P A N A G S A G A N A I T I K A L A M I D A D P A R A K A D A G I T I S E N I O R C I T I Z E N ILOKANO DISASTER PREPAREDNESS FOR SENIORS Personal Support Network ◆◆ Makikadua kadagiti kapamilia ken gagayyemmo tapno buklen ti Personal Support Network-mo. ◆◆ Mabalin nga iraman iti network- mo ti pamilia, gagayyem, dagiti kakuarto, dagiti kaarruba, personal a katulungan ken katrabahuan. Iti panawen ti kalamidad, ammuenda no nasayaat ti kasasaadmo ken mangipaay ti tulong no kasapulan. No Kasapulam ti Agbakwit ◆◆ Mapan iti pagkamangan-a-lugar a kadua ti maysa a tao iti Personal Support Network-mo, ngem no laeng aggigianda iti balay a naipatakder kalpasan iti 1994 ken adda iti ruar ti lugar a pagbakwitan. Nagduduma ti epekto ti kalamidad iti kada tao. Ammuen no kasano nga apektarannaka ti kalamidad. Adalen ken Agsagana ◆◆ Adalen ti flyer nga Agplano ken Agsagana Ita Para iti Sumaganad a Kalamidad, kalpasanna mangisagana ti 14- nga Aldaw a Supply Kit para iti Kalamidad (para iti minimum a 14 nga aldaw kada tao). Nayon a Bambanag iti Panagsagana iti Kalamidad 55 Impormasion dagiti miembro iti Personal Support Network- mo, dodoktor ken dadduma pay a mangipapaay ti panangtaripato ti salun-at. 55 Naireseta nga ag-agas ken dosis ken listaan dagiti allergies. ◆◆ Makiinnuman iti Personal Support Network-mo no kasapulam ti mapan iti Pagkamangan a publiko a pang-emerhensia. Dagiti lokasion ken oras a silulukat dagiti pagkamangan a lugar ket maipakaammo iti TV ken radio. Ammuen no ania dagiti dua a kaasitgan a pagkamangan a lugar. Dagiti pagkamangan a pasilidad ket mabalin a napudot ken natao, a saan a komportable para kadagiti senior citizen ken dagiti addaan ti disabilidad wenno saan a makabael. Kasapulan pay nga itugotmo amin a kasapulam para iti kalamidad. ◆◆ No ti panagbakwit ket impaulog iti Oahu, dagiti bus ti siudad ket agbalin a pagluganan iti panagbakwit a mangitulnog kaniayo iti kaasitgan a nadutokan a pagkamangan iti panawen ti emerhensia. Dagiti lugan para iti panagbakwit ket libre ken mabalin a pasardengen uray ania a lugar iti banda iti rutada. Saan a kasapulan nga addaka iti bus stop. E M T R A P E D NT O E M ERGENC Y M A N A G E M E N T HE LEHULEHU PALEKAN A , H E P A U L E L E
OAH U Department of Emergency Management City and County of Honolulu Kirk Caldwell, Mayor 650 South King Street Honolulu, HI 96813 (808) 723-8960 Fax (808) 524-3439 dem@honolulu.gov 55 Ekstra nga antipara ken de- bateria nga hearing-aid wenno tulong ti panagdenggeg. 55 Ekstra a bateria para iti wheelchair ken oxygen. 55 Dagiti card ti Medical insurance ken Medicare. 55 Ti pannakaaramid, modelo, ken serial number dagiti pacemaker ken dadduma pay a ramramit a medikal. 55 Usaren ti HNL.info tapno agtultuloy a mapakaammuan maipapan iti emerhensia, dagiti kasasaad ti panawen, dagiti damag maipapan ti trapiko, ken dadduma pay babaen ti SMS wenno Email. 55 Dumngeg iti lokal a TV/Radio para iti kabaruan a damag. 55 Kasapulan a parte iti Disaster Supply Kit-yo ti de-bateria nga AM/FM radio nga addaan ti Alerto ti Panawen manipud NOAA.
AgpLANo kEN AgSAgANA Ita Para ItI Sumaruno a KalamIdad pLAN AND pREpARE NoWFoR THE NEXT DISASTER Isaganayo ti 14-Day Disaster Supply Kit (kabassitan a kasapulan ti tunggal tao iti uneg ti 14 nga aldaw) ILokANo 55 Danum Maysa galon a danum tunggal tao iti inaldaw para inumen ken para sanitasion. 55 Taraon Saan a maperdi a makan a saan a kasapulan a lutuen. Dagiti survival wenno agpaut a taraon kas iti peanut butter, protein shakes, dried fruits wenno naibilag a prutas, & nuts kas mani ken dadduma pay. gatas a pormula para iti beybi & taraon para kadagiti espesial a kasapulan. 55 Dagiti Ramramit Para iti Pannangan Dagiti plato, ramramit para iti pannangan ken abrelata a de mano. Adalen Ammuenyo dagiti kalamidad a makaapekto kaniayo ken iti pamiliayo. Agplano Mangaramid ken sanayen ti pamilia iti plano maipapan iti kalamidad. Mangituding iti maikadua a pagsasarakan a lugar ken ti maysa a kontaken a tao a taga-sabali nga isla. 55 Sanitasion Nadadam-eg a towelette wenno babassit a tual-tualia, nalalagda a bag a pagibellengan dagiti basura nga adda pangitalianna, hand sanitizer, toilet paper, baking soda/kitty litter a mangsagepsep iti angot, ken dagiti guantes para iti personal a sanitasion. 55 Dagiti Rimienta Liabe wenno plais a mangpasardeng kadagiti utilities kas iti kuryente ken danum, rimienta a kangrunaan, duct tape. 55 Importante a dokumento ken kuarta Itugot dagiti napapateg a papeles iti saan a mabababasa wenno waterproof a pagikabilan. 55 Radio De-bateria wenno de-posipos a radio nga addaan ti alerto ti panawen manipud NoAA. 55 Flashlight nga addaan iti ekstra a bateria 55 Cell phone ken solar charger. 55 Sultip Importante iti panangawag iti tulong. Ti uni iti sultip ket ad-adayo ti madanonna ngem iti boses ti tao ken saan unay a makabannog. 55 Abbong iti Agong ken Ngiwat Kontra iti Tapok Makatulong tapno malapdan ti pannakalang-ab ti nakontaminado nga angin. Panagplano ti Indibidwal, Pamilia ken Negosyo para iti Kalamidad Ti panagplano para iti kalamidad ket responsibilidad iti amin. Adalen a naimbag daytoy nga impormasion ken pagtutungtungan a nasayaat ita ken planuen dagiti istratehia iti panagsagana a mairaman dagiti pamilia, gagayyem, kaarruba ken kakadua iti trabaho. E M T R A P E NT O E M ERGENC Y G E M E N T
OAH U Department of Emergency Management City and County of Honolulu Kirk Caldwell, Mayor 650 South king Street Honolulu, HI 96813 (808) 723-8960 Fax (808) 524-3439 dem@honolulu.gov 55 Dagiti Mapa Dagiti mapa iti lokal a lugar 55 Medikal Dagiti naireseta nga agas, antipara/contact lenses, dagiti ramramit a pangmedikal, ken maysa a first aid kit. 55 Taraken nga Ayup Taraon ken ekstra a danum para kadagiti tarakenyo nga ayup. 55 Kinamanagdalus produkto nga ar-aramaten dagiti babbai, personal a ramramit, dagiti lampin/ pasador, suplay para iti di-makontrol a panagisbo ken panagibleng. 55 Dagiti Retrato Mangitugot ti retratom, retrato ti pamiliam & gagayyemmo tapno makatulong iti panangbirok ti tunggal maysa no mapagsisinakayo. 55 HNL.info Usaren ti HNL.info tapno agtultuloy a mapakaammuan maipapan iti emerhensia, dagiti kasasaad ti panawen, dagiti damag maipapan ti trapiko, ken dadduma pay babaen ti SMS wenno Email.


Pagadawan County ti Maui Women Helping Women Maui DV a Pagkamangan: (808) 5799581 24/7 Maui Tulong para iti TRO: (808) 4467379 MF: 8am  4pm Lāna'i DV a Pagkamangan: (808) 5630216 24/7 Moloka'i Community Service Council 24/7 DV Hotline: (808) 5676888 Child & Family Service Maui 24/7 Krisis a Hotline: (800) 7536879 LGBTQ+ Lavender Clinic LGBTQ+ healthcare provider on O'ahu TF: 10am  6pm Honolulu ken Wai'anae Opisina: (808) 7442543 Hawai'i LGBTQ+ Legacy Foundation Onestop LGBTQ+ sentro a pagadawan Everyday: 8:30am8:30pm (808) 3692000 Hawaiʻi Health and Harm Reduction Center MF: 9am4:30pm (808) 5212437 • Seksual a Panangabuso Treatment Center ti Seksual a Panangabuso 24/7 Hotline para iti Intero nga Estado: (808) 5247273 Child & Family Service 24/7 Maui Sexual Assault Center: (808) 8738624 YWCA ti Hawai'i Island 24/7 Krisis a Hotline: (808) 9350677 YWCA ti Kaua'i 24/7 Hotline ti Seksual a Panangabuso: (808) 2454144 Militar Military One Source 24/7 Awan Bayadna: (800) 3429647 TTY: Pinduten 711 kalpasanna: (800) 3429647 Legal Legal Aid Society of Hawai'i MF: 9am11:30am & 1pm3:30pm O'ahu: (808) 5364302 Kabangibang nga Isla: (800) 4994302 Intimate Partner Violence Assistance Program Coordinator MF: 8am4pm U.S. Departamento ti Veterans: (808) 4650760 Kontaken Dakami: (808) 8329316 info@hscadv.org Naipaay daytoy a presentasion babaen iti Grant Award Number 1901HISDVC, manipud iti Administration on Children, Youth, and Families, Family and Youth Services Bureau, U.S. Department of Health and Human Services. Ti linaonna ket responsibilidad laeng dagiti autor ket dina irepresentar ti opisial a kapanunotan ti U.S. Department of Health and Human Services Giya iti Nasalunat a Pannakirelasion Maikari ti tunggal maysa a matrato babaen iti panagraem ken ayat.
Addaka kadi iti maysa a nasalunat a relasion? Iti nasalunat a relasion ket: • Agpada a tratuen ti tunggal maysa babaen iti patas a pamayan, ayat, ken panagraem. Napudnoka iti kaduam ken agtalekka kenkuana. Prangka ti pannakisaritayo maipapan kadagiti problema ken umimdengkayo iti tunggal maysa. Raemenyo ti kapanunotan ti tunggal maysa. Risutenyo a dua dagiti problema a saan nga agusar iti kinaranggas. Saanyo nga iramraman iti uneg ti relasionyo a dua dagiti relasionyo kadagiti gagayyem ken kakabagian. Pagsasaritaanyo a dua maipapan kadagiti pagpilian iti pananglapped iti panagsikog ken pagnumuanyo a dua nga agdenna. • • •
Ania ti Abusado a Relasion? Iti maysa nga abusado a pannakirelasion, ikagumaanan ti maysa a kadua a kontrolen ti kaparehana babaen iti pananglimitarna ti kinawayawayana ken ti panangisinana isuna manipud kadagiti gagayyem ken kabagianna. Ti kinaranggas iti uneg ti pagtaengan ket masansan a pannakaabuso a mapasamak iti lasud iti maysa apanawen. Dagiti pagilasinan nga addaka iti maysa nga abusado a relasion: • • Sipsiputan ti kaduam dagiti tawagmo, teks, ken social media. Padpadasen ti kaduam nga iyadayonaka iti gagayyemmo ken iti pamiliam. Ibaga ti kaduam no kasanot' rumbeng a panagkawesmo, no sino ti mabalin ken di mabalin a katongtongmo, ken no sadino ti mabalin ken di mabalin a papanam. Saan nga agpadispensar ti kaduam para iti dakes a kababalinna, imbes ketdi agbirok kadagiti pamayan nga iturong ti pammabasol kaniam. Konkontrolen ti kaduam ti kuarta iti sangakabbalayan a saan a mapagsasaritaan, agraman ti panangalana iti kuartam wenno panagkedked a mangipaay iti kuarta para kadagiti nesesita a paggastosan a kas iti taraon ken abang ti balay.
l a n o i s a N l a k o L No sika, wenno ti kaamammom, ket nakapasar iti aniaman kadagitoy a panangabuso, magunodan ti tulong. Pagadawan Nasional Domestic Violence a Hotline 24/7, 200+ a lenguahe (800) 7997233 • TTY: (800) 7873224 AgChat: Trans Lifeline 24/7 a hotline a makasarita dagiti trans nga operator (877) 3306366 Nasional Domestic Violence a Hotline 24/7 para kadagiti Tuleng Videophone: (855) 8121001 AgLive Chat: Kontaken ti maysa a mangitandudo babaen iti email: nationaldeafhotline@adwas.org County ti Kaua'i County ti Hawai'i YWCA ti Kaua'i 24/7 DV Krisis a Hotline: (808) 2456362 DV a Pagkamangan a Hotline: (808) 2458404 Child & Family Service 24/7 Pagkamangan iti Makindaya ti Hawai'i: (808) 9598864 Pagkamangan iti Makinlaud ti Hawai'i (808) 3227233 O'ahu Domestic Violence Action Center Pagtawagan: (808) 5313771 8am  5pm AgText: (605) 9565680 24/7 AgText: actioncenter.org 24/7 Parents And Children Together/ Child & Family Service 24/7 Dagiti Pagkamangan: (808) 2667233 (SAFE) Catholic Charities MF: 8:30am  8pm Sat: 8am  12pm Sentro a Pagbalakadan: (808) 5274470


You, Creator God, have written your great name on humankind; For our growing in your likeness bring the life of Christ to mind; That by our response and service earth its destiny may find (2X). KABLAAW, DAMDAMAG KEN PAKASEKNAN TI IGLESIA HIMNO A PAGDAYAW: "Amazing Grace" Amazing Grace, How sweet the sound, That saved a wretch like me I once was lost, but now am found, T'was blind but now I see PRELUDIO TI ORGANO/GITARA PANNAKAURNONG ( Manikabil it 7 a kandela ken 1 a Christ candle iti tengnga, magangtan dagitoy sakbay a mangrugi ti serbisio) HIMNO ITI PANAGSAGANA"When I Survey the Wondrous Cross" HFJ 160 When I survey the wondrous cross on which the Prince of glory died, my richest gain I count but loss and pour contempt on all my pride. TI KARARAG NGA AMAMI (amin) Amami nga adda sadi langit, madaydayaw koma ti naganmo. Umaykoma ti pagarian, maaramid koma ti pagayatam, no kasano sadi langit kasta koma met ditoy daga. Itdem kadakam ti taraonmi ti inaldaw, ket pakawanennakami kadagiti basbasolmi a kas met pammakawanmi kadagiti nakabasol kadakami. Dinakami iyeg iti pannakasulisog, no di ket isalakannakam iti dakes, ta kukuam ti pagarian, ti pannakabalin, ti Gloria ken biag nga agananayon. Amen. T'was Grace that taught my heart to fear, And Grace, my fears relieved How precious did that grace appear, The hour I first believed Ami Through many dangers, toils and snares, We have already come. T'was grace that brought us safe thus far, And grace will lead us home, Forbid it, Lord, that I should boast, save in the death of Christ my God; all the vain things that charm me most, I sacrifice them to his blood. PANAGBABAWI KEN PANNAKAPAKAWAN AYAB ITI PANAGBABAWI Pastor/ Ama: Inawit ni Cristo iti mismo a bagina dagiti basoltayo idiay krus tapno mataytayo iti basol ket agbiagtayo iti kinalinteg. Ta babaen dagiti sugatna, naagasankayo (1 Pedro 2.24) See from His head, His hands, His feet, Sorrow and love flow mingled down! Did e'er such love and sorrow meet, Or thorns compose so rich a crown? DAGITI SASAO ITI APO: +Manipud iti Nasatuan a Surat Sungbat: Ti sasao a naragsak, sao a mamabiag (2x) Were the whole realm of nature mine, That were a offering far too small; Love so amazing, so divine, Demands my soul, my life, my all. Ipakawanntayo dagiti basoltayo Babaen iti Mensahe ti Kanta Amin: Jesu Cristo, ipudnomi dagiti nagbasolanmi a kas kadagiti adalanmo. Dawatenmi ti asi ken tulongmo. No inaramidmi dagiti kaykayatmi ngem dagiti pagayatam; O Apo pakawanennakami. No inatakmi dagiti nangpasakit kadakami imbes a mangbendision: O Dios pakawanennakami, no inlibakdaka gapu iti butengmi iti lubong kasta met iti panangdillawna. O Apo Dios pakawanennakami, kaassiannakami. ** CALL TO WORSHIP: Pastor/Ina: Naurnongtayo ita tapno intay lagipen daydi rabii a kinalikaguman ni Jesus a kinalanglang dagiti adalanna. Meembro iti Pamilia: Itag-aynakami O Apo, iti naimpapusoan a panagdayaw tapno mariknami ti kaipapanan ti tunggal kanito ken maawatanmi ti pagayatam kadakami. iti Amin: Umaykami Kenka O Apo, pannakipagmaymaysa mi Kenka. Dalusannakami ket awatem kadi dagitoy a panagdaydayawmi. Amen ken Amen. Pannakailawlawag ti Sao Bishop Joseph G. Agpaoa Pangulo SELEBRASION ITI MAUDI A PANANGRABII: Gimong: TOKAR ITI PANAGSAGANA: (kanito iti napasnek a panagkararag, panangisagana iti Apo) PANANGIBABAET (Maikanta-Tune: God Grace and God of Glory) For the healing of the nations, Lord, we pray with one accord, For a just and equal sharing of the things that earth affords. To a life of love in action help us rise and pledge our word (2X). Amin: ket mariknami koma Awis ti Panaglak-am: Pasto Pastor/Ama: Ti tinapay ken kopa ket naisagana iti lamisaan ti Apo. Iti daytoy a kanito aramatentayo dagiti taraon a naggapu kadagiti apit ken aglawlawtayo, aramatentayo ti kamote ken basi a simbolo iti tinapay ken kopa. Kas met panangaramat ni Jesus iti tinapay ken arak ti ubas a kas gagangay a taraon iti dayta a tiempo. Isu nga iti daytoy a lamisaan ni Jesus ken dagiti adalanna, ken uray dagiti nangay-ayat kenkuana. Isu daytoy ti lamisaan kadagiti napanglaw iti lubong a nakipagbiagan ken nagserbian ni Jesus. Lamisaan a pagkaykaysaan ti lubong isu nga immayan ni Jesus. Ngarud, umaykayo iti daytoy a lamisaan nga addaan iti naan-anay a pammati, ken kadakayo a mayat a manayonan pay, Kadakayo a masansan +IMBOKASION (Amin) Apo Jesus nga Apomi, sika ti tinapay ti biag, makilanglangkami kenka ken birukenmi ti pannakataraon ti kararuami. Sika ti silaw ti lubong. Surotendaka kadi manipod iti kinasipnet. Sika ti ruangan, palubosandakam kadi a mapan iti Ama babaen iti naganmo. Sika ti Naimbag a Pastor, agpannauraykam kenka kadagiti kasapulanmi. Sika ti panagungar ken ti biag, birukenmi kadi ti pudno a kaipapanan ti biag ken panagballigi kenka. Sika ti dalan, ti pudno ken ti biag, ayatendaka kadi iti amin a puso, kararua ken pigsami . Ikararagmi daytoy iti naganmo. Amen. Lead us forward into freedom, from despair your world release, That, redeemed from war and hatred, all may come and go in peace. Show us how through care and goodness Fear will die and hope increase (2X). All that kills abundant living, let it from the earth be banned: Pride of status, race or schooling, dogmas that obscure your plan. In our common quest for justice may we hallow brief life's span (2X).
nga umay iti daytoy a lamisaan, ken uray kadakayo a di pulos immay. Ni Cristo ti agaw-awis ken mangsabet kadakayo ditoy. Fourth Reading (Mk 15:16-32 Jesus is crucified) (Fourth candle extinguished (in silence) Hymn: Blest be the tie that binds (Fourth stanza) (Maawistayo amin iti naulimek a panagtugawtayo a sangsangkamaysa kadagiti ikamen a manglawlaw iti elemento ti kumunion.) When we asunder part, It gives us inward pain; But we shall still be joined in heart, And hope to meet again. **Balikas ti Pannakaipasdek Pastor/Ina: Nagasattayo ta ni Jesus nakipagna kadatayo kadagiti rigrigattayo. Isu a naipaka-ammo kadatayo babaen iti pannakapisi ti tinapay. Iti sakbay a pannanatiliwna, innalana ti tinapay, kalpasan iti panagyamanna, pinispisina ken intedna kadagiti adalanna a kinunana, "daytoy ti bagik a maipaay kadakayo". Kasta met nga innalana ti kopa ti ubas ket kalpasan ti pagnagyamanna iti Dios, intedna kadagiti adalanna a kinunana, "Daytoy a kopa ti baro a tulag, napatalgedan iti darak, Tunggal inumanyo, aramidenyo a pakalaglagipanyo kaniak. Ta agingga iti panagsubli ti Apo, ipakaammoyo ti ipapatayna tunggal mangankayo iti daytoy a tinapay ken uminomkayo iti daytoy a kopa ( 1 Cor. 11:24-27) Pasto Fifth Reading (Mtt 27:45-54 Jesus dies on the cross) (Fifth candle extinguished (in silence) United Church of Christ in the Philippines North Luzon Jurisdiction April 10, 2020 Hymn: Abide with me (first stanza) Abide with me, fast falls the eventide The darkness deepens Lord, with me abide When other helpers fail and comforts flee Help of the helpless, oh, abide with me Sixth Reading (Isaiah 52:13 - 53:5 The Suffering Servant) (Sixth candle extinguished (in silence) Hymn: Abide with me (second stanza) Swift to its close ebbs out life's little day Earth's joys grow dim, its glories pass away Change and decay in all around I see, O Thou who changest not, abide with me Pannakaidaton Ti Elementos (kanito ti naulimek-indibidual a panagkararag) Panaglak-am kadagiti Elementos Kararag Panagyaman Seventh Reading (Mtt 27:62-66 Jesus is laid in the tomb) (Seventh candle is hidden (in silence) TENEBRAE Hymn Abide with me (Third stanza) I fear no foe, with Thee at hand to bless Ills have no weight, and tears no bitterness Where is death's sting? Where, grave, thy victory? I triumph still, if Thou abide with me... First Reading (Mtt 26:17-29 The Last Supper) (First candle extinguished (in silence) Hymn Hymn: Blest be the Tie that Binds (first stanza) Blest be the tie that binds, Our hearts in Christian love; The fellowship of kindred minds, Is like to that above. POSLUDIO Binatog a Panpanunoten "The Holy Eucharist is over, service has just begun." Second Reading (Mtt 26:36-56 Jesus is betrayed and arrested) (Second candle extinguished (in silence) Maundy Thursday. The word "Maundy" comes to us as an Anglo-French word derived from the Latin "mandatum," which means "commandment." It refers to when Jesus, in the Upper Room during the Last Super, said to the disciples: "A new commandment I give you that you love one another; even as I have loved you that you also love one another." (John 13:34, Revised Standard Version). Hymn: Blest be the tie that binds (second stanza) Before our Father's throne, We pour our ardent prayers; Our fears, our hopes, our aims are one, Our comforts, and our cares. Tenebrae (/ˈtɛnəbreɪ, -bri/ - Latin for "darkness") is a religious service of Western Christianity held during the three days preceding Easter, and characterized by gradual extinguishing of candles, and by a "strepitus" or "loud noise" taking place in total darkness near the end of the service Third Reading (Mk 15:1-5 Jesus before Pilate) (Third candle extinguished (in silence) Hymn: Blest be the tie that binds (Third stanza) We share our mutual woes, Our mutual burdens bear; And often for each other flows The sympathizing tear.


Dagiti Reperensia iti Workbook iti Gimong a Panagbiag ken Ministerio MARSO 2-8 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS GENE- SIS 22-23 "Sinubok ti Dios ni Abraham" (Genesis 22:1, 2) Kalpasan dagitoy, sinubok ti pudno a Dios ni Abraham ket kinunana: "Abraham!" ket insungbatna: "Apay, Apo?" 2 Kinunana: "Pangngaasim ta alaem ni Isa- ac, ti kakaisuna nga anakmo nga ay-ayatem unay, ket mapankayo idiay Moria. Idatagmo sadiay kas daton a mapuoran iti maysa ka- dagiti bantay nga ipakitakto kenka." w12 1/1 23 ˚4-6 Apay a Kiniddaw ti Dios nga Idaton ni Abra- ham ti Anakna? Panunotem ti kinuna ni Jehova ken Abraham: "Pangngaasim, alaem ti anakmo, ti kakaisu- na nga anakmo nga ay-ayatem unay, ni Isaac, ket . . . idatonmo kas daton a mapuoran." (Ge- nesis 22:2) Laglagipem a dinakamat ni Jehova ditoy ni Isaac kas 'anak nga ay-ayaten unay' ni Abraham. Ammo ni Jehova a nakapatpateg ni Isaac ken Abraham. Kasta met ti rikna ti Dios iti Anakna a ni Jesus. Ay-ayaten unay ni Jehova ni Jesus ta namindua a nagsao manipud langit, a tinukoyna ni Jesus kas 'ti dungdungnguenna nga Anak.' - Marcos 1:11; 9:7. Nupay mabalin a saan a makaay-ayo kadatayo ti kiddaw ni Jehova ken Abraham, laglagipentayo koma a saan nga impalubos ni Jehova nga itu- loy ti matalek a patriarka ti panagdatonna. Dina impalubos a mapasaran ni Abraham ti kasae- man a marikna ti maysa a nagannak. Saanna met nga impalubos a matay ni Isaac. Nupay kasta, saan a sinalakniban ni Jehova ti "bukod- na nga Anak no di ket inyawatna a maipaay kadatayo amin." (Roma 8:32) Apay a timmulok ni Jehova a masaktan ti riknana? Inaramidna dayta tapno "magun-odantayo ti biag." (1 Juan 4:9) Pudno a nagsayaat a pammalagip daytoy maipapan iti ayat ti Dios kadatayo! Matignayta- yo met koma a mangsubad iti dayta nga ayatna. (Genesis 22:9-12) Idi nakadanonda iti lugar nga imbaga ti pudno a Dios, nangibangon ni Abraham iti altar sa nangyurnos kadagiti kayo iti rabawna. Rineppetna dagiti ima Isaac sa impaiddana iti rabaw ken saka ni dagiti kayo iti altar. inna- 10 Kalpasanna, la ni Abraham ti imuko tapno papatayenna ti anakna. 11 Ngem nagpukkaw ti anghel ni Jehova manipud langit ket kinunana: "Abra- ham, Abraham!" ket insungbatna: "Apay, Apo?" 12 Kinuna ti anghel: "Saanmo a papata- yen ti anakmo ken dimo dangran. Ammokon a managbutengka iti Dios ta situtulokka a ma- ngited kaniak iti kakaisuna nga anakmo." Paliiwem met nga inaramat ni Jehova ti sao a "pangngaasim" iti kiddawna ken Abraham. Sigun iti maysa nga eskolar ti Biblia, ti pananga- ramat ti Dios iti daytoy a sao ipamatmatna nga "ammo ti APO a nakarigrigat ti kidkiddawenna." Napalalo la ketdi ti ladingit ni Abraham iti day- ta a kiddaw. Kasta met, nasaem la ketdi ti rikna ni Jehova bayat a buybuyaenna ti panagsagaba ken ipapatay ti dungdungnguenna nga Anak. Awan duadua a dayta ti kasasaeman a banag a napasaran wenno mabalin a mapasaran ni Je- hova. (Genesis 22:15-18) Nagsao manen ti anghel ni Jehova manipud langit, 16 ket kinunana ken Abraham: " 'Ikarik a mismo,' kuna ni Jehova, 'gapu iti daytoy nga inaramidmo, ken gapu ta situtulok nga intedmo kaniak ti kakaisuna nga anakmo, 17 sigurado a bendisionankanto ken paaduekto ti kaputotam kas kadagiti bi- tuen iti langit ken kas kadagiti darat iti igid ti baybay, ket alaento ti kaputotam ti ruangan dagiti kabusorna. 18 Ket babaen ti kaputotam, mwbr20.03-IL 1
mabendisionanto ti amin a nasion iti daga gapu ta tinungpalmo ti bilinko.' " w12 10/15 23 ˚6 Agtulnog iti Dios ket Magunggonaan Kadagiti Sinapataan a Karina 6 Tapno magunggonaan ti managbasol a sanga- tauan, nagsapata met ni Jehova a Dios babaen ti panagaramatna iti sasao a kas iti " 'Kas si- bibiagak,' kuna ti Soberano nga Apo Jehova." (Ezeq. 17:16) Nasurok nga 40 a daras a di- nakamat ti Biblia a nangaramid ni Jehova a Dios kadagiti sinapataan a kari. Mabalin a ti pa- gaammo unay ket ti inkarina ken Abraham. Iti panaglabas ti adu a tawtawen, nangaramid ni Jehova iti sumagmamano a tulag wenno kari ken Abraham. No mapagtitipon dagita, ipakita- da nga agtaud ti naikari a Bin-i ken Abraham babaen iti anakna a ni Isaac. (Gen. 12:1-3, 7; 13: 14-17; 15:5, 18; 21:12) Kalpasanna, sinubok ni Jehova ni Abraham ket imbilinna nga idatonna ti dungdungnguenna nga anak. Madagdagus a nagtulnog ni Abraham ket idatonna koman ni Isaac idi linapdan ti maysa nga anghel ti Dios. Idin insapata ti Dios: "Babaen kaniak met laeng isapatak . . . a gapu iti kinapudno nga inara- midmo daytoy a banag ket dika impaidam ti anakmo, ti kakaisuna kenka, sigurado a bendi- sionankanto ket sigurado a paaduekto ti bin-im kas kadagiti bituen ti langlangit ken kas kada- giti binukel ti darat nga adda iti aplaya; ket ti bin-im tagikuaennanto ti ruangan dagiti ka- busorna. Ket babaen ti bin-im pudno unay a dagiti amin a nasion iti daga bendisionandanto ti bagbagida maigapu iti kinapudno nga immim- dengka iti timekko." - Gen. 22:1-3, 9-12, 15-18. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Genesis 22:5) Kinuna ni Abraham kadagiti adipenna: "Agbatikayo ditoy agraman ti asno, ngem sumang-atkami ken ti anakko sadiay tapno agdaydayawkami. Agsublikaminto met laeng." mwbr20.03-IL 2 w16.02 11 ˚13 Inawagan ni Jehova a "Gayyemko" 13 Sakbay a simmina kadagiti adipen a kimmu- yog kadakuada, kinuna ni Abraham: "Agyankayo ditoy agraman ti asno, ngem siak ken ti ubing kayatmi ti mapan sadiay ket agdayawkami ket agsublikami kadakayo." (Gen. 22:5) Ania ti kayat a sawen ni Abraham? Agul-ulbod kadi kadagiti adipenna, nga ibagbagana nga ag- subli ni Isaac uray ammona a maidaton? Saan. Mangted ti Biblia iti pamalatpatan no ania ti pampanunoten ni Abraham. (Basaen ti Hebreo 11:19.) Pinanunot ni Abraham a "kabaelan ti Dios nga ibangon [ni Isaac] uray pay manipud kadagiti natay." Wen, mamati ni Abraham iti panagungar. Ammona nga insubli ni Jehova ti kabaelanda ken Sara a maaddaan iti anak uray nataengandan. (Heb. 11:11, 12, 18) Ammo ni Abraham nga awan ti imposible ken Jehova. Ag- talek nga aniaman ti mapasamak iti daydi a narigat nga aldaw, agungar met laeng ti anak- na tapno matungpal ti amin a kari ni Jehova. Gapuna, naawagan ni Abraham nga "ama dagi- diay amin nga addaan iti pammati"! (Genesis 22:12) Kinuna ti anghel: "Saanmo a papatayen ti anakmo ken dimo dangran. Ammokon a managbutengka iti Dios ta situ- tulokka a mangited kaniak iti kakaisuna nga anakmo." it-2 462 ˚2-3 Nasakbay a Pannakaammo, Nasakbay a Pana- ngituding Pilienna no ania laeng ti ammuenna a nasak- bay. Ti kasungani ti teoria a predestinasion ket ti panamati a kabaelan ti Dios a nasakbay nga ammuen ti pilienna ken kayatna. Tumunos daytoy kadagiti mismo a nalinteg a paga- lagadan ti Dios ken iti impalgakna iti Saona maipapan kenkuana. Maisupadi iti teoria a pre- destinasion, adda idi situasion nga immuna nga inusig ti Dios sakbay a nangaramid iti pang- ngeddeng.
iti Genesis 11:5-8 nadeskribir ti Dios Gapuna, kas mangiturturong iti atensionna ditoy daga, a sinukimatna ti kasasaad idiay Babel, ken, iti daydi a gundaway, inkeddengna ti tignay a maaramid tapno mapasardeng ti nadang- kes a proyekto sadiay. Kalpasan a limmanlan ti kinadakes idiay Sodoma ken Gomorra, pinaka- ammuan ni Jehova ti adipenna a ni Abraham maipapan iti pangngeddengna nga agsukimat (babaen kadagiti anghelna) tapno "makitak no naan-anay nga agtigtignayda sigun iti ikkis gapu iti dayta a dimteng kaniak, ket, no saan, maammuak." (Ge 18:20-22; 19:1) Kinuna ti Dios nga 'inam-ammona ni Abraham,' ket kalpasan a ginandat ni Abraham nga isakripisio ni Isaac, kinuna ni Jehova, "Ta ita ammokon a managbu- tengka iti Dios ta saanmo nga impaidam kaniak ti anakmo, ti kakaisuna kenka." - Ge 18:19; 22: 11, 12; idiligyo ti Ne 9:7, 8; Ga 4:9. Panagbasa iti Biblia (Genesis 22:1-18) Kalpasan dagitoy, sinubok ti pudno a Dios ni Abraham ket kinunana: "Abraham!" ket insungbatna: "Apay, Apo?" 2 Kinunana: "Pangngaasim ta alaem ni Isa- ac, ti kakaisuna nga anakmo nga ay-ayatem Idatag- unay, ket mapankayo idiay Moria. mo sadiay kas daton a mapuoran iti maysa kadagiti bantay nga ipakitakto kenka." 3 Ga- puna, nasapa a bimmangon ni Abraham ket insaganana ti asnona ken inkuyogna ti dua kadagiti adipenna agraman ni Isaac nga anakna. Nangbalsig kadagiti kayo a pangpu- orna iti daton. Kalpasanna, napandan iti lugar nga imbaga ti pudno a Dios. 4 Iti maikatlo nga aldaw, nakita ni Abraham dayta a lugar manipud iti adayo. 5 Kinuna ni Abraham ka- dagiti adipenna: "Agbatikayo ditoy agraman ti asno, ngem sumang-atkami ken ti anakko sadiay tapno agdaydayawkami. Agsublika- minto met laeng." 6 Innala ni Abraham dagiti kayo a pangpuor iti daton ket impabaklay- na ken Isaac nga anakna. Iti kasta, innalana mwbr20.03-IL 3 imuko, ket na- ti beggang a pagarun ken ti pandan. 7 Kalpasanna, kinuna ni Isaac ken ni Abraham nga amana: "Tatang!" Insungbat ni Abraham: "Apay, anakko?" Intuloy ni Isa- ac: "Adda pagarun ken kayo, ngem ayanna ti karnero kas daton a mapuoran?" 8 Insungbat ni Abraham: "Mangtedto ti Dios iti karnero kas daton a mapuoran, anakko." Ket intuloy- da ti nagna. 9 Idi nakadanonda iti lugar nga imbaga ti pudno a Dios, nangibangon ni Ab- raham iti altar sa nangyurnos kadagiti kayo iti rabawna. Rineppetna dagiti ima ken saka ni Isaac sa impaiddana iti rabaw dagiti kayo iti altar. 10 Kalpasanna, innala ni Abraham ti imuko tapno papatayenna ti anakna. 11 Ngem nagpukkaw ti anghel ni Jehova manipud la- ngit ket kinunana: "Abraham, Abraham!" ket insungbatna: "Apay, Apo?" 12 Kinuna ti ang- hel: "Saanmo a papatayen ti anakmo ken dimo dangran. Ammokon a managbutengka iti Dios ta situtulokka a mangited kaniak iti kakaisuna nga anakmo." 13 Iti kasta, kimmita ni Abraham ket adda kalakian a karnero iti asideg a naisagud dagiti sarana iti kasame- kan. Innala ni Abraham ti kalakian a karnero ket indatagna kas daton a mapuoran a ka- sukat ti anakna. 14 Pinanaganan ni Abraham dayta a lugar iti Jehova-jireh. Isu nga ibag- baga dagiti tattao agingga ita: "Iti bantay ni Jehova, maitedto dayta." 15 Nagsao manen ti anghel ni Jehova manipud langit, 16 ket ki- nunana ken Abraham: " 'Ikarik a mismo,' kuna ni Jehova, 'gapu iti daytoy nga inara- midmo, ken gapu ta situtulok nga intedmo kaniak ti kakaisuna nga anakmo, 17 sigurado a bendisionankanto ken paaduekto ti kapu- langit ken kas totam kas kadagiti bituen iti kadagiti darat iti igid ti baybay, ket alaen- to ti kaputotam ti ruangan dagiti kabusorna. 18 Ket babaen ti kaputotam, mabendisionanto ti amin a nasion iti daga gapu ta tinungpal- mo ti bilinko.' "
MARSO 9-15 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS GENE- SIS 24 "Asawa Para ken Isaac" (Genesis 24:2- 4) Kinuna ni Abraham iti kalakayan nga adipen iti sangakabbalayan- na, nga agay-aywan iti amin a sanikuana: "Pangngaasim ta ikabilmo ta imam iti baba luppok, 3 ket ikarim ken Jehova, ti Dios ti ti langit ken ti Dios ti daga, a dimo iyalaan ti anakko iti asawa manipud kadagiti Cana- anita, a pakipagnanaedak. 4 Mapanka ketdi iti daga a nakayanakak ken kadagiti kabagiak Isaac ket mangalaka sadiay iti asawaen ni nga anakko." wp16.3 14 ˚4 "Situtulokak a Mapan" Pinagkari ni Abraham ni Eliezer a saan a manga- la iti babai a Canaanita nga agbalin nga asawa ni Isaac. Apay? Saan ngamin a resrespetuen wenno daydayawen dagiti Canaanita ni Jehova a Dios. Ammo ni Abraham nga addanto panawen a dusaen ida ni Jehova gapu iti kinadakesda. Saan a kayat ni Abraham a maipada ti ipatpa- tegna nga anak a ni Isaac kadagita a tattao ken maimpluensiaan kadagiti dakes nga aramidda. Ammona met nga adda nagpateg a papel ti anakna iti pannakatungpal dagiti kari ti Dios. - Genesis 15:16; 17:19; 24:2-4. (Genesis 24:11-15) Idi nakadanon iti maysa a bubon iti ruar ti siudad, nagsardeng tap- no makapaginana dagiti kamelio. Sumipnget idin, ket dayta ti tiempo a panagsakdo da- giti babbai. 12 Kinuna ti adipen: "Jehova a Dios ni apok nga Abraham, pangngaasim ta pagballigiennak ita nga aldaw, ket ipakitam ti napudno nga ayatmo ken apok nga Abra- ham. 13 Agtaktakderak iti asideg ti bubon, ket umay sumakdo dagiti babbai iti siudad. 14 Ti koma babai a pangibagaak, 'Pangngaasim ta mwbr20.03-IL 4 ibabam ti karambam tapno makainumak,' ket ibagana, 'Wen, uminumka, ken painumekto met dagiti kameliom,' isu koman ti balasang a pinilim para ken Isaac nga adipenmo. Daytoy- to ti pakaammuak nga impakitam ti napudno nga ayatmo iti apok." 15 Saan pay a nalpas a nagkararag idi dimteng ti maysa a balasang a nakaawit iti karamba iti abagana. Isu ni Re- becca nga anak ni Betuel nga anak da Milca ken Nahor, a kabsat ni Abraham. wp16.3 14 ˚5 "Situtulokak a Mapan" Intultuloy nga inyestoria ni Eliezer nga idi sim- mangpet isuna iti bubon iti asideg ti Haran, nagkararag ken Jehova a Dios. Inkararagna a ni Jehova koma ti mangpili iti agbalin nga asawa ni Isaac. Kasano? Indawatna a mapan koma iti bubon ti balasang a pilien ti Dios. No dumawat ni Eliezer iti mainum, agboluntario koma ti ba- lasang a mangpainum saan la a kenkuana no di pay ket kadagiti kameliona. (Genesis 24:12- 14) Ket asino ti napan iti bubon ken eksakto a nangaramid iti dayta? Ni Rebecca! Panunotem laengen no ania ti nariknana no nangngegna koma ti inyestoria ni Eliezer kadagiti kapami- liana! (Genesis 24:58) Inayabanda ni Rebecca ket insaludsodda: "Kumuyogka kadi iti daytoy a lalaki?" Insungbatna: "Wen, kumuyogak." (Genesis 24:67) Kalpasanna, inserrek ni Isa- ac ti balasang iti tolda ni Sara nga inana. Innalana ngarud ni Rebecca kas asawana, ket inay-ayatna. Iti kasta, isu ti nagbalin a liwli- wa ni Isaac kalpasan ti ipapatay ni inana. wp16.3 14 ˚7-8 "Situtulokak a Mapan" Sumagmamano a lawas sakbayna, insaludsod ni Eliezer: "Anian no ti babai saanto a kumuyog kaniak?" Insungbat ni Abraham: "Siwaya- wayakanton iti pagrebbengan kaniak babaen ti sapata." (Genesis 24:39, 41) Uray iti pamilia ni
Betuel, maikabkabilangan ti desision ni Rebec- ca. Magagaran la unay ni Eliezer a mangileppas iti misionna isu a kabigatanna, indawatna nga ikuyognan ni Rebecca nga agsubli idiay Canaan. Ngem kayat ti pamilia ni Rebecca a makipag- yan pay kadakuada ti balasangda iti uray 10 laeng nga aldaw. Kamaudiananna, kastoy ti na- pagsasaritaanda: "Ayabantayo ti balasang ket agimtuodtayo." - Genesis 24:57. Masapulen a mangaramid ni Rebecca iti naka- patpateg a desision. Ania ngata ti desisionna? Pagustuanna ngata ti rikrikna da tatang ken manongna, nga ipakaasina a saanen a sumurot ken Eliezer? Wenno ibilangna a pribilehio nga adda pasetna kadagiti pasamak a nalawag nga iturturong ni Jehova a Dios? Idi simmungbat, impakitana no ania ti riknana iti daytoy a bigla ken mabalin a makapadanag a panagbalbaliw iti biagna. Imbagana: "Situtulokak a mapan." - Ge- nesis 24:58. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Genesis 24:19, 20) Idi nakainumen, kinuna ni Rebecca: "Sumakdoak met ti inumen dagi- ti kameliom agingga a mapnekda." 20 Gapuna, sidadaras nga imbukbokna iti pagpainuman ti nabati a danum iti karambana ket maulit-ulit a nagtaray a simmakdo iti danum agingga a napnek ti amin a kamelio. wp16.3 12-13 "Situtulokak a Mapan" Maysa a malem, idi napnon ti karambana, adda lakay a timmaray nga immasideg kenkuana. iti Kinuna ti sangkasimsim a danum manipud iti karambam." Simple dayta a kiddaw ken nadayaw ti pan- nakaibagana. Nadlaw ni Rebecca nga adayo ti isu a dagus nga imbaba- naggapuan ti na ti karambana ket pinainumna ti iti makapabang-ar ken nalamiis a danum agingga a napnek. Nakitana met ti 10 a nakaparintu- meng a kamelio ti lalaki nga adda iti asideg, ngem di pay nakargaan ti pagpainuman kadagi- lakay: "Ikkannak, pangngaasim, lalaki, lalaki mwbr20.03-IL 5 lalaki, ti animal. Nadlawna a kitkitaen isuna ti ket kayatna ti agbalin a naparabur agingga a kabaelanna. Isu a kinunana: "Maipaay met kada- giti kameliom sumakdoakto iti danum agingga a malpasda nga uminum." - Genesis 24:17-19. No nadlawmo, saan la nga imbaga ni Rebecca a painumenna dagiti kamelio no di ket penken- na pay ida. No makain-inum la unay ti maysa a kamelio, mabalin a nasurok a 95 a litro a danum ti mainumna! Isu a no makain-inum la unay ti 10 a kamelio, adu nga oras koma a nagsaksak- do ni Rebecca. Ngem kas iti napasamak, kasla saan met a makain-inum unay dagiti kamelio. Ammo kadi dayta ni Rebecca idi imbagana a painumenna dagiti kamelio? Saan. Kayatna ti agboluntario, ken maragragsakan pay ketdi nga agtrabaho iti nadagsen no kasapulan tapno ma- ipakitana a kayatna a tulongan ti lakay a dina am-ammo. Inawat ti lakay ti tulongna, ket bi- nuybuyana a naimbag ni Rebecca bayat nga agtartaray a mapan iti ubbog tapno agsakdo sa agsubli manen tapno kargaanna ti paginuman ti animal. - Genesis 24:20, 21. wp16.3 13, ftn. "Situtulokak a Mapan" Rumabii idin. Awan ti imbaga ti salaysay a nag- talinaed ni Rebecca iti ubbog iti mano nga oras. Ken awan met ti pakakitaan a nakaturogen da- giti kapamiliana idi napainumnan dagiti kamelio wenno adda napan nangkita kenkuana no apay a nakabaybayag iti ubbog. (Genesis 24:65) Insaludsodna iti adipen: "Asino dayta lalaki a magmagna a sumabat kadatayo?" Insungbat ti adipen: "Isu ti apok, ni Isaac." Nangala ni Rebecca iti dalungdong ket inabbonganna ti rupana. wp16.3 15 ˚3 "Situtulokak a Mapan" Dimteng met laengen ti aldaw a nailadawan iti rugi daytoy nga artikulo. Bayat nga addadan idiay Negeb ken rumabiin, adda nakita ni Re- becca a lalaki a magmagna. Kasla nauneg ti
lalaki. Dagus a "dimsaag [ni pampanunoten ti Rebecca] iti kamelio," a mabalin a dina payen inuray nga agparintumeng ti kamelio, sa insa- ludsodna ken Eliezer: "Siasino daydiay a lalaki a magmagna iti tay-ak a sumabet kadatayo?" Idi naammuan ni Rebecca nga isu dayta ni Isaac, nagdalungdong ket inabbonganna ti ulona. (Ge- nesis 24:62-65) Apay? Nalawag a panangipakita dayta iti respeto iti agbalinto nga asawana. Ma- balin a panunoten ti dadduma ita a kadaananen dayta. Ngem kinapudnona, makasursurotayo amin iti kinapakumbaba ni Rebecca, ta asino koma kadatayo ti saan a maay-ayo iti dayta a nagpintas a kababalin? Panagbasa iti Biblia (Genesis 24:1-21) Lakayen ni Abraham, ket binendisionan ni Jehova ti amin nga ara- midna. 2 Kinuna ni Abraham iti kalakayan nga adipen iti sangakabbalayanna, nga agay- aywan iti amin a sanikuana: "Pangngaasim ta ikabilmo ta imam iti baba ti luppok, 3 ket ika- langit ken ti Dios rim ken Jehova, ti Dios ti ti daga, a dimo iyalaan ti anakko iti asawa manipud kadagiti Canaanita, a pakipagnana- edak. 4 Mapanka ketdi iti daga a nakayanakak ken kadagiti kabagiak ket mangalaka sadiay iti asawaen ni Isaac nga anakko." 5 Ngem ki- nuna ti adipen: "Kasanon no saan a kayat ti balasang ti kumuyog kaniak ditoy? Kayatmo kadi nga ipanko ti anakmo sadiay?" 6 Insung- bat ni Abraham: "Dimo koma ipan sadiay ti anakko. 7 Innalanak ni Jehova a Dios ti la- ngit iti balay ni amak ken iti daga dagiti kabagiak ket inkarina kaniak: 'Itedko day- toy a daga iti kaputotam.' Mangibaonto iti anghelna nga umun-una ngem sika, ket ma- yalaamto ti anakko iti asawa sadiay. 8 No saan a kayat ti balasang ti kumuyog kenka, mawayawayaankanto iti daytoy a kari. Ngem dimo koma ipan ti anakko sadiay." 9 Iti kas- ta, inkabil ti adipen ti imana iti baba ti luppo ni Abraham nga apona ket nagkari a tung- mwbr20.03-IL 6 palenna dayta. 10 Gapuna, nangala ti adipen iti 10 a kamelio ni apona agraman ti amin a kita ti sagut nga inted ni apona. Kalpa- sanna, napan idiay Mesopotamia, iti siudad ni Nahor. 11 Idi nakadanon iti maysa a bubon iti ruar ti siudad, nagsardeng tapno maka- paginana dagiti kamelio. Sumipnget idin, ket dayta ti tiempo a panagsakdo dagiti babbai. 12 Kinuna ti adipen: "Jehova a Dios ni apok nga Abraham, pangngaasim ta pagballigien- nak ita nga aldaw, ket ipakitam ti napudno nga ayatmo ken apok nga Abraham. 13 Ag- taktakderak iti asideg ti bubon, ket umay sumakdo dagiti babbai iti siudad. 14 Ti koma babai a pangibagaak, 'Pangngaasim ta iba- bam ti karambam tapno makainumak,' ket ibagana, 'Wen, uminumka, ken painumekto met dagiti kameliom,' isu koman ti balasang a pinilim para ken Isaac nga adipenmo. Daytoy- to ti pakaammuak nga impakitam ti napudno nga ayatmo iti apok." 15 Saan pay a nalpas a nagkararag idi dimteng ti maysa a balasang a nakaawit iti karamba iti abagana. Isu ni Re- becca nga anak ni Betuel nga anak da Milca ken Nahor, a kabsat ni Abraham. 16 Naka- pimpintas ti balasang ken birhen pay laeng. Napan iti bubon ket pinunnona ti karamba- na sa simmang-at. 17 Nagtaray ti adipen nga immasideg kenkuana ket kinunana: "Pang- ngaasim ta painumennak iti uray bassit laeng a danum iti karambam." 18 Kinuna ni Rebec- ca: "Uminumka, apo." Dagus nga imbabana ti karambana ket pinainumna ti adipen. 19 Idi nakainumen, kinuna ni Rebecca: "Sumak- doak met ti inumen dagiti kameliom agingga a mapnekda." 20 Gapuna, sidadaras nga im- bukbokna iti pagpainuman ti nabati a danum iti karambana ket maulit-ulit a nagtaray a simmakdo iti danum agingga a napnek ti amin a kamelio. 21 Saan a nakauni ti lalaki ken masmasdaaw a mangbuybuya kenkuana, a pampanunotenna no pinagballigi met laeng ni Jehova iti nakaibaonanna.
MARSO 16-22 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS GENE- SIS 25-26 "Inlako ni Esau ti Kalinteganna kas Inauna" (Genesis 25:27, 28) Bayat a dumakdakkel dagiti ubbing, nagbalin ni Esau a nalaing a mangnganup ken masansan nga adda iti ta- nap, ngem ni Jacob ket nalinteg a tao ken agnanaed kadagiti tolda. 28 Kaykayat ni Isaac ni Esau, ta magustuanna ti mangan kadagiti maanupna, idinto ta kaykayat ni Rebecca ni Jacob. it-1 1123 Jacob Maisupadi iti paborito ni amana nga anak a ni Esau, a nagarasugas, di agtaltalna, manag- dakiwas a kita ti mangnganup, ni Jacob ket nadeskribir kas "maysa a lalaki nga awan pa- kababalawanna [Heb., tam], agnanaed kadagiti tolda," tao a naulimek ti panagbibiagna kas pas- tor ken mapangnamnamaan iti pannakataming dagiti pakaseknan ti sangakabbalayan, daydiay nangnangruna nga ay-ayaten ni inana. (Ge 25: 27, 28) Daytoy Hebreo a sao a tam ket na- usar iti dadduma pay a paset ti Kasuratan a pangdeskribir kadagidiay anamongan ti Dios. Kas pagarigan, "dagiti lallaki a mawaw iti dara guraenda ti asinoman nga awan pakababala- wanna," nupay kasta, ipasigurado ni Jehova a "ti masanguanan [ti awan pakababalawanna] a tao natalnanto." (Pr 29:10; Sal 37:37) Ni Job a manangsalimetmet iti kinatarnaw ket "awan pa- kababalawanna [Heb., tam] ken nalinteg." - Job 1:1, 8; 2:3. (Genesis 25:29, 30) Naminsan, aglutluto ni Jacob iti diniguan a bukbukel idi simmangpet a nabambannog ni Esau manipud iti tanap. 30 Gapuna, kinuna ni Esau ken ni Jacob: "Da- rasem, ikkannak man iti nalabaga a diniguam dita uray bassit laeng, ta nabambannogak!" Dayta ti makagapu a napanaganan iti Edom. mwbr20.03-IL 7 (Genesis 25:31-34) Insungbat ni Jacob: "Ila- kom pay nga umuna kaniak ti kalintegam kas inauna!" 32 Kinuna pay ni Esau: "Matayakon iti bisin! Ania pay ti serserbi ti kalintegak kas inauna?" 33 Insungbat ni Jacob: "Agkarika pay nga umuna!" Isu a nagkari ket inlakona ken Jacob ti kalinteganna kas inauna. 34 Inikkan ni Jacob ni Esau iti tinapay ken diniguan a lentehas, ket nangan ken imminum sa pim- manawen. Iti kasta, saan nga impateg ni Esau ti kalinteganna kas inauna. w19.02 16 ˚11 Apay nga Iyebkastayo ti Apresasiontayo? 11 Makapaladingit ta adda dagiti karakter ti Bib- lia a saan a nangipakita iti apresasion. Kas pagarigan, uray no ni Esau ket pinadakkel dagi- ti nagannak a mangay-ayat ken mangresrespeto ken Jehova, dina inapresiar dagiti sagrado a bambanag. (Basaen ti Hebreo 12:16.) Kasano a rimmuar ti kaawan apresasionna? Sidadarasu- dos nga insukatna ti kalinteganna kas inauna iti adingna a ni Jacob para iti sangamalukong la- eng a diniguan a lentehas. (Gen. 25:30-34) Idi agangay, nagbabawyan ni Esau ti inaramidna. Ngem dina inapresiar ti adda idi kenkuana, isu nga awan ti rasonna nga agreklamo idi saanna a naala ti bendision para iti inauna. it-1 1069 Inauna Manipud kadagiti nagkauna unay a tiempo na- gikut ti inauna nga anak a lalaki iti nadayaw a saad iti pamilia ken isu ti simmuno iti kinaulo iti sangakabbalayan. Nagtawid iti mamindua a bi- ngay iti sanikua ti ama. (De 21:17) Ni Ruben pinagtugaw ni Jose iti panganan maitunos iti kalinteganna kas inauna. (Ge 43:33) Ngem ti Biblia saanna a kanayon a padayawan ti inau- na babaen ti panangilistana iti annak maitunos iti pannakayanakda. Masansan nga umuna a nailista ti kalalatakan wenno ti kamamatale- kan kadagiti annak imbes nga iti inauna. - Ge idiligyo ti Ge 11:26, 32; 12:4; 6:10; 1Cr 1:28;
kitaenyo ti KALINTEGAN ITI PANNAKAYANAK; TAWID. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Genesis 25:31-34) Insungbat ni Jacob: "Ila- kom pay nga umuna kaniak ti kalintegam kas inauna!" 32 Kinuna pay ni Esau: "Matayakon iti bisin! Ania pay ti serserbi ti kalintegak kas inauna?" 33 Insungbat ni Jacob: "Agkarika pay nga umuna!" Isu a nagkari ket inlakona ken Jacob ti kalinteganna kas inauna. 34 Inikkan ni Jacob ni Esau iti tinapay ken diniguan a lentehas, ket nangan ken imminum sa pim- manawen. Iti kasta, saan nga impateg ni Esau ti kalinteganna kas inauna. (Hebreo 12:16) Agannadkayo met tapno awan koma kadakayo ti mangar-aramid iti seksual nga immoralidad wenno asinoman a saan a mangap-apresiar iti sagrado a bamba- nag, a kas ken Esau a nangipadawat kadagiti kalinteganna kas inauna a kasukat ti maysa a pannangan. w17.12 15 ˚5-7 Salsaludsod Dagiti Agbasbasa Ita, subliantayo ti Hebreo 12:16 a kunana: "Awan koma ti mannakiabig wenno uray asi- noman a saan a mangtagipateg iti sagrado a bambanag, a kas ken Esau, nga impadawatna dagiti kalinteganna kas inauna a kasukat ti may- sa a pannangan." Ania ti kaipapanan dayta? Saan nga inlawlawag ni apostol Pablo iti dayta ti maipapan iti pamilia a nagtaudan ti Mesias. Kalkalpasna idi a pinaregta dagiti Kristiano a 'mangaramidda kadagiti nalinteg a dana maipa- ay kadagiti sakada.' Iti kasta, magun-odanda ti "di kaikarian a kinamanangngaasi ti Dios," a mabalin a saanda a magun-odan no ma- kiramanda iti seksual nga immoralidad. (Heb. 12:12-16) No makiramanda iti seksual nga im- moralidad, agbalinda a kas ken Esau. Saanna nga 'impateg ti sagrado a bambanag' ken lite- mwbr20.03-IL 8 ral nga awan panagraemna kadagita gapu iti inaramidna. Nagbiag ni Esau idi panawen dagiti patriarka, ken mabalin a sagpaminsan nga adda pribilehio- na idi nga agidaton. (Gen. 8:20, 21; 12:7, 8; Job 1:4, 5) Ngem gapu ta nainlasagan ti pa- nagpampanunot ni Esau, insukatna amin dagita a pribilehio iti sangamalukong laeng a gisado. Mabalin a kayatna idi a liklikan ti naipadto a panagsagaba a mapasaran ti kaputotan ni Ab- raham. (Gen. 15:13) Impakita met ni Esau nga awan panagraemna ken saanna nga impateg dagiti sagrado a banag idi nangasawa iti dua a pagano a babbai a nagladingitan dagiti na- gannakna. (Gen. 26:34, 35) Naiduma unay ken Jacob, a nangasawa iti agdaydayaw iti pudno a Dios! - Gen. 28:6, 7; 29:10-12, 18. lal- (Genesis 26:7) Tunggal agdamag dagiti iti dayta a lugar maipapan iti asawana, laki ibagana: "Kabsatko." Mabuteng a mangibaga nga asawana amangan no patayen dagiti lal- laki iti dayta a lugar maigapu ken Rebecca ta nakapimpintas. it-2 11 ˚4 Kinaulbod Nupay ti dakes ti motibona a panagulbod nala- wag a nakondenar iti Biblia, saanna a kayat a sawen daytoy a ti maysa a tao obligado a mangipalgak iti pudno nga impormasion kada- giti tattao a saan a maiparbeng nga umawat iti dayta. Imbalakad ni Jesu-Kristo: "Dikay ited kadagiti aso no ania ti nasantuan, dikay met ipuruak dagiti perlasyo iti sanguanan dagiti ba- boy, tapno saanda a pulos payatpayaten ida iti baba dagiti sakada ket agbueltada ken pisang- pisangendakayo." (Mt 7:6) Dayta ti makagapu no apay nga adda dagiti gundaway a nagked- ked ni Jesus a mangipaay iti kompleto nga impormasion wenno direkta a sungbat iti su- magmamano a saludsod no adda di nasayaat nga ibunga ti panangsungbatna kadagita. (Mt 15:1-6; 21:23-27; Jn 7:3-10) Nabatad a kasta
met laeng koma a panangmatmattayo iti inara- Isaac, Rahab, ken Eliseo a mid da Abraham, panangtikaw wenno panangikedked iti intero a detalye kadagiti di managdaydayaw ken Jehova. - Ge 12:10-19; kap 20; 26:1-10; Jos 2:1-6; San 2:25; 2Ar 6:11-23. Panagbasa iti Biblia (Genesis 26:1-18) Adda nakaro a bisin iti daga, malaksid iti daydi nakaro a bisin idi tiempo ni Abraham, isu a napan ni Isaac ken ni Abimelec nga ari dagiti Filisteo, idiay Gerar. 2 Nagparang kenkuana ni Jehova ket kinuna- na: "Saanka a mapan idiay Egipto. Agnaedka iti daga nga ibagak a papanam. 3 Agnaedka iti daytoy a daga kas ganggannaet, ket agtul- tuloyto nga addaak kenka ken bendisionanka, gapu ta itedkonto kenka ken iti kaputotam amin dagitoy a daga, ket tungpalekto ti inka- rik iti amam a ni Abraham: 4 'Paaduekto ti kaputotam kas kadagiti bituen iti langit; ken itedkonto iti kaputotam amin dagitoy a daga; ken babaen ti kaputotam, mabendisionanto ti amin a nasion iti daga,' 5 gapu ta nagtul- nog kaniak ni Abraham ken tinungpalna dagiti lin- impaaramidko, dagiti bilinko, ken dagiti tegko." 6 Gapuna, nagtultuloy a nagnaed ni Isaac idiay Gerar. 7 Tunggal agdamag dagiti lallaki iti dayta a lugar maipapan iti asawana, ibagana: "Kabsatko." Mabuteng a mangibaga nga asawana amangan no patayen dagiti lal- laki iti dayta a lugar maigapu ken Rebecca ta nakapimpintas. 8 Kalpasan ti sumagmamano a tiempo, tumantan-aw iti tawa ni Abime- lec nga ari dagiti Filisteo ket nakitana nga agin-innarakup da Isaac ken Rebecca. 9 Da- gus a pinaayaban ni Abimelec ni Isaac ket kinunana: "Asawam met gayam! Apay nga imbagam a kabsatmo?" Insungbat ni Isaac: "Imbagak dayta ta mabutengak amangan no matayak maigapu kenkuana." 10 Ngem kinuna ni Abimelec: "Ania ti inaramidmo kadakami? mwbr20.03-IL 9 No maysa kadagiti umilik ti nangdenna iti asawam, nagbasolkami koman!" 11 Iti kasta, kinuna ni Abimelec iti amin nga umili: "Sigura- do a mapapatay ti asinoman a mangdangran iti daytoy a lalaki ken iti asawana!" 12 Nag- mula ni Isaac kadagiti bukbukel iti dayta a daga, ket mamin-100 nga ad-adu ti naapitna iti dayta a tawen ta bembendisionan ni Jeho- va. 13 Bimmaknang ni Isaac, ket nagtultuloy a rimmang-ay agingga a nakabakbaknang una- yen. 14 Naaddaan iti adu nga adipen, karnero, ken baka isu nga inapalan dagiti Filisteo. 15 Gapuna, nangala dagiti Filisteo iti daga ket ginaburanda ti amin a bubon a kinali dagiti adipen ni amana idi tiempo ni Abraham. 16 Ki- nuna ni Abimelec ken ni Isaac: "Pumanawka ditoy ta nagbalinka a nabilbileg ngem daka- mi." 17 Pimmanaw ni Isaac ket napan idiay tanap ti Gerar sa nagnaed sadiay. 18 Kinali manen ni Isaac dagiti bubon a nakali idi tiem- po ni Abraham nga amana ngem ginaburan dagiti Filisteo kalpasan ti ipapatay ni Abra- ham. Pinanagananna dagita iti nagan nga inyawag ni amana. MARSO 23-29 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS GENE- SIS 27-28 "Naawat ni Jacob ti Nainkalintegan a Ben- disionna" (Genesis 27:6-10) Kinuna ni Rebecca ken ni Jacob nga anakna: "Nangngegko nga imbaga ni tatangmo ken ni Esau a kabsatmo: 7 'Inka aganup ket ilutuannak iti naimas a putahe. Pakanennak ket bendisionanka iti sanguanan ni Jehova sakbay a matayak.' 8 Ita anakko, denggem a naimbag ken aramidem ti ibilinko kenka. 9 Pangngaasim ta mangalaka iti dua a nalulukmeg nga urbon a kalding a taraken- tayo tapno ilutuak ni tatangmo iti naimas a putahe a paboritona. 10 Kalpasanna, ipanmo
kenkuana tapno kanenna ket bendisionanna- ka sakbay a matay." w04 4/15 11 ˚3-4 Ni Rebecca - Babai a Managbuteng iti Dios ken Naalibtak Saan nga ibaga ti Biblia no ammo ni Isaac a pagserbianto ni Esau ni Jacob. Kaskasdi, ammo da Rebecca ken Jacob nga agpaay kenkuana dagiti bendision. Dagus a nagtignay ni Rebecca idi madamagna a panggep ni Isaac nga ited ti pamendisionna ken ni Esau inton pasanguan ni Esau iti karne ti animal nga inanupanna. Nu- pay baketen, saan a nagkupas ti kinaregta ken kinaalibtak ni Rebecca. 'Binilinna' ni Jacob a mangyeg iti dua nga urbon a kalding. Ilutuanna ni lakayna iti paboritona a taraon. Kalpasanna, masapul nga agpammarang ni Jacob nga isu ni Esau tapno magun-odna ti pamendision. Nag- kedked ni Jacob. Maammuanto ni amana dayta a gakat ket ilunodna! Ngem impetteng ni Rebec- ca. "Siak koma ti umayan ti lunod nga agpaay kenka, anakko," kinunana. Kalpasanna, nagluto, pinagparangna a ni Esau ni Jacob, ket imbaon- na iti asawana. - Genesis 27:1-17. Saan a nadakamat no apay nga inaramid dayta ni Rebecca. Adu ti mangkondenar iti inaramid- na, ngem saan a kasta ti panangmatmat ti Biblia wenno ni Isaac apaman a natakuatan- na a ni Jacob ti nakaawat iti pamendisionna. Ninayonan pay ketdi ni Isaac ti bendision nga imburayna. (Genesis 27:29; 28:3, 4) Ammo ni Rebecca ti impakpakauna ni Jehova maipapan kadagiti annakda. Gapuna, siniguradona a ma- gun-od ni Jacob ti bendision a nainkalintegan a para kenkuana. Nalawag a maitunos dayta iti pagayatan ni Jehova. - Roma 9:6-13. (Genesis 27:18, 19) Napan ni Jacob ken ama- na ket kinunana: "Tatang!" Insungbat ni Isaac: "Apay? Asinoka, anakko?" 19 Insungbat ni Jacob: "Siak ni Esau nga inauna nga anak- mo. Inaramidko ti imbagam. Pangngaasim ta agtugawka ket manganka iti naanupko, sa bendisionannak." mwbr20.03-IL 10 w07 10/1 31 ˚2-3 Salsaludsod Dagiti Agbasbasa Saan a detalyado nga inlawlawag ti Biblia no apay a kasta ti inaramid da Rebecca ken Jacob, ngem ipasimudaagna a saan a napakpakadaan dayta a pasamak. Laglagipentayo a di ikalkalin- tegan wenno konkondenaren ti Sao ti Dios ti inaramid da Rebecca ken Jacob. Ngarud, saan a mabalin a pagibatayan daytoy iti panagulbod ken panangallilaw. Ngem mangted ti Biblia iti impormasion maipapan iti dayta a pasamak. Umuna, nalawag nga ipakita ti Biblia a maika- ri ni Jacob iti pamendision ni amana; banag a saan a pakaikarian ni Esau. Sakbayna, ginatang ni Jacob ti kalintegan ti inauna manipud iti awan panangapresiarna a kasinginna, a nangilako iti dayta kas kasukat ti sangamalukong a lentehas gapu iti bisinna. "Inumsi ni Esau ti kalintegan iti pannakayanak." (Genesis 25:29-34) Isu nga idi immasideg ken amana, kiniddaw ni Jacob ti pa- mendision a pakaikarianna. (Genesis 27:27-29) Immasideg ni Jacob ket binisongna. Naangot ni Isaac ti bado ni Jacob ket binendisionanna. Kinunana: "Kasla angot ti tanap a binendisionan ni Jehova ti angot ti anakko. 28 Ipaayannaka koma ti pudno a Dios kadagiti linnaaw manipud langit ken na- dam-eg a daga ken adu a bukbukel ken baro nga arak. 29 Agserbi koma kenka dagiti ili ken agruknoy koma kenka dagiti nasion. Iturayam dagiti kakabsatmo, ket agruknoy koma ken- ka dagiti kakabsatmo. Mailunod koma dagiti mangilunod kenka, ken mabendisionan koma dagiti mangbendision kenka." it-2 781 ˚2 Panangbendision, Panangbendito Iti kagimongan dagiti patriarka, kadawyan a sakbay unay ti ipapatay ti maysa nga ama, bendisionanna dagiti annakna. Nakapatpateg idi daytoy ken matarigagayan unay. Gapuna ni Isa- ac binendisionanna ni Jacob, nga impagarupna nga isu ni Esau nga inauna. Gapu ta bulsek
immuna a ken lakay idin ni Isaac, ni Jacob ti nangisawanganna iti pammarabur ken panag- rang-ay imbes nga iti kabsatna a ni Esau, a di pagduaduaan a kiniddaw ni Isaac ken Je- hova nga itungpalna dayta a bendision. (Ge 27:1-4, 23-29; 28:1, 6; Heb 11:20; 12:16, 17) Idi agangay, pinatalgedan ken imbinsabinsa ni Isaac ti bendision, nga ammonan a ni Ja- cob ti pangibagbagaanna. (Ge 28:1-4) Sakbay ti immuna a binendisionan ni Ja- cob ti dua nga annak ni Jose, sana insaruno dagiti bukodna nga annak. (Ge 48:9, 20; 49: 1-28; Heb 11:21) Umasping iti dayta, sak- bay unay a matay ni Moises, binendisionanna ti Israel. (De 33:1) Kada- gitoy amin a panangbendision, naimpadtuan ti panagsaoda kas paneknekan dagiti wagas a pannakatungpal dagita. Adda dagiti gundaway a no mayeb-ebkas idi ti kakasta a bendision, ti ima daydiay mangbembendision ket naipatay iti ulo daydiay bembendisionanna. - Ge 48:13, 14. ipapatayna, intero a nasion ti Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Genesis 27:46-28:2) Kalpasanna, kanayon nga ibaga ni Rebecca ken ni Isaac: "Nauma- akon iti biagko gapu iti annak a babbai ni Het. No mangasawa ni Jacob iti anak ni Het, a kas kadagiti babbai nga adda ditoy a lugar, ania pay koma ti serserbi ti biagko?" Isaac ni Jacob ket bi- 28 Pinaayaban ni nendisionan ken binilinna. Kinunana: "Dika mangasawa kadagiti taga-Canaan. 2 Mapan- ka idiay Padan-aram iti pamilia ni apongmo a Betuel, ket mangasawaka iti maysa kadagiti annak ni angkelmo a Laban. w06 4/15 6 ˚3-4 Dagiti Tulbek iti Pannakikomunikar iti Asawam Napatanor kadi da Isaac ken Rebecca ti na- sayaat a komunikasion? Kalpasan a nakiasawa ti anakda a ni Esau iti dua a babbalasang ni Het, timmanor ti dakkel a parikut iti pamilia. 'Ki- nunkuna' ni Rebecca ken ni Isaac: "Karurodko mwbr20.03-IL 11 daytoy biagko gapu iti annak a babbai ni Het. No ni Jacob [ti ub-ubing nga anakda] manga- lanto iti asawa manipud iti annak a babbai ni Het . . . , ania ti mamaay ti biag kaniak?" (Ge- nesis 26:34; 27:46) Silalawag nga impakaammo ni Rebecca no ania a talaga ti riknana. Ni Isaac binagbagaanna ni Jacob, ti kasingin ni Esau, a saan a mangasawa kadagiti annak a babbai ti Canaan. (Genesis 28:1, 2) Nalawag ti kayat a sawen ni Rebecca. Sibaballigi a nailaw- lawag daytoy nga agassawa ti maysa a sensitibo a banag iti pamilia, a mangipaay iti nasayaat nga ulidan a surotentayo. Ngem kasanon no saan nga agkinnaawatan ti agassawa? Ania ti mabalin a maaramid? (Genesis 28:12, 13) "Kalpasanna, nagtagta- gainep nga adda maysa nga agdan manipud daga a dumanon idiay langit; ken adda dagi- ti anghel ti Dios nga umul-uli ken umul-ulog iti dayta. 13 Adda ni Jehova iti ngatuen ti agdan, ket kinunana: "Siak ni Jehova a Dios ni Abra- ham nga amam ken ti Dios ni Isaac. Itedkonto kenka ken iti kaputotam ti daga a pagid- iddaam. w04 1/15 28 ˚5 Dagiti Tampok iti Libro a Genesis - II 28:12, 13 - Ania ti kaipapanan ti tagtagainep ni Jacob maipapan iti "agdan"? Daytoy nga "agdan," a kasla naaramid iti batbato, ipasimu- daagna nga adda komunikasion ti daga ken ti langit. Dagiti anghel ti Dios nga umuli-umulog ipakitana nga adda napateg nga akem dagiti anghel iti nagbaetan ni Jehova ken dagiti tattao nga inanamonganna. - Juan 1:51. Panagbasa iti Biblia lakayen ni Isaac ken (Genesis 27:1-23) Idi nakudrepen ti panagkitana, inayabanna ni Esau nga inauna nga anakna ket imbagana: "Anakko!" Kinuna ni Esau: "Apay, Tatang?" 2 Kinuna ni Isaac: "Lakayakon. Diak ammo no kaano a matayak. 3 Ita, pangngaasim ta
alaem dagiti armasmo, ti pana ken baim, ket mapanka iti tanap sa iyanupannak iti ani- mal. 4 Kalpasanna, ilutuannak iti naimas ken paboritok a putahe sa itedmo a kanek ket bendisionanka sakbay a matayak." 5 Dum- dumngeg idi ni Rebecca bayat a kasarsarita ni Isaac ni Esau nga anakna. Rimmuar ni Esau isangpetna. 6 Kinuna ket napan naganup iti ni Rebecca ken ni Jacob nga anakna: "Nang- ngegko nga imbaga ni tatangmo ken ni Esau a kabsatmo: 7 'Inka aganup ket ilutuannak iti naimas a putahe. Pakanennak ket bendi- sionanka iti sanguanan ni Jehova sakbay a matayak.' 8 Ita anakko, denggem a naimbag ken aramidem ti ibilinko kenka. 9 Pangngaa- sim ta mangalaka iti dua a nalulukmeg nga urbon a kalding a tarakentayo tapno ilutuak ni tatangmo iti naimas a putahe a pabori- tona. 10 Kalpasanna, ipanmo kenkuana tapno kanenna ket bendisionannaka sakbay a ma- tay." 11 Kinuna ni Jacob ken ni Rebecca nga inana: "Barbonan ni Esau a kabsatko ngem siak ket saan. 12 Kasanon no arikapennak ni Tatang? Maammuannanto nga al-allilawek, ket ilunodnakto imbes a bendisionannak." 13 Iti kasta, kinuna ni inana: "Siakto ti mailu- nod, anakko. Basta aramidem ti ibagak ket inka alaen dagiti kalding." 14 Napan ket in- nalana dagita sa intedna ken inana. Nagluto ni Rebecca iti naimas a putahe a paborito ni 15 Kalpasanna, simrek ni Rebecca iti balay ken innalana dagiti kasayaatan a bado ni Esau, ket insuotna ken Jacob nga inaudi nga anakna. la- lat ti urbon a kalding kadagiti ima ni Jacob ken iti paset ti tengngedna nga awan bar- bonna. intedna ken Jacob nga anakna ti naimas a putahe ken ti tina- pay nga inaramidna. 18 Napan ni Jacob ken amana ket kinunana: "Tatang!" Insungbat ni Isaac: "Apay? Asinoka, anakko?" 19 Insungbat ni Jacob: "Siak ni Esau nga inauna nga anak- Isaac. 16 Inkabilna dagiti 17 Kalpasanna, mwbr20.03-IL 12 mo. Inaramidko ti imbagam. Pangngaasim ta agtugawka ket manganka iti naanupko, sa bendisionannak." 20 Kinuna ni Isaac iti anak- na: "Apay a nagalistoka a naganup, anakko?" Insungbatna: "Inted kaniak daytoy ni Jehova a Diosmo." 21 Kinuna ni Isaac ken ni Jacob: "Umasidegka, anakko, ket arikapenka tap- no maammuak no talaga a sika ni Esau nga anakko." 22 Gapuna, immasideg ni Jacob ket inarikap ni Isaac nga amana sa kinunana: "Kasla timek ni Jacob ti timekmo, ngem kas- la ima ni Esau ti imam." 23 Saanna a nailasin ta barbonan dagiti imana a kas kadagiti ima ni Esau a kabsatna ket binendisionanna. MARSO 30-ABRIL 5 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS GENE- SIS 29-30 "Nagasawa ni Jacob" (Genesis 29:18-20) Nagayat ni Jacob ken ni Raquel, isu a kinunana: "Agserbiak kenka iti pito a tawen para iti inaudi nga anakmo a ni Raquel." 19 Insungbat ni Laban: "Nasaysaya- at a sika ti pangtedak ngem iti sabali a lalaki. Agyanka ditoyen." 20 Iti kasta, nagserbi ni Ja- cob iti pito a tawen para ken Raquel, ngem kasla sumagmamano laeng nga aldaw dayta kenkuana ta ay-ayatenna ni Raquel. w03 10/15 29 ˚5 Ni Jacob Impategna Dagiti Naespirituan a Banag No maitulag idi a mayasawa ti maysa a ba- bai, masapul nga adda sab-ong a maited iti pamilia ti nobia. Iti sidong ti Mosaiko a Linteg, 50 a siklo a pirak ti maibayad para kadagiti bir- hen a napilit a makikaidda. Sigun iti eskolar a ni Gordon Wenham, daytoy idi "ti kadakke- lan a sab-ong" ngem "nababbaba nga adayo" ti kaaduan. (Deuteronomio 22:28, 29) Awan ti ma- ibayad ni Jacob. Indiayana ti pito a tawen a panagserbina ken ni Laban. Kinuna pay ni Wen-
ham a "yantangay kagudua agingga iti maysa a siklo ti makabulan a tangdan dagiti gagangay a trabahador idi tiempo ti nagkauna a Babilonia" (manipud 42 agingga iti 84 a siklo iti pito a tawen), "nagdakkel ti sab-ong nga indiaya ni Ja- cob ken ni Laban a kasukat ti panangasawana ken ni Raquel." Immanamong a dagus ni Laban. - Genesis 29:19. (Genesis 29:21-26) Kalpasanna, kinuna ni Jacob ken ni Laban: "Itedmo ti asawak ta nal- pasen dagiti aldaw a panagserbik kenka, ket palubosannak a makidenna kenkuana." 22 Iti kasta, inummong ni Laban ti amin a lallaki iti dayta a lugar sa nangaramid iti padaya. 23 Ngem bayat ti rabii, ni Lea nga anakna ti in- tedna a makidenna ken Jacob. 24 Intedna pay ti adipenna a babai a ni Zilpa ken ni Lea nga anakna kas adipen. 25 Kabigatanna, naam- muan ni Jacob a ni Lea ti nakadennana! Isu a kinunana ken Laban: "Apay a kastoy ti inara- midmo kaniak? Saan kadi a nagserbiak kenka para ken Raquel? Apay nga inallilawnak?" 26 Insungbat ni Laban: "Saanmi a kaugalian ditoy nga ipaasawa nga umun-una ti inaudi ngem iti inauna. w07 10/1 8-9 Mariribukan nga Agkabsat a "Nangbangon iti Balay ti Israel" Nakikumplot kadi ni Lea a mangallilaw ken Jacob? Wenno nagtulnog laeng iti bilin ni ta- tangna? Ayan ngay ni Raquel? Ammona kadi ti mapaspasamak? No ammona, ania ngata ti riknana? Mabalinna kadi a supringen ti bilin ti amana? Saan a sungbatan ti Biblia dagita a sa- ludsod. Aniaman ti pampanunoten da Raquel ken Lea maipapan iti dayta a banag, nakapung- tot ni Jacob gapu iti napasamak. Ni Laban ti sinangat ni Jacob, saan a dagiti annakna: "Saan aya a maipaay ken Raquel a nagserbiak kenka? Gapuna apay nga inallilawnak?" Simmungbat . nga ited ti ni Laban: "Saan a kadawyan . inauna. Turposem ub-ubing a babai sakbay ti . mwbr20.03-IL 13 lawas daytoy a babai. Kalpasan a rambakan ti dayta maitedto met kenka daytoy sabali pay a babai maipaay iti panagserbi a mabalinmo a pagserbi kaniak iti pito pay a tawen." (Genesis 29:25-27) No kasta, saan a nagayatan ni Jacob ti panangasawana iti dua a babbai, banag a na- kaigapuan ti nakaro a panagimon. it-2 659 ˚6 Panagasawa Rambak. Nupay awan ti pormal a seremonia ti mismo a kasar, adda latta nakaragragsak a pannakarambak dagiti kasar idiay Israel. Iti ka- aldawan ti kasar, gagangay nga adda naaramid a nagarbo a panagsagana ti nobia iti pagta- enganna. Umuna nga agdigus ken agsapsapo iti bangbanglo a lana. (Idiligyo ti Ru 3:3; Eze 23:40.) No dadduma, ikapetna dagiti begkes iti barukongna ken ikawesna ti puraw a pagan- anay babaen kadagiti babbai a katulonganna; masansan a nakangayngayed ti pannakaborda ti kawesna, sigun iti kasasaad ti panagbiagna. (Jer 2:32; Apo 19:7, 8; Sal 45:13, 14) Arkosan- na ti bagina kadagiti pagarkos ken alahas, no kabaelanna nga aramiden ti kasta (Isa 49:18; 61:10; Apo 21:2), ket kalpasanna abbonganna ti bagina iti naingpis a pagan-anay, maysa a kita ti abbungot, a manipud ulo agingga iti saka. (Isa 3:19, 23) Daytoy ti makagapu no apay a ni Laban nalakana a naallilaw ni Jacob iti kasta sa- anna nga ammo a ni Lea ti inted kenkuana ni Laban imbes a ni Raquel. (Ge 29:23, 25) Nag- dalungdong ni Rebecca idi agkitadan ken Isaac. (Ge 24:65) Daytoy ti mangisimbolo iti panagpa- sakup ti nobia iti nobio - iti autoridadna. - 1Co 11:5, 10. (Genesis 29:27, 28) Palpasem pay ti ma- kalawas a kaduam ti inauna nga anakko. inaudi nga anakko Itedkonto met kenka ti no la ket ta agserbika kaniak iti pito pay a tawen." 28 Inaramid dayta ni Jacob ket maka- lawas a nakikadua ken Lea. Kalpasanna, inted met ni Laban ni Raquel nga anakna kas asa- wa ni Jacob.
Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Genesis 30:3) Gapuna, kinuna ni Raquel: "Alaem ti adipenko a ni Bilha. Makidennaka kenkuana tapno mangyanak iti agbalin nga anakko." it-2 652 Panagampon Imbilang da Raquel ken Lea kas bukodda nga annak dagidiay impasngay ti adipenda a babbai agpaay ken Jacob, a 'naipasngay dagita iti ra- baw dagiti tumengda.' (Ge 30:3-8, 12, 13, 24) Nagtawid dagitoy nga annak a kas met laeng dagidiay inyanak a mismo dagiti legal nga assa- wa ni Jacob. Annak met ida ni Jacob, ket gapu ta dagiti assawa kukuada dagiti adipen a bab- bai, addaan da Raquel ken Lea iti kalintegan a mangtagikua kadagitoy nga annak. (Genesis 30:14, 15) Tiempo idi ti panagani iti trigo ket nagpagnapagna ni Ruben idiay talon ken nakasarak kadagiti mandragora. Intedna dagita ken Lea nga inana. Kinuna ni Raquel ken ni Lea: "Ikkannak man iti sumagmama- no a mandragora ti anakmo." 15 Insungbat ni Lea: "Inagawmo la ngaruden ti asawak, alaem pay dagiti mandragora ti anakko?" Gapuna, kinuna ni Raquel: "No ikkannak kadagiti man- dragora ti anakmo, makidennanto kenka ni Jacob inton rabii." w04 1/15 28 ˚6 Dagiti Tampok iti Libro a Genesis - II 30:14, 15 - Apay a pinili ni Raquel ti sumagma- mano a mandragora ngem iti makidenna ken ni lakayna? Idi un-unana, mausar iti medisina ti bunga ti mula a mandragora kas narkotiko ken panglapped wenno pangep-ep iti ut-ot. Mapa- pati a ti bunga ket mangparasuk met iti seksual a tarigagay ken mangpertilisar iti tao wenno makatulong iti panagsikog. (Kanta ni Solomon 7:13) Nupay saan nga ipalgak ti Biblia no ania ti motibo ni Raquel, mabalin a pinampanunotna a makatulong kenkuana dagiti mandragora tap- mwbr20.03-IL 14 no agsikog ken agpatinggan ti pannakaumsina kas lupes. Nupay kasta, sumagmamano pay a tawen sakbay a 'linuktan ni Jehova ti aanakan- na.' - Genesis 30:22-24. Panagbasa iti Biblia (Genesis 30:1-21) Nagimon ni Raquel iti kab- satna idi saanna a maikkan ni Jacob iti anak, isu a kinunana: "Ikkannak iti anak ta no saan, matayak." 2 Nakapungtot ni Jacob ken Raquel ket kinunana: "Siak aya ti Dios a nanglapped kenka nga aganak?" 3 Gapuna, kinuna ni Raquel: "Alaem ti adipenko a ni Bil- ha. Makidennaka kenkuana tapno mangyanak iti agbalin nga anakko." 4 Iti kasta, impaasa- wana ni Bilha nga adipenna ket dinennaan ni Jacob. 5 Nagsikog ni Bilha ket idi agangay, lalaki. 6 Kinuna ni nangyanak ken Jacob iti Raquel: "Ti Dios ti nagbalin nga ukomko ken dinengngegnak, isu nga inikkannak iti anak a lalaki." Dayta ti makagapu a pinanagananna iti Dan. 7 Nagsikog manen ni Bilha nga adi- pen ni Raquel ket idi agangay, nangyanak ken Jacob iti maikadua nga anak a lalaki. 8 Ki- nuna ni Raquel: "Nakigabboak a sipipinget iti kabsatko ket siak ti nangabak!" Gapuna, pi- nanagananna iti Neftali. 9 Idi nadlaw ni Lea a nagsardengen nga aganak, innalana ti adi- penna a ni Zilpa ket inyasawana ken Jacob. 10 Ni Zilpa nga adipen ni Lea ket nangyanak ken Jacob iti lalaki. 11 Kinuna ni Lea: "Naim- bag ti nagbanagak!" Gapuna, pinanagananna iti Gad. 12 Kalpasanna, ni Zilpa nga adipen ni Lea ket nangyanak manen ken Jacob iti mai- 13 Kinuna ni Lea: kadua nga anak a lalaki. "Nakaragragsakak! Sigurado nga ibaganto dagiti babbai a naragsakak." Gapuna, pinana- gananna iti Aser. 14 Tiempo idi ti panagani iti trigo ket nagpagnapagna ni Ruben idiay talon ken nakasarak kadagiti mandragora. Intedna dagita ken Lea nga inana. Kinuna ni Raquel ken ni Lea: "Ikkannak man iti sumagmama- no a mandragora ti anakmo." 15 Insungbat
ni Lea: "Inagawmo la ngaruden ti asawak, alaem pay dagiti mandragora ti anakko?" Ga- puna, kinuna ni Raquel: "No ikkannak kadagiti mandragora ti anakmo, makidennanto kenka ni Jacob inton rabii." 16 Rabiin idi makasang- pet ni Jacob manipud iti talon ket sinabet ni Lea sa kinunana: "Makidennaka kaniak ta inabanganka babaen kadagiti mandragora ti anakko." Gapuna, nakidenna kenkuana ni Ja- cob iti dayta a rabii. 17 Impangag ti Dios ti kararag ni Lea isu a nagsikog ket di nag- bayag, nangyanak ken Jacob iti maikalima 18 Kinuna ni Lea: "In- nga anak a lalaki. ted kaniak ti Dios ti tangdanko ta intedko ti adipenko iti asawak." Gapuna, pinanaganan- na iti Isacar. 19 Nagsikog manen ni Lea ket di nagbayag, nangyanak ken Jacob iti mai- kanem nga anak a lalaki. 20 Kinuna ni Lea: "Inikkannak ti Dios iti nagsayaat a sagut. Ita, awatennakon ti asawak, ta inikkak iti innem nga annak a lallaki." 21 Gapuna, pinanaga- nanna iti Zabulon. Kalpasanna, nangyanak iti maysa a babai ket pinanagananna iti Dina. ˘ 2019 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania mwbr20.03-IL 15


Translated Test Directions Online Test Administration Manual Test Administration Script Supplement Language: Ilokano Panid 48 10.1 Panangirugi iti Sesion ti Eksamen IBAGAM: Ita nga aldaw, alaem ti Smarter Balanced nga [NAGAN TI EKSAMEN (NAME OF TEST) (kas iti Tukad 4 nga Agadaptar iti Kompiuter nga Eksamen iti Language Arts iti Ingles)] nga eksamen. Maikkankanto iti ID para iti sesion ti eksamen a makalikagum tapno mairugi ti eksamen. Sakbayka nga ag-log in, pasadaanta ti sumagmamano a pagalagadan iti panageksamen. Nasken a sungbatam ti tunggal saludsod iti screen sakbay a piliem ti SUMARUNO (NEXT). Nu saanka a sigurado maipapan iti maysa a sungbat, ipaaymo ti pagarupem a kasayaatan a sungbat. Nu kayatmonto a repasoen dayta a sungbat, markaam ti saludsod a repasoen sakbayka a mapan iti sumaruno a saludsod. Mabalinmo ti agsubli ken baliwam ti sungbat bayat ti sesion ti eksamen. Mabalinmo ti agsardeng biit iti aniaman a punto ti panageksamen babaen iti panangpilim iti AG-PAUSE (PAUSE) imbes a ti SUMARUNO (NEXT) kalpasan a sungbatan ti maysa a saludsod. Pakingatom ti imam nu masapulmo ti aginana ken agpakadaka sakbaymo a pilien ti AG-PAUSE (PAUSE). IBAGAM: Ita nga aldaw, alaem ti Smarter Balanced nga [NAGAN TI EKSAMEN (NAME OF TEST) (kas iti ELA Tukad 4 nga Eksamen iti Panangadaptar iti Kompiuter)] nga eksamen. Maikkankanto iti ID para iti sesion ti eksamen a makalikagum tapno mairugi ti eksamen. Sakbayka nga ag-log in, pasadaanta ti sumagmamano a pagalagadan iti panageksamen. Nasken a sungbatam ti tunggal saludsod iti screen sakbay a piliem ti SUMARUNO (NEXT). Nu saanka a sigurado maipapan iti maysa a sungbat, ipaaymo ti pagarupem a kasayaatan a sungbat. Nu kayatmonto a repasoen dayta a sungbat, markaam ti saludsod a repasoen sakbayka a mapan iti sumaruno a saludsod. Mabalinmo ti agsubli ken baliwam ti sungbat bayat ti sesion ti eksamen. Mabalinmo ti agsardeng biit iti aniaman a punto ti panageksamen babaen iti panangpilim iti AG-PAUSE (PAUSE) imbes a ti SUMARUNO (NEXT) kalpasan a sungbatan ti maysa a saludsod. Pakingatom ti imam nu masapulmo ti aginana ken agpakadaka sakbaymo a pilien ti AG-PAUSE (PAUSE).
Panid 49 IBAGAM: Nasken a mismo a trabahom dagiti sungbatmo. Maidawat a pagtalinaedem dagita matam iti bukodmo nga eksamen ken laglagipem, awan koma ti agsasao. Nu adda selpon, smartwatch, wenno dadduma pay a saan nga aprobado nga elektroniko nga aparatom, pakingato ta imam ken kolektaek daytoy sakbay nga agrugi ti eksamen. Nu nasapam a malpas ti eksamenmo, pakingato ti imam ken agtugawka a siuulimek. IBAGAM: Nakasaganatayon nga ag-log in. Apaman a maka-log in ka, masapulmo nga urayen ti panangaprobarko iti eksamen sakbayka nga agrugi. Kitaekto nu husto ti panangikabilmo iti ID ti sesion ti eksamen ken ti dadduma nga impormasion. Ikabilmo ti legal a naganmo, saan a ti palayawmo, a sarunoen ti numerom iti SSID. Kalpasanna ket ikabilmo ti ID ti sesion ti eksamen. Ingatom ta imam nu masapulmo ti tulong iti panangi-type iti daytoy nga impormasion iti keyboard mo. Piliem ita ti AG-SIGN IN (SIGN IN). Apaman a naballigi a naka-log in ka, makakitaka iti screen nga addaan iti naganmo ken dadduma pay nga impormasion maipapan kenka. Nu husto amin dagiti impormasion iti screen mo, piliem ti WEN (YES) tapno makapagtuloy. Nu adda aniaman a kamali iti impormasion, pakingato ta imam ken ipakitam kaniak nu ania ti husto. Panid 51 IBAGAM: Makitam ita iti screen nga agkidkiddaw kenka a sukimatem ti paset a naglaon iti eksamen ken dagiti setting. Nu husto dagiti amin nga impormasion, mabalinmo a pilien ti WEN, RUGGIAN TI EKSAMENKO (YES, START MY TEST). Nu adda aniaman a kamali, pakingato ta imam. [Ti sumaganad ket maibasa laeng koma para iti eksamen nga ELA] IBAGAM: Sumaruno rumbeng a makitam ti screen a mangibaga kenka a sukimatem ti uni ti kompiutermo nu adda. Isuotmo dagiti headset mo ken piliem ti icon ti speaker idiay uneg ti timbukel tapno mangngegmo ti uni. Nu mangngegmo ti chime, piliem ti WEN (YES). Nu saan, ingatom ta imam.
IBAGAM: Sakbay nga agparang ti eksamenmo, makakitaka iti panid ti panangisuro a nakalistaan dagiti alikamen ken pagpindutan ti eksamen a mabalinmo nga usaren bayat ti eksamen wenno agparang idiay eksamen. Makitam met daytoy nga impormasion bayat ti eksamen babaen iti panangpili iti pindutan a TULONG (HELP). Nu nakasaganakan a mangrugi iti eksamenmo, piliem ti RUGGIANEN TI EKSAMEN ITA (BEGIN TEST NOW) iti baba ti panid. Panid 52 Dagiti Bilin iti Estudiante Bayat ti Eksamen IBAGAM: Napateg nga aramidem ti kasayaatan a kabaelam. Masapulmo kadi nga i-pause ti eksamen ken aginana? Panid 53 IBAGAM: Padasem ti kasayaatan a kabaelam ken piliem ti sungbat a kasayaatan para kenka. Nu saanka a sigurado maipapan iti panagtignay ti saludsod, mabalinmo a repasoen ti panagisuro babaen iti panangpili iti pindutan nga "i" iti kannawan ti screen. IBAGAM: Umasidegtayon iti murdong daytoy a sesion ti eksamen. Pakirepaso dagiti sungbatmo, kairamanan ti aniaman a saludsod a minarkaam a repasoen. Saanmo nga isubmitar ti eksamenmo malaksid nu nasungbatamon amin dagiti saludsod. [Ti sumaganad ket maibasa laeng koma para iti paset nga ELA CAT] IBAGAM: Nu tartrabahoem ti grupo dagiti saludsod a para iti panangbasa iti teksto, maidawat a leppasem amin dagiti saludsod iti dayta a grupo. [Ti sumaganad ket maibasa koma para iti amin nga eksamen] IBAGAM: Nu masapulmo ti kanayonan a tiempo ipakaammom kaniak.
Panid 54 IBAGAM: Nalpasen ti sesion ti eksamen. Nu saanka pay a nalpas, piliem ti AG- PAUSE (PAUSE), ket mabalinmonto a leppasen iti sabali a tiempo. [Ti sumaganad ket maibasa laeng koma para iti paset ti Eksamen nga Panagadaptar iti Kompiuter nu dakdakkel ngem 20 minutos ti tiempo a panangisardeng-biit iti eksamen, kas iti, ituloy ti estudiante ti panageksamen iti sabali nga aldaw] IBAGAM: Laglagipen, nu saanka a nalpas ken masapulmo nga i-pause ti eksamenmo iti napapaut ngem 20 a minutos, saanmon mabalin ti agsubli kadagiti saludsod manipud iti daytoy a sesion ti eksamen, kairamanan dagiti saludsod a namarkaan a repasoen. Awan met ti aksesmo kadagiti notar nga inkabilmo iti Digital a Notepad. IBAGAM: Nu nasungbatam amin dagiti saludsod iti eksamenmo ken nalpasmon a renepaso dagiti sungbatmo, piliem ti ISUBMITAR TI EKSAMEN (SUBMIT TEST). Kolektaekon ita ti aniaman nga scratch a papel wenno dadduma pay a materiales. [Ti sumaganad ket maibasa koma para iti paset a trabaho iti panangtingiting iti panagtrabaho para kadagiti estudiante a mangituloy iti Eksamen iti sumaruno nga aldaw] IBAGAM: Pakisuratmo ti naganmo iti scratch a papel nu saanka a nalpas iti trabaho a pangtingiting iti panagtrabaho. Kolektaek daytoy tapno usaren bayat ti sumaruno a sesion ti eksamen. IBAGAM: Nu nasungbatam amin dagiti saludsod iti eksamenmo ken nalpasmon a renepaso dagiti sungbatmo, piliem ti ISUBMITAR TI EKSAMEN (SUBMIT TEST). Kolektaekon ita ti aniaman nga scratch a papel wenno dadduma pay a materiales.


Panangammo iti gagangay a sintomas dagiti agkurkurang a taraon iti daga Pakauna Dagiti rason nu apay a kasapulan ti sistematiko a wagas ti panangammo ti nakurang a taraon ti pagay: 1. Masansan a mapagkamalian dagiti sintomas ti nakurang a taraon ti mula iti sakit nga ited dagiti agdadael nga organismo. 2. Kumplikado ti panangammo iti problema no: saan laeng a maysa ti agkurkurang a taraon ti mula • aggiddan nga adda dagiti taraon nga agkurkurang (deficiency) wenno agsursurok (toxicity) • adda dagiti dadael a maigapu iti peste, sintomas ti sakit ken mekanikal a pannakadangran 3. Masansan nga adda panagpapada dagiti sintomas mainaig iti problema iti taraon ti mula agraman ti kinakurangna • Dagiti bulong nga addaan iti panagpapada a posisyon wenno pisiolohikal a kinataeng ket mangipakita iti dandani agpapada a pattern ti sintomas. Adda ti agtultuloy a simtomas ti panagkaro ti impeksion manipud kadagiti nataengan a bulong agingga kadagiti uggotna. Kangrunaan Pagilasinan 1. Maapektaran nga umuna dagiti nataengan a bulong; saan a dumakkel dagiti mula ken saan a nasayaat ti panaggipida. a. Nakuttong ken natindek dagiti bulong Nitroheno ‐ Ababa dagiti bulong, agamarilio a berde wenno nalusyaw a berde; ngarud agamarilio ti intero a talon ken aglusyaw dagiti nataengan a bulong a mangitunda iti pannakatayda; nasapa pay a mataengan dagiti naapektaran a mula Posporos‐ Tumayengteng a berde dagiti bulong; ti dadduma a barayti nga agpartuat iti anthocyanin ket agbalinda a nalabbaga wenno maris‐ubi ken bumayag ti panagtaengda b. Ababa ken nadumog a bulong Potasiom‐ Berde aginggana a tumayengteng ti kolorna nga addaan iti nalusyaw ken batik‐batik iti igid ti bulong; addaan batik a kasla kolor lati, berde ken agamarilio nga urit; aglukot dagiti bulong; dawa nga addaan ti saan nga agpapada a batik-batik; nasapa a panaglaylay ken panagtaeng ti mula.
Magnesium ‐ Napatto‐pattok a berde (awan ti guritna) nga addaan ti orange‐yellow kadagiti uritna; ti kangruaanna a kolorna 2. Umuna a maapektaran dagiti naganus a bulong; saan a dumakkel, bassit ti maigipi ken mabayag ti panagtangken ti pagay Sulfur‐ Naluslusyaw dagiti akinngato ngem dagiti nataengan a bulong; no madama nga aggipi, mangrugi nga aglusyaw dagiti lapsi sa agwaras iti intero a bulong aginggana a maapektaran ti sibubukel a mula; ababbaba ken sumagmamano laeng ti dawana Zinc‐ Nalusyaw ti i‐it dagiti naganus a bulong, nangruna iti akimbaba a pasetna; bumassit dagiti bulong; maapektaran ti lapsi; addaan turikturik ken gurgurit a kolor kape dagiti akimbaba a bulong; saan nga agpapada a panagdakkel ti mula Iron‐ Agamarilio dagiti tumaud nga ubbot aginggana a maapektaran ti intero a bulong; masansan a makita daytoy iti namaga a daga agginggana a maapektaran ti sibubukel a bulong Copper ‐ Kolor‐berde nga umasul ken addaan ti nalusyaw nga urit dagiti bulong; aglaylay dagiti naganus a bulong; adu ti eppes a binukel ti dawa 3. Nalawa ti saknapen dagiti sintomas Silicon‐ Nalamuyot ken nadumog dagiti bulong; alisto nga agdeppes Sintomas iti kaawan ti nutrision iti talon Kurang a sustansia Dagiti Sintomas Nitrogen Phosphorous
Potassium Kurang a sustansia Iron Sulfur Sintomas iti kaawan ti nutrision iti talon Dagiti Sintomas
Zinc Source: Field Operations Manual. Philippine Rice Research Institute. ©2007 Fair use of this material is encouraged. Proper citation is requested. | © 2010, OPAPA‐PhilRice Reviewed by: Wilfredo B. Collado Translated by: Dr. Sixto R. Pascua Jr. Gloria C. Bulao Glenn de Peralta Ligaya Barroga Benjamin Pajarillo Meljoy Gappi


Ipakdaar iti HIDOE iti panangpalawa iti gundaway dagiti estudyante tapno makaadal ken makaala ti suporta kabayatan iti panawen ti summer. Dagiti Eskwela a sakop iti Hawai'I State Department of Education (HIDOE) ket mangted iti sapasap a pagpilyan iti summer programming gandat iti panangbitla iti kasapulan iti panagbasa dagiti estudyante cas iti panagsubli da ti panagadal a rupa ken rupa ken tapno maisagana da iti sumangbay a 2021-22 a tawen panagadal. "Permi a insaganaan dagiti Eskwela iti nangidisenyo ti mayat a progprograma para kadagiti napanglaw a estudyante nga saan unay a nalailo kabayatan iti pandemya kasta met dagiti makapaimbag a progprograma para kadagiti estudyante a mayat a pumadas iti baro a banag ken panangsukisok iti baro a gungona," cuna ni Superintendent Dr. Christina Kishimoto. "Dagiti idiaya ket mayted iti amin a grado ken lebel iti panagbasa, manipud dagiti maisukat a programa para kadagiti sumrek a ububbing para kindergarten aginggana dagiti mabayadan a summer internship para kadagiti aggradwar a estudyante." Kas panangnayon kadagiti nacayruaman a summer school, iti Departamento ket mangited iti mataming a panagadal kabayatan iti panawen iti summer babaen ti modelo a naisurat iti baba. Rumbeng dagiti pamilya nga imatangen da iti eskwela dagiti an-annak da para dagiti ramit-ramit iti tunggal programa. Opisyal a Summer School Gandat iti opisyal a programa iti HIDOE a summer school nga mangiprobinsar iti napigsa a pagpilyan iti nayon panagisuro panggep iti pannakapabacnang, pannakapabaru, pannacadadarup, pannacasubbot, credit advancement wenno credit recovery para kadagiti estudyante iti K-12. Dagiti estudyante a agtukad iti grade 9-12 ket addaan met laeng iti gundaway tapno makasali kadaytoy a panagadal babaen iti E-School. Pindutem ditoy tapno makita iti listaan dagiti agdama a mayteted a summer school. School-based Summer Learning Hubs Summer learning hubs nga naidisenyo tapno umanamong kadagiti kasapulan iti estudyante iti panagbasa da nga naitucad kas dagitay metlaeng ubra da iti eskwela. Adda iti innem (6) a clase: Programa nga para iti credit advancement, credit recovery, enrichment, intervention, remediation wenno programa a panggep iti transition. Mabalin a naduma duma iti petsa dagitoy a programa ken dagiti modelo para kadigitoy a panagadal. Iti maysa a pagtuladan iti learning hub ket iti Summer Start Kindergarten Transition Program nga amin a eskwela a pang-elementarya a sakop iti HIDOE ket mabalin a makipagcadua iti Hawaiʻi P-20 Partnerships for Education. Daytuy tallo-domingo a libre nga programa nga mangipaay ti classroom experience para kadagiti sumrek a ububbing para kindergarten nga addaan iti bassit wenno awanan iti padas panggep iti preschool.
Kas panangnayon, dagiti mobile community-based learning hubs nga immuna a naypakita idi napalabas a summer ket agtultuloy a mangted iti serbisyo ken dagiti komunidad itatta a summer: Lāna'i, Moloka'i, Hāna and the Ka'ū-Kea'au-Pāhoa Complex Area. Para dagiti dadduma pay a impormasyon ken mapa iti agdama a HIDOE school-based summer learning hubs, mabalin mo a makita ditoy. Specialized Student Support Dagitoy napalawa nga gundaway panggep iti panagadal ket mayted kadagiti estudyante nga agkasapulan iti naysangsangayan a serbisyo ken suporta. Dagitoy a programa ket kayramanan iti Extended School Year (ESY), English Learner Extended Learning Opportunities, Special Support Programs for students with disabilities, and Alternative Learning Program Support and Services (ALPSS). Accelerated Learning Dagiti programa para iti nasapa a panagkolehiyo, babaen iti panagcolaborar iti HIDOE ken ti sistema iti University of Hawai'i, ket mayted para kadagiti estudyante nga agaddang grade 9-12 para iti accelerated learning. Dagiti tumutop a estudyante kadagitoy a programa ket makaala iti college credits cabayatan panagturpos kadagiti kasapulan para iti diploma ti high school (dual credit) kalpasan da a mapagballigian a makumpleto daytoy a kurso. College, Career and Community Learning Tapno suportaran dagiti estudyante nga agturpos nga cadawyan a managpartisipar kadigiti extra curricular a aktibidades, community-based learning, wenno dagiti agubra iti part-time, mangiprobinsar manen iti HIDOE state offices kadagiti gundaway para iti summer internship. Ti Internships ket pagarupen a mangrugi intunu June. Labes iti akademika, dagiti sumaganad nga serbisyo ken suporta ket mayted cabayatan dagiti bulan iti summer. Summer Feeding Program Maypakita met iti panagsucat iti HIDOE iti programa na a panggep iti summer food service nga makuna a Seamless Summer Option (SSO). Dagiti dadduma pay a impormasyon kadagiti agpartisipar a eskwelaan ket sumaruno a maybaga iti mabiit. Hawaii Keiki Hotline and Telehealth Service Naaramid tapno mapasayaat iti pada-pada a pannakayted iti health resources, iti Keiki Health Hotline and Telehealth Service ket nayted nga awan bayad na para kadagiti estudyante, pamilya, ken tao iti HIDOE nga adda iti salsaludsod panggep iti pisikal wenno mental a salun-at dagiti estudyante. Ti oras kadaytoy a summer ket intunu June 7 aginggana July 23, Lunes inggana Biyernes manipud alas otso (8) ti bigat aginggana alas tres (3) iti malem, malaksid dagiti nangina a alaldaw. Tawagam iti toll- free idtoy (844) 436-3888. Addaan pay iti serbisyo a panangipatpatarus YES Project Itultuloy iti HIDOE daytoy a Yes project tapnon maabut dagiti narigat a madanon a esestudyante ken pampamilya nga adda iti napanglaw a pagtaengan, mangted iti nasken a kasapulan kas taraon ken gamit a panglinis ti bagi, ken mangted iti naragsac a pakaysursurwan a aktibidades. Sag tunggal maysa a lugar ket mangikeddeng iti naramit-ramit a impormasyon panggep iti naykaskasangayan a kasapulan da sadjay lugar da, ket daytoy ket agbalin a rangtay iti eskwela ken ili. Para dagiti dadduma pay a impormasyon para iti pang-summer a programa ken gundaway iti HIDOE, sarungkaram iti bit.ly/HIDOEsummerlearning. ###


r e v e i r t e R y d n a C / m o c k c o S . t i Health Talk Ti panagtal‑aymo iti nasay‑sayaat a salun‑at Fall 2022 Ania ti adda iti uneg Ti tagabirokmi ti lokasion ti bakuna iti trangkaso ket mangpalpalaka ti biagmo ken mangpaspasalun‑at iti pamiliam. Napartak ken nalaka nga agbirok ti lokasion nga asideg kenka ken iyiskediul ti panagbisitam. Kitaen ti Panid 3 para kadagiti ad‑adu a detalye. United Health Group PAID PRSRT STD U.S. Postage Honolulu, HI 96813 1132 Bishop Street, Suite 400 UnitedHealthcare Community Plan Salun‑at + Kinakaradkad Dagiti gunggona ti panangala iti panangtaripato Makaurnong ka ti $50 Ammomi a mabalin a saanmo a prioridad kadagiti gagaram nga aramiden ti panagbisita iti tagaipaay wenno iskrining ti salun‑at. Ngem nakapat‑pateg daytoy. Isu a gunggonaanmi dagiti miembromi iti panangaramid kadaytoy. Ammoen no adda dagiti maalam a gunggona. Bisitaen ti healthwellness. Sumaruno, pinduten ti "Agurnong kadagiti gunggona". Kalpasanna, pinduten ti "Agrugi" tapno mapakaammoannakam no ania a panangtaripato ti naalam. Saludsod? Awagan ti Dagiti Gunggona ti Miembro a libre iti 1‑800‑870‑5574, TTY 711, 3 a.m.−3 p.m. HST, Lunes−Biernes. AMC‑067‑HI‑ABD‑ILOCANO CSHI22MD0039086_001
k i r a m s / m o c k c o S i . t i Sika + UnitedHealthcare: Dagiti benepisio, programa ken istoria dagiti miembro Panagisardeng ti Panagsigarilio Agsagana, ituding, agsardeng Napateg nga Iskrining Dagiti mammogram ket nasakup a benepisio Makatulong dagiti iskrining ti mammogram a maduktalan ti kanser iti suso, uray no awanan ka kadagiti aniaman a sintomas. Ti maikalikagum a kinasansan para kadagiti iskrining ti mammogram ket adda iti baba. Tulong tapno agnanayon a maisardengen ti panagsigarilio Saan a sikreto a narigat nga isardeng ti panagsigarilio. Mabalin a mariknam nga awanen ti namnama wenno nakabutbuteng daytoy. Nalabit a saanmo nga ammo no sadino ka nga agrugi. Nangato a peggad: kabayatan ti rekomendasion ti doktor (para kadagiti tattao nga addan ti pakasaritaan ti pamilia iti kanser iti suso, kas ti inang da wenno kabsat a babai) Mangidiaya ti UnitedHealthcare ti libre a tulong kadagiti miembro babaen ti Quit For Life®. Natulungan ti Quit For Life dagiti milyon a miembro nga agsardeng. Mabalinnaka met a matulungan. Agtawen ti 31-50: kada 1 agingga 2 a tawen mangrugi iti edad a 40 51 ken natataengan pay: kada Addaan ti Quit For Life kadagiti online nga alikamen ken suporta iti panagisardeng ti panagsigarilio, nicotine ken tabako. Tumul‑tulong met daytoy kadagiti e‑cigarette ken panag‑vape. Mabalin ka nga agsardeng iti bukodmo a panawen. Pakairamanan ti tulong ti: 1 agingga 2 a tawen No naituding nga aramidem ti maysa, saan ka nga agurayen. Iyiskediul daytoy a napateg nga iskrining ita nga aldaw. Nasalaknibannan dagiti biag iti rinibu‑ribo a babbai. Mabalinna met a masalakniban ti biagmo! Personal, 1 ken 1 a Quit Coach® a mangaramid ti plano para laeng kenka Dagiti text message iti Text2Quit® para kadagiti inaldaw a singasing, tulong ken palagip Medikasion para ti panagisardeng ti panagsigarilio tapno makatulong a makontrol dagiti panaggagar Ti kinaammom no ania ti normal a langana ken panagriknam no sagidem daytoy ket makatulong kenka a madlaw dagiti sintomas ti kanser iti suso. Pakairamanan dagiti posible a sinyales dagiti tipkel, ut‑ot wenno panagbaliw iti kadakkelna. Tapno maammoan no kasanom a mabalin nga aramiden ti pangbukod nga eksamen iti suso, bisitaen ti uhc.care/healthtalkexam. Bisitaen ti quitnow.net tapno maammoan ti ad‑adu pay ken makarugi. 2 Health Talk
· e T _ y a a h C / m o c k c o S . t i Agannad: Manglapped a panangtaripato tapno mapagtalinaed ka a nasalun‑at Tinawen a Panagbisita ti Kinakaradkad Salun‑at kadagiti imam Napateg dagiti tinawen a panagbisita ti kinakaradkad para ti mayat a salun‑at Ibagbaga kenka ti manglapped a panangtaripato ti maipapan ti salun‑atmo sakbay a kumaro daytoy. Daytoy ket nasakup a benepisio babaen ti planom iti salun‑at. Iramanna dagiti regular a panagbisita iti kangrunaan a tagaipaaymo iti panangtaripato, dagiti iskrining ken bakunam. Amin a miembro iti pamiliam ket kasapulan a mapan ti kangrunaan a tagaipaay da iti panangtaripato maminsan kada tawen para ti tinawen a panagbisita ti kinakaradkad. Dagitoy a panagbisita ket mangpatalinaed a nasalun‑at iti pamiliam. Mabalin da a mabirukan ken maatipa dagiti problema sakbay a mapasamak daytoy. Bisitaen ti tapno makabirok ti tagaipaay. Ammom kadi ti pangalaam ti panangtaripato? Bisitaen ti getcarequiz tapno maammoan ti ad‑adu pay ken maeksamen ti ammom no sadinno ti papanam a pangalaan ti panangtaripato. Napateg a Bakuna Iyiskediul ti bakunam iti trangkaso Amin a tao a natataeng ngem 6 a bulan ket kasapulan a mangala ti bakuna iti trangkaso kada tawen. Daytoy ket maysa kadagiti kasayaatan a wagas tapno masalakniban ti pamiliam manipud ti trangkaso. Ammomi a narigat a mangiyanay iti oras iti naaliwaksay nga aldawmo tapno maala ti bakunam iti trangkaso. Isu nga addaan kami iti online nga alikamen a mangpalpalaka kadaytoy. Agbayag laeng iti sumagmamano a minutos ti panagbirok iti lokasion nga asideg kenka. Ken mabalin ka a makaiyiskediul ti appointment para ti aldaw ken oras a kanam‑ayan para kenka. Mangiyanay ti sumagmamano a minuto itan tapno maplano ti panagbisitam. Dakkel ti maitulong na daytoy iti salun‑at ti pamiliam. Tapno makarugi, bisiten ti Fall 2022 3 o o h p m m t t i / m o c k c o S . t
Dagiti Pammataudan ti Miembro Adda ditoy para kenka Kayatmi nga aramiden a nalaka daytoy iti kalakaan a wagas para kenka tapno masulitmo ti planom iti salun‑at. Kas miembromi, addaan ka kadagiti adu a serbisio ken benepisio a sidadaan para kenka. Serbisio Kadagiti Miembro: Agpatulong para kadagiti saludsod ken pakaseknam. Agbirok ti tagaipaay wenno sentro ti nagannat a panangtaripato, agdamag kadagiti saludsod iti benepisio wenno agpatulong nga iyiskediul ti maysa nga appointment, iti aniaman a lengguahe (libre). 1‑888‑980‑8728, TTY 711 Ti website‑mi: Idul‑dulin ti website‑mi iti amin nga impormasion ti salun‑atmo iti maysa a lugar. Mabalin ka a makabirok ti tagaipaay, makitam dagiti benepisiom wenno makitam ti ID kardmo kas miembro, uray no sadino ti ayanmo. Panangimaton ti Panangtaripato: Daytoy a programa ket para kadagiti miembro nga addaan kadagiti chronic a kondision ken komplikado a kasapulan. Makaawat ka kadagiti tawag iti telepono, panagbisita iti pagtaengan, edukasion iti salun‑at, dagiti panangikalikagum kadagiti pammataudan ti komunidad, dagiti palagip iti appointment, baddang iti transportasion ken ad‑adu pay (libre). 1‑888‑980‑8728, TTY 711 Healthy First Steps®: Mangala ti suporta kabayatan ti panagsikogmo ken dagiti gunggona para kadagiti umiso a panangtaripato sakbay ti panaganak ken iti well‑baby (libre). 1‑800‑599‑5985, TTY 711 Hawai'i Tobacco Quitline: Daytoy ket libre a serbisio para kadagiti residente iti Hawai'i a keddeng da nga agsardeng. Agpalista online wenno umawag (libre). 1‑800‑784‑8669, TTY 711 hawaiiquitline.org NurseLine: Mangkiddaw ti balakad iti salun‑at manipud ti nars 24 nga oras kada aldaw, 7 nga aldaw kada lawas, a libre para kenka (libre). 1‑888‑980‑8728, TTY 711 Transportasion: Awagan ti QUEST Integration Transportation Services ModivCare tapno damagen ida maipapan kadagiti panagsakay a mapan ken pasubli kadagiti panagbisitam a medikal ken iti parmasia. Tapno mangiyiskediul ti panagsakay, umawag iti uray 48 nga oras sakbay ti appointment‑mo. Tumulong kami nga mang‑ikeddeng ti kusto a pagluganan para kenka segun ti medikal a kasapulam. Bayadanmi ti kalakaan a pagluganan, segun ti kinasidadaan ken kasapulan ti miembro (libre). 1‑866‑475‑5746, TTY 1‑866‑288‑3133 Grupo a Mangbalakad iti Miembro (Member Advisory Group, MAG): Kayatmo a mammoan no kasano a makatulong nga aramiden a nasay‑sayaat ti planom iti salun‑at? Makipaset iti bukodmi a MAG ken iparabur dagiti suhestionmo. Tapno makipaset, umawag (libre). 1‑888‑980‑8728, TTY 711 Saan agusar ti papel a komunikasion: Pakaammoannakam no interesado ka iti panangawat kadagiti digital a file, email ken text message. 4 Health Talk © 2022 United HealthCare Services, Inc. All rights reserved. (Nairanta amin a karbengan) m o c e b o d a k c o t s / a t a a r e e w . . j
Ti UnitedHealthcare Community Plan ket agtungtungpal kadagiti maipakat a linteg ti Pederal kadagiti karbengan a sibil ken saanna nga iduma, ilaksid dagiti tattao, wenno trataren dagiti tattao iti sabsabali a wagas gapu iti: Puli Disabilidad Tawen Naggapuan a Pagilian Kolor Seks/gender (pannakaiyebkas wenno pakabigbigan) Ti UnitedHealthcare Community Plan ket mangipapaay kadagiti libre a tulong ken serbisio kadagiti tattao nga addaan kadagiti disabilidad tapno makasaritadakami a nasayaat, kas koma iti: Dagiti kualipikado nga agipatarus iti sign language • Nakasurat nga impormasion kadagiti sabali a pormat (dadakkel a pannakayimprenta, audio, nalaka a maluktan nga elektroniko a format, dagiti sabali pay a pormat) Ti UnitedHealthcare Community Plan ket mangipapaay kadagiti libre a serbisio iti lengguahe kadagiti tattao a saan nga Ingles ti kangrunaan a lengguaheda, kas koma dagiti: Dagiti kualipikado a tagaipatarus • Dagiti impormasion a naisurat iti dadduma a lengguahe No kasapulam dagitoy a serbisio, awagannakami a toll-free iti 1-888-980-8728, TTY 711. No patiem a saan a naited ti UnitedHealthcare Community Plan dagitoy a serbisio wenno indumdumanaka iti sabali a pamay-an, mabalinmo ti agidatag iti reklamo iti: Civil Rights Coordinator UnitedHealthcare Civil Rights Grievance P.O. Box 30608 Salt Lake City, UT 84130 Email: Mabalinyo met ti agidatag iti reklamo iti U.S. Department of Health and Human Services, Office for Civil Rights, iti elektroniko a pamay-an babaen iti Office for Civil Rights Complaint Portal, a makita iti wenno babaen iti surat (mail) wenno telepono iti: Babaen iti koreo: U.S. Department of Health and Human Services 200 Independence Avenue SW, Room 509F, HHH Building Washington, D.C. 20201 Babaen iti telepono: 1-800-368-1019 (TDD: 1-800-537-7697) Dagiti form ti reklamo ket adda iti CSHI22MD0039771_000
(English) Do you need help in another language? We will get you a free interpreter. Call 1-888-980-8728 to tell us which language you speak. (TTY: 711). (Cantonese) 1-888-980-8728 ,我们会提供免费翻译服 您需要其他语言吗?如果需要,请致电 (TTY: 711). 务 (French) Avez-vous besoin d'aide dans une autre langue? Nous pouvons vous fournir gratuitement des services d'interprète. Appelez le 1-888-980-8728 pour nous indiquer quelle langue vous parlez. (TTY : 711). (German) Brauchen Sie Hilfe in einer anderen Sprache? Wir koennen Ihnen gern einen kostenlosen Dolmetscher besorgen. Bitte rufen Sie uns an unter 1-888-980-8728 und sagen Sie uns Bescheid, welche Sprache Sie sprechen. (TTY: 711). (Hawaiian) Makemake ʻoe i kōkua i pili kekahi ʻōlelo o nā ʻāina ʻē? E kiʻi nō mākou i mea unuhi manuahi nou. E kelepona i ka helu 1-888-980-8728 no ka haʻi ʻana mai iā mākou i ka ʻōlelo āu e ʻōlelo ai. (TTY: 711). (llocano) Masapulyo kadi ti tulong iti sabali a pagsasao? lkkandakayo iti libre nga paraipatarus. Awaganyo ti 1-888-980-8728 tapno ibagayo kadakami no ania ti pagsasao nga ar-aramatenyo. (TTY: 711). (Japanese) 1-888-980-8728 無料で通訳を用意できます.電話番号の, に,電話して,私たちに貴方の (TTY: 711). 話されている言語を申し出てください. ? (Korean) . 1-888-980-8728 필요하십니까 저희가 (TTY: 711). 다른언어로 통역을 제공합니다 도움이 무료로 전화해서 (Mandarin) 언어를 알려주십시요 사용하는 1-888-980-8728 ,我們會提供免費翻譯服 您需要其它語言嗎?如有需要,請致電 (TTY: 711) . 務 (Marshallese) Kwōj aikuj ke jipan̄ kōn juon bar kajin? Kōm naaj lewaj juon aṃ ri-ukok eo ejjeļọk wōņean. Kūrtok 1-888-980-8728 im kowaļọk n̄ an kōm kōn kajin ta eo kwō meļeļe im kōnono kake. (TTY 711). (Samoan) E te mana'o mia se fesosoani i se isi gagana? Matou te fesosoani e ave atu fua se faaliliu upu mo oe. Vili mai i le numera lea 1-888-980-8728 pea e mana'o mia se fesosoani mo se faaliliu upu. (TTY: 711). (Spanish) ¿Necesita ayuda en otro idioma? Nosotros le ayudaremos a conseguir un intérprete gratuito. Llame al 1-888-980-8728 y díganos qué idioma habla. (TTY: 711). (Tagalog) Kailangan ba ninyo ng tulong sa ibang lengguwahe? Ikukuha namin kayo ng libreng tagasalin. Tumawag sa 1-888-980-8728 para sabihin kung anong lengguwahe ang nais ninyong gamitin (TTY: 711) (Tongan) 'Oku ke fiema'u tokoni 'iha lea makehe? Te mau malava 'o 'oatu ha fakatonulea ta'etotongi. Telefoni ki he 1-888-980-8728 'o fakaha mai pe koe ha 'ae lea fakafonua 'oku ke ngaue'aki. (TTY: 711). (Vietnamese) Bạn có cần giúp đỡ bằng ngôn ngữ khác không? Chúng tôi sẽ yêu cầu một người thông dịch viên miễn phí cho bạn. Gọi 1-888-980-8728 nói cho chúng tôi biết bạn dùng ngôn ngữ nào. (TTY: 711). (Visayan) Gakinahanglan ka ba ug tabang sa imong pinulongan? Amo kang mahatagan ug libre nga maghuhubad. Tawag sa 1-888-980-8728 aron magpahibalo kung unsa ang imong sinulti-han. (TTY: 711). 로