a saan nga agnanayon a palubosan ni Jehova dagidiay sipapakinakem a mangsalungasing kadagiti nalinteg a bilinna? 115
116 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Jeremias 18:1-11 Kasano nga insuro ni Jehova ken ni Jeremias nga Isu ket saan a darasudos a mangipaay iti nainget a panangukom? Habakuk 1:1-4, 13; 2:2-4 Kasano nga impatalged ni Jehova ken Haba- kuk a saanna a palubosan nga agnanayon ti kinaawan hustisia? Zacarias 7:8-14 Kasano ti panangmatmat ni Jehova kadagidiay mangi- lupitlupit iti kalintegan dagiti sabsabali? Roma 2:3-11 Ania ti pangibatayan ti panangukom ni Jehova kadagiti indibidual ken kasta met kadagiti nasion? tumallikudkayo kadagiti dakes a dalanyo, ta apay koma a ma- taykayo, O balay ti Israel?" (Ezequiel 33:11) Yantangay napa- teg kenkuana ti biag, maulit-ulit a nangibaon ni Jehova kada- giti propeta tapno tallikudan dagiti Israelita ti dakes a dalanda. Ngem, kaaduanna, saan a nangipangag ken di nagbabawi ti na- subeg nga ili. Idi agangay, maigapu iti nasantuan a naganna ken amin nga irepresentar dayta, inyawat ida ni Jehova kadagiti ka- busorda. - Nehemias 9:26-30. 20 Adu ti maadaltayo maipapan ken Jehova iti pannakilangen- na iti Israel. Maammuantayo a sipsiputanna ti kinakillo ken ma- apektaran unay kadagiti makitana. (Proverbio 15:3) Makaliwliwa met a maammuan nga ikagkagumaanna ti mangngaasi no adda pangibatayanna a mangaramid iti kasta. Maysa pay, maadaltayo a pulos a di nadarasudos ti kinahustisiana. Gapu iti kinaanus ken mabayag a panagitured ni Jehova, sibibiddut nga ipagarup ti adu a tattao a dinanto pulos ukomen dagiti nadangkes. Ngem saan a pudno dayta, yantangay naadaltay met iti pannakilangen ti Dios iti Israel nga adda pagpatinggaan ti kinaanus ti Dios. Nainget ni Jehova no maipapan iti kinalinteg. Saan a kas kadagiti tattao, a masansan a di agtultuloy nga agaramid iti kinahustisia, di pulos maawanan ti Dios iti tured a mangitandudo iti kinalinteg. Kas 20. (a) Ania ti maadaltayo maipapan ken Jehova iti pannakilangenna iti Is- rael? (b) Apay a maikanatad ti leon kas simbolo ti kinahustisia ni Jehova?
"AMIN A DALDALANNA KINAHUSTISIA" simbolo ti natured a kinahustisia, maikanatad ngarud ti panna- kainaig ti leon iti saklang ti Dios ken iti tronona. (Ezequiel 1:10; Apocalipsis 4:7) Masiguradotayo ngarud a tungpalennanto ti ka- rina a mangikkat iti kinaawan hustisia ditoy daga. Kinapudnona, kastoy ti pakagupgopan ti wagas a panangukomna: kinainget no kasapulan, asi no mabalin. - 2 Pedro 3:9. Iyaadani iti Dios ti Kinahustisia 21 No utobentayo ti panangipakat ni Jehova iti kinahustisia, di- tay koma panunoten nga isu ket di naasi ken estrikto unay nga ukom a maseknan laeng a mangsentensia kadagiti nakabasol. Imbes ketdi, panunotentayo koma nga isu ket naayat ngem na- inget nga Ama a kanayon a mangasikaso kadagiti annakna iti kasayaatan a wagas. Kas maysa nga Ama nga addaan iti kinahus- tisia, wenno nalinteg, ti kinainget ni Jehova a maipaay iti umi- so ket timbengenna iti nadungngo nga asi kadagiti naindagaan nga annakna, nga agkasapulan iti tulong ken pammakawanna. - Salmo 103:10, 13. 22 Anian a yamantayo yantangay ti kinahustisia ti Dios ket saan laeng a basta panangsentensia kadagiti nagbasol! Gapu iti kina- hustisiana, pinagbalin ni Jehova a posible a maaddaantayo iti pudno a makaparagsak a namnama - perpekto ken agnanayon a biag iti lubong a 'pagtaenganto ti kinalinteg.' (2 Pedro 3:13) Kastoy ti pannakilangen kadatayo ti Dios gapu ta ti kinahustisia- na ti mangtigtignay kenkuana tapno ikagumaanna ti mangisa- lakan imbes a mangkondenar. Pudno unay, no ad-adda a mata- rusantayo ti saklawen ti kinahustisia ni Jehova magutugottayo nga umadani kenkuana! Kadagiti sumaganad a kapitulo, usi- gentayo a naimbag ti panangyebkas ni Jehova iti daytoy nakas- kasdaaw a galad. Makapainteres, inyarig ni Jehova ti bagina iti maysa a leon iti panangu- komna iti di matalek nga Israel. - Jeremias 25:38; Oseas 5:14. 21. No utobentayo ti panangipakat ni Jehova iti kinahustisia, kasano ti rum- beng a panangmatmattayo kenkuana, ken apay? 22. Gapu iti kinahustisiana, ania a namnama ti pinagbalin ni Jehova a po- sible kadatayo, ket apay a kastoy ti pannakilangenna kadatayo? 117
K A P I T U L O 1 2 "Adda Aya Di Kinahustisia iti Dios?" SINAURDA ti kuarta nga inurnong ti baketen a balo. Ti awan ga- wayna a maladaga binaybay-an ti awanan asi nga ina. Naibalud ti maysa a lalaki gapu iti krimen a naipabasol laeng kenkuana. Ania ti reaksionmo kadagitoy a pasamak? Nalabit marurodka kadagita, ket natural laeng dayta. Kas tattao, nabatad a mailasin- tayo ti naimbag ken dakes. Maluksawtayo no adda naaramid a di kinahustisia. Kayattayo a masupapakan ti biktima ken madu- sa ti nagbasol. No saan a mapasamak daytoy, mabalin a panu- notentayo: 'Makita kadi ti Dios dagiti mapaspasamak? Apay a di agtignay?' 2 Iti intero a historia, inyimtuod dagiti matalek nga adipen ni Jehova ti umasping a salsaludsod. Kas pagarigan, inkararag ni propeta Habakuk iti Dios: "Apay nga ipakitam kaniak ti kas- ta a nakaal-alingget a kinaawan hustisia? Apay nga ipalubosmo nga agraira ti kinaranggas, kinakillo, krimen, ken kinadangkok iti amin a lugar?" (Habakuk 1:3, Contemporary English Version) Saan a binabalaw ni Jehova ti prangka a saludsod ni Habakuk, tangay Isu ti nangitukit kadagiti tattao ti mismo a kapanunotan maipapan iti kinahustisia. Wen, pinaraburannatayo ni Jehova iti sangkabassit a pannakaawat iti di matukod a panangmatmat- na iti kinahustisia. Guraen ni Jehova ti Di Kinahustisia 3 Ammo ni Jehova ti kinaawan hustisia. Makitana ti mapas- pasamak. Maipapan iti kaaldawan ni Noe, kuna kadatayo ti Biblia: "Nakita ni Jehova a ti kinadakes ti tao naruay iti daga ken tunggal pagannayasan ti pampanunot ti pusona dakes la- eng iti amin a tiempo." (Genesis 6:5) Usigem ti kaipapanan 1. Ania ti mabalin nga epekto kadatayo dagiti kinaawan hustisia? 2. Ania ti reaksion ni Habakuk iti kinaawan hustisia, ket apay a saan a bi- nabalaw ni Jehova gapu iti daytoy? 3. Apay a maikuna nga ad-adda a pagaammo ni Jehova ti kinaawan husti- sia ngem iti ammotayo?
"ADDA AYA DI KINAHUSTISIA ITI DIOS?" dayta a sasao. Masansan a ti pannakatarustayo iti di kinahusti- sia ket maibatay iti sumagmamano a pasamak a nangngegtayo wenno personal a napasarantayo. Maisupadi iti dayta, pagaam- mo ni Jehova ti kinaawan hustisia iti sangalubongan. Makitana amin! Malaksid iti dayta, mailasinna dagiti pagannayasan ti puso - dagiti rinuker a kapanunotan a pakaigapuan dagiti na- killo nga aramid. - Jeremias 17:10. 4 Ngem saan laeng a basta kitkitaen ni Jehova ti kinaawan hustisia. Maseknan met kadagidiay nabiktima iti dayta. Idi na- pasaran ti ilina ti naulpit a panangtrato dagiti kabusor a na- sion, naladingitan ni Jehova "iti panagasugda gapu kadagiti mangirurrurumen kadakuada ken kadagidiay mangidupirdu- pir kadakuada." (Uk-ukom 2:18) Nalabit napaliiwmo a bayat a masansan ti pannakakita ti dadduma a tattao iti kinaawan hus- tisia, ad-adda a mapukawen ti asida kadagiti biktima. Saan a kasta ni Jehova! Nakitana ti amin a kinaawan hustisia iti aga- rup 6,000 a tawen, ngem saan a bimmaaw ti gurana iti day- ta. Imbes ketdi, ipasigurado kadatayo ti Biblia a nakarimrimon kenkuana dagiti banag a kas iti "ulbod a dila," "im-ima nga agibukbukbok iti awanan basol a dara," ken "ulbod a saksi nga agyesngaw kadagiti kinaulbod." - Proverbio 6:16-19. 5 Usigem met ti nakaro a panangbabalaw ni Jehova kadagiti nakillo a panguluen ti Israel. Pinaltiinganna ti mammadtona a mangyimtuod kadakuada: "Saan aya a biangyo nga ammuen ti kinahustisia?" Kalpasan ti nabatad a panangdeskribirna iti panangabusoda iti pannakabalin, impakpakauna ni Jehova ti pagbanagan dagitoy a rinuker a tattao: "Umasugdanto ken Je- hova maipaay ti tulong, ngem saannanto a sungbatan ida. Ket ilingednanto ti rupana manipud kadakuada iti dayta a tiempo, maitunos iti panagaramidda iti kinadakes kadagiti pannakila- ngenda." (Mikias 3:1-4) Anian a panangbusor ni Jehova iti di kinahustisia! Kinapudnona, napasaranna a mismo dayta! Iti ri- nibu a tawen, napasaranna ti di nainkalintegan a pananglais 4, 5. (a) Kasano ti panangipakita ti Biblia a maseknan ni Jehova kadagidiay nabiktima iti kinaawan hustisia? (b) Kasano a naapektaran a mismo ni Jeho- va iti kinaawan hustisia? 119
120 UMADANIKA KEN JEHOVA ni Satanas. (Proverbio 27:11) Maysa pay, naapektaran ni Jeho- va gapu iti nakaal-alingget a kinaawan hustisia idi napapatay a kasla kriminal ti Anakna, idinto ta "saan a nakaaramid iti ba- sol." (1 Pedro 2:22; Isaias 53:9) Nalawag, ammo ni Jehova ken maseknan unay iti nakalkaldaang a kasasaad dagidiay naglak- am iti kinaawan hustisia. 6 Kaskasdi, no makitatayo ti kinaawan hustisia - wenno no datayo a mismo ti mabiktima iti di umiso a panangtrato - natu- ral laeng a makapungtottayo. Naparsuatayo iti ladawan ti Dios, ket ti kinaawan hustisia naan-anay a maisupadi iti amin nga irepresentar ni Jehova. (Genesis 1:27) No kasta, apay nga ipal- palubos ti Dios ti kinaawan hustisia? Ti Isyu ti Kinasoberano ti Dios 7 Ti sungbat iti daytoy a saludsod ket nainaig iti isyu ti ki- nasoberano. Kas nakitatayon, adda kalintegan ti Namarsua a mangituray iti daga ken amin nga agnanaed iti dayta. (Salmo 24:1; Apocalipsis 4:11) Nupay kasta, iti rugrugi ti pakasaritaan ti tao, nakarit ti kinasoberano ni Jehova. Kasano a napasamak daytoy? Binilin ni Jehova ti immuna a tao, ni Adan, a di ma- ngan iti bunga ti maysa a kayo iti minuyongan a Paraiso a pag- taenganna. Ket ania ngay no sumukir? "Mataykanto a di bu- murong," kuna ti Dios kenkuana. (Genesis 2:17) Saan a narigat ti bilin ti Dios para ken Adan wenno iti asawana, a ni Eva. Nu- pay kasta, pinamati ni Satanas ni Eva nga estrikto unay ti Dios. Ania ngay no mangan ni Eva iti bunga ti kayo? Deretsa a kinu- na ni Satanas ken ni Eva: "Sigurado a saankayto a matay. Ta ammo ti Dios nga iti mismo nga aldaw a pannanganyo mani- pud iti dayta sigurado a maluktan dagiti matayo ket sigurado nga agbalinkayo a kas iti Dios, a makaammo iti naimbag ken dakes." - Genesis 3:1-5. 8 Iti daytoy a sasao, saan laeng nga imparipirip ni Satanas nga 6. Ania ti reaksiontayo no mapasarantayo ti kinaawan hustisia, ken apay? 7. Deskribirem no kasano a nakarit ti kinasoberano ni Jehova. 8. (a) Ania ti imparipirip ni Satanas iti imbagana ken Eva? (b) Ania ti kina- rit ni Satanas maipapan iti kinasoberano ti Dios?
"ADDA AYA DI KINAHUSTISIA ITI DIOS?" adda napateg nga impormasion nga impaidam ni Jehova ken ni Eva no di pay ket nagulbod kenkuana ti Dios. Inannadan ni Satanas a dina kinuestion ti kinapudno ti kinasoberano ti Dios. Ngem kinaritna ti kinaumiso, kaikarian, ken kinalinteg dayta. Iti sabali a pannao, kunana a di nalinteg ti panangusar ni Jeho- va iti kinasoberanona ken di maseknan iti pagimbagan dagiti iturayanna. 9 Idi agangay, agpadpada a sinukir da Adan ken Eva ni Jehova babaen ti pannanganda iti maiparit a kayo. Gapu ta simmukir- da, maikarida a madusa iti ipapatay, a kas iti inkeddeng ti Dios. Ti panagulbod ni Satanas nangpataud iti sumagmamano a na- pateg a saludsod. Pudno kadi nga adda kalintegan ni Jehova a mangituray iti sangatauan, wenno rumbeng kadi a ti tao ti ma- ngituray iti kabukbukodanna? Us-usaren ngata ni Jehova ti ki- nasoberanona iti kasayaatan a wagas? Mabalin koma nga usa- ren ni Jehova ti kabibilgan a pannakabalinna a mangdadael a dagdagus kadagiti nagrebelde. Ngem dagiti isyu a timmaud ket nainaig iti turay ti Dios, saan a ti pannakabalinna. Gapuna, saan a mapatalgedan ti kinalinteg ti turay ti Dios babaen ti pa- nangpukawna kada Adan, Eva, ken Satanas. Iti kasunganina, nalabit dayta koma ti ad-adda a nakakuestionaran ti panagtu- rayna. Ti kakaisuna a wagas tapno maammuan no maiturayan a sibaballigi ti tao ti bagbagida, a naisina iti Dios, ket babaen ti panaglabas ti panawen. 10 Ania ti impalgak ti panaglabas ti panawen? Iti panaglabas ti adu a milenio, nageksperimento dagiti tattao iti adu a kita ti gobierno, a pakairamanan ti autokrasia, demokrasia, sosialis- mo, ken komunismo. Ti resulta amin dagita ket nagupgop iti nabatad a komento ti Biblia: "Ti tao dinominaranna ti tao iti pakadangrananna." (Eclesiastes 8:9) Nainkalintegan ngarud ti kinuna ni propeta Jeremias: "Pagaammok unay, O Jehova, a saan a kukua ti naindagaan a tao ti dalanna. Saan a kukua ti tao 9. (a) Para kada Adan ken Eva, ania ti imbunga ti panagsukir, ket ania da- giti napateg a saludsod nga imbangon daytoy? (b) Apay a saan a dinadael a dagus ni Jehova dagiti nagrebelde? 10. Ania ti impalgak ti historia maipapan iti turay ti tao? 121
"ADDA AYA DI KINAHUSTISIA ITI DIOS?" a magmagna uray ti panangiturong iti addangna." - Jeremias 10:23. 11 Sipud pay idi punganay ammo ni Jehova a ti panagwaywa- yas, wenno bukod a panangituray ti sangatauan, ket agresulta iti nakaro a panagsagaba. No kasta, nakillo kadi ti Dios yan- tangay impalubosna nga agtultuloy ti dakes a kasasaad? Saan a pulos! Kas panangyilustrar: Ipapanmo nga adda anakmo a kasapulan a maopera tapno maagasan ti makapapatay a sakit- na. Ammom nga agsagabanto ti anakmo gapu iti operasion, ket daytoy ti mangpaladingit unay kenka. Ngem ammom a ti operasion ket makatulongto iti anakmo a mangtagiragsak iti nasaysayaat a salun-at iti masanguanan. Umasping iti dayta, ammo ti Dios - ken impakpakaunana pay - a mapakuyogan iti rigat ken panagsagaba ti panangipalubosna iti panagturay ti tao. (Genesis 3:16-19) Ngem ammona met a posible laeng ti mataginayon ken napaypayso a bang-ar no ipalubosna a ma- pasaran ti intero a sangatauan dagiti dakes nga imbunga ti iya- alsa. Iti kastoy a wagas, permanente ken agnanayonen a mari- sut ti isyu. Ti Isyu Maipapan iti Kinatarnaw ti Tao 12 Adda pay sabali nga aspeto daytoy a banag. Yantangay kina- ritna ti kinaumiso ken kinalinteg ti turay ti Dios, saan laeng a ni Jehova ti pinardaya ni Satanas maipapan iti kinasobera- nona; pinardayana met dagiti adipen ti Dios maipapan iti ki- natarnawda. Kas pagarigan, imutektekam ti kinuna ni Satanas ken ni Jehova maipapan iti nalinteg a tao a ni Job: "Saan aya a sika nangikabilka iti alad iti aglikmutna ken iti aglikmut ti ba- layna ken iti aglikmut ti tunggal banag nga adda kenkuana iti intero nga aglawlaw? Ti aramid dagiti imana binendisionam, 11. Apay nga impalubos ni Jehova nga agsagaba ti sangatauan? 12. Kas nayilustrar iti kaso ni Job, ania ti akusasion ni Satanas kadagiti tat- tao? Ni Jehova dinanto pulos 'punasen ti nalinteg a mairaman iti nadangkes' 123
124 UMADANIKA KEN JEHOVA ket dagiti met laeng dinguenna nagwaras a sisasaknap iti daga. Ngem, kas pamaliwan, iyunnatmo ta imam, pangngaasim, ket sagidem ti isuamin nga adda kenkuana ket kitaem no saanna- kanto nga ilunod ita mismo a rupam." - Job 1:10, 11. 13 Impapati ni Satanas nga us-usaren idi ni Jehova ti pannaka- balinna a mangsalaknib tapno magatangna ti debosion ni Job. Gapuna, imparipirip daytoy a panaginsisingpet laeng ti kina- tarnaw ni Job, a daydayawenna ti Dios gapu laeng iti maala- na a gunggona. Kinuna ni Satanas nga uray ni Job, ilunodna ti Namarsua kenkuana no saan a bendisionan ti Dios. Ammo ni Satanas a naisangsangayan ni Job yantangay "awan pakaba- balawanna ken nalinteg, agbuteng iti Dios ken sumiasi iti da- kes." Gapuna, no madadael ni Satanas ti kinatarnaw ni Job, dina aya maaramid dayta kadagiti sabsabali a tattao? No kas- ta, pudno a kukuestionaran idi ni Satanas ti kinasungdo dagiti amin nga agtarigagay nga agserbi iti Dios. Kinapudnona, tap- no mapalawa ni Satanas ti isyu, kinunana ken Jehova: "Isu- amin nga adda iti maysa a tao [saan laeng a ni Job] itednanto maigapu iti kararuana." - Job 1:8; 2:4. 14 Impakita ti historia nga adu ti kas ken Job a nagtalinaed a nasungdo ken Jehova nupay naipasangoda kadagiti pakasuo- tan - a maisupadi iti kuna ni Satanas. Pinaragsakda ti puso ni Jehova babaen ti kinamatalekda, ket daytoy ti nangipaay ken Jehova iti pangsungbatna iti napasindayag a panangumsi ni Satanas a saanen nga agserbi dagiti tattao iti Dios no maipa- sangoda iti rigat. (Hebreo 11:4-38) Wen, saan a timmallikud iti Dios dagiti nalinteg a tattao. Uray nagsagabada gapu kada- giti narigat unay a kasasaad, ad-adda pay a nagtalekda ken Kinuna ni Jehova maipapan ken Job: "Awan asinoman a kas kenkuana iti daga." (Job 1:8) No kasta, nalabit nagbiag ni Job kalpasan ti ipapatay ni Jose ken sakbay a nadutokan ni Moises a panguluen ti Israel. Gapuna, iti dayta a tiempo maikuna nga awan ti umasping iti kinatarnaw ni Job. 13. Ania ti imparipirip ni Satanas kadagiti akusasionna maipapan ken Job, ket kasano a nairaman amin a tattao iti daytoy? 14. Ania ti impakita ti historia maipapan iti akusasion ni Satanas kadagiti tattao?
"ADDA AYA DI KINAHUSTISIA ITI DIOS?" Jehova a mangpapigsa kadakuada nga agibtur. - 2 Corinto 4: 7-10. 15 Ngem saan laeng a dagiti isyu maipapan iti kinasoberano ken kinatarnaw ti tao ti nainaig iti panangipakat ni Jehova iti kinahustisia. Ipaayannatayo ti Biblia iti rekord maipapan kada- giti panangukom ni Jehova mainaig kadagiti indibidual ken uray pay kadagiti nasion. Naglaon met dayta kadagiti padto maipapan iti masanguanan a panangukomna. Apay a maka- pagtalektayo a nalinteg dagiti panangukom ni Jehova iti napa- labas ken iti masanguanan? No Apay a Natantan-ok ti Kinahustisia ti Dios 16 Maipapan ken Jehova, umiso unay a kunaen: "Amin a dal- dalanna kinahustisia." (Deuteronomio 32:4) Awan kadatayo ti makaibaga iti kasta maipapan iti bagbagitayo, yantangay ma- sansan a ti limitado a panangmatmattayo libegenna ti panna- katarustayo no ania ti umiso. Kas pagarigan, panunotem ni Abraham. Nagpakpakaasi ken Jehova maipapan iti pannakada- dael ti Sodoma - nupay nasaknap ti kinadakes sadiay. Insalud- sodna ken Jehova: "Pudno kadi a punasemto ti nalinteg a ma- iraman iti nadangkes?" (Genesis 18:23-33) Siempre, saan. Sa laeng "pinagtudo ni Jehova iti asupre ken apuy" idiay Sodoma idi nakagtengen a sitatalged ni Lot ken dagiti babbalasangna iti siudad ti Zoar. (Genesis 19:22-24) Maisupadi iti dayta, ni Jonas "nagpudot buyogen ti unget" idi kinaasian ti Dios dagiti umili ti Nineve. Yantangay inwaragawagen ni Jonas ti pannakadada- elda, mapneken a makakita iti pannakatalipuposda - uray pay adda naimpusuan a panagbabawida. - Jonas 3:10-4:1. 17 Impatalged ni Jehova ken ni Abraham a saan laeng a pa- nangdadael kadagiti nadangkes ti ramanen ti panangipakatna iti hustisia no di pay ket ti panangisalakanna kadagiti nalinteg. Iti sabali a bangir, nasken a maammuan ni Jonas a naasi ni 15. Ania a saludsod ti mabalin a tumaud maipapan kadagiti panangukom ti Dios iti napalabas ken iti masanguanan? 16, 17. Aniada a pagarigan ti mangipakita a limitado ti panangmatmat ti tat- tao no maipapan iti pudno a kinahustisia? 125
126 UMADANIKA KEN JEHOVA Jehova. No agbalbaliw dagiti nadangkes, "sisasagana a mama- kawan" ni Jehova. (Salmo 86:5) Saan a kas iti dadduma a tattao a di natalged ti panagriknada, saan nga ipataw ni Jehova ti nai- nget a panangukom tapno pagminarenna laeng ti pannakaba- linna, ken dina met ipaidam ti asi gapu laeng ta maamak nga amangan no mamatmatan a nakapuy. Kayatna nga ipakita ti asi no adda pakaibatayan dayta. - Isaias 55:7; Ezequiel 18:23. 18 Nupay kasta, saan a makullaapan ni Jehova gapu laeng iti sentimiento. Idi naigamer ti ilina iti idolatria, siiinget a kinu- na ni Jehova: "Ukomenkanto maitunos kadagiti dalanmo ket ipagtengko kenka ti amin a nakarimrimon a bambanagmo. Ket ti matak saanto a maay-ay kenka, saanakto met a mang- ngaasi, ta ipagtengkonto kenka dagiti bukodmo a dalan." (Eze- quiel 7:3, 4) Gapuna, no dakes unayen dagiti tattao, ipaay ni Je- hova ti maitutop a panangukom. Ngem naibatay iti natibker nga ebidensia ti panangukomna. Gapuna, idi nangngegna ti napigsa nga "ikkis ti panagreklamo" maipapan iti Sodoma ken Gomorra, kinuna ni Jehova: "Determinadoak unay nga umu- log tapno makitak no naan-anay nga agtigtignayda sigun iti ik- kis gapu iti dayta a dimteng kaniak." (Genesis 18:20, 21) Anian a yamantayo ta ni Jehova ket saan a kas iti adu a tattao a naka- al-alisto nga agkonklusion uray dida pay ammo ti amin a pasa- mak! Pudno unay, maikanatad ti panangiladawan ti Biblia ken ni Jehova, "maysa a Dios ti kinamatalek, a kenkuana awan ti di kinahustisia." - Deuteronomio 32:4. Agtalekka iti Kinahustisia ni Jehova 19 Ti Biblia dina sungbatan amin a saludsod maipapan kada- giti aramid ni Jehova iti napalabas; dina met ilawlawag amin a detalye no kasanonto nga ukomen ni Jehova dagiti indibi- dual ken grupo iti masanguanan. No mariribukantayo maipa- pan kadagiti salaysay wenno padto iti Biblia a di naglaon iti 18. Ipakitam manipud iti Biblia a saan nga agtignay ni Jehova gapu laeng iti sentimiento. 19. Ania ti mabalintay nga aramiden no addaantayo kadagiti narikut a sa- ludsod maipapan iti panangipakat ni Jehova iti kinahustisia?
"ADDA AYA DI KINAHUSTISIA ITI DIOS?" Salsaludsod a Pagmennamennaan Deuteronomio 10:17-19 Apay a makapagtalektayo nga awan panangi- dumduma ni Jehova? Job 34:1-12 No maipasangoka iti di kinahustisia, kasano a ti sasao ni Eliu mapabilegna ti panagtalekmo iti kinalinteg ti Dios? Salmo 1:1-6 Apay a makaliwliwa a maammuan a siaannad a tingi- tingen ni Jehova ti ar-aramid agpadpada dagiti nalinteg ken nadang- kes? Malakias 2:13-16 Kasano ti panagrikna ni Jehova maipapan iti kinaa- wan hustisia kadagiti babbai nga indiborsio dagiti assawada nga awan umiso a nakaibatayanna? kasta a detalye, mabalintayo a tuladen ti kinasungdo ni pro- peta Mikias, a nagsurat: "Ipakitakto ti panagur-uray iti Dios ti pannakaisalakanko." - Mikias 7:7. 20 Makapagtalektayo nga iti amin a kasasaad, aramidento ni Jehova ti nalinteg. Uray no kasla di ikankano ti tao dagiti kina- awan hustisia, ikari ni Jehova: "Kukuak ti pammales; supapa- kakto." (Roma 12:19) No naanustayo nga aguray, maaddaanta- yo iti natibker a kombiksion a kas iti inyebkas ni apostol Pablo: "Adda aya di kinahustisia iti Dios? Saan koma a pulos agbalin a kasta!" - Roma 9:14. 21 Kabayatanna, agbibiagtayo iti "napeggad a tiempo a na- rigat a pakilangenan." (2 Timoteo 3:1) Ti di kinahustisia ken "dagiti aramid ti panangirurumen" ket nangibunga iti adu a naulpit a panangabuso. (Eclesiastes 4:1) Nupay kasta, saan a nagbaliw ni Jehova. Kaskasdi a kagurana ti di kinahustisia, ket maseknan unay kadagidiay nabiktima iti dayta. No agtalina- edtayo a nasungdo ken Jehova ken iti kinasoberanona, pabil- gennatayo nga agibtur agingga iti naituding a panawen a pa- nangilintegna iti amin a di kinahustisia iti sidong ti turay ti Pagarianna. - 1 Pedro 5:6, 7. 20, 21. Apay a makapagtalektayo a kanayon nga aramiden ni Jehova ti na- linteg? 127
K A P I T U L O 1 3 "Ti Linteg ni Jehova Perpekto" "TI LINTEG ket mangliwengliweng nga abut, . . . alun-onenna amin a banag." Nagparang dagita a sasao iti libro a naipablaak idi 1712. Kinondenar ti autorna ti sistema ti linteg a pakaigapuan ti pasaray nakabaybayag a pannakataming dagiti kaso kadagiti kor- te iti adu a tawen, a mangpapanglaw kadagidiay mangbirbirok iti hustisia. Iti adu a pagilian, dagiti legal ken hudisial a sistema ket komplikado unay, naruay iti kinaawan hustisia, panangidumdu- ma, ken panagsisimparat, a pakaigapuan ti nasaknap a di panag- raem iti linteg. 2 Maisupadi iti dayta, usigem dagitoy a sasao a naisurat agarup 2,700 a tawenen ti napalabas: "Anian a panagayatko iti linteg- mo!" (Salmo 119:97) Apay a kasta la unay ti narikna ti salmista? Gapu ta ti linteg nga intan-okna ket saan a namunganay iti ania- man a sekular a gobierno no di ket ken Jehova a Dios. Bayat nga ad-adalem dagiti linteg ni Jehova, ad-adda a mariknam ti kas iti narikna ti salmista. Ti kasta a panagadal ipaayannaka iti pannaka- tarus iti katan-okan a hudisial a kapanunotan iti uniberso. Ti Katan-okan a Manangted-linteg 3 "Adda maymaysa a manangted-linteg ken ukom," kuna ti Bib- lia kadatayo. (Santiago 4:12) Wen, ni Jehova ti kakaisuna a pud- no a Manangted-linteg. Uray ti panagtignay dagiti nailangitan a banag ket iturturayan "dagiti nailangitan a linteg." (Job 38:33, The New Jerusalem Bible) Iturturayan met ti linteg ti Dios dagiti umariwekwek a nasantuan nga anghel ni Jehova, yantangay na- organisarda kadagiti masnup a saad ken agserserbida a maitunos iti ibilin ni Jehova kas ministrona. - Salmo 104:4; Hebreo 1:7, 14. 4 Impaayan met ni Jehova ti sangatauan kadagiti linteg. Adda konsiensia ti tunggal maysa kadatayo, a mangyanninaw iti pa- nangmatmat ni Jehova iti hustisia. Kas maysa a linteg iti uneg- 1, 2. Apay nga adu ti tattao a saan unay a mangraraem iti linteg, ngem ka- sanotayo a mapatanor ti panagraem kadagiti linteg ti Dios? 3, 4. Kadagiti ania a wagas a nagbalin ni Jehova a Manangted-linteg?
"TI LINTEG NI JEHOVA PERPEKTO" tayo, ti konsiensia matulongannatayo a mangilasin iti naimbag ken dakes. (Roma 2:14) Naparaburan dagidi immuna a dadakkel- tayo iti perpekto a konsiensia, isu a sumagmamano laeng idi ti kasapulanda a linteg. (Genesis 2:15-17) Ngem kasapulan ti im- perpekto a tao ti ad-adu a linteg a mangiwanwan kenkuana nga agaramid iti pagayatan ti Dios. Dagiti patriarka a kas kada Noe, Abraham, ken Jacob immawatda kadagiti linteg manipud ken Je- hova a Dios ket inyallatiwda dagitoy kadagiti pamiliada. (Genesis 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Pinagbalin ni Jehova ti bagina a Ma- nangted-linteg iti awan kaaspingna a wagas idi impaayanna ti na- sion ti Israel iti kodigo ti Linteg babaen ken Moises. Daytoy a ko- digo ti linteg tulongannatayo a mangtarus iti panangmatmat ni Jehova iti hustisia. Ti Linteg Mosaiko - Ti Pakabuklanna 5 Adu ti mangipagarup a ti Linteg Mosaiko ket buklen dagiti ma- kapadagsen ken komplikado a linlinteg. Saan a pudno ti kasta a kapanunotan. Adda nasurok nga 600 a linteg iti intero a kodigo. Kasla adu unay dayta, ngem panunotem laengen: Idi arinunos ti maika-20 a siglo, dagiti pederal a linteg ti Estados Unidos ket na- isurat iti nasurok a 150,000 a panid dagiti legal a libro. Agarup 600 a linteg ti mainaynayon iti kada dua a tawen! Gapuna, no ka- adu laeng ti pagsasaritaan, nakabasbassit ti Linteg Mosaiko no idilig kadagiti naruay a linteg ti tao. Kaskasdi, ti Linteg ti Dios in- wanwanna dagiti Israelita kadagiti benneg ti biag a di pulos si- naklaw dagiti moderno a linteg. Usigem ti pakabuklanna. 6 Ti Linteg intan-okna ti kinasoberano ni Jehova. Gapuna, di pu- los mayasping ti Linteg Mosaiko iti aniaman a sabali a kodigo ti linteg. Daytoy ti kangrunaan kadagiti lintegna: "Imdengam, O Israel: Ni Jehova a Diostayo ket maymaysa a Jehova. Ket masa- pul nga ayatem ni Jehova a Diosmo buyogen ti isuamin a pu- som ken isuamin a kararuam ken isuamin a bikasmo." Kasano 5. Ti kadi Linteg Mosaiko ket buklen dagiti makapadagsen ken komplikado a linlinteg, ket apay a kasta ti sungbatmo? 6, 7. (a) Ania ti pakaigidiatan ti Linteg Mosaiko iti aniaman a sabali a kodi- go ti linteg, ket ania ti kangrunaan a bilin dayta a Linteg? (b) Kasano a mai- pakita dagiti Israelita a bigbigenda ti kinasoberano ni Jehova? 129
130 UMADANIKA KEN JEHOVA idi a maipakita ti ili ti Dios ti ayatda kenkuana? Agserbida ken- kuana, nga agpasakupda iti kinasoberanona. - Deuteronomio 6: 4, 5; 11:13. 7 Impakita ti tunggal Israelita a bigbigenna ti kinasoberano ni Jehova babaen ti panagpasakupna kadagidiay addaan auto- ridad kenkuana. Dagiti nagannak, panguluen, ukom, padi ken, idi agangay, ti ari isuda amin ti nangirepresentar iti autoridad ti Dios. Minatmatan ni Jehova kas iyaalsa kenkuana ti aniaman nga iyaalsa kadagidiay a naipaayan iti autoridad. Iti sabali a ba- ngir, maisagmak dagidiay naipaayan iti autoridad gapu iti pung- tot ni Jehova no nakillo wenno natangsit ti panangtratoda iti ili- na. (Exodo 20:12; 22:28; Deuteronomio 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) No kasta, responsabilidad idi ti tunggal maysa nga itandudo ti kinasoberano ti Dios. 8 Ti Linteg intandudona ti pagalagadan ni Jehova iti kinasanto. Agparang iti nasurok a 280 a daras iti Linteg Mosaiko ti sasao a "santo" ken "kinasanto." Ti Linteg tinulonganna ti ili ti Dios a mangilasin iti nadalus ken di nadalus, nasin-aw ken di nasin-aw, a dinakamatna ti agarup 70 a nagduduma a banag a mangrugit iti maysa nga Israelita. Sinaklaw dagitoy a linteg ti pisikal a kina- dalus, taraon, ken uray pay ti pannakaibelleng dagiti rugit. Na- ngipaay dagita a linteg kadagiti nakaskasdaaw a pagimbagan ti salun-at. Ngem adda natantan-ok a nakairantaan dagita - tapno masalimetmetan dagiti umili ti anamong ni Jehova, a maisinada kadagiti dakes nga aramid dagiti rinuker a nasion iti aglawlawda. Usigem ti maysa a pagarigan. 9 Nadakamat kadagiti pagalagadan ti Linteg ti tulag a maibi- lang a narugit iti sumagmamano a tiempo dagiti tattao a na- Kas pagarigan, iti daydi a tiempo, ti pannakaipaalagad dagiti linteg a ma- ngikalikagum iti panangikali iti ibleng ti tao, panangkuarentina kadagiti ma- sakit, ken panagbuggo ti asinoman a nangsagid iti bangkay ket nasakbay unay iti adu a siglo. - Levitico 13:4-8; Numeros 19:11-13, 17-19; Deuterono- mio 23:13, 14. 8. Kasano a ti Linteg intandudona ti pagalagadan ni Jehova iti kinasanto? 9, 10. Ania dagiti pagalagadan nga inraman ti Linteg ti tulag maipapan ka- dagiti seksual a panagdenna ken panaganak, ket ania dagiti pagimbagan nga impaay dagita a linteg?
"TI LINTEG NI JEHOVA PERPEKTO" kidenna iti seksual ken dagiti nagpasngay - uray kadagidiay na- asawaan. (Levitico 12:2-4; 15:16-18) Dagita a pagalagadan dida inumsi dagitoy a nadalus a sagut ti Dios. (Genesis 1:28; 2:18-25) Imbes ketdi, dagidiay a linteg intandudoda ti kinasanto ni Jeho- va, a sinaluadanna dagidiay agdaydayaw kenkuana tapno saan- da a mamulitan. Makapainteres ta dagiti nasion iti aglikmut ti Israel linaokanda ti panagdayawda kadagiti sekso ken seremonia ti panagpaadu. Nairaman iti relihion dagiti Canaanita ti panag- balangkantis dagiti lallaki ken babbai. Timmanor ken nagraira dagiti kakaruan a kita ti kinadakes. Maisupadi iti dayta, ti Linteg pinagsinana nga interamente ti panagdayaw ken Jehova ken da- giti seksual a banag. Adda dadduma pay a pagimbagan dayta. 10 Dagita a linteg ti nangisuro iti napateg a kinapudno. Kina- pudnona, kasano a mayallatiw ti mansa ti basol ni Adan iti kada kaputotan? Saan aya a babaen ti seksual a panagdenna ken pa- naganak? (Roma 5:12) Wen, impalagip ti Linteg ti Dios iti ilina ti di mailibak a kaadda ti basol. Kinapudnona, nayanaktayo amin iti basol. (Salmo 51:5) Kasapulantayo ti pammakawan ken pan- nubbot tapno makaadanitayo iti nasantuan a Diostayo. 11 Ti Linteg intandudona ti perpekto a kinahustisia ni Jehova. In- tandudo ti Linteg Mosaiko ti prinsipio ti panagpapada, wenno kinabalanse, no maipapan iti hustisia. Gapuna, kinuna ti Linteg: "Kararua ti agpaayto iti kararua, mata iti mata, ngipen iti ngi- pen, ima iti ima, saka iti saka." (Deuteronomio 19:21) Kadagiti kaso kriminal, ti dusa ket nasken a maitutop iti krimen. Daytoy Maisupadi kadagiti templo dagiti Canaanita nga addaan iti kukuarto a nairanta para iti seksual nga aramid, nadakamat iti Linteg Mosaiko a saan pay ketdi a makastrek iti templo dagidiay di nadalus. Gapuna, yantangay na- rugit iti sumagmamano a tiempo dagidiay nakidenna iti seksual, saan nga ipalubos ti linteg nga adda asinoman a mamagbalin iti sekso a paset ti pa- nagdayaw iti balay ni Jehova. Panangisuro ti kangrunaan idi a panggep ti Linteg. Kinapudnona, kuna ti Encyclopaedia Judaica a "sursuro" ti kayat a sawen ti toh·rah, ti Hebreo a sao para iti "linteg." 11, 12. (a) Ania a napateg a prinsipio ti hustisia ti intandudo ti Linteg? (b) Ania dagiti pangsalaknib nga inraman ti Linteg maibusor iti pannakabal- likug ti hustisia? 131
"TI LINTEG NI JEHOVA PERPEKTO" nga aspeto ti nadibinuan a hustisia ket nakapatpateg a paset ti Linteg ken nasken dayta itatta tapno matarusantayo ti pangsub- bot a daton ni Kristo Jesus, kas ipakita ti Kapitulo 14. - 1 Timoteo 2:5, 6. 12 Ti Linteg inramanna met dagiti pangsalaknib maibusor iti pannakaballikug ti hustisia. Kas pagarigan, kasapulan idi ti di nakurkurang ngem dua a saksi tapno mapasingkedan ti kinau- miso ti darum. Nakaro ti dusa ti panagsapata iti ulbod. (Deute- ronomio 19:15, 18, 19) Siiinget met a naiparit ti panagkunniber ken panagpasuksok. (Exodo 23:8; Deuteronomio 27:25) Uray ka- dagiti negosioda, nasken nga itandudo ti ili ti Dios ti nangato a pagalagadan ni Jehova iti kinahustisia. (Levitico 19:35, 36; Deu- teronomio 23:19, 20) Bendision unay idi iti Israel dayta a natan- ok ken nainkalintegan a kodigo ti linteg! Dagiti Linteg a Mangitampok iti Hudisial nga Asi ken Umiso a Panangtrato 13 Ti kadi Linteg Mosaiko ket buklen dagiti nainget unay ken nadamsak a pagannurotan? Saan a pulos! Napaltiingan ni Ari David a nangisurat: "Ti linteg ni Jehova perpekto." (Salmo 19:7) Kas pagaammona unay, ti Linteg intandudona ti asi ken umiso a panangtrato. Kasano a kasta? 14 Iti sumagmamano a pagilian itatta, ti linteg ket kasla ad-adda a panuynoyan ken kanunonganna dagiti kriminal imbes a ma- seknan kadagiti biktima. Kas pagarigan, mabalin a maibalud da- gidiay mannanakaw. Kabayatanna, kaskasdi a di maisubli dagi- diay natakaw kadagiti biktima, ngem masapul nga agbayadda kadagiti buis a mausar a mangibalay ken mangpakan kadagita a kriminal. Iti nagkauna nga Israel, awan idi dagiti makunkuna itatta a pagbaludan. Naipaalagad idi dagiti nainget a limitasion no maipapan iti kinakaro dagiti dusa. (Deuteronomio 25:1-3) Ti mannanakaw masapul nga isublina iti biktima ti kaitutopan ti tinakawna. Malaksid iti dayta, adda pay kanayonan a bayadan ti mannanakaw. Mano? Nagduduma. Agparang a rebbengen idi 13, 14. Kasano nga intandudo ti Linteg ti umiso ken nalinteg a panangtra- to iti mannanakaw ken iti biktimana? 133
134 UMADANIKA KEN JEHOVA dagiti ukom a tingitingen ti nadumaduma a banag, kas iti pa- nagbabawi ti nagbasol. Dayta ti gapuna a basbassit nga amang ti masapul a bayadan ti maysa a mannanakaw sigun iti Levitico 6: 1-7 no idilig iti nayespesipiko iti Exodo 22:7. 15 Siaasi a bigbigen ti Linteg a saan nga amin a biddut ket ing- gagara. Kas pagarigan, no aksidente a nakapatay ti maysa a tao, saan a masapul nga agbayad iti kararua iti kararua no nagtignay a siuumiso babaen ti panagkamangna iti maysa kadagiti siudad a pagkamangan a naisaknap iti intero nga Israel. Kalpasan ti pa- nangusig dagiti kualipikado nga ukom iti kasona, nasken nga agnaed iti siudad a pagkamangan agingga iti ipapatay ti nangato a padi. Kalpasanna, nawayan nga agnaed iti sadinoman a kayat- na. Iti kasta, nagunggonaan iti asi ti Dios. Daytoy a linteg impa- ganetgetna met ti kinapateg unay ti biag ti tao. - Numeros 15:30, 31; 35:12-25. 16 Ti Linteg sinaluadanna dagiti personal a kalintegan. Usigem no kasano ti panangsalaknibna kadagidiay nakautang. Imparit ti Linteg ti iseserrek iti pagtaengan ti nakautang tapno mangala iti sanikua kas pangtani iti nautang. Imbes a sumrek, iti laeng ruar ti pagyanan ti nagpautang ket bay-anna a ti immutang ti mangi- pan iti tani kenkuana. Iti kasta, nasalakniban ti pagtaengan ti nakautang. No innala ti nagpautang ti makinruar a kawes ti im- mutang kas pangtani, nasken nga isublina dayta sakbay a ruma- bii, gapu ta mabalin a kasapulan dayta ti immutang tapno saan a lamminen iti rabii. - Deuteronomio 24:10-14. 17 Uray pay ti pannakigubat ket inwanwan ti Linteg. Makigubat idi ti ili ti Dios, saan a gapu iti panagtarigagayda laeng iti panna- kabalin wenno balligi, no di ket agtignayda kas ahente ti Dios iti "Gubgubat ni Jehova." (Numeros 21:14) Iti adu a kaso, nasken idi a mangitukon nga umuna dagiti Israelita kadagiti kondision iti isusuko. No saan nga umannugot ti siudad, iti kasta mabali- nen a lakuben dayta ti Israel - ngem maitunos kadagiti pagannu- 15. Kasano nga impatalged ti Linteg agpadpada ti asi ken hustisia iti kaso ti maysa nga aksidente a nakapatay? 16. Kasano ti panangsaluad ti Linteg iti dadduma a personal a kalintegan? 17, 18. No maipapan iti pannakigubat, kasano a naiduma dagidi Israelita iti sabsabali a nasion, ken apay?
"TI LINTEG NI JEHOVA PERPEKTO" rotan ti Dios. Saan a kas iti adu a soldado iti intero a historia, saan a napalubosan dagiti soldado ti Israel a mangrames kadagi- ti babbai wenno mangpapatay a sidadamsak. Respetuenda pay ketdi ti aglawlaw, a dida pukanen dagiti agbunga a kayo dagiti kabusor. Awan kakasta a restriksion kadagiti sabsabali a solda- do. - Deuteronomio 20:10-15, 19, 20; 21:10-13. 18 Marurodka kadi a makaammo nga iti dadduma a pagilian ubbing pay dagiti masansanay a soldado? Iti nagkauna nga Isra- el, awan soldado a nababbaba ngem 20 ti tawenna. (Numeros 1: 2, 3) Saan a maobligar nga agsoldado uray pay ti nataengan a la- laki no managbutbuteng unay. Maikkan iti makatawen a waya- waya ti kakaskasar a lalaki tapno makitana pay ti pannakayanak ti putotna sakbay a mangrugi iti dayta a napeggad a serbisio. In- lawlawag ti Linteg nga iti kastoy a wagas 'mapagrag-o' ti asawa a lalaki ti baro nga asawana. - Deuteronomio 20:5, 6, 8; 24:5. 19 Sinalakniban met ti Linteg dagiti babbai, ubbing, ken pami- lia, nga inaywananna ida. Imbilinna kadagiti nagannak a kana- yon nga asikasuen ken isuroda ti naespirituan a bambanag ka- dagiti annakda. (Deuteronomio 6:6, 7) Imparitna amin a kita ti insesto, nga impatawna ti dusa nga ipapatay. (Levitico, kapitu- lo 18) Imparitna met ti pannakikamalala, a masansan a pakaiga- puan ti pannakawarawara dagiti pamilia ken mangdadael iti se- guridad ken dignidadda. Ti Linteg inaywananna dagiti balo a babbai ken ulila ken siiinget nga imparitna ti panangabuso ka- dakuada. - Exodo 20:14; 22:22-24. 20 Ngem mainaig iti daytoy, mabalin a panunoten ti dad- duma, 'Apay nga impalubos ti Linteg ti poligamia?' (Deutero- Sibabatad nga insaludsod ti Linteg: "Ti aya kayo iti talon maysa a tao tap- no lakubem?" (Deuteronomio 20:19) Daytoy a linteg ket insitar ni Philo, maysa nga eskolar a Judio idi umuna a siglo, nga inlawlawagna nga iti ima- tang ti Dios "di nainkalintegan a pagikaruen dagiti awan basolna a banag gapu iti pungtot kadagiti tattao." 19. Ania dagiti probision nga inraman ti Linteg tapno masalakniban dagiti babbai, ubbing, pamilia, balo a babbai, ken ulila? 20, 21. (a) Apay nga impalubos ti Linteg Mosaiko ti poligamia kadagiti Is- raelita? (b) No maipapan iti diborsio, apay a naiduma ti Linteg no idilig iti pagalagadan nga insubli ni Jesus idi agangay? 135
136 UMADANIKA KEN JEHOVA nomio 21:15-17) Nasken nga usigentayo dagita a linteg sigun iti kasasaad kadagidi a tiempo. Sigurado nga agbiddut dagidiay mangkritikar iti Linteg Mosaiko no matmatanda dayta sigun iti moderno a tiempo ken kultura. (Proverbio 18:13) Ti pagalaga- dan ni Jehova, a naipasdek pay laeng idi idiay Eden, pinagbalin- na ti panagasawa a manayon a panagtipon ti maysa nga asawa a lalaki ken maysa nga asawa a babai. (Genesis 2:18, 20-24) Nupay kasta, idi inted ni Jehova ti Linteg iti Israel, naunegen ti panna- kairamut dagiti aramid a kas ti poligamia iti adun a siglo. Pa- gaammo ni Jehova a ti "ili[na] a natangken ti panaglengleng- ngesna" masansan a sukirendanto uray pay dagiti kangrunaan a bilin, a kas kadagidiay mangiparit iti idolatria. (Exodo 32:9) Nainsiriban ngarud a dina pinili daydi a panawen kas tiempo a panangilintegna iti amin nga ar-aramidda a nainaig iti panaga- sawa. Ngem laglagipem a saan nga impasdek ni Jehova ti poliga- mia. Nupay kasta, inusarna ti Linteg Mosaiko a mangkontrol iti poligamia iti ilina ken tapno saanda nga abusuen dayta nga ara- mid. 21 Umasping iti dayta, impalubos ti Linteg Mosaiko nga idibor- sio ti lalaki ti asawana maigapu iti nadumaduma a nakaro a rason. (Deuteronomio 24:1-4) Inawagan daytoy ni Jesus a pa- nangpalugod ti Dios kadagiti Judio "maipagapu iti kinatangken ti panagpuspuso[da]." Nupay kasta, temporario idi dagita a pa- nangpalugod. Insubli ni Jesus kadagiti pasurotna ti orihinal a pagalagadan ni Jehova iti panagasawa. - Mateo 19:8. Ti Linteg Intandudona ti Ayat 22 Adda kadi mapanunotmo a moderno a sistema ti linteg a mangiparparegta iti ayat? Ayat ti kangrunaan nga intandudo ti Linteg Mosaiko. Kinapudnona, iti laengen libro ti Deuterono- mio, nasurok a 20 a daras nga agparang ti sao para iti "ayat" iti nadumaduma a porma. "Masapul nga ayatem ti padam a tao a kas iti bagim," kuna ti maikadua a kangrunaan a bilin iti intero a Linteg. (Levitico 19:18; Mateo 22:37-40) Nasken nga ipakita idi 22. Kadagiti ania a wagas nga imparegta ti Linteg Mosaiko ti ayat, ken ag- paay kadagiti siasino?
"TI LINTEG NI JEHOVA PERPEKTO" Salsaludsod a Pagmennamennaan Levitico 19:9, 10; Deuteronomio 24:19 Kasano ti panagriknam iti Dios a nangaramid kadagita a linteg? Salmo 19:7-14 Kasano ti panagrikna ni David iti "linteg ni Jehova," ket kasano koma ti kapategna kadatayo dagiti linteg ti Dios? Mikias 6:6-8 Kasano a daytoy a teksto tulongannatayo a mangtarus a di umiso a kunaen a makapadagsen dagiti linteg ni Jehova? Mateo 23:23-39 Kasano nga impakita dagiti Fariseo a saanda a natarusan ti kababagas ti Linteg, ket kasano a pakaballaagantayo daytoy? ti ili ti Dios ti kasta nga ayat saan laeng a kadakuada a mismo no di pay ket kadagiti ganggannaet iti nagtetengngaanda, a laglagi- penda a ganggannaet met idi dagiti Israelita. Nasken nga ipaki- tada ti ayat kadagiti napanglaw ken marigrigatan, a tulonganda ida kadagiti material a banag ken dida gundawayan ti kinaka- puyda. Naibilin pay kadakuada nga ipakitada ti asi ken konside- rasion kadagiti animal a pagtrabaho. - Exodo 23:6; Levitico 19: 14, 33, 34; Deuteronomio 22:4, 10; 24:17, 18. 23 Ania pay a nasion ti naparaburan iti kasta a kodigo ti linteg? Di pakasdaawan nga insurat ti salmista: "Anian a panagayatko iti lintegmo!" Nupay kasta, ti ayatna ket saan a basta panagrikna. Dayta ti nanggutugot kenkuana nga agtignay, yantangay inka- gumaanna a tinungpal dayta a linteg ken nagbiag a maitunos iti dayta. Kinunana pay: "Iti intero nga agmalem [ti lintegmo] ti pa- kaseknak." (Salmo 119:11, 97) Wen, regular nga inad-adalna da- giti linteg ni Jehova. Awan duadua a bayat nga ar-aramidenna dayta, rimmayray ti panagayatna kadagita. Dimmakkel met ti ayatna iti Manangted-linteg, ni Jehova a Dios. Bayat nga itultu- loymo nga adalen ti linteg ti Dios, sapay koma ta ad-adda met a sumingedka ken Jehova, ti Naindaklan a Manangted-linteg ken Dios ti kinahustisia. 23. Natignay ti nangisurat iti Salmo 119 a mangaramid iti ania, ket determi- nadotayo a mangaramid iti ania? 137
K A P I T U L O 1 4 Nangipaay ni Jehova iti "Subbot a Kasukat Dagiti Adu" "TI INTERO a sangaparsuaan agtultuloy nga agas-asug a sang- sangkamaysa ken agpapaut-ot a sangsangkamaysa." (Roma 8:22) Kasta ti panangdeskribir ni apostol Pablo iti nakakaasi a kasasaad a mapaspasarantayo. Iti panangmatmat ti tao, kasla awanen ti solusion iti panagsagaba, basol, ken ipapatay. Ngem awanan ni Jehova kadagiti natauan a limitasion. (Numeros 23:19) Ti Dios ti kinahustisia impaayannatayo iti solusion ka- dagiti pakarigatantayo. Maawagan dayta iti subbot. 2 Ti subbot ti kasayaatan a sagut ni Jehova iti sangatauan. Dayta ti mamagbalin a posible ti pannakaluk-attayo iti basol ken ipapatay. (Efeso 1:7) Dayta ti pundasion ti namnama a biag nga agnanayon, idiay man langit wenno iti paraiso a daga. (Lucas 23:43; Juan 3:16; 1 Pedro 1:4) Ngem ania a talaga ti sub- bot? Kasano nga isurona kadatayo ti maipapan iti nagsayaat a kinahustisia ni Jehova? No Kasano a Timmaud ti Panagkasapulan iti Subbot 3 Kasapulan ti subbot gapu iti basol ni Adan. Babaen ti pa- nagsukirna iti Dios, impatawid ni Adan kadagiti kaputotan- na ti sakit, ladingit, ut-ot, ken ipapatay. (Genesis 2:17; Roma 8:20) Saan a tumulok ti Dios a maigapu iti emosion sa basta palag-anenna lattan ti sentensia nga ipapatay. No aramidenna dayta arigna inwaksinan ti bukodna a linteg: "Dagiti isupapak ti basol isu ti ipapatay." (Roma 6:23) Ket no winaswas ni Jeho- va dagiti bukodna a pagalagadan ti kinahustisia, nagraira ko- man ti sapasap a riribuk ken kinakillo! 1, 2. Kasano ti panangdeskribir ti Biblia iti kasasaad ti sangatauan, ket ania ti kakaisuna a solusion? 3. (a) Apay a kasapulan ti subbot? (b) Apay a di mabalin a basta palag-anen lattan ti Dios ti sentensia nga ipapatay kadagiti kaputotan ni Adan?
NANGIPAAY NI JEHOVA ITI "SUBBOT A KASUKAT DAGITI ADU" 4 Kas nakitatayon iti Kapitulo 12, nangpataud iti daddadak- kel pay nga isyu ti iyaalsa idiay Eden. Tinulawan ni Satanas ti nasayaat a nagan ti Dios. Kas man la pinabasolna nga ulbod ken naulpit a diktador ni Jehova, a nangipaidam iti wayawa- ya kadagiti parsuana. (Genesis 3:1-5) Babaen ti kasla panang- keltayna iti panggep ti Dios a mangpunno iti daga kadagi- ti nalinteg a tattao, pinagparang met ni Satanas a napaay ti Dios. (Genesis 1:28; Isaias 55:10, 11) No binaybay-an ni Jeho- va a di nasungbatan dagitoy a karit, mabalin a napukaw ko- man ti panagtalek dagiti adu a nasaririt a parsuana iti panag- turayna. 5 Pinardaya met ni Satanas dagiti nasungdo nga adipen ni Je- hova, a kunana nga agserserbida Kenkuana gapu laeng iti ina- agum a motibo ken awan ti agtalinaed a matalek iti Dios no maipasangoda iti pakarigatan. (Job 1:9-11) Napatpateg nga amang dagitoy nga isyu ngem ti narikut a sasaaden ti sanga- tauan. Siuumiso a marikna ni Jehova nga obligado a mang- sungbat kadagiti pammardaya ni Satanas. Ngem kasano a ma- risut ti Dios dagitoy nga isyu ken kasta met a maispalna ti sangatauan? Subbot - Maysa a Katupag 6 Naan-anay a naasi ken nalinteg unay ti solusion ni Jehova - banag a di pulos maaramid ti tao. Ngem naisangsangayan unay ti kinasimplena. Nadakamat dayta iti nadumaduma a wagas kas pananggatang, pannakikappia, pannubbot, pangi- kappia, ken pangabbong. (Salmo 49:8; Daniel 9:24; Galacia 3: 13; Colosas 1:20; Hebreo 2:17) Ngem ti sao a mabalin a kasa- yaatan a pangdeskribir iti dayta ket daydiay inusar a mismo ni Jesus. Kinunana: "Ti Anak ti tao immay, saan a tapno pag- serbian, no di ket tapno agserbi ken tapno itedna ti kararua- 4, 5. (a) Kasano a pinardaya ni Satanas ti Dios, ket apay nga obligado ni Je- hova a mangsungbat kadagidiay a karit? (b) Ania ti pammabasol ni Satanas kadagiti nasungdo nga adipen ni Jehova? 6. Ania ti sumagmamano kadagiti sasao a nausar iti Biblia a pangdeskribir iti pamay-an ti Dios a mangisalakan iti sangatauan? 139
NANGIPAAY NI JEHOVA ITI "SUBBOT A KASUKAT DAGITI ADU" na kas subbot [Griego, lytron] a kasukat dagiti adu." - Mateo 20:28. 7 Ania ti subbot? Ti Griego a sao a nausar ditoy ket nagta- ud iti berbo a kaipapananna "warwaran, wayawayaan." Nau- sar daytoy a sao a pangdeskribir iti kuarta a naibayad a kasu- kat ti pannakawayawaya dagiti balud iti gubat. No kasta, iti simple a pannao mabalin a madepinar ti subbot kas naiba- yad a pangsaka iti maysa a banag. Iti Hebreo a Kasuratan, ti sao para iti "subbot" (kopher) ket nagtaud iti berbo a kaipapa- nanna "abbongan." Kas pagarigan, imbaga ti Dios ken ni Noe a masapul a 'kalupkopanna' (maysa a porma ti isu met laeng a sao) ti daong iti alkitran. (Genesis 6:14) Daytoy ti tumulong kadatayo a mangtarus a ti panangsubbot kaipapananna met ti panangabbong kadagiti basol. - Salmo 65:3. 8 Makapainteres ta kuna ti Theological Dictionary of the New Testament a daytoy a sao (kopher) "kanayon a kaipapananna ti kaibatogan," wenno katupag. Gapuna, ti sukog ti kalub ti lakasa ti tulag ket katupagna ti mismo a lakasa. Umasping iti dayta, tapno masubbot, wenno maabbongan ti basol, masa- pul nga adda maibayad a naan-anay a katupag wenno naan- anay a mangabbong iti di nasayaat nga imbunga ti basol. Ga- puna, kinuna ti Linteg ti Dios iti Israel: "Kararua ti agpaayto iti kararua, mata iti mata, ngipen iti ngipen, ima iti ima, saka iti saka." - Deuteronomio 19:21. 9 Dagidi matalek a tattao manipud ken Abel nga agpatpatu- loy nagidatonda kadagiti animal iti Dios. Iti panangaramidda iti kasta, impakitada a sipapanunotda iti basol ken iti kinapa- teg ti pannubbot, ken impakitada ti pammatida iti inkari ti Dios a pannakawayawaya babaen ti 'bin-ina.' (Genesis 3:15; 4: 1-4; Levitico 17:11; Hebreo 11:4) Naragsakan ni Jehova ka- 7, 8. (a) Iti Kasuratan, ania ti kaipapanan ti sao a "subbot"? (b) Iti ania a wagas a nainaig ti subbot iti panangtupag? 9. Apay a nagidaton dagidi matalek a tattao kadagiti animal, ket kasano ti panangmatmat ni Jehova kadagita a daton? "Katupag a subbot nga agpaay iti isuamin" 141
142 UMADANIKA KEN JEHOVA dagita a daton ket impaayanna dagitoy a managdaydayaw iti nadalus a takder. Nupay kasta, dagiti daton nga animal ket maysa laeng idi a tanda. Saan a maabbongan dagiti animal ti basol ti tao, tangay nababbaba dagita ngem iti tattao. (Salmo 8:4-8) Gapuna, kuna ti Biblia: "Ti dara dagiti toro ken dagiti kalding saanna a mabalin nga ikkaten dagiti basol." (Hebreo 10:1-4) Dagita a daton inladawanda laeng, wenno insimbolo- da, ti pudno a daton a subbot a saan pay idi a dimteng. "Katupag a Subbot" 10 "Ken Adan matmatay ti amin," kinuna ni apostol Pab- lo. (1 Corinto 15:22) Gapuna, ti subbot nasken a ramanenna ti ipapatay ti eksakto a kapada ni Adan - maysa a perpekto a tao. (Roma 5:14) Awan sabali a kita ti parsua a makabalanse iti pagtimbangan ti hustisia. Ti laeng perpekto a tao, daydiay saan a naapektaran iti ipapatay a sentensia ni Adan, ti makai- paay iti "katupag a subbot" - daydiay naan-anay a katupag ni Adan. (1 Timoteo 2:6) Saanen a nasken a maisakripisio dagiti minilion nga indibidual a tattao tapno matutopan ti tunggal kaputotan ni Adan. Inlawlawag ni apostol Pablo: "Babaen iti maysa a tao [ni Adan] simrek ti basol iti lubong ken ti ipapa- tay babaen iti basol." (Roma 5:12) Ket "yantangay ti ipapatay ket gapu iti maysa a tao," inyurnos ti Dios ti pannakasubbot ti sangatauan "gapu iti maysa a tao." (1 Corinto 15:21) Ka- sano? 11 Inyurnos ni Jehova ti kaadda ti perpekto a tao a bolunta- rio a mangisakripisio iti biagna. Sigun iti Roma 6:23, "dagiti isupapak ti basol isu ti ipapatay." Iti panangisakripisiona iti biagna, ti mannubbot "ramananna ni patay maipaay iti tung- gal tao." Iti sabali a pannao, ikarona ti supapak ti basol ni Adan. (Hebreo 2:9; 2 Corinto 5:21; 1 Pedro 2:24) Nagsayaat 10. (a) Siasino ti rumbeng a katupag ti mannubbot, ken apay? (b) Apay a maysa laeng a tao ti kasapulan a daton? 11. (a) Kasano a ti mannubbot "ramananna ni patay maipaay iti tunggal tao"? (b) Apay a di nagunggonaan da Adan ken Eva iti subbot? (Kitaem ti footnote.)
NANGIPAAY NI JEHOVA ITI "SUBBOT A KASUKAT DAGITI ADU" dagiti legal a resulta daytoy. Babaen ti panangwaswasna iti sentensia nga ipapatay kadagiti natulnog nga annak ni Adan, ikkaten ti subbot ti makadadael a pannakabalin ti basol iti mismo a puonna. - Roma 5:16. 12 Kas panangyilustrar: Ipapanmo nga agnanaedka iti maysa nga ili a kaaduan kadagiti umili ket agtartrabaho iti maysa a dakkel a pabrika. Dakkel ti sueldom ken dagiti kaarrubam ken nasaliwanwan ti biagyo. Kasta ti kasasaadyo agingga a dim- teng ti aldaw a nagserra ti pabrika. Apay? Nagkunniber ti ma- nedyer ti pabrika, ket nalugi ti negosio. Gapu ta bigla a na- awanankayo iti pagtrabahuan, saanyon a mabayadan dagiti binulan a babayadanyo. Agsagaba dagiti assawa, annak, ken dagiti nagpautang gapu iti dakes nga aramid dayta maymaysa a tao. Adda kadi solusion? Adda! Inkeddengna ti bumallaet ti maysa a nabaknang ken naparabur a tao. Ammona ti pateg ti kompania. Maasian met iti adu nga empleado ken iti pamilia- da. Gapuna, inyurnosna a bayadan ti utang ti kompania sa linuktanna manen ti pabrika. Nabang-aran ti adu nga em- pleado ken dagiti pamiliada ken dagiti nagpautang gapu ta nabayadanen dayta nga utang. Umasping iti dayta, minilion ti nagunggonaan gapu iti pannakabayad ti utang ni Adan. Siasino ti Mangipaay iti Subbot? 13 Ni Jehova ti kakaisuna a makaipaay iti "Kordero . . . a mangikkat iti basol ti lubong." (Juan 1:29) Ngem saan a na- ngibaon ti Dios iti uray siasino lattan nga anghel a mangis- pal iti sangatauan. Imbes ketdi, imbaonna Daydiay makaipa- Saan a nagunggonaan da Adan ken Eva iti subbot. Kastoy ti prinsipio a sagudayen ti Linteg Mosaiko maipapan iti tao a sipapakinakem a pimmatay: "Dikay mangala iti subbot maipaay iti kararua ti maysa a manangpapatay a maikari a matay." (Numeros 35:31) Nabatad, maikari a matay da Adan ken Eva gapu ta sipapakinakem ken inrantada ti nagsukir iti Dios. Iti kasta pinu- kawda ti namnamada nga agbiag nga agnanayon. 12. Iyilustrarmo no kasano a magunggonaan ti adu a tattao gapu iti panna- kabayad ti maysa nga utang. 13, 14. (a) Kasano ti panangipaay ni Jehova iti subbot para iti sangatauan? (b) Siasino ti pakaibayadan ti subbot, ket apay a nasken ti kasta a pangbayad? 143
144 UMADANIKA KEN JEHOVA ay iti naan-anay ken di masupiat a sungbat iti pammabasol ni Satanas kadagiti adipen ni Jehova. Wen, inaramid ni Jehova ti katan-okan a sakripisio babaen ti panangibaonna iti bugbug- tong nga Anakna, "daydiay pakaay-ayatanna unay." (Proverbio 8:30) Sitatallugod ti Anak ti Dios a 'nanguksob iti bagina' ti na- ilangitan a kasasaadna. (Filipos 2:7) Namilagruan nga inyakar ni Jehova ti biag ken ti personalidad ti inauna a nailangitan nga anakna iti aanakan ti maysa a Judio a birhen nga agnagan Maria. (Lucas 1:27, 35) Kas maysa a tao, isut' maawagan Jesus. Ngem iti legal a kaipapananna, isut' maawagan iti maikadua nga Adan, tangay naan-anay a katupagna ni Adan. (1 Corinto 15:45, 47) Gapuna, maipaay ni Jesus ti bagina kas daton a sub- bot para iti managbasol a sangatauan. 14 Siasino ti pakaibayadan dayta a subbot? Espesipiko a kuna ti Salmo 49:7 a dayta a subbot ket maibayad "iti Dios." Ngem saan aya a ni Jehova a mismo ti nangyurnos iti subbot? Wen, ngem daytoy ket dina pagbalinen ti subbot nga awan mamaay- na ken mekanikal laeng a panangisukat - a kasla panangala iti kuarta manipud iti maysa a bulsa sa maikabil iti bangir a bul- sa. Masapul a matarusantayo a ti subbot ket saan a panangisu- kat iti material a banag no di ket legal a transaksion. Babaen ti panangbayad iti subbot, uray pay kaipapananna ti dakkel a sakripisio iti biangna, pinasingkedan ni Jehova ti natibker a pa- nangsurotna iti bukodna a perpekto a kinahustisia. - Genesis 22:7, 8, 11-13; Hebreo 11:17; Santiago 1:17. 15 Idi primavera ti 33 K.P., situtulok a nagsagaba ni Jesu-Kristo tapno mabayadan ti subbot. Intulokna a maaresto gapu kada- giti ulbod a pammabasol, naukom a nakabasol, ken nailansa iti kayo a pakatayanna. Talaga kadi a nasken nga agsagaba ni Jesus iti kasta unay? Wen, gapu ta nasken a marisut ti isyu ma- ipapan iti kinatarnaw dagiti adipen ti Dios. Makapainteres ta saan nga impalubos ti Dios a papatayen ni Herodes ni Jesus idi maladaga pay. (Mateo 2:13-18) Ngem idi nataenganen ni Jesus, nadaeranna dagiti nakaro a panangatakar ni Satanas buyogen 15. Apay a nasken nga agsagaba ken matay ni Jesus?
NANGIPAAY NI JEHOVA ITI "SUBBOT A KASUKAT DAGITI ADU" ti naan-anay a pannakatarusna kadagiti isyu. Babaen ti panag- talinaedna a "nasungdo, awanan allilaw, di natulawan, naisina kadagiti managbasol" iti laksid ti nakaam-amak a pannakatra- tona, sibabatad a pinaneknekan ni Jesus nga adda ad-adipen ni Jehova nga agtalinaed a matalek iti sidong ti pakasuotan. (Hebreo 7:26) Gapuna, di pakasdaawan a sakbay ti ipapatayna, sibaballigi nga inyikkis ni Jesus: "Naitungpalen!" - Juan 19:30. Panangileppas iti Panangsubbotna 16 Saan pay idi a naileppas ni Jesus ti panangsubbotna. Iti ma- ikatlo nga aldaw kalpasan ti ipapatay ni Jesus, pinagungar ni Jehova. (Aramid 3:15; 10:40) Babaen iti daytoy a nagpateg nga aramid, saan laeng a ginunggonaan ni Jehova ti Anakna gapu iti matalek a panagserbina no di ket impaayanna iti gundaway a mangileppas iti panangsubbotna kas Nangato a Padi ti Dios. (Roma 1:4; 1 Corinto 15:3-8) Inlawlawag ni apostol Pablo: "Idi immay ni Kristo a kas nangato a padi . . . , simrek, saan, saan a buyogen ti dara dagiti kalding ken dagiti urbon a toro, no di ket buyogen ti bukodna a dara, a namimpinsanen idiay nasan- tuan a disso ket nagun-odna ti agnanayon a pannakaispal ma- ipaay kadatayo. Ta simrek ni Kristo, saan nga iti nasantuan a disso nga inaramid dagiti ima, a katulad ti kinapudno, no di ket idiay langit a mismo, tapno agparang ita iti sanguanan a mismo ti Dios maipaay kadatayo." - Hebreo 9:11, 12, 24. 17 Saan a maitugot ni Kristo ti literal a darana idiay langit. (1 Corinto 15:50) Imbes ketdi, intugotna ti isimbolo dayta a Tapno masulnitanna ti basol ni Adan, nasken a matay ni Jesus, saan a kas perpekto nga ubing, no di ket kas perpekto a nataengan a lalaki. Laglagipem, sipapakinakem ti panagbasol ni Adan, nupay ammona a naan-anay ti kina- serioso dayta ken dagiti ibungana. Isu a tapno agbalin a "maudi nga Adan" ken maabbonganna dayta a basol, nasken nga agmataengan ni Jesus ken de- terminado a mangsalimetmet iti kinatarnawna ken Jehova. (1 Corinto 15:45, 47) Gapuna, ti kinamatalek ni Jesus iti intero a panagbiagna - a pakairama- nan ti sakripisio nga ipapatayna - ket nagserbi kas "maysa nga aramid a pa- nangpalinteg." - Roma 5:18, 19. 16, 17. (a) Kasano nga intuloy ni Jesus ti panangsubbotna? (b) Apay a nas- ken nga agparang ni Jesus "iti sanguanan a mismo ti Dios"? 145
146 UMADANIKA KEN JEHOVA dara: ti legal a pateg ti naidaton a biagna kas tao. Kalpasanna, iti sanguanan ti Dios, pormal nga indatagna ti pateg dayta a biag kas subbot a kasukat ti managbasol a sangatauan. Inawat kadi ni Jehova dayta a daton? Wen, ket nabatad daytoy idi Pen- tecostes 33 K.P., idi naiparukpok ti nasantuan nga espiritu ka- dagiti agarup 120 nga adalan idiay Jerusalem. (Aramid 2:1-4) Nupay makaparagsak unay daydi, mangrugrugi pay laeng idi ti subbot a mangipaay kadagiti nakaskasdaaw a gunggona. Dagiti Pagimbagan nga Iyeg ti Subbot 18 Iti suratna kadagiti taga Colosas, inlawlawag ni Pablo a ti Dios nakitana a nasayaat baeten ken Kristo nga ikappia Ken- kuana amin a sabsabali pay a bambanag babaen ti pannaki- kappia baeten ti dara ni Jesus a naiparukpok iti kayo a pag- tutuokan. Inlawlawag met ni Pablo a daytoy a pannakikappia inaigna ti dua a nagduma a grupo dagiti tattao, "ti bambanag iti langlangit" ken "ti bambanag iti rabaw ti daga." (Colosas 1: 19, 20; Efeso 1:10) Ti umuna a grupo ket buklen dagiti 144,000 a Kristiano a naipaayan iti namnama nga agserbi kas nailangi- tan a papadi ken makipagturay ken Kristo Jesus a kas ar-ari iti daga. (Apocalipsis 5:9, 10; 7:4; 14:1-3) Babaen kadakuada, in- inutto a mayaplikar iti natulnog a sangatauan dagiti pagimba- gan nga iyeg ti subbot iti las-ud ti sangaribu a tawen. - 1 Corin- to 15:24-26; Apocalipsis 20:6; 21:3, 4. 19 "Ti bambanag iti rabaw ti daga" ket isu dagidiay addaan iti namnama a mangtagiragsak iti perpekto a biag iti Paraiso a daga. Deskribiren ida ti Apocalipsis 7:9-17 kas "dakkel a bung- goy" a makalasat iti umad-adanin a "dakkel a rigat." Ngem sa- anen a kasapulan nga urayenda dayta sakbay a matagiragsak- da dagiti pagimbagan nga iyeg ti subbot. 'Linabaandan dagiti pagan-anayda ket pinapudawda ida iti dara ti Kordero.' Gapu ta adda pammatida iti subbot, uray pay itan umaw-awatdan ka- 18, 19. (a) Ania a dua a grupo dagiti tattao ti magunggonaan iti pannaki- kappia a nagbalin a posible gapu iti dara ni Kristo? (b) Kadagidiay paset ti "dakkel a bunggoy," ania ti sumagmamano kadagiti agdama ken masangua- nan a pagimbagan ti subbot?
NANGIPAAY NI JEHOVA ITI "SUBBOT A KASUKAT DAGITI ADU" Salsaludsod a Pagmennamennaan Numeros 3:39-51 Apay a ti subbot ket masapul nga eksakto a katu- pag? Salmo 49:7, 8 Apay a nakautangtayo iti Dios iti panangipaayna iti subbot? Isaias 43:25 Kasano a daytoy a teksto tulongannatayo a mangtarus a ti pannakaisalakan ti tao ket saan nga isu ti kangrunaan a makagapu iti panangipaay ni Jehova iti subbot? 1 Corinto 6:20 Ania ti rumbeng nga epekto ti subbot iti kondukta ken estilo ti panagbiagtayo? dagiti naespirituan a gunggona manipud iti dayta a naayat a probision. Naideklarada a nalinteg kas gagayyem ti Dios! (San- tiago 2:23) Kas resulta ti daton ni Jesus, 'buyogen ti wayawa- ya nga agsao [mabalindan ti] umadani iti trono ti di kaikarian a kinamanangngaasi.' (Hebreo 4:14-16) No agbasolda, uma- watda iti napaypayso a pammakawan. (Efeso 1:7) Nupay im- perpektoda, tagtagiragsakenda ti nadalus a konsiensia. (Heb- reo 9:9; 10:22; 1 Pedro 3:21) No kasta, ti pannakaikappia iti Dios ket saan a mapasamakto pay laeng iti masanguanan, no di ket mapaspasamak itan! (2 Corinto 5:19, 20) Kabayatan ti Milenio, in-inutto a 'mawayawayaanda iti pannakaadipen iti panagrupsa' ket inton agangay 'maaddaanda iti nadayag a wa- yawaya ti annak ti Dios.' - Roma 8:21. 20 "Pagyamanan iti Dios baeten ken Jesu-Kristo" gapu iti sub- bot! (Roma 7:25) Simple laeng ti prinsipio dayta, ngem umda- sen ti kinaunegna a mangpasiddaaw kadatayo. (Roma 11:33) Ket babaen ti panangpampanunottayo iti dayta a buyogen ti panagyaman, ti subbot sagidenna ti puspusotayo, nga ad-adda nga iyadaninatayo iti Dios ti kinahustisia. Kas iti salmista, ad- daantayo iti naan-anay a rason a mangidayaw ken Jehova kas "managayat iti kinalinteg ken kinahustisia." - Salmo 33:5. 20. Kasano a maapektarannaka a personal ti panangpampanunot iti subbot? 147
K A P I T U L O 1 5 Ni Jesus 'Ipasdekna ti Kinahustisia iti Daga' NAKAPUNGTOT ni Jesus - ket adda naimbag a rason. Mabalin a dimo ipagarup a maaramidna dayta agsipud ta isu ket naemma a tao. (Mateo 21:5) Siempre, naan-anay a kontroladona ti riknana ta nainkalintegan ti panagpungtotna. Ngem apay a nakaluksaw unay daytoy mannakikappia a tao? Gapu iti nakaro a kinaawan hustisia. 2 Ipatpateg ni Jesus ti templo sadi Jerusalem. Iti intero a lubong, dayta idi ti kakaisuna a sagrado a disso a naidedikar a pagday- dayawan iti nailangitan nga Amana. Nakaad-adayo ti paggapuan dagiti Judio iti adu a lugar a mapan agdaydayaw sadiay. Napan sadiay uray dagiti managbuteng-Dios a Gentil, a simrekda iti pa- raangan ti templo a nairanta kadakuada. Ngem iti rugrugi ti mi- nisteriona, simrek ni Jesus iti templo ket adda makaparurod a naimatanganna. Unayen ta dayta a disso ket ad-adda a kasla pag- tagilakuan imbes a balay a pagdaydayawan! Napno dayta kadagi- ti komersiante ken agsuksukat iti kuarta. Ngem ayanna ti kinaa- wan hustisia? Para kadagita a tattao, ti templo ti Dios ket maysa laeng a disso a panggundawayan kadagiti tattao - pangtakawan pay ketdi kadakuada. Kasano a kasta? - Juan 2:14. 3 Nangaramid dagiti panguluen ti relihion iti paglintegan a maysa laeng nga espesipiko a kita ti sinsilio ti mabalin a pag- bayad iti buis nga agpaay iti templo. Masapul nga agpasukat iti kuarta dagiti sangaili tapno maaddaanda iti kakasta a sinsilio. Isu Iti panangipakitana iti nainkalintegan a panagpungtot, ni Jesus ket kas ken Jehova, nga "agannayas nga agpungtot" iti amin a kinadakes. (Nahum 1:2) Kas pagarigan, kalpasan nga imbaga ni Jehova iti nasukir nga ilina a pi- nagbalinda ti balayna a "rukib dagiti mannanakaw," kinunana: "Ti ungetko ken pungtotko maibuybuyat iti daytoy a disso." - Jeremias 7:11, 20. 1, 2. Iti ania a gundaway a nakapungtot ni Jesus, ken apay? 3, 4. Ania nga inaagum a pananggundaway ti maar-aramid idi iti balay a pagdaydayawan ken Jehova, ket ania ti inaramid ni Jesus tapno mailinteg dagiti bambanag?
NI JESUS 'IPASDEKNA TI KINAHUSTISIA ITI DAGA' a nangiplastar dagiti agsuksukat iti kuarta kadagiti lamisaan iti mismo nga uneg ti templo, a singirenda dagiti amin nga agpasu- kat iti kuarta. Dakkel met a panguartaan ti panaglako kadagiti animal. Dagiti sangaili nga agtarigagay nga agdaton mabalinda ti gumatang kadagiti animal iti asinoman a komersiante iti siudad, ngem nalaka laeng a laksiden dagiti opisial ti templo dagiti da- tonda agsipud ta ibilangda dagita a di maikari. Ngem sigurado a maawat dagiti daton a nagatang iti mismo a templo. Gapu ta ag- pannuray kadakuada dagiti tattao, no dadduma nangina unay ti singir dagiti komersiante. Nakarkaro daytoy ngem ti panagsaur iti negosio. Panagtakaw dayta! 4 Saan nga ipalubos ni Jesus ti kasta a kinaawan hustisia. Mapas- pasamak ngamin dayta iti balay ti mismo nga Amana! Nangara- mid iti pagbaut a tali sana pinaruar ti amin a baka ken karnero nga adda iti templo. Kalpasanna, immasideg kadagiti agsuksukat iti kuarta ket binalintuagna dagiti lamisaanda. Naiwaris la ketdi dagiti sinsilio iti suelo a marmol! Siiinget a binilinna dagiti aglak- lako kadagiti kalapati: "Ikkatenyo ditoy dagitoy a banag!" (Juan 2:15, 16) Agparang nga awan ti nakaitured a kumontra iti daytoy awanan buteng a tao. "Immala ken Amana" 5 Siempre, nagsubli dagiti komersiante. Agarup tallo a tawen kalpasanna, sinango ni Jesus ti kasta met laeng a kinaawan husti- sia. Iti daydi a gundaway, inadawna ti mismo a sasao ni Jehova a nangkondenar kadagidiay namagbalin iti balayna a "rukib dagi- ti mannanakaw." (Mateo 21:13; Jeremias 7:11) Wen, idi nakita ni Sigun iti Mishnah, adda dagiti nagprotesta sumagmamano a tawen kal- pasanna gapu iti kinangina dagiti kalapati a mailaklako iti templo. Naibaba a dagus ti presio iti 99 porsiento! Siasino dagiti kangrunaan a nagunggona- an iti daytoy dakkel a panguartaan? Sigun iti sumagmamano a historiador, ti sangakabbalayan ti Nangato a Padi a ni Anas ti makinkukua kadagiti pag- tagilakuan iti templo, a nangpabaknang iti kasta unay iti dayta a pamilia ti papadi. - Juan 18:13. 5-7. (a) Kasano a ti panagbiag ni Jesus sakbay a nagbalin a tao inimpluen- siaanna ti panangmatmatna iti kinahustisia, ket ania ti maadaltayo no usi- gentayo ti inaramidna? (b) Kasano nga inlinteg ni Kristo ti kinaawan husti- sia mainaig iti kinasoberano ken nagan ni Jehova? 149
NI JESUS 'IPASDEKNA TI KINAHUSTISIA ITI DAGA' Jesus ti inaagum a pananggundaway kadagiti tattao ken ti panna- katulaw ti templo ti Dios, nariknana ti kas iti narikna ti Amana. Ket saan a nakaskasdaaw dayta! Iti di mabilang a minilion a ta- wen, ni Jesus ket sinursuruan ti nailangitan nga Amana. Dayta ti gapuna nga agpada ti panangmatmatda ken Jehova iti kinahusti- sia. "Immala ken amana," kas tay kunada. Isu a no kayattayo a maawatan a naimbag ti kinahustisia ni Jehova, ti kasayaatan a pa- may-an isu ti panangutob iti ulidan ni Jesu-Kristo. - Juan 14:9, 10. 6 Siiimatang ti bugbugtong nga Anak ni Jehova idi a ni Sata- nas ket di nainkalintegan nga inawaganna nga ulbod ni Jehova a Dios ken pinagduaduaanna ti kinalinteg ti panagturayna. Anian a pammardaya! Nangngeg met ti Anak ti panangkarit ni Satanas nga awan ti agserbi ken Jehova a naimpusuan, gapu iti ayat. Sigu- rado a nasaktan ti nalinteg a puso ti Anak gapu kadagitoy a pam- madakes. Naragsakan la ketdi unay idi naammuanna nga isu ti kangrunaan a mausar a mangilinteg kadagiti bambanag! (2 Co- rinto 1:20) Kasanona nga aramiden dayta? 7 Kas naadaltayo iti Kapitulo 14, inted ni Jesu-Kristo ti naan- anay, di masupiat a sungbat iti panangkarit ni Satanas iti kinatar- naw dagiti parsua ni Jehova. Iti kasta, insaad ni Jesus ti pakaibata- yan ti naan-anay a pannakaalangon ti kinasoberano ni Jehova ken ti pannakasantipikar ti naganna. Kas Kangrunaan nga Ahen- te ni Jehova, ipasdekto ni Jesus ti nadiosan a hustisia iti intero nga uniberso. (Aramid 5:31) Ti panagbiagna ditoy daga inyanni- nawna met ti kinahustisia ti Dios. Maipapan kenkuana, kinuna ni Jehova: "Ikabilkonto kenkuana ti espirituk, ket no ania ti kina- hustisia ibatadnanto kadagiti nasion." (Mateo 12:18) Kasano a ti- nungpal ni Jesus dagita a sasao? Imbatad ni Jesus "No Ania ti Kinahustisia" 8 Inayat ni Jesus ti Linteg ni Jehova ken nagbiag a mayannurot 8-10. (a) Kasano a dagiti naisao a tradision dagiti Judio a panguluen ti reli- hion intandudoda ti panangbusor kadagiti saan a Judio ken kadagiti bab- bai? (b) Kasano a dagiti naisao a linteg pinagbalinda a makapadagsen ti lin- teg ni Jehova maipapan iti Sabbath? "Ikkatenyo ditoy dagitoy a banag!" 151
152 UMADANIKA KEN JEHOVA iti dayta. Ngem dagiti panguluen ti relihion idi kaaldawanna tini- ritir ken di umiso ti panangipatungpalda iti Linteg. Kinuna ni Je- sus kadakuada: "Asikayo pay, eskriba ken Fariseo, a managinsi- singpet! . . . Saanyo nga inkankano ti nadagdagsen a bambanag iti Linteg, nga awan sabali, ti kinahustisia ken asi ken kinamata- lek." (Mateo 23:23) Nalawag a saan nga imbatad dagita a mangi- sursuro iti Linteg ti Dios "no ania ti kinahustisia." Imbes ketdi, linibegda ti nadiosan a hustisia. Kasano a kasta? Usigem ti su- magmamano nga ehemplo. 9 Binilin ni Jehova ti ilina nga agtalinaedda a naisina kadagiti pagano a nasion nga adda iti aglikmutda. (1 Ar-ari 11:1, 2) Nupay kasta, adda dagiti panatiko a panguluen ti relihion a nangisuro kadagiti umili a mangbusor kadagiti amin a saan a Judio. Kara- man pay ketdi iti Mishnah daytoy a paglintegan: "Saan a maba- lin nga ibati dagiti baka kadagiti pagdagusan dagiti gentil di la ket ta kaiddaenda dagiti baka." Di nainkalintegan ken maisalunga- sing iti espiritu ti Linteg Mosaiko ti kasta a panangbusor kadagiti amin a saan a Judio. (Levitico 19:34) Adda met dagiti aramid-tao a paglintegan a nangipababa iti dayaw dagiti babbai. Kuna ti na- isao a linteg a di rumbeng nga umabay ti maysa a babai ken la- kayna no magmagnada a dua no di ket umipus. Maiparit iti lalaki ti makitungtong iti maysa a babai iti publiko, uray iti mismo nga asawana. Kas kadagiti adipen, saan a mapalubosan dagiti babbai nga agtestigo iti pangukoman. Adda pay ketdi pormal a kararag a pagyaman dagiti lallaki iti Dios gapu ta saanda a nagbalin a bab- bai. 10 Dagiti panguluen ti relihion ginaburanda ti Linteg ti Dios iti nakaad-adu nga aramid-tao a paglintegan ken pagannurotan. Kas pagarigan, imparit laeng ti linteg ti Sabbath ti panagtra- baho kabayatan ti Sabbath, a nailasin dayta nga aldaw para iti panagdayaw, panagpabang-ar iti naespirituan, ken panaginana. Ngem dagiti Fariseo pinagbalinda a makapadagsen dayta a lin- teg. Inkeddengda no ania a talaga ti kayat a sawen ti "trabaho." Imbilangda a trabaho ti 39 a nadumaduma nga aramid, kas iti panagani wenno panaganup. Nangpataud dagitoy a kategoria iti nakaad-adu a saludsod. No nakapatay ti maysa a tao iti timel ka- bayatan ti Sabbath, agan-anup aya? No nagruros iti sangarakem
NI JESUS 'IPASDEKNA TI KINAHUSTISIA ITI DAGA' a dawa a kanenna bayat a magmagna, agan-ani aya? No pinaim- bagna ti masakit, agtartrabaho aya? Tinamingda ti kakasta a sa- ludsod babaen dagiti nainget, detalyado a paglintegan. 11 Iti kasta a kasasaad, kasano a tinulongan ni Jesus dagiti tattao a mangtarus no ania ti kinahustisia? Babaen ti pannursuro ken wagas ti panagbiagna, situtured a binabalawna dagidi a pangu- luen ti relihion. Usigem nga umuna ti dadduma kadagiti sursu- rona. Imprangkana a binabalaw ti nakaad-adu nga aramid-tao a paglinteganda, a kunkunana: "Pagbalinenyo nga awan kapapay- an ti sao ti Dios babaen iti tradisionyo nga inyawatyo." - Marcos 7:13. 12 Sibabatad nga insuro ni Jesus a nagbiddut dagiti Fariseo mai- papan iti linteg ti Sabbath - nga iti kinapudnona, saanda a naa- watan ti panggep dayta a linteg. Inlawlawagna a ti Mesias ti "Apo ti sabbath," isut' gapuna nga adda kalinteganna a mangpaimbag kadagiti tattao iti Sabbath. (Mateo 12:8) Tapno maipaganetget dayta a punto, nangpaimbag ni Jesus iti aldaw ti Sabbath iti ima- tang dagiti tattao. (Lucas 6:7-10) Ti kakasta a panangpaimbag ket pangripiripan iti aramidennanto iti intero a daga bayat ti Panag- turayna iti Sangaribu a Tawen. Dayta a Milenio a mismo ti naan- anay a Sabbath, inton aginana kamaudiananna ti amin a matalek a tattao iti sinigsiglo a panagrigatda gapu iti basol ken ipapatay. 13 Imbatad met ni Jesus no ania ti kinahustisia babaen ti pan- nakaipasdek ti baro a linteg, "ti linteg ti Kristo," idi naturpos- na ti ministeriona ditoy daga. (Galacia 6:2) Saan a kas iti Linteg Mosaiko a sinarunona, daytoy baro a linteg ket naibatay a nang- nangruna kadagiti prinsipio, saan nga iti nakaad-adu a naisurat a bilin. Nupay kasta, karaman iti dayta ti sumagmamano a direkta a bilin. "Baro a bilin" ti awag ni Jesus iti maysa kadagita. Insuro ni Jesus dagiti amin a pasurotna nga agiinnayatda a kas iti pa- nagayatna kadakuada. (Juan 13:34, 35) Wen, ti managsakripisio nga ayat ti pakabigbigan ti amin nga agbibiag a mayannurot iti "linteg ti Kristo." 11, 12. Kasano a binabalaw ni Jesus dagiti di nainkasuratan a tradision da- giti Fariseo? 13. Ania a linteg ti naipasdek kas resulta ti ministerio ni Kristo ditoy daga, ket kasano a naiduma iti linteg a sinarunona? 153
154 UMADANIKA KEN JEHOVA Nabiag nga Ulidan ti Kinahustisia 14 Saan a basta insuro ni Jesus ti maipapan iti ayat. Nagbiag a mayannurot iti "linteg ti Kristo." Naiparangarang dayta iti panag- biagna. Usigem ti tallo a pamay-an no kasano a ti ulidan ni Jesus imbatadna no ania ti kinahustisia. 15 Umuna, siaannad a liniklikan ni Jesus ti agaramid iti aniaman a kinakillo. Nalabit napalpaliiwmon nga adu a kinaawan hustisia ti mapasamak no tumangsit dagiti imperpekto a tattao ken lum- besda iti umno a pagbeddengan ti autoridadda. Saan nga inara- mid ni Jesus ti kasta. Naminsan, adda lalaki nga immasideg ken Jesus ket kinunana: "Mannursuro, ibagam iti kabsatko nga ibi- ngayannak iti tawid." Ania ti insungbat ni Jesus? "Tao, asino ti nangdutok kaniak nga ukom wenno a mangapag-apag maipaay kadakayo?" (Lucas 12:13, 14) Saan aya a naisangsangayan day- ta? Ti panagpampanunot ni Jesus, ti panangtingitingna kadagi- ti bambanag, ken uray ti autoridad nga inted ti Dios kenkuana ket nasaysayaat nga amang ngem iti asinoman a tao ditoy daga; ngem saan a nakibiang, tangay saan a naikkan iti autoridad a ma- kibiang iti dayta a banag. Kanayon nga impakita ni Jesus ti kastoy a kinaemma, uray iti las-ud ti adu a milenio a kaaddana sakbay a nagbalin a tao. (Judas 9) Ti sipapakumbaba a panagpannuray ni Jesus ken Jehova a mangikeddeng no ania ti nalinteg ket adu ti ipalnaadna maipapan kenkuana. 16 Maikadua, impakita ni Jesus ti kinahustisia iti wagas a pa- nangikasabana iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios. Saan a nangidumduma. Imbes ketdi, sipapasnek nga inkagumaanna a danonen ti amin a kita dagiti tattao, nabaknang man wenno napanglaw. Maisupadi iti dayta, dagiti Fariseo saanda nga inkan- kano ken inumsida dagiti napanglaw ken gagangay a tattao, nga inawaganda ida nga am-ha·arets wenno "tattao ti daga." Situtu- red nga inlinteg ni Jesus ti kasta a kinaawan hustisia. Idi insurona ti naimbag a damag kadagiti tattao - wenno, gapu iti dayta, naki- pangan kadagiti tattao, pinakanna ida, pinaimbagna ida, wenno 14, 15. Kasano nga impakita ni Jesus a binigbigna nga adda pagpatinggaan ti mismo nga autoridadna, ket apay a makaliwliwa daytoy? 16, 17. (a) Kasano nga imparangarang ni Jesus ti kinahustisia iti panangi- kasabana iti naimbag a damag maipapan iti Pagarian ti Dios? (b) Kasano nga impakita ni Jesus a napnuan asi ti kinahustisiana?
NI JESUS 'IPASDEKNA TI KINAHUSTISIA ITI DAGA' pinagungarna pay ketdi ida - intandudona ti kinahustisia ti Dios a ti pagayatanna ket makasabaan koma "dagiti amin a kita ti tat- tao." - 1 Timoteo 2:4. 17 Maikatlo, napnuan asi ti kinahustisia ni Jesus. Inkagumaan- na a tinulongan dagiti managbasol. (Mateo 9:11-13) Madadaan a mangsaranay kadagiti tattao nga awan gawayna a mangsalaknib iti bagbagida. Kas pagarigan, saan a tinulad ni Jesus dagiti pangu- luen ti relihion nga awanan panagtalek kadagiti amin a Gentil. Siaasi a tinulongan ken sinursuruanna ti dadduma kadagitoy, uray pay no dagiti Judio ti kangrunaan a nakaibaonanna. Immannugot a mangaramid iti namilagruan a panangpaimbag maipaay iti opi- sial ti buyot ti Roma, a kunkunana: "Awan asinoman iti Israel ti na- kasarakak iti kastoy a kadakkel ti pammati." - Mateo 8:5-13. 18 Kasta met, saan nga immayon ni Jesus iti kadawyan idi a pa- nangmatmat kadagiti babbai. Imbes ketdi, situtured nga inara- midna ti nalinteg. Dagiti Samaritana ket naibilang a narugit a kas kadagiti Gentil. Nupay kasta, saan a bimdeng ni Jesus a nangasa- ba iti maysa a Samaritana iti abay ti bubon idiay Sicar. Kinapud- nona, daytoy a babai ti immuna a sipapanayag a nangibagaan ni Jesus nga isu ti naikari a Mesias. (Juan 4:6, 25, 26) Imbaga dagiti Fariseo a di rumbeng nga isuro kadagiti babbai ti Linteg ti Dios, ngem adu a panawen ken pigsa ti inusar ni Jesus a nangisuro ka- dagiti babbai. (Lucas 10:38-42) Ket nupay sigun iti tradision, saan a mapiar dagiti babbai a mangted iti mapagtalkan a testimonia, pinadayawan ni Jesus ti sumagmamano a babbai babaen ti pana- ngipaayna kadakuada iti pribilehio nga umuna a nakakita ken- kuana kalpasan ti panagungarna. Imbagana pay ketdi kadakuada a mapanda ipakaammo kadagiti lallaki nga adalanna daytoy ka- patgan a pasamak! - Mateo 28:1-10. Dagiti Fariseo imbilangda a "nailunod" dagiti nanumo a tattao, a di ma- kaammo iti Linteg. (Juan 7:49) Kinunada a di rumbeng ti mangisuro, maki- negosio, makipangan, wenno makipagkararag kadagita a tattao. Ti panangi- palubos iti anak a babai a makiasawa iti maysa kadakuada ket nakarkaro ngem ti panangisango kenkuana kadagiti narungsot nga animal. Sigun kada- kuada, saan a mapagungar dagiti kasta a nanumo a tattao. 18, 19. (a) Kadagiti ania a wagas a pinadayawan ni Jesus dagiti babbai? (b) Kasano a ti ulidan ni Jesus tulongannatayo a mangtarus iti panagnaig ti tured ken kinahustisia? 155
156 UMADANIKA KEN JEHOVA 19 Wen, imbatad ni Jesus kadagiti nasion no ania ti kinahustisia. Iti adu a gundaway, inaramidna ti kasta uray no agpeggad unay ti biagna. Ti ulidan ni Jesus tulongannatayo a mangtarus a ti pa- nangitandudo iti pudno a kinahustisia kalikagumanna ti tured. Maitutop a naawagan ni Jesus a "ti Leon a nagtaud iti tribu ni Juda." (Apocalipsis 5:5) Laglagipem a ti leon ket simbolo ti natu- red a kinahustisia. Ngem iti asidegen a masanguanan, ipakatto ni Jesus ti dakdakkel pay a kinahustisia. Naan-anay nga ipasdeknan- to ti 'kinahustisia iti daga.' - Isaias 42:4. Ti Mesianiko nga Ari 'Ipasdekna ti Kinahustisia iti Daga' 20 Manipud idi nagbalin a Mesianiko nga Ari idi 1914, itantan- dudo ni Jesus ti kinahustisia ditoy daga. Kasano? Ipatpatungpal- na ti padto a masarakan iti Mateo 24:14. Dagiti pasurot ni Jesus ditoy daga isursuroda kadagiti tattao iti amin a pagilian ti kina- pudno maipapan iti Pagarian ni Jehova. Kas ken Jesus, awan ti idumdumada ken nainkalintegan ti pamay-anda a mangasaba, nga ikagkagumaanda nga ipaayan ti tunggal maysa - ubing man wenno nataengan, nabaknang wenno napanglaw, lalaki wenno babai - iti gundaway a makaammo ken Jehova, ti Dios ti kinahus- tisia. 21 Itantandudo met ni Jesus ti kinahustisia iti kongregasion Kris- tiano, nga isu ti Ulo. Kas naipadto, nangipaay kadagiti "sagut a tattao," dagiti matalek a Kristiano a panglakayen a mangidadau- lo iti kongregasion. (Efeso 4:8-12) Iti panangipastorda iti napateg nga arban ti Dios, tultuladen dagita a lallaki ti ulidan ni Jesu-Kris- to iti panangitandudo iti kinahustisia. Silalagipda a kayat ni Jesus a nalinteg ti pannakatrato dagiti karnerona - aniaman ti saadda, nalatak man wenno saan, nabaknang man wenno napanglaw. 22 Ngem iti asidegen a masanguanan, ipasdekto ni Jesus ti kina- hustisia iti daga iti awan pay kaaspingna a wagas. Agraraira ti ki- 20, 21. Iti kaaldawantayo, kasano nga itantandudo ti Mesianiko nga Ari ti kinahustisia iti intero a daga ken iti kongregasion Kristiano? 22. Kasano ti panagrikna ni Jehova iti kinaawan hustisia nga agraraira ditoy lubong ita, ket dinutokanna ti Anakna a mangaramid iti ania maipapan iti dayta?
NI JESUS 'IPASDEKNA TI KINAHUSTISIA ITI DAGA' Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 45:1-7 Apay a makapagtalektayo nga itandudo ti Mesianiko nga Ari ti awan pagkuranganna a kinahustisia? Mateo 12:19-21 Sigun iti padto, kasano ti panangtrato ti Mesias kada- giti nanumo? Mateo 18:21-35 Kasano nga insuro ni Jesus a napnuan asi ti pudno a kinahustisia? Marcos 5:25-34 Kasano nga impakita ni Jesus a ti kinahustisia ti Dios ikonsiderarna ti kasasaad ti maysa a tao? naawan hustisia iti daytoy rinuker a lubong. Tunggal ubing a ma- tay iti bisin ket biktima ti di mapakawan a kinaawan hustisia, nangruna no panunotentayo ti kuarta ken panawen a mabusbos iti panangaramid kadagiti armas ken panangpennek iti agimbu- bukodan a tarigagay dagiti tattao a managayat iti ragragsak. Da- giti minilion a matmatay nga awan gapgapuna kada tawen ket maysa laeng kadagiti adu a kinaawan hustisia, a bin-ig a pakaiga- puan ti nalinteg a panagpungtot ni Jehova. Dinutokanna ti Anak- na a mangiwayat iti nalinteg a gubat maibusor iti amin a paset daytoy dakes a sistema dagiti bambanag tapno agpatingga ti ki- naawan hustisia iti agnanayon. - Apocalipsis 16:14, 16; 19:11-15. 23 Nupay kasta, saan laeng a ti pannakadadael dagiti nadangkes ti sapulen ti kinahustisia ni Jehova. Dinutokanna met ti Anakna nga agturay kas "Prinsipe ti Kappia." Kalpasan ti gubat ti Armage- don, ti panagturay ni Jesus ipasdeknanto ti talna iti intero a daga, ket agturayto "babaen ti kinahustisia." (Isaias 9:6, 7) Pagragsa- kanto ni Jesus nga ikkaten ti amin a kinaawan hustisia a pakaiga- puan ti nakaro a ladingit ken rigat ditoy lubong. Iti agnanayon, simamatalek nga itandudona ti awan pagkuranganna a kinahus- tisia ni Jehova. Nasken ngarud nga ikagumaantayo a tuladen ti kinahustisia ni Jehova itan. Kitaentayo no kasanotay a maarami- dan dayta. 23. Kalpasan ti Armagedon, kasano nga itandudo ni Kristo ti kinahustisia iti agnanayon? 157
K A P I T U L O 1 6 'Watwatem ti Kinahustisia' iti Pannakipagna iti Dios IPAPANMO a napupokka iti lumlumned a barko. Idi ipagarup- mo nga awanen ti namnamam a makalasat pay, dimteng ti may- sa a tao ket inalawnaka. Anian a pannakabang-armo bayat nga iyad-adayonaka iti peggad ken kunana: "Natalgedkan"! Saanka kadi nga agyaman kenkuana? Literal nga utangmo kenkuana ti biagmo. 2 Iti dadduma a pamay-an, iyilustrar daytoy ti inaramid ni Jeho- va maipaay kadatayo. Pudno a nakautangtayo kenkuana. Isu nga- min ti nangted iti subbot tapno maalawtayo iti basol ken patay. Natalgedtayo agsipud ta ammotayo a no la ket ipakitatayo ti pam- mati iti dayta a napateg a daton, mapakawan dagiti basoltayo, ken natalged ti agnanayon a masakbayantayo. (1 Juan 1:7; 4:9) Kas na- adaltayo iti Kapitulo 14, ti subbot ti katan-okan nga ebkas ti ayat ken kinahustisia ni Jehova. Kasanotay a subadan dayta? 3 Rumbeng nga usigentayo no ania ti kidkiddawen kadatayo ti mismo a naayat a Manangalaw kadatayo. Kinuna ni Jehova baba- en ken propeta Mikias: "Imbagana kenka, O naindagaan a tao, no ania ti naimbag. Ket ania ti kidkiddawen kenka ni Jehova no di ti panangwatwat iti kinahustisia ken panangayat iti kinamanang- ngaasi ken panagbalin a naemma iti pannakipagna iti Diosmo?" (Mikias 6:8) Imutektekam a ti maysa kadagiti kidkiddawen ni Je- hova kadatayo isu ti 'panangwatwattayo iti kinahustisia.' Kasano- tay a maaramid dayta? Panangsurot iti "Pudno a Kinalinteg" 4 Namnamaen ni Jehova nga agbiagtayo a mayannurot kadagiti pagalagadanna iti umiso ken di umiso. Yantangay nalinteg dagiti pagalagadanna, sursurotentayo ti kinahustisia ken kinalinteg no 1-3. (a) Apay a nakautangtayo ken Jehova? (b) Ania ti kidkiddawen ti naa- yat a Manangalaw kadatayo? 4. Kasanotay nga ammo a namnamaen ni Jehova nga agbiagtayo a mayan- nurot kadagiti nalinteg a pagalagadanna?
'WATWATEM TI KINAHUSTISIA' ITI PANNAKIPAGNA ITI DIOS tungpalentayo dagita. "Sursuruenyo ti agaramid iti naimbag; bi- rokenyo ti kinahustisia," kuna ti Isaias 1:17. Bagbagaannatayo ti Sao ti Dios a 'sapulentayo ti kinalinteg.' (Sofonias 2:3) Idagadagna met nga 'ikawestayo ti baro a personalidad a naparsua maitunos iti pagayatan ti Dios iti pudno a kinalinteg.' (Efeso 4:24) Ti pudno a kinalinteg - pudno a kinahustisia - iwaksina ti kinaranggas, ki- narugit, ken imoralidad, ta maisalungasing dagitoy iti nasantuan. - Salmo 11:5; Efeso 5:3-5. 5 Makapadagsen aya kadatayo ti panangtungpal kadagiti nalin- teg a pagalagadan ni Jehova? Saan. Ti puso a nasinged ken Jehova dina paiden dagiti bilinna. Gapu iti panagayattayo iti Dios ken iti amin nga itakderanna, kayattayo ti agbiag iti wagas a makaay-ayo kenkuana. (1 Juan 5:3) Laglagipem a ni Jehova "ayatenna ti nalin- teg nga ar-aramid." (Salmo 11:7) Tapno pudpudno a matuladtayo ti kinahustisia wenno kinalinteg ti Dios, masapul a sursuruentayo nga ayaten dagiti ayaten ni Jehova ken guraen dagiti kagurana. - Salmo 97:10. 6 Saan a nalaka kadagiti imperpekto a tattao ti panangsurot iti ki- nalinteg. Masapul nga uksobentayo ti daan a personalidad agra- man dagiti dakes nga aramidna ket ikawestayo ti baro a perso- nalidad. Kuna ti Biblia a "mapabpabaro" ti baro a personalidad babaen ti umiso a pannakaammo. (Colosas 3:9, 10) Ti sao a "ma- pabpabaro" ipasimudaagna a ti panangikawes iti baro a personali- dad ket agtultuloy, a mangkalikagum iti napasnek a panagregget. Uray kasano ti panangikagumaantayo a mangaramid iti umiso, adda dagiti tiempo nga agbidduttayo iti panunot, sao, wenno ara- mid gapu iti kinamanagbasoltayo. - Roma 7:14-20; Santiago 3:2. 7 Kasanotay koma a matmatan dagiti tubeng iti panangikagu- maantayo a mangsurot iti kinalinteg? Siempre, ditay kayat a lag- lag-anen ti kinaserioso ti basol. Ngem masapul a ditay pulos su- muko, nga ipagaruptayo a saantayo a maikari nga agserbi ken Jehova gapu kadagiti pagkurangantayo. Nangaramid ti naayat a Diostayo iti urnos tapno maisubli iti paborna dagiti sipapasnek 5, 6. (a) Apay a saan a makapadagsen kadatayo ti panangtungpal kadagiti pagalagadan ni Jehova? (b) Kasano nga ipakita ti Biblia nga agtultuloy ti pa- nangsurot iti kinalinteg? 7. Kasanotay koma a matmatan dagiti tubeng iti panangikagumaantayo a mangsurot iti kinalinteg? 159
160 UMADANIKA KEN JEHOVA nga agbabawi. Usigem ti makaliwliwa a sasao ni apostol Juan: "Isursuratko kadakayo dagitoy a banag tapno saankayo a makaa- ramid iti basol." Ngem realistiko nga innayonna: "No ti asinoman makaaramid iti basol [gapu iti natawid a kinaimperpekto], adda- antayo iti katulongan iti Ama, ni Jesu-Kristo." (1 Juan 2:1) Wen, impaay ni Jehova ti daton a pangsubbot ni Jesus tapno makapag- serbitayo Kenkuana iti makaay-ayo a pamay-an nupay managba- soltayo. Saan kadi a rumbeng a tignayennatay dayta a mangara- mid iti amin a kabaelantayo a mangay-ayo ken Jehova? Ti Naimbag a Damag ken ti Kinahustisia ti Dios 8 Maipakattayo ti hustisia - kinapudnona, matuladtayo ti kina- hustisia ti Dios - babaen ti naan-anay a pannakiraman iti panangi- kasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagiti sabsabali. Kasano a nainaig ti kinahustisia ni Jehova iti naimbag a damag? 9 Sakbay a dadaelen ni Jehova daytoy dakes a sistema, mangted pay nga umuna iti pakdaar. Iti padtona maipapan iti mapasamak iti panawen ti panungpalan, kinuna ni Jesus: "Kadagiti amin a na- sion kasapulan a maikaskasaba nga umuna ti naimbag a damag." (Marcos 13:10; Mateo 24:3) Ti pannakausar ti sao nga "umuna" ipasimudaagna nga adda dadduma pay a pasamak a sumaruno iti sangalubongan a panangaskasaba. Mairaman kadagita a pasamak ti naipakpakauna a dakkel a rigat, a kaipapananna ti pannakada- dael dagiti nadangkes ken mangiwaya iti nalinteg a baro a lubong. (Mateo 24:14, 21, 22) Nalawag nga awan ti siuumiso a makaibaga a saan a nainkalintegan ni Jehova kadagiti nadangkes. Babaen ti panangpakdaarna, ipapaayanna dagiti kasta a tattao iti umdas a gundaway nga agbalbaliw ket iti kasta saanda a madadael. - Jonas 3:1-10. 10 Kasano a ti panangikasabatayo iti naimbag a damag iyanni- nawna ti nadiosan a hustisia? Umuna iti amin, umiso laeng nga ikagumaantayo a tulongan dagiti sabsabali tapno maisalakanda. Usigem manen ti ilustrasion maipapan iti pannakaalaw iti lum- lumned a barko. Gapu ta natalgedkan iti maysa a bilog a pang- 8, 9. Kasano a ti pannakaiwaragawag ti naimbag a damag iparangarangna ti kinahustisia ni Jehova? 10, 11. Kasano a ti pannakiramantayo iti panangikasaba iti naimbag a da- mag iyanninawna ti nadiosan a hustisia?
'WATWATEM TI KINAHUSTISIA' ITI PANNAKIPAGNA ITI DIOS salbar, sigurado a kayatmo a tulongan dagiti dadduma nga adda pay laeng iti danum. Umasping iti dayta, adda obligasiontayo ka- dagidiay agpegpeggad pay laeng iti "danum" daytoy dakes a lu- bong. Pudno, adu ti mangilaksid iti mensahetayo. Ngem agingga nga agan-anus pay laeng ni Jehova, rebbeng nga ipaayantay ida iti gundaway a 'makagteng iti panagbabawi' ket iti kasta maikarida a maisalakan. - 2 Pedro 3:9. 11 Babaen ti panangikasaba iti naimbag a damag kadagiti amin a maam-ammotayo, ipakpakitatayo ti kinahustisia iti sabali pay a napateg a wagas: Ditay mangidumduma. Laglagipem a "ti Dios saan a mangidumduma, no di ket iti tunggal nasion anamo- nganna ti tao nga agbuteng kenkuana ken agaramid iti kinalin- teg." (Aramid 10:34, 35) Tapno matuladtayo ti kinahustisiana, di- tay ukomen dagiti tattao. Imbes ketdi, iranudtayo ti naimbag a damag kadagiti sabsabali aniaman ti puli, kasasaadda iti kagimo- ngan, nabaknangda man wenno napanglaw. Iti kasta ipapaayan- tayo dagiti amin nga umimdeng - lallaki ken babbai, ubbing ken natataengan - iti gundaway a dumngeg ken mangipangag iti na- imbag a damag. - Roma 10:11-13. No Kasano ti Panangtratotayo Kadagiti Sabsabali 12 Maipakattayo met ti hustisia babaen ti panangtratotayo kada- giti sabsabali iti wagas a panangtrato ni Jehova kadatayo. Nagla- ka ti mangukom kadagiti sabsabali, mangbabalaw kadagiti bid- dutda ken mangkuestion iti motiboda. Ngem siasino kadatayo ti mayat nga awanan asi a sukimaten ni Jehova dagiti motibo ken pagkapuyantayo? Saan a kasta ti panangtrato ni Jehova kadata- yo. Kinuna ti salmista: "No dagiti biddut koma ti siputam O Jah, O Jehova, siasino ti makapagtakder?" (Salmo 130:3) Saan kadi a rumbeng nga agyamantayo ta saan a dagiti bidduttayo ti sipsipu- tan ti nalinteg ken naasi a Diostayo? (Salmo 103:8-10) Kasano ngarud ti rumbeng a panangtratotayo kadagiti sabsabali? 13 No maawatantayo ti napnuan asi a kinahustisia ti Dios, ditay sidadarasudos nga ukomen dagiti sabsabali kadagiti banag a di 12, 13. (a) Apay a ditay sidadarasudos nga ukomen dagiti sabsabali? (b) Ania ti kayat a sawen ti balakad ni Jesus nga "isardengyo ti mangukom" ken "isardengyo ti mangkonkondenar"? (Kitaem ti footnote.) 161
162 UMADANIKA KEN JEHOVA rumbeng a biangantayo wenno saan unay a napateg. Iti Sermon- na iti Bantay, namakdaar ni Jesus: "Isardengyo ti mangukom tap- no saankayo a maukom." (Mateo 7:1) Sigun iti salaysay ni Lucas, kinuna pay ni Jesus: "Isardengyo ti mangkonkondenar, ket saan- kayto a pulos makondenar." (Lucas 6:37) Ammo ni Jesus nga agduyos a mangukom dagiti imperpekto a tattao. No adda asi- noman kadagiti agdengdengngeg idi kenkuana a naruam a ma- ngukom a siuulpit kadagiti sabsabali, masapul nga isardengna dayta. 14 Apay a masapul nga 'isardengtayo ti mangukom' kadagiti sab- sabali? Ti maysa a makagapu ket adda pagpatinggaan ti autori- dadtayo. Ipalagip kadatayo ni adalan a Santiago: "Adda maymay- sa a manangted-linteg ken ukom" - ni Jehova. Isu nga insaludsod ni Santiago: "Siasinoka a mangukom iti padam a tao?" (Santia- go 4:12; Roma 14:1-4) Kanayonanna, gapu iti kinamanagbasolta- yo, naglaka nga agbalin a di nainkalintegan ti panangukomtayo. Adu a kababalin ken motibo - a pakairamanan ti di umiso a pa- nangipapan, panangidumduma, pannakasair ti rikna, imon, ken panaginlilinteg - ti mabalin a mangballikug iti panangmatmatta- yo kadagiti padatayo a tattao. Adda dadduma pay a pagkapuyan- tayo, ket ti panangpampanunot kadagitoy rumbeng a lapdan- natayo a mangbabalaw a dagus kadagiti sabsabali. Ditay mabasa ti puso; ditay met ammo ti amin a personal a kasasaad dagiti sabsabali. Ngarud, siasinotayo tapno pagduaduaantayo ti motibo dagiti kapammatiantayo wenno babalawentayo ti panagreggetda nga agserbi iti Dios? Anian a nasaysayaat nga amang a tuladenta- yo ni Jehova babaen ti panangkita kadagiti naimbag a galad da- giti kakabsattayo imbes a dagiti laeng pagkapuyanda ti kitkitaen- tayo! Kuna ti dadduma a patarus a "dikay mangukom" ken "dikay mangkon- denar." Ipasimudaag dagita a patarus a "diyo rugian ti mangukom" ken "diyo rugian ti mangkondenar." Nupay kasta, dagiti nagsurat iti Biblia inu- sarda ditoy dagiti negatibo a bilin iti present (continuous) tense (agtultuloy). Isu a madama a maar-aramid ngem rumbeng a maisardeng dagiti tignay a na- dakamat. 14. Ania dagiti rason a masapul nga 'isardengtayo ti mangukom' kadagiti sabsabali?
Ipakpakitatayo ti nadiosan a hustisia no awanan panangidumduma nga iranudtayo ti naimbag a damag kadagiti sabsabali 15 Dagiti ngay kameng ti pamiliatayo? Nakalkaldaang ta iti lu- bong ita, ti dadduma kadagiti kaulpitan a panangukom ket maar- aramid iti lugar a rumbeng koma nga adda talna - iti pagtae- ngan. Gagangay a makadamagtayo kadagiti abusado nga assawa a lallaki, babbai, wenno nagannak a "mangsentensia" kadagi- ti kameng ti pamiliada babaen ti naynay a berbal wenno pisi- kal a panangabuso. Ngem di maipalubos kadagiti agdaydayaw iti Dios ti nasabrak a sasao, makasair a pananguyaw, ken narang- gas a panangtrato. (Efeso 4:29, 31; 5:33; 6:4) Agaplikar latta iti uneg ti pagtaengan ti balakad ni Jesus nga "isardengyo ti mangu- kom" ken "isardengyo ti mangkonkondenar." Laglagipem a ti pa- nangipakat iti hustisia ramanenna ti panangtrato kadagiti sab- sabali iti wagas a panangtrato ni Jehova kadatayo. Ket pulos a saan a nasabrak wenno naulpit ti pannakilangen ni Jehova kada- 15. Ania a sasao ken panangtrato ti di maipalubos kadagiti agdaydayaw iti Dios, ken apay?
164 UMADANIKA KEN JEHOVA tayo. Imbes ketdi, "nadungngo unay iti panagayat" kadagidiay agayat kenkuana. (Santiago 5:11) Anian a nagsayaat nga ulidan a tuladentayo! Dagiti Panglakayen nga Agserserbi "Maipaay iti Mismo a Kinahustisia" 16 Pagrebbengantay amin nga ipakat ti hustisia, ngem dagiti panglakayen iti kongregasion Kristiano ti nangnangruna nga ad- daan responsabilidad iti daytoy a banag. Imutektekam ti naim- padtuan a pannakadeskribir dagiti "piprinsipe," wenno pangla- kayen, nga inlanad ni Isaias: "Adtoy! Maysa nga ari ti agturayto maipaay iti mismo a kinalinteg; ket no maipapan iti piprinsipe, agturaydanto kas piprinsipe maipaay iti mismo a kinahustisia." (Isaias 32:1) Wen, namnamaen ni Jehova kadagiti panglakayen nga agserbida maipuon iti hustisia. Kasanoda a maaramid day- toy? 17 Sipapanunot unay dagiti lallaki a kualipikado iti naespirituan a ti hustisia, wenno kinalinteg, kalikagumanna ti pannakatagina- yon a nadalus ti kongregasion. No dadduma, rebbengen dagiti panglakayen nga usigen dagidiay nakabasol iti nadagsen. Iti pana- ngaramidda iti dayta, silalagipda a ti nadiosan a hustisia kalikagu- manna ti panangipakita iti asi aginggat' mabalin. Iti kasta, ikagu- maanda a tignayen nga agbabawi ti nakabasol. Ngem kasanon no ti nakabasol ket saan a mangipakita iti napaypayso a panagbaba- wi iti laksid ti panangikagumaan dagiti panglakayen a tumulong kenkuana? Buyogen ti awan pagkuranganna a hustisia, ibilin ti Sao ni Jehova a masapul a maipatungpal daytoy a natibker nga addang: "Ikkatenyo ti nadangkes a tao iti tengngayo." Kayatna a sawen, mailaksid iti kongregasion dayta a tao. (1 Corinto 5:11-13; 2 Juan 9-11) Maladingitan dagiti panglakayen a mangaramid iti kasta, ngem ammoda a nasken dayta tapno masalakniban ti mo- ral ken naespirituan a kinadalus ti kongregasion. Uray pay kasta, mangnamnamada a dumtengto ti aldaw a makapagpanunot ti na- kabasol ket agsubli iti kongregasion. - Lucas 15:17, 18. 16, 17. (a) Ania ti namnamaen ni Jehova kadagiti panglakayen? (b) Ania ti masapul nga aramiden no ti nakabasol ket saan a mangipakita iti napaypay- so a panagbabawi, ken apay?
'WATWATEM TI KINAHUSTISIA' ITI PANNAKIPAGNA ITI DIOS 18 Ti panagserbi maipuon iti hustisia kaipapananna met ti pana- ngipaay iti naibatay-Biblia a balakad no kasapulan. Siempre, dagi- ti panglakayen saanda nga agbirok kadagiti pakapilawan ti daddu- ma. Saanda met nga aggagar a mangtubngar. Ngem mabalin nga adda kapammatianda a makaaramid iti "aniaman a di umiso nga addang sakbay a maammuanna dayta." Gapu ta silalagipda a saan a naulpit wenno nasabrak ti nadiosan a hustisia, matignay dagiti panglakayen a 'mangpadas a mangatur iti kasta a tao iti espiritu ti kinaalumamay.' (Galacia 6:1) Gapuna, dagiti panglakayen saanda nga ungtan ti nakabasol wenno agsao iti nagubsang. Imbes ketdi, no naayat ti pannakaipaay ti balakad, maparegta daydiay mabal- balakadan. Uray pay no prangka ti panangtubngarda - a sibabatad nga ilawlawagda ti pagbanagan ti di nainsiriban nga aramid - lag- lagipen dagiti panglakayen a ti nakabasol a kapammatianda ket maysa a karnero iti arban ni Jehova. (Lucas 15:7) No nalawag a gapu ken nabuyogan iti ayat ti pannakaipaay ti balakad wenno pannubngar, mabalin a mailinteg daydiay nakabasol. 19 Masansan a mangaramid dagiti panglakayen kadagiti desision a mangapektar kadagiti kapammatianda. Kas pagarigan, adda da- giti tiempo nga agtataripnong dagiti panglakayen tapno tingiti- ngenda no adda dagiti dadduma a kakabsat a lallaki iti kongre- gasion a kualipikado a mairekomendar kas panglakayen wenno ministerial nga adipen. Ammo dagiti panglakayen ti kinapateg ti di panangidumduma. Iti panagdesisionda, agpaidalanda kadagiti paglintegan ti Dios, a saanda nga agpannuray iti bukodda laeng a kapanunotan. Iti kasta, makapagtignayda nga 'awan nasaksakbay a panagipato, a saanda nga agaramid iti aniaman maitunos iti pa- gannayasan nga adda dasdasiganna.' - 1 Timoteo 5:21. Iti 2 Timoteo 4:2, kuna ti Biblia nga adda dagiti tiempo a dagiti panglaka- yen masapul a 'mangtubngar, mangtinggar, mamagbagada.' Ti sao a Griego a naipatarus a 'mamagbaga' (pa·ra·ka·leo) mabalin a kaipapananna "mangpa- regta." Ti nainaig a sao a Griego, pa·rakle·tos, ket mabalin a tumukoy iti may- sa a manangitandudo iti legal a banag. No kasta, uray pay no mangipaay da- giti panglakayen iti nainget a pannubngar, saranayenda dagiti makasapul iti naespirituan a tulong. 18. Ania ti laglagipen dagiti panglakayen no mangipaayda iti naibatay-Bib- lia a balakad kadagiti sabsabali? 19. Ania dagiti desision nga ar-aramiden dagiti panglakayen, ket iti ania a masapul nga ibatayda dagiti kasta a desision? 165
Iyan-anninaw dagiti panglakayen ti kinahustisia ni Jehova no paregtaenda dagiti malmalday 20 Adda dadduma pay a pamay-an a maipakat dagiti panglaka- yen ti nadiosan a hustisia. Kalpasan ti panangipadtona a dagiti panglakayen agserbida "maipaay iti mismo a kinahustisia," kinu- na pay ni Isaias: "Tunggal maysa agbalinto a kas paglemmengan a lugar manipud iti angin ken lugar a pakaitalimengan manipud iti natutudo a bagyo, kas barbaresbes ti danum iti awanan danum a pagilian, kas salinong ti maysa a nadagsen a napasdok a bato iti napaksuyan a daga." (Isaias 32:2) Gapuna, ikagumaan dagiti panglakayen ti agbalin a gubuayan ti liwliwa ken bang-ar kadagiti padada a managdaydayaw. 21 Iti kaaldawantayo, adu dagiti makasapul iti pammaregta gapu kadagiti makapaupay a parikut. Dakayo a panglakayen, ania ti mabalinyo nga aramiden tapno matulongan dagiti "malmalda- angan a kararua"? (1 Tesalonica 5:14) Addaan pannakipagrikna 20, 21. (a) Ania ti ikagumaan dagiti panglakayen a pagbalinan, ken apay? (b) Ania ti mabalin nga aramiden dagiti panglakayen tapno matulongan da- giti "malmaldaangan a kararua"?
'WATWATEM TI KINAHUSTISIA' ITI PANNAKIPAGNA ITI DIOS Salsaludsod a Pagmennamennaan Deuteronomio 1:16, 17 Ania ti imparebbeng ni Jehova kadagiti ukom iti Israel, ket ania ti maadal iti daytoy dagiti panglakayen? Jeremias 22:13-17 Namakdaar ni Jehova maibusor kadagiti ania a nakillo nga aramid, ket ania ti nasken iti panangtulad iti kinahusti- siana? Mateo 7:2-5 Apay a saantay koma nga agdarasudos a mangbirok kada- giti biddut dagiti kapammatiantayo? Santiago 2:1-9 Kasano ti panangmatmat ni Jehova iti panangidumdu- ma, ket kasanotay a mayaplikar daytoy a balakad iti pannakilangenta- yo kadagiti sabsabali? nga imdenganyo ida. (Santiago 1:19) Mabalin a kasapulan nga ipeksada iti maysa a tao a pagtalkanda ti "panagdanag" nga adda iti pusoda. (Proverbio 12:25) Ipatalgedyo kadakuada a kasapulan- yo ida, napategda, ken ay-ayaten ida ni Jehova ken dagiti kakab- satda. (1 Pedro 1:22; 5:6, 7) Maysa pay, mabalinyo ti makipag- kararag ken ikararagan ida. Makaliwliwa unay a mangngegan ti naimpusuan a kararag ti maysa a panglakayen maipaay kadakua- da. (Santiago 5:14, 15) Saan a lipaten ti Dios ti kinahustisia ti naa- yat a panangikagumaanyo a tumulong kadagiti malmaldaangan. 22 Pudno unay, ad-adda a sumingedtayo ken Jehova no tula- dentayo ti kinahustisiana! No itandudotayo dagiti nalinteg a pa- galagadanna, no iranudtayo kadagiti sabsabali ti makaispal-biag a naimbag a damag, ken no dagiti nasayaat a galad dagiti dad- duma ti kitaentayo imbes a dagiti biddutda, ipakpakitatayo ti nadiosan a hustisia. Dakayo a panglakayen, no saluadanyo ti ki- nadalus ti kongregasion, no mangipaaykayo iti makapabileg a Na- inkasuratan a balakad, no awan idumdumana dagiti desisionyo, ken paregtaenyo dagiti malmalday, iyan-anninawyo ti nadiosan a hustisia. Maragsakan la ketdi ti puso ni Jehova a tumannawag manipud langit ket makitana dagiti tattaona a mangar-aramid iti amin a kabaelanda a 'mangwatwat iti kinahustisia' iti pannaki- pagnada iti Diosda! 22. Kadagiti ania a wagas a matuladtayo ti kinahustisia ni Jehova, ket ania ti ibungana? 167
B E N N E G 3 "MASIRIB ITI PUSO" Ti pudno a sirib ti maysa kadagiti kapatgan a gameng a mabirokam. Ni Jehova laeng ti gubuayanna. Iti daytoy a benneg, sukimatentayo a naimbag ti di matukod a sirib ni Jehova a Dios, a maipapan kenkuana kinuna ti matalek a lalaki a ni Job: "Isu masirib iti puso." - Job 9:4.
K A P I T U L O 1 7 'O Nagunegen ti Sirib ti Dios!' NADADAEL! Ti tao, a tampok ti maikanem nga aldaw ti pana- marsua, ket kellaat a bimmaba ti kasasaadna. Naibaga idin ni Je- hova a "nasayaat unay" ti "isuamin nga inaramidna," a pakai- ramanan ti tao. (Genesis 1:31) Ngem iti rugi ti maikapito nga aldaw, kimmanunong da Adan ken Eva iti iyaalsa ni Satanas. Natnagda iti basol, kinaimperpekto, ken ipapatay. 2 Agparang idi nga awanen ti namnama a matungpal pay ti panggep ni Jehova iti maikapito nga aldaw. Rinibu a tawen ti ka- paut dayta nga aldaw, a kas iti innem nga aldaw a sinarunona. Inawagan ni Jehova a sagrado dayta nga aldaw, nga iti kamau- diananna agbalin ti intero a daga a paraiso a napno iti perpekto a tattao. (Genesis 1:28; 2:3) Ngem kalpasan daydi nakaam-amak nga iyaalsa, kasano a mapasamak ti kasta? Ania ti aramiden ti Dios? Maysa daytoy a naidumduma a pannubok iti sirib ni Je- hova - nalabit ti kadakkelan a pannubok. 3 Nagtignay a dagus ni Jehova. Sinentensiaanna dagiti rebel- de idiay Eden, ngem adda impalnaadna a nakaskasdaaw a ba- nag: ti panggepna a mangrisut iti parikut a kairugrugida. (Gene- sis 3:15) Matungpal ti manayon a panggep ni Jehova manipud idiay Eden iti las-ud ti rinibu a tawen a pakasaritaan ti tao ken agtultuloy agingga iti adayo pay a masanguanan. Nakasimsim- ple dayta ngem nabagas unay. Ti asinoman nga agbasbasa iti Biblia mabalinna nga adalen ken utoben dayta iti unos ti panag- biagna nga agpaay a pagimbaganna. Maysa pay, di bumurong a matungpal ti panggep ni Jehova. Gibusannanto ti amin a ki- 1, 2. Ania ti panggep ni Jehova iti maikapito nga aldaw, ket kasano a nasu- bok ti sirib ti Dios iti rugi dayta nga aldaw? 3, 4. (a) Apay a nakaskasdaaw a pammaneknek iti sirib ni Jehova ti inara- midna mainaig iti iyaalsa a napasamak idiay Eden? (b) Ti kinapakumbaba tignayennatay koma a manglaglagip iti ania a kinapudno bayat nga adalen- tayo ti sirib ni Jehova?
170 UMADANIKA KEN JEHOVA nadakes, basol, ken ipapatay. Pagbalinenna a perpekto ti mata- lek a sangatauan. Mapasamak amin dagitoy sakbay nga agngu- do ti maikapito nga aldaw, tapno iti baet ti amin, matungpal ni Jehova ti panggepna iti daga ken sangatauan iti apagisu a tiempo! 4 Saan kadi a makapaamanga ti kasta a sirib? Natignay ni apos- tol Pablo a mangisurat iti kastoy: 'O nagunegen ti sirib ti Dios!' (Roma 11:33) Bayat nga adalentayo ti nadumaduma nga aspeto daytoy a galad ti Dios, ti kinapakumbaba tignayennatay koma a manglaglagip iti nagpateg a kinapudno - a rabaw laeng ti di ma- tukod a sirib ni Jehova ti madanontayo. (Job 26:14) Umuna, ammuentayo ti kaipapanan daytoy nakaskasdaaw a galad. Ania ti Sirib ti Dios? 5 Saan nga agpada ti sirib ken pannakaammo. Makalaon dagiti kompiuter iti nawadwad a pannakaammo, ngem saan a maiku- na a masirib dagita a kompiuter. Nupay kasta, agkanaig ti pan- nakaammo ken sirib. (Proverbio 10:14) Kas pagarigan, no kasa- pulam ti nainsiriban a balakad no kasano nga agasan ti serioso a sakit, agkonsultaka aya iti maysa a tao a bassit wenno awan ti ammona maipapan iti medisina? Saan! No kasta, ti umiso a pannakaammo ket napateg iti pudno a sirib. 6 Awan pagpatinggaan ti pannakaammo ni Jehova. Kas "Ari ti kinaagnanayon," isu laeng ti awan nangrugian ken pagpating- gaanna. (Apocalipsis 15:3) Ket iti las-ud ti di mabilang a pana- wen, ammona ti amin a banag. Kuna ti Biblia: "Awan ti parsua a saan a sibabatad iti imatangna, no di ket amin a bambanag la- molamoda ken sipapanayagda a naiparang kadagiti mata day- diay pagidatagantayo." (Hebreo 4:13; Proverbio 15:3) Kas Na- marsua, naan-anay a maawatan ni Jehova dagiti inaramidna, ket naimatanganna ti amin nga aramid dagiti tattao manipud pay idi damo. Suksukimatenna ti puso ti tunggal tao, ket awan ti malabsanna. (1 Cronicas 28:9) Gapu ta pinarsuanatayo nga addaan wayawaya nga agpili, maragsakan no makitana a nain- 5, 6. Ania ti pakainaigan ti pannakaammo iti sirib, ket kasano kawadwad ti pannakaammo ni Jehova?
'O NAGUNEGEN TI SIRIB TI DIOS!' siriban dagiti pangngeddengtayo iti biag. Kas "Managdengngeg iti kararag," aggigiddan nga imdenganna ti nakaad-adu a kara- rag a dumanon kenkuana! (Salmo 65:2) Ket siempre, addaan ni Jehova iti perpekto a memoria. 7 Saan la a pannakaammo ti ik-ikutan ni Jehova. Makitana met no kasano nga agkakanaig dagiti bambanag ken maawa- tanna ti pakabuklan dagiti nakaad-adu a detalye. Mangtingiting ken mangngeddeng, nga ilasinna ti naimbag ken dakes, napa- teg ken saan a napateg. Kanayonanna, saan la a ti ruar ti kitaen- na no di ket sukimatenna a naimbag ti puso. (1 Samuel 16:7) No kasta, addaan ni Jehova iti pannakaawat ken kabaelanna nga ila- sin dagiti bambanag - dagiti galad a napatpateg ngem iti panna- kaammo. Ngem napatpateg pay ti sirib. 8 Ti sirib kaipapananna ti panangipakat iti pannakaammo, pa- nangilasin, ken pannakaawat tapno magun-od ti matarigaga- yan a resulta. Kinapudnona, "epektibo a panagtrabaho" wenno "praktikal a sirib" ti literal a kaipapanan ti dadduma kadagiti orihinal a sao iti Biblia a naipatarus kas "sirib." No kasta, saan la a teoria ti sirib ni Jehova. Praktikal dayta, ken agkurri. Maiba- tay iti nawadwad a pannakaammo ken di matukod a pannakaa- watna, kanayon a kasayaatan dagiti pangngeddeng ni Jehova, nga ipatungpalna dagita babaen ti kasayaatan a pamay-an. Pud- no a sirib dayta! Pasingkedan ni Jehova ti kinapudno ti imbaga ni Jesus: "Ti kinasirib mapaneknekan a nalinteg babaen iti ar- aramidna." (Mateo 11:19) Dagiti aramid ni Jehova iti intero nga uniberso silalawag a paneknekanda ti siribna. Dagiti Pammaneknek iti Sirib ti Dios 9 Masdaawka kadi iti kinasigo ti maysa nga eksperto nga aga- ramid kadagiti agkakapintas ken makagunggona a banag? Na- kaskasdaaw ti kasta a kita ti sirib. (Exodo 31:1-3) Ni Jehova a mismo ti gubuayan ken kangrunaan a mangik-ikut iti kas- 7, 8. Kasano ti panangiparangarang ni Jehova iti pannakaawat, panangila- sin, ken sirib? 9, 10. (a) Ania a kita ti sirib ti ik-ikutan ni Jehova, ket kasano nga impara- ngarangna dayta? (b) Kasano a ti selula paneknekanna ti sirib ni Jehova? 171
172 UMADANIKA KEN JEHOVA ta a sirib. Maipapan ken Jehova, kinuna ni Ari David: "Idayaw- kanto agsipud ta iti nakaam-amak a pamay-an nakaskasdaaw ti pannakaaramidko. Nakaskasdaaw dagiti aramidmo, kas paga- ammo unay ti kararuak." (Salmo 139:14) Wen, bayat nga umad- adu ti maammuantayo maipapan iti bagi ti tao, ad-adda nga agamangatayo iti sirib ni Jehova. 10 Alaentayo daytoy a pagarigan: Nangrugi ti biagmo iti may- maysa a selula - ti nagtipon nga itlog a naggapu iti inam ken ti semilia a naggapu iti amam. Di agbayag, umadu dayta a selula. Sika ti pagbalinanna, a buklen ti agarup 100 trilion a selula. Nagbabassit dagita. Agarup 10,000 a kalkalainganna ti kadak- kelna a selula ti malaon ti ulo ti alpiler. Ngem di matukod ti pannakabukel ti tunggal maysa kadagita. Narikrikut nga amang ti selula ngem iti aniaman a makina wenno pabrika nga aramid ti tao. Kuna dagiti sientista a mayarig ti selula iti maysa a naba- kudan a siudad - nga addaan iti naguardiaan a ruruangan, siste- ma ti transportasion, linia ti komunikasion, planta ti koriente, pabrika, pagibellengan iti basura ken pangresiklo a pasilidad, ahensia iti depensa, ken uray pannaka-gobierno nga adda iti tengngana. Maysa pay, iti sumagmamano laeng nga oras, kaba- elan ti selula ti mangpataud iti sabali a selula nga eksakto a ka- padpadana! 11 Siempre, saan nga agpapada ti amin a selula. Bayat nga ag- tultuloy nga umad-adu dagiti selula ti sikog, nagduduma ti pag- balinanda. Agbalin dagiti dadduma a selula ti ur-urat; adda met dagidiay agbalin a selula ti tulang, masel, dara, wenno mata. Amin dagita a panagduduma ket naiprograma iti "libraria" a naglaon kadagiti henetiko a plano ti selula, ti DNA. Makapain- teres ta napaltiingan a kinuna ni David ken Jehova: "Dagita ma- tam nakitada uray pay ti maisiksikog a bagik, ket iti librom na- isurat dagiti amin a pasetna." - Salmo139:16. 12 Adda dagiti paset ti bagi a narikut unay. Alaentay a pagarigan ti utek ti tao. Sigun iti dadduma, dayta ti karikutan a banag a na- 11, 12. (a) Ania ti mamagduduma kadagiti selula iti dumakdakkel a sikog, ket kasano a maitunos daytoy iti Salmo 139:16? (b) Kasano nga ipakita ti utek ti tao a 'nakaskasdaaw ti pannakaaramidtayo'?
'O NAGUNEGEN TI SIRIB TI DIOS!' takuatan iti uniberso. Naglaon dayta iti agarup 100 bilion a se- lula ti ur-urat - gistay kas kaadu dagiti bituen iti galaksitayo. Ag- sanga ti tunggal maysa kadagita a selula iti rinibu a koneksion iti dadduma pay a selula. Kuna dagiti sientista a malaon ti utek ti tao ti amin nga impormasion nga adda iti amin a libraria di- toy lubong ket, iti kinapudnona, di matukod ti kaadu ti impor- masion a malaonna. Iti baet ti dinekdekada a panangadal iti daytoy 'nakaskasdaaw ti pannakaaramidna' a paset ti bagi, ad- mitiren dagiti sientista a mabalin a saandanto a pulos maawa- tan a naan-anay no kasano ti panagandarna. 13 Nupay kasta, ti tao ket maysa laeng kadagiti ehemplo ti kina- sirib ni Jehova a mangparsua. Kuna ti Salmo 104:24: "Anian a nagadu ti aramidmo, O Jehova! Isuda amin inaramidmo bu- yogen ti kinasirib. Ti daga napno kadagiti pinataudmo." Na- batad ti sirib ni Jehova iti amin a parsua nga adda iti aglaw- lawtayo. Kas pagarigan, ti kuton ket 'nainkasigudan a masirib.' (Proverbio 30:24) Kinapudnona, nagsayaat ti pannakaorganisar dagiti pangen ti kuton. Adda dagiti pangen ti kuton a mangay- wan, mangsalaknib, ken manggun-od iti taraon kadagiti insek- to a maawagan aplat, a kas man la dinguen dagitoy. Adda met dagiti kuton a kasla mannalon, nga agmula ken mangpadakkel- da iti buot. Adu a dadduma pay a parsua ti nadisenio a naikasi- gudan nga agaramid kadagiti nakaskasdaaw a banag. Kabaelan ti ngilaw ti agsirko-sirko iti wagas a di matulad ti kamodernuan nga eroplano ti tao. Dagiti umakar-akar a tumatayab agdaliasat- da babaen ti panangsurotda iti posision dagiti bituen, babaen ti pannakairuamda iti magnetic field ti daga, wenno babaen ti pa- nangusarda iti maysa a kita ti mapa a naisigud iti isipda. Adu a tawen ti busbusbosen dagiti biologo a mangad-adal kadagiti na- isangsangayan nga abilidad a naisigud kadagitoy a parsua. No kasta, anian a sirib ti ik-ikutan ti nadibinuan a Diseniador! 14 Adun ti nasursuro dagiti sientista iti kinasirib ni Jehova a 13, 14. (a) Kasano nga ipakita dagiti kuton ken dadduma pay a parsua a "nainkasigudan a masiribda," ket ania ti isuro dayta kadatayo maipapan iti Namarsua kadakuada? (b) Apay a maikunatayo a naaramid "iti sirib" dagiti banag a kas iti balay ti lawwalawwa? 173
'O NAGUNEGEN TI SIRIB TI DIOS!' mangparsua. Adda pay ketdi kita ti inhenieria a maaw-awagan biomimetics, a ti panggepna isu ti panangtulad kadagiti disenio a masarakan iti nakaparsuaan. Kas pagarigan, mabalin a maa- yatanka a mangmatmat iti kinapintas ti balay ti lawwalawwa. Ngem iti imatang ti maysa nga inheniero, maysa dayta a nakas- kasdaaw a disenio. Kas katibker ti landok ti dadduma kadagiti kasla narukop a saput, nalaglagda ngem kadagiti linabag ti tsa- leko a di masalput ti bala. Kasano aya a talaga ti kalagdana? No koma mapadakkel ti balay ti lawwalawwa a kas iti iket a mausar iti pagkalap a barangay, kabaelanna a tiliwen ti tumaytayab a pangpasahero nga eroplano! Wen, "iti sirib" inaramid ni Jeho- va amin dagita. Sirib iti Labes ti Daga 15 Nabatad ti sirib ni Jehova kadagiti aramidna iti intero nga uniberso. Dagiti nabituen a langit, a naisalaysay a naimbag iti Kapitulo 5, ket saan a basta naiwaras iti law-ang. Gapu kadagiti nainsiriban a "paglintegan ti langlangit" ni Jehova, nagpintas ti pannakaorganisar dagiti langit kadagiti naurnos a galaksi, a nagrupogrupo a mangbukel iti daddadakkel pay a grupo. (Job 38:33) Di pakasdaawan nga inawagan ni Jehova dagiti banag nga adda iti langit kas 'buyot'! (Isaias 40:26) Ngem adda sabali a kita ti buyot nga ad-adda pay a mangiparangarang iti sirib ni Jehova. 16 Kas nakitatayon iti Kapitulo 4, maaw-awagan ti Dios a "Jeho- va dagiti buybuyot" gapu iti saadna a kas Komandante Supremo ti nagdakkel a buyot a buklen ti ginasut a milion nga espiri- tu a parsua. Pammaneknek daytoy iti pannakabalin ni Jehova. Ngem ania ti pakainaigan ti siribna? Utobem daytoy: Pulos a di 15, 16. (a) Dagiti nabituen a langit mangipaayda iti ania a pammaneknek iti sirib ni Jehova? (b) Kasano a ti saad ni Jehova kas Komandante Supremo dagiti umariwekwek nga anghel paneknekanda ti kinasirib daytoy nga Ad- ministrador? Siasino ti nangaramid kadagiti parsua ditoy daga a 'nainkasigudan a masirib'? 175
176 UMADANIKA KEN JEHOVA sumarsardeng nga agtartrabaho ni Jehova ken ni Jesus. (Juan 5:17) No kasta, kanayon met nga okupado dagiti anghel a mi- nistro ti Kangatuan. Ken laglagipem, natantan-okda ngem iti tao, nasaririt ken nabilegda unay. (Hebreo 1:7; 2:7) Nupay kas- ta, pinagtalinaed ni Jehova nga okupado amin dagita nga ang- hel, a siraragsak a mangar-aramid iti makapnek a trabaho - nga 'ipatpatungpalda ti saona' ken 'ar-aramidenda ti pagayatanna' - iti binilion a tawenen. (Salmo 103:20, 21) Anian a nakaskasda- aw ti kinasirib daytoy nga Administrador! Ni Jehova ti "Maymaysa a Masirib" 17 Gapu iti kasta a pammaneknek, pakasdaawan aya no itan-ok ti Biblia iti kasta unay ti sirib ni Jehova? Kas pagarigan, kunaen- na a ni Jehova ti "maymaysa a masirib." (Roma 16:27) Ni Jeho- va laeng ti mangik-ikut iti naan-anay a sirib. Isu ti gubuayan ti amin a pudno a sirib. (Proverbio 2:6) Dayta ti gapuna a ni Jesus, nupay isu ti kasisiriban kadagiti parsua ni Jehova, saan a nag- pannuray iti bukodna a sirib no di ket dagiti imbilin kenkuana ni Amana ti sinaona. - Juan 12:48-50. 18 Imutektekam no kasano nga inyebkas ni apostol Pablo ti na- isangsangayan a sirib ni Jehova: "O nagunegen ti kinabaknang ken sirib ken pannakaammo ti Dios! Anian a di pannakasuki- mat kadagiti panangukomna ken di pannakatalunton kadagiti dalanna!" (Roma 11:33) Babaen ti panangirugina iti dayta a ber- sikulo iti "O," inyebkas ni Pablo ti nasged nga emosion - iti day- toy a gundaway, dakkel a panagsiddaaw. Ti sao a Griego nga inaramatna para iti 'naguneg' ket nainaig unay iti sao para iti "mangliwengliweng." No kasta, ti sasaona mangparnuay iti na- lawag a ladawan iti panunot. No utobentayo ti sirib ni Jehova, kas man la kumitkitatayo iti awan pagbeddenganna, awan lan- sadna, mangliwengliweng ken nakalawlawa a lugar nga uray la a ditay pulos marukod ti kalawana, mailadawan wenno detalya- do a maimapa. (Salmo 92:5) Saan kadi a pagpakumbabaennata- yo ti kasta a kapanunotan? 17, 18. Apay a kuna ti Biblia a ni Jehova ti "maymaysa a masirib," ket apay a pagamangaennatayo ti siribna?
'O NAGUNEGEN TI SIRIB TI DIOS!' Salsaludsod a Pagmennamennaan Job 28:11-28 Kasano kapateg ti nadiosan a sirib, ket ania ti nasayaat nga ibunga ti panangutob iti dayta? Salmo 104:1-25 Kasano a maiparangarang ti sirib ni Jehova kadagiti pinarsuana, ket ania a rikrikna ti parnuayen dayta kenka? Proverbio 3:19-26 No utoben ken iyaplikartayo ti sirib ni Jehova, ania ti mabalin nga epektona iti inaldaw a panagbiagtayo? Daniel 2:19-28 Apay a maawagan ni Jehova a Manangipalgak kadagi- ti palimed, ket ania ti rumbeng nga aramidentayo a mayannurot iti naimpadtuan a sirib a masarakan iti Saona? 19 Ni Jehova ti "maymaysa a masirib" iti maysa pay nga anag: Isu laeng ti makaammo iti masanguanan. Laglagipem, inusar ni Jehova ti adayo ti makitana nga agila a mangisimbo- lo iti sirib ti Dios. Adda maysa a kita ti agila a maaw-awagan golden eagle a lima a kilo laeng ti kadagsenna, ngem dakdak- kel ti matana ngem iti mata ti nataengan a tao. Nakalawlawag ti panagkita ti agila ta masiputanna ti nagbassit a banag a sip- payotenna uray no ginasut a metro ti kaadayona, nalabit adu a kilometro pay ketdi! Kinuna naminsan ni Jehova maipapan iti agila: "Agingga iti adayo kumitkita dagiti matana." (Job 39:29) Umasping iti dayta, makita ni Jehova ti "agingga iti adayo" a tiempo - ti masanguanan! 20 Napno ti Biblia iti pammaneknek a pudno daytoy. Nag- laon dayta iti ginasut a padto, wenno historia a naisurat a nasaksakbay. Ti nagbanagan dagiti gubat, ti panagballigi ken pannakatnag dagiti pannakabalin ti lubong, ken uray dagiti espesipiko nga estratehia iti gubat dagiti komandante militar ket naipadto amin iti Biblia - a ti dadduma ket ginasut a ta- wen a nasaksakbay. - Isaias 44:25-45:4; Daniel 8:2-8, 20-22. 19, 20. (a) Apay a ti agila ket maitutop a simbolo ti sirib ti Dios? (b) Kasa- no nga imparangarang ni Jehova a kabaelanna nga ammuen ti masangua- nan? 177
178 UMADANIKA KEN JEHOVA 21 Ngem kayat kadi a sawen daytoy nga ammon a sigud ti Dios dagiti pangngeddeng nga aramidem iti biagmo? Ipapilit dagiti dadduma a mangikaskasaba iti doktrina a predestinasion a ti sungbat ket wen. Ngem ti kasta a kapanunotan ipababana ti si- rib ni Jehova, ta ipasimudaagna a dina makontrol ti abilidadna a kumita iti masanguanan. Kas ilustrasion: No awan ti makaar- tap iti kinaimnas ti timekmo nga agkanta, awan aya ti pagpi- liam no di agkanta a kankanayon? Minamaag dayta! Kasta met, addaan ni Jehova iti pannakabalin a mangammo a nasaksakbay iti masanguanan, ngem saanna nga usaren a kanayon dayta. No aramidenna ti kasta, masalungasing ti wayawayatayo nga agde- sision, a maysa a napateg a sagut a dinto pulos babawien ni Je- hova. - Deuteronomio 30:19, 20. 22 Nakarkaro pay, ti mismo a kapanunotan maipapan iti pre- destinasion iparipiripna a ti sirib ni Jehova ket awanan konside- rasion, awanan ayat, awanan pannakipagrikna, wenno awanan asi. Ngem nalawag a saan a kasta! Isursuro ti Biblia a ni Jehova ket "masirib iti puso." (Job 9:4) Dina kayat a sawen nga addaan iti literal a puso, ngem masansan nga usaren ti Biblia dayta a ter- mino a mainaig iti adda iti kaunggan, a pakairamanan dagiti motibo ken rikna, kas iti ayat. No kasta, ayat ti mangiturturong iti sirib ni Jehova, kas kadagiti dadduma pay a galadna. - 1 Juan 4:8. 23 Siempre, naan-anay a mapagtalkan ti sirib ni Jehova. Natan- tan-ok nga amang dayta ngem iti bukodtayo a sirib, isut' gapu- na a siaayat nga idagadag kadatayo ti Sao ti Dios: "Agtalekka ken Jehova buyogen ti isuamin a pusom ket dika agkammatalek iti bukodmo a pannakaawat. Isu imutektekam iti amin a daldalan- mo, ket isu palintegennanto dagiti danam." (Proverbio 3:5, 6) Intay sukimaten ita ti sirib ni Jehova tapno ad-adda a suminged- tayo iti Diostayo a masirib iti amin. 21, 22. (a) Apay a di nainkalintegan a kunaen nga ammon a sigud ni Jeho- va ti amin a pangngeddeng nga aramidem iti biagmo? Iyilustrarmo. (b) Ka- sanotay nga ammo a ti sirib ni Jehova ket saan nga awanan konsiderasion wenno awanan pannakipagrikna? 23. Ti kinatan-ok ti sirib ni Jehova tignayennatay koma a mangaramid iti ania?
K A P I T U L O 1 8 Sirib iti "Sao ti Dios" MALAGIPMO kadi daydi naudi a pannakaawatmo iti surat ti tao nga ipatpategmo nga agnanaed iti adayo? Manmano dagiti banag a mangparagsak kadatayo iti kasta unay a kas iti naim- pusuan a surat ti ing-ingungotentayo. Maragsakantayo a maka- damag iti kasasaad, kapkapadasan, ken planona. Ti kasta a ko- munikasion pasingedennatayo kadagiti ay-ayatentayo, uray no awanda iti dennatayo. 2 No kasta, ania ti mangyeg kadatayo iti dakdakkel a ragsak ngem ti pannakaawattayo iti naisurat a mensahe a naggapu iti Dios nga ay-ayatentayo? No an-anagen, nakaawattayo iti "surat" a naggapu ken Jehova - ti Saona, ti Biblia. Iti Biblia, ibagana ka- datayo ti kinasiasinona, no ania dagiti inaramidna, no ania ti panggepna nga aramiden, ken dadduma pay. Impaay ni Jehova kadatayo ti Saona agsipud ta kayatna nga agbalintayo a nasinged kenkuana. Ti Diostayo a masirib iti amin pinilina ti kasayaatan a pamay-an a makikomunikar kadatayo. Adda di maartapan a si- rib iti wagas a pannakaisurat ti Biblia ken iti linaonna. Apay a Naisurat ti Saona? 3 Nalabit maisaludsod dagiti dadduma, 'Iti pannakikomunikar- na kadagiti tattao, apay a saan a nangusar ni Jehova iti mas di- rekta a pamay-an, kas koma ti timek a naggapu iti langit? Kina- pudnona, adda dagiti tiempo a nagsao ni Jehova manipud langit babaen dagiti anghel a pannakangiwatna. Inaramidna dayta kas idi intedna ti Linteg iti Israel. (Galacia 3:19) Makapasiddu- ker ti timek a naggapu iti langit - nga uray la nga indawat dagiti maam-amak nga Israelita a saan koma a makisao ni Jehova ka- dakuada iti kasta a wagas no di ket agsao babaen ken Moises. (Exodo 20:18-20) Iti kasta, ti Linteg, a buklen ti agarup 600 nga alagaden, ket berbal ken sao por sao a nayallatiw ken Moises. 1, 2. Ania a "surat" ti inaramid ni Jehova nga agpaay kadatayo, ken apay? 3. Kasano nga inyallatiw ni Jehova ti Linteg ken Moises?
SIRIB ITI "SAO TI DIOS" 4 Ngem ania ngata no saan a naisurat dayta a Linteg? Malagip ngata ni Moises ti eksakto a pannakaisao dayta a detalyado a Lin- teg ken awanan biddut a mayallatiwna iti nasion ti Israel? Kasa- non ngay dagiti sumarsaruno a kaputotan? Agpannurayda latta ngatan iti berbal a komunikasion? Saan dayta a mapagtalkan a pamay-an ti panangyallatiw kadagiti linteg ti Dios. Panunotem laengen ti mapasamak no isaritam ti maysa nga estoria iti adu a nakapila a tattao babaen ti panangisalaysaymo iti dayta iti day- diay adda iti sango, sa iyallatiwna met iti sumaruno kenkuana ket kasta met ti aramiden dagiti dadduma pay. Ti mangngeg day- diay adda iti murdong ti pila ket mabalin a naiduma unayen iti nangngeg daydiay adda iti sango. Saan a napasamak ti kasta no maipapan kadagiti sao ti Linteg ti Dios. 5 Nainsiriban nga impaisurat ni Jehova ti sasaona. Binilinna ni Moises: "Isuratmo maipaay kenka dagitoy a sasao, agsipud ta maitunos kadagitoy a sasao a mamatalgedak iti tulag kenka ken iti Israel." (Exodo 34:27) Idin a nangrugi ti pannakaisurat ti Bib- lia, idi 1513 K.K.P. Iti las-ud ti simmaruno a 1,610 a tawen, 'nag- sao [ni Jehova] iti adu a pasamak ken iti adu a pamay-an' iti aga- rup 40 a tattao a nausar a mangisurat iti Biblia. (Hebreo 1:1) Kabayatanna, dagiti naanep a para kopia napalalo ti annadda a nangaramid kadagiti umiso a kopia tapno mataginayon ti Kasu- ratan. - Esdras 7:6; Salmo 45:1. 6 Pudno a pinaraburannatayo ni Jehova babaen ti panangipa- isuratna iti sasaona kadatayo. Nakaawatka kadin iti surat nga ipatpategmo unay - nalabit gapu ta makaliwliwa unay kenka - nga uray la a salsaluadam ken sangkabasam dayta? Kasta met ti "surat" ni Jehova kadatayo. Gapu ta impaisurat ni Jehova ti sasa- ona, regular a mabasatayo dagita ken mautobtayo ti ibagbagada. (Salmo 1:2) Magun-odtayo ti "liwliwa manipud iti Kasuratan" iti aniaman a kanito a kasapulantayo. - Roma 15:4. 4. Ilawlawagmo no apay a ti berbal a panangyallatiw ket saan a mapagtal- kan a pamay-an ti panangyallawat kadagiti linteg ti Dios. 5, 6. Ania ti imbilin ni Jehova nga aramiden ni Moises iti sasaona, ket apay a pagsayaatantayo ti pannakaisurat ti Sao ni Jehova? "Amin a Kasuratan impaltiing ti Dios" 181
182 UMADANIKA KEN JEHOVA Apay a Tattao ti Nagsurat? 7 Imparangarang ni Jehova ti siribna babaen ti panangusarna kadagiti tattao a mangisurat iti Saona. Utobem daytoy: No dagi- ti anghel ti inusar ni Jehova a mangisurat iti Biblia, makaallukoy ngata dayta? Pudno, dagiti anghel mabalinda a deskribiren ni Jehova sigun iti natan-ok a panangmatmatda, iyebkas ti debo- sionda kenkuana, ken isalaysay ti maipapan kadagiti matalek a tattao nga ad-adipen ti Dios. Ngem maawatantayo ngata ti pa- nangmatmat dagiti perpekto nga espiritu a parsua, nga ad-adu ti ammo ken kapadasanda, ken nabilbilegda nga adayo ngem ka- datayo? - Hebreo 2:6, 7. 8 Babaen ti panangusarna kadagiti tattao a mangisurat iti Bib- lia, impaay ni Jehova ti apagisu a kasapulantayo - maysa a rekord nga "impaltiing ti Dios" ngem addaan iti natauan nga elemen- to. (2 Timoteo 3:16) Kasano nga inaramidna daytoy? Iti adu a gundaway, nabatad a pinalubosanna dagiti mannurat a mangu- sar iti bukodda a panunot a mangpili kadagiti "makaparagsak a sasao ken ti pannakaisurat ti umiso a sasao ti kinapudno." (Ecle- siastes 12:10, 11) Daytoy ti makagapu a nagduduma ti estilo ti pannakaisurat ti Biblia; dagiti naisurat iyanninawda ti nalikudan ken personalidad dagiti indibidual a mannurat. Ngem dagitoy a tattao "nagsaoda manipud iti Dios bayat nga idaldalan ida ti nasantuan nga espiritu." (2 Pedro 1:21) Gapuna, ti resultana ket pudno a "sao ti Dios." - 1 Tesalonica 2:13. 9 Gapu ta tattao ti nangisurat, napnuan rikna ken makaallukoy ti Biblia. Dagiti nagsurat ket tattao nga addaan iti rikrikna a kas Kas pagarigan, ni David, a maysa a pastor, ket nagusar kadagiti ehemplo a naibasar iti biag ti maysa a pastor. (Salmo 23) Kas dati nga agsingsingir iti buis, namin-adu a nangdakamat ni Mateo kadagiti numero ken balor ti kuar- ta. (Mateo 17:27; 26:15; 27:3) Kas mangngagas, nagusar ni Lucas kadagiti sao a mangyanninaw iti kinamangngagasna. - Lucas 4:38; 14:2; 16:20. 7. Kasano a naiparangarang ti sirib ni Jehova iti panangusarna kadagiti tat- tao a mangisurat iti Biblia? 8. Kasano a napalubosan dagiti nagsurat iti Biblia a mangusar iti bukodda a panunot? (Kitaem met ti footnote.) 9, 10. Apay a ti pannakausar dagiti tattao a mangisurat iti Sao ti Dios pag- balinenna ti Biblia a napnuan rikna ken makaallukoy?
SIRIB ITI "SAO TI DIOS" kadatayo. Yantangay imperpektoda, napasaranda dagiti suot ken rigat a kas kadagiti mapaspasarantayo. Iti dadduma a kasasaad, pinaltiingan ida ti espiritu ni Jehova nga agsurat maipapan ka- dagiti bukodda a rikrikna ken parparikut. (2 Corinto 12:7-10) Isuda ngarud a mismo ti nangisurat kadagiti sasao, sasao a di mayebkas ti asinoman nga anghel. 10 Alaentay a pagarigan ni David nga ari ti Israel. Kalpasan a na- kaaramid kadagiti nadagsen a basol, nangputar ni David iti sal- mo a nangipeksaanna iti linaon ti pusona, a dumawdawat iti pammakawan ti Dios. Insuratna: "Dalusannak uray pay iti basol- ko. Ta siak ammok dagiti salungasingko, ket ti basolko adda a pa- tinayon iti sanguanak. Adtoy! Buyogen ti biddut naipasngayak a nabuyogan kadagiti panagpasikal, ket iti basol inyinawnak ni inak. Saannak nga ibelleng manipud iti sanguanam; ket ti na- santuan nga espiritum O saanmo nga ikkaten kaniak. Dagiti sak- ripisio iti Dios ket maysa a naupay nga espiritu; ti puso a nadu- nor ken naidagel, O Dios, saanmonto nga umsien." (Salmo 51: 2, 3, 5, 11, 17) Dimo kadi marikna ti panagtuok ti nagsurat? Sia- sino malaksid iti imperpekto a tao ti makayebkas iti kakasta a na- impusuan a rikrikna? Apay a Libro a Maipapan Kadagiti Tattao? 11 Adda maysa pay a banag a mamagbalin iti Biblia a makaallu- koy. Iti pakabuklanna, maysa daytoy a libro a maipapan kada- giti tattao - pudpudno a tattao - dagidiay agserserbi iti Dios ken dagidiay saan nga agserserbi kenkuana. Mabasatayo ti maipa- pan kadagiti kapadasan, pakarigatan, ken rag-oda. Makitatayo ti nagbanagan dagiti pangngeddengda iti biag. Nairaman dagita a salaysay a "pakasursuruantayo." (Roma 15:4) Babaen dagitoy a pudno a pasamak, mangisursuro ni Jehova kadagiti wagas a mangtignay iti pusotayo. Usigem ti sumagmamano nga ehem- plo. 12 Saritaen ti Biblia ti maipapan kadagiti di matalek, nadang- 11. Ania dagiti ehemplo a naibatay iti pudno a biag a nairaman iti Biblia a "pakasursuruantayo"? 12. Kasano a matulongandatayo dagiti salaysay iti Biblia maipapan kadagi- ti di matalek a tattao? 183
184 UMADANIKA KEN JEHOVA kes pay ketdi a tattao ken no ania ti napagtengda. Kadagitoy a salaysay, naiparangarang kadagiti tignayda dagiti di makaay- ayo a kababalin, isu a nalaklaka a maawatantayo dagita. Kas pa- garigan, adda aya bilin a maibusor iti kinagulib a nalawlawag ngem iti nabiag nga ehemplo daytoy a kababalin nga impakita ni Judas idi liniputanna ni Jesus? (Mateo 26:14-16, 46-50; 27:3- 10) Ad-adda a makatukay iti pusotayo dagiti kasta a salaysay, a tulongandatayo a mangbigbig ken mangiwaksi kadagiti makari- mon a kababalin. 13 Deskribiren met ti Biblia ti adu a matalek nga adipen ti Dios. Mabasatayo ti maipapan iti debosion ken kinasungdoda. Makitatayo dagiti nabiag nga ehemplo dagiti galad a nasken a patanorentayo tapno sumingedtayo iti Dios. Alaentay a pagari- gan ti pammati. Ilawlawag ti Biblia no ania ti pammati ken iba- gana kadatayo no kasano kapateg dayta tapno maay-ayotayo ti Dios. (Hebreo 11:1, 6) Ngem naglaon met ti Biblia kadagiti na- lawag nga ehemplo no kasano nga iparangarang ti pammati. Panunotem ti pammati nga impakita ni Abraham idi indaton- na ni Isaac. (Genesis, kapitulo 22; Hebreo 11:17-19) Babaen da- giti kasta a salaysay, nabagbagas ken nalaklaka a maawatan ti kaipapanan ti sao a "pammati." Anian a nainsiriban ta saanna- tay la a binalakadan ni Jehova a mangpatanor kadagiti makaay- ayo a galad no di ket nangted pay kadagiti nabiag nga ehem- plo! 14 Kadagiti pudno a pasamak a naisalaysay iti Biblia, adda maa- daltayo maipapan iti personalidad ni Jehova. Usigem ti maba- satayo maipapan iti maysa a babai a pinaliiw ni Jesus idi adda iti templo. Idi agtugtugaw ni Jesus iti asideg ti baul ti gameng, buybuyaenna ti panangipisok dagiti tattao iti kontribusionda. Adu dagiti nabaknang nga adda sadiay, nga intedda 'dagiti ted- dada.' Ngem pinaliiw a naimbag ni Jesus ti maysa a napanglaw a balo. Ti sagutna ket "dua a babassit a sinsilio, a bassit unay 13. Kasano a tulongannatayo ti Biblia a mangtarus kadagiti makaay-ayo a galad? 14, 15. Ania ti ibaga kadatayo ti Biblia maipapan iti maysa a babai nga adda idi iti templo, ket ania ti maadaltayo maipapan ken Jehova iti dayta a salay- say?
SIRIB ITI "SAO TI DIOS" ti pategda." Dayta ti kakaisuna a natda a kuartana. Naan-anay nga inyanninaw ni Jesus ti panangmatmat ni Jehova idi kinu- nana: "Daytoy napanglaw a balo a babai nangipisok iti ad-adu ngem dagidiay amin a mangipispisok iti kuarta kadagiti baul ti gameng." Sigun kadagita a sasao, ad-adu ti impisokna ngem ti dagup ti amin nga intinnag dagiti sabali. - Marcos 12:41-44; Lu- cas 21:1-4; Juan 8:28. 15 Saan kadi a naisangsangayan ta kadagiti amin a tattao nga adda iti templo iti daydi nga aldaw, nailasin ken nadakamat iti Biblia daydi a balo? Babaen iti daytoy nga ehemplo, isursuro ka- datayo ni Jehova nga isu ket manangipateg a Dios. Maragsakan a mangawat kadagiti amin-kararua a saguttayo, uray no ania ti pakaidiliganda iti kabaelan nga ited dagiti dadduma. Awanen ti nasaysayaat pay a pamay-an ni Jehova a mangisuro kadatayo iti daytoy a makaliwliwa a kinapudno! No Ania ti Saan a Nairaman iti Biblia 16 No suratam ti tao nga ipatpategmo, limitado ti mabalinmo nga isurat. Gapuna, piliem a naimbag no ania ti isuratmo. Kasta met, adda dagiti tattao ken pasamak a pinili ni Jehova a dinaka- mat iti Saona. Ngem kadagita a salaysay, saan a kanayon nga ilawlawag ti Biblia ti amin a detalye. (Juan 21:25) Kas pagarigan, iti panangdakamat ti Biblia iti panangukom ti Dios, ti naipaay nga impormasion mabalin a dina sungbatan ti amin a salud- sodtayo. Naiparangarang ti sirib ni Jehova uray kadagiti banag a dina inraman iti Saona. Kasano a kasta? 17 Ti wagas a pannakaisurat ti Biblia subokenna ti adda iti pusotayo. Kuna ti Hebreo 4:12: "Ti sao [wenno, mensahe] ti Dios nabiag ken adda bilegna ken natartarumamis ngem iti Lepta ti awag iti tunggal maysa kadagitoy a sinsilio, ti kabassitan a sinsi- lio dagiti Judio a maar-aramat idi. Ti dua a lepta ket katupag ti 1/64 ti tang- dan iti maysa nga aldaw. Saan nga umanay dagitoy dua a sinsilio a pangga- tang iti uray maysa la koma a billit-tuleng, ti kalakaan a tumatayab a sida dagiti napanglaw. 16, 17. Kasano a naiparangarang ti sirib ni Jehova uray kadagiti banag a dina inraman iti Saona? 185
186 UMADANIKA KEN JEHOVA aniaman a kampilan a dua ti tademna ket sumalput uray aging- ga iti paglasinan ti kararua ken espiritu . . . ket kabaelanna a la- sinen dagiti panunot ken dagiti panagem ti puso." Sumalput ti mensahe ti Biblia, nga ipanayagna ti pudno a panagpampanu- not ken dagiti motibotayo. Dagidiay agbasa iti dayta a buyogen ti manangbabalaw a puso masansan a maitibkolda kadagiti sa- laysay nga awanan iti umdas nga impormasion a makapnek ka- dakuada. Dagiti kasta a tattao mabalin a pagduaduaanda pay ketdi no pudno met laeng a naayat, masirib, ken nalinteg ni Je- hova. 18 Maigidiat iti dayta, no adalentayo a naimbag ti Biblia a bu- yogen ti napasnek a puso, makasursurotayo iti maipapan ken Jehova sigun iti konteksto a panangidatag kenkuana ti inte- ro a Biblia. Gapuna, saantayo a mariribukan no adda salay- say a mamataud kadagiti saludsod a di masungbatan a dagus. Kas ilustrasion: No pagkokonektarentayo dagiti paset ti maysa a dakkel a jigsaw puzzle, iti damo mabalin a ditay masarakan ti maysa a paset wenno ditay ammo no pangikonektarantayo iti dayta. Ngem dagiti paset a napagkokonektartayon ket mabalin nga umanayen a mangipakita iti pakabuklan ti ladawan. Kasta met, no ad-adalentayo ti Biblia, agin-inut a maammuantayo no ania a kita a Dios ni Jehova, ket mailadawantayo dayta iti panu- nottayo. Uray no iti damo ket ditay maawatan ti maysa a sa- laysay wenno ti pakainaiganna iti personalidad ni Jehova, iti panagad-adaltayo iti Biblia umdasen ti nasursurotayo maipa- pan ken Jehova a tumulong kadatayo a mangtarus nga isu ket kanayon a naayat, awan idumdumana, ken nainkalintegan a Dios. 19 Ngarud, tapno maawatantayo ti Sao ti Dios, masapul a basa- en ken adalentay dayta a buyogen ti napasnek a puso ken silu- lukat nga isip. Saan aya a pammaneknek dayta iti naindaklan a sirib ni Jehova? Dagiti nautek a tattao makaisuratda kadagiti lib- ro a dagiti laeng "mamasirib ken nasaririt" ti makatarus. Ngem 18, 19. (a) Apay a ditay koma mariribukan no mangpataud ti maysa a sa- laysay iti Biblia kadagiti saludsod a di masungbatan a dagus? (b) Ania ti ka- sapulan tapno matarusantayo ti Sao ti Dios, ket kasano a paneknekan day- toy ti naindaklan a sirib ni Jehova?
SIRIB ITI "SAO TI DIOS" ti panagsurat iti libro a matarusan laeng dagiti addaan iti umiso a motibo kalikagumanna ti sirib ti Dios! - Mateo 11:25. Libro a Naglaon iti "Praktikal a Kinasirib" 20 Iti Saona, ibaga kadatayo ni Jehova ti kasayaatan a wagas ti panagbiag. Kas Namarsua kadatayo, isu ti ad-adda a makaammo kadagiti kasapulantayo. Ket saan a nagbalbaliw dagiti kangru- naan a kasapulan ti tao, a pakairamanan ti panagtarigagay iti ayat, ragsak, ken nasayaat a relasion kadagiti sabsabali. Nagla- on ti Biblia iti adu a "praktikal a sirib" a makatulong kadatayo a mangsagrap iti makapnek a biag. (Proverbio 2:7) Naglaon ti tunggal benneg daytoy a libro iti kapitulo a mangipakita no ka- sanotay a mayaplikar dagiti nainsiriban a balakad ti Biblia, ngem maysa laeng nga ehemplo ti usigentayo ditoy. 21 Napalpaliiwmo kadin a dagiti tattao nga agipempempen iti gura masansan a saksaktanda laeng ti bagbagida? Makariribuk ti sakit ti nakem. No agimpentayo iti gura, dayta laengen ti pampa- nunotentayo, aburidotayo, ken maikkat ti rag-otayo. Ipasimudaag dagiti sientipiko a panagadal a ti panagipempen iti gura ket maba- lin a mangpataud iti sakit ti puso ken adu a dadduma pay a napa- ut a sakit. Nabayag sakbay dagiti kasta a sientipiko a panagadal, na- insiriban a kinuna ti Biblia: "Baybay-am ti unget ket panawam ti pungtot." (Salmo 37:8) Ngem kasanotay a maaramid dayta? 22 Ipaay ti Sao ti Dios daytoy a nainsiriban a balakad: "Ti panna- katarus ti maysa a tao pudno unay a pabannayatenna ti unget- na, ket kinapintas iti biangna ti panangpalabas iti salungasing." (Proverbio 19:11) Ti pannakatarus isu ti abilidad a mangkita iti adda iti uneg, saan la a ti adda iti ruar. Ti pannakatarus patano- renna ti pannakaawat, ta matulongannatayo a mangbigbig no apay a kastoy ken kasdiay ti sinao wenno inaramid ti maysa a tao. Ti panangikagumaan a mangtarus iti pudno a motibo, rik- rikna, ken kasasaadna matulongannatayo a mangiwaksi iti ne- gatibo a pampanunot ken rikrikna maipapan kenkuana. 20. Apay a ni Jehova laeng ti makaibaga kadatayo iti kasayaatan a wagas ti panagbiag, ket ania ti linaon ti Biblia a makatulong kadatayo? 21-23. Ania dagiti nainsiriban a balakad a makatulong kadatayo a mangi- waksi iti sakit ti nakem? 187
188 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Proverbio 2:1-6 Ania ti masapul nga ikagumaantayo nga aramiden tap- no magun-odtayo ti sirib a masarakan iti Sao ti Dios? Proverbio 2:10-22 Kasano a magunggonaantayo iti panagbiag a ma- yannurot kadagiti nainsiriban a balakad ti Biblia? Roma 7:15-25 Kasano nga ipakita daytoy a teksto ti kinanainsiriban ti pannakausar dagiti tattao a mangisurat iti Sao ti Dios? 1 Corinto 10:6-12 Ania ti maadaltayo kadagiti pakaballaagan a naila- nad iti Biblia mainaig iti Israel? 23 Kastoy pay ti ibalakad ti Biblia: "Itultuloyyo nga anusan ti maysa ken maysa ken sibubulos a pakawanen ti maysa ken maysa." (Colosas 3:13) Ti sasao nga "itultuloyyo nga anusan ti maysa ken maysa" ipasimudaagna a pasensiaantayo dagiti dad- duma, a palabsentayo dagiti ugali a karurodtayo. Ti kasta a pa- naganus lapdannatayo nga agipempen iti gura. Ti 'panangpaka- wan' kaipapananna ti panangiwaksi iti sakit ti nakem. Ammo ti masirib a Diostayo a nasken a pakawanentayo dagiti dadduma no adda nainkalintegan a pakaibatayan. Saan la nga agpaay day- toy iti pagimbaganda no di pay ket tapno natalna ti panunot ken pusotayo. (Lucas 17:3, 4) Anian a sirib ti masarakan iti Sao ti Dios! 24 Gapu iti aglaplapusanan nga ayatna, kayat ni Jehova ti ma- kikomunikar kadatayo. Pinilina ti kasayaatan a wagas - maysa a "surat" a binukel dagiti tao babaen ti panangidalan ti nasan- tuan nga espiritu. Kas resultana, masarakan kadagiti binulongna ti mismo a sirib ni Jehova. "Mapagpiaran unay" daytoy a sirib. (Salmo 93:5) No agbiagtayo a mayannurot iti dayta ken iranud- tayo kadagiti sabsabali, sumingedtayo iti Diostayo a masirib iti amin. Iti sumaganad a kapitulo, masalaysay ti maysa pay a nai- sangsangayan nga ehemplo ti di matukod a sirib ni Jehova: ti pannakabalinna a mangipadto iti masanguanan ken mangtung- pal iti panggepna. 24. Ania ti ibungana no agbiagtayo a mayannurot iti nadiosan a sirib?
K A P I T U L O 1 9 "Sirib ti Dios iti Sagrado a Palimed" DAGITI palimed! Makapaintriga, makaawis, ken makapagagar dagita, isu a masansan a saan a mailimed dagiti tattao. Ngem kuna ti Biblia: "Ti dayag ti Dios isu ti panangsalimetmet a sili- limed iti maysa a banag." (Proverbio 25:2) Wen, kas Sobera- no nga Agturay ken Namarsua, adda kalintegan ni Jehova a mangilimed kadagiti bambanag iti sangatauan agingga a dum- teng ti naikeddeng a panawen a panangipalgakna kadagita. 2 Nupay kasta, adda makaawis ken makapaintriga a palimed nga impalgak ni Jehova iti Saona. Maawagan dayta a 'ti sagra- do a palimed ti pagayatan [ti Dios].' (Efeso 1:9) Ti panangam- mo iti dayta saanna la a basta penken ti tarigagaymo a ma- ngammo. Ti pannakaammo iti daytoy a palimed ket mabalin a mangiturong iti pannakaisalakan ken maiparipiripna kenka ti di matukod a sirib ni Jehova. In-inut a Naipalgak 3 Idi nagbasol da Adan ken Eva, agparang a napaay ti panggep ni Jehova nga agbalin a paraiso ti daga a pagnaedan dagiti per- pekto a tattao. Ngem tinaming a dagus ni Jehova ti parikut. Ki- nunana: "Mangikabilakto ti panagginnura iti nagbaetanyo iti babai ken iti nagbaetan ti bin-im ken ti bin-ina. Dunorenna- kanto iti ulo ket dunoremto iti mukod." - Genesis 3:15. 4 Maysa a burburtia dayta. Siasino ti babai? Siasino ti ser- piente? Siasino ti "bin-i" a mangdunor iti ulo ti serpiente? Mangpugto laeng ti mabalin nga aramiden idi da Adan ken Eva. Ngem ti sasao ti Dios ket mangted iti namnama iti asino- man a matalek a kaputotan dagita a di matalek nga agassawa. 1, 2. Ania a "sagrado a palimed" ti rumbeng a paginteresantayo, ken apay? 3, 4. Kasano a nangted iti namnama ti padto a nailanad iti Genesis 3:15, ket ania a misterio, wenno "sagrado a palimed," ti linaonna?
"SIRIB TI DIOS ITI SAGRADO A PALIMED" Agballigi ti kinalinteg. Matungpal ti panggep ni Jehova. Ngem kasano? Maysa a palimed dayta! Iti Biblia, maawagan dayta a "ti sirib ti Dios iti sagrado a palimed, ti nailemmeng a sirib." - 1 Corinto 2:7. 5 Kas "Manangipalgak kadagiti palimed," impakaammo ni Je- hova idi agangay dagiti mainaig a detalye maipapan iti pan- nakatungpal dayta a palimed. (Daniel 2:28) Ngem in-inut ti panangipalgakna. Mabalintay nga iyilustrar daytoy iti panang- sungbat ti maysa a naayat nga ama no agsaludsod ti bassit nga anakna iti, "Tatang, kasanoak a nayanak?" Ti imporma- sion nga ited ti masirib nga ama ket daydiay laeng matarusan ti anakna. Bayat a dumakdakkel ti ubing, ad-adu nga imporma- sion ti ited ti ama. Umasping iti dayta, ni Jehova ti mangiked- deng no kaano a nakasaganan ti ilina a mangtarus kadagiti de- talye maipapan iti pagayatan ken panggepna. - Proverbio 4:18; Daniel 12:4. 6 Kasano nga impalgak ni Jehova dagita a detalye? Nagusar kadagiti tulag, wenno kontrata, a mangipalgak iti adu a detal- ye. Mabalin a napadasmon ti nakikontrata iti maysa a tao - na- labit idi gimmatangka iti balay wenno idi bimmulod wenno nagpabulodka iti kuarta. Nangipaay ti kasta a kontrata iti legal a garantia a tungpalenyo ti nagtulaganyo. Ngem apay a masa- pul a mangaramid ni Jehova kadagiti pormal a tulag, wenno kontrata, kadagiti tattao? Di pagduaduaan a ti saona ket umda- sen a mangpatalged kadagiti karina. Pudno dayta, ngem iti adu a gundaway, siaayat a pinasingkedan ti Dios ti saona babaen dagiti legal a kontrata. Dagitoy a napatalgedan a katulagan ipa- ayandatayo nga imperpekto a tattao iti nalaglagda pay a rason nga agtalek kadagiti kari ni Jehova. - Hebreo 6:16-18. 5. Iyilustrarmo no apay nga in-inut ti panangipalgak ni Jehova iti pali- medna. 6. (a) Ania ti panggep ti tulag wenno kontrata? (b) Apay a nakaskasdaaw ti pannakitulag ni Jehova kadagiti tattao? "Paaduekto ti bin-im kas kadagiti bituen ti langlangit" 191
192 UMADANIKA KEN JEHOVA Ti Tulag ken Abraham 7 Kalpasan ti nasurok a dua ribu a tawen manipud idi napagta- law ti tao iti Paraiso, kinuna ni Jehova iti matalek nga adipenna a ni Abraham: "Sigurado a paaduekto ti bin-im kas kadagiti bi- tuen ti langlangit . . . ket babaen ti bin-im pudno unay a dagiti amin a nasion iti daga bendisionandanto ti bagbagida maigapu iti kinapudno nga immimdengka iti timekko." (Genesis 22:17, 18) Saan a basta kari daytoy; binukel dayta ni Jehova kas maysa a legal a tulag ken pinatalgedanna babaen ti di mawaswas a sa- patana. (Genesis 17:1, 2; Hebreo 6:13-15) Anian a nakaskasdaaw ta ti Soberano nga Apo aktual a nakitulag a bendisionanna ti sa- ngatauan! 8 Impalgak ti Abrahamiko a tulag a dumteng ti naikari a Bin-i kas maysa a tao, ta aggapu iti kapuonan ni Abraham. Ngem sia- sino ti Bin-i? Idi agangay, impalgak ni Jehova a kadagiti annak ni Abraham, ni Isaac ti agbalin a kapuonan ti Bin-i. Kadagiti dua nga annak ni Isaac, ni Jacob ti napili. (Genesis 21:12; 28:13, 14) Kamaudiananna, insawang ni Jacob dagitoy a naimpadtuan a sasao iti maysa kadagiti 12 nga annakna a lallaki: "Ti setro saan- to a sumina ken Juda, uray ti sarukod ti komandante iti baet dagiti sakana, agingga nga umay ti Silo ["Daydiay Pagpaayan- na"]; ket isunto ti pagpaayan ti panagtulnog dagiti ili." (Genesis 49:10) Naipalgak ngarud nga agbalin nga Ari ti Bin-i, nga agta- ud iti kaputotan ni Juda! Ti Tulag iti Israel 9 Idi 1513 K.K.P., nangaramid ni Jehova iti urnos a nangirua- ngan kadagiti kanayonan a detalye maipapan iti sagrado a pa- limed. Nakitulag kadagiti kaputotan ni Abraham, ti nasion ti Israel. Nupay saanen a maipatpatungpal, daytoy a tulag ti Mo- saiko a Linteg ket napateg a paset ti panggep ni Jehova a mang- 7, 8. (a) Ania a tulag ti inaramid ni Jehova ken Abraham, a mangipalgak iti ania a detalye maipapan iti sagrado a palimed? (b) Kasano nga in-inut nga impalgak ni Jehova ti kapuonan ti naikari a Bin-i? 9, 10. (a) Ania a tulag ti inaramid ni Jehova iti nasion ti Israel, ket ania a pannalaknib ti impaay dayta a tulag? (b) Kasano nga impakita ti Linteg ti pannakasapul ti sangatauan iti subbot?
"SIRIB TI DIOS ITI SAGRADO A PALIMED" pataud iti naikari a Bin-i. Kasano a kasta? Usigem ti tallo a ra- son. Umuna, nagserbi ti Linteg a kasla mangsalaknib a pader. (Efeso 2:14) Dagiti nalinteg nga alagaden ti Linteg nagserbida a kas pader a namagsina kadagiti Judio ken Gentil. No kasta, na- katulong ti Linteg a nangsaluad iti kapuonan ti naikari a Bin-i. Gapu iti kasta a pannalaknib, adda pay laeng ti nasion ti Israel idi dimteng ti panawen nga inkeddeng ti Dios a pannakaipas- ngay ti Mesias iti tribu ni Juda. 10 Maikadua, ti Linteg naan-anay nga impakitana ti panna- kasapul ti sangatauan iti subbot. Tangay awan pagkurangan- na, impanayag ti Linteg a di kabaelan dagiti managbasol a tat- tao a tungpalen a naan-anay dayta. Ngarud, nagserbi dayta a 'mangiparangarang kadagiti salungasing, agingga a dumteng ti bin-i a nakaipaayan ti kari.' (Galacia 3:19) Babaen dagiti da- ton nga animal, nangipaay ti Linteg iti temporario a pangab- bong kadagiti basol. Ngem tangay "ti dara dagiti toro ken da- giti kalding saanna a mabalin nga ikkaten dagiti basol," kas insurat ni Pablo, dagitoy a daton ket anniniwan laeng ti daton a pangsubbot ni Kristo. (Hebreo 10:1-4) Ngarud, para kadagiti matalek a Judio, nagbalin dayta a tulag a 'manangisuro a ma- ngiturong ken Kristo.' - Galacia 3:24. 11 Maikatlo, dayta a linteg impaayanna ti nasion ti Israel iti nadayag a namnama. Imbaga kadakuada ni Jehova a no sali- metmetanda ti tulag, agbalinda a "maysa a pagarian ti papadi ken maysa a nasantuan a nasion." (Exodo 19:5, 6) Idi agangay, impaay ti natural nga Israel dagiti umuna a kameng ti naila- ngitan a pagarian ti papadi. Nupay kasta, kas nasion, sinukir ti Israel ti tulag ti Linteg, linaksidda ti Mesianiko a Bin-i, ket napukawda dayta a namnama. Siasino ngaruden ti mangbu- kel iti pagarian ti papadi? Ken kasano a nainaig dayta a napara- buran a nasion iti naikari a Bin-i? Adda naikeddeng a tiempo a panangipalgak ti Dios kadagita nga aspeto ti sagrado a pali- med. 11. Ania a nadayag a namnama ti impaay ti tulag ti Linteg iti Israel, ngem apay a napukaw ti nasion ti Israel dayta a namnama? 193
194 UMADANIKA KEN JEHOVA Ti Tulag ken David Maipapan iti Pagarian 12 Idi maika-11 a siglo K.K.P., adda kanayonan a detalye nga impalgak ni Jehova maipapan iti sagrado a palimed idi nanga- ramid iti maysa pay a tulag. Inkarina ken ni matalek nga Ari David: "Sigurado a bangonekto ti bin-im a sumaruno kenka, . . . ket pudno nga ipasdekkonto a sititibker ti pagarianna. . . . ket sigurado nga ipasdekkonto a sititibker ti trono ti pagarianna agingga iti tiempo a di nakedngan." (2 Samuel 7:12, 13; Salmo 89:3) Nailimitaren iti balay ni David ti kapuonan ti naikari a Bin-i. Ngem makapagturay aya "agingga iti tiempo a di naked- ngan" ti gagangay a tao? (Salmo 89:20, 29, 34-36) Ken kabaelan aya ti kasta a tao nga ari nga ispalen ti sangatauan iti basol ken patay? 13 Napaltiingan nga insurat ni David: "Ti sao ni Jehova iti Apok ket: 'Agtugawka iti makannawanko agingga nga ikabilko dagi- ti kabusormo a pagbatayan dagiti sakam.' Insapata ni Jehova (ket saanto nga agbabawi): 'Maysaka a padi agingga iti tiempo a di nakedngan maitunos iti kasasaad ni Melquisedec!' " (Salmo 110:1, 4) Ti sasao ni David ket direkta nga agaplikar iti naikari a Bin-i, wenno Mesias. (Aramid 2:35, 36) Agturay daytoy nga Ari, saan a manipud Jerusalem, no di ket manipud langit iti 'ma- kannawan' ni Jehova. Dayta ti mangted kenkuana iti autoridad saan laeng nga iti daga ti Israel no di ket iti intero a daga. (Sal- mo 2:6-8) Adda pay naipalgak ditoy. Imutektekam a nangara- mid ni Jehova iti pormal a sapata nga agbalin ti Mesias a 'padi . . . maitunos iti kasasaad ni Melquisedec.' Kas ken Melquisedec, a nagserbi kas ari ken padi idi kaaldawan ni Abraham, ti umay a Bin-i ket direkta a dinutokan ti Dios a kas Ari ken Padi! - Gene- sis 14:17-20. 14 Iti panaglabas dagiti tawen, inusar ni Jehova dagiti mam- madtona a mangipalgak kadagiti kanayonan a detalye ti sagra- 12. Ania a tulag ni inaramid ni Jehova ken David, ket ania ti impalgak day- ta maipapan iti sagrado a palimed ti Dios? 13, 14. (a) Sigun iti Salmo 110, ania ti inkari ni Jehova iti Ari a pinulotan- na? (b) Ania a kanayonan a detalye ti impalgak dagiti mammadto ni Jehova maipapan iti umay a Bin-i?
"SIRIB TI DIOS ITI SAGRADO A PALIMED" do a palimedna. Kas pagarigan, impalgak ni Isaias a matay ti Mesias kas daton. (Isaias 53:3-12) Impadto ni Mikias ti lugar a pakayanakan ti Mesias. (Mikias 5:2) Impadto pay ni Daniel ti ek- sakto a tiempo a panagparang ken ipapatay ti Bin-i. - Daniel 9: 24-27. Naipalgak ti Sagrado a Palimed! 15 Nagtalinaed a misterio no kasano a matungpal dagitoy a padto agingga idi aktual a nagparang ti Bin-i. Kuna ti Gala- cia 4:4: "Idi dimteng ti naan-anay a pagpatinggaan ti tiempo, ti Dios imbaonna ti Anakna, a nagtaud iti maysa a babai." Idi tawen 2 K.K.P., kinuna ti maysa nga anghel iti babai a Judio nga agnagan Maria: "Adtoy! iyinawmonto iti aanakam ken ipas- ngaymonto ti maysa nga anak a lalaki, ket panaganamto iti Je- sus. Daytoy ket naindaklanto ken maawaganto iti Anak ti Kanga- tuan; ket ni Jehova a Dios itednanto kenkuana ti trono ni David nga amana . . . Ti nasantuan nga espiritu umayto kenka, ket ti pannakabalin ti Kangatuan salinongannakanto. Iti dayta met a rason ti mayanak maawaganto iti nasantuan, Anak ti Dios." - Lucas 1:31, 32, 35. 16 Idi agangay, manipud langit inyalis ni Jehova ti biag ti Anak- na iti aanakan ni Maria, isu a nagtaud iti maysa a babai. Imper- pekto a babai ni Maria. Nupay kasta, saan a tinawid ni Jesus ti kinaimperpekto kenkuana, ta isu ti "Anak ti Dios." Ket gapu ta kapuonan ni David dagiti dadakkelna, addaan ni Jesus iti natu- ral ken legal a kalintegan nga agtawid ken David. (Aramid 13:22, 23) Iti bautismo ni Jesus idi 29 K.P., pinulotan ni Jehova iti na- santuan nga espiritu ket kinunana: "Daytoy ti Anakko, ti dung- dungnguen." (Mateo 3:16, 17) Kamaudiananna, dimteng met laengen ti Bin-i! (Galacia 3:16) Tiempo idin a maipalgak ti dad- duma pay a detalye ti sagrado a palimed. - 2 Timoteo 1:10. 17 Kabayatan ti ministeriona, imbatad ni Jesus a ni Satanas 15, 16. (a) Kasano a "nagtaud iti maysa a babai" ti Anak ti Dios? (b) Ania ti tinawid ni Jesus kadagiti tao a nagannak kenkuana, ket kaano a dimteng kas naikari a Bin-i? 17. Kasano a naibuksilan ti kaipapanan ti Genesis 3:15? 195
196 UMADANIKA KEN JEHOVA ti serpiente a nadakamat iti Genesis 3:15 ket dagiti pasurot ni Sa- tanas ti bin-i ti serpiente. (Mateo 23:33; Juan 8:44) Idi agangay, naipalgak no kasano a madadaelto iti agnanayon ni Satanas ken dagiti pasurotna. (Apocalipsis 20:1-3, 10, 15) Ket ti babai naipa- bigbig kas "ti Jerusalem sadi ngato," ti nailangitan a kasla asawa a babai nga organisasion ni Jehova a buklen dagiti espiritu a parsua. - Galacia 4:26; Apocalipsis 12:1-6. Ti Baro a Tulag 18 Nalabit a ti naisangsangayan unay kadagiti amin a detalye ket naipalgak iti daydi rabii sakbay ti ipapatay ni Jesus idi imba- gana kadagiti matalek nga adalanna ti maipapan iti "baro a tu- lag." (Lucas 22:20) Kas iti sinarunona, ti tulag ti Linteg Mosaiko, mangpataud daytoy baro a tulag iti "pagarian ti papadi." (Exo- do 19:6; 1 Pedro 2:9) Nupay kasta, saan a literal a nasion, no di ket naespirituan, ti bangonen daytoy a tulag. Maawagan dayta "iti Israel ti Dios," a buklen dagiti laeng matalek a napulotan a paspasurot ni Kristo. (Galacia 6:16) Dagitoy a paset ti baro a tu- lag ti kakadua ni Jesus a mangbendision iti sangatauan! 19 Apay nga agballigi ti baro a tulag a mangpataud iti "pa- garian ti papadi" a mangbendision iti sangatauan? Gapu ta imbes a kondenarenna dagiti adalan ni Kristo kas managba- sol, pagbalinenna a posible ti pannakapakawan dagiti basol- da babaen ti datonna. (Jeremias 31:31-34) Gapu ta nalintegda iti imatang ni Jehova, pinagbalinna ida a kameng ti nailangi- tan a pamiliana ken pinulotanna ida iti nasantuan nga espi- ritu. (Roma 8:15-17; 2 Corinto 1:21) Iti kasta, napasaranda ti 'baro a pannakayanak nga agturong iti maysa a sibibiag a nam- Babaen ken Jesus, naipalgak met ti 'sagrado a palimed ti nadiosan a de- bosion.' (1 Timoteo 3:16) Nabayag idi a palimed, wenno misterio, no adda asinoman a naan-anay a makapagtalinaed a natarnaw ken Jehova. Impalgak ni Jesus ti sungbat. Nagtalinaed a natarnaw iti baet ti amin a pannubok nga impalak-am kenkuana ni Satanas. - Mateo 4:1-11; 27:26-50. 18. Ania ti panggep "ti baro a tulag"? 19. (a) Apay nga agballigi ti baro a tulag a mangpataud iti "pagarian ti pa- padi"? (b) Apay a maawagan a "baro a parsua" dagiti napulotan a Kristiano, ket mano ti makipagserbi ken Kristo idiay langit?
"SIRIB TI DIOS ITI SAGRADO A PALIMED" nama . . . a naisagana iti langlangit.' (1 Pedro 1:3, 4) Yantangay ti kasta a natan-ok a kasasaad ket naan-anay a baro kadagiti tat- tao, maawagan a "baro a parsua" dagiti Kristiano a napulotan iti espiritu. (2 Corinto 5:17) Ipalgak ti Biblia a 144,000 ti maki- raman a mangituray manipud langit iti nasubbot a sangata- uan. - Apocalipsis 5:9, 10; 14:1-4. 20 Kas ken Jesus, maibilang a "bin-i ni Abraham" dagitoy a na- pulotan. (Galacia 3:29) Dagiti natural a Judio ti immuna a na- pili. Ngem idi 36 K.P., adda pay naipalgak nga aspeto ti sagrado a palimed: Makiraman met iti nailangitan a namnama dagiti Gentil wenno saan a Judio. (Roma 9:6-8; 11:25, 26; Efeso 3: 5, 6) Dagiti laeng aya napulotan a Kristiano ti mangsagrap ka- dagiti bendision a naikari ken Abraham? Saan, ta agpaay iti in- tero a lubong ti daton ni Jesus. (1 Juan 2:2) Idi agangay, im- palgak ni Jehova nga adda di mabilang a "dakkel a bunggoy" a makalasatto iti panungpalan ti sistema ti bambanag ni Sa- tanas. (Apocalipsis 7:9, 14) Umariwekwekto pay dagiti mapa- gungar nga addaan namnama nga agbiag nga agnanayon iti Paraiso! - Lucas 23:43; Juan 5:28, 29; Apocalipsis 20:11-15; 21: 3, 4. Ti Sirib ti Dios ken ti Sagrado a Palimed 21 Ti sagrado a palimed ket nakaskasdaaw a pakakitaan iti "kas- ta unay panagdudumana a sirib ti Dios." (Efeso 3:8-10) Anian a sirib ti imparangarang ni Jehova iti panangbukelna iti daytoy a palimed, sa iti in-inut a panangipalgakna iti dayta! Nainsiriban nga inkonsiderarna dagiti pagkapuyan ti tattao, a pinalubosan- na ida a mangiparangarang iti pudno a kasasaad ti pusoda. - Sal- mo 103:14. Nangaramid met ni Jesus iti "tulag . . . maipaay iti maysa a pagarian" iti isu met laeng a grupo. (Lucas 22:29, 30) Ngarud, nakitulag ni Jesus iti day- toy "bassit nga ipastoran" a makipagturay kenkuana idiay langit kas segunda- rio a paset ti bin-i ni Abraham. - Lucas 12:32. 20. (a) Idi 36 K.P., ania ti naipalgak maipapan iti sagrado a palimed? (b) Sia- sino ti mangsagrap kadagiti bendision a naikari ken Abraham? 21, 22. Kasano a ti sagrado a palimed ni Jehova iparangarangna ti siribna? 197
198 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Juan 16:7-12 Kasano a tinulad ni Jesus ti wagas ti Amana nga in-inut a mangipalgak iti kinapudno? 1 Corinto 2:6-16 Apay nga adu ti di makatarus kadagiti sagrado a pali- med ni Jehova, ket kasanotay a maawatan dagitoy a palimed? Efeso 3:10 Ania a pribilehio ti adda kadagiti Kristiano ita mainaig iti sagrado a palimed ti Dios? Hebreo 11:8-10 Kasano a ti sagrado a palimed tinaginayonna ti pam- mati dagiti tattao idi ugma, nupay saanda a matarusan dagiti detal- yena? 22 Impakita met ni Jehova ti awan kaaspingna a sirib iti pa- nangpilina ken Jesus kas Ari. Ad-adda a mapagtalkan ti Anak ni Jehova ngem iti asinoman a sabali a parsua iti uniberso. Iti pa- nagbiagna kas tao, napasaran ni Jesus ti adu a kita ti rigat. Naan- anay a maawatanna dagiti parikut ti tao. (Hebreo 5:7-9) Komus- ta met ngay dagiti makipagturay ken Jesus? Iti las-ud ti ginasut a tawen, adda dagiti napulotan a lallaki ken babbai, a napili ma- nipud iti amin a puli, pagsasao, ken kasasaad. Awan ti parikut a saanda a napasaran ken napagballigian. (Efeso 4:22-24) Nakaay- ayat ti agbiag iti sidong ti panangituray dagitoy naasi nga ar-ari ken papadi! 23 Insurat ni apostol Pablo: "Ti sagrado a palimed a naitali- meng manipud kadagiti napalabas a sistema ti bambanag ken manipud kadagiti naglabas a kaputotan . . . naiparangarangen kadagiti sasantona." (Colosas 1:26) Wen, dagiti napulotan a sa- santo ni Jehova adun ti naawatanda maipapan iti sagrado a pa- limed, ket iranranudda ti kasta a pannakaammo iti minilion a tattao. Anian a pribilehio ti adda kadatayo amin! Ni Jehova 'im- pakaammonan kadatayo ti sagrado a palimed ti pagayatanna.' (Efeso 1:9) Ipakaammotayo kadagiti dadduma daytoy a nakas- kasdaaw a palimed, a tulongantay met ida a mangtarus iti di matukod a sirib ni Jehova a Dios! 23. Ania a pribilehio ti adda kadagiti Kristiano mainaig iti sagrado a pali- med ni Jehova?
K A P I T U L O 2 0 "Masirib iti Puso" - Ngem Napakumbaba KAYAT ti ama nga isuro iti ubing pay nga anakna ti maysa a na- pateg a leksion. Magagaran a mangdanon iti puso. Kasano ti pan- nakisaona? Agtakder aya ket pagsasawanna ti ubing nga uray la a maamak daytoy? Wenno masapul nga agrukob a makisao ken- kuana iti naalumamay ken makaay-ayo a wagas? Sigurado a ti naalumamay a wagas ti pilien ti masirib ken napakumbaba nga ama. 2 Ania a kita nga Ama ni Jehova - natangsit wenno napakum- baba, nasabrak wenno naalumamay? Ammo ni Jehova ti amin ken isu ti masirib iti amin. Nupay kasta, napaliiwmo kadin a ti pannakaammo ken saririt a mismo saanda a pagbalinen a napa- kumbaba dagiti tattao? Kas kuna ti Biblia, "ti pannakaammo ma- magtangsit." (1 Corinto 3:19; 8:1) Ngem ni Jehova, a "masirib iti puso," ket napakumbaba met. (Job 9:4) Dina kayat a sawen a na- baba ti saad ni Jehova wenno saan a nadaeg, no di ket saan a na- tangsit. Apay a kasta? 3 Nasantuan ni Jehova. No kasta, awan kenkuana ti kinatangsit, a maysa a makatulaw a kababalin. (Marcos 7:20-22) Maysa pay, imutektekam ti kinuna ni propeta Jeremias ken Jehova: "Di bu- murong a lagipento ti kararuam [ni Jehova a mismo] ket agru- kob maigapu kaniak." (Un-unnoy 3:20) Rabakem! Madadaan ti Soberano nga Apo ti uniberso nga "agrukob," wenno makipatas ken Jeremias, tapno maipaayanna iti umno nga atension dayta Dagiti nagkauna nga eskriba, wenno Sopherim, binaliwanda daytoy a bersikulo tapno agparang a ni Jeremias, saan a ni Jehova, ti agrukob. Maba- lin nga impagarupda a saan a maitutop nga aramiden ti Dios ti kasta a banag a mangipakita iti kinapakumbaba. Gapuna, saan a nairuar ti adu a patarus ti punto daytoy a nagimnas a bersikulo. Nupay kasta, umiso ti panangipatarus ti The New English Bible iti kinuna ni Jeremias iti Dios: "Lagipennak, O lagi- pennak, ket agrukobka kaniak." 1-3. Apay a masiguradotayo a napakumbaba ni Jehova?
200 UMADANIKA KEN JEHOVA nga imperpekto a tao. (Salmo 113:7) Wen, napakumbaba ni Je- hova. Ngem ania ti ramanen ti nadiosan a kinapakumbaba? Ka- sano a nainaig dayta iti sirib? Ken apay a napateg dayta kadatayo? No Kasano a Napaneknekan a Napakumbaba ni Jehova 4 Nanumo ti panagpampanunot, saan a natangsit, ken saan a napalangguad ti maysa a napakumbaba. Ti kinapakumbaba ket galad ti puso a maiparangarang kadagiti kababalin a kas iti kina- alumamay, kinaanus, ken kinanainkalintegan. (Galacia 5:22, 23) Ngem ditay koma pagarupen a dagitoy a nadiosan a galad ket pammaneknek iti kinakapsut wenno kinaawan panagtalek. Saan a maisupadi dagitoy iti nalinteg a pungtot ni Jehova wenno iti pa- nangusarna iti pannakabalinna a mangdadael. Imbes ketdi, ba- baen ti kinapakumbaba ken kinaalumamayna, iparparangarang ni Jehova ti dakkel a bilegna, ti pannakabalinna a mangkontrol a 4, 5. (a) Ania ti kinapakumbaba, ken kasano a maiparangarang dayta, ket apay a ditay koma ipada dayta iti kinakapuy wenno kinaawan panagtalek? (b) Kasano nga imparangarang ni Jehova ti kinapa- kumbaba iti pannakilangenna ken ni David, ket kasano kapateg kadatayo ti kinapakumbaba ni Jehova? Napakumbaba ken naalumamay ti pannakilangen ti masirib nga ama kadagiti annakna
"MASIRIB ITI PUSO" - NGEM NAPAKUMBABA naan-anay iti bagina. (Isaias 42:14) Kasano a nainaig ti kinapa- kumbaba iti sirib? Kuna ti maysa a reperensia iti Biblia: "Di pa- nagimbubukodan ti naan-anay a kaipapanan ti kinapakumbaba ken napateg daytoy a pakaibatayan ti amin a sirib." No kasta, ag- kuykuyog ti napaypayso a sirib ken kinapakumbaba. Kasano nga agpaay a pagimbagantayo ti kinapakumbaba ni Jehova? 5 Inkanta ni Ari David ken Jehova: "Itedmonto kaniak ti mangi- salakan a kalasagmo, ket ti mismo a makannawan nga imam sa- ranayennakto, ket ti mismo a kinapakumbabam pagbalinennak- to a naindaklan." (Salmo 18:35) No an-anagen, nagpakumbaba ni Jehova iti pannakilangenna iti daytoy nga imperpekto a tao, a sinalakniban ken sinaranayna iti inaldaw. Nabigbig ni David a tapno maisalakan - ken tapno agbalin pay ketdi a naindaklan kas ari - dayta ket gapu laeng iti madadaan a panagpakumbaba ni Je- hova a mismo iti kasta a wagas. Kinapudnona, siasino kadatayo ti addaan iti aniaman a namnama a maisalakan no saan a napa- kumbaba ni Jehova, a madadaan a mangibaba iti bagina tapno makalangennatayo a kas maysa a naalumamay ken naayat nga Ama? 6 Makapainteres a maammuan ta adda nagdumaan ti kinapa- kumbaba ken kinaemma. Ti kinaemma ket maysa a nagsayaat a galad nga ipakita koma dagiti matalek a tattao. Kas iti kinapa- kumbaba, nainaig dayta iti sirib. Kas pagarigan, kuna ti Prover- bio 11:2: "Ti sirib adda kadagidiay naemma." Nupay kasta, awan a pulos ti naikuna iti Biblia a naemma ni Jehova. Apay nga awan? Kas nausar iti Kasuratan, ti kinaemma ipasimudaagna ti umiso a panangbigbig kadagiti limitasion. Awan ti banag a di kabaelan nga aramiden ti Mannakabalin-amin malaksid dagidiay maisalu- ngasing kadagiti nalinteg a pagalagadanna. (Marcos 10:27; Tito 1:2) Maysa pay, kas Kangatuan, awan ti pagpasakupanna. Nga- rud, saan nga agaplikar ti kinaemma ken Jehova. 7 Nupay kasta, napakumbaba ken naalumamay ni Jehova. Isur- surona kadagiti adipenna a ti kinaalumamay ket nasken iti 6, 7. (a) Iti Biblia, apay a saan a pulos a nadeskribir ni Jehova kas naem- ma? (b) Ania ti pakainaigan ti kinaemma iti sirib, ket siasino ti nangipaay iti kasayaatan a pagwadan iti daytoy a banag? 201
202 UMADANIKA KEN JEHOVA pudno a sirib. Dinakamat ti Saona ti maipapan iti "kinaaluma- may a kukua ti sirib." (Santiago 3:13) Usigem ti pagwadan nga impakita ni Jehova iti daytoy a banag. Sipapakumbaba ni Jehova a Mangdutok ken Mangipangag 8 Adda makaliwliwa a pammaneknek ti kinapakumbaba ni Je- hova babaen ti madadaan a panagimdeng ken panangitalekna iti responsabilidad. Naisangsangayan dayta; saan a kasapulan ni Je- hova ti tulong wenno balakad. (Isaias 40:13, 14; Roma 11:34, 35) Nupay kasta, maulit-ulit nga ipakita ti Biblia a napakumbaba ni Jehova kadagitoy a benneg. 9 Alaentay a pagarigan ti naisangsangayan a pagteng iti biag ni Abraham. Adda idi tallo a sangaili ni Abraham, ket "Jehova" ti awagna iti maysa kadakuada. Kinapudnona, anghel dagitoy a sa- ngaili, ngem immay ti maysa kadakuada iti nagan ni Jehova ken nagserbi a pannakabagina. Idi nagsao ken nagtignay dayta nga anghel, kas man la ni Jehova ti agsasao ken agtigtignay. Babaen iti daytoy a pamay-an, kinuna ni Jehova ken Abraham a nang- ngegna ti napigsa nga "ikkis ti panagreklamo maipapan iti Sodo- ma ken Gomorra." Kinuna ni Jehova: "Determinadoak unay nga umulog tapno makitak no naan-anay nga agtigtignayda sigun iti ikkis gapu iti dayta a dimteng kaniak, ket, no saan, maammuak." (Genesis 18:3, 20, 21) Siempre, ti mensahe ni Jehova dina kayat a sawen a ti Mannakabalin-amin a mismo ti "umulog." Imbes ketdi, nangibaon manen kadagiti anghel a pannakabagina. (Ge- nesis 19:1) Apay? Saan aya a kabaelan ni Jehova nga ammuen a mismo ti pudno a kasasaad iti dayta a disso idinto ta makitana ti amin? Kabaelanna. Ngem sipapakumbaba a dinutokan ni Jehova dagidi nga anghel a mangammo iti kasasaad ken sumarungkar ken ni Lot ken iti pamiliana idiay Sodoma. Kuna ti dadduma a patarus a "ti kinapakumbaba nga aggapu iti sirib" ken "ti kinaalumamay a tanda ti sirib." 8-10. (a) Apay a naisangsangayan ti kinamasindadaan ni Jehova a mangdu- tok ken mangipangag? (b) Kasano a sipapakumbaba a nakilangen ti Manna- kabalin-amin kadagiti anghelna?
"MASIRIB ITI PUSO" - NGEM NAPAKUMBABA 10 Maysa pay, umimdeng ni Jehova. Naminsan, kiniddawna ka- dagiti anghelna a mangisingasingda iti nadumaduma a pamay- an tapno maparmek ni nadangkes nga Ari Acab. Saan a kasapu- lan ni Jehova ti kasta a tulong. Ngem impangagna ti singasing ti maysa nga anghel ket binilinna a mangibanag iti dayta. (1 Ar-ari 22:19-22) Saan aya a kinapakumbaba dayta? 11 Madadaan pay ketdi ni Jehova nga umimdeng kadagiti im- perpekto a tattao nga agtarigagay a mangyebkas kadagiti paka- seknanda. Kas pagarigan, idi damo nga imbaga ni Jehova ken Abraham ti panggepna a mangdadael iti Sodoma ken Gomorra, nariribukan dayta a matalek a lalaki. "Narigat a pagarupen ken- ka," kinuna ni Abraham, sa kinunana pay: "Ti aya Ukom ti inte- ro a daga saanna nga aramiden no ania ti umiso?" Sinaludsodna no saan a dadaelen ni Jehova dagita a siudad no adda 50 a nalin- teg a tattao sadiay. Impatalged ni Jehova a saanna a dadaelen. Ngem nagsaludsod manen ni Abraham, nga imbabana ti bilang iti 45, sa 40, ken nababbaba pay. Iti baet ti pammatalged ni Jeho- va, saan a namingga ni Abraham agingga a bimmaba ti bilang iti 10. Nalabit di pay naawatan a naan-anay ni Abraham no kasano kadakkel ti asi ni Jehova. Nupay kasta, siaanus ken sipapakumba- ba a pinalubosan ni Jehova ti gayyem ken adipenna a ni Abra- ham a mangyebkas kadagiti pakaseknanna iti kasta a pamay-an. - Genesis 18:23-33. 12 Mano kadagiti nasaririt ken edukado a tattao ti madada- an nga umimdeng a siaanus iti maysa a tao a nakapkapsut nga amang? Kasta ti kinapakumbaba ti Diostayo. Iti daydi met la a pannakisao ti Dios kenkuana, naawatan met ni Abraham a "nabannayat nga agpungtot" ni Jehova. (Exodo 34:6) Nalabit gapu ta mabigbigna nga awan karbenganna a mangdillaw kada- giti aramid ti Kangatuan, namindua nga impakaasi ni Abraham: "Sapay koma, pangngaasim, ta saan nga agpudot ni Jehova buyo- gen ti unget." (Genesis 18:30, 32) Siempre, saan a nagunget ni Je- Makapainteres ta pinaggidiat ti Biblia ti kinaanus ken kinatangsit. (Ecle- siastes 7:8) Ti kinaanus ni Jehova ket maysa pay a pammaneknek ti kinapa- kumbabana. - 2 Pedro 3:9. 11, 12. Kasano a naawatan ni Abraham ti kinapakumbaba ni Jehova? 203
204 UMADANIKA KEN JEHOVA hova. Pudno nga adda kenkuana ti "kinaalumamay a kukua ti si- rib." Nainkalintegan ni Jehova 13 Maiparangarang ti kinapakumbaba ni Jehova iti maysa pay a nagsayaat a galad - kinanainkalintegan. Nakalkaldaang ta awan daytoy a galad kadagiti imperpekto a tattao. Saan laeng a madada- an ni Jehova nga umimdeng kadagiti adda panunotna a parsuana no di pay ket madadaan met nga agpabus-oy no la ket ta awan ti masalungasing a nalinteg a prinsipio. Kas nausar iti Biblia, "ma- nagpabus-oy" ti literal a kaipapanan ti sao a "nainkalintegan." Pa- gilasinan met daytoy ti sirib ti Dios. Kuna ti Santiago 3:17: "Ti si- rib manipud ngato [ket] . . . nainkalintegan." Iti ania nga anag a nainkalintegan ni Jehova a masirib iti amin? Isu ket mannakiba- gay. Laglagipem, ti mismo a naganna isurona kadatayo a pagbali- nen ni Jehova ti bagina iti aniaman a kasapulan a pagbalinanna tapno matungpal dagiti panggepna. (Exodo 3:14) Saan kadi nga ipasimudaag dayta ti pannakibagay ken kinanainkalintegan? 14 Adda naisangsangayan a salaysay iti Biblia a tumulong kada- tayo a mangtarus iti kinamannakibagay ni Jehova. Nasirmata ni propeta Ezequiel ti nailangitan nga organisasion ni Jehova a buk- len dagiti espiritu a parsua. Nakitana ti maysa a karuahe a nakas- kasdaaw ti kadakkelna, ti mismo a "lugan" ni Jehova a kanayon nga iturturongna. Makapainteres unay ti panaggunay ti karuahe. Uppat ti sikigan ken napno iti mata dagiti nagdadakkel a pilidna, isu a makitada ti amin a lugar ken mabalinda ti agturong a dagus iti uray ania a direksion, a di sumardeng wenno agpusipos. Ken saan a marigatan nga aggunay daytoy nagdakkelan a lugan a kas iti nakadagdagsen a lugan nga inaramid ti tao. Mabalinna ti aggu- nay a kas iti kapardas ti panaggilap ti kimat, a kabaelanna pay ketdi ti agbaw-ing a dagus! (Ezequiel 1:1, 14-28) Wen, ti organi- sasion ni Jehova, kas iti mannakabalin-amin a Soberano a ma- ngiturturong iti dayta, ket mannakibagay unay, nga agresponde 13. Ania ti kaipapanan ti sao a "nainkalintegan" kas naaramat iti Biblia, ket apay a maitutop nga agaplikar daytoy a sao ken Jehova? 14, 15. Iti sirmata ni Ezequiel maipapan iti nailangitan a karuahe ni Jeho- va, ania ti maadaltayo maipapan iti nailangitan nga organisasion ni Jehova, ket kasano a naiduma dayta kadagiti nailubongan nga organisasion?
"MASIRIB ITI PUSO" - NGEM NAPAKUMBABA kadagiti agbaliwbaliw a kasasaad ken kasapulan a nasken a tami- ngenna. 15 Mangtulad laeng iti kasta a naan-anay a kinamannakibagay ti kabaelan nga aramiden dagiti tattao. Ngem masansan a dagiti tat- tao ken dagiti organisasionda ket ad-adda nga agbalin a nainget imbes a mannakibagay, di nainkalintegan imbes a managpabus- oy. Kas ilustrasion: Nakaam-amak ti kadakkel ken kabileg ti super- tanker wenno ti tren a pangkargamento. Ngem kabaelan aya ti aniaman kadagita ti makibagay no kellaat nga agbaliw dagiti kasa- saad? No adda nakabalangan iti riles, saan a makapagbaw-ing ti tren. Saan met a makapagsardeng a dagus. Uray no nagprenon, sa la sumardeng ti pangkargamento a tren kalpasan ti nasurok a maysa a kilometro! Kasta met, mabalin nga umabante pay la- eng ti supertanker iti walo a kilometro uray no naiddepen dagi- ti makina. Uray no maikambio a paatras dagiti makina, mabalin nga umabante pay laeng dayta iti tallo a kilometro! Kasta ti kaya- rigan dagiti organisasion ti tao nga agduyos nga agbalin a nai- nget ken di nainkalintegan. Gapu iti kinapalangguadda, masan- san nga agkedked dagiti tattao a makibagay kadagiti agbaliwbaliw a kasapulan ken kasasaad. Gapu iti kasta a kinainget, adda dagiti korporasion a nalugi ken adda pay ketdi dagiti gobierno a nai- tuang. (Proverbio 16:18) Anian a ragsaktayo ta saan a kasta ni Je- hova wenno ti organisasionna! No Kasano nga Iparangarang ni Jehova ti Kinanainkalintegan 16 Utobem manen ti pannakadadael ti Sodoma ken Gomorra. Na- lawag ti imbilin ti anghel ni Jehova ken ni Lot ken iti pamilia- na: "Agtalawka nga agturong iti nakabambantay a rehion." Ngem saan a nagustuan daytoy ni Lot. "Saan a kasta, pangngaasim, Jeho- va!" indawatna. Gapu ta patienna nga isu ket matay no agkamang kadagiti bantay, impakpakaasi ni Lot a mapalubosan koma ken ti pamiliana nga agkamang iti asideg a siudad a maawagan Zoar. Laglagipem a panggep idi ni Jehova a dadaelen dayta a siudad. Maysa pay, awan ti nainkalintegan a pakaibatayan ti panagamak 16. Kasano nga impakita ni Jehova a nainkalintegan ti pannakilangenna ken ni Lot sakbay ti pannakadadael ti Sodoma ken Gomorra? 205
206 UMADANIKA KEN JEHOVA ni Lot. Awan duadua a kabaelan ni Jehova nga aywanan ni Lot iti kabambantayan! Nupay kasta, pinatgan ni Jehova ti dawat ni Lot ket saanna a dinadael ti Zoar. "Adtoy ipakitaanka iti konsiderasion agingga pay iti daytoy," kinuna ti anghel ken ni Lot. (Genesis 19: 17-22) Saan kadi a nainkalintegan dayta iti biang ni Jehova? 17 Ipangag met ni Jehova ti naimpusuan a panagbabawi, a kana- yon a naasi ken aramidenna ti umiso. Usigem ti napasamak idi naibaon ni propeta Jonas iti nadangkok ken naranggas a siudad ti Nineve. Idi sinursor ni Jonas dagiti lansangan ti Nineve, naka- lawlawag ti naipaltiing a mensahe nga impakaammona: Madada- el ti nabileg a siudad kalpasan ti 40 nga aldaw. Nupay kasta, dak- kel ti nagbalbaliwan ti kasasaad. Nagbabawi dagiti taga Nineve! - Jonas, kapitulo 3. 18 Adda masursurotayo no pagdiligentayo ti reaksion ni Jehova ken ti reaksion ni Jonas iti dayta a panagbalbaliw ti kasasaad. Iti daydi a gundaway, nakibagay ni Jehova, a nagbalin a Manangpa- kawan kadagiti basol imbes a "malalaki a mannakigubat." (Exo- do 15:3) Iti sabali a bangir, nagbalin a nainget ken awanan asi ni Jonas. Imbes nga iyanninawna ti kinanainkalintegan ni Jehova, nagtignay a kas iti tren a pangkargamento wenno iti supertanker a nadakamat itay. Impakaammona a madadael ti Nineve, isu a masapul a madadael! Nupay kasta, siaanus a sinursuruan ni Je- hova ti di makaanus a propetana iti nakallalagip a leksion maipa- pan iti kinanainkalintegan ken asi. - Jonas, kapitulo 4. 19 Kamaudiananna, nainkalintegan ni Jehova iti namnamaenna kadatayo. Kinuna ni Ari David: "Pagaammona unay ti pannaka- pormatayo, a laglagipenna a tapoktayo." (Salmo 103:14) Ad-adda a maawatan ni Jehova dagiti pagkapuyan ken pagkurangantayo. Pulos a dina namnamaen kadatayo ti ditay kabaelan. Pinaggi- Iti Salmo 86:5, naikuna a "sisasagana [ni Jehova] a mamakawan." Idi na- ipaulog dayta a salmo iti Griego, e·pi·ei·kes, wenno "nainkalintegan," ti pan- nakaipatarus ti sasao a "sisasagana a mamakawan." 17, 18. Iti pannakilangenna kadagiti taga Nineve, kasano nga impakita ni Jehova nga isu ket nainkalintegan? 19. (a) Apay a masiguradotayo a nainkalintegan ni Jehova iti namnamaen- na kadatayo? (b) Kasano nga ipakita ti Proverbio 19:17 a ni Jehova ket "na- imbag ken nainkalintegan" nga Apo ken napakumbaba unay?
"MASIRIB ITI PUSO" - NGEM NAPAKUMBABA Salsaludsod a Pagmennamennaan Exodo 32:9-14 Kasano nga impakita ni Jehova ti kinapakumbaba iti panangipangagna iti dawat ni Moises maipuon iti Israel? Uk-ukom 6:36-40 Kasano nga impakita ni Jehova ti kinaanus ken kina- nainkalintegan iti panangipangagna kadagiti kiddaw ni Gideon? Salmo 113:1-9 Iti pannakilangenna iti sangatauan, kasano nga ipakpa- kita ni Jehova nga isu ket napakumbaba? Lucas 1:46-55 Ania ti ammo ni Maria a panangmatmat ni Jehova kada- giti napakumbaba ken nanumo? Ania ti mabalin nga epekto kadatayo ti panangmatmatna? diat ti Biblia dagiti natauan nga appo a "naimbag ken nainka- lintegan" ken dagidiay "narigat nga ay-aywen." (1 Pedro 2:18) Ania a kita nga Apo ni Jehova? Imutektekam ti kuna ti Proverbio 19:17. "Daydiay mangipakpakita ti pabor iti daydiay nanumo ag- papautang ken Jehova." Nalawag a ti laeng naimbag ken nainka- lintegan nga apo ti mangikabilangan iti aniaman a naayat nga aramid a maipaay kadagiti nanumo. Malaksid iti dayta, ipasimu- daag dayta a teksto nga iti panangmatmat ti Namarsua iti uniber- so, isu ket nakautang kadagiti nanumo laeng a tattao a mangipa- kita iti kakasta a naasi nga aramid! Dayta ti kasayaatan a kita ti kinapakumbaba. 20 Naalumamay ken nainkalintegan met ti pannakilangen ni Je- hova kadagiti adipenna ita. Ipangagnatayo no agkararagtayo a buyogen ti pammati. Ket nupay saan a mangibaon iti anghel a makisao kadatayo, ditay koma ipagarup a dina sungbatan dagiti kararagtayo. Laglagipem nga idi indawat ni apostol Pablo kadagi- ti kapammatianna nga 'itultuloyda nga ikararag' ti pannakawaya- wayana iti pagbaludan, innayonna: "Tapno maisubliak kadakayo iti kabiitan a panawen." (Hebreo 13:18, 19) No kasta, gapu kada- giti kararagtayo, mabalin a matignay ni Jehova a mangaramid iti banag a dina koma aramiden! - Santiago 5:16. 20. Kasanotayo a masigurado a madadaan nga ipangag ken sungbatan ni Je- hova dagiti kararagtayo? 207
Nainkalintegan ken maawatan ni Jehova dagiti pagkapuyantayo 21 Siempre, dagitoy a pakakitaan iti kinapakumbaba ni Jehova - ti kinaalumamayna, ti kinamasindadaanna nga umimdeng, ti kinaanusna, ken ti kinanainkalinteganna - dina kayat a sawen nga ikompromiso ni Jehova dagiti nalinteg a prinsipiona. Maba- lin nga ipagarup dagiti klero ti Kakristianuan a nainkalintegan- da no ay-aywenda dagiti arbanda babaen ti panangpakapsutda kadagiti moral a pagalagadan ni Jehova. (2 Timoteo 4:3) Ngem awan pakainaiganna iti kinanainkalintegan ti Dios ti paganna- yasan ti tao nga agkompromiso gapu iti bukodna a pagimba- gan. Nasantuan ni Jehova; pulos a dina mulitan dagiti nalinteg a pagalagadanna. (Levitico 11:44) Ngarud, ipategtayo ti kinana- inkalintegan ni Jehova ta pakakitaan dayta iti kinapakumbaba- na. Dika kadi maragsakan ta napakumbaba unay ni Jehova a Dios, nupay isu ti kasisiriban iti uniberso? Anian a nakaay-ayat ti umadani iti daytoy a nakaskasdaaw ngem naalumamay, naa- nus, ken nainkalintegan a Dios! 21. Ania ti pulos a ditay koma panunoten gapu iti kinapakumbaba ni Jeho- va, ngem imbes ketdi, ania koma ti bigbigentayo maipapan kenkuana?
K A P I T U L O 2 1 Impalgak ni Jesus ti "Sirib Manipud iti Dios" NASDAAW dagiti agdengdengngeg. Iti sinagoga, nakatakder ti agkabannuag a lalaki a ni Jesus iti sanguananda ken mangisur- suro. Am-ammoda ni Jesus, ta dimmakkel iti siudadda, ken adu a tawen a nagtrabaho kas allawagi. Nalabit agnanaed ti daddu- ma kadakuada kadagiti balay a binangon ni Jesus ken dagiti ka- kaduana nga allawagi, wenno mabalin a ni Jesus a mismo ti nangaramid kadagiti arado ken sangol nga us-usarenda iti pa- nagtalon. Ngem ipangagda ngata ti isursuro daytoy dati nga al- lawagi? 2 Nasdaaw ti kaaduan kadagiti agdengdengngeg. Insaludsodda: "Sadino ti nangalaan daytoy a tao itoy a sirib?" Kinunada pay: "Daytoy ti allawagi nga anak ni Maria." (Mateo 13:54-58; Marcos 6:1-3) Nakalkaldaang ta kinuna dagiti dati a kaarruba ni Jesus, 'Daytoy nga allawagi ket maysa laeng a gagangay a tao a kas ka- datayo.' Nupay nainsiriban dagiti sinaona, linaksidda. Saanda nga ammo a saan a naggapu kenkuana ti sirib nga imburayna. 3 Sadino ti nangalaan ni Jesus iti dayta a sirib? "Ti isursurok saanko a kukua, no di ket kukua daydiay nangibaon kaniak," kinunana. (Juan 7:16) Inlawlawag ni apostol Pablo a ni Jesus "nagbalin kadatayo a sirib manipud iti Dios." (1 Corinto 1:30) Naipalgak ti sirib ni Jehova babaen ti Anakna a ni Jesus. Pudno a kasta, isut' gapuna a naikuna ni Jesus: "Siak ken ti Ama may- maysakami." (Juan 10:30) Sukimatentayo ti tallo a benneg nga imparangarang ni Jesus ti "sirib ti Dios." Idi tiempo ti Biblia, dagiti allawagi ti mangbangon kadagiti balay, ma- ngaramid kadagiti muebles ken gamigam dagiti mannalon. Maipapan ken Je- sus, insurat ni Justin Martyr idi maikadua a siglo: "Kadawyanna idi ti agtra- baho kas allawagi no kaduana dagiti lallaki, a mangar-aramid kadagiti arado ken sangol." 1-3. Ania ti reaksion dagiti dati a kaarruba ni Jesus iti isursurona, ket ania ti saanda nga ammo maipapan kenkuana?
IMPALGAK NI JESUS TI "SIRIB MANIPUD ITI DIOS" Ti Insurona 4 Umuna, usigem ti insuro ni Jesus. Ti tema ti mensahena isu "ti naimbag a damag ti pagarian." (Lucas 4:43) Nakapatpateg dayta gapu iti paset ti Pagarian iti pannakaalangon ti kinasobe- rano ni Jehova ken pannakaiburay dagiti agnanayon a bendi- sion iti sangatauan. Iti panangisurona, nangipaay met ni Jesus kadagiti nainsiriban a balakad para iti inaldaw a panagbiag. Pi- naneknekanna nga isu ti naipadto a "Nakaskasdaaw a Manang- balakad." (Isaias 9:6) Pudno a nakaskasdaaw dagiti balakadna! Nauneg ti pannakaammona iti Sao ken pagayatan ti Dios, maa- watanna a naan-anay ti kasasaad ti tao, ken ay-ayatenna unay ti sangatauan. Gapuna, dagiti balakadna ket kanayon a praktikal ken agpaay a pagimbagan dagiti nagdengngeg kenkuana. "Sa- sao ti agnanayon a biag" ti insawang ni Jesus. Wen, ti panangsu- rot kadagiti balakadna mangiturong iti pannakaisalakan. - Juan 6:68. 5 Ti Sermon iti Bantay ket nagsayaat nga ehemplo ti di maar- tapan a sirib a masarakan iti sursuro ni Jesus. Nalabit 20 a minu- to laeng a naipalawag daytoy a sermon a nailanad iti Mateo 5: 3-7:27. Nupay kasta, agpaay iti amin a tiempo dagiti balakad a linaonna - agaplikar pay laeng ita a kas idi damo a naipalawag. Adu a banag ti dinakamat ni Jesus, kas iti no kasano a pasayaa- ten ti relasion kadagiti sabsabali (5:23-26, 38-42; 7:1-5, 12), no kasano ti agtalinaed a nadalus iti moral (5:27-32), ken no kasa- no ti maaddaan iti makapnek a biag (6:19-24; 7:24-27). Ngem saan a basta imbaga ni Jesus kadagiti nagdengngeg kenkuana no ania ti nainsiriban nga aramiden; impakitana dagita baba- en ti panangilawlawag, pannakirinnason, ken panangidatag iti pammaneknek. 4. (a) Ania ti tema ti mensahe ni Jesus, ket apay a nakapatpateg dayta? (b) Apay a dagiti balakad ni Jesus ket kanayon a praktikal ken agpaay a pa- gimbagan dagiti nagdengngeg kenkuana? 5. Ania ti dadduma kadagiti banag a dinakamat ni Jesus iti Sermon iti Ban- tay? "Nasdaaw dagiti bunggoy iti wagas ti panangisurona" 211
212 UMADANIKA KEN JEHOVA 6 Usigem, kas pagarigan, ti nainsiriban a balakad ni Jesus no ka- sano a parmeken ti panagdanag kadagiti material a banag, kas nailanad iti Mateo kapitulo 6. "Isardengyo ti maringgoran mai- papan kadagiti kararuayo no ania ti kanenyonto wenno no ania ti inumenyonto, wenno maipapan iti bagbagiyo no ania ti ika- wesyonto," imbalakad kadatayo ni Jesus. (Bersikulo 25) Kasapu- lantayo ti taraon ken kawes, ket natural laeng a maseknantayo no kasano a maaddaantayo kadagita. Ngem ibagbaga kadatayo ni Jesus nga 'isardengtayo ti maringgoran' maipapan kadagita a banag. Apay? 7 Timudem ti makakombinsir a panagrasrason ni Jesus. Yanta- ngay inikkannatayo ni Jehova iti biag ken bagi, saanna aya a ma- ited ti taraon a mangsustiner iti dayta a biag ken ti pagan-anay a mangkawes iti dayta a bagi? (Bersikulo 25) No taraonan ti Dios dagiti tumatayab ken nagpintas ti panangkawesna kadagiti sa- bong, nangnangruna nga aywananna dagiti tattao nga agdayda- yaw kenkuana! (Bersikulo 26, 28-30) Pudno unay, awan ti imbag nga itden ti di maiparbeng a panagdanag. Saanna a mapaatid- dog ti biagtayo iti uray sangkabassit laeng. (Bersikulo 27) Kasa- notayo a maliklikan ti panagdanag? Imbalakad kadatayo ni Je- sus: Itultuloytayo nga iyun-una iti biagtayo ti panagdayaw iti Dios. Dagidiay mangaramid iti dayta makapagtalekda a ti naila- ngitan nga Amada 'inayonna' amin dagiti inaldaw a kasapulan- da. (Bersikulo 33) Kamaudiananna, nangipaay ni Jesus iti prak- tikal unay a singasing - ti laeng agdama ti sanguem. Apay nga inayonmo ita nga aldaw dagiti parikut iti sumaganad nga aldaw? (Bersikulo 34) Maysa pay, apay a maringgoranka kadagiti banag "Masinga ti panunot" ti kaipapanan ti berbo a Griego a naipatarus a "ma- ringgoran." Kas naaramat iti Mateo 6:25, maipapan daytoy iti danag wenno buteng a mangsinga wenno mangbingay iti panunot, a mangikkat iti rag-o iti panagbiag. Kinapudnona, ipakita ti nasientipikuan a panagadal a ti nalabes a panag- danag ken panagaburido ket mabalin a pakaigapuan ti panagsakit ti puso ken adu a dadduma pay a sakit a mangpaababa iti biag. 6-8. (a) Ania dagiti impaay ni Jesus a napateg a rason a liklikantayo ti pa- nagdanag? (b) Ania ti mangipakita a ti balakad ni Jesus iyanninawna ti sirib a naggapu iti ngato?
IMPALGAK NI JESUS TI "SIRIB MANIPUD ITI DIOS" a nalabit saan a pulos a mapasamak? Ti panangyaplikar kadagi- ta a nainsiriban a balakad ilikliknatayo iti adu a parikut iti day- toy nariribuk a lubong. 8 Nalawag a praktikal pay laeng agingga ita ti balakad nga im- paay ni Jesus agarup 2,000 a tawenen ti napalabas. Saan aya a pammaneknek dayta iti sirib a naggapu iti ngato? Mabalin nga agpaso ken di agbayag mabaliwan wenno masukatan uray dagi- ti kasayaatan a balakad dagiti tattao a mammagbaga. Nupay kasta, agpaut dagiti sursuro ni Jesus. Ngem ditay koma pakas- daawan dayta, agsipud ta "ti sasao ti Dios" ti sinao daytoy a Na- kaskasdaaw a Mammagbaga. - Juan 3:34. Ti Wagas ti Panangisurona 9 Ti maikadua a benneg nga inyanninaw ni Jesus ti sirib ti Dios isu ti wagas ti panangisurona. Naminsan, nagsubli nga ima-ima ti sumagmamano a soldado a naibaon a mangtiliw kenkuana. Ki- nunada: "Awan pay a pulos sabali a tao a nagsao iti kastoy." (Juan 7:45, 46) Saan a panaglablabes daytoy. 'Naggapu [ni Jesus] kada- giti lugar sadi ngato.' Kadagiti amin a tao a nagbiag, isu ti kaa- duan iti pannakaammo ken kapadasan. (Juan 8:23) Awan ti saba- li a tao a nangisuro a kas iti wagas ti panangisurona. Usigem ti dua laeng a pamay-an daytoy masirib a Mannursuro. 10 Epektibo a panangusar kadagiti ilustrasion. Naikuna kadatayo: 'Nagsao ni Jesus kadagiti bunggoy babaen kadagiti pangngarig. Pudno unay, no awan pangngarig saan nga agsao kadakuada.' (Mateo 13:34) Talaga a dayawentayo ti di maartapan nga abili- dadna a mangisuro kadagiti nauuneg a kinapudno babaen dagi- ti gagangay a banag. Dagiti mannalon nga agmulmula, dagiti babbai nga agsagsagana nga agluto iti tinapay, dagiti ubbing nga agaayam iti plasa, dagiti mangngalap a mangisangsang-at kadagi- ti iket, dagiti pastor a mangsapsapul kadagiti napukaw a karne- ro - gagangay dagitoy a banag kadagiti nagdengngeg kenkuana. 9. Ania ti kinuna ti sumagmamano a soldado maipapan iti panangisuro ni Jesus, ket apay a saan a panaglablabes daytoy? 10, 11. (a) Apay a talaga a dayawentayo ti panangusar ni Jesus kadagiti ilus- trasion? (b) Ania dagiti pangngarig, ket ania nga ehemplo ti mangipakita no apay a dagiti pangngarig ni Jesus ket epektibo unay iti panangisuro? 213
214 UMADANIKA KEN JEHOVA No mainaig dagiti napateg a kinapudno kadagiti gagangay a ba- nag, mabiit ken nauneg ti pannakaitukit dagita a kinapudno iti panunot ken puso. - Mateo 11:16-19; 13:3-8, 33, 47-50; 18:12-14. 11 Masansan a nagusar ni Jesus kadagiti pangngarig ken sari- ta a pakaadawan kadagiti moral ken naespirituan a kinapudno. Yantangay nalaklaka a maawatan ken matandaanan dagiti sarita ngem dagiti di makita a kapanunotan, nakatulong dagiti pang- ngarig a nangtaginayon iti pannursuro ni Jesus. Iti adu a pang- ngarig, dineskribir ni Jesus ti Amana babaen dagiti nalawag nga ilustrasion a saan a nalaka a malipatan. Kas pagarigan, siasino ti saan a makatarus iti punto ti pangngarig maipapan iti barayuboy nga anak - a no pudpudno nga agbabawi ti tao a naiwawa, kaa- sian ni Jehova ken sidudungngo nga awatenna? - Lucas 15:11-32. 12 Nasigo a panangusar kadagiti saludsod. Nagusar ni Jesus kada- giti saludsod tapno matulongan dagiti nagdengngeg kenkuana a mangbukel iti bukodda a konklusion, mangamiris iti motiboda, wenno mangaramid kadagiti pangngeddeng. (Mateo 12:24-30; 17:24-27; 22:41-46) Idi pinagduaduaan dagiti panguluen ti reli- hion ti autoridad nga inted ti Dios kenkuana, insungbat ni Jesus: "Ti kadi pammautisar ni Juan nagtaud idiay langit wenno nagta- ud kadagiti tattao?" Gapu ta saanda a napakadaan ti saludsod- na, kinunada iti tunggal maysa: "No kunaentayo, 'Nagtaud idiay langit,' kunaennanto, 'Apay, ngarud, a saankayo a namati ken- kuana?' Ngem no kunaentayo, 'Nagtaud kadagiti tattao,' adda ti bunggoy a pagbutngantayo, ta isuda amin ibilangda ni Juan kas maysa a mammadto." Iti kasta, insungbatda: "Saanmi nga ammo." (Marcos 11:27-33; Mateo 21:23-27) Babaen ti simple a saludsod, saanda a nakauni ken naipalgak ti kinasikap dagiti pu- soda. 13 Adda dagiti tiempo a saan la a maymaysa a pamay-an ti inu- sar ni Jesus babaen ti panangiserrekna kadagiti mamagpanunot a saludsod kadagiti ilustrasionna. Idi adda maysa a Judio nga abo- gado a nagsaludsod ken Jesus no ania ti masapul nga aramiden- 12. (a) Kasano nga inusar ni Jesus dagiti saludsod iti panangisurona? (b) Ka- sano a pinagulimek ni Jesus dagidiay nangkuestion iti autoridadna? 13-15. Kasano a ti pangngarig maipapan iti naimbag a Samaritano iyanni- nawna ti sirib ni Jesus?
IMPALGAK NI JESUS TI "SIRIB MANIPUD ITI DIOS" na tapno magun-odna ti biag nga agnanayon, inturong ni Jesus ti atensionna iti Mosaiko a Linteg, a mangibilbilin iti panangayat iti Dios ken iti kaarruba. Gapu ta kayatna ti agparang a nalinteg, insaludsod ti lalaki: "Asino a pudpudno ti padak a tao [wenno, kaarruba]?" Simmungbat ni Jesus babaen ti panangisalaysayna iti maysa a sarita. Adda maysa a Judio a kinabkabil dagiti tulisan iti dalan sada pinanawan a dandanin matay. Limmabas ti dua a Judio. Padi daydiay immuna ken Levita daydiay simmaruno. Ag- pada a binaybay-anda ti lalaki. Dimteng met sadiay ti maysa a Sa- maritano. Naasian ket inagasanna dagiti sugat ti lalaki sana siaa- yat nga impan iti maysa a balay a pagpaungaranna. Ginibusan ni Jesus ti sarita babaen ti panagsaludsodna iti nagimtuod kenkua- na: "Asino kadagitoy a tallo ti pagarupem a namagbalin iti bagi- na a pada a tao [wenno, kaarruba] daydiay natnag kadagiti man- nanakaw?" Napilitan nga insungbat ti lalaki: "Daydiay nagtignay a siaasi kenkuana." - Lucas 10:25-37. 14 Kasano nga iyanninaw dayta a pangngarig ti sirib ni Jesus? Idi kaaldawan ni Jesus, dagiti Judio inyaplikarda ti termino a "ka- arruba" kadagidiay laeng mangan-annurot kadagiti tradisionda - ket sigurado a saan a nairaman dagiti Samaritano. (Juan 4:9) No iti pangngarig ni Jesus ket Samaritano daydiay biktima ken Judio daydiay timmulong, maiwaksina ngata dayta ti panangi- dumduma? Nainsiriban ti panangbukel ni Jesus iti saritana tap- no daydiay Samaritano ti agparang a sidudungngo a nangtaripa- to iti maysa a Judio. Imutektekam met ti saludsod ni Jesus iti ngudo ti sarita. Inturongna ti atension iti pagaplikaran ti sao a "kaarruba." Kas man la kastoy ti saludsod ti abogado: 'Siasino ti kaarrubak a rumbeng a pangipakitaak iti ayat?' Ngem insaludsod ni Jesus: 'Asino kadagitoy a tallo ti pagarupem a namagbalin iti bagina a kaarruba?' Inturong ni Jesus ti atension, saan nga iti daydiay napakitaan iti asi, ti biktima, no di ket daydiay nangipa- kita iti asi, ti Samaritano. Ti pudno a kaarruba ket madadaan a mangipakita iti ayat kadagiti sabsabali uray ania ti pulida. Awa- nen ti mas epektibo pay a pamay-an ni Jesus a mangilawlawag iti puntona. 15 Dayta ti gapuna a nasdaaw dagiti tattao iti 'wagas ti pana- ngisuro ni Jesus' ken naallukoyda kenkuana. (Mateo 7:28, 29) 215
216 UMADANIKA KEN JEHOVA Naminsan, adda "maysa a dakkel a bunggoy" a nagtalinaed ken- kuana iti tallo nga aldaw uray no awan makanda! - Marcos 8:1, 2. Ti Wagas ti Panagbiagna 16 Ti maikatlo a benneg nga inyanninaw ni Jesus ti sirib ni Je- hova isu ti wagas ti panagbiagna. Praktikal ti sirib; agkurri day- ta. "Siasino kadakayo ti masirib?" insaludsod ni adalan a Santia- go. Kalpasanna, sinungbatanna ti bukodna a saludsod: "Ti koma umiso a kabibiagna ti mangted iti praktikal a pammaneknek iti dayta." (Santiago 3:13, The New English Bible) Ti wagas ti panag- biag ni Jesus ket nangipaay iti "praktikal a pammaneknek" a na- dibinuan a sirib ti mangiturturong kenkuana. Usigentayo no kasano nga impakitana ti nasimbeng a panagpampanunot, ag- padpada iti wagas ti panagbiagna ken iti pannakilangenna kada- giti sabsabali. 17 Dimo kadi mapalpaliiw a dagiti tattao a di nasimbeng ti pa- nangmatmatda masansan nga aglablabesda? Wen, ti panagbalin a natimbeng kalikagumanna ti sirib. Inyanninaw ni Jesus ti sirib ti Dios babaen ti naan-anay a kinatimbengna. Kangrunaan iti amin, inyun-unana iti biagna dagiti naespirituan a banag. Maku- mikom unay idi iti trabahona a panangiwaragawag iti naimbag a damag. "Gapu itoy a panggep a rimmuarak," kinunana. (Marcos 1:38) Siempre, saan a dagiti material a banag ti kapatgan kenkua- na; agparang a manmano ti sanikuana. (Mateo 8:20) Nupay kas- ta, saanna a pinaidaman ti bagina. Kas ken Amana, "ti naragsak a Dios," naragsak a tao ni Jesus, ken pinaragsakna dagiti sabsaba- li. (1 Timoteo 1:11; 6:15) Idi nakiboda - a gagangay nga adda tok- tokar, salsala, ken ragragsak - saan a napan sadiay tapno ikka- tenna ti ragsak ti okasion. Idi naibusen ti arak, pinagbalinna ti danum a naimas nga arak, inumen a "mamagrag-o iti puso ti mortal a tao." (Salmo 104:15; Juan 2:1-11) Pinatgan ni Jesus ti adu a nangawis kenkuana a makipangan, ket masansan nga inu- sarna dagita a gundaway a mangisuro. - Lucas 10:38-42; 14:1-6. 16. Kasano a nangipaay ni Jesus iti "praktikal a pammaneknek" a nadibi- nuan a sirib ti mangiturturong kenkuana? 17. Ania ti mangipasimudaag a naan-anay a natimbeng ti panagbiag ni Je- sus?
IMPALGAK NI JESUS TI "SIRIB MANIPUD ITI DIOS" Salsaludsod a Pagmennamennaan Proverbio 8:22-31 Kasano a ti pannakailadawan ti sirib ket mayataday iti ibagbaga ti Biblia maipapan iti inauna nga Anak ni Jehova? Mateo 13:10-15 Kasano a dagiti ilustrasion ni Jesus ket epektibo a na- ngipalgak iti kasasaad ti puso dagiti nagdengngeg kenkuana? Juan 1:9-18 Apay a nabalinan ni Jesus nga impalgak ti sirib ti Dios? Juan 13:2-5,12-17 Kasano nga inaramat ni Jesus ti maysa nga ehemplo, ket iti kasta ania ti insurona kadagiti apostolna? 18 Imparangarang ni Jesus ti awan pakapilawanna a panag- pampanunot iti pannakilangenna kadagiti sabsabali. Gapu iti nauneg a pannakaawatna iti kasasaad ti tao, nasimbeng ti pa- nangmatmatna kadagiti adalanna. Pagaammona a saanda a per- pekto. Nupay kasta, dagiti naimbag a galadda ti kinitana. Naki- tana ti potensial kadagitoy a tattao a ginuyugoy ni Jehova. (Juan 6:44) Nupay adda dagiti pagkuranganda, madadaan ni Jesus nga agtalek kadakuada. Impakitana ti kasta a panagtalek babaen ti panangtedna kadagiti adalanna iti nadagsen a responsabilidad. Imbilinna nga ikasabada ti naimbag a damag, ken adda panag- talekna iti abilidadda a mangitungpal iti dayta nga annongen. (Mateo 28:19, 20) Paneknekan ti libro nga Aramid a simamata- lek nga inaramidda ti trabaho nga imbilinna kadakuada. (Ara- mid 2:41, 42; 4:33; 5:27-32) Nalawag ngarud a masirib ni Jesus iti panagtalekna kadakuada. 19 Kas nakitatayon iti Kapitulo 20, inaig ti Biblia ti kinapa- kumbaba ken kinaalumamay iti sirib. Siempre, ni Jehova ti ka- sayaatan nga ulidan iti daytoy a banag. Ngem komusta met ngay ni Jesus? Makaliwliwa a makita ti kinapakumbaba nga imparangarang ni Jesus iti pannakilangenna kadagiti adalanna. Kas perpekto a tao, natantan-ok ngem kadakuada. Ngem sa- 18. Kasano nga imparangarang ni Jesus ti awan pakapilawanna a panagpam- panunot iti pannakilangenna kadagiti adalanna? 19. Kasano nga impakita ni Jesus a 'naalumamay ti kababalinna ken napa- kumbaba ti pusona'? 217
218 UMADANIKA KEN JEHOVA anna nga inumsi dagiti adalanna. Pulos a dina imparikna a nababbabada wenno saanda a maikari. Imbes ketdi, inkonside- rarna dagiti limitasionda ken inanusanna dagiti pagkurangan- da. (Marcos 14:34-38; Juan 16:12) Saan kadi a nakadkadlaw ta uray dagiti ubbing nalag-an ti riknada ken Jesus? Naguyu- goyda kenkuana gapu ta nariknada a 'naalumamay ti kaba- balinna ken napakumbaba ti pusona.' - Mateo 11:29; Marcos 10:13-16. 20 Impakita ni Jesus ti nadiosan a kinapakumbaba iti sabali pay a napateg a wagas. Nainkalintegan, wenno managpabus-oy, no la ket ta ipalubos ti asi. Lagipem, kas pagarigan, daydi gun- daway idi adda maysa a Gentil a babai a nagpakpakaasi kenkua- na a paimbagenna ti balasangna a linuganan dagiti sairo. Iti tal- lo a nagduduma a wagas, idi damo impasimudaag ni Jesus a dina tulongan ti babai - umuna, babaen ti dina panangsungbat kenkuana; maikadua, babaen ti direkta a panangibagana a saan a kadagiti Gentil ti nakaibaonanna no di ket kadagiti Judio; ken maikatlo, babaen ti panangipaayna iti ilustrasion a sidadayaw a nangipakita iti isu met laeng a punto. Nupay kasta, nagpilit ti babai, a mangipakita iti naisalsalumina a pammatina. Gapu iti daytoy a naisangsangayan a kasasaad, ania ti inaramid ni Jesus? Inaramidna daydiay impasimudaagna a dina aramiden. Pina- imbagna ti anak ti babai. (Mateo 15:21-28) Saan kadi a nai- dumduma a kinapakumbaba dayta? Ken laglagipem, nairamut ti kinapakumbaba iti napaypayso a sirib. 21 Anian a yamantayo ta ipalgak kadatayo dagiti Ebanghelio dagiti sinao ken inaramid ti kasisiriban a tao a nagbiag! Lagla- gipentayo a ni Jesus ti naan-anay a ladawan ti Amana. No tula- dentayo ti personalidad, panagsasao, ken panagtigtignay ni Je- sus, ipakpakitatayo ti sirib a naggapu iti ngato. Iti sumaganad a kapitulo, makitatayo no kasanotay a maipakat ti nadiosan a si- rib iti biagtayo. 20. Kasano nga impakita ni Jesus nga isu ket nainkalintegan iti pannakila- ngenna iti Gentil a babai a linuganan dagiti sairo ti balasangna? 21. Apay nga ikagumaantayo koma a tuladen ti personalidad, panagsasao, ken panagtigtignay ni Jesus?
K A P I T U L O 2 2 Maiparparangarang Aya iti Biagmo "ti Sirib Manipud Ngato"? NARIGAT daydi a kaso - agrirriri ti dua a babbai gapu iti maysa a maladaga. Agkabbalay dagita a babbai, ket agpadada a nagpas- ngay iti anak a lalaki, sumagmamano laeng nga aldaw ti baetda. Natay ti maysa kadagita a maladaga, ket ita agpadada nga ag- kuna nga anakda ti sibibiag a maladaga. Awanen ti sabali a nakasaksi iti napasamak. Nalabit naisaklangen dayta a kaso iti nababbaba a korte ngem saan a narisut. Kamaudiananna, insa- ngoda dayta a riri ken ni Solomon, ti ari ti Israel. Madukta- lanna ngata ti kinapudno? 2 Kalpasan ti apagbiit a panagimdengna bayat nga agrirriri da- gita a babbai, nagpaala ni Solomon iti kampilan. Kalpasanna, imbilinna a kasla agpayso a papisina ti ubing, ket paggudua- an dagita a babbai. Dagus a nagpakpakaasi ti agpaypayso nga ina nga ited ti ari dayta a maladaga - ti dungdungnguenna nga anak - iti sabali a babai. Ngem impapilit latta ti sabali a babai a magudua ti ubing. Ammo itan ni Solomon ti kinapudno. Am- mona ti nadungngo nga asi ti ina iti anakna, ket inusarna dayta a pannakaammo tapno marisut daytoy a riri. Panunotem lae- ngen ti pannakabang-ar ti ina idi inted ni Solomon kenkuana ti maladaga sa kinunana: "Isu ti inana." - 1 Ar-ari 3:16-27. 3 Nakaskasdaaw a sirib, di ngamin? Idi nadamag dagiti umili no kasano a rinisut ni Solomon ti kaso, nasdaawda unay, "ta na- kitada a ti sirib ti Dios adda kenkuana." Wen, insagut ti Dios ti Sigun iti 1 Ar-ari 3:16, balangkantis dagita a dua a babbai. Kuna ti Insight on the Scriptures: "Mabalin a balangkantis dagitoy a babbai, saan a gapu ta pagsapulanda dayta, no di ket gapu ta nakiabig dagita a babbai, mabalin a Judioda wenno mabalin a ganggannaetda a babbai." - Impablaak dagiti Sak- si ni Jehova. 1-3. (a) Kasano nga impakita ni Solomon ti nakaskasdaaw a sirib iti panang- risutna iti riri ti dua nga ina? (b) Ania ti ikari ni Jehova nga itedna kadata- yo, ket ania dagiti tumaud a saludsod?
220 UMADANIKA KEN JEHOVA sirib ni Solomon. Impaayan ni Jehova iti "puso a masirib ken mannakaawat." (1 Ar-ari 3:12, 28) Ngem datayo ngay? Mabalin- tay met kadi a gun-oden ti nadiosan a sirib? Wen, gapu ta napal- tiingan ni Solomon a mangisurat: "Ni met laeng Jehova mang- ted iti sirib." (Proverbio 2:6) Ikari ni Jehova nga itedna ti sirib - ti abilidad a mangusar a naimbag iti pannakaammo, panna- kaawat, ken kinasaririt - kadagidiay sipapasnek a mangbirok iti dayta. Kasanotayo a magun-od ti sirib manipud ngato? Ken ka- sanotayo a mayaplikar dayta iti biagtayo? "Gun-odem ti Sirib" - Kasano? 4 Masapul kadi a nasaririttayo unay wenno nangato ti adalta- yo tapno makagun-odtay iti nadiosan a sirib? Saan. Sidadaan ni Jehova a mangiburay iti siribna kadatayo aniaman ti ka- sasaadtay iti biag ken ti edukasiontayo. (1 Corinto 1:26-29) Ngem masapul nga agtignaytayo, gapu ta idagadag ti Biblia a 'gun-odentayo ti sirib.' (Proverbio 4:7) Kasanotayo a maara- mid dayta? 5 Umuna, nasken nga agbutengtayo iti Dios. "Ti panagbu- teng ken Jehova isu ti rugi ti sirib ["ti umuna nga addang iti sirib," The New English Bible]," kuna ti Proverbio 9:10. Ti pa- nagbuteng iti Dios isu ti pundasion ti pudno a sirib. Apay? Laglagipem a ti sirib ramanenna ti abilidad a mangusar a siba- balligi iti pannakaammo. Ti panagbuteng iti Dios dina kayat a sawen a kumpestayo gapu iti panagamak kenkuana, imbes ketdi kaipapananna nga agruknoytayo kenkuana a buyogen ti panagamanga, panagraem, ken panagtalek. Nasayaat ken nabileg ti epekto ti kasta a panagbuteng. Tignayennatayo a mangitunos iti biagtayo kadagiti ammotayo a pagayatan ken wagas ti Dios. Daytoy ti kakaisuna a nainsiriban a kurso a ma- balintayo a suroten, gapu ta dagiti pagalagadan ni Jehova ka- nayon nga itandudoda ti pagimbagan dagidiay mangsurot ka- dagita. 6 Maikadua, masapul a napakumbaba ken naemmatayo. 4-7. Ania dagiti uppat a kasapulan iti pananggun-od iti sirib?
TI "SIRIB MANIPUD NGATO"? Saan a magun-od ti nadiosan a sirib no awan ti kinapakumba- ba ken kinaemma. (Proverbio 11:2) Apay a kasta? No napa- kumbaba ken naemmatayo, madadaantayo a mangamin a li- mitado ti pannakaammotayo, a saan a kanayon nga umiso dagiti kapanunotantayo, ken masapul nga ammuentayo ti ka- panunotan ni Jehova kadagiti bambanag. Ni Jehova "busoren- na dagiti natangsit," ngem maragsakan a mangipaay iti sirib kadagidiay napakumbaba. - Santiago 4:6. 7 Maikatlo, nasken ti panagadal iti naisurat a Sao ti Dios. Na- ipalgak ti sirib ni Jehova iti Saona. Tapno magun-odtayo dayta a sirib, masapul a pagreggetantayo a sukisoken dayta. (Prover- bio 2:1-5) Maikapat, kasapulan ti panagkararag. No sipapasnek nga agkiddawtayo iti sirib manipud iti Dios, sipaparabur nga ipaayna dayta. (Santiago 1:5) Masungbatanto dagiti kararagta- yo a maipaay iti tulong ti nasantuan nga espirituna. Ket matu- longannatayo ti espirituna a mangbirok kadagiti gameng iti Saona a makatulong kadatayo a mangrisut kadagiti parikut, mangliklik kadagiti peggad, ken agdesision a nainsiriban. - Lu- cas 11:13. 8 Kas nakitatayon iti Kapitulo 17, praktikal ti sirib ni Jehova. Gapuna, no agpayso nga addaantayo iti nadiosan a sirib, ag- minar dayta iti kababalintayo. Dineskribir ni adalan a Santia- go dagiti bunga ti nadiosan a sirib idi insuratna: "Ti sirib ma- nipud ngato umuna iti amin nadalus, kalpasanna natalna, nainkalintegan, sisasagana nga agtulnog, napno iti asi ken na- imbag a bungbunga, saan a mangpataud kadagiti panangi- dumduma, saan a managinsisingpet." (Santiago 3:17) Bayat nga usigentayo ti tunggal maysa kadagitoy nga aspeto ti nadio- san a sirib, mabalin nga iyimtuodtay iti bagbagitayo, 'Maipar- parangarang aya iti biagko ti sirib manipud ngato?' "Nadalus, Kalpasanna Natalna" 9 "Umuna iti amin nadalus." Ti panagbalin a nadalus ka- 8. No pudno nga addaantayo iti nadiosan a sirib, kasano nga agminar dayta? 9. Ania ti kaipapanan ti panagbalin a nadalus, ket apay a maikanatad a ti ki- nadalus ti immuna a nailista a kualidad ti sirib? 221
222 UMADANIKA KEN JEHOVA ipapananna nga agbalintayo a nasin-aw ken di natulawan ag- padpada iti ruar ken iti uneg. Ti Biblia inaigna ti sirib iti puso, ngem di makastrek ti nailangitan a sirib iti puso a natulawan kadagiti dakes a kapanunotan, tarigagay, ken motibo. (Pro- verbio 2:10; Mateo 15:19, 20) Ngem no nadalus ti pusotayo - kayatna a sawen, agingga a posible kadagiti imperpekto a tattao - 'umadayotayo iti dakes ket aramidentayo ti naimbag.' (Salmo 37:27; Proverbio 3:7) Saan aya a maikanatad a ti kina- dalus ti immuna a nailista a kualidad ti sirib? Ngamin, no sa- antayo a nadalus iti moral ken naespirituan, kasanotayo a ta- laga a mayanninaw dagiti dadduma pay a kualidad ti sirib manipud ngato? 10 "Kalpasanna natalna." Ti nailangitan a sirib tignayenna- tayo nga agbalin a natalna, a maysa kadagiti bunga ti espi- ritu ti Dios. (Galacia 5:22) Ikagumaantayo a taginayonen ti "singgalut ti talna" a mamagkaykaysa iti ili ni Jehova. (Efeso 4:3) Ikagumaantayo met nga isubli ti talna no nadadael dayta. Apay a nasken daytoy? Kuna ti Biblia: "Itultuloyyo ti . . . ag- biag a sitatalna; ket ti Dios ti ayat ken ti talna maaddanto kadakayo." (2 Corinto 13:11) Gapuna, no la ketdi ta itultuloy- tayo ti agbiag a sitatalna, ti Dios ti talna addanto kadatayo. Ti panangtratotay kadagiti kapammatiantayo adda direkta a pakainaiganna iti relasiontayo ken Jehova. Kasanotayo a mai- paneknek a mannakikappiatayo? Usigem ti maysa a pagari- gan. 11 Ania ti rumbeng nga aramidem no madlawmo a napasak- tam ti kapammatiam? Kinuna ni Jesus: "No, ngarud, ip-ipanmo ti sagutmo iti altar ket sadiay malagipmo a ti kabsatmo ad- daan iti maysa a banag a maibusor kenka, panawam ti sagut- mo sadiay sanguanan ti altar, ket mapanka; umuna a maki- kappiaka ken kabsatmo, ket kalpasanna, inton nakasublikan, idatonmo ti sagutmo." (Mateo 5:23, 24) Mayaplikarmo dayta a balakad babaen ti iyaasidegmo iti kabsatmo. Tapno ania? Tapno 10, 11. (a) Apay a nasken nga agbalintayo a natalna? (b) No madlawmo a napasaktam ti kapammatiam, kasano a maipaneknekmo a mannakikappia- ka? (Kitaenyo met ti footnote.)
Tapno magun-odtayo ti nadiosan a sirib, masapul nga ikagumaantayo a sukisoken dayta "makikappiaka" kenkuana. Tapno maaramidmo dayta, nalabit masapul a bigbigem a nasaktan ti riknana, imbes nga agikalin- teganka. No umasidegka kenkuana a ti kalatmo ket makikappia ken salimetmetam dayta a kababalin, nalabit marisutto ti ania- man a diyo pagkinnaawatan, makapagpinnadispensar, ken ma- kapagpinnakawankayto. No ikagumaam ti makikappia, ipak- pakitam nga idaldalannaka ti nadiosan a sirib. "Nainkalintegan, Sisasagana nga Agtulnog" 12 "Nainkalintegan." Ania ti kayat a sawen ti agbalin a nainka- lintegan? Sigun kadagiti eskolar, narigat nga ipatarus ti orihi- Ti Griego a sao a naipatarus a "makikappiaka" ket nagtaud iti verbo a ka- ipapananna " 'baliwan, isukat,' ket ngarud, 'urnosen.' " No kasta, ti kalatmo ket baliwam, ikkatem no mabalbalin, ti sakit ti nakem daydiay napasaktan. - Roma 12:18. 12, 13. (a) Ania ti kaipapanan ti sao a naipatarus a "nainkalintegan" iti San- tiago 3:17? (b) Kasanotayo a maipakita a nainkalintegantayo?
224 UMADANIKA KEN JEHOVA nal a Griego a sao a naipatarus a "nainkalintegan" iti Santiago 3:17. Inusar dagiti agipatpatarus ti sasao a kas iti "naalumamay," "nateppel," ken "naanus." Ti literal a kaipapanan ti Griego a sao ket "natulok." Kasanotay a maipakita a maiparparangarangtayo daytoy nga aspeto ti sirib manipud ngato? 13 "Ti kinanainkalinteganyo maammuan koma dagiti amin a tattao," kuna ti Filipos 4:5. Kuna ti sabali pay a patarus: "Mabig- bigda koma ti kinanainkalinteganyo." (The New Testament in Modern English, ni J. B. Phillips) Imutektekantayo ta ti punto di- toy ket saan a ti wagas a panangmatmattay iti bagbagitayo; ti nasken ket no kasano ti panangmatmat kadatayo dagiti sabsa- bali, no ania ti reputasiontayo. Ti nainkalintegan a tao saanna a kanayon nga ipilit ti sagudayen ti linteg wenno ti laeng kayka- yatna ti maaramid. Imbes ketdi, madadaan a dumngeg kadagiti sabsabali ken, no maitutop, tumulok iti kayatda. Naalumamay met, saan a nagubsang wenno nauyong iti pannakilangenna kadagiti sabsabali. Nupay napateg daytoy iti amin a Kristiano, nangnangruna a nasken dayta kadagidiay agserserbi a kas pang- lakayen. Makaay-ayo ti kinaalumamay, a dayta ti mamagbalin kadagiti panglakayen a nalaka a maasitgan. (1 Tesalonica 2:7, 8) Nasayaat no isaludsodtay iti bagitayo, 'Agdindinamagak kadi a naanus, natulok, ken naalumamay?' 14 "Sisasagana nga agtulnog." Awanen ti sabali pay a paset ti Kristiano a Griego a Kasuratan a pakasarakan iti Griego a sao a naipatarus a "sisasagana nga agtulnog." Sigun iti maysa nga es- kolar, daytoy a sao "ket masansan a mausar iti disiplina ti mili- tar." Ipasimudaagna ti ideya a "nalaka nga awisen" ken "manag- pasakup." Ti tao nga agpapaidalan iti sirib manipud ngato ket sisasagana nga agpasakup iti ibagbaga ti Kasuratan. Saan a kas iti maysa nga agaramid iti desision sa kalpasanna dina kayat ti paimpluensiaan kadagiti aniaman a kinapudno a mangsupiat kenkuana. Imbes ketdi, alisto nga agbaliw no mapasanguan iti nalawag a Nainkasuratan a pammaneknek a di umiso ti dinasi- ganna wenno biddut dagiti kapanunotanna. Kasta kadi ti repu- tasionmo? 14. Kasanotayo a maipakita a 'sisasaganatayo nga agtulnog'?
TI "SIRIB MANIPUD NGATO"? "Napno iti Asi ken Naimbag a Bungbunga" 15 "Napno iti asi ken naimbag a bungbunga." Ti asi ket napateg a paset ti sirib manipud ngato, tangay maikuna a "napno iti asi" ti kasta a sirib. Imutektekantayo ta naggiddan a nadakamat ti "asi" ken "naimbag a bungbunga." Maikanatad daytoy gapu ta iti Biblia, ti asi masansan a tuktukoyenna ti aktibo a pannakasek- nan kadagiti sabsabali, ti pannakipagrikna a mangpataud iti na- ruay a bunga ti naimbag nga ar-aramid. Ti maysa a reperensia depinarenna ti asi kas "panagladingit gapu iti di nasayaat a sasa- aden ti maysa a tao ken panangikagumaan a tumulong." No kas- ta, saan a nalab-ay, saan a nabaaw, wenno saan a basta teoria ti nadiosan a sirib. Imbes ketdi, nadungngo dayta, naimpusuan, ken mannakipagrikna. Kasanotayo a maipakita a napnuantayo iti asi? 16 Sigurado a ti maysa a napateg a pamay-an ket babaen ti pa- nangiburay iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios kadagiti sab- sabali. Ania ti mangtigtignay kadatayo a mangaramid iti daytoy a trabaho? Kangrunaanna, ti ayattayo iti Dios. Ngem tignayen- natayo met ti asi, wenno pannakipagrikna kadagiti sabsabali. (Mateo 22:37-39) Adu itatta ti "nalalatan ken naiwarawarada a kasla karkarnero nga awanan pastor." (Mateo 9:36) Iti naespiri- tuan a wagas, binaybay-an ken binulsek ida dagiti palso a nareli- hiosuan a pastor. Kas resultana, dida ammo ti nainsiriban a giya a masarakan iti Sao ti Dios wenno dagiti bendision a dandanin iyeg ti Pagarian iti daytoy a daga. No utobentayo ngarud ti naes- pirituan a kasapulan dagidiay adda iti aglawlawtayo, ti naimpu- suan a panangngaasi ti mangtignay kadatayo a mangaramid iti amin a kabaelantayo a mangibaga kadakuada maipapan iti naa- yat a panggep ni Jehova. Impaulog ti sabali pay a patarus dagitoy a sasao kas "napno iti pannaki- pagrikna ken naimbag nga ar-aramid." - A Translation in the Language of the People, ni Charles B. Williams. 15. Ania ti asi, ket apay a maikanatad ti naggiddan a pannakadakamat ti "asi" ken "naimbag a bungbunga" iti Santiago 3:17? 16, 17. (a) Malaksid iti ayattayo iti Dios, ania ti mangtigtignay kadatayo a makiraman iti trabaho a panangasaba, ken apay? (b) Kadagiti ania a pamay- an a maipakitatayo a napnuantayo iti asi? 225
226 UMADANIKA KEN JEHOVA 17 Ania pay ti dadduma a pamay-an tapno maipakitatayo a nap- nuantayo iti asi? Lagipentayo ti pangngarig ni Jesus maipapan iti Samaritano a nakakita iti maysa a biahero a naiwalang iti igid ti dalan, a natakawan ken nakabkabil. Gapu ta mannakipagrik- na, "nagtignay a siaasi" ti Samaritano, a binedbedanna dagiti sugat ti biktima ken tinaripatona. (Lucas 10:29-37) Saan aya a daytoy ti mangyilustrar a ti asi ramanenna ti panangipaay iti praktikal a tulong kadagidiay agkasapulan? Ibaga kadatayo ti Biblia nga "aramidentayo koma ti naimbag kadagiti amin, ngem nangnangruna kadagidiay nainaig kadatayo iti pammati." (Ga- lacia 6:10) Usigentayo ti sumagmamano a posibilidad. Mabalin a kasapulan ti lakay wenno baketen a kapammatian ti pagluga- nanna a makigimong. Mabalin nga agkasapulan iti tulong ti maysa a biuda iti kongregasion iti pannakatarimaan ti pagtae- nganna. (Santiago 1:27) Ti maup-upay a tao mabalin a kasapu- lanna ti "naimbag a sao" a mangliwliwa kenkuana. (Proverbio 12:25) No ipakitatayo ti kakasta a panangngaasi, ipampaneknek- tayo nga iparparangarangtay ti sirib manipud ngato. "Saan a Mangpataud Kadagiti Panangidumduma, Saan a Managinsisingpet" 18 "Saan a mangpataud kadagiti panangidumduma." Ti nadio- san a sirib daeranna ti panangidumduma iti puli ken panangi- pannakkel iti nasion. No idaldalannatayo ti kasta a sirib, ikagu- maantay nga ikkaten iti pusotayo ti aniaman a pagannayasan a mangipakita iti paboritismo. (Santiago 2:9) Saantayo nga idum- duma dagiti sabsabali gapu iti adalda, kinabaknangda, wenno rebbengenda iti kongregasion; ditay met laisen ti asinoman ka- dagiti kapammatiantayo, uray kasano ti kinanumoda iti ima- tangtayo. No inayat ni Jehova ti kakasta a tattao, matmatantay met koma ida a maikari nga ayatentayo. 19 "Saan a managinsisingpet." Ti Griego a sao para iti "mana- ginsisingpet" mabalin a tuktukoyenna ti "maysa nga artista nga 18. No idaldalannatayo ti sirib manipud ngato, ania ti masapul nga ikagu- maantayo nga ikkaten iti pusotayo, ken apay? 19, 20. (a) Ania ti kababagas ti Griego a sao para iti "managinsisingpet"? (b) Kasanotayo a maipakita ti "di managinsisingpet a nainkabsatan a pana- gayat," ket apay a napateg daytoy?
No ipakitatayo ti asi, wenno pannakipagrikna kadagiti sabsabali, iyan-anninawtayo "ti sirib manipud ngato" agar-arte." Idi un-unana, agusar dagiti Griego ken Romano nga artista iti dadakkel a maskara no agpabuyada. Gapuna, ti Grie- go a sao para iti "managinsisingpet" ket mayaplikar iti day- diay agpampammarang, wenno aginkukuna. Saan laeng koma a ti panangtratotay kadagiti kapammatiantayo ti apektaran day- toy nga aspeto ti nadiosan a sirib no di pay ket ti panagriknata- yo kadakuada. 20 Kinuna ni apostol Pedro a ti "panagtulnogtayo iti kinapud- no" mangibunga koma iti "di managinsisingpet a nainkabsatan a panagayat." (1 Pedro 1:22) Wen, saan koma a pammarang ti ayattay kadagiti kakabsattayo. Saantayo nga agmaskara wenno agarte tapno allilawentayo dagiti sabsabali. Masapul a napudno ken naimpusuan ti ayattayo. No kastatayo, pagtalkandatayto da- giti kapammatiantayo, tangay ammoda a napudnotayo. Ti kas- ta a sinseridad patanorenna ti nawaya ken napudno a relasion iti nagbabaetan dagiti Kristiano ken tumulong a mangpataud iti panagtitinnalek iti kongregasion.
228 UMADANIKA KEN JEHOVA Salsaludsod a Pagmennamennaan Deuteronomio 4:4-6 Kasanotay a mapaneknekan a masiribtayo? Salmo 119:97-105 Kasanotayo a magunggonaan no sipapasnek nga adalen ken iyaplikartayo ti Sao ti Dios? Proverbio 4:10-13, 20-27 Apay a kasapulantayo ti sirib ni Je- hova? Santiago 3:1-16 Kasano a maipakita dagidiay naparebbengan a mangaywan iti kongregasion a masirib ken mannakaawatda? "Saluadam ti Praktikal a Kinasirib" 21 Parabur ni Jehova ti nadiosan a sirib, banag a rumbeng a sa- luadantayo. Kinuna ni Solomon: "Anakko, . . . saluadam ti prak- tikal a kinasirib ken ti pannakabael nga agpanunot." (Proverbio 3:21) Nakalkaldaang ta ni Solomon a mismo dina naaramidan ti kasta. Nagtultuloy ti kinasiribna bayat a salsalimetmetanna ti natulnog a puso. Ngem idi agangay, dagiti adu a ganggannaet nga assawana ti namagbaw-ing iti pusona manipud iti nasin-aw a panagdayaw ken Jehova. (1 Ar-ari 11:1-8) Iyilustrar ti napasa- mak ken Solomon nga awan unay pateg ti pannakaammo no saan nga umiso ti panangusartayo. 22 Kasanotayo a masaluadan ti praktikal a kinasirib? Saantay la- eng koma a regular a basaen ti Biblia ken dagiti naibatay iti Bib- lia a publikasion nga insagana "ti matalek ken masirib nga adi- pen" no di ket masapul met nga ikagumaantayo nga iyaplikar dagiti maadaltayo. (Mateo 24:45) Addaantayo iti nasayaat a ra- son a mangyaplikar iti nadiosan a sirib. Kaipapananna ti nasay- sayaat a biag itan. Tulongannatayo a 'mangpetpet a sititibker iti pudpudno a biag' - biag idiay baro a lubong ti Dios. (1 Timoteo 6:19) Ken kangrunaanna, no iyaplikartayo ti sirib manipud nga- to dayta ti mangyadani kadatayo iti gubuayan ti amin a sirib, ni Jehova a Dios. 21, 22. (a) Apay a di nasaluadan ni Solomon ti kinasirib? (b) Kasanotayo a masaluadan ti kinasirib, ket kasanotayo a magunggonaan no kasta ti arami- dentayo?
B E N N E G 4 "TI DIOS KET AYAT" Kadagiti amin a galad ni Jehova, ti ayat ti kabibilgan. Dayta met ti kaimnasan. Bayat nga usigentayo ti sumagmamano kadagiti nagpipintas nga aspeto daytoy arig saniata a galad, matarusantayto no apay a kuna ti Biblia a "ti Dios ket ayat." - 1 Juan 4:8.
K A P I T U L O 2 3 "Isu ti Immuna a Nagayat Kadatayo" ITI maysa nga aldaw ti primavera, agarup 2,000 a tawenen ti napalabas, naisaklang ti awan basolna a tao a napabasol kada- giti krimen a dina pulos inaramid, sa kalpasanna naparigat agingga ken patay. Iti intero a historia, saan a daydi ti kauna- an a nadangkok ken nakillo a pammapatay; nakalkaldaang ta saan met a daydi ti naudi. Nupay kasta, naidumduma daydi nga ipapatay. 2 Bayat nga agsagsagaba dayta a tao agingga iti maudi ken makatuok a kanitona, imparangarang a mismo ti langit ti ki- napateg dayta a pasamak. Nupay agmatuon idi, bigla a sim- mipnget iti daga. Kas kinuna ti maysa a historiador, "nagpu- kaw ti lawag ti init." (Lucas 23:44, 45) Kalpasanna, sakbay a natay dayta a tao, dinakamatna dagitoy a nakallalagip a sa- sao: "Naitungpalen!" Kinapudnona, babaen ti panangtedna iti biagna, adda naisangsangayan a banag a naitungpalna. Ti sak- ripisiona ti kadakkelan pay laeng nga ebkas ti ayat a naarami- dan ti asinoman a tao. - Juan 15:13; 19:30. 3 Siempre, ni Jesu-Kristo daydiay. Agdindinamag ti panagsa- gaba ken ipapatayna iti daydi a nakalkaldaang nga aldaw ti Ni- san 14, 33 K.P. Nupay kasta, adda napateg a kinapudno a masansan a di maikankano. Nupay nagsagaba unay ni Jesus, adda pay sabali a nakarkaro ti panagsagabana. Kinapudnona, adda pay sabali a dakdakkel ti sakripisiona iti daydi nga aldaw - dayta ti kadakkelan pay laeng nga ebkas ti ayat a naarami- dan ti asinoman iti uniberso. Ania dayta? Ti sungbat ket mai- tutop a mangyam-ammo iti kapapatgan a tema: Ti ayat ni Je- hova. 1-3. Ania ti sumagmamano a banag a nakaidumaan ti ipapatay ni Jesus no idilig iti asinoman iti intero a historia? "Ti Dios . . . intedna ti bugbugtong nga Anakna"
232 UMADANIKA KEN JEHOVA Ti Kadakkelan nga Ebkas ti Ayat 4 Gapu ta simmipnget idi matay ni Jesus ken adda napigsa a ginggined kalpasan dayta, nasdaaw unay ti Romano a senturion a nangidaulo iti pannakapapatay ni Jesus. "Pudno unay a daytoy ket Anak ti Dios," kinunana. (Mateo 27:54) Nalawag a saan nga ordinario a tao ni Jesus. Timmulong dayta a soldado a nangpapa- tay iti bugbugtong nga Anak ti Kangatuan a Dios! Kasano a tala- ga ti kapateg daytoy nga Anak iti Amana? 5 Inawagan ti Biblia ni Jesus a "ti inauna iti isuamin a parsua." (Colosas 1:15) Panunotem laengen - adda idin ti Anak ni Jehova sakbay pay a naparsua ti pisikal nga uniberso. No kasta, kasano kabayag idin ti panagkadua ti Ama ken ti Anak? Pattapattaen ti dadduma a sientista a 13 bilion a tawenen ti kabayag ti uniberso. Mautobyo kadi ti kabayag dayta? Tapno matulongan ti tattao a mangtarus iti edad ti uniberso sigun iti pattapatta dagiti sientis- ta, iti maysa a planetarium adda naaramid a linia a pagrukodan iti tiempo (time line), a 110 a metro ti kaatiddogna. Bayat a pag- naen dagiti bisita dayta a linia, tunggal addangda irepresentarna ti agarup 75 milion a tawen a biag ti uniberso. Iti ngudo ti linia, maysa laeng a marka a kas iti kapuskol ti maysa a buok ti tao ti mangirepresentar iti intero a pakasaritaan ti tao! Ngem uray umi- so daytoy a pattapatta, ababa dayta nga intero a linia a mangire- presentar iti kapaut ti biag ti Anak ni Jehova! Ania ti inar-aramid- na kabayatan dagidiay a napaut a tiempo? 6 Siraragsak a nagserbi ti Anak kas "nasigo a managobra" ni Amana. (Proverbio 8:30) Kuna ti Biblia: "No . . . awan [ti Anak] saan a napaadda ti uray maysa a banag." (Juan 1:3) Gapuna, nag- tinnulong ni Jehova ken ti Anakna a nangparsua iti amin a dad- duma pay a banag. Anian a nakaay-ayat ken makaparagsak dagidi a tiempo a panagkaduada! Ita, adu ti umanamong a nakaskasda- aw ti kinabileg ti ayan-ayat ti nagannak ken ti anak. Ket ti ayat isu ti "naan-anay a singgalut ti panagkaykaysa." (Colosas 3:14) No 4. Kasano a nabigbig ti Romano a soldado a saan nga ordinario a tao ni Je- sus, ket ania ti konklusion dayta a soldado? 5. Kasano a mayilustrar ti kapaut ti panagkadua ni Jehova ken ti anakna idiay langit? 6. (a) Ania ti inar-aramid ti Anak ni Jehova sakbay a nagbalin a tao? (b) Ania a kita ti singgalut ti namagkaykaysa ken Jehova ken ti Anakna?
"ISU TI IMMUNA A NAGAYAT KADATAYO" kasta, siasino kadatayo ti makatukod iti bileg ti singgalut a nagpa- ut iti kasta ti kabayagna a panawen? Nalawag a ni Jehova a Dios ken ti Anakna ket pinagkaykaysa ti kabibilgan pay laeng a nabu- kel a singgalut ti ayat. 7 Nupay kasta, imbaon ti Ama ti Anakna ditoy daga tapno ma- yanak kas maladaga. Iti panangaramidna iti dayta, kaipapananna nga insakripisio ni Jehova a mapukawna iti sumagmamano a de- kada ti nasinged a pannakitimpuyogna iti dungdungnguenna nga Anak idiay langit. Napalalo ti interesna a nangbuybuya ma- nipud langit bayat a dimmakkel ni Jesus kas perpekto a tao. Idi agtawenen iti 30, nabautisaran ni Jesus. Sigurado nga ammota- yon ti narikna ni Jehova kenkuana. Personal a nagsao ti Ama ma- nipud langit: "Daytoy ti Anakko, ti dungdungnguen, nga inana- mongak." (Mateo 3:17) Sigurado a naragsakan unay ti Ama idi nakitana a simamatalek nga inaramid ni Jesus ti amin a naipad- to ken amin a naibilin kenkuana! - Juan 5:36; 17:4. 8 Ngem ania ti narikna ni Jehova idi Nisan 14, 33 K.P.? Ania ti nariknana idi naliputan ni Jesus, sa kalpasanna tiniliw ti bung- goy dagiti managderraaw iti daydi a rabii? Idi binaybay-an dagiti gagayyemna ken idi binistada ni Jesus a saan a legal? Idi rabraba- ken, tuptupraan, ken tungtungpaenda? Idi sapsaplitenda, ken na- laplapgis ti likudna? Idi inlansada dagiti ima ken sakana iti kayo a poste sada binaybay-an a nakabitin sadiay bayat a rabrabaken dagiti tattao? Ania ti narikna ti Ama idi nagikkis kenkuana ti dungdungnguenna nga Anak gapu iti napalalo a rigatna? Ania ti narikna ni Jehova idi matayen ni Jesus, ken iti kaunaan a gunda- way sipud pay iti punganay ti sangaparsuaan, awanen ti dung- dungnguenna nga Anak? - Mateo 26:14-16, 46, 47, 56, 59, 67; 27:38-44, 46; Juan 19:1. 9 Ditay mailawlawag dayta. Yantangay makarikna ni Jehova, di- tay kabaelan nga ilawlawag ti saem a sinagabana iti ipapatay ti Anakna. Ti mabalintayo nga ilawlawag ket ti makagapu no apay nga impalubos ni Jehova a mapasamak dayta. Apay nga inanusan 7. Idi nabautisaran ni Jesus, kasano nga inyebkas ni Jehova ti riknana iti Anakna? 8, 9. (a) Ania ti napasaran ni Jesus idi Nisan 14, 33 K.P., ket ania ti epekto dayta iti nailangitan nga Amana? (b) Apay nga impalubos ni Jehova nga ag- sagaba ken matay ti Anakna? 233
234 UMADANIKA KEN JEHOVA ti Ama ti kasta a rikna? Adda nakaskasdaaw nga ipalgak ni Jeho- va kadatayo iti Juan 3:16 - maysa a bersikulo ti Biblia a nakapat- pateg isu a naawagan dayta iti bassit nga Ebanghelio. Kunana: "Ti Dios inayatna ti lubong iti kasta unay isu nga intedna ti bugbug- tong nga Anakna, tapno tunggal maysa a mangwatwat iti pam- mati kenkuana saan koma a madadael no di ket maaddaan iti ag- nanayon a biag." No kasta, inaramid ni Jehova dayta gapu laeng iti daytoy: ayat. Ti sagut ni Jehova - ti panangibaonna iti Anakna tapno agsagaba ken matay para kadatayo - isu ti kadakkelan pay laeng nga ebkas ti ayat. Naibuksilan ti Ayat ti Dios 10 Ania ti kaipapanan ti sao nga "ayat"? Nadeskribir ti ayat kas ti kangrunaan a kasapulan dagiti tattao. Manipud pannakaipas- ngay agingga iti ipapatay, kalkalikaguman dagiti tattao ti ayat, ru- mangpayada gapu iti kinabarana, umresda ken matayda pay ket- di no awan dayta. Nupay kasta, nakaskasdaaw ta narigat nga ibuksilan dayta. Siempre, adu ti maibaga dagiti tattao maipapan iti ayat. Nakaad-adu ti maar-aramid a libro, kanta, ken daniw ma- ipapan iti dayta. Ti resultana ket saan a kanayon a manglawag iti kaipapanan ti ayat. Kinapudnona, nalabes unay ti pannakausar dayta a sao isu nga ad-adda a saanen a matarusan ti pudno a ka- ipapananna. 11 Nupay kasta, nabatad ti isursuro ti Biblia maipapan iti ayat. Kuna ti Expository Dictionary of New Testament Words ni Vine: "Maam-ammo laeng ti ayat babaen kadagiti iparparegtana a tig- nay." Dagiti naisurat iti Biblia nga ar-aramid ni Jehova isuronata- yo iti adu a banag maipapan iti ayatna - ti napalalo a kinadung- ngona kadagiti parsuana. Kas pagarigan, ania pay kadi ti ad-adda a makaibuksil iti daytoy a galad no saan a ti mismo a katan-okan nga ebkas ti ayat ni Jehova a kalkalpas a nadeskribir? Kadagiti su- 10. Ania ti kasapulan dagiti tattao, ket ania ti napasamak iti kaipapanan ti sao nga "ayat"? 11, 12. (a) Sadino ti pakaadalantayo iti adu a banag maipapan iti ayat, ken apay a sadiay? (b) Ania dagiti kita ti ayat a nagminar iti nagkauna a Griego a pagsasao, ket ania a sao para iti "ayat" ti ad-adda a masansan ti pannakau- sarna iti Kristiano a Griego a Kasuratan? (Kitaenyo met ti footnote.) (c) Ania ti a·gape?
"ISU TI IMMUNA A NAGAYAT KADATAYO" maganad a kapitulo, makitatayto ti adu a sabali pay a pagarigan ti pannakaiparangarang ti ayat ni Jehova. Malaksid iti dayta, adda pay maadaltayo manipud kadagiti orihinal a sasao para iti "ayat" a nausar iti Biblia. Iti nagkauna a Griego a pagsasao, adda uppat a sao para iti "ayat." Kadagitoy, ti a·gape ti ad-adda a masansan ti pannakausarna iti Kristiano a Griego a Kasuratan. Awagan day- toy ti maysa a diksionario ti Biblia a "ti kabibilgan a sao a mangi- ladawan iti ayat." Apay? 12 Ti a·gape tuktukoyenna ti ayat nga iwanwanwan ti prinsipio. Gapuna, saan laeng a basta emosional a reaksion iti sabali a tao. Nalawlawa ti saklawenna, pinanunot ken inutob a naimbag dagi- ti pakaibatayanna. Kangrunaanna, di pulos managimbubukodan ti a·gape. Kas pagarigan, kitaenyo manen ti Juan 3:16. Ania "ti lu- bong" nga inayat unay ti Dios isu nga intedna ti bugbugtong nga Anakna? Dayta ti lubong ti sangatauan a mabalin a masubbot. Ramanen dayta ti adu a tattao nga agbasbasol. Ayaten kadi ni Je- hova ti tunggal maysa kas personal a gayyemna, a kas ti panaga- yatna ken matalek nga Abraham? (Santiago 2:23) Saan, ngem siaayat nga idiaya ni Jehova ti kinaimbagna iti amin, uray pay ag- sakripisio iti dakkel. Kayatna nga agbabawi ken agbalbaliw amin a tattao. (2 Pedro 3:9) Adu ti nangaramid iti kasta. Dagitoy ti sira- ragsak nga inawatna kas gagayyemna. 13 Nupay kasta, di umiso ti kapanunotan dagiti dadduma no ma- ipapan iti a·gape. Ipagarupda a dayta a kita ti ayat ket nabaaw ken agpatingga laeng iti panunot. Kinapudnona, ti a·gape masansan a ramanenna ti nabara a personal a panangipateg. Kas pagarigan, inusar ni Juan ti porma ti sao nga a·gape idi insuratna, "Ti Ama ayatenna ti Anak." Dayta kadi nga ayat ket awanan iti nabara a pa- Masansan a mausar iti Kristiano a Griego a Kasuratan ti verbo a phi·leo, a kaipapananna "panangipateg, kinadungngo, wenno panangayat (a kas iti ma- balin a marikna iti nasinged a gayyem wenno kabsat)." Nausar iti 2 Timoteo 3:3 ti porma ti sao nga stor·ge, wenno nasinged nga ayat iti pamilia, tapno ipa- kitana a napalalonto ti pannakapukaw ti kasta nga ayat kadagiti maudi nga al- daw. Saan a nausar iti Kristiano a Griego a Kasuratan ti sao nga eros, wenno romantiko nga ayat iti nagbaetan dagiti di agkasekso, nupay nailawlawag iti Biblia dayta a kita ti ayat. - Proverbio 5:15-20. 13, 14. Ania ti mangipakita a ti a·gape masansan a ramanenna ti nabara a panangipateg? 235
236 UMADANIKA KEN JEHOVA nangipateg? Imutektekantayo ta kinuna ni Jesus, "Ti Ama addaan panagayat iti Anak," nga inusarna ti porma ti sao a phi·leo. (Juan 3:35; 5:20) Ti ayat ni Jehova masansan a ramanenna ti nadung- ngo a panangipateg. Nupay kasta, ti ayatna di pulos dominaran ti gagangay a sentimiento. Dayta nga ayat ket kanayon nga iwan- wanwan dagiti nainsiriban ken nalinteg a prinsipiona. 14 Kas nakitatayon, kasasayaatan, naan-anay, ken makaay-ayo amin a galad ni Jehova. Ngem ti ayat ti kaimnasan kadagita. Day- ta ti kabibilgan a mangyadani kadatayo ken Jehova. Makaparag- sak ta ti met laeng ayat ti kangrunaan a galadna. Kasanotayo nga ammo dayta? "Ti Dios ket Ayat" 15 Adda dinakamat ti Biblia maipapan iti ayat a dina pulos dina- kamat maipapan kadagiti dadduma pay a kangrunaan a galad ni Jehova. Saan a kunaen ti Kasuratan a ti Dios ket pannakabalin wenno ti Dios ket kinahustisia wenno uray pay ti sao a ti Dios ket sirib. Ik-ikutanna dagita a galad, isu ti kangrunaan a gubuayan dagita, ken awan umasping kenkuana no maipapan kadagita a tallo. Ngem adda naun-uneg a banag a nadakamat no maipapan iti maikapat a galad: "Ti Dios ket ayat." (1 Juan 4:8) Ania ti ka- yat a sawen dayta? 16 Ti sao a "Ti Dios ket ayat" ket saan a simple a panamagpada, a kasla ketdin maikuna a, "ti Dios kapadana ti ayat." Ditay ma- balin a baliktaden dayta a sao sa kunaentayo a "ti ayat ket Dios." Natantan-ok nga amang ni Jehova ngem iti di makita a galad. Adda dadduma a Nainkasuratan a sasao nga umasping iti dayta ti panna- kasangalna. Kas pagarigan, "ti Dios ket silaw" ken 'ti Dios maysa . . . a mangi- bus nga apuy.' (1 Juan 1:5; Hebreo 12:29) Ngem masapul a tarusan dagitoy kas pangyaspingan, tangay inyaspingda ni Jehova kadagiti pisikal a banag. Ni Jehova ket mayasping iti lawag, tangay nasantuan ken nalinteg. Awan "sip- nget," wenno kinarugit, kenkuana. Ken mabalin a mayasping iti apuy no iti panangusarna iti pannakabalinna a mangdadael. 15. Ania ti kunaen ti Biblia maipapan iti galad ni Jehova nga ayat, ket apay a naisalsalumina daytoy? (Kitaenyo met ti footnote.) 16-18. (a) Apay a kuna ti Biblia a "ti Dios ket ayat"? (b) Kadagiti amin a par- sua ditoy daga, apay a maikanatad ti tao a mangisimbolo iti galad ni Jehova nga ayat?
"ISU TI IMMUNA A NAGAYAT KADATAYO" Isu ket maysa a persona nga addaan adu a rikna ken galad a saan laeng a ti ayat. Nupay kasta, naibugas unay ken Jehova ti ayat. Gapuna, kuna ti maysa a reperensia maipapan iti daytoy a bersi- kulo: "Ti personalidad wenno pakabuklan ti Dios ket ayat." Iti pakabuklanna, mabalin a panunotentayo a kastoy: Ti pannaka- balin ni Jehova ti mangipalubos kenkuana nga agtignay. Ti kina- hustisia ken siribna ti mangiwanwan iti wagas a panagtignayna. Ngem ti ayat ni Jehova ti manggutugot kenkuana nga agtignay. Ket kanayon nga adda ti ayatna iti wagas a panangusarna iti dad- duma pay a galadna. 17 Masansan a maikuna a ni Jehova ti mismo a personipikasion ti ayat. Gapuna, no kayattayo nga ammuen ti ayat a naibatay iti prinsipio, masapul a maam-ammotayo ni Jehova. Siempre, ma- kitatay met kadagiti tattao daytoy nagpintas a galad. Ngem apay nga adda dayta kadakuada? Idi panawen ti panamarsua, kastoy ti kinuna ni Jehova, nalabit iti Anakna: "Aramidenta ti tao iti la- dawanta, sigun iti langata." (Genesis 1:26) Kadagiti amin a par- sua ditoy daga, dagiti laeng tattao ti makabalin nga agdesision no kayatda ti agayat ket iti kasta matuladda ti nailangitan nga Amada. Laglagipentayo a nagusar ni Jehova iti nadumaduma a parsua a mangisimbolo kadagiti kangrunaan a galadna. Ngem pinili ni Jehova ti katan-okan a parsuana ditoy daga, ti tao, kas simbolo ti kangrunaan a galadna nga isu ti ayat. - Ezequiel 1:10. 18 No agayattayo nga awanan panagimbubukodan, ken naiba- tay iti prinsipio, iyan-anninawtayo ti kangrunaan a galad ni Je- hova. Maitunos dayta iti insurat ni apostol Juan: "No maipapan kadatayo, agayattayo, agsipud ta isu ti immuna a nagayat kada- tayo." (1 Juan 4:19) Ngem kadagiti ania a wagas nga immuna nga inayatnatayo ni Jehova? Ni Jehova ti Nangyun-una 19 Saan a kabbaro ti ayat. Kas pagarigan, ania ti nangtignay ken Jehova tapno irugina ti agparsua? Saan a gapu ta naliday idi ken kasapulanna ti kaduana. Kompleto ken adda aminen a kasapulan ni Jehova, ket awan pagkuranganna a mabalin nga ited ti sabali. Ngem ti ayatna, a maysa nga aktibo a galad, isu ti nangtignay 19. Apay a maikuna a napateg unay ti ayat mainaig iti panamarsua ni Jehova? 237
238 UMADANIKA KEN JEHOVA kenkuana nga agtarigagay a mangiburay iti rag-o ti biag kadagiti nasaririt a parsua a mabalin a mangapresiar iti dayta a sagut. Ti bugbugtong nga Anakna 'ti nangrugian ti panamarsua ti Dios.' (Apocalipsis 3:14) Kalpasanna inusar ni Jehova daytoy a Nasigo a Managobra tapno parsuaenna amin a sabsabali pay a banag, a nangrugi kadagiti anghel. (Job 38:4, 7; Colosas 1:16) Yantangay naparaburan dagitoy a mannakabalin nga espiritu iti wayawaya, saririt, ken rikna, naaddaanda a mismo iti gundaway nga agayat - kadagiti padada nga anghel ken, kangrunaanna, ken Jehova a Dios. (2 Corinto 3:17) Gapuna, nagayatda gapu ta adda immun- una a nagayat kadakuada. 20 Kasta met laeng idi iti sangatauan. Sipud idi punganay, arig- na nabalkut da Adan ken Eva iti ayat. Sadinoman a kitaenda iti Paraiso a taengda idiay Eden, makitada ti pammaneknek iti ayat ti Ama kadakuada. Imutektekantayo ti kuna ti Biblia: "Nangimu- la ni Jehova a Dios iti maysa a minuyongan idiay Eden, a suma- ngo iti daya, ket inkabilna sadiay ti tao a binukelna." (Genesis 2:8) Nakapasiarka kadin iti maysa a hardin wenno parke a talaga a nakapimpintas? Ania ti nangnangruna a nagustuam? Ti uma- naraar a lawag iti sirok dagiti napuskol a kakaykayuan? Dagiti na- kaskasdaaw ti kinapintasna a maris ti sabsabong? Ti kasla mu- sika a daranudor ti waig, dagiti agkankanta a tumatayab, ken sumayengseng nga insekto? Ti ngay ayamuom dagiti kaykayo, prutas, ken sabsabong? Siempre, awan parke itatta a mayasping iti daydi minuyongan ti Eden. Apay? 21 Ni Jehova a mismo ti nangimula iti daydi a hardin! Sigurado a di mailadawan ti kinapintasna. Adda sadiay amin a kayo a ma- kaay-ayo gapu iti kinapintas wenno kinaimas ti bungada. Nag- sayaat ti pannakapadanum daydi a hardin, nalawa, ken nabiag gapu iti makapainteres unay a kinanadumaduma dagiti animal. Adda amin idi a kasapulan da Adan ken Eva a mangparagsak ken mangpennek iti biagda, a pakairamanan ti makapnek a trabaho ken perpekto a panagkakadua. Ni Jehova ti immuna a nangayat kadakuada, ket addaanda iti nasayaat a rason a mangsubad met iti kasta. Ngem dida inaramid dayta. Imbes a siaayat a nagtulnog- 20, 21. Ania ti napasaran da Adan ken Eva a pammaneknek nga inayat ni Je- hova ida, ngem ania ti insubadda?
"ISU TI IMMUNA A NAGAYAT KADATAYO" Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 63:1-11 Kasano koma ti panangipategtayo iti ayat ni Jehova, ket ania a panagtalek ti patauden kadatayo dayta nga ayat? Oseas 11:1-4; 14:4-8 Kadagiti ania a wagas nga impakita ni Jehova ti naamaan nga ayat iti Israel (wenno, Efraim), iti laksid ti ania a rekord ti kinasukirda? Mateo 5:43-48 Kasano nga impakita ni Jehova ti naamaan nga ayat iti sapasap a sangatauan? Juan 17:15-26 Kasano a ti kararag ni Jesus nga agpaay kadagiti pasurot- na ipatalgedna ti ayat ni Jehova kadatayo? da iti nailangitan nga Amada, immalsada kenkuana a buyogen ti panagimbubukodan. - Genesis, kapitulo 2. 22 Anian a makapaladingit dayta ken Jehova! Ngem napukaw kadin ti kinamanagayatna gapu iti daytoy nga iyaalsa? Saan! "Ti naayat a kinamanangngaasina [wenno, "nasungdo nga ayat," footnote iti New World Translation of the Holy Scriptures - With References] ket agingga iti tiempo a di nakedngan." (Salmo 136:1) Gapuna, dagus a pinanggepna ti mangaramid kadagiti naayat a probision a mangsubbot iti asinoman a nasingpet nga annak da Adan ken Eva. Kas nakitatayon, dagidiay a probision ramanenna ti pangsubbot a daton ti dungdungnguenna nga Anak, a nakai- gapuan ti dakkel a panagsakripisio ti Ama. - 1 Juan 4:10. 23 Wen, sipud idi punganay, ni Jehova ti immuna a nangipakita iti ayatna iti sangatauan. Iti di mabilang a wagas, "isu ti immuna a nagayat kadatayo." Ti ayat itandudona ti panagtutunos ken rag-o, isu a di pakasdaawan a nadeskribir ni Jehova kas "ti narag- sak a Dios." (1 Timoteo 1:11) Nupay kasta, tumaud ti napateg a saludsod. Talaga kadi nga ay-ayatennatayo ni Jehova kas indibi- dual? Ti sumaganad a kapitulo ti mangsungbat iti dayta. 22. Kasano a ti reaksion ni Jehova iti iyaalsa idiay Eden pinaneknekanna a nasungdo ti ayatna? 23. Ania ti maysa kadagiti makagapu a naawagan ni Jehova a "ti naragsak a Dios," ket ania a napateg a saludsod ti masungbatan iti sumaganad a kapitulo? 239
K A P I T U L O 2 4 Awan ti 'Makaisina Kadatayo iti Ayat ti Dios' AY-AYATENNAKA kadi a personal ni Jehova a Dios? Dadduma ti umanamong nga ay-ayaten ti Dios ti sapasap a sangatauan, kas kuna ti Juan 3:16. Ngem kinapudnona, kastoy ti panagriknada: 'Dinak pulos ayaten ti Dios kas indibidual.' Uray dagiti pudno a Kristiano mabalin nga adda panagduaduada no dadduma maipa- pan iti dayta. Gapu iti pannakaupay ti maysa a lalaki, naikunana: "Marigatanak unay a mamati a maseknan kaniak ti Dios." Ap- apektarannakayo kadi ti kasta a panagduadua no dadduma? 2 Magagaran ni Satanas a mangipapati kadatayo a dinatay ay- ayaten wenno dinatay ipatpateg ni Jehova a Dios. Pudno, masan- san a sulisogen ni Satanas dagiti tattao babaen ti pananggargari- na kadakuada nga agpasindayag ken agpannakkel. (2 Corinto 11:3) Ngem pagragsakanna met a parigaten dagidiay nakapsut babaen ti panangdadaelna iti panagraemda iti bagida. (Juan 7:47- 49; 8:13, 44) Nangnangruna a pudno daytoy kadagitoy napeggad a "maudi nga aldaw." Adu itatta ti dimmakkel kadagiti pamilia nga "awanan nainkasigudan a panagayat." Dagiti dadduma kana- yon a maipasangoda kadagidiay narungsot, managimbubuko- dan, ken natangken ti uloda. (2 Timoteo 3:1-5) Gapu iti naunday a panagsagaba dagita a tattao iti di nasayaat a pannakatrato, rasis- mo, wenno guranggura, nalabit kombinsidoda a saanda a napa- teg wenno awan ti mangay-ayat kadakuada. 3 No addaanka iti kasta a negatibo a rikna, dika maawanan iti namnama. Adu kadatayo ti di nainkalintegan a mangkonkonde- nar iti bagbagitayo no dadduma. Ngem laglagipem a nairanta ti Sao ti Dios a 'mangpalinteg iti bambanag' ken "pangbalintuag iti 1. Ania a negatibo a rikrikna ti mangap-apektar iti adu a tattao, a pakaira- manan ti sumagmamano a pudno a Kristiano? 2, 3. Siasino ti agtarigagay a mangipapati kadatayo a saantayo a napateg wenno dinatay ay-ayaten ni Jehova, ket kasanotayo a maparmek dayta a ka- panunotan?
AWAN TI 'MAKAISINA KADATAYO ITI AYAT TI DIOS' natibker ti pannakasarikedkedna a bambanag." (2 Timoteo 3:16; 2 Corinto 10:4) Kuna ti Biblia: "Pagtalgedentayto dagiti pusotayo iti sanguananna maipapan iti aniaman a pangkondenaran kada- tayo dagiti pusotayo, agsipud ta ti Dios dakdakkel ngem kadagiti pusotayo ket ammona ti amin a bambanag." (1 Juan 3:19, 20) Usigentayo ti uppat a wagas a panangtulong kadatayo ti Kasura- tan a 'mangpatalged kadagiti pusotayo' nga ay-ayatennatayo ni Jehova. Ipatpategnaka ni Jehova 4 Umuna, direkta nga isuro ti Biblia a matmatmatan ti Dios a napateg ti tunggal maysa kadagiti adipenna. Kas pagarigan, kinu- na ni Jesus: "Saan aya a ti dua a billit-tuleng mailako iti sinsilio a bassit ti pategna? Kaskasdi awan maysa kadakuada ti matnag iti daga a saan nga ammo ni Amayo. Ngem dagiti mismo a buok ti uloyo nabilangda amin. Gapuna dikay agbuteng: napatpategka- yo ngem iti adu a billit-tuleng." (Mateo 10:29-31) Usigem ti kai- papanan dagita a sasao kadagiti agdengdengngeg ken Jesus idi umuna a siglo. 5 Nalabit masdaawtayo no apay a gatangenda idi ti billit-tuleng. Bueno, idi kaaldawan ni Jesus dagiti billit-tuleng ti kalakaan ka- dagiti tumatayab a mailako kas taraon. Imutektekam ta maga- tangda ti dua a billit-tuleng babaen iti sinsilio a bassit ti pategna. Ngem kalpasanna naikuna ni Jesus a no dua a sinsilio ti igatang ti maysa a tao, saan nga uppat no di ket lima a billit-tuleng ti ma- gatangna. Inayonda ti maikalima a tumatayab a kas man la awan a pulos ti pategna. Nalabit saan unay idi a napateg ti kakasta a parsua iti imatang dagiti tattao, ngem kasano ti panangmatmat ti Namarsua kadagita? Kinuna ni Jesus: "Awan uray maysa kadakua- da [uray pay daydiay nainayon] ti malipatan iti sanguanan ti Dios." (Lucas 12:6, 7) Nalabit matarusantayon ti punto ni Jesus. No kasta ti panangipateg ni Jehova iti maysa laeng a billit-tuleng, anian a napatpateg nga amang ti tao! Kas inlawlawag ni Jesus, ammo ni Jehova amin a detalye maipapan kadatayo. Nabilang pay ketdi dagiti mismo a buok ti ulotayo! 4, 5. Kasano a ti pangngarig ni Jesus maipapan kadagiti billit-tuleng ipaki- tana a napategtayo iti imatang ni Jehova? 241
242 UMADANIKA KEN JEHOVA 6 Nabilang dagiti buoktayo? Mabalin nga ipagarup ti dadduma a saan a realistiko ni Jesus iti daytoy. Ngem panunotem laengen ti maipapan iti namnama a panagungar. Sigurado nga am-ammo- natayo unay ni Jehova tapno maparsuanatayo manen! Patpat- gennatayo unay isu a malagipna amin a detalye, a pakairamanan ti genetic code-tayo ken dagiti pakalaglagipan ken kapadasantayo iti amin a tawtawen. No maidilig iti dayta, simple laeng nga ara- mid ti panangbilang kadagiti buoktayo - nga agarup 100,000 ti tumubo iti gagangay nga ulo. Ania ti Tagipatgen ni Jehova Kadatayo? 7 Maikadua, isuro kadatayo ti Biblia no ania ti tagipatgen ni Je- hova kadagiti adipenna. Iti simple a pannao, maragsakan kadagi- ti nasayaat a galadtayo ken kadagiti panagreggettayo. Kinuna ni Ari David ken ni anakna a Solomon: "Amin a puspuso sukimaten ni Jehova, ket tunggal pagannayasan ti pampanunot mailasin- na." (1 Cronicas 28:9) Bayat a sukimaten ti Dios ti binilion a pus- puso dagiti tattao iti daytoy lubong a naranggas ken napnuan iti guranggura, anian a ragsakna no adda makitana a puso a mana- gayat iti talna, kinapudno, ken kinalinteg! Ania ti mapasamak no makasarak ti Dios iti puso a napalalo ti panagayatna kenkuana, a mangikagkagumaan a mangammo kenkuana ken mangiburay iti kasta a pannakaammo kadagiti sabsabali? Kuna ni Jehova kada- tayo a laglagipenna dagidiay mangisarsarita iti maipapan ken- kuana kadagiti sabsabali. Addaan pay ketdi iti "libro a pakalagla- gipan" maipaay iti amin nga "agbuteng ken Jehova ken maipaay kadagidiay mangpampanunot iti naganna." (Malakias 3:16) Na- pateg kenkuana dagita a galad. Maulit-ulit nga inaig ti Biblia ti namnama a panagungar iti memoria ni Je- hova. Kinuna ni matalek a Job ken ni Jehova: "O . . . tapno itudingannak iti nai- keddeng a tiempo ket lagipennak!" (Job 14:13) Tinukoy ni Jesus ti panagungar "amin dagidiay adda kadagiti pakalaglagipan a tanem." Maitutop daytoy gapu ta naan-anay a malagip ni Jehova dagiti natay a panggepna a pagungaren. - Juan 5:28, 29. 6. Apay a masiguradotayo a realistiko ni Jesus idi kunana a nabilang dagiti buok ti ulotayo? 7, 8. (a) Ania ti sumagmamano a galad a pagragsakan ni Jehova a makita bayat a sukimatenna ti puspuso dagiti tattao? (b) Ania ti sumagmamano ka- dagiti trabahotayo a tagipatgen ni Jehova?
"Napatpategkayo ngem iti adu a billit-tuleng" 8 Ania ti sumagmamano a naimbag nga ar-aramid a tagipatgen ni Jehova? Sigurado a mairaman dagiti panagreggettayo a mang- tulad iti Anakna, a ni Jesu-Kristo. (1 Pedro 2:21) Ti maysa a napa- teg a trabaho a tagipatgen ti Dios isu ti panangirakurak iti naim- bag a damag ti Pagarianna. Mabasatayo iti Roma 10:15: "Anian a nagimnas ti saksaka dagidiay mangideklara iti naimbag a damag ti naimbag a bambanag!" Nalabit ditay pampanunoten a "na- gimnas," wenno napintas dagiti nanumo a sakatayo. Ngem ditoy, iladladawanda ti panagregget dagiti adipen ni Jehova a mangika- saba iti naimbag a damag. Dagita a panagregget ket napintas ken napateg amin iti imatangna. - Mateo 24:14; 28:19, 20. 9 Tagipatgen met ni Jehova ti panagibturtayo. (Mateo 24:13) Laglagipem a kayat ni Satanas a tallikudam ni Jehova. Tunggal al- daw a panagtalinaedmo a nasungdo ken Jehova ket maysa ma- nen nga aldaw a nakatulongka a nangsungbat kadagiti pana- ngumsi ni Satanas. (Proverbio 27:11) No dadduma saan a nalaka ti agibtur. Inaldaw nga adda pakasuotan gapu kadagiti proble- ma iti salun-at, parikut iti pinansial, rigat iti emosion, ken daddu- 9, 10. (a) Apay a masiguradotayo a tagipatgen ni Jehova ti panagibturtayo iti laksid ti nadumaduma a pakarigatan? (b) Ania dagiti negatibo a panang- matmat a di pulos panunoten ni Jehova kadagiti matalek nga adipenna?
244 UMADANIKA KEN JEHOVA ma pay a tubeng. Makapaupay met dagiti inanama a maitantan- tan. (Proverbio 13:12) Ad-adda pay a napateg ken Jehova ti pana- gibtur iti laksid ti kakasta a pakarigatan. Dayta ti gapuna a kinid- daw ni Ari David ken ni Jehova nga urnongenna dagiti lua ni David iti 'lalat a botelia,' sa kinunana a buyogen ti panagtalek: "Saanda aya nga adda iti librom?" (Salmo 56:8) Wen, tagipatgen ni Jehova ken malagipna amin a lua ken panagsagaba nga inibtu- rantayo bayat a salsalimetmetantay ti kinasungdotayo kenkuana. Napateg met dagita iti imatangna. 10 Ita, ti pusotayo a mangkonkondenar kadatayo mabalin a su- piatenna ti kasta nga ebidensia ti kinapategtayo iti imatang ti Dios. Mabalin nga ipapilitna nga iyarasaas: 'Ngem nakaad-adu ti ad-adda a mapagulidanan ngem siak. Anian a ladingit ni Jehova no idilignak kadakuada!' Saan nga agidildilig ni Jehova; saan met a nainget unay wenno nakas-ang ti panagpampanunotna. (Gala- cia 6:4) Sisisirib a basaenna ti pusotayo, ket tagipatgenna dagiti naimbag - uray nagbassitan dayta. Arisiten ni Jehova ti Naimbag Manipud iti Dakes 11 Maikatlo, bayat a sukimatennatayo ni Jehova, arisitenna a sia- annad tapno agbirok iti naimbag. Kas pagarigan, idi inkeddeng- na a mapapatay ti intero nga apostata a dinastia ni Ari Jeroboam, imbilinna a maipaayan iti nadayaw a pannakaipumpon ni Abias ti maysa kadagiti annak ti ari. Apay? "Nasarakan kenkuana . . . ti maysa a banag a naimbag maipaay ken Jehova a Dios ti Israel." (1 Ar-ari 14:1, 10-13) Kayariganna, inarisit ni Jehova ti puso day- ta a lalaki ket nakasarak iti "maysa a banag a naimbag" sadiay. Ka- sanoman ti kabassit wenno kinanumo dayta nga imbag, nakita ni Jehova a maikari dayta a maisurat iti Saona. Sinupapakanna pay ketdi dayta, nga impakitana ti maitutop nga asi iti daydiay a miembro ti apostata a sangakabbalayan. 12 Ad-adda pay a positibo a pagarigan ti makita ken ni na- 11. Ania ti maadaltayo maipapan ken Jehova iti panangtamingna iti kaso ni Abias? 12, 13. (a) Kasano nga ipakita ti kaso ni Ari Jehosafat a kitaen ni Jehova ti na- imbag kadatayo uray no makabasoltayo? (b) No maipapan kadagiti naimbag nga aramid ken galadtayo, kasano nga agtignay ni Jehova a kas nadungngo nga Ama?
imbag nga Ari Jehosafat. Idi adda minamaag a naaramidan ti ari, ki- nuna kenkuana ti propeta ni Je- hova: "Gapu itoy adda rurod ma- ibusor kenka manipud persona ni Jehova." Anian a makapada- nag dayta! Ngem saan a nag- patingga sadiay ti mensahe ni Je- hova. Intuloyna: "Nupay kasta, adda naimbag a bambanag a nasara- kan kenka." (2 Cronicas 19:1-3) No kasta, ti nalinteg a pungtot ni Je- hova dina kinullaapan ti panangmat- matna iti naimbag a naaramidan ni Jehosafat. Anian a naiduma kadagiti imperpekto a tattao! No karurodtayo ti sabsabali, adda pagannayasantayo a di mangikankano kadagiti naimbag a naaramidanda. Ket no makabasoltayo, nalabit saantayon a mabigbig dagiti ki- naimbagtayo gapu iti luksaw, bain, ken pannakariknatayo iti basol. Ngem laglagi- pentayo a no pagbabawyantay dagiti basol- tayo ken ikagumaantayo a saanen nga uliten dagita, pakawanennatayo ni Jehova. 13 Bayat a sukimatennaka ni Jehova, ibel- lengna dagita a basol, a kas iti panangibel- leng ti agar-arisit iti balitok kadagiti awan pateg- na a graba. Dagiti met ngay naimbag a galad ken aramidmo? Dagitoy ti "balitok" nga alaenna! Na- kitam kadin ti nadungngo a panangipateg dagi- ti nagannak iti drowing wenno proyekto dagiti annakda idiay eskuelaan, a no dadduma uray na- kabaybayagen dayta ken nalipatanen dagiti an- nakda? Ni Jehova ti Ama nga awan makaartap iti Tagipatgen ni Jehova ti panagibturtayo iti laksid dagiti pakasuotan
246 UMADANIKA KEN JEHOVA kinadungngona. No la ketdi ta agtalinaedtayo a matalek kenkua- na, dina pulos lipaten dagiti nasayaat nga aramid ken galadtayo. Kinapudnona, matmatanna a kinakillo ti pananglipat kadagita, ket pulos a di nakillo ti Dios. (Hebreo 6:10) Arisitennatayo met iti sabali pay a wagas. 14 Palabsen ni Jehova ti kinaimperpektotayo ken kitaenna ti po- sible a pagbalinantayo. Kas panangyilustrar: Dagiti tattao a pa- gay-ayatda dagiti aramid ti arte ikagumaanda a tarimnen dagiti drowing wenno dadduma pay nga aramid a dakkel ti perdina. Kas pagarigan, idiay National Gallery ti London, England, idi na- dadael ti maysa a drowing ni Leonardo da Vinci nga aggatad iti agarup $30 milion gapu ta adda nangpaltog, awan nangisinga- sing a maibelleng koman dayta gapu ta naperdin. Dagus a nairu- gi ti pannakatarimaan dayta nga obra maestra nga agarup 500 ti tawennan. Apay? Gapu ta napateg dayta iti imatang dagiti mana- gayat iti arte. Saan aya a napatpategka ngem iti drowing a naara- mid iti tisa ken uging? Sigurado a napatpategka iti imatang ti Dios - agpapan pay ti kasta unay a pannakadadaelmo gapu iti na- tawid a kinaimperpekto. (Salmo 72:12-14) Ni Jehova a Dios, ti nasigo a Namarsua iti sangatauan, aramidenna ti aniaman a nas- ken tapno maisubli iti kinaperpekto dagiti amin a mangabrasa iti kinadungngona. - Aramid 3:21; Roma 8:20-22. 15 Wen, makita ni Jehova dagiti naimbag kadatayo a nalabit di- tay makita a mismo. Ket bayat nga agserbitayo kenkuana, padak- kelenna dagita a kinaimbag agingga nga agbalintayton a perpek- to. Uray kasano ti panangtrato kadatayo ti lubong ni Satanas, matmatan ni Jehova dagiti matalek nga adipenna kas makaay- ayo, wenno napateg. - Haggeo 2:7; footnote iti New World Trans- lation of the Holy Scriptures - With References. Siaaktibo nga Ipakita ni Jehova ti Ayatna 16 Maikapat, adun ti naaramidan ni Jehova a mangipaneknek iti 14, 15. (a) Apay a ti kinaimperpektotayo dina pulos kullaapan ti panang- matmat ni Jehova kadagiti naimbag kadatayo? Iyilustrarmo. (b) Ania ti ara- miden ni Jehova kadagiti naimbag a galad a masarakanna kadatayo, ket ka- sano ti panangmatmatna iti matalek nga ilina? 16. Ania ti kadakkelan a pammaneknek iti ayat ni Jehova kadatayo, ket kasa- notayo nga ammo a nairanta daytoy a sagut nga agpaay kadatayo a personal?
AWAN TI 'MAKAISINA KADATAYO ITI AYAT TI DIOS' ayatna kadatayo. Sigurado a ti pangsubbot a daton ni Kristo ti ka- bibilgan a sungbat iti kinaulbod ni Satanas nga awan serserbita- yo wenno awan mangipatpateg kadatayo. Ditay koma pulos lip- lipatan a ti nakas-ang nga ipapatay a sinagaba ni Jesus iti kayo a pagtutuokan ken ti nakarkaro a saem nga inibturan ni Jehova iti pannakaimatangna iti ipapatay ti dungdungnguenna nga Anak ket pammaneknek iti ayatda kadatayo. Nakalkaldaang ta adu ti tattao a marigatan a mamati a nairanta daytoy a personal a sagut kadakuada. Ipapanda a dida maikari. Ngem laglagipem a dati nga idaddadanes ni apostol Pablo dagiti pasurot ni Kristo. Kaskasdi, insuratna: 'Ti Anak ti Dios . . . inayatnak ken inyawatna ti bagina maipaay kaniak.' - Galacia 1:13; 2:20. 17 Pinaneknekan ni Jehova ti ayatna kadatayo babaen ti panang- tulongna iti tunggal maysa kadatayo a mangaprobetsar kadagiti pagimbagan ti sakripisio ni Kristo. Kinuna ni Jesus: "Awan ti tao a makaumay kaniak malaksid no ti Ama, a nangibaon kaniak, ti mangyasideg kenkuana." (Juan 6:44) Wen, personal nga iyadani- natayo ni Jehova iti Anakna ken iti namnama a biag nga agnana- yon. Kasano? Babaen iti trabaho a panangasaba, a dumanon iti tunggal maysa kadatayo, ken babaen iti nasantuan nga espiritu- na, nga us-usaren ni Jehova a tumulong kadatayo a mangtarus ken mangyaplikar kadagiti naespirituan a kinapudno iti laksid ti kinakapuy ken kinaimperpektotayo. Gapuna, maikuna ni Jeho- va kadatayo ti kas iti kinunana iti Israel: "Buyogen ti ayat nga agingga iti tiempo a di nakedngan inayatka. Dayta ti makagapu nga inyasidegka babaen ti naayat a kinamanangngaasi." - Jere- mias 31:3. 18 Mabalin a mariknatay ti ayat ni Jehova iti kasingedan a pa- may-an babaen ti pribilehiotayo nga agkararag. Ti Biblia awisen- na ti tunggal maysa kadatayo nga 'agkararag a di agressat' iti Dios. (1 Tesalonica 5:17) Ipangagnatayo. Naawagan pay ketdi iti "Managdengngeg iti kararag." (Salmo 65:2) Saanna nga inted daytoy a saad iti asinoman, uray pay iti mismo nga Anakna. Pa- 17. Kasano nga iyadaninatayo ni Jehova kenkuana ken iti Anakna? 18, 19. (a) Ania ti kasingedan a pamay-an a panangipakita ni Jehova iti ayat- na kadatayo, ket ania ti mangipakita a personal a maseknan iti daytoy? (b) Ka- sano nga ipatalged kadatayo ti Sao ti Dios a dumngeg ni Jehova a buyogen ti pannakipagrikna? 247
248 UMADANIKA KEN JEHOVA nunotem laengen: Idagadag ti Namarsua iti uniberso nga uma- danitayo kenkuana iti kararag, buyogen ti wayawaya ti panagsao. Ket kasano ti panagimdengna? Nalab-ay, nabaaw, ken awan pan- nakaseknanna? Saan. 19 Mannakipagrikna ni Jehova. Ania ti pannakipagrikna? Kinu- na ti maysa a matalek a lakayen a Kristiano: "Ti pannakipagrikna isu ti saem a marikriknam nga adda iti pusok." Talaga kadi a ma- apektaran ni Jehova iti marikriknatayo a saem? Mabasatayo ma- ipapan iti panagsagaba ti ilina nga Israel: "Bayat ti isuamin a pannakaparigatda isu naparigatan." (Isaias 63:9) Saan a basta minatmatan ni Jehova dagiti rigatda; nakipagrikna iti ilina. Ti ki- nakaro ti riknana ket naipakita iti mismo a sasao ni Jehova kada- giti adipenna: "Ti mangsagid kadakayo sagidenna ti bukel ti ma- tak." (Zacarias 2:8) Anian a nagsakit dayta! Wen, makipagrikna ni Jehova kadatayo. No masaktantayo, masaktan met. 20 Dagiti natimbeng a Kristiano dida usaren ti kasta nga ebiden- sia ti ayat ken panangipateg ti Dios kas rason tapno agpannakkel wenno agpasindayagda. Insurat ni apostol Pablo: "Babaen ti di kaikarian a kinamanangngaasi a naited kaniak ibagak iti tunggal maysa kadakayo dita a saanna a panunoten nga ad-adda ti bagi- na ngem iti rebbengna a panangpanunot; no di ket agpanunot tapno maaddaan iti nasimbeng a panagpampanunot, tunggal maysa kas imbunong ti Dios kenkuana a rukod ti pammati." (Roma 12:3) Kastoy ti kuna ti sabali pay a patarus: "Kunaek iti tunggal maysa kadakayo a dina matmatan a nalablabes ti bagina ngem iti agpaypayso a pategna, no di ket rukodenna koma a siti- timbeng ti bagina." (A Translation in the Language of the People, ni Charles B. Williams) Gapuna, nupay tagtagiragsakentayo a naan-anay ti kinamanagayat ti nailangitan nga Amatayo, nasim- beng koma ti panagpampanunottayo ken laglagipentayo a ditay Ipasimudaag ti dadduma a patarus a daydiay mangsagid iti ili ti Dios ket sagsagidenna ti bukodna a mata wenno ti mata ti Israel, saan a ti mata ti Dios. Naiserrek daytoy a biddut babaen ti sumagmamano nga eskriba a nangmat- mat a makainsulto daytoy a bersikulo isu nga inaturda. Ti di umiso a panag- reggetda linibegna ti kauneg ti personal a pannakipagrikna ni Jehova. 20. Ania a di natimbeng a panagpampanunot ti masapul a liklikantayo tap- no matungpaltayo ti balakad iti Roma 12:3?
AWAN TI 'MAKAISINA KADATAYO ITI AYAT TI DIOS' Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 139:1-24 Kasano nga ipakita ti naipaltiing a sasao ni Ari Da- vid nga interesado unay ni Jehova kadatayo kas indibidual? Isaias 43:3, 4, 10 -13 Ania ti panagrikna ni Jehova kadagidiay agser- serbi kas Saksina, ket kasano a nayebkas ti riknana babaen iti ara- mid? Roma 5:6-8 Apay a masiguradotayo a ti kinamanagbasoltayo dina lapdan ti ayat ni Jehova a mangdanon ken manggunggona kada- tayo? Judas 17-25 Kasanotayo a makapagtalinaed iti ayat ti Dios, ket ania dagiti impluensia a makalapped iti panangaramidtayo iti kasta? pulos mateggedan wenno saantayo a pakaikarian ti ayat ti Dios. - Lucas 17:10. 21 Aramiden koma ti tunggal maysa kadatayo ti amin a kabae- lanna a mangiwaksi iti amin a kinaulbod ni Satanas, a pakai- ramanan ti kinaulbod nga awan serserbitayo wenno awan ma- ngipatpateg kadatayo. No sinursuruannaka dagiti kapadasam iti biag tapno matmatam ti bagim kas maysa a nagdakkel a bangen a di maparmek ti naindaklan nga ayat ti Dios, wenno matmatam a nanumo unay dagiti naimbag nga aramidmo ta saan pay ketdi a makita dagiti nasiput a matana, wenno nakaro unay dagiti ba- solmo ta saan pay ketdi a maabbongan ti ipapatay ti napateg nga Anakna, kinaulbod ti naisuro kenka. Iwaksim iti pusom dagita a kinaulbod! Itultuloytay koma nga ipatalged iti pusotayo ti ki- napudno a nayebkas iti naipaltiing a sasao ni Pablo: "Kombinsi- doak nga uray ti ipapatay wenno ti biag wenno dagiti anghel wenno dagiti gobierno wenno ti bambanag nga addan wenno ti bambanag nga umayto wenno dagiti pannakabalin wenno ti ka- ngato wenno ti kauneg wenno ti aniaman a sabali pay a parsua saandatayto a kabaelan nga isina iti ayat ti Dios nga adda ken Kristo Jesus nga Apotayo." - Roma 8:38, 39. 21. Ania dagiti kinaulbod ni Satanas a masapul nga itultuloytayo a supia- ten, ket ania a nadiosan a kinapudno ti itultuloytayo koma nga ipatalged iti pusotayo? 249
K A P I T U L O 2 5 'Ti Nadungngo a Panangngaasi ti Diostayo' ITI katengngaan ti rabii, agsangit ti maysa a maladaga. Agriing a dagus ti ina. Saanen a kas idi ti kinasimbeng ti turogna - si- pud pay idi naipasngay ti anakna. Nasursurona nga ilasin ti nadumaduma a kita ti sangit ti anakna. Gapuna, masansan a maibagana no masapul a pasusuen, sappuyoten, wenno adda sabali a kasapulan ti kappasngay nga anakna. Ngem aniaman ti pagsangitan ti maladaga, agtignay ti ina. Gapu iti ayatna dina maibturan a baybay-an dagiti kasapulan ti anakna. 2 Ti panangngaasi ti ina iti anakna ket maysa kadagiti kadu- dungnguan a rikna nga ammo ti tao. Nupay kasta, adda rik- na a nabilbileg nga amang - ti nadungngo a panangngaasi ti Diostayo a ni Jehova. Ti panangusig iti daytoy makaay-ayo a galad matulongannatayo nga umadani ken Jehova. Usigenta- yo ngarud no ania ti panangngaasi ken no kasano ti panangi- parangarang ti Diostayo iti dayta. Ania ti Panangngaasi? 3 Iti Biblia, adda nasinged a panagkanaig ti panangngaasi (compassion) ken asi (mercy). Adda nadumaduma a Hebreo ken Griego a sasao a mangipasimudaag iti anag a nadungngo a panangngaasi. Kas pagarigan, usigem ti Hebreo a verbo a ra- cham, a masansan a maipatarus nga "ipakitaan iti asi" wenno "maasian." Ilawlawag ti maysa a reperensia a ti verbo a ra- cham "iyebkasna ti nauneg ken nadungngo a pannakarikna iti panangngaasi, a kas iti mariknatayo no makitatay ti kinaka- puy wenno panagsagaba dagidiay patpatgentayo wenno ag- kasapulan iti tulongtayo." Daytoy a Hebreo a termino, nga 1, 2. (a) Ania ti gagangay a reaksion ti ina iti sangit ti anakna? (b) Ania a rikna ti nabilbileg nga amang ngem iti panangngaasi ti ina? 3. Ania ti kaipapanan ti Hebreo a verbo a naipatarus nga "ipakitaan iti asi" wenno "maasian"?
'TI NADUNGNGO A PANANGNGAASI TI DIOSTAYO' inyaplikar ni Jehova iti bagina, ket nainaig iti sao para iti "aa- nakan" ken mabalin a madeskribir kas "nainaan a panangnga- asi." - Exodo 33:19; Jeremias 33:26. 4 Inusar ti Biblia ti rikna ti ina iti anakna tapno isurona ka- datayo ti kaipapanan ti panangngaasi ni Jehova. Iti Isaias 49: 15, mabasatayo: "Mabalinan aya ti asawa a babai a lipatan ti agsussusona iti kasta saanna a kaasian [ra·cham] ti anak ti tianna? Uray dagitoy a babbai makalipatda, ngem siak saan- kanto a malipatan." Dayta a makatukay a deskripsion ipaga- netgetna ti kauneg ti panangngaasi ni Jehova iti ilina. Kasa- no a kasta? 5 Narigat a panunoten a malipatan ti maysa nga ina a paka- nen ken aywanan ti maladagana. Ania koma ngamin ti maara- midan ti maysa a maladaga; kasapulan ti maladaga ti atension ken panangipateg ti inana iti rabii ken aldaw. Nupay kasta, na- kalkaldaang ta masansan a maipadamag ti panangbaybay-a dagiti inna iti annakda, nangnangruna kadagitoy "napeggad a tiempo" a pakakitaan iti kinaawan ti "nainkasigudan a pana- gayat." (2 Timoteo 3:1, 3) "Ngem," kuna ni Jehova, "siak saan- kanto a malipatan." Di agsarday ti nadungngo a panangngaasi ni Jehova kadagiti adipenna. Di matukod ti kinabilegna no idi- lig iti kadudungnguan a nainkasigudan a rikna a mapanunot- tayo - ti gagangay a panangngaasi ti ina iti maladagana. Di pakasdaawan a naikuna ti maysa a komentarista maipapan iti Isaias 49:15: "Daytoy ti maysa kadagiti kabibilgan, no saan nga isu ti kabibilgan nga ebkas ti ayat ni Jehova iti Daan a Tu- lag." 6 Ti kadi nadungngo a panangngaasi ket pakailasinan iti ki- nakapuy? Adu ti imperpekto a tattao a kasta ti panangmatmat- Ngem makapainteres ta iti Salmo 103:13, ti Hebreo a verbo a ra·cham ipa- simudaagna ti panangngaasi ti ama kadagiti annakna. 4, 5. Kasano nga inusar ti Biblia ti rikna ti maysa nga ina iti maladagana tapno isurona kadatayo ti maipapan iti panangngaasi ni Jehova? 6. Kasano ti panangmatmat ti adu nga imperpekto a tattao iti nadungngo a panangngaasi, ngem ania ti ipatalged ni Jehova kadatayo? 251
'TI NADUNGNGO A PANANGNGAASI TI DIOSTAYO' da. Kas pagarigan, ti Romano a pilosopo a ni Seneca, a kapa- nawenan ni Jesus ken agdindinamag idi a kasisiriban idiay Roma, insurona a ti "asi ket maysa a pagkapuyan ti panunot." Itantandudo idi ni Seneca ti Stoicismo, maysa a pilosopia a mangipagpaganetget iti kinatalinaay nga awanan pannakipag- rikna. Ti masirib a tao mabalinna a tulongan dagidiay marigri- gatan, kinuna ni Seneca, ngem dina koma itulok a makarikna iti asi, ta ti kasta a rikna isu ti mangpukaw iti kinatalingen- ngenna. Awanan iti naimpusuan a panangngaasi ti kasta a ma- nagimbubukodan a panangmatmat iti biag. Ngem saan a kas- ta ni Jehova! Iti Saona, ipatalged ni Jehova kadatayo nga isu ket "nadungngo unay iti panagayat ken naasi." (Santiago 5:11) Kas makitatayto, ti panangngaasi ket saan a kinakapuy no di ket maysa a nabileg ken napateg a galad. Usigentayo no kasa- no nga imparangarang ni Jehova dayta, a kas iti naayat a na- gannak. Idi Impakita ni Jehova ti Panangngaasi iti Maysa a Nasion 7 Ti panangngaasi ni Jehova nabatad a makita iti wagas a pa- nangtratona iti nasion ti Israel. Idi ngudo ti maika-16 a sig- lo K.K.P., minilion nga Israelita ti naadipen iti nagkauna nga Egipto, ket napalalo ti pannakaidadanesda sadiay. Dagiti Egip- cio "intultuloyda a pinagbalin a napait ti panagbiagda babaen ti narigat a panangadipen iti [pagaramidan ti] pila nga arga- masa ken ladladrilio." (Exodo 1:11, 14) Gapu iti rigatda, nag- pakpakaasi dagiti Israelita iti tulong ni Jehova. Ania ti reaksion ti Dios nga addaan iti nadungngo a panangngaasi? 8 Natukay ti puso ni Jehova. Kinunana: "Di mapagduaduaan a nakitak ti pannakaparigat ti ilik nga adda idiay Egipto, ket nangngegko ti ikkisda kas imbunga dagidiay mangdagdagdag kadakuada nga agtrabaho; agsipud ta ammok unay dagiti rigat 7, 8. Iti ania a wagas a nagsagaba dagiti Israelita iti nagkauna nga Egipto, ket ania ti reaksion ni Jehova iti panagsagabada? "Mabalinan aya ti asawa a babai a lipatan . . . ti anak ti tianna?" 253
254 UMADANIKA KEN JEHOVA a sagsagabaenda." (Exodo 3:7) Imposible a di maasian ni Je- hova iti ilina bayat a makitana ti panagsagsagabada wenno idi mangngegna dagiti ikkisda. Kas naammuantayo iti Kapitu- lo 24 daytoy a libro, mannakipagrikna a Dios ni Jehova. Ket ti pannakipagrikna - ti abilidad a makarikna iti rigat dagiti sab- sabali - ket nainaig unay iti panangngaasi. Ngem saan laeng a nakipagrikna ni Jehova iti ilina; nagutugot nga agtignay a ma- igapu kadakuada. Kuna ti Isaias 63:9: "Iti ayatna ken iti panna- kipagriknana sinakana ida." Babaen ti "napigsa nga ima," inis- pal ni Jehova dagiti Israelita manipud Egipto. (Deuteronomio 4:34) Kalpasanna, impaayanna ida kadagiti namilagruan a ta- raon ken inyegna ida iti bukodda a nabunga a daga. 9 Saan a nagpatingga sadiay ti panangngaasi ni Jehova. Idi addadan idiay Naikari a Daga, naulit-ulit ti di kinamatalek ti Israel ket nagsagabada gapu iti dayta. Ngem pagammuan ta agbabawi manen dagiti umili ken umawagda ken Jehova. Maulit-ulit nga inispalna ida. Apay? "Agsipud ta narikna- na ti panangngaasi iti ilina." - 2 Cronicas 36:15; Uk-ukom 2: 11-16. 10 Usigem ti napasamak idi kaaldawan ni Jefte. Yantangay ki- naykayat dagiti Israelita ti agserbi kadagiti palso a didios, im- palubos ni Jehova a parigaten ida dagiti Ammonita iti 18 a ta- wen. Idi agangay, nagbabawi dagiti Israelita. Kunaen kadatayo ti Biblia: "Rinugianda nga ikkaten ti ganggannaet a didios iti tengngada ken agserbi ken Jehova, iti kasta ti kararuana di na- kaanus gapu iti pakariribukan ti Israel." (Uk-ukom 10:6-16) Apaman nga imparangarang ti ilina ti napudno a panagbaba- Ti sasao a "ti kararuana di nakaanus" literal a kaipapananna "napaababa ti kararuana; naibusen ti anusna." Kuna ti The New English Bible: "Dinan ma- ibturan a kitaen ti kasasaad ti Israel." Kastoy ti patarus ti Tanakh - A New Translation of the Holy Scriptures: "Dina maanduran dagiti pakarigatan ti Is- rael." 9, 10. (a) Apay a maulit-ulit nga inispal ni Jehova dagiti Israelita idi adda- dan idiay Naikari a Daga? (b) Idi kaaldawan ni Jefte, ania a pakarigatan ti na- ngispalan ni Jehova kadagiti Israelita, ket ania ti nakatignayanna a manga- ramid iti kasta?
'TI NADUNGNGO A PANANGNGAASI TI DIOSTAYO' wi, saanen a maanusan ni Jehova a makita ti panagsagabada. Gapuna, ti Dios ti nadungngo a panangngaasi pinabilegna ni Jefte a mangispal kadagiti Israelita iti im-ima dagiti kabusorda. - Uk-ukom 11:30-33. 11 Ania ti isuro kadatayo ti panangtrato ni Jehova iti nasion ti Israel maipapan iti nadungngo a panangngaasi? Umuna, ma- kitatayo a dayta ket saan a basta pannakipagrikna a mangam- mo iti panagrigat dagiti umili. Lagipem ti ehemplo maipapan iti ina a gapu iti asina matignay a mangipangag iti sangit ti ma- ladagana. Umasping iti dayta, denggen ni Jehova dagiti ikkis ti ilina. Ti nadungngo a panangngaasina ti mangtignay kenkua- na a mangikkat iti sagsagabaenda. Maysa pay, ti panangtrato ni Jehova kadagiti Israelita isurona kadatayo a ti panangngaa- si ket saan a pulos a kinakapuy, yantangay daytoy a nadung- ngo a galad ti nanggutugot kenkuana nga agtignay a sibibileg ken siiinget a maipaay iti ilina. Ngem kadagiti laeng aya adi- penna kas grupo ti pangipakitaan ni Jehova iti panangngaa- sina? Ti Panangngaasi ni Jehova Kadagiti Indibidual 12 Ti Linteg nga inted ti Dios iti nasion ti Israel impakita- na ti panangngaasina kadagiti indibidual. Kas pagarigan, usi- gem ti pannakaseknanna kadagiti napanglaw. Ammo ni Jeho- va a mabalin a tumaud dagiti di mapakpakadaan a kasasaad a mangpapanglaw unay iti maysa nga Israelita. Kasano ti panna- katrato idi dagiti napanglaw? Siiinget nga imbilin ni Jehova kadagiti Israelita: "Dika patangkenen ta pusom wenno agmet- met iti kabsatmo a napanglaw. Di bumurong a mangtedka kenkuana, ket ti pusom rebbeng a saan a naimut iti panang- tedmo kenkuana, agsipud ta maigapu itoy bendisionannakan- to ni Jehova a Diosmo iti tunggal aramidmo." (Deuterono- mio 15:7, 10) Imbilin pay ni Jehova kadagiti Israelita a dida 11. Iti panangtrato ni Jehova kadagiti Israelita, ania ti maadaltayo maipa- pan iti panangngaasi? 12. Kasano a ti Linteg inyanninawna ti panangngaasi ni Jehova kadagiti in- dibidual? 255
256 UMADANIKA KEN JEHOVA anien a naan-anay dagiti igid ti talonda wenno dida piduten ti aniaman a mabati. Dagidiay marigrigat ti mangadas kadagita. (Levitico 23:22; Ruth 2:2-7) Idi sinurot ti nasion daytoy naasi a linteg a maipaay kadagiti napanglaw iti tengngada, saan a kasapulan a makipalpalama dagiti napanglaw iti Israel tapno adda makanda. Saan aya a maysa daydi a nangyanninaw iti nadungngo a panangngaasi ni Jehova? 13 Kasta met itatta, ti naayat a Diostayo maseknan unay kada- tayo kas indibidual. Masiguradotayo a pagaammona unay ti aniaman a rigat a mabalin a mapasarantayo. Insurat ni salmis- ta David: "Dagiti mata ni Jehova situturongda kadagidiay na- linteg, ket dagiti lapayagna situturongda iti panagpatulongda. Ni Jehova asideg kadagidiay nadunor ti pusoda; ket dagidiay a naidagel iti espiritu isalakanna." (Salmo 34:15, 18) Maipa- pan kadagidiay dineskribir dagitoy a sasao, kuna ti maysa a komentarista ti Biblia: "Nadudog ti pusoda ken addaanda iti masmasnaayan nga espiritu, kayatna a sawen, naipababada gapu iti basol, ken awanen ti panagraemda iti bagida; nababa ti panangmatmatda iti bagida, ken awan kompiansada iti mis- mo a pategda." Mabalin nga ipagarup dagita a tattao nga ada- yo unay ni Jehova ken awan a pulos ti pategda tapno masek- nan koma kadakuada. Ngem saan a pudno dayta. Ipasigurado kadatayo dagiti sasao ni David a saan a baybay-an ni Jehova dagidiay "nababa ti panangmatmatda iti bagida." Ammo ti manangngaasi a Diostayo a kadagita a tiempo, ad-adda ti pa- nagkasapulantayo kenkuana, ket asideg kadatayo. 14 Usigem ti maysa a kapadasan. Maysa nga ina idiay Estados Unidos intarayna iti ospital ti anakna nga agtawen iti dua gapu ta kelkelen unay. Kalpasan ti panangeksamen dagiti doktor iti ubing, imbagada iti ina nga agbati pay ti ubing iti ospital iti ag- patnag. Sadino ti nagturogan ti ina iti daydi a rabii? Iti maysa a tugaw iti ospital, a kaabay ti katre ti anakna! Masakit ti anakna, 13, 14. (a) Kasano a ti sasao ni David ipasiguradona a maseknan unay ni Jehova kadatayo kas indibidual? (b) Kasano a mayilustrar a ni Jehova ket asi- deg kadagidiay "nadunor ti pusoda" wenno "naidagel iti espiritu"?
'TI NADUNGNGO A PANANGNGAASI TI DIOSTAYO' ket masapul a dina pampanawan. Sigurado a manamnamata- yo a nadungdungngo pay ti naayat a nailangitan nga Amata- yo! Naparsuatayo ngamin a kaladladawanna. (Genesis 1:26) Kunaen kadatayo dagiti makapikapik a sasao ti Salmo 34:18 a no 'nadunor ti pusotayo' wenno 'naidagel ti espiritutayo,' ni Jehova ket kas iti naayat nga ama, "asideg" - manangngaasi unay ken sidadaan a tumulong. 15 No kasta, kasano ti panangtulong ni Jehova kadatayo kas indibidual? Dina kayat a sawen nga ikkatenna ti pakaigapuan ti panagsagabatayo. Ngem nangaramid ni Jehova iti nagadu a probision para kadagidiay umararaw iti tulongna. Ti Biblia a Saona mangipaay iti praktikal a balakad a makatulong unay. Iti kongregasion, nangipaay ni Jehova kadagiti manangaywan a kualipikado iti naespirituan, a mangikagumaan a mangyan- ninaw iti panangngaasina tapno matulonganda dagiti kapam- matianda. (Santiago 5:14, 15) Kas "Managdengngeg iti kara- rag," itedna ti "nasantuan nga espiritu kadagidiay agdawdawat kenkuana." (Salmo 65:2; Lucas 11:13) Dayta nga espiritu ti mangted kadatayo iti "pannakabalin a nalablabes ngem ti ga- gangay" tapno makapagibturtayo agingga nga ikkaten ti Paga- rian ti Dios dagiti amin a makatuok a parikut. (2 Corinto 4:7) Ditay aya maragsakan kadagitoy a probision? Ditay koma lip- lipatan nga ebkas dagita ti nadungngo a panangngaasi ni Je- hova. 16 Siempre, ti kadakkelan nga ehemplo ti panangngaasi ni Je- hova ket ti panangipaayna iti Daydiay kapatgan kenkuana kas pangsubbot kadatayo. Maysa daydi a naayat a sakripisio ni Je- hova, ket dayta ti nanglukat iti dana para iti pannakaisalakan- tayo. Laglagipentayo a ti naipaay a subbot ket agaplikar kada- tayo a personal. Maitutop ti impadto ni Zacarias, nga ama ni Juan a Mammautisar, a daytoy a sagut intan-okna ti "nadung- ngo a panangngaasi ti Diostayo." - Lucas 1:78. 15. Kasano ti panangtulong ni Jehova kadatayo kas indibidual? 16. Ania ti kadakkelan nga ehemplo ti panangngaasi ni Jehova, ket kasano nga apektarannatayo dayta kas indibidual? 257
258 UMADANIKA KEN JEHOVA No Di Mangngaasi ni Jehova 17 Pampanunotentay kadi nga awan pagpatinggaan ti na- dungngo a panangngaasi ni Jehova? Maisupadi iti dayta, naba- tad nga ipakita ti Biblia a no maipapan kadagiti indibidual a bumusor kadagiti nalinteg a dalanna, maitutop ti di panang- ngaasi ni Jehova kadakuada. (Hebreo 10:28) Tapno matarusan- tayo no apay a kasta ti aramidenna, lagipentayo ti ehemplo ti nasion ti Israel. 18 Nupay maulit-ulit nga inispal ni Jehova dagiti Israelita ka- dagiti kabusorda, idi agangay nagpatingga ti panangngaasina. Daytoy nasubeg nga ili nagdaydayawda kadagiti didiosen, nga impanda pay dagiti makarimon a didiosenda iti mismo a tem- plo ni Jehova! (Ezequiel 5:11; 8:17, 18) Mainayon pay, maba- satayo: "Nagtultuloy nga inang-angawda dagiti mensahero ti pudno a Dios ken inum-umsida ti sasaona ken rinabrabakda dagiti mammadtona, agingga a simged ti pungtot ni Jehova iti ilina, agingga nga awan ti pannakapaimbag." (2 Cronicas 36:16) Dimteng ti tiempo nga awanen ti aniaman nga umiso a pakaibatayan ti panangngaasi kadagiti Israelita, ket ginutugot- da ti nalinteg a panagpungtot ni Jehova. Ania ti resultana? 19 Saanen a maasian ni Jehova iti ilina. Impakaammona: "Sa- anakto a mangipakita iti panangngaasi, wenno uray makarik- na iti aniaman a ladingit, ket saanakto a maasian tapno iliklik ida iti pannakadadael." (Jeremias 13:14) Gapuna, nadadael ti Jerusalem ken ti templona, ket nakautibo idiay Babilonia dagi- ti Israelita. Anian a nakalkaldaang no nakaro ti panagrebelde dagiti managbasol a tattao agingga nga ibusenda ti panang- ngaasi ti Dios! - Un-unnoy 2:21. 20 Itatta met ngay? Saan a nagbaliw ni Jehova. Gapu iti pa- nangngaasina, binilinna dagiti Saksina nga ikasabada ti "na- 17-19. (a) Kasano ti panangipakita ti Biblia nga adda pagpatinggaan ti pa- nangngaasi ni Jehova? (b) Ania ti nakaigapuan ti panagpatingga ti panang- ngaasi ni Jehova iti ilina? 20, 21. (a) Anianto ti mapasamak inton agpatinggan ti panangngaasi ti Dios iti kaaldawantayo? (b) Ania ti naasi a sagut ni Jehova a mausig iti su- maganad a kapitulo?
'TI NADUNGNGO A PANANGNGAASI TI DIOSTAYO' Salsaludsod a Pagmennamennaan Jeremias 31:20 Ania a kinadungngo ti narikna ni Jehova iti ilina, ket ania ti mariknam kenkuana gapu iti daytoy? Joel 2:12-14, 17-19 Ania ti masapul nga aramiden ti ili ni Jehova tap- no maipakitaanda iti panangngaasi, ket ania ti maadaltayo iti day- toy? Jonas 4:1-11 Kasano ti panangisuro ni Jehova ken Jonas iti maysa a leksion maipapan iti kinapateg ti panangngaasi? Hebreo 10:26-31 Apay a ditay mabalin nga abusuen ti panangngaa- si ni Jehova? imbag a damag ti pagarian" iti amin a mapagnaedan a daga. (Mateo 24:14) No mangipangag dagiti nasingpet ti panagpus- pusoda a tattao, tulongan ni Jehova ida a mangtarus iti men- sahe ti Pagarian. (Aramid 16:14) Ngem saan nga agnanayon daytoy a trabaho. Saan a manangngaasi ni Jehova no ipalubos- na nga agtultuloy nga agnanayon daytoy nadangkes a lubong, agraman dagiti kakuykuyogna a rigat ken panagsagaba. Inton dumtengen ti panagpatingga ti panangngaasi ni Jehova, iba- nagnanton ti panangukomna iti daytoy a sistema ti bambanag. Uray kabayatan dayta, agtignayto a maigapu iti panangngaasi - panangngaasi iti 'nasantuan a naganna' ken kadagiti napas- nek nga ad-adipenna. (Ezequiel 36:20-23) Pukawento ni Jehova ti kinadakes ken ipasdekna ti nalinteg a baro a lubong. No ma- ipapan kadagiti nadangkes, kuna ni Jehova: "Ti matak saanto a mangay-ay, saanakto met a mangngaasi. Ti dalanda sigurado nga iyegkonto iti rabaw ti bukodda nga ulo." - Ezequiel 9:10. 21 Agingga a dumteng dayta, mangngaasi ni Jehova kadagiti tattao, uray kadagidiay dandanin madadael. Dagiti managba- sol a tattao a sipapasnek nga agbabawi magunggonaanda iti maysa kadagiti kangrunaan a naasi a sagut ni Jehova - ti pam- makawan. Iti sumaganad a kapitulo, usigentayo ti sumagma- mano kadagiti napintas nga ilustrasion iti Biblia a mangipa- simudaag iti kinanaan-anay ti pammakawan ni Jehova. 259
K A P I T U L O 2 6 Dios a "Sisasagana a Mamakawan" "DAGITI bukodko a biddut limmasatda iti ngatuen ti ulok," kuna ni salmista David. "Kas iti maysa a nadagsen nga awit nadagsen- da unay maipaay kaniak. Nabibinegak ken nailupitlupitak iti na- palalo." (Salmo 38:4, 8) Ammo ni David no kasano kadagsen ti marikna ti maysa no sidsidiren ti konsiensiana gapu iti basol a naaramidna. Ngem nakasarak iti liwliwa maipaay iti mariribukan a pusona. Nabigbigna a nupay kagura ni Jehova ti basol, dina ka- gura ti nakabasol no pudno nga agbabawi ken tallikudanna ti da- kes nga aramidna. Buyogen ti naan-anay a panagtalek a madada- an ni Jehova a mangngaasi kadagiti agbabawi, kinuna ni David: "Sika, O Jehova, . . . sisasagana a mamakawan." - Salmo 86:5. 2 No nakabasoltayo, mabalin nga awitentay met ti mangima- meg a dagsen ti matutuok a konsiensia. Makagunggona ti kastoy a pannakarikna iti panagbabawi. Mabalin a tignayennatayo day- ta a mangaramid kadagiti nasken nga addang tapno mailinteg dagiti bidduttayo. Nupay kasta, adda peggad iti napalalo a pan- nakakonsiensia gapu iti basol. Nalabit ipapilit ti manangkonde- nar a pusotayo a dinatay pakawanen ni Jehova, uray kasano ka- pasnek ti panagbabawitayo. No 'alimonennatayo' ti liday gapu iti basol a naaramidtayo, mabalin a parukmaennatayo ni Satanas, nga ipariknana nga awan pategtayo iti imatang ni Jehova, a ditay maikari nga agserbi kenkuana. - 2 Corinto 2:5-11. 3 Agpayso kadi a kasta ti panangmatmat ni Jehova kadatayo? Saan a pulos! Ti panangpakawan ket maysa nga aspeto ti nain- daklan nga ayat ni Jehova. Iti Saona, ipanamnamana kadatayo a no iparangarangtayo ti napaypayso ken naimpusuan a panagba- bawi, sidadaan a mamakawan. (Proverbio 28:13) Tapno ditay ipa- garup a ditay magun-od ti pammakawan ni Jehova, usigentayo no apay ken no kasano a mamakawan. 1-3. (a) Ania a nadagsen nga awit ti imbaklay ni salmista David, ket kasa- no a nakasarak iti liwliwa maipaay iti mariribukan a pusona? (b) No maka- basoltayo, ania nga awit ti mabalin nga ibaklaytayo kas bungana, ngem ania ti ipanamnama kadatayo ni Jehova?
DIOS A "SISASAGANA A MAMAKAWAN" No Apay a "Sisasagana a Mamakawan" ni Jehova 4 Pagaammo ni Jehova dagiti limitasiontayo. "Pagaammona unay ti pannakapormatayo, a laglagipenna a tapoktayo," kuna ti Salmo 103:14. Dina malipatan a naparsuatayo iti tapok, nga addaan kadagiti pagkurangan, wenno pagkapuyan, gapu iti ki- naimperpekto. Ti sasao nga ammona "ti pannakapormatayo" ipalagipna kadatayo a ti Biblia inyarigna ni Jehova iti agdamda- mili ket datayo dagiti damili a basehas a pinormana. (Jeremias 18:2-6) Ti Naindaklan a Managdamili timbengenna ti panang- tratona kadatayo sigun iti kinarukop ti managbasol a kasasaad- tayo ken ti wagas a panangipangagtayo wenno ditay panangipa- ngag iti panangiwanwanna. 5 Maawatan ni Jehova no kasano kabileg ti basol. Ti Saona des- kribirenna ti basol kas nabileg a puersa a makapapatay ti pa- nangtengngelna iti tao. Kasano kairut ti panangtengngel ti ba- sol? Iti libro a Roma, inlawlawag ni apostol Pablo: Addatayo iti "sidong ti basol," a kas kadagiti soldado nga adda iti babaen ti komandanteda (Roma 3:9); ti basol "nagturay" iti sangatauan a kas maysa nga ari (Roma 5:21); "agtataeng," wenno "agnana- ed," kadatayo (Roma 7:17, 20); kanayon nga agtigtignay kadata- yo ti 'lintegna,' nga ikagkagumaanna a kontrolen ti biagtayo. (Roma 7:23, 25) Anian a nagbileg ti panangtengngel ti basol iti imperpekto a lasagtayo! - Roma 7:21, 24. 6 Gapuna, ammo ni Jehova nga imposible kadatayo ti naan- anay a panagtulnog, uray kasano ti kinapasnektayo nga ag- tulnog kenkuana. Siaayat nga ipanamnamana kadatayo a no dumawattayo iti asina a buyogen ti sibababawi a puso, pakawa- nennatayo. Kuna ti Salmo 51:17: "Dagiti sakripisio iti Dios ket Ti Hebreo a sao a naipatarus a "ti pannakapormatayo" ket nausar met mainaig kadagiti damili a basehas a pinorma ti agdamdamili. - Isaias 29:16. 4. Ania ti malagip ni Jehova maipapan iti pakabuklantayo, ket kasano nga apektaran daytoy ti panangtratona kadatayo? 5. Kasano ti panangdeskribir ti libro a Roma iti nabileg a panangtengngel ti basol? 6, 7. (a) Kasano ti panangmatmat ni Jehova kadagidiay agkalikagum iti asi- na buyogen ti sibababawi a puso? (b) Apay a ditay koma laglag-anen ti asi ti Dios? 261
262 UMADANIKA KEN JEHOVA maysa a naupay nga espiritu; ti puso a nadunor ken naidagel, O Dios, saanmonto nga umsien." Di pulos laksiden, wenno baybay-an, ni Jehova ti puso a "nadunor ken naidagel" gapu iti dagsen ti basol. 7 Ngem kayat kadi a sawen daytoy a mabalintayo a laglag-anen ti asi ti Dios, nga usarentay ti kinaimperpektotayo a pagpambar iti basol? Sigurado a saan! Saan a sentimiento ti mangtigtignay ken Jehova. Adda pagpatinggaan ti asina. Dina pulos pakawa- nen dagidiay sipapakinakem nga agbasbasol, a di mangipak- pakita iti aniaman a panagbabawi. (Hebreo 10:26) Iti sabali a bangir, no adda makitana a sibababawi a puso, sisasagana a mamakawan. Usigentayo itan ti sumagmamano kadagiti nabiag a sasao a nausar iti Biblia a mangdeskribir iti daytoy nakaskas- daaw nga aspeto ti ayat ni Jehova. Kasano ti Kinaan-anay ti Panangpakawan ni Jehova? 8 Kinuna ni agbabbabawi a David: "Ti basolko impudnok ken- ka iti kamaudianan, ket ti biddutko saanko nga inabbongan. . . . Ket sika pinakawanmo ti biddut dagiti basolko." (Salmo 32:5) Ti termino a "pinakawanmo" ket naipatarus manipud iti Hebreo a sao a gagangay a kaipapananna "bagkaten" wenno "awiten." Ti pannakausarna ditoy ipasimudaagna ti panangipa- naw iti "basol, babak, salungasing." No kasta, arigna binagkat ni Jehova dagiti basol ni David sana impanaw dagita. Awan duadua a napalag-anan ni David iti basol nga aw-awitenna. (Salmo 32:3) Makapagtalektay met a naan-anay iti Dios a ma- ngipanaw iti basbasol dagidiay dumawat iti pammakawanna maibatay iti pammatida iti pangsubbot a daton ni Jesus. - Ma- teo 20:28. 9 Nagusar ni David iti sabali pay a nabatad a sasao a mangila- dawan iti pammakawan ni Jehova: "Kas iti kaadayo ti daya ma- nipud iti laud, kasta ti kaadayo ti nangikkatanna kadagiti salu- 8. No ar-arigen, ania ti aramiden ni Jehova no pakawanenna dagiti basolta- yo, ket ania a panagtalek ti ipaay daytoy kadatayo? 9. Kasano kaadayo manipud kadatayo ti pangyadaywan ni Jehova kadagiti basoltayo?
DIOS A "SISASAGANA A MAMAKAWAN" ngasingtayo manipud kadatayo." (Dakami ti nangitaliko; Salmo 103:12, The Amplified Bible) Kasano kaadayo ti daya manipud iti laud? No ar-arigen, ti daya ket kanayon nga adda iti kaaday- wan a mapanunottayo a distansia manipud iti laud; di pulos ag- sabat dagita a dua. Kuna ti maysa nga eskolar a daytoy nga ebkas kaipapananna nga "agingga iti kaadaywan; agingga iti ka- adaywan a mapanunottayo." Ibaga kadatayo ti naipaltiing a sa- sao ni David a no mamakawan ni Jehova, iyadayona kadatayo dagiti basoltayo agingga iti kaadaywan a mapanunottayo. 10 Pinadasmo kadin nga ikkaten ti mansa iti napudaw a pagan- anay? Nalabit uray kasano ti panangikagumaam, agminar latta ti mansana. Imutektekam no kasano ti panangdeskribir ni Je- hova iti panangpakawanna: "Uray no ti basbasolyo kasla koma eskarlata, mapapudawdanto a kasla niebe; uray no nalabagada koma a kasla carmesi a lupot, agbalindanto pay ketdi a kasla delana." (Isaias 1:18) Ti sao nga "eskarlata" ipasimudaagna ti 10. No pakawanen ni Jehova dagiti basoltayo, apay a saantay koman nga ipapan nga awitentayo ti mansa dagita a basol iti unos ti panagbiagtayo? "Ti basbasolyo . . . mapapudawdanto a kasla niebe" 263
264 UMADANIKA KEN JEHOVA narangrang a nalabaga. Ti "carmesi" ket maysa kadagiti tuma- yengteng a kolor ti natinaan a material. (Nahum 2:3) Iti bukod- tayo a panagregget ditay pulos maikkat ti mansa ti basol. Ngem maikkat ni Jehova dagiti basol a kasla eskarlata ken carmesi ket papudawenna dagita a kasla niebe wenno di natinaan a delana. No pakawanen ni Jehova dagiti basoltayo, saantayo nga ipapan nga awitentayo ti mansa dagita a basol iti unos ti panagbiag- tayo. 11 Iti makapikapik a kanta ti panagyaman a pinutar ni Ezekias kalpasan ti pannakaispalna iti makapapatay a sakit, kinunana ken Jehova: "Impuruakmo iti likudam amin a basolko." (Isaias 38:17) Nailadawan ditoy ni Jehova a nangikkat kadagiti basol ti nagbabawi a managbasol sa impuruakna dagita iti likudanna tapno dinan makita wenno madlaw dagita. Sigun iti maysa a re- perensia, mabalin a kastoy ti ideya nga ipasimudaagna: "Pinag- balinmo [dagiti basolko] a kasla saanda a napasamak." Saan aya a makaliwliwa dayta? 12 Iti kari maipapan iti pannakaisubli, inyebkas ni propeta Mi- kias ti pammatina a pakawanen ni Jehova ti nagbabawi nga ili- na: "Siasino ti Dios a kas kenka, . . . a mangpalabas iti salunga- sing ti natda iti tawidna? . . . Ket ipuruakmonto amin dagiti basolda iti kaadalman ti baybay." (Mikias 7:18, 19) Panunotem ti kaipapanan dagita a sasao kadagidiay sibibiag idi tiempo ti Biblia. Mabalin aya a pasublien ti banag a naipuruaken "iti kaadalman ti baybay"? Gapuna, ipakita ti sasao ni Mikias a no mamakawan ni Jehova, ikkatenna a permanente dagiti basol- tayo. 13 Inusar ni Jesus a pangyaspingan dagiti nagpautang ken da- Kuna ti maysa nga eskolar a ti eskarlata ket "permanente wenno di agba- liw a kolor. Saan a maikkat dayta uray malinnaawan, matuduan, malabaan, wenno mabayag a maus-usar." 11. Ania ti kaipapanan ti panangipuruak ni Jehova kadagiti basoltayo iti li- kudanna? 12. Kasano nga impakita ni propeta Mikias a no mamakawan ni Jehova, ik- katenna a permanente dagiti basoltayo? 13. Ania ti kaipapanan ti sasao ni Jesus a "Pakawanennakami kadagiti utang- mi"?
DIOS A "SISASAGANA A MAMAKAWAN" giti nakautang tapno iyilustrarna ti panangpakawan ni Jehova. Indagadag ni Jesus nga ikararagtayo: "Pakawanennakami kada- giti utangmi." (Mateo 6:12) No kasta, kasla utang ti nangyaspi- ngan ni Jesus kadagiti basol. (Lucas 11:4) No nagbasoltayo, 'nakautangtayo' ken Jehova. Maipapan iti kayulogan ti Griego a verbo a naipatarus a 'pakawanen,' kuna ti maysa a reperen- sia: "Lipaten, baybay-an ti utang, babaen ti di panangsingir iti dayta." No mamakawan ni Jehova, arigna lipatennan ti utang a maisingir koma kadatayo. Iti kasta, maliwliwa dagiti agbab- babawi a managbasol. Pulos a di singiren ni Jehova ti utang a linipatnan! - Salmo 32:1, 2. 14 Nadakamat iti Aramid 3:19 ti sabali pay a pannakailada- wan ti panangpakawan ni Jehova: "Agbabawikayo, ngarud, ket agbaw-ingkayo tapno mapunas dagiti basolyo." Ti sao a "mapunas" ket naipatarus manipud iti Griego a verbo a ma- balin a kaipapananna a "punasen, . . . ikkaten wenno da- daelen." Sigun iti dadduma nga eskolar, iladawan daytoy ti panangbura iti insurat ti ima. Kasano a posible daytoy? Naa- ramid iti napaglalaok a karbon, kola, ken danum ti tinta a ga- gangay a maus-usar idi un-unana. Iti di agbayag, no kasta a tinta ti pinagsurat ti maysa a tao, mabalinna a buraen ti insu- ratna babaen ti nabasa nga espongha. Maysa dayta a nag- pintas a panangiladawan iti asi ni Jehova. No pakawanenna dagiti basoltayo, arigna mangala iti espongha sana buraen da- gitoy. 15 No utobentayo dagitoy a nadumaduma a panangiladawan, saan aya a nalawag a kayat ni Jehova a maammuantayo nga isu ket sisasagana a mangpakawan kadagiti basoltayo no la ketdi ta makitana a napudno ti panagbabawitayo? Di rumbeng a maa- maktayo nga amangan no isingirnanto kadatayo dagita a basol iti masanguanan. Daytoy ti ipakita ti sabali pay a banag nga ipalgak ti Biblia maipapan iti naindaklan nga asi ni Jehova: No mamakawan, manglipat. 14. Ania a ladawan ti ipalagip ti sasao a "mapunas dagiti basolyo"? 15. Ania ti kayat ni Jehova a maammuantayo maipapan kenkuana? 265
Kayat ni Jehova a maammuantayo nga isu ket "sisasagana a mamakawan" "Ti Basolda Saankonton a Lagipen" 16 Inkari ni Jehova maipapan kadagidiay adda iti baro a tulag: "Pakawanekto ti biddutda, ket ti basolda saankonton a lagipen." (Jeremias 31:34) Kayat kadi a sawen daytoy a no mamakawan ni Jehova dina malagipen dagiti basol? Saan. Saritaen ti Biblia kada- tayo ti maipapan iti basbasol ti adu a tattao a pinakawan ni Jeho- va, a pakairamanan ni David. (2 Samuel 11:1-17; 12:13) Nalawag nga ammo pay laeng ni Jehova dagiti nagbiddutanda. Naitali- meng a pakagunggonaantayo ti rekord maipapan kadagiti basol- da, kasta met ti panagbabawida ken ti panangpakawan ti Dios ka- dakuada. (Roma 15:4) Ania ngarud ti kayat a sawen ti Biblia no 16, 17. No kuna ti Biblia a lipaten ni Jehova dagiti basoltayo, ania ti kayat- na a sawen, ket apay a kasta ti sungbatmo?
DIOS A "SISASAGANA A MAMAKAWAN" kunana a saanen a "lagipen" ni Jehova dagiti basol dagidiay pa- kawanenna? 17 Saan a basta pananglagip iti napalabas ti ipasimudaag ti Heb- reo a verbo a naipatarus a "lagipen." Kuna ti Theological Word- book of the Old Testament nga "ipasimudaagna ti panangaramid iti maitutop a tignay." Gapuna, iti daytoy nga anag, ti 'panangla- gip' iti basol ramanenna ti panagtignay a maibusor kadagiti na- kabasol. (Oseas 9:9) Ngem no kuna ti Dios a "ti basolda saankon- ton a lagipen," ipaspasiguradona kadatayo a no pinakawannan dagiti nakabasol a nagbabawi, dinanton pagikaruen ida iti masa- nguanan gapu kadagidiay a basol. (Ezequiel 18:21, 22) Gapuna, manglipat ni Jehova iti anag a dina ulit-uliten a lagipen dagiti basoltayo tapno ulit-ulitennatayo nga akusaran wenno dusaen. Saan aya a makaliwliwa a maammuan a mamakawan ken mang- lipat ti Diostayo? Dagiti Ngay Bungana? 18 Ti kadi kinamasindadaan ni Jehova a mamakawan kaipapa- nanna a mailisi ti nagbabawi a nakabasol iti amin a bunga ti di umiso nga inaramidna? Saan a pulos. Ditay maliklikan ti dakes nga ibunga ti basoltayo. Insurat ni Pablo: "Aniaman nga imulmu- la ti maysa a tao, daytoyto met ti apitenna." (Galacia 6:7) Mabalin a sagabaentayo ti bunga dagiti aramidtayo. Dina kayat a sawen a kalpasan ti panangpakawanna, ni Jehova ti mangdidigra kadata- yo. No rumsua dagiti parikut, di koma ipapan ti maysa a Kristia- no, 'Nalabit dusdusaennak ni Jehova gapu kadagiti napalabas a basolko.' (Santiago 1:13) Iti sabali a bangir, dinatay iliklik ni Je- hova iti amin a bunga dagiti di umiso nga aramidtayo. Ti dibor- sio, di matarigagayan a panagsikog, sakit a mayakar babaen ti sekso, pannakapukaw ti talek wenno panagraem - dagitoy ti ma- balin a nakalkaldaang ken di maliklikan nga ibunga ti basol. Lag- lagipem nga uray kalpasan ti panangpakawanna kadagiti basol ni David mainaig kada Bat-seba ken Urias, saan a sinalakniban ni Je- hova ni David kadagiti nakaam-amak a bunga dagiti aramidna. - 2 Samuel 12:9-12. 18. Apay a ti pammakawan dina kayat a sawen a mailiklik ti agbabbabawi a managbasol iti amin a bunga ti di umiso nga aramidna? 267
268 UMADANIKA KEN JEHOVA 19 Mabalin nga adda pay sabali nga ibunga dagiti basoltayo, nangnangruna no nagsagaba dagiti sabsabali gapu kadagiti ina- ramidtayo. Alaentayo a pagarigan ti salaysay iti Levitico kapitu- lo 6. Ilawlawag ditoy ti Linteg Mosaiko ti maipapan iti tao a naka- aramid iti nadagsen a basol gapu ta innalana ti sanikua ti padana nga Israelita babaen ti panagtakaw, panagkikil, wenno panagsa- ur. Naglibak ti nakabasol, a naituredna pay ti nagsapata a siuul- bod. Maysa daytoy a kaso nga agsupadi ti ibagbaga ti agsumba- ngir a dasig. Nupay kasta, idi agangay nakonsiensia ti nagbasol ket impudnona ti basolna. Tapno pakawanen ti Dios, adda pay tallo a banag a masapul nga aramidenna: isublina ti innalana, ag- multa iti biktima iti dagup a 20 porsiento iti gatad dagiti nata- kaw, ken mangipaay iti kalakian a karnero kas daton gapu iti ba- bak. Kalpasanna, kuna ti linteg: "Ti padi masapul a mangaramid iti panangabbong maipaay kenkuana iti sanguanan ni Jehova, ket iti kasta mapakawanto dayta kenkuana." - Levitico 6:1-7. 20 Naasi a probision ti Dios daytoy a linteg. Pagimbagan dayta ti biktima, a ti sanikuana ket naisubli ken sigurado a nabang-aran idi nagpudno met laeng ti nakabasol. Makagunggona met day- toy a linteg iti daydiay tao nga idi agangay ket tinignay ti konsien- siana a mangaklon iti basolna ken mangilinteg iti biddutna. Ki- napudnona, no dina inaramid dayta, saan koma a pinakawan ti Dios. 21 Nupay awantayo iti sidong ti Linteg Mosaiko, ikkannatayo dayta a Linteg iti nauneg a pannakaawat maipapan iti panunot ni Jehova, agraman ti panangmatmatna iti panangpakawan. (Colo- sas 2:13, 14) No naapektaran dagiti sabsabali gapu kadagiti basol- tayo, maragsakan ti Dios no aramidentay ti amin a kabaelantayo a mangilinteg iti biddut. (Mateo 5:23, 24) Mabalin a ramanen daytoy ti panangipudno iti basoltayo, panangaklon iti biddutta- yo, ken panagpadispensar pay ketdi iti biktima. Iti kasta mabalin- tay ti agpakpakaasi ken Jehova maibatay iti daton ni Jesus ket sag- rapentayo ti pammatalged a pinakawannatayon ti Dios. - Hebreo 10:21, 22. 19-21. (a) Kasano a ti linteg a nailanad iti Levitico 6:1-7 ket makagunggona agpadpada iti biktima ken iti nakabasol? (b) No naapektaran dagiti sabsabali gapu kadagiti basoltayo, maragsakan ni Jehova no aramidentayo ti ania?
DIOS A "SISASAGANA A MAMAKAWAN" Salsaludsod a Pagmennamennaan 2 Cronicas 33:1-13 Apay a pinakawan ni Jehova ni Manases, ket ania ti isuro daytoy kadatayo maipapan iti asina? Mateo 6:12, 14, 15 Apay a rumbeng a pakawanentayo dagiti sabsabali no adda maikanatad a pakaibatayan ti panangaramid iti kasta? Lucas 15:11-32 Ania ti isuro kadatayo daytoy a pangngarig maipapan iti kinamasindadaan ni Jehova a mamakawan, ket ania ti panagriknam gapu iti dayta? 2 Corinto 7:8 -11 Ania ti masapul nga aramidentayo tapno pakawanenna- tayo ti Dios? 22 Kas iti asinoman a naayat nga ama, mabalin a mapakuyogan iti maitutop a disiplina ti panangpakawan ni Jehova. (Proverbio 3:11, 12) Ti agbabbabawi a Kristiano mabalin a kasapulan nga ilu- sulosna ti pribilehiona kas panglakayen, ministerial nga adipen, wenno amin-tiempo nga ebanghelisador. Mabalin a nasaem ken- kuana no mapukawna iti sumagmamano a tiempo dagiti pribile- hio nga impatpategna. Ngem, ti kasta a disiplina dina kayat a sawen a di pinakawan ni Jehova ti nagbasol. Masapul a laglagi- pentayo a ti disiplina nga aggapu ken Jehova ket pammaneknek iti ayatna kadatayo. Pagimbagantayo unay ti panangawat ken pa- nangyaplikar iti dayta. - Hebreo 12:5-11. 23 Anian a makapabang-ar a maammuan a ti Diostayo ket "sisa- sagana a mamakawan"! Iti laksid dagiti nagbiddutantayo, ditay koma pulos ipapan a saannatayo a mabalin a kaasian ni Jehova. No pudno nga agbabawitayo, mangaramid kadagiti addang tap- no mailinteg ti biddut, ken sipapasnek nga ikararagtay ti pamma- kawan maibatay iti naiparukpok a dara ni Jesus, naan-anay a makapagtalektayo a pakawanennatayo ni Jehova. (1 Juan 1:9) Tu- ladentay koma ti panangpakawanna iti panangtratotayo iti may- sa ken maysa. Ngamin, no ni Jehova a di agbasol ket siaayat a ma- pakawannatayo, kas managbasol a tattao saan aya a rumbeng nga aramidentay ti amin a kabaelantayo nga agpipinnakawan? 22. Ania ti mabalin a kakuykuyog ti panangpakawan ni Jehova? 23. Apay a ditay koma pulos ipapan a dinatay kaasian ni Jehova, ket apay a rumbeng a tuladentayo ti pammakawanna? 269
K A P I T U L O 2 7 "O Anian a Nagdakkel ti Kinaimbagna!" MAAY-AYATAN ti sumagmamano a nabayagen nga aggagayyem a mangbuybuya iti ilelennek ti init bayat nga addada iti ruar a mangmangan, agkakatawa, ken agsasarita. Iti adayo, kitkitaen ti mannalon ti talonna ket nakaisem agsipud ta nakuyemyem ti tangatang ken agtinnagen ti tudo a mangsibug kadagiti mula- na. Iti sabali a lugar, maragragsakan ti agassawa a makakita iti damo a pannagna ti maladagada. 2 Ammoda man wenno saan, mabembenepisiaran dagita a tat- tao iti maysa a banag - ti kinaimbag ni Jehova a Dios. Sangkai- baga dagiti relihioso a tattao a "naimbag ti Dios." Ad-adda ti panangipaganetget ti Biblia. Kunana: "O anian a nagdakkel ti ki- naimbagna!" (Zacarias 9:17) Ngem agparang a manmano ita ti pudpudno a makaammo iti kaipapanan dagita a sao. Ania aya nga agpayso ti ramanen ti kinaimbag ni Jehova a Dios, ket kasano a daytoy a galad ti Dios apektaranna ti tunggal maysa ka- datayo? Naisangsangayan nga Ebkas ti Ayat ti Dios 3 Kas naipakita iti Biblia, ti kinaimbag kaipapananna ti moral a kinasayaat. No kasta, makunatayo nga aglaplapusanan iti ki- naimbag ni Jehova. Naan-anay a naimbag ti amin a galadna - a pakairamanan ti pannakabalin, kinahustisia, ken siribna. Ngem ti kasayaatan a makunatayo maipapan iti kinaimbag ket maysa dayta nga ebkas ti ayat ni Jehova. Apay? 4 Aktibo ti kinaimbag ken mayebkas dayta babaen ti aramid. Impakita ni apostol Pablo a kadagiti tattao, ad-adda a makaay- ayo dayta ngem iti kinalinteg. (Roma 5:7) Ti nalinteg a tao ma- 1, 2. Kasano ti kinaimbag ti Dios, ket kasano nga ipaganetget ti Biblia day- toy a galad? 3, 4. Ania ti kinaimbag, ket apay a ti kasayaatan a makunatayo maipapan iti kinaimbag ni Jehova ket maysa dayta nga ebkas ti nadiosan nga ayat?
"O ANIAN A NAGDAKKEL TI KINAIMBAGNA!" namnama a simamatalek a tungpalenna dagiti ipaalagad ti lin- teg, ngem saan la a kasta ti aramiden ti naimbag a tao. Sumapul kadagiti pamay-an a mangaramid kadagiti banag a pagimbagan dagiti sabsabali. Kas makitatayto, di pagduaduaan a naimbag ni Jehova iti dayta nga anag. Nalawag nga agubbog ti kasta a kina- imbag iti aglaplapusanan nga ayat ni Jehova. 5 Naisalsalumina met ti kinaimbag ni Jehova. Idi umad-adanin ti ipapatay ni Jesus, adda lalaki nga immasideg ken nagsaludsod kenkuana, nga inawaganna ni Jesus iti "Naimbag a Mannur- suro." Insungbat ni Jesus: "Apay nga awagannak iti naimbag? Awan asinoman a naimbag, malaksid ti maysa, ti Dios." (Marcos 10:17, 18) Mabalin a matikawka iti dayta a sungbat. Apay a tinub- ngar ni Jesus ti lalaki? Saan aya nga agpayso a "Naimbag a Man- nursuro" ni Jesus? 6 Nalawag a ti lalaki inusarna ti sasao a "Naimbag a Mannursu- ro" kas pammasablog. Sieemma nga inturong ni Jesus ti kasta a dayaw iti nailangitan nga Amana, a naimbag iti kangatuan a ru- kod. (Proverbio 11:2) Ngem pinasingkedan met ni Jesus ti may- sa a nauneg a kinapudno. Ni laeng Jehova ti estandarte no ania ti naimbag. Isu laeng ti addaan naan-anay a kalintegan a mangi- keddeng no ania ti naimbag ken dakes. Babaen ti panagsukir ken pannanganda iti bunga ti kayo ti pannakaammo iti naimbag ken dakes, ginandat da Adan ken Eva a gun-oden dayta a kalin- tegan. Saan a kas kadakuada, sipapakumbaba nga impabiang ni Jesus iti Amana ti panangipasdek kadagiti pagalagadan. 7 Maysa pay, ammo ni Jesus a ni Jehova ti gubuayan ti amin a pudpudno a naimbag. Isu ti Mangmangted iti "tunggal naim- bag a sagut ken tunggal naan-anay a rangkap." (Santiago 1:17) Kitaentayo no kasano a maiparangarang ti kinaimbag ni Jehova iti kinaparaburna. Pammaneknek ti Aglaplapusanan a Kinaimbag ni Jehova 8 Mabembenepisiaran dagiti amin a tao iti kinaimbag ni Jeho- 5-7. Apay a nagkedked ni Jesus a maawagan iti "Naimbag a Mannursuro," ket ania a nauneg a kinapudno ti pinasingkedanna? 8. Kasano nga ipakpakita ni Jehova ti kinaimbagna kadagiti amin a tao? 271
Ni Jehova "inikkannakayo kadagiti tudo manipud langit ken kadagiti nabunga a panawen" va. Kuna ti Salmo 145:9: "Ni Jehova naimbag iti isuamin." Ania ti sumagmamano a pagarigan ti kinaimbagna kadagiti amin a tao? Kuna ti Biblia: "Saanna a binay-an nga awan mangsaksi iti bagina iti panagaramidna ti naimbag, nga inikkannakayo kada- giti tudo manipud langit ken kadagiti nabunga a panawen, a pinunnona a naan-anay dagiti pusoyo iti taraon ken ragsak." (Aramid 14:17) Maragsakanka aya a mangnanam iti naimas a ta- raon? Awan koma ti makantayo no saan a gapu iti kinaimbag ni Jehova a nangdisenio iti daga agraman ti awan patinggana a sik- lo ti danum ken dagiti "nabunga a panawen" a mangpataud iti nawadwad a taraon. Saan laeng a kadagidiay agayat kenkuana ti pangipakpakitaan ni Jehova iti kasta a kinaimbag no di pay ket kadagiti amin a tao. Kinuna ni Jesus: "Pagleggakenna ti initna kadagiti nadangkes a tattao ken kadagiti naimbag ket pagtu- duenna kadagiti nalinteg a tattao ken kadagiti nakillo." - Mateo 5:45.
"O ANIAN A NAGDAKKEL TI KINAIMBAGNA!" 9 Adu ti mangtagtagilag-an iti napalalo a kinaparabur a mai- pakpakita iti sangatauan gapu iti agtultuloy a panagraniag ti init, panagtinnag ti tudo, ken gapu kadagiti nabunga a pana- wen. Kas pagarigan, amirisem ti mansanas. Kadagiti kalkalai- nganna ti klimana a paset ti daga, gagangay a prutas daytoy. Ngem makaay-ayo, naimas, natubbog, ken naglaon kadagiti na- pateg a sustansia. Ammom kadi nga iti intero a lubong, adda agarup 7,500 a nagduduma a kita ti mansanas? Nagduduma ti kolorda. Adda nalabaga, kolor balitok, duyaw, ken berde. Nag- duduma met ti kadakkelda. Adda dakdakkel bassit ngem iti ka- lamansi ken adda kas kadakkel ti sua. No iggamam ti nagbassit a bukel ti mansanas, kasla bale awan dayta. Ngem dita nga agtaud 9. Kasano a ti mansanas ipakitana ti kinaimbag ni Jehova? Agtaud iti daytoy bassit a bukel ti maysa a kayo a gubuayan ti taraon ken pagragsakan dagiti tattao iti pinullo a tawen 273
274 UMADANIKA KEN JEHOVA ti maysa kadagiti makaay-ayo unay a kayo. (Kanta ni Solomon 2:3) Kada primavera, kas man la nabalangatan ti kayo ti mansa- nas kadagiti agkakapintas a sabong; sa agbunga kada otonio. Kada tawen - iti las-ud ti aginggat' 75 a tawen - 20 a kahon a mansanas nga agdagsen iti 19 kilo ti tunggal kahon ti kaadu da- giti bunga ti gagangay a kayo ti mansanas! 10 Gapu iti aglaplapusanan a kinaimbagna, inikkannatayo ni Jehova iti bagi a 'nakaskasdaaw ti pannakaaramidna,' nga adda- an kadagiti sentido a nadisenio tapno maapresiartayo dagiti ara- midna ken maayatan kadagita. (Salmo 139:14) Panunotem ma- nen dagiti buya a nadeskribir iti pangrugian daytoy a kapitulo. Ania dagiti makitam a makaparagsak kadagiti kasta a kanito? Ti lumabbasit a pingping ti maay-ayatan nga ubing. Ti panagtin- nag ti tudo iti talon. Dagiti nalabaga, balitok, ken bioleta a ma- ris ti ilelennek ti init. Nadisenio ti mata ti tao a mangilasin iti nasurok a 300,000 a nagduduma a kolor! Ket ti sentidotayo a pagdengngeg mailasinna ti nagduduma a tono ti makaay-ayo a timek, ti palayupoy ti angin a dumalapus kadagiti pinuon ti kayo, ti nakaay-ayat a panagkatawa ti ubing. Apay a kaay-ayota- yo dagiti kasta a buya ken uni? Kuna ti Biblia: "Ti dumdumngeg a lapayag ken ti kumitkita a mata - uray isuda a dua inaramid ni Jehova a mismo." (Proverbio 20:12) Ngem dua laeng a sentido dagita. 11 Ti sentido a pagangot paneknekanna met ti kinaimbag ni Je- hova. Mailasin ti agong ti tao ti agarup 10,000 a nagduduma nga angot. Panunotem ti sumagmamano laeng: ti paboritom a putahe, sabsabong, naregreg a bulbulong, ti apagapaman nga asuk nga aggapu iti paginuduan. Ket babaen ti sentidom a pag- rikna, mariknam ti panagpal-id ti pul-oy iti rupam, ti arakup ti ay-ayatem a mangpatalged iti riknam, ti makapnek a kinalinis ti prutas nga iggemmo. No kumittabka, agkurri ti sentidom a pag- raman. Maayatanka a mangnanam bayat a mailasinmo dagiti raman a patauden ti narikut a kemikal a pakabuklan ti prutas. Wen, adda naimbag a rasontayo nga agdir-i maipapan ken Jeho- va: "Anian a kinaruay ti kinaimbagmo, nga indulinmo maipa- 10, 11. Kasano a dagiti sentido iparangarangda ti kinaimbag ti Dios?
"O ANIAN A NAGDAKKEL TI KINAIMBAGNA!" ay kadagidiay agbuteng kenka!" (Salmo 31:19) Ngem kasano nga 'indulin' ni Jehova ti kinaimbag maipaay kadagiti agbuteng kenkuana? Kinaimbag a Pakagunggonaan iti Agnanayon 12 Kinuna ni Jesus: "Adda a naisurat, 'Ti tao agbiag, saan nga iti tinapay laeng, no di ket iti tunggal sao a rumrummuar iti ngi- wat ni Jehova.' " (Mateo 4:4) Kinapudnona, ad-adda a pagimba- gantayo dagiti naespirituan a probision ni Jehova ngem kada- giti pisikal a banag, gapu ta mangiturong dagita iti biag nga agnanayon. Iti Kapitulo 8 daytoy a libro, naadaltayo nga us- usaren ni Jehova ti pannakabalinna a mangisubli tapno maipas- dek ti naespirituan a paraiso kadagitoy maudi nga aldaw. Ti na- pateg a paset dayta a paraiso isu ti kinawadwad ti naespirituan a taraon. 13 Iti maysa kadagiti napateg a padto ti Biblia maipapan iti pan- nakaisubli, nasirmata ni propeta Ezequiel ti maysa a nabangon manen ken naipadayag a templo. Naggapu iti dayta a templo ti maysa nga ubbog, a lumawlawa ken umad-adalem bayat ti pa- nagayusna agingga a nagbalin a "mamindua ti kadakkelna a na- pegges nga ayus." Nasayaat ti epekto dayta a karayan iti sadino- man a pagayusanna. Iti agsumbangir nga igidna, nagtubo ti amin a kita ti kayo a mangted iti taraon ken agas. Ket ti karayan nangted iti biag ken kinabunga iti naapgad, awanan biag a Na- tay a Baybay! (Ezequiel 47:1-12) Ngem ania ti kaipapanan amin dagita? 14 Ti sirmata kaipapananna nga isubli ni Jehova ti urnosna iti nasin-aw a panagdayaw, kas iladawan ti templo a nakita ni Eze- quiel. Kas iti karayan a naipakita iti sirmata, dagiti probision ti Dios maipaay iti biag ket agayus iti ilina, umadu nga umadu. Manipud idi naisubli ti nasin-aw a panagdayaw idi 1919, ipapa- ayan ni Jehova ti ilina kadagiti mangted-biag a probision. Ka- sano? Bueno, dagiti Biblia, naibatay-Biblia a literatura, dagiti 12. Aniada a probision ni Jehova ti kapapatgan, ken apay? 13, 14. (a) Ania ti nasirmata ni propeta Ezequiel, ket ania ti kaipapanan dayta kadatayo ita? (b) Aniada a mangted-biag a naespirituan a probision ti ipapaay ni Jehova kadagiti matalek nga adipenna? 275
276 UMADANIKA KEN JEHOVA gimong, ken kombension nakatulongda amin a mangidanon iti napapateg a kinapudno iti minilion a tattao. Babaen kadagi- ta a pamay-an, isursuro ni Jehova kadagiti tattao ti maipapan iti kapatgan kadagiti amin a probisionna maipaay iti biag - ti da- ton a pangsubbot ni Kristo, a mangyeg iti nadalus a takder iti saklang ni Jehova ken namnama a biag nga agnanayon kadagi- ti amin a pudpudno nga agayat ken agbuteng iti Dios. Gapuna, kadagitoy maudi nga aldaw, bayat nga agsagsagaba ti lubong iti naespirituan a bisin, sagsagrapen ti ili ni Jehova ti naespirituan a padaya. - Isaias 65:13. 15 Ngem saan nga agsardeng ti panagayus ti karayan a nasirma- ta ni Ezequiel inton manungpal ti agdama a sistema dagiti bam- banag. Imbes ketdi, nabusbuslonto ti panagayusna kabayatan ti Panagturay ni Kristo iti Sangaribu a Tawen. Ket babaen ti Mesia- niko a Pagarian, ipakatto ni Jehova ti naan-anay a pateg ti daton ni Jesus, nga in-inut a pagbalinenna a perpekto dagiti amin a matalek a tattao. Anian a pagrag-oantayto ti kinaimbag ni Je- hova! Dadduma Pay nga Ebkas ti Kinaimbag ni Jehova 16 Saan la a kinaparabur ti ramanen ti kinaimbag ni Jehova. Ki- nuna ti Dios ken Moises: "Siak palabasekto iti sanguanan ti ru- pam ti isuamin a kinaimbagko, ket ideklarakto ti nagan ni Jeho- va iti sanguanam." Kuna pay ti salaysay: "Limmabas ni Jehova iti sanguananna ken indeklarana: 'Jehova, Jehova, maysa a Dios a naasi ken managparabur, nabannayat nga agunget ken naruay iti naayat a kinamanangngaasi ken kinapudno.' " (Exodo 33:19; 34:6) No kasta, adu a nasasayaat a galad ti ramanen ti kinaim- bag ni Jehova. Usigentayo ti dua laeng kadagitoy. Awanen ti nasaysayaat pay nga ebkas ti kinaimbag ni Jehova ngem iti subbot. Kadagiti amin a minilion nga espiritu a parsua a mabalinna a pagpi- lian, ti dungdungnguenna a bugbugtong nga Anak ti pinili ni Jehova a ma- tay gapu kadatayo. 15. Kasanonto nga agayus kadagiti matalek a tattao ti kinaimbag ni Jehova kabayatan ti Panagturay ni Kristo iti Sangaribu a Tawen? 16. Kasano nga ipakita ti Biblia a ti kinaimbag ni Jehova ramanenna ti dad- duma pay a galad, ket ania ti dadduma kadagitoy?
"O ANIAN A NAGDAKKEL TI KINAIMBAGNA!" 17 "Managparabur." Adu ti ipalnaad kadatayo daytoy a galad maipapan iti wagas a pannakilangen ni Jehova kadagiti par- suana. Imbes a nasabrak, awanan pannakipagrikna, wenno na- ulpit, kas masansan nga ar-aramiden dagiti nabileg a tattao, naalumamay ken naanus ni Jehova. Kas pagarigan, kinuna ni Jehova ken Abram: "Itannawagmo dagiti matam, pangngaasim, ket kumitaka manipud iti disso nga ayanmo, agpaamianan ken agpaabagatan ken agpadaya ken agpalaud." (Genesis 13:14) Adu a patarus ti Biblia ti nangikkat iti sao a "pangngaasim." Ngem sigun kadagiti eskolar ti Biblia, ti sasao iti orihinal a Hebreo ira- manna ti maysa a balikas a mamagbalin a kiddaw iti maysa a bilin. Adda dadduma pay nga umasping a kasasaad. (Genesis 31:12; Ezequiel 8:5) Rabakem, inusar ti Soberano iti uniberso ti sao a "pangngaasim" kadagiti nanumo laeng a tattao! Iti lu- bong a gagangay ti kinasabrak, kinadursok, ken kinagubsang, saan kadi a makapabang-ar a panunoten ti kinaparabur ni Jeho- va a Diostayo? 18 "Naruay iti . . . kinapudno." Gagangay ti panagulbod ditoy lubong ita. Ngem palagipannatayo ti Biblia: "Ti Dios saan a maysa a tao tapno agulbod." (Numeros 23:19) Kinapudnona, kuna ti Tito 1:2 a "ti Dios . . . saanna a mabalin ti agulbod." Sa- anna a maaramid dayta ta naimbag unay. No kasta, naan-anay a mapagtalkan dagiti kari ni Jehova; kanayon a matungpal a di bumurong ti saona. Maawagan pay ketdi ni Jehova iti "Dios ti kinapudno." (Salmo 31:5) Saan laeng a di agulbod no di pay ket mangipalpalgak iti naruay a kinapudno. Saan a nalimed wen- no napaidam; imbes ketdi, sipaparabur a lawlawaganna dagiti matalek nga adipenna babaen ti di matukod a siribna. Isuro- Adda naimbag a rason a ti Biblia inaigna ti kinapudno iti lawag. "Ibaon- mo ti silawmo ken ti kinapudnom," inkanta ti salmista. (Salmo 43:3) Ipapa- ay ni Jehova ti nawadwad a naespirituan a lawag kadagidiay situtulok a pai- suro wenno palawlawagan kenkuana. - 2 Corinto 4:6; 1 Juan 1:5. 17. Ania ti kinaparabur, ket kasano nga imparangarang dayta ni Jehova ka- dagiti nanumo laeng nga imperpekto a tattao? 18. Iti ania nga anag a ni Jehova "naruay iti . . . kinapudno," ket apay a ma- kaliwliwa dagita a sasao? 277
278 UMADANIKA KEN JEHOVA na pay ketdi ida nga agbiag a mayannurot kadagiti kinapudno nga ipalpalgakna tapno 'agtultuloy a magnada iti kinapudno.' (3 Juan 3) Kasano a ti kinaimbag ni Jehova apektaranna ti tung- gal maysa kadatayo? 'Agraniag Gapu iti Kinaimbag ni Jehova' 19 Idi a ni Satanas sinulisogna ni Eva idiay minuyongan ti Eden, inrugina babaen ti nasikap a panangdadaelna iti panagta- lek ni Eva iti kinaimbag ni Jehova. Kinuna idi ni Jehova ken Adan: "Manipud iti tunggal kayo iti minuyongan mabalinmo ti agpennek a mangan." Kadagiti rinibu a kayo a nangpapintas iti minuyongan, maysa laeng ti imparit ni Jehova. Ngem imutek- tekam no kasano ti panangidatag ni Satanas iti umuna a salud- sodna ken Eva: "Pudno kadi a kinuna ti Dios a dikay mangan manipud iti tunggal kayo iti minuyongan?" (Genesis 2:9, 16; 3:1) Binallikug ni Satanas ti sasao ni Jehova tapno panunoten ni Eva nga adda naimbag a banag nga ipapaidam ni Jehova. Nakal- kaldaang ta nagkurri ti taktika ni Satanas. Ni Eva, kas kadagiti adu a lallaki ken babbai a simmarsaruno kenkuana, rinugianna a pagduaduaan ti kinaimbag ti Dios, nga isu ti nangted kenkua- na iti amin nga ik-ikutanna. 20 Ammotayo a nakaro unay a ladingit ken riribuk ti inyeg ti kasta a panagduadua. Ipangagtayo ngarud ti sasao ti Jeremias 31:12: "Pudno unay . . . [nga] agraniagdanto gapu iti kinaimbag ni Jehova." Rumbeng a pagrag-oennatayo unay ti kinaimbag ni Jehova. Pulos a ditay koma pagduaduaan ti motibo ti Diostayo, nga aglaplapusanan iti kinaimbag. Sapay koma ta naan-anay nga agtalektayo kenkuana, ta ti laeng pagimbagan dagidiay aga- yat kenkuana ti tarigagayanna. 21 Maysa pay, maragsakantayo no maaddaantayo iti gunda- 19, 20. (a) Kasano nga impamuspusan ni Satanas a dadaelen ti panagtalek ni Eva iti kinaimbag ni Jehova, ket ania ti nagbanaganna? (b) Ania ti rum- beng nga epektona koma kadatayo ti kinaimbag ni Jehova, ken apay? 21, 22. (a) Kadagiti ania a pamay-an a kayatmo a subadan ti kinaimbag ni Jehova? (b) Ania a galad ti masalaysay iti sumaganad a kapitulo, ket kasano a naiduma dayta iti kinaimbag?
"O ANIAN A NAGDAKKEL TI KINAIMBAGNA!" Salsaludsod a Pagmennamennaan 1 Ar-ari 8:54 - 61, 66 Kasano nga inyebkas ni Solomon ti panagyaman- na iti kinaimbag ni Jehova, ket ania ti epekto dayta kadagiti Israelita? Salmo 119:66, 68 Kasano nga iyanninaw dagiti kararagtayo ti tarigagay a mangtulad iti kinaimbag ni Jehova? Lucas 6:32-38 Ania ti makatulong a manggutugot kadatayo a mangtu- lad iti kinaparabur ni Jehova? Roma 12:2, 9, 17-21 Kasanotay a maipakita ti kinaimbag iti inaldaw a panagbiagtayo? way a makisarita kadagiti dadduma maipapan iti kinaimbag ti Dios. Maipapan iti ili ni Jehova, kuna ti Salmo 145:7: "Iti pannakadakamat ti kinaruay ti kinaimbagmo agyesngawdan- to." Iti panagbiagtayo, inaldaw a magunggonaantayo iti kina- imbag ni Jehova. Apay a dimo iyugali ti agyaman ken Jehova iti inaldaw gapu iti kinaimbagna, nga aginggat' mabalin es- pesipiko a dakamatem no ania dayta a banag? Ti panang- pampanunot iti dayta a galad, inaldaw a panagyaman ken Je- hova gapu iti dayta, ken panangisarsarita iti dayta kadagiti sabsabali tulongannatayo a mangtulad iti naimbag a Diosta- yo. Ket bayat nga ikagumaantayo ti agaramid iti naimbag, kas ken Jehova, ad-adda a sumingedtayo kenkuana. Insurat ni la- kay idin nga apostol Juan: "Dungdungnguen, agbalinka a tu- mutulad, saan nga iti dakes, no di ket iti naimbag. Ti agara- mid iti naimbag nagtaud iti Dios." - 3 Juan 11. 22 Nainaig met ti kinaimbag ni Jehova iti dadduma pay a galad. Kas pagarigan, ti Dios ket "naruay iti naayat a ki- namanangngaasi," wenno nasungdo nga ayat. (Exodo 34:6) Ad-adda nga espesipiko ti nakaiturongan daytoy a galad ngem iti kinaimbag, ta ipakpakita dayta ni Jehova a nang- nangruna kadagiti matalek nga adipenna. Iti sumaganad a kapitulo, maadaltayo no kasanona nga iparparangarang day- ta a galad. 279
K A P I T U L O 2 8 "Siksika ti Nasungdo" SAAN a karkarna ken Ari David ti kinagulib. Dimteng ti tiempo a nariribuk ti turayna gapu iti pananggulib, a dagiti mismo a kailianna ti nagkukumplot a maibusor kenkuana. Maysa pay, ti nangliput ken David ket dadduma kadagidiay namnamaenta- yo koma a kasisingedan a kakaduana. Usigentayo ni Mical, ti immuna nga asawa ni David. Idi damo, "nagayat ken David," ket sigurado a sinuportaranna dagiti annongen ni David kas ari. Nupay kasta, idi agangay "rinugianna nga umsien iti puso- na," nga imbilangna pay ni David a kas iti "maysa kadagiti ka- waw ti panagul-ulona a tattao." - 1 Samuel 18:20; 2 Samuel 6: 16, 20. 2 Kasta met ti personal a mamalbalakad ken David, a ni Ahi- tofel. Maipatpateg idi ti patigmaanna, a kas man la direkta a sao ni Jehova. (2 Samuel 16:23) Ngem idi agangay, nagbalin a traidor daytoy a pagtalkan ken timmipon iti organisado nga iyaalsa ken David. Ket siasino ti promotor iti dayta a kumplot? Ni Absalom, ti mismo nga anak ni David! Dayta a nasikap a mananggundaway 'intultuloyna nga inagaw ti puso dagiti tat- tao ti Israel,' nga impabigbigna ti bagina kas karibal nga ari. Kimmaro unay ti iyaalsa ni Absalom isu a napilitan ni Ari Da- vid a pumanaw tapno ikaluyana ti biagna. - 2 Samuel 15:1-6, 12-17. 3 Awan kadi ti nagtalinaed a nasungdo ken David? Iti amin a pakarigatanna, ammo ni David nga adda nasungdo kenkuana. Siasino? Awan sabali no di ni Jehova a Dios. "Iti daydiay na- sungdo agtignaykanto a sisusungdo," kinuna ni David maipa- pan ken Jehova. (2 Samuel 22:26) Ania ti kinasungdo, ket ka- sano nga impakita ni Jehova ti katan-okan nga ulidan daytoy a galad? 1, 2. Apay a maikuna a saan a karkarna ken Ari David ti kinagulib? 3. Ania ti ninamnama ni David?
Naawagan ti bulan a matalek a saksi, ngem dagiti laeng adda panunotna a sibibiag a parsua ti pudno a makayanninaw iti kinasungdo ni Jehova Ania ti Kinasungdo? 4 Ti "kinasungdo" a nausar iti Hebreo a Kasuratan ket kinama- nangngaasi a siaayat a dumket iti maysa a banag ken saan a pu- manaw agingga a matungpal ti panggepna iti dayta a banag. Saan laeng a kinamatalek ti ramanen dayta. Ngamin, mabalin a matalek ti maysa a tao gapu laeng iti annongen. Maisupadi iti dayta, ti kinasungdo ket nairamut iti ayat. Maysa pay, ti sao a "matalek" mabalin a mayaplikar kadagiti awan biagna a banag. Kas pagarigan, ti salmista inawaganna ti bulan kas "maysa a ma- talek a saksi kadagiti tangatang" gapu iti patinayon a panagpa- rangna iti rabii. (Salmo 89:37) Ngem saan a mabalin a kunaen a nasungdo ti bulan. Apay? Gapu ta ti kinasungdo ket maysa nga ebkas ti ayat - banag a di maipakita dagiti awan biagna a banag. 5 Iti Nainkasuratan nga anagna, ti kinasungdo ket nadungngo. Ti mismo a pannakaiparangarangna ti mangipasimudaag nga adda relasion iti nagbaetan daydiay tao a mangipakpakita iti dayta a galad ken iti daydiay pangipakpakitaanna. Saan nga ag- baliwbaliw ti kasta a kinasungdo. Saan a kasla kadagiti dalluyon Makapainteres ta ti sao a naipatarus a "sisusungdo" iti 2 Samuel 22:26 ket naipatarus iti dadduma pay a teksto kas "naayat a kinamanangngaasi" wenno "nasungdo nga ayat." 4, 5. (a) Ania ti "kinasungdo"? (b) Kasano a ti kinasungdo naiduma iti ki- namatalek?
282 UMADANIKA KEN JEHOVA ti baybay nga idurduron ti agbaliwbaliw nga angin. Iti kasum- bangirna, ti kinasungdo, wenno nasungdo nga ayat, ket naan- dur ken nabileg a mangparmek kadagiti karirigatan a tubeng. 6 Agpayso, manmano ti mangiparparangarang iti kasta a kina- sungdo itatta. Kaaduanna, dagiti nasinged a kakadua ket "agan- nayas a mamagsisina iti maysa ken maysa." Nakaad-adu ti ma- damdamagtayo nga assawa a mangpanaw kadagiti assawada. (Proverbio 18:24; Malakias 2:14-16) Agraraira ti kinagulib isu a maikunatay met ti kas iti kinuna ni propeta Mikias: "Daydiay nasungdo napukaw iti daga." (Mikias 7:2) Nupay masansan a di iparparangarang dagiti tattao ti naayat a kinamanangngaasi, na- isangsangayan unay ti kinasungdo ni Jehova. Kinapudnona, ti kasayaatan a wagas a panangammo iti eksakto a kaipapanan ti kinasungdo ket babaen ti panangusig no kasano nga impakita ni Jehova daytoy naindaklan nga aspeto ti ayatna. Ti Awan Kaaspingna a Kinasungdo ni Jehova 7 Kuna ti Biblia maipapan ken Jehova: "Siksika ti nasungdo." (Apocalipsis 15:4) Kasano a kasta? Saan aya nga adda dagiti tiem- po nga imparangarang nga agpadpada dagiti tattao ken anghel ti naisangsangayan a kinasungdo? (Job 1:1; Apocalipsis 4:8) Ket ni ngay Jesu-Kristo? Saan aya nga isu ti kangrunaan a 'nasung- do' iti Dios? (Salmo 16:10) No kasta, kasano a makuna a ni Jeho- va ti kakaisuna a nasungdo? 8 Umuna iti amin, laglagipentayo a ti kinasungdo ket maysa nga aspeto ti ayat. Yantangay "ti Dios ket ayat" - nga isu ti mismo a personipikasion daytoy a galad - siasino pay koma ti ad-adda a naan-anay a makaipakita iti kinasungdo no saan a ni Jehova? (1 Juan 4:8) Agpayso, mabalin nga iyanninaw dagiti anghel ken tattao dagiti galad ti Dios, ngem ni Jehova laeng ti nasungdo iti superlatibo nga anag. Yantangay isu "ti Kadaanan iti Al-aldaw," nabaybayagen ti panangipakitana iti naayat a kinamanangnga- asi no idilig iti asinoman a parsua ditoy daga wenno idiay langit. 6. (a) Kasano a manmano ti tattao a mangiparparangarang iti kinasungdo, ket kasano a naipakita daytoy iti Biblia? (b) Ania ti kasayaatan a wagas a pa- nangammo iti kaipapanan ti kinasungdo, ken apay? 7, 8. Kasano a makuna a ni Jehova ti kakaisuna a nasungdo?
"SIKSIKA TI NASUNGDO" (Daniel 7:9) Gapuna, ni Jehova ti mismo a ladawan ti kinasung- do. Iparparangarangna daytoy a galad iti wagas a di maartapan ti asinoman a parsua. Usigentayo ti sumagmamano a pagarigan. 9 "Nasungdo [ni Jehova] iti amin nga ar-aramidna." (Salmo 145:17) Iti ania a wagas? Sumungbat ti Salmo 136. Adu ti nada- kamat sadiay a panangisalakan ni Jehova, a pakairamanan ti na- kaskasdaaw a pannakaispal dagiti Israelita iti Nalabaga a Baybay. Makapainteres ta naipaganetget ti kada bersikulo daytoy a sal- mo iti kastoy a sasao: "Ta ti naayat a kinamanangngaasina [wen- no, kinasungdo] ket agingga iti tiempo a di nakedngan." Nai- raman daytoy a salmo iti Salsaludsod a Pagmennamennaan iti panid 289. Bayat a basaem dagita a bersikulo, masdaawkanto gapu iti adu a wagas a panangipakita ni Jehova iti naayat a kina- manangngaasi iti ilina. Wen, ipakpakita ni Jehova ti kinasungdo kadagiti matalek nga adipenna babaen ti panangipangagna ka- dakuada no dumawatda iti tulong ken babaen ti panagtignayna iti naituding a tiempo. (Salmo 34:6) Saan a kumapuy ti nasung- do nga ayat ni Jehova kadagiti adipenna no la ketdi ta agtalina- edda a nasungdo kenkuana. 10 Mainayon pay, ipakpakita ni Jehova ti kinasungdo kadagiti adipenna babaen ti panagtalinaedna a napudno kadagiti pagala- gadanna. Saan a kas iti dadduma a tattao nga agbaliwbaliw ti pa- nangmatmatda, nga iwanwanwan laeng ti panagpagus ken sen- timiento, saan nga agbaliwbaliw ti panangmatmat ni Jehova iti naimbag ken dakes. Iti las-ud ti adu a milenio, di nagbaliw ti panangmatmatna kadagiti banag a kas iti espiritismo, idolatria, ken pammapatay. "Uray iti kinalakay ti maysa siak met laeng Daydiay," kinunana babaen ken mammadtona nga Isaias. (Isa- ias 46:4) Gapuna, makapagtalektayo a magunggonaantayo ba- baen ti panangsurot kadagiti nalawag a moral a pagalagadan a masarakan iti Sao ti Dios. - Isaias 48:17-19. 11 Ipakpakita met ni Jehova ti kinasungdo babaen ti pa- 9. Kasano a "nasungdo [ni Jehova] iti amin nga ar-aramidna"? 10. Kasano nga ipakpakita ni Jehova ti kinasungdo no maipapan kadagiti pagalagadanna? 11. Mangtedka kadagiti pagarigan a mangipakita a matalek ni Jehova kada- giti karina. 283
284 UMADANIKA KEN JEHOVA nangtungpalna kadagiti karina. No adda ipadtona, mapasamak dayta. Gapuna, kinuna ni Jehova: "Ti saok a rummuar manipud iti ngiwatko . . . saanto nga agsubli kaniak nga awanan kadagi- ti nagbanagan, no di ket sigurado nga aramidennanto daydiay pagragsakak, ket sigurado nga agballiginto iti banag a nangiba- onak iti dayta." (Isaias 55:11) Babaen ti panangsalimetmetna iti saona, ipakpakita ni Jehova ti kinasungdo iti ilina. Dina pagga- garen ida a mangpadaan iti banag a dina panggep nga arami- den. Awan pakapilawanna ti reputasion ni Jehova no maipapan iti daytoy isu a nakuna ni adipenna a Josue: "Awan uray maysa a kari a napaay manipud iti isuamin a naimbag a kari nga ina- ramid ni Jehova iti balay ti Israel; pimmudnoda amin." (Josue 21:45) No kasta, makapagtalektayo a ditayto pulos maupay gapu iti pannakapaay ni Jehova a mangtungpal kadagiti karina. - Isa- ias 49:23; Roma 5:5. 12 Kas nadakamaten, kuna ti Biblia kadatayo a ti naayat a ki- namanangngaasi ni Jehova "ket agingga iti tiempo a di naked- ngan." (Salmo 136:1) Kasano a kasta? Ti maysa, permanente ti panangpakawan ni Jehova kadagiti basol. Kas naisalaysay iti Ka- pitulo 26, saanen a lagipen ni Jehova dagiti napalabas a biddut ti tao a napakawanen. Yantangay "amin nagbasol ken agkurang iti dayag ti Dios," agyamantayo koma amin gapu ta ti naayat a kinamanangngaasi ni Jehova ket agingga iti tiempo a di naked- ngan. - Roma 3:23. 13 Ngem maikuna met iti sabali pay nga anag a ti naayat a kina- manangngaasi ni Jehova ket agingga iti tiempo a di nakedngan. Kuna ti Saona a daydiay nalinteg "sigurado nga agbalinto a kas iti kayo a naimula iti igid dagiti pagayusan ti danum, a mangipa- ay iti bukodna a bunga iti panawenna ket dagiti bulongna saan a malaylay, ket ti isuamin nga aramidenna agballiginto." (Salmo 1:3) Rabakem ti maysa a narukbos a kayo a di pulos malaylay da- giti bulongna! Umasping iti dayta, no pudpudno a pagragsakan- tayo ti Sao ti Dios, agbalinto a naunday, natalna, ken nabunga ti biagtayo. Agnanayon dagiti bendision a sisusungdo nga ipaay ni Jehova kadagiti matalek nga adipenna. Pudno unay, iti nalinteg 12, 13. Kadagiti ania a wagas a ti naayat a kinamanangngaasi ni Jehova ket "agingga iti tiempo a di nakedngan"?
"SIKSIKA TI NASUNGDO" a baro a lubong nga iyeg ni Jehova, sagrapento ti natulnog a sa- ngatauan ti naayat a kinamanangngaasina agingga iti tiempo a di nakedngan. - Apocalipsis 21:3, 4. Ni Jehova "Saannanto a Panawan Dagidiay Nasungdona" 14 Naynay nga imparangarang ni Jehova ti kinasungdona. Yan- tangay perpekto ken di agbaliwbaliw ni Jehova, di pulos agkupas ti kinasungdona kadagiti matalek nga adipenna. Insurat ti sal- mista: "Maysaak idi nga agtutubo, kasta met a limmakayakon, ket kaskasdi a saanak a nakakita iti asinoman a nalinteg a naan- anay a nabaybay-an, wenno uray dagiti putotna nga agsapsapul iti tinapay. Ta ni Jehova ket managayat iti kinahustisia, ket saan- nanto a panawan dagidiay nasungdona." (Salmo 37:25, 28) Pud- no, yantangay isu ti Namarsua, maikari ni Jehova a dayawentayo. (Apocalipsis 4:11) Nupay kasta, gapu ta nasungdo ni Jehova, na- pateg kenkuana ti kinamatalektayo. - Malakias 3:16, 17. 15 Gapu iti naayat a kinamanangngaasina, maulit-ulit ti pa- nangtulong ni Jehova iti ilina no maipasangoda iti pakariga- tan. Kuna ti salmista kadatayo: "Saluadanna dagiti kararua da- gidiay nasungdona; iti ima dagidiay nadangkes ispalenna ida." (Salmo 97:10) Usigentayo ti panangtratona iti nasion ti Israel. Kalpasan ti namilagruan a pannakaispal dagiti Israelita iti Nala- baga a Baybay, inkantada ken Jehova: "Sika iti naayat a kina- manangngaasim [wenno, "nasungdo nga ayat," footnote iti New World Translation of the Holy Scriptures - With References] inda- lanmo ti ili a binawim." (Exodo 15:13) Ti pannakaispalda idiay Nalabaga a Baybay ket nabatad nga ebkas ti naayat a kinasung- do ni Jehova. Gapuna, kinuna ni Moises kadagiti Israelita: "Saan a gapu ta dakayo ti kaaduan iti umili kadagiti amin nga ili nga impakitaannakayo ni Jehova iti panagayat iti kasta pinilinaka- yo, ta dakayo ti kababassitan kadagiti amin nga ili. No di ket gapu iti panagayat kadakayo ni Jehova, ken gapu iti panangsali- metmetna iti sinapataan a sasao nga insapatana kadagidi amma- 14. Kasano nga ipakpakita ni Jehova ti apresasion iti kinasungdo dagiti adi- penna? 15. Ilawlawagmo no kasano a naiparangarang ti kinasungdo ni Jehova iti pannakilangenna iti Israel. 285
286 UMADANIKA KEN JEHOVA yo, a ni Jehova inruarnakayo babaen ti napigsa nga ima, tapno masubbotnaka manipud balay dagiti adipen, manipud ima ni Faraon nga ari ti Egipto." - Deuteronomio 7:7, 8. 16 Siempre, kas maysa a nasion saan a naipakita dagiti Israelita ti panagyamanda iti naayat a kinamanangngaasi ni Jehova, ta- ngay kalpasan ti pannakaispalda "nagtultuloyda a nagbasol nga ad-adda pay maikaniwas [ken Jehova] babaen ti panagrebelde iti Kangatuan." (Salmo 78:17) Iti panaglabas dagiti siglo, maulit-ulit nga immalsada, nga insukatda ni Jehova kadagiti didiosen ken napaganuan nga ar-aramid a nangtulaw laeng kadakuada. Kaskas- di, saan a dinadael ni Jehova ti tulagna. Imbes ketdi, babaen ken propeta Jeremias, kiniddaw ni Jehova iti ilina: "Agsublika, O ma- naglikud nga Israel . . . Saankonto a pagdissuen ti rupak a siuunget kadakayo, ta nasungdoak." (Jeremias 3:12) Nupay kasta, kas nai- pakita iti Kapitulo 25, saan a natignay nga agbalbaliw ti kaaduan kadagiti Israelita. Kinapudnona, "nagtultuloy nga inang-angaw- da dagiti mensahero ti pudno a Dios ken inum-umsida ti sasaona ken rinabrabakda dagiti mammadtona." Ania ti imbungana? Ka- maudiananna, "simged ti pungtot ni Jehova iti ilina, agingga nga awan ti pannakapaimbag." - 2 Cronicas 36:15, 16. 17 Ania ti maadaltayo iti daytoy? A ti kinasungdo ni Jehova ket naan-anay ken saan met a maallilaw. Agpayso, ni Jehova ket "na- ruay iti naayat a kinamanangngaasi," ken maragsakan a mangi- pakita iti asi no adda pakaibatayanna. Ngem ania ti aramidenna no saanen a mailinteg ti kinadakes ti managbasol? Iti kasta a ka- sasaad, suroten ni Jehova dagiti mismo a nalinteg a pagalaga- danna ket ipatawna ti nainget a panangukom. Kas naibaga ken Moises, "nikaanoman saanto a mangipaay [ni Jehova] iti panna- kailaksid iti dusa." - Exodo 34:6, 7. 18 Maysa met nga ebkas ti kinasungdo ti panangdusa ti Dios ka- 16, 17. (a) Ania a nakaro a kinaawan panagyaman ti impakita dagiti Israe- lita, ngem kasano nga impakita ni Jehova ti asi kadakuada? (b) Kasano nga impakita ti kaaduan nga Israelita nga "awan ti pannakapaimbag" kadakua- da, ket ania a pakaballaagan ti ipaay daytoy kadatayo? 18, 19. (a) Kasano a ti panangdusa ni Jehova kadagiti nadangkes ket may- sa met nga ebkas ti kinasungdo? (b) Iti ania a wagas nga ipakitanto ni Jeho- va ti kinasungdona kadagidiay ad-adipenna a naidadanes agingga ken patay?
Sisusungdo a lagipen ken pagungaren ni Jehova dagidiay nagtalinaed a nasungdo uray agingga ken patay Pinapatay dagiti Nazi da Bernard Luimes (ngato) ken Wolfgang Kusserow (tengnga) Adda politikal a grupo a nangpapatay ken Moses Nyamussua babaen iti pika dagiti nadangkes. Kasano? Ti maysa a mangipasimudaag iti day- ta ket masarakan iti imbilin ni Jehova kadagiti pito nga anghel kas nailanad iti libro nga Apocalipsis: "Mapankayo ket ibuyatyo iti daga ti pito a malukong ti unget ti Dios." Idi imbuyat ti ma- ikatlo nga anghel ti malukongna "kadagiti karayan ken kada- giti ubbog ti dandanum," nagbalinda a dara. Kalpasanna kuna ti anghel ken ni Jehova: "Sika, Daydiay adda ita ken adda idi, Daydiay nasungdo, nalintegka, agsipud ta impaaymo dagitoy a pangngeddeng, agsipud ta imbuyatda ti dara dagiti sasanto ken dagiti mammadto, ket nangtedka kadakuada iti dara nga inu- men. Maikarida iti dayta." - Apocalipsis 16:1-6. 19 Imutektekam ta bayat nga ipapaayda dayta a mensahe ti pa- nangukom, ti anghel tinukoyna ni Jehova kas "Daydiay nasung- do." Apay? Gapu ta babaen ti panangdadaelna kadagiti nadang- kes, ipakpakita ni Jehova ti kinasungdo kadagiti adipenna, nga adu kadakuada ti naidadanes agingga ken patay. Sisusungdo a taginayonen ni Jehova a nabiag unay dagita a tattao iti lagipna. Il-iliwenna a makita manen dagitoy a matalek a pimmusay, ket pasingkedan ti Biblia a panggepna a gunggonaan ida babaen ti panangpagungarna kadakuada. (Job 14:14, 15) Saan a lipaten ni Jehova dagiti nasungdo nga adipenna gapu laeng ta nataydan.
288 UMADANIKA KEN JEHOVA Imbes ketdi, "sibibiagda amin kenkuana." (Lucas 20:37, 38) Ti panggep ni Jehova a mangpagungar kadagidiay adda iti lagipna ket nabileg a pammaneknek iti kinasungdona. Ti Nasungdo nga Ayat ni Jehova Linuktanna ti Dalan a Pakaisalakanan 20 Iti intero a historia, impakita ni Jehova ti naisangsangayan a kinasungdo kadagiti matalek a tattao. Kinapudnona, iti rinibu a tawtawen, "buyogen iti kasta unay a mabayag a panagitured [ni Jehova] nangpanuynoy kadagiti basehas ti pungtot a naaramid a maikari iti pannakadadael." Apay? "Tapno maipakaammona ti kinabaknang ti dayagna kadagiti basehas ti asi, nga insaganana a nasaksakbay maipaay iti kinadayag." (Roma 9:22, 23) Dagitoy a "basehas ti asi" isuda dagidiay nalinteg a pinulotan ti nasan- tuan nga espiritu a makipagtawid ken Kristo iti Pagarianna. (Ma- 20. Siasino dagiti "basehas ti asi," ket kasano nga impakita ni Jehova ti ki- nasungdo kadakuada? Gapu iti kinasungdo ni Jehova, amin a matalek nga ad-adipenna ket adda natalged a namnamada iti masanguanan
"SIKSIKA TI NASUNGDO" Salsaludsod a Pagmennamennaan 1 Samuel 24:1-22 Iti panangtratona ken Ari Saul, kasano nga impakita ni David ti kita ti kinasungdo a napateg ken Jehova? Ester 3:7-9; 4:6 -14 Kasano nga impakita ni Ester ti nadiosan a kina- sungdo iti ilina, uray pagpeggadan ti biagna? Salmo 136:1-26 Ania ti isuro kadatayo daytoy a salmo maipapan iti na- ayat a kinamanangngaasi, wenno nasungdo nga ayat ni Jehova? Abdias 1-4, 10 -16 Kasano a ti kinasungdo ni Jehova iti ilina isu ti nangtignay kenkuana a mangdusa kadagiti Edomita gapu iti kinagu- libda? teo 19:28) Babaen ti pananglukatna iti dalan a pakaisalakanan dagitoy a basehas ti asi, nagtalinaed a nasungdo ni Jehova ken ni Abraham, a nangikarianna iti daytoy a tulag: "Babaen ti bin- im pudno unay a dagiti amin a nasion iti daga bendisionandan- to ti bagbagida maigapu iti kinapudno nga immimdengka iti ti- mekko." - Genesis 22:18. 21 Ipakpakita ni Jehova ti umasping a kinasungdo iti "dakkel a bunggoy" nga addaan iti namnama a makalasat iti "dakkel a rigat" ken agbiag nga agnanayon iti paraiso a daga. (Apocalip- sis 7:9, 10, 14) Nupay imperpekto dagiti adipenna, sisusungdo nga ipaay ni Jehova kadakuada ti gundaway nga agbiag nga ag- nanayon iti paraiso a daga. Kasano ti panangaramidna iti day- ta? Babaen ti subbot - ti kangrunaan a pammaneknek iti ki- nasungdo ni Jehova. (Juan 3:16; Roma 5:8) Ti kinasungdo ni Jehova guyugoyenna dagidiay naimpusuan a mabisbisinan iti kinalinteg. (Jeremias 31:3) Dimo aya marikna a nasingsinged- ka ken Jehova gapu iti nauneg a kinasungdo nga impakitana ken ipakitananto pay? Yantangay tarigagayantayo ti umadani iti Dios, sapay koma ta subadantayo ti ayatna babaen ti pa- nangpabilegtayo iti determinasiontayo nga agserbi kenkuana a sisusungdo. 21. (a) Kasano ti panangipakita ni Jehova iti kinasungdo iti "dakkel a bung- goy" nga addaan iti namnama a makalasat iti "dakkel a rigat"? (b) Ti kina- sungdo ni Jehova tignayennaka a mangaramid iti ania? 289
K A P I T U L O 2 9 "Tapno Maammuanyo ti Ayat ti Kristo" NAKAKITAKA kadin iti bassit nga ubing a mangpadpadas a mangtulad iti amana? Mabalin a tuladen ti anak ti pannagna, panagsasao, wenno tigtignay ti amana. Inton agangay, mabalin a matulad pay ti ubing dagiti moral ken naespirituan a prinsi- pio ti amana. Wen, ti ayat ken panagraem ti anak iti naayat nga ama ti mangtignay iti ubing nga agtarigagay a mangtulad iti amana. 2 Ti met ngay relasion ni Jesus ken ti nailangitan nga Amana? "Ay-ayatek ti Ama," naikuna ni Jesus iti naminsan. (Juan 14:31) Awan makaartap iti panagayat daytoy nga Anak ken ni Jehova, yantangay nabayagen nga adda iti sibay ti Ama sakbay a napa- taud ti aniaman a sabsabali pay a parparsua. Dayta nga ayat ti nangtignay iti daytoy debosionado nga Anak nga agtarigagay a mangtulad iti Amana. - Juan 14:9. 3 Kadagiti immun-una a kapitulo daytoy a libro, naammuan- tayo no kasano ti naan-anay a panangtulad ni Jesus iti pannaka- balin, kinahustisia, ken sirib ni Jehova. Ngem kasano nga in- yanninaw ni Jesus ti ayat ni Amana? Usigentayo ti tallo nga aspeto ti ayat ni Jesus - ti kinamanagsakripisiona, ti nadungngo a panangngaasina, ken ti kinamasindadaanna a mamakawan. "Awan Asinoman nga Addaan Dakdakkel nga Ayat Ngem iti Daytoy" 4 Nangipakita ni Jesus iti naisangsangayan nga ehemplo ti managsakripisio nga ayat. Ti panagsakripisio ramanenna ti di agimbubukodan a panangipangpangruna kadagiti kasapulan ken pakaseknan dagiti sabsabali imbes a ti kabukbukodantayo. 1-3. (a) Ania ti nangtignay ken Jesus nga agtarigagay a mangtulad iti Ama- na? (b) Ania dagiti usigentayo nga aspeto ti ayat ni Jesus? 4. Kasano nga impakita ni Jesus ti katan-okan a natauan nga ehemplo ti ma- nagsakripisio nga ayat?
"TAPNO MAAMMUANYO TI AYAT TI KRISTO" Kasano nga impakita ni Jesus ti kasta nga ayat? Inlawlawagna a mismo: "Awan asinoman nga addaan dakdakkel nga ayat ngem iti daytoy, a ti maysa isukona ti kararuana maigapu kadagiti ga- gayyemna." (Juan 15:13) Situtulok nga inted ni Jesus ti perpek- to a biagna maigapu kadatayo. Dayta ti katan-okan pay laeng nga ebkas ti ayat a naaramid ti asinoman a tao. Ngem impakita met ni Jesus ti managsakripisio nga ayat iti dadduma pay a pa- may-an. 5 Sakbay a nagbalin a tao, naisalsalumina ken nangato idi ti saad ti bugbugtong nga Anak ti Dios idiay langit. Nadekket ti pannakikaduana ken Jehova ken kadagiti umariwekwek nga es- piritu a parsua. Iti laksid dagitoy a personal a pagimbagan day- toy a patpatgen nga Anak, "inuksobanna ti bagina ket innalana ti langa ti maysa nga adipen ket nagbalin a kaas-asping ti tat- tao." (Filipos 2:7) Situtulok nga immay nakipagtaeng kadagiti managbasol a tattao iti lubong nga "adda iti pannakabalin day- diay nadangkes." (1 Juan 5:19) Saan aya a maysa dayta a naayat a sakripisio ti Anak ti Dios? 6 Kabayatan ti ministeriona ditoy daga, impakita ni Jesus ti managsakripisio nga ayat iti nadumaduma a pamay-an. Di pu- los nagimbubukodan. Napalalo ti kinaokupadona iti ministe- riona isu nga insakripisiona dagiti gagangay a pagnam-ayan a nainkasigudan kadagiti tattao. Kinunana: "Dagiti sora adda- anda kadagiti rukib ket dagiti tumatayab iti langit addaanda kadagiti pagaponan, ngem ti Anak ti tao awan pangisaadanna iti ulona." (Mateo 8:20) Yantangay nasigo a karpintero, nausar koma ni Jesus ti sumagmamano a panawenna a mangibangon iti komportable a pagtaenganna wenno agaramid kadagiti na- pipintas a muebles nga ilakona tapno adda met makuartana. Ngem dina inusar ti abilidadna tapno makagun-od kadagiti ma- terial a banag. 5. Apay a maibilang a naayat a sakripisio ti bugbugtong nga Anak ti Dios ti ipapanawna idiay langit? 6, 7. (a) Kadagiti ania a wagas nga impakita ni Jesus ti managsakripisio nga ayat kabayatan ti ministeriona ditoy daga? (b) Ania a makapikapik nga ehem- plo ti di managimbubukodan nga ayat ti nailanad iti Juan 19:25-27? 291
292 UMADANIKA KEN JEHOVA 7 Nailanad iti Juan 19:25-27 ti maysa a makapikapik nga ehem- plo ti managsakripisio nga ayat ni Jesus. Panunotem ti adu a ba- nag a sigurado a nakakumikoman ti panunot ken puso ni Jesus iti daydi kamalman ti ipapatayna. Bayat nga agrigrigat iti kayo a pagtutuokan, maseknan maipapan kadagiti adalanna, ti traba- ho a panangasaba, ken nangnangruna ti kinatarnawna ken no anianto ti ibunga dayta iti nagan ni Amana. Kinapudnona, nag- pannuray kenkuana ti intero a masakbayan ti sangatauan! Kas- kasdi, sakbay la unay ti ipapatayna, impakita met ni Jesus ti pannakaseknan ken ni Maria nga inana, a nalabit balo idin. Ki- niddaw ni Jesus ken apostol Juan nga aywananna ni Maria, nga ibilangna a kasla isu a mismo ti ina ni Juan, ket kalpasan dayta innala ti apostol ni Maria iti pagtaenganna. Iti kasta inyurnos ni Jesus ti pisikal ken naespirituan a pannakaaywan ti inana. Anian a nagdungngo nga ebkas ti di managimbubukodan nga ayat! "Simnek ti Asina" 8 Kas ken Amana, naasi ni Jesus. Iti Kasuratan, nadeskribir ni Jesus a mangikagkagumaan a tumulong kadagidiay marigriga- tan gapu ta naasian unay. Tapno mailadawanna ti panangngaa- si ni Jesus, inusar ti Biblia ti Griego a sao a naipatarus a "simnek ti asina." Kuna ti maysa nga eskolar: "Deskribiren dayta . . . ti maysa nga emosion a mangtukay iti kaunggan a rikrikna ti maysa a tao. Dayta ti kabibilgan a sao iti Griego para iti panang- ngaasi." Usigem ti sumagmamano a situasion a gapu iti napala- lo a panangngaasi ni Jesus, dayta ti nanggutugot kenkuana nga agtignay. 9 Natignay a mangasikaso kadagiti naespirituan a kasapulan. Ipakita ti salaysay iti Marcos 6:30-34 no ania ti kangrunaan a nangtignay ken Jesus a mangngaasi. Iladawantayo ti eksena. Na- karagragsak dagiti apostol, yantangay kalkalpas ti panangasaba- da iti adu a lugar. Nagsublida ken Jesus ket sigagagar- da a nangipadamag iti amin a nakita ken nangngegda. Ngem 8. Ania ti kaipapanan ti Griego a sao nga inusar ti Biblia a pangdeskribir iti panangngaasi ni Jesus? 9, 10. (a) Apay a napan ni Jesus ken dagiti apostolna iti naulimek a disso? (b) Ania ti reaksion ni Jesus idi dinisturbo ti adu a tattao, ken apay?
"TAPNO MAAMMUANYO TI AYAT TI KRISTO" inaribungbongan ida dagiti tattao, a di pay ketdin masango ni Jesus ken dagiti apostolna ti mangan. Yantangay nasiput ni Je- sus, ammona a nabannogen dagiti apostol. "Umaykayo a priba- do, dakayo, iti langalang a lugar ket aginanakayo iti apagbiit," kinunana kadakuada. Limmuganda iti bangka, ket binallasiwda ti makin-amianan a pungto ti Baybay ti Galilea nga agturong iti naulimek a disso. Ngem nakita dagiti tattao ti ipapanawda. Na- ammuan met dayta dagiti dadduma. Nagtatarayda amin iti ma- kin-amianan nga igid ti baybay ket immun-unada a nakadanon ngem iti bangka! 10 Narurod kadi ni Jesus gapu ta nadisturbo? Saan a pulos! Na- tukay ti pusona idi makitana ti rinibu a tattao nga agur-uray kenkuana. Insurat ni Marcos: "Nakitana ti maysa a dakkel a bunggoy, ngem simnek ti asina kadakuada, agsipud ta kaslada karkarnero nga awanan pastor. Ket rinugianna nga isuro ida iti adu a banag." Minatmatan ni Jesus dagitoy a tattao kas napang- law iti naespirituan. Kasda la karnero a naiwawa, nga awan pas- tor a mangiwanwan wenno mangsalaknib kadakuada. Ammo ni Jesus a dagiti ordinario a tattao ket binaybay-an dagiti awa- nan asi a panguluen ti relihion, a rebbeng koma nga agbalin a nadungngo a papastor. (Juan 7:47-49) Naasian kadagiti tattao, isu a rinugianna nga isuro ida "maipapan iti pagarian ti Dios." (Lucas 9:11) Imutektekam ta simnek ti asi ni Jesus kadagiti tat- tao uray dina pay nakita ti reaksionda iti isurona. Iti sabali a pannao, ti nadungngo a panangngaasi ket saan a resulta ti pana- ngisurona kadagiti tattao no di ket isu ti makagapu no apay nga inaramidna dayta. 11 Natignay a mangep-ep iti panagsagaba. Narikna dagiti ma- saksakit a naasi ni Jesus, isu a naguyugoyda nga umadani ken- kuana. Nangnangruna a naibatad daytoy idi immasideg ken Je- sus ti lalaki a "napno iti kukutel," bayat a sumursurot kenkuana ti adu a tattao. (Lucas 5:12) Idi tiempo ti Biblia, makuarentina 11, 12. (a) Kasano ti pannakatrato dagiti agkukutel idi tiempo ti Biblia, ngem ania ti reaksion ni Jesus idi inasitgan ti lalaki a "napno iti kukutel"? (b) Ania ti mabalin nga epektona iti agkukutel ti panangsagid ni Jesus, ket kasano nga iyilustrar daytoy ti kapadasan ti maysa a doktor? 293
"TAPNO MAAMMUANYO TI AYAT TI KRISTO" dagiti agkukutel tapno saan a maakaran dagiti dadduma. (Nu- meros 5:1-4) Ngem idi agangay, imparegta dagiti panguluen a rabbi ti nakas-ang a panangmatmat iti kukutel ken impaalagad- da dagiti bukodda a mangirurumen a pagannurotan. Ngem imutektekam ti inaramid ni Jesus iti agkukutel: "Adda met may- sa nga agkukutel nga immay kenkuana, a sipaparintumeng nga agpakpakaasi kenkuana, a kunkunana kenkuana: 'No kayatmo laeng koma, kabaelannak a dalusan.' Iti kasta simnek ti asina, ket inunnatna ti imana ket sinagidna, ket kinunana kenkuana: 'Kayatko. Madalusanka koma.' Ket dagus a nagpukaw kenkuana ti kukutel." (Marcos 1:40-42) Ammo ni Jesus nga iparit ti linteg uray ti ipapan sadiay ti agkukutel. Ngem imbes a pinapanawna, naasian unay ni Jesus isu nga inaramidna ti banag a dida impa- garup. Sinagid ni Jesus ti agkukutel! 12 Mapanunotmo kadi ti kaipapananna iti agkukutel ti kasta a panangsagid ni Jesus? Kas panangyilustrar, usigem ti maysa a kapadasan. Salaysayen ni Dr. Paul Brand, espesialista iti kukutel, ti maipapan iti maysa nga agkukutel nga inagasanna idiay In- dia. Kabayatan ti panangeksamen ti doktor, kinallabayna ti ag- kukutel sa, babaen ti para ipatarus, inlawlawagna no kasano ti panangagas iti dayta a lalaki. Pagammuan ta nagsangit ti agku- kutel. "Adda aya naisaok a di umiso?" insaludsod ti doktor. Na- gimtuod ti para ipatarus iti dayta a lalaki iti pagsasaona sa sim- mungbat iti doktor: "Awan, doktor. Agsangsangit kano gapu ta kinallabaymo. Adu a tawen ngaminen nga awan pay nangsagid kenkuana sakbay nga immay ditoy." Iti daydiay agkukutel nga immasideg ken Jesus, napatpateg pay kenkuana ti pannakasa- gidna. Kalpasan dayta a naminsan a panangsagid, awanen ti sa- kit a nakairurumenanna! Kinuna ti pagannurotan dagiti rabbi a di mabalin ti umasideg iti uppat a kasiko (agarup dua a metro) manipud iti agkukutel. Ngem no napigsa ti angin, nasken a 100 a kasiko (agarup 45 a metro) ti kaadayo ti agkukutel. Dakama- ten ti Midrash Rabbah ti maipapan iti maysa a rabbi nga inlemmenganna da- giti agkukutel ken ti maysa pay a nangbato kadagiti agkukutel tapno umada- yoda. No kasta, ammo dagiti agkukutel ti saem ti mailaksid ken ti rikna ti malalais ken di maipatpateg. "Inunnatna ti imana ket sinagidna" 295
296 UMADANIKA KEN JEHOVA 13 Natignay a mangikkat iti ladingit. Natukay ti rikna ni Jesus iti panagladingit dagiti sabsabali. Kas pagarigan, usigem ti salaysay iti Lucas 7:11-15. Napasamak dayta iti ngalay ti ministerio ni Je- sus idi napan kadagiti pagbeddengan ti siudad ti Nain idiay Ga- lilea. Bayat nga umas-asideg ni Jesus iti ruangan ti siudad, naka- sabat iti pamumpon. Nakaladladingit daydi a kanito. Natay ti bugbugtong nga anak a lalaki, ken balo pay ti ina. Nalabit napa- saranna idin ti kasta a kasasaad iti daydi pannakaipumpon ti asa- wana. Ita, simmaruno ti anakna, a nalabit isu ti kakaisuna a mangbibiag kenkuana. Kadagidiay nakipamumpon nalabit ad- dada pay agdungdung-aw ken musikero nga agtoktokar kadagiti nakaladladingit a musika. (Jeremias 9:17, 18; Mateo 9:23) Nupay kasta, impamaysa ni Jesus ti panagkitana iti maladladingitan nga ina, a sigurado a magmagna iti asideg ti lungon ti anakna. 14 'Simnek ti asi' ni Jesus iti naulila nga ina. Iti makaliwliwa a timek, kinunana kenkuana: "Sumardengka nga agsangsangit." Boluntario nga immasideg ken sinagidna ti lungon. Simmar- deng dagiti paraawit - ken nalabit simmardeng met amin a tat- tao. Buyogen ti natbag a timek, kinuna ni Jesus iti bangkay: "Baro, kunak kenka, Bumangonka!" Ania ti simmaruno a napa- samak? "Bimmangon ti natay a tao ket nangrugi nga agsao" a kasla nariing iti nargaan a turog! Kalpasanna, simmaruno ti ma- kapikapik unay a sasao: "Ket inted [ni Jesus] ken inana." 15 Ania ti maadaltayo kadagitoy a salaysay? Iti tunggal kaso, imutektekam ti panagkanaig ti asi ken tignay. Kanayon a naa- sian ni Jesus a makakita iti di nasayaat a sasaaden dagiti sabsa- bali, ket dayta nga asi ti nanggutugot kenkuana nga agtignay. Kasanotayo a masurot ti ulidanna? Kas Kristiano, adda obliga- siontayo a mangikasaba iti naimbag a damag ken agaramid ka- dagiti adalan. Ti ayat iti Dios ti kangrunaan a pakatignayantayo. Ngem laglagipentayo nga ebkas met daytoy ti panangngaasi. No 13, 14. (a) Ania a pamumpon ti nasabat ni Jesus idi umas-asideg iti siudad ti Nain, ket apay a nakaladladingit daydi a kanito? (b) Gapu iti asina, natig- nay ni Jesus a mangaramid iti ania maigapu iti balo idiay Nain? 15. (a) Ania a panagkanaig ti asi ken tignay ti ipakita dagiti salaysay ti Bib- lia maipapan iti panangngaasi ni Jesus? (b) Kasanotayo a matulad ni Jesus no maipapan iti daytoy?
"TAPNO MAAMMUANYO TI AYAT TI KRISTO" makipagriknatayo kadagiti tattao a kas iti inaramid ni Jesus, ti pusotayo ti mangtignay kadatayo a mangaramid iti amin a ka- baelantayo a mangiburay iti naimbag a damag kadakuada. (Ma- teo 22:37-39) Ti ngay panangipakita iti asi kadagiti kapamma- tian nga agsagsagaba wenno agladladingit? Ditay makaaramid iti milagro a mangpaimbag kadagiti masakit wenno mangpagu- ngar kadagiti natay. Nupay kasta, maipakitatayo ti asi babaen ti panangyebkas iti pannakaseknan wenno panangipaay iti mai- tutop a praktikal a tulong. - Efeso 4:32. "Ama, Pakawanem Ida" 16 Naan-anay nga inyanninaw ni Jesus ti ayat ni Amana iti sa- bali pay a napateg a wagas - "sisasagana a mamakawan." (Sal- mo 86:5) Naiparangarang daytoy a kinamasindadaanna uray idi adda iti kayo a pagtutuokan. Idi maipasango iti nakababain nga ipapatay, a nailansa dagiti ima ken sakana, ania ti kinuna ni Je- sus? Kiniddawna kadi ken Jehova a dusaenna dagiti mangpapa- tay kenkuana? Imbes a kasta, kastoy ti dadduma kadagiti naudi a sinao ni Jesus: "Ama, pakawanem ida, ta saanda nga ammo ti ar-aramidenda." - Lucas 23:34. 17 Nalabit makitatayo ti ad-adda pay a makatukay nga ehemplo ti pammakawan ni Jesus iti panangtratona ken apostol Pedro. Awan duadua nga ay-ayaten unay ni Pedro ni Jesus. Idi Nisan 14, ti naudi a rabii a panagbiag ni Jesus, kinuna ni Pedro ken- Naikkat ti umuna a paset ti Lucas 23:34 iti dadduma a kadaanan a ma- nuskrito. Nupay kasta, gapu ta masarakan dagitoy a sasao iti adu a sabsabali nga addaan autoridad a manuskrito, nairaman dagita iti Baro a Lubong a Pa- tarus ken iti adu a sabsabali pay a patarus. Nabatad nga agsasao idi ni Jesus maipapan kadagiti soldado a Romano a nangilansa kenkuana. Dida ammo idi ti ar-aramidenda, yantangay awan ammoda maipapan iti pudno a kina- siasino ni Jesus. Siempre, ad-adda nga amang ti basol dagiti panguluen ti re- lihion a nangisungsong iti dayta a pammapatay, yantangay inggagara ken si- dadamsak nga inaramidda dayta. Adu kadakuada ti saanen a mapakawan. - Juan 11:45-53. 16. Kasano a naiparangarang ti kinamasindadaan ni Jesus a mamakawan uray idi adda iti kayo a pagtutuokan? 17-19. Kadagiti ania a wagas nga impakita ni Jesus a pinakawanna ni apos- tol Pedro iti namitlo a panangilibakna Kenkuana? 297
298 UMADANIKA KEN JEHOVA kuana: "Apo, sisasaganaak a makikuyog kenka agpadpada idiay pagbaludan ken iti ipapatay." Ngem kalpasan laeng ti sumag- mamano nga oras, namitlo nga inlibak ni Pedro nga am-ammo- na ni Jesus! Ibaga kadatayo ti Biblia ti napasamak kalpasan ti maikatlo a panangilibak ni Pedro: "Ti Apo timmaliaw ket mi- natmatanna ni Pedro." Gapu iti luksaw ni Pedro iti kinakaro ti basolna, "rimmuar ket nagsangit a sipapait unay." Idi natayen ni Jesus iti dayta nga aldaw, nalabit pinampanunot ti apostol, 'Pinakawannak ngata ni Apok?' - Lucas 22:33, 61, 62. 18 Saan a nabayag ti panaguray ni Pedro iti sungbat. Napagu- ngar ni Jesus iti agsapa ti Nisan 16, ket nabatad nga iti dayta met laeng nga aldaw, sinarungkaranna a mismo ni Pedro. (Lucas 24:34; 1 Corinto 15:4-8) Apay nga impaay ni Jesus ti kasta a nai- sangsangayan nga atension iti apostol a napalalo ti panangili- bakna Kenkuana? Nalabit kayat ni Jesus nga ipasigurado nga ay- ayatenna ken napateg pay laeng kenkuana ni agbabbabawi a Pedro. Ngem saan laeng a kasta ti panangliwliwa ni Jesus ken Pedro. 19 Idi agangay, nagparang ni Jesus kadagiti adalan iti Baybay ti Galilea. Iti daytoy a gundaway, namitlo a pinagsaludsodan ni Je- sus ni Pedro (a namitlo a nangilibak iti Apona) maipapan iti pa- nagayat ni Pedro kenkuana. Kalpasan ti maikatlo, insungbat ni Pedro: "Apo, ammom amin a bambanag; ammom nga adda pa- nagayatko kenka." Wen, yantangay mabasa ni Jesus ti puso, am- mona ti ayat ken panangipateg ni Pedro kenkuana. Kaskasdi, impaayan ni Jesus ni Pedro iti gundaway a mangpasingked iti ayatna kenkuana. Malaksid iti dayta, imbilin ni Jesus ken Pedro a 'pakanen' ken 'ipastoranna dagiti babassit a karnero' ni Jesus. (Juan 21:15-17) Sakbay dayta, immawat ni Pedro iti annongen a mangasaba. (Lucas 5:10) Ngem ita, iti nakaskasdaaw a panangi- pakita iti panagtalek, impaayan ni Jesus iti maysa pay a nadag- sen a rebbengen - ti panangaywan kadagidiay agbalin a pasurot ni Kristo. Di nagbayag kalpasanna, impaayan ni Jesus ni Pedro iti naisangsangayan nga akem iti aramid dagiti adalan. (Aramid 2:1-41) Anian a bang-ar ti narikna ni Pedro idi maammuanna a pinakawanen ni Jesus ken agtalek pay laeng kenkuana!
"TAPNO MAAMMUANYO TI AYAT TI KRISTO" Salsaludsod a Pagmennamennaan Mateo 9:35-38 Iti ania a naisangsangayan a pamay-an nga impakita ni Jesus ti asi, ket ania koma ti epektona daytoy kadatayo? Juan 13:34, 35 Apay a napateg nga iyanninawtayo ti ayat ti Kristo? Roma 15:1-6 Kasanotayo a matulad ti di panagimbubukodan ni Kristo? 2 Corinto 5:14, 15 Gapu iti apresasiontayo iti subbot, ania koma ti epektona dayta iti panangmatmat, kalat, ken estilo ti panagbiag- tayo? 'Ammom Aya ti Ayat ti Kristo'? 20 Pudno unay, nakapimpintas ti panangiladawan ti Sao ni Jehova iti ayat ti Kristo. Ngem kasanotayo koma a subadan ti ayat ni Jesus? Idagadag kadatayo ti Biblia nga 'ammuentayo ti ayat ti Kristo a manglab-aw iti pannakaammo.' (Efeso 3:19) Kas nakitatayon, dagiti salaysay ti Ebanghelio maipapan iti biag ken ministerio ni Jesus adu ti isuroda kadatayo maipa- pan iti ayat ni Kristo. Nupay kasta, saan laeng a panangadal iti kunaen ti Biblia maipapan ken Jesus ti saklawen ti naan-anay a 'panangammo iti ayat ti Kristo.' 21 Ti Griego a sao a naipatarus a "tapno maammuanyo" kai- papananna ti panangammo "iti praktikal a pamay-an, babaen ti kapadasan." No ipakitatayo ti ayat a kas iti panangipakita ni Jesus - nga agsakripisiotayo maigapu kadagiti sabsabali, sia- asi a tumulongtayo kadagiti pakasapulanda, pakawanentayo ida a naimpusuan - iti kasta pudno a matarusantayo ti rikna- na. Iti kastoy a wagas, babaen ti kapadasan 'maammuantayo ti ayat ti Kristo a manglab-aw iti pannakaammo.' Ket ditay koma pulos liplipatan a bayat nga ad-adda nga ikagumaan- tayo a tuladen ni Kristo, ad-adda a sumingedtayo iti day- diay naan-anay a tinulad ni Jesus, ti naayat a Diostayo a ni Je- hova. 20, 21. Kasano a naan-anay a 'maammuantayo ti ayat ti Kristo'? 299
K A P I T U L O 3 0 "Itultuloyyo ti Magna iti Ayat" "AD-ADU ti kinaragsak iti panangted ngem iti panangawat." (Ara- mid 20:35) Ipaganetget dagita a sasao ni Jesus daytoy napateg a kinapudno: Makagunggona ti di agimbubukodan nga ayat. Nu- pay naragsak unay ti umawat iti ayat, naragragsak pay ti mang- ted, wenno mangipakita, iti ayat kadagiti sabsabali. 2 Ti nailangitan nga Amatayo ti kangrunaan a makaammo iti daytoy. Kas nakitatayo kadagiti immun-una a kapitulo daytoy a benneg, ni Jehova ti kasayaatan a pagulidanan iti ayat. Awan ma- kaartap iti kadakkel wenno kapaut ti panangipakitana iti ayat. Gapuna, nakaskasdaaw aya a maawagan ni Jehova a "ti naragsak a Dios"? - 1 Timoteo 1:11. 3 Kalikaguman ti naayat a Diostayo nga ikagumaantayo ti mangtulad kenkuana, nangnangruna no maipapan iti panangi- pakita iti ayat. Kuna ti Efeso 5:1, 2: "Agbalinkayo a tumutulad iti Dios, kas annak a dungdungnguen, ket itultuloyyo ti magna iti ayat." No tuladentayo ti panangipakita ni Jehova iti ayat, sag- rapentayo ti ad-adda pay a ragsak nga ibunga ti panangted. Map- nektayo met a makaammo a maay-ayo ni Jehova kadatayo, yan- tangay idagadag ti Saona nga 'ayatentayo ti maysa ken maysa.' (Roma 13:8) Ngem adda pay dadduma a makagapu no apay a rumbeng nga 'itultuloytayo ti magna iti ayat.' No Apay a Nasken ti Ayat 4 Apay a napateg nga ipakitatayo ti ayat kadagiti kapammatian- tayo? Iti simple a pannao, ti ayat isu ti kababagas ti pudno a Ki- nakristiano. No awan ti ayat ditay mabalin ti maaddaan iti na- dekket a singgalut kadagiti padatayo a Kristiano, ken napatpateg pay, awan koma ti kaimudingantayo iti imatang ni Jehova. Usi- gem no kasano ti panangipaganetget ti Sao ti Dios kadagitoy a ki- napudno. 1-3. Ania ti ibungana no tuladentayo ti panangipakita ni Jehova iti ayat? 4, 5. Apay a napateg nga ipakitatayo ti managsakripisio nga ayat kadagiti kapammatian?
"ITULTULOYYO TI MAGNA ITI AYAT" 5 Iti daydi naudi a rabii ti biag ni Jesus ditoy daga, kinunana ka- dagiti adalanna: "Mangtedak kadakayo iti baro a bilin, nga aya- tenyo ti maysa ken maysa; kas iti panagayatko kadakayo, kasta met nga ayatenyo ti maysa ken maysa. Babaen iti daytoy maam- muanto ti isuamin a dakayo dagiti adalak, no addaankayo iti ayat iti maysa ken maysa." (Juan 13:34, 35) "Kas iti panagayatko kada- kayo" - wen, naibilin kadatayo nga ipakitatayo ti kas iti ayat nga impakita ni Jesus. Iti Kapitulo 29, naammuantayo a nangipasdek ni Jesus iti nagsayaat nga ulidan iti panangipakita iti managsak- ripisio nga ayat, nga impangpangrunana dagiti kasapulan ken pakaseknan dagiti sabsabali imbes a ti kabukbukodanna. Masa- pul met nga ipakitatayo ti di agimbubukodan nga ayat, ken nas- ken nga ibatadtayo dayta tapno agminar ti ayattayo uray kada- gidiay adda iti ruar ti kongregasion Kristiano. Kinapudnona, ti managsakripisio a nainkabsatan nga ayat isu ti pakailasinan a da- tayo dagiti pudno a pasurot ni Kristo. 6 No ngay awanantayo iti ayat? "No . . . awan ayatko," kinuna ni apostol Pablo, "nagbalinak nga agun-uni a suer wenno umaw- aweng a piangpiang." (1 Corinto 13:1) Makatitileng ti umaw- aweng a piangpiang. Ti met ngay agun-uni a suer? Iti dadduma a bersion, "naringgor a gansa" wenno "kumanalbuong a gansa." Anian a maitutop a panangiladawan! Ti awan ayatna a tao ma- yasping iti pagtokar a mangpataud iti naringgor ken makatiti- leng nga uni. Imbes a makaay-ayo, makapasuron dayta. Kasano a matagiragsak ti kasta a tao ti makilangen kadagiti sabsabali? Ki- nuna pay ni Pablo: "No addaanak iti amin a pammati tapno iya- karko dagiti bantay, ngem awan ayatko, awan kaes-eskak." (1 Co- rinto 13:2) Agasem, "awan mamaayna" ti tao nga awanan ayat, uray ania ti aramidenna! (The Amplified Bible) Saan aya a naba- tad nga ipagpaganetget ti Sao ni Jehova ti kinapateg ti panangipa- kita iti ayat? 7 Ngem kasanotayo a maipakita daytoy a galad iti pannakila- ngentayo kadagiti sabsabali? Tapno masungbatan dayta, usigen- tayo ti sasao ni Pablo a masarakan iti 1 Corinto 13:4-8. Saan a ti 6, 7. (a) Kasanotayo nga ammo nga ipagpaganetget ti Sao ni Jehova ti ki- napateg ti panangipakita iti ayat? (b) Ania nga aspeto ti ayat ti ipaganetget ti sasao ni Pablo a nailanad iti 1 Corinto 13:4-8? 301
Ti ayat tignayennatayo nga agtalek kadagiti kakabsattayo ayat ti Dios kadatayo wenno ti ayattayo iti Dios ti naipaganetget kadagitoy a bersikulo. Imbes ketdi, impaganetget ni Pablo no ka- sanotayo koma nga ipakita ti ayat iti maysa ken maysa. Dineskri- birna ti nagduduma a banag a kaipapanan ti ayat ken ti dina ka- ipapanan. No Ania ti Ayat 8 "Ti ayat mabayag-panagituredna." Ti mabayag a panagitu- red kaipapananna ti panangan-anus kadagiti sabsabali. (Colosas 3:13) Saan aya a kasapulantayo ti kasta a kinaanus? Gapu ta im- perpektotayo a parsua nga agserserbi a sangsangkamaysa, realis- tiko laeng a namnamaentayo a no dadduma, mabalin a masair- datayo dagiti Kristiano a kakabsattayo ken mabalin a masairtay met ida. Ngem ti kinaanus ken panagitured matulongannatayo a mangdaer kadagiti babassit a garumiad a mapasarantayo iti pan- 8. Kasano a ti mabayag a panagitured matulongannatayo iti pannakilangen- tayo kadagiti sabsabali?
"ITULTULOYYO TI MAGNA ITI AYAT" nakilangentayo kadagiti sabsabali - a ditay dadaelen ti talna ti kongregasion. 9 "Ti ayat . . . manangngaasi." Maipakita ti kinamanangngaasi babaen ti pannakitinnulong ken nakonsiderasion a sasao. Ti ayat tignayennatayo nga agbirok kadagiti pamay-an tapno maipakita- tayo ti kinamanangngaasi, nangnangruna kadagidiay agkasapu- lan unay. Kas pagarigan, mabalin a malmalday ti lakay wenno baketen a kapammatian ket kasapulanna ti makaparegta nga isa- sarungkar. Nalabit agkasapulan iti tulong ti agsolsolo nga ina wenno kabsat a babai nga agnanaed iti sangakabbalayan a nabi- ngaybingay gapu iti relihion. No adda masakit wenno marigriga- tan, mabalin a kasapulanna ti naasi a sasao ti nasungdo a gay- yem. (Proverbio 12:25; 17:17) No ikagumaantayo nga ipakita ti kinamanangngaasi iti kakasta a pamay-an, ipakpakitatayo ti kina- pudno ti ayattayo. - 2 Corinto 8:8. 10 "Ti ayat . . . makipagrag-o iti kinapudno." Kuna ti sabali pay a patarus: "Ti ayat . . . sirarag-o a dumasig iti kinapudno." Ti ayat tignayennatayo a mangitandudo iti kinapudno ken 'agsao a sipu- pudno iti maysa ken maysa.' (Zacarias 8:16) Kas pagarigan, no nakabasol iti nadagsen ti maysa a patpatgentayo, ti ayat ken Jeho- va - ken iti daydiay nagbasol - tulongannatayo a mangsurot kada- giti pagalagadan ti Dios imbes a padasentayo nga ilimed, ika- lintegan, wenno iyulbod pay ketdi ti basol. Siempre, mabalin a narigat nga aklonen ti pudno a napasamak. Ngem no sipapanu- nottayo iti pagimbagan ti patpatgentayo, kayattayo nga awaten- na ken ipangagna ti ebkas ti naayat a panangdisiplina ti Dios. (Proverbio 3:11, 12) Kas naayat a Kristiano, tarigagayantayo met "ti agbiag a mapagtalkan iti amin a bambanag." - Hebreo 13:18. 11 "Ti ayat . . . anusanna ti amin a bambanag." Dayta a sasao li- teral a kaipapananna "abbonganna ti amin a bambanag." (King- 9. Kadagiti ania a pamay-an a maipakitatayo ti kinamanangngaasi kadagiti sabsabali? 10. Kasano a ti ayat tulongannatayo a mangitandudo ken agsao iti kinapud- no, uray no narigat nga aramiden ti kasta? 11. Gapu ta ti ayat "anusanna ti amin a bambanag," ania koma ti ikaguma- antayo nga aramiden no maipapan kadagiti pagkurkurangan dagiti kapam- matiantayo? 303
304 UMADANIKA KEN JEHOVA dom Interlinear) Kuna ti 1 Pedro 4:8: "Ti ayat abbonganna ti na- kaad-adu a basol." Wen, ti maysa a Kristiano nga iwanwanwan ti ayat saan a magagaran a mangipalgak iti amin a kinaimperpekto ken pagkurkurangan dagiti Kristiano a kakabsatna. Iti adu a kaso, babassit laeng dagiti biddut ken kamali dagiti kapammatian ken mabalin nga abbongan iti ayat. - Proverbio 10:12; 17:9. 12 "Ti ayat . . . patienna ti amin a bambanag." Kuna ti patarus ni Moffatt a ti ayat "kanayon a magagaran a mamati iti kasayaatan." Saantayo a managatap unay kadagiti kapammatiantayo, a pag- duaduaantay amin a motiboda. Ti ayat tulongannatayo "a ma- mati iti kasayaatan" maipapan kadagiti kakabsattayo ket agtalek- tayo kadakuada. Imutektekam ti maysa a pagarigan iti surat ni Pablo ken Filemon. Nagsurat ni Pablo tapno paregtaenna ni File- mon a mangawat a siaasi iti isusubli ti naglibas nga adipen a ni Onesimo, a nagbalinen a Kristiano. Imbes a pilitenna ni File- mon, nagpakpakaasi ni Pablo maibatay iti ayat. Inyebkasna ti kompiansana nga aramiden ni Filemon ti nalinteg, a kunkunana: "Gapu ta agtaltalekak iti itutulokmo, agsursuratak kenka, yanta- ngay ammok nga aramidemto ti ad-adda pay ngem ti bambanag nga ibagak." (Bersikulo 21) No ti ayat tignayennatayo a mang- yebkas iti kasta a kompiansa kadagiti kakabsattayo, matulongan- tayo ida a rumang-ay. 13 "Ti ayat . . . inanamaenna ti amin a bambanag." No kasano a managtalek ti ayat, mananginanama met dayta. Gapu iti ayat, inanamaentayo ti kasayaatan kadagiti kakabsattayo. Kas pagari- gan, no makaaramid ti maysa a kabsat iti "di umiso nga addang sakbay a maammuanna dayta," inanamaentayo nga ipangagna ti naayat a panangikagumaan a mangilinteg kenkuana. (Gala- cia 6:1) Inanamaentayo met a makaungarto dagidiay nakapuy ti pammatida. An-anusantayo ti kakasta a tattao, nga aramidentay Siempre, saan a basta agtaltalek lattan ti Nakristianuan nga ayat. Balaka- dannatayo ti Biblia: "Siputanyo dagidiay mangparnuay kadagiti pannaka- bingbingay ken kasasaad a makaitibkol . . . , ket liklikanyo ida." - Roma 16:17. 12. Kasano nga impakita ni apostol Pablo a pinatina ti kasayaatan maipa- pan ken Filemon, ket ania ti maadaltayo iti ulidan ni Pablo? 13. Kasanotayo a maipakita nga inanamaentayo ti kasayaatan kadagiti ka- kabsattayo?
"ITULTULOYYO TI MAGNA ITI AYAT" ti kabaelantayo a tumulong kadakuada tapno bumileg ti pamma- tida. (Roma 15:1; 1 Tesalonica 5:14) Uray maiwawa ti maysa a pat- patgen, ditay maawanan iti namnama nga addanto panawen nga agbabawi ket agsubli ken Jehova, a kas iti barayuboy nga anak iti pangngarig ni Jesus. - Lucas 15:17, 18. 14 "Ti ayat . . . ibturanna ti amin a bambanag." Ti panagibtur pa- tibkerennatayo no maipasangotayo kadagiti pakaupayan wenno pakarigatan. Saan laeng nga iti ruar ti kongregasion a masubok ti panagibturtayo. No dadduma, mabalin a masuottayo iti uneg ti kongregasion. Gapu iti kinaimperpekto, no dadduma nalabit makaaramid dagiti kakabsattayo iti pakaupayantayo. Mabalin a sairennatayo ti dinadarasudos a sasao. (Proverbio 12:18) Nala- bit ipagaruptayo a saan nga umiso ti pannakataming ti maysa a banag iti kongregasion. Mabalin a makaparurod ti kondukta ti maysa a mararaem a kabsat, isu a panunotentayo, 'Kasano a ma- aramid dayta ti maysa a Kristiano?' No maipasangotayo iti kakas- ta a kasasaad, umikaytayo kadi iti kongregasion ket isardengta- yon ti agserbi ken Jehova? Saan, no adda ayattayo! Wen, no adda ayattayo, saan laeng a dagiti biddut ti maysa a kabsat ti kitkitaen- tayo, nga awan pay ketdin ti makitatayo a naimbag kenkuana wenno iti intero a kongregasion. Ti ayat tulongannatayo nga ag- matalek iti Dios ken mangsuporta iti kongregasion uray ania ti sawen wenno aramiden ti asinoman nga imperpekto a tao. - Sal- mo 119:165. No Ania ti Di Kaipapanan ti Ayat 15 "Ti ayat saan a managimon." Ti di umiso a panagimon maba- lin a gargariennatayo nga umapal kadagiti sabsabali - kadagiti sa- nikua, pribilehio, wenno abilidadda. Managimbubukodan ken makadangran nga emosion ti kasta nga imon, a no di makontrol, madadaelna ti talna ti kongregasion. Ania ti tumulong kadatayo a mangsarked iti "panagannayas nga umapal"? (Santiago 4:5) Ayat. Daytoy a napateg a galad matulongannatayo a makipag- 14. Kadagiti ania a wagas a mabalin a masuot ti panagibturtayo iti uneg ti kongregasion, ket kasano a matulongannatayo ti ayat? 15. Ania ti di umiso a panagimon, ket kasano a ti ayat tulongannatayo a mangliklik iti daytoy a makadangran nga emosion? 305
306 UMADANIKA KEN JEHOVA rag-o kadagidiay kasla nasaysayaat ti kasasaadda ngem kadatayo. (Roma 12:15) Gapu iti ayat saantayo a masaktan no adda sabali a mapadayawan gapu iti naisangsangayan nga abilidad wenno ga- puananna. 16 "Ti ayat . . . saan nga agpangas, saan nga agtangsit." Ti ayat lapdannatayo a mangiparayag kadagiti talugading wenno gapua- nantayo. No pudno nga ay-ayatentayo dagiti kakabsattayo, apay koma a pagpangastayo ti balligitayo iti ministerio wenno dagiti pribilehiotayo iti kongregasion? Ti kasta a panagpasindayag upa- yenna dagiti sabsabali, nga ipariknana a nababbabada. No adda ayattayo, ditay pagpannakkel dagiti inted ti Dios a pribilehiotayo iti serbisio. (1 Corinto 3:5-9) Maysa pay, ti ayat "saan nga agtang- sit," wenno kas kuna ti The New Testament in Modern English, sa- anna nga "ilalaen dagiti nalabes a kapanunotan maipapan iti bukodna a kinapateg." Ti ayat lapdannatayo a mangipapan a na- tan-oktayo unay. - Roma 12:3. 17 "Ti ayat . . . saan a naalas ti panagtigtignayna." Ti tao a naa- las ti panagtigtignayna ket nakadakdakes wenno makaparurod ti kababalinna. Saan a naayat ti kasta a kababalin, yantangay ipakpakitana ti kinaawan pannakaseknan iti rikna ken pagimba- gan dagiti sabsabali. Maisupadi iti dayta, managraem ti ayat ket dayta ti mangtignay kadatayo a mangipakita iti konsiderasion kadagiti sabsabali. Ti ayat itandudona ti naimbag a kababalin, nadiosan a kondukta, ken panagraem kadagiti kapammatianta- yo. Gapuna, ti ayat lapdannatayo a mangpatanor iti "nakababa- in nga ugali" - kinapudnona, aniaman a kababalin a di makaay- ayo wenno mangsair kadagiti Kristiano a kakabsattayo. - Efeso 5: 3, 4. 18 "Ti ayat . . . saanna a sapulen dagiti bukodna a pagimbagan." Kastoy ti kuna ti Revised Standard Version: "Ti ayat dina ipapilit ti kabukbukodanna a wagas." Ti naayat a tao dina ipilit a ti laeng kaykayatna ti maaramid, a kasla ketdin kanayon nga umiso dagi- 16. No pudno nga ay-ayatentayo dagiti kakabsattayo, apay a ditay koma pag- pasindayag dagiti gapuanantayo iti panagserbi ken Jehova? 17. Ti ayat tignayennatayo a mangipakita iti ania a konsiderasion kadagiti sabsabali, ket ania a kita ti kababalin ti liklikantayo? 18. Apay a ti naayat a tao dina ipilit a ti laeng kaykayatna ti maaramid?
"ITULTULOYYO TI MAGNA ITI AYAT" ti kapanunotanna. Saanna a dominaran dagiti sabsabali, nga usa- renna ti laingna a mangallukoy tapno abakenna dagidiay sabali ti panangmatmatda. Ti kasta a kinasubeg ipasimudaagna ti panag- pannakkel, ket kuna ti Biblia: "Ti panagpannakkel adda iti sakbay ti pannakarpuog." (Proverbio 16:18) No pudno nga ay-ayatenta- yo dagiti kakabsattayo, raementay ti kapanunotanda, ket no ma- balin, ipakitatayo a sidadaantayo a tumulok. Ti kinatulok ket maitunos iti sasao ni Pablo: "Tunggal maysa itultuloyna koma a sapulen, saan a ti bukodna a pagsayaatan, no di ket ti pagsayaa- tan ti sabali a tao." - 1 Corinto 10:24. 19 "Ti ayat . . . saan a magargari nga agpungtot . . . , saanna nga ing-ingpen ti pannakadangran." Ti ayat saan a nalaka nga agpung- tot gapu iti sawen wenno aramiden dagiti sabsabali. Pudno, gaga- ngay laeng a marurodtayo no adda mangsair kadatayo. Ngem uray no adda umiso a pakaigapuan ti panagpungtottayo, ti ayat dina ipalubos nga agtalinaedtayo a sipupungtot. (Efeso 4:26, 27) Saantayo nga irekord dagiti makapasakit a sasao wenno aramid, a kas man la ilislistatayo dagita iti maysa a libro tapno saan a ma- lipatan. Imbes ketdi, ti ayat tignayennatayo a mangtulad iti naa- yat a Diostayo. Kas naammuantayo iti Kapitulo 26, mamakawan ni Jehova no adda maitutop a pakaibatayan ti panangaramidna iti kasta. No pakawanennatayo, manglipat, kayatna a sawen, di- nanton isingir kadatayo dagita a basol iti masanguanan a tiempo. Ditay kadi agyaman gapu ta saan nga ing-ingpen ni Jehova ti pannakadangran? 20 "Ti ayat . . . saanna a pagrag-oan ti kinakillo." Kastoy ti kuna ti The New English Bible: "Ti ayat . . . dina pagragsakan ti basba- sol dagiti sabsabali." Kuna ti patarus ni Moffatt: "Ti ayat di pulos agragsak no agbiddut dagiti sabsabali." Ti ayat dina pagragsakan ti kinakillo, isu a ditay tagtagilag-anen ti aniaman a kita ti imora- lidad. Ania ti reaksiontayo no adda kapammatiantayo a nasulisog nga agbasol ken dakes ti nagbanaganna? Ti ayat lapdannatayo nga agrag-o gapu iti dayta, a kasla ketdin kunatayo 'Nasayaat day- ta! Gunggonana!' (Proverbio 17:5) Nupay kasta, agrag-otayo no 19. Kasano a matulongannatayo ti ayat no adda mangsair kadatayo? 20. Ania koma ti reaksiontayo no adda kapammatiantayo a nasulisog nga agbasol ken dakes ti nagbanaganna? 307
Mailasin ti ili ni Jehova gapu iti ayatda iti maysa ken maysa ti maysa a kabsat a nakabasol ket ar-aramidenna ti umiso nga ad- dang tapno makaungar iti naespirituan. "Dalan a Naringringbaw" 21 "Ti ayat saan a pulos aggibus." Ania ti kayat a sawen ni Pablo kadagita a sasao? Kas ipakita ti konteksto, salsalaysayenna dagiti sagut ti espiritu nga adda kadagidi nagkauna a Kristiano. Nagser- bi dagidiay a sagut a kas pagilasinan nga inanamongan ti Dios ti kaipaspasdek idi a kongregasion. Ngem saan nga amin a Kristia- no kabaelanda ti mangpaimbag, agipadto, wenno agsao iti nag- duduma a pagsasao. Nupay kasta, saan a dayta ti napateg; idi agangay nagpatingga dagita a namilagruan a sagut. Ngem adda sabali a nagtalinaed, banag a mabalin a patanoren ti tunggal Kris- 21-23. (a) Ania ti kayat a sawen ni Pablo idi kinunana a ti "ayat saan a pu- los aggibus"? (b) Ania ti mausig iti maudi a kapitulo?
"ITULTULOYYO TI MAGNA ITI AYAT" Salsaludsod a Pagmennamennaan 2 Corinto 6:11-13 Ania ti kayat a sawen ti 'lumawa' iti panagayattayo, ket kasanotayo a mayaplikar daytoy a balakad? 1 Pedro 1:22 Kasano nga ipakita dagitoy a sasao a masapul a napas- nek, napaypayso, ken nabara ti ayattayo kadagiti kapammatiantayo? 1 Juan 3:16-18 Kasanotayo a maipakita nga agtalinaed kadatayo "ti ayat ti Dios"? 1 Juan 4:7-11 Ania ti kabibilgan a pakatignayantayo a mangipakita iti ayat kadagiti kapammatiantayo? tiano. Nasaysayaat dayta ken ad-adda a mataginayon ngem iti aniaman a namilagruan a sagut. Kinapudnona, inawagan ni Pab- lo dayta a "dalan a naringringbaw." (1 Corinto 12:31) Ania day- toy a "dalan a naringringbaw"? Isu dayta ti dalan ti ayat. 22 Kinapudnona, ti Nakristianuan nga ayat a dineskribir ni Pab- lo "saan a pulos aggibus," kayatna a sawen, dinto pulos agpating- ga. Agingga ita, ti managsakripisio a nainkabsatan nga ayat ti pakailasinan kadagiti pudno a pasurot ni Jesus. Saan aya a maki- tatayo ti ebidensia ti kasta nga ayat iti kongregasion dagiti agday- dayaw ken Jehova iti intero a lubong? Agnanayonto dayta nga ayat, yantangay inkari ni Jehova ti biag nga agnanayon kadagiti matalek nga adipenna. (Salmo 37:9-11, 29) Sapay koma ta itultu- loytayo nga aramiden ti amin a kabaelantayo nga 'agtultuloy a magna iti ayat.' No aramidentayo dayta, sagrapentayo ti dakdak- kel a ragsak nga ibunga ti panangted. Napatpateg pay, makapag- tultuloytayo nga agbiag - wen, agtultuloytayo nga agayat - iti ag- nanayon, kas panangtuladtayo iti naayat a Diostayo a ni Jehova. 23 Iti daytoy a kapitulo a nagpatinggaan ti benneg maipapan iti ayat, naammuantayo no kasanotayo a maipakita ti ayat iti maysa ken maysa. Ngem gapu iti adu a wagas a pakagunggonaantayo iti ayat ni Jehova - agraman iti pannakabalin, kinahustisia, ken si- ribna - nasayaat no isaludsodtayo, 'Kasano a maipakitak ken Je- hova a pudno nga ay-ayatek?' Mausig dayta a saludsod iti maudi a kapitulo. 309
K A P I T U L O 3 1 "Umadanikayo iti Dios, ket Isu Umadaninto Kadakayo" MAAY-AYATAN dagiti nagannak a makakita iti panagisem ti kappasngay nga anakda. Masansan nga iyasidegda ti rupada iti maladaga, a rayray-awen ken isem-isemanda. Magagaranda a makakita iti reaksionna. Ket madamdama pay, rummuaren da- giti kallid ti pingpingna, agbingngin dagiti bibigna, ket adday- tan ti makaay-ayo nga isem. Naisalsalumina dayta nga ebkas ti pammateg ken ayat ti maladaga kas panangsubad iti ayat dagiti dadakkelna. 2 Ti isem ti maladaga ipalagipna kadatayo ti maysa a napateg a banag maipapan iti nakaparsuaan ti tao. Naikasigudan a suba- dantayo ti ayat iti ayat. Naparsuatayo a kasta. (Salmo 22:9) Bayat a dumakdakkeltayo, ad-adda a masursurotayo a subadan ti ayat. Nalabit malagipmo no kasano nga inyebkas dagiti dadakkelmo, kakabagiam, wenno gagayyemmo ti ayatda kenka idi ubingka pay. Kas man la nagramut iti pusom ti nabara a rikna, timmaru- bo, ken nagsabong. Sinupapakam dayta iti ayat. Kasta met kadi ti relasionmo ken Jehova a Dios? 3 Kuna ti Biblia: "No maipapan kadatayo, agayattayo, agsipud ta isu ti immuna a nagayat kadatayo." (1 Juan 4:19) Iti Benneg 1 agingga iti 3 daytoy a libro, napalagipanka nga us-usaren ni Je- hova a Dios ti pannakabalin, kinahustisia, ken siribna kadagiti naayat a wagas nga agpaay iti pagimbagam. Ket iti Benneg 4, na- kitam a direkta nga inyebkasna ti ayatna iti sangatauan - ag- raman kenka a mismo - kadagiti naisangsangayan a wagas. Ita tumaud ti maysa a saludsod. No pampanunoten, dayta ti kapat- gan a maisaludsodmo iti bagim: 'Kasanok a subadan ti ayat ni Jehova? ' 1-3. (a) Ania ti maadaltayo maipapan iti nakaparsuaan ti tao no paliiwen- tayo ti relasion dagiti nagannak iti maladagada? (b) Ania ti naikasigudan a reaksiontayo no adda mangipakita iti ayat kadatayo, ket ania a napateg a sa- ludsod ti iyimtuodtayo iti bagbagitayo?
"UMADANIKAYO ITI DIOS, KET ISU UMADANINTO KADAKAYO" No Ania ti Kayat a Sawen ti Panagayat iti Dios 4 Kas Gubuayan ti ayat, pagaammo ni Jehova a nabileg unay ti ayat ta mairuarna dagiti kasayaatan a galad kadagiti sabsabali. Isu nga iti baet ti agtultuloy a panagsukir dagiti di matalek a tat- tao, agtalek latta nga adda dagiti tattao a mangsubad iti ayatna. Kinapudnona, minilion dagiti kasta a tattao. Ngem nakalkalda- ang ta dagiti relihion iti daytoy rinuker a lubong riniroda dagiti tattao no maipapan iti kayat a sawen ti panagayat iti Dios. Na- gadu ti agkuna nga ay-ayatenda ti Dios, ngem kasla ipagarupda a ti kasta nga ayat ket maysa laeng a rikna a mayebkas iti sasao. Mabalin a kasta ti pangrugian ti panagayat iti Dios, no kasano a ti ayat ti maladaga kadagiti dadakkelna ket damo a maipakita babaen ti isem. Ngem kadagiti nataengan, saan la a dayta ti ra- manen ti ayat. 5 Impakita ni Jehova no ania ti kayat a sawen ti panagayat ken- kuana. Kuna ti Saona: "Daytoy ti kaipapanan ti ayat iti Dios, a tungpalentayo dagiti bilinna." No kasta, ti panagayat iti Dios ket nasken a mayebkas iti aramid. Pudno, adu ti agtukkiad nga ag- tulnog. Ngem siaayat a kuna pay ti isu met laeng a bersikulo: "Ket kaskasdi a dagiti bilin [ti Dios] saanda a makapadagsen." (1 Juan 5:3) Nairanta dagiti linteg ken prinsipio ni Jehova nga agpaay iti pagimbagantayo, saan a tapno mangpadagsen kada- tayo. (Isaias 48:17, 18) Naglaon ti Sao ti Dios kadagiti prinsipio a tumulong kadatayo nga agbalin a nasingsinged kenkuana. Ka- sano a kasta? Repasuentayo ti tallo nga aspeto ti relasiontayo iti Dios - komunikasion, panagdayaw, ken panangtulad. Pannakisao ken Jehova 6 Mangrugi ti Kapitulo 1 iti kastoy a saludsod, "Mailadawam kadi ti bagim a makisarsarita iti Dios?" Nakitatayo a saan nga arapaap laeng daytoy. No pampanunoten, nakasarita idi ni Moi- 4. Kasano a mariro dagiti tattao no maipapan iti kayat a sawen ti panaga- yat iti Dios? 5. Sigun iti Biblia, ania ti kaipapanan ti panagayat iti Dios, ket apay a rum- beng a maragsakantayo iti dayta? 6-8. (a) Babaen iti ania a makapagimdengtayo ken Jehova? (b) Kasanotay a mapagbalin a nabiag dagiti Kasuratan a basaentayo? 311
312 UMADANIKA KEN JEHOVA ses ti Dios. Datayo ngay? Saan a mangibabaon ita ni Jehova ka- dagiti anghel a makisarita kadagiti tattao. Ngem adda nagsayaat a wagas ni Jehova a makisarita kadatayo ita. Kasanotay a mang- ngegan ni Jehova? 7 Yantangay "amin a Kasuratan impaltiing ti Dios," umim-im- dengtayo ken Jehova no basaentayo ti Saona, ti Biblia. (2 Timo- teo 3:16) Dayta ti gapuna nga indagadag ti salmista kadagiti adi- pen ni Jehova a basaenda dayta iti "aldaw ken rabii." (Salmo 1: 1, 2) Masapul a pagreggetantayo nga aramiden dayta. Ngem ma- kagunggona dayta. Kas nakitatayo iti Kapitulo 18, mayarig ti Biblia iti napateg a surat a naggapu iti nailangitan nga Amatayo. Isu a di rumbeng a makapadagsen ti panangbasa iti dayta. Ma- sapul a pagbalinentayo a nabiag dagiti Kasuratan a basaentayo. Kasanotay a maaramid dayta? 8 Sirmataem dagiti salaysay iti Biblia a basbasaem. Iladawam iti panunotmo dagiti karakter iti Biblia. Ikagumaam a tarusan ti kabibiagda, dagiti kasasaad, ken motiboda. Kalpasanna, uto- bem a naimbag ti basbasaem, nga iyimtuodmo iti bagim dagiti saludsod a kas kadagitoy: 'Iti daytoy a salaysay, ania ti maadal- ko maipapan ken Jehova? Ania kadagiti galadna ti naitampok? Ania a prinsipio ti kayat ni Jehova a masursurok, ket kasano a maipakatko dayta iti biagko?' Basaem, utobem, ken iyaplikar- mo - ket iti panangaramidmo iti kasta, agbalin a nabiag kenka ti Sao ti Dios. - Salmo 77:12; Santiago 1:23-25. 9 Agsasao met ni Jehova kadatayo babaen "ti matalek ken ma- sirib nga adipen." Kas impadto ni Jesus, maysa a bassit a grupo dagiti napulotan a Kristiano a lallaki ti nadutokan a mangipaay iti naespirituan a 'taraon iti umiso a tiempo' kadagitoy nariribuk a maudi nga al-aldaw. (Mateo 24:45-47) No agbasatayo kadagi- ti literatura a naisagana a tumulong kadatayo a gumun-od iti umiso a pannakaammo iti Biblia ken no tumabunotayo kadagi- ti Nakristianuan a gimong ken kombension, tartaraonannata- yo iti naespirituan dayta nga adipen. Yantangay adipen ida ni Kristo, nainsiriban nga ipangagtayo ti sasao ni Jesus: "Siputan- 9. Siasino "ti matalek ken masirib nga adipen," ket apay a nasken a sipapas- nek nga umimdengtayo iti dayta nga "adipen"?
"UMADANIKAYO ITI DIOS, KET ISU UMADANINTO KADAKAYO" yo no kasano ti panagimdengyo." (Lucas 8:18) Sipapasnek nga umimdengtayo agsipud ta bigbigentayo ti matalek nga adipen kas maysa kadagiti pamay-an ni Jehova a makisarita kadatayo. 10 Ngem komusta met ngay ti pannakisao iti Dios? Makasarita- tayo aya ni Jehova? Makapaamanga a panunoten dayta. No asit- gam ti katan-okan nga agturay iti pagilianyo tapno makisaritaka kenkuana maipapan iti maysa a banag a pakaseknam, patganna- ka ngata? Iti dadduma a kasasaad, mabalin a napeggad no gan- datem nga aramiden dayta! Idi kaaldawan da Ester ken Mardo- keo, mabalin a mapapatay ti tao a dumatag iti ari ti Persia no saan nga inawis ti ari. (Ester 4:10, 11) Ngem mabalinmo ti umasideg iti Soberano nga Apo iti uniberso, a no idilig kenkuana, "kaslada kadagiti rumsa" uray dagiti kabibilgan a tattao. (Isaias 40:22) Rumbeng kadi a maamaktayo nga umadani kenkuana? Saan! 11 Nangipaay ni Jehova iti nawaya, ngem simple, a wagas ti iya- adani kenkuana - kararag. Uray ti maysa a bassit nga ubing ma- balinna ti agkararag ken Jehova a buyogen ti pammati, nga ara- midenna dayta iti nagan ni Jesus. (Juan 14:6; Hebreo 11:6) Ngem babaen ti kararag, mayebkastayo met dagiti narikut, personal unay a pampanunot ken rikriknatayo - uray dagidiay nasaem a ditay maipeksa. (Roma 8:26) No agkararagtayo ken Jehova, awan kapapay-anna ti panangaramat kadagiti nangayed, nasabsabo- ngan a balikas wenno atitiddog, maulit-ulit a kararag. (Mateo 6: 7, 8) Iti sabali a bangir, saan a kedngan ni Jehova ti kapaut wen- no kasansan ti pannakisaotayo kenkuana. Iyaw-awis pay ketdi ti Saona nga 'agkararagtayo a di agressat.' - 1 Tesalonica 5:17. 12 Laglagipem a ni Jehova laeng ti maawagan "Managdeng- ngeg iti kararag," ket agimdeng a buyogen ti napaypayso a pannakipagrikna. (Salmo 65:2) An-anusanna laeng aya da- giti kararag dagiti matalek nga adipenna? Saan, kinapudno- na maragsakan kadagita. Inyarig ti Saona dagiti kasta a ka- rarag iti agpangpangato a naayamuom nga asuk ti mapupuoran nga insienso. (Salmo 141:2; Apocalipsis 5:8; 8:4) Saan aya a 10-12. (a) Apay a naisangsangayan a sagut ni Jehova ti kararag? (b) Kasano- tayo a makapagkararag iti wagas a makaay-ayo ken Jehova, ket apay a maka- pagtalektayo a napateg kenkuana dagiti kararagtayo? 313
314 UMADANIKA KEN JEHOVA makaliwliwa a panunoten nga agpangato ken makaay-ayo met iti Soberano nga Apo dagiti napasnek a kararagtayo? Isu a no ka- yatmo ti umadani ken Jehova, sipapakumbaba nga agkararagka kenkuana a masansan, inaldaw. Ibukbokmo kenkuana ti linaon ti pusom; ipeksam ti amin a riknam. (Salmo 62:8) Ibagam iti nailangitan nga Amam dagiti pakaseknam, dagiti pagrag-oam, ti panagyaman, ken pammadayawmo. Iti kasta, ad-adda a lu- magda ti relasionmo kenkuana. Panagdayaw ken Jehova 13 No makisaotayo ken Jehova a Dios, saantayo a basta umim- imdeng ken agsasao a kas no makisarsaritatayo iti maysa a gayyem wenno kabagian. Kinapudnona agdaydayawtayo ken Jehova, nga ipapaaytayo kenkuana ti nauneg a panagraem a pa- kaikarianna unay. Naisentro iti pudno a panagdayaw ti intero a panagbiagtayo. Kasta ti panangyebkastayo ken Jehova iti amin- kararua nga ayat ken debosiontayo, ken dayta ti mamagkaykay- sa kadagiti amin a matalek a parsua ni Jehova, idiay man langit wenno ditoy daga. Iti sirmata, nangngeg ni apostol Juan ti may- sa nga anghel a mangiwarwaragawag iti daytoy a bilin: "Agday- dayawkayo iti Daydiay nangaramid iti langit ken iti daga ken baybay ken kadagiti ubbog ti dandanum." - Apocalipsis 14:7. 14 Apay a rumbeng nga agdaydayawtayo ken Jehova? Panuno- tem dagiti galad a nasalaysay iti daytoy a libro, kas iti kina- santo, pannakabalin, panagteppel, kinahustisia, tured, asi, sirib, kinapakumbaba, ayat, pannakipagrikna, kinasungdo, ken kina- imbag. Nakitatayo a ni Jehova itakderanna ti kasayaatan ken kangatuan nga estandarte ti amin a napateg a galad. No pada- sentayo a tarusan ti pakagupgopan dagiti galadna, mabigbigta- yo nga isu ket saan a basta naindaklan, mararaem a Persona. Kasta unay ti kinadayagna, nangatngato nga amang ngem kada- tayo. (Isaias 55:9) Di pagduaduaan a ni Jehova ti nainkalintegan a Soberanotayo, ket pudno a maikari a dayawentayo. Ngem ka- sano ti panagdayawtayo ken Jehova? 13, 14. Ania ti kayat a sawen ti panagdayaw ken Jehova, ket apay a maitu- top nga aramidentay dayta?
Dagiti Nakristianuan a gimong ket makaparagsak nga okasion a mangted iti gundaway nga agdayaw ken Jehova 15 Kinuna ni Jesus: "Ti Dios maysa nga Espiritu, ket dagidiay agdaydayaw kenkuana masapul nga agdayawda a buyogen ti es- piritu ken kinapudno." (Juan 4:24) Tapno makapagdaydayaw- tayo iti Dios "buyogen ti espiritu," masapul nga adda kadatayo ti espirituna ken agpaiwanwantayo iti dayta. Ti panagdaydayaw- tayo ket masapul a maitunos met iti kinapudno, ti umiso a pan- nakaammo a masarakan iti Sao ti Dios. Addaantayo iti napateg a gundaway nga agdayaw ken Jehova a "buyogen ti espiritu ken kinapudno" tunggal agtataripnongtayo nga agkakapamma- tian. (Hebreo 10:24, 25) No agkantatayo iti pammadayaw ken Jehova, sangsangkamaysa nga agkararag kenkuana, ken agim- deng ken makiraman iti panagsasarita maipapan iti Saona, ma- yebkastayo ti ayat kenkuana iti nasin-aw a panagdayaw. 15. Kasano ti panagdayawtayo ken Jehova a "buyogen ti espiritu ken kina- pudno," ket ania a gundaway ti ipaay kadatayo dagiti Nakristianuan a gi- mong?
316 UMADANIKA KEN JEHOVA 16 Agdaydayawtayo met ken Jehova no isarsaritatayo kadagiti sabsabali ti maipapan kenkuana, nga idaydayawtayo iti publiko. (Hebreo 13:15) Kinapudnona, ti panangikasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ni Jehova ti maysa kadagiti kadakkelan a bi- lin a masapul a tungpalen dagiti pudno a Kristiano. (Mateo 24:14) Magagarantayo nga agtulnog agsipud ta ay-ayatentayo ni Jehova. No panunotentayo no kasano a "ti dios daytoy a siste- ma ti bambanag," ni Satanas a Diablo, "binulsekna ti pampanu- not dagiti di manamati," a mangisaksaknap kadagiti nakaam- amak a kinaulbod maipapan ken Jehova, ditay kadi aggagar nga agserbi kas Saksi a maipuon iti Diostayo, nga ilintegtayo ti kasta a pammardaya? (2 Corinto 4:4; Isaias 43:10-12) Ket no utoben- tayo dagiti nagsasayaat a galad ni Jehova, saan aya a matignay- tayo a mangisarsarita kadagiti sabsabali iti maipapan kenkua- na? Pudno unay, awanen ti nasaysayaat pay a pribilehio ngem iti panangtulong kadagiti sabsabali a mangammo ken manga- yat iti nailangitan nga Amatayo, kas iti ar-aramidentayo. 17 Adu pay ti ramanen ti panagdayawtayo ken Jehova. Apekta- ranna ti amin a benneg ti biagtayo. (Colosas 3:23) No pud- no a bigbigentayo ni Jehova kas Soberano nga Apotayo, ikagu- maantayo nga aramiden ti pagayatanna iti amin a banag - iti pamiliatayo, iti panggedantayo, iti pannakilangentayo kadagiti sabsabali, iti panagpalpaliwatayo. Ikagumaantayo ti agserbi a si- tatarnaw ken Jehova a "buyogen ti naan-anay a puso." (1 Cro- nicas 28:9) Ti kasta a panagdayaw dina ipalubos ti nabingay a puso wenno doble a panagbiag - panagpammarang nga agser- serbi ken Jehova bayat a sililimed nga agar-aramid kadagiti na- dagsen a basol. Ti kinatarnaw dina ipalubos ti kasta a panagin- sisingpet; ti ayat pagbalinenna dayta a makarimon. Makatulong met ti nadiosan a panagbuteng. Inaig ti Biblia ti kasta a panagra- em iti agtultuloy a nasinged a relasiontayo ken Jehova. - Salmo 25:14. 16. Ania ti maysa kadagiti kadakkelan a bilin a masapul a tungpalen dagiti pudno a Kristiano, ket apay a matignaytayo a mangtungpal iti dayta? 17. Ania ti ramanen ti panagdayawtayo ken Jehova, ket apay a masapul nga agdayawtayo a sitatarnaw?
"UMADANIKAYO ITI DIOS, KET ISU UMADANINTO KADAKAYO" Panangtulad ken Jehova 18 Agngudo ti tunggal benneg daytoy a libro iti kapitulo mai- papan iti no kasanotayo nga 'agbalin a tumutulad iti Dios, kas annak a dungdungnguen.' (Efeso 5:1) Nasken a laglagipentayo a nupay imperpektotayo, pudpudno a matuladtayo ti awan pagkuranganna a wagas ni Jehova a mangusar iti pannakaba- lin, mangipakat iti hustisia, agtignay a nainsiriban, ken mangi- pakita iti ayat. Kasanotay nga ammo a talaga a kabaelantayo a tuladen ti Mannakabalin-amin? Laglagipem, ti kaipapanan ti nagan ni Jehova isurona kadatayo a pagbalinenna ti bagina iti aniaman a kayatna a pagbalinan tapno matungpal dagiti panggepna. Maitutop la unay a masdaawtayo iti dayta, ngem ditay kadi matulad? Kabaelantayo. 19 Naaramidtayo iti ladawan ti Dios. (Genesis 1:26) No kasta, dagiti tattao ket saan a kas kadagiti dadduma a parsua ditoy daga. Saannatay nga iturturong ti naikasigudan a kababalin, genes, wenno dagiti bambanag iti aglawlawtayo. Inikkannata- yo ni Jehova iti napateg a sagut - ti wayawaya nga agpili. Iti lak- sid dagiti limitasion ken pagkurkurangantayo, nawayatayo nga agpili no ania ti pagbalinantayo. Kayatmo kadi ti agbalin a na- ayat, masirib, nalinteg a tao nga umiso ti panangaramatna iti pannakabalin? Iti tulong ti espiritu ni Jehova, maaramidmo dayta! Panunotem ti naimbag a magapuanam. 20 Maparagsakmo ti nailangitan nga Amam, mapagrag-om ti pusona. (Proverbio 27:11) 'Maay-ayom [pay ketdi] a naan- anay' ni Jehova, ta maawatanna dagiti limitasionmo. (Colosas 1:9, 10) Ket bayat nga agtultuloy a patanorem dagiti nasayaat a galad a kas panangtulad iti patpatgem nga Ama, maparaburan- ka iti naisangsangayan a pribilehio. Iti nasipngetan a lubong a nayadayo iti Dios, agserbika a kas silaw. (Mateo 5:1, 2, 14) Ma- katulongka a mangisilnag ditoy daga iti nadayag a personali- dad ni Jehova. Anian a pakaidayawan! 18, 19. Apay a realistiko a panunoten a dagiti imperpekto a tattao kabae- landa a tuladen ni Jehova a Dios? 20. Ania ti naimbag a magapuanantayo no tuladentayo ni Jehova? 317
318 UMADANIKA KEN JEHOVA "Umadanikayo iti Dios, ket Isu Umadaninto Kadakayo" 21 Saan a maysa laeng a kalat ti nalawag a pammagbaga a naila- nad iti Santiago 4:8. Mayarig dayta iti panagdaliasat. No la ket ta agtalinaedtayo a matalek, pulos a di agpatingga dayta a panag- daliasat. Pulos a dinto sumardeng ti panagbalintayo a nasinged ken Jehova. Kinapudnona, kanayon nga addanto pay masursu- rotayo maipapan kenkuana. Ditay koma panunoten a naibagan kadatayo daytoy a libro ti amin a maipapan ken Jehova. Kinaag- paysuanna, saantay pay a naammuan ti amin nga ibagbaga ti Biblia maipapan iti Diostayo! Ket uray ti Biblia dina ibaga ti amin a mabalin nga ammuen maipapan ken Jehova. Kinuna ni apostol Juan a no maisurat ti amin nga inaramid ni Jesus bayat ti ministeriona ditoy daga, "ti lubong a mismo saanna a kabae- lan a laonen dagiti naisurat a lukot." (Juan 21:25) No pudno dayta maipapan iti Anakna, ad-adda a pudno daytoy maipapan iti Amana! 22 Uray no agbiagtayo nga agnanayon, saanto nga agpatingga ti 21, 22. Ania nga awan patinggana a panagdaliasat ti agur-uray kadagiti amin nga agayat ken Jehova? Sapay koma ta sumingedka a suminged ken Jehova
"UMADANIKAYO ITI DIOS, KET ISU UMADANINTO KADAKAYO" Salsaludsod a Pagmennamennaan Salmo 25:1-22 Kasanotayo nga agbalin a nasingsinged ken Jehova, ket ania a panagtalek ti mabalin nga itden dayta kadatayo? Oseas 6:3 Kasano nga ipakita daytoy a bersikulo a ti panangam- mo ken Jehova kalikagumanna ti panagregget ken mangyeg kadagi- ti bendision? Mateo 16:21-27 Tapno matuladtayo ni Jehova, makin-ulidan ti ma- sapul a surotentayo, ket ania nga espiritu ti masapul nga ipakita- tayo? Apocalipsis 21:3, 4 Bayat nga ut-utobem dagiti bendision nga ipaay- to ni Jehova iti masanguanan, matignayka a mangaramid iti ania? panagsursurotayo maipapan ken Jehova. (Eclesiastes 3:11) No kasta, panunotem ti masakbayan nga agur-uray kadatayo. Kalpa- san ti ginasut, rinibu, minilion, binilion pay ketdi a tawen a pa- nagbiagtayo, ad-adu nga amang ti ammotayton maipapan ken Jehova ngem iti ammotayo ita. Ngem di mabilang a nakaskasda- aw a banag ti maammuantayto pay. Magagarantayto nga agsur- suro iti ad-adu pay, ta kanayon nga addanto rasontayo a maka- rikna iti kas iti narikna ti salmista, a nangikanta iti kastoy: "Ti iyaadani iti Dios naimbag kaniak." (Salmo 73:28) Makapnek unay ken saan a makauma ti biag nga agnanayon - ket ti panag- balin nga ad-adda a nasinged ken Jehova ti kanayonto latta a ka- sayaatan a paset dayta. 23 Sapay koma ta subadam itan ti ayat ni Jehova, babaen ti pa- nagayatmo kenkuana iti amin a puso, kararua, panunot, ken pigsam. (Marcos 12:29, 30) Sapay koma ta nasungdo ken di ag- kupas ti ayatmo. Sapay koma ta dagiti pangngeddeng nga arami- dem iti inaldaw, manipud iti kabassitan agingga iti kadakkelan, iyanninawda amin ti isu met laeng a mangiturturong a prinsi- pio - a kanayon a piliem ti dana a mangiturong kenka iti na- tibtibker a relasion iti nailangitan nga Amam. Kangrunaan iti amin, sapay koma ta sumingedka a suminged ken Jehova, ket suminged met a suminged kenka ni Jehova - iti agnanayon! 23. Ania ti maiparegta nga aramidem? 319
Kayatmo kadi ti ad-adu pay nga impormasion? Mabalinmo a kontaken dagiti Saksi ni Jehova iti