Papigsaen ti pannakisaranget iti umir-irteng a pannakibiang militar ken panangdurog ti US iti gerra Sangsangoen ti umili a Pilipino ti dumakdakkel a pangta iti soberanya ken seguridad iti pagilian. Manipud iti tensyon iti West Philippine Sea (WPS) ken ti ipagpagteng na daytoy iti kabiagan dagiti lokal a mangngalap, inggana iti umad- adu ken lumatlatak a presensya militar ti US kadagiti soberano a teritoryo iti pagilian. Kumarkaro dagitoy a pangta gapu iti sipapalubos a pangisuko ti rehimen US-Marcos Jr iti soberanya, ken panangitulok iti gobyerno ken militar ti US nga aramaten ti pagilian kas pagirussuatan iti gerra dagiti imperyalista. Ginaladan ti naglabas a bulan iti panagdarup iti 11,000 soldado nga Amerikano laksid pay kadagiti tropa ti Australia ken France, ken "panagoboserba" dagiti 14 dadduma a pagilian. Kasta met ti panangibuntuon da kadagiti jet fighter, attack helicopter, misayl, kanyon kdpy a nadadagsen a ramit-militar iti kadagaan, taaw ken tangatang ti Pilipinas. Nagsasaruno a wargames ken panagsanay ti inrussuat kadagiti EDCA sites ken kadagiti sibilyan a komunidad ken isla-Cope Thunder, Balikatan, Salaknib ken Kasangga Exercise. Amin dagitoy ket nakapauneg iti tensyon a rubrubruban iti US segun iti inkeddeng na a first island chain wenno kordon dagiti isla ken pagilian a nakapalawlaw iti China (Kuril Islands Japan, Ryukyu Islands Taiwan, amianan ken laud iti Pilipinas, ken Borneo). Kabayatan met iti napigsa a sayanggusing iti publiko laban iti China kalpasan iti nagsasaruno nga agresibo nga inaddang na idiay WPS ket ti panagsasangpet ken pannaki- patang kadagiti nagngangato nga opisyal iti US kas kada State Sec. Anthony Blinken, ken da US Pres. Joe Biden ken Japan PM Fumio Kishida nga immay para iti trilateral summit. Awan sabali a panggep iti tallo-benneg nga alyansa nu di ket palagdaen ti heyupolitikal a bileg iti US ti agbugbugsot nga hegemonya na. iti Asya, ken irupir Pudno a makaunget ti umili a kadagiti agresibo nga Pilipino aksyon laban kadagiti iti China mangngalap a Pilipino, ngem saan a militarista a wagas ti makarisut iti risiris nu di ket panangiduron iti naduma-duma a pamuspusan iti na-
EDITORYAL 1 pannakibiang ken panangdurog ti US ti gerra Papigsaen ti pannakisaranget iti umir-irteng a AGDAMA A KASASAAD 3 buteng Balikatan exercise, nangitunda iti nakaro a 4 Pilipino laban iti China Panangmanipula ti US iti kapanunotan dagiti 5 nagbasul iti IPT 6 seguridad 8 gawat ken makapapatay a bara 9 9 kadagiti pasista Digong, BBM, ken Biden, napaneknekan a Red-tagging: pangta iti biag, wayawaya ken Kriminal a panangbaybay-a iti tengnga iti Pukkaw para iti pudno a reporma iti daga Bagas para kadagiti mannalon, saan a PASISMO TI ESTADO 10 Aerial bombing idiay Penablanca, nangipagteng iti troma ken panagbakwit 11 Kinnumplot ti 5th ID-PNP ken JMCIM 11 12 umili ti Aparri Agtultuloy a pananglipit kadagiti aktibista Panangpatakyas iti Hao Ren Mining kadagiti TIGNAYAN A MASA 12 Panagtignay laban iti Golden Summit Mining Panagsupiat iti simbaan iti operasyon ti minas Barikada laban iti panagagum iti daga Panagkaykaysa iti sango iti tikag Pannakilaban dagiti drayber Cagayan Peace Mission 2024 #FreeAllPoliticalPrisoners Pammadayaw kenni Ka Daloy #MabuhaySiKaMorga AMMO YO KADI? 14 Dagiti kinaulpit ken krimen iti militar ti US KULTURA 16 Ti BARINGKUAS ti opisyal a pagiwarnak ti rebolusyonaryo nga umili iti Cagayan Valley. Ipabpablaak daytoy ti Partido Komunista ti Pilipinas iti rehiyon ti Cagayan Valley iti maminsan kada tallo bulan. Aw-awisen ti patnugutan dagiti agbasbasa a mangtedbiang para iti panagdur-as pagiwarnak. pay Agipatulod kadagiti singasing, dillaw, komentaryo ken rekomendasyon wenno kontribusyon nga artikulo, damdamag ken rebolusyonaryo a kapadasan a mabalin nga ipablaak iti dyaryo tayo. Kansion: Militar patakyasen! ti Umaw-awat daytoy kadagiti sursurat iti: baringkuascv@proton.me I-download ti elektroniko a kopya iti: BARINGKUAS EDITORYAL talinaay a wagas wenno diplomatiko a resolusyon. Ta sakbay nga inbaw-ing ti US ti pokus na ditoy Indo-Pacific (pivot to Asia), ken sakbay iti panangpalawlaw na iti China, natalna nga agbibiag ken agbinbinningay iti pagkalapan dagiti Pilipino ken Chinese idiay South China Sea. Tapno ikalintegan ti panangibaddek ti US iti soberanya iti pagilian, gunggundawayan na ti tensyon iti nagbaetan ti Pilipinas ken China kanaig iti WPS, kasta met a paypaypayan ti Sinophobia wenno buteng ken gura kadagiti Chinese bayat a limed nga agar-aramid ti addang tapno kariten ken iduron ti China nga agausar iti armado nga aksyon. Laksid iti panagprobokar na iti "gray tactics" ti China babaen kadagiti "supply mission," adda da dagiti nalawag ken agdadata a panangkarit na. Idi 2023 laeng ket 1,000 daras a nagtayab dagiti eroplano a panggubat iti US iti WPS bayat a 107 wargames ti inrussuat na sadiay ken kadagiti nakapalawlaw nga isla. Kasta met a gunggundawayan na ti senaryo iti panagbittak iti armado nga aksyon tapno palagdaen iti pannakaigalut ti Pilipinas iti US babaen kadagiti saan a patas a katulagan kas iti Mutual Defense Treaty (MDT), nga iti kasinumbangir na ket mangparubrub iti saan nga adayo a masangoanan. Pakakitaan dagiti naglabas a waragawag a "kadua, gayyem ken kaalyado" ti Pilipinas iti US ken iti "nabalkot iti landok nga alyansa" iti dua a pagilian. Dakkel ti maganab ti US apaman a bumtak ti gerra iti Asya-Pasipiko nangruna iti linnakoan iti armas ken ramit-militar, kas iti panagtako na iti supergansya iti saan a maum-umpot a proxy war iti Ukraine laban iti Russia, ken iti supsuportaran na nga henosidyo ti Zionista nga Israel kadagiti Palestino. iti gerra Iti sango iti dumakdakkel a pangta iti panagirteng iti pannakibiang ken presensya militar ti US, rumbeng a dagus a buklen ken patignayen ti kalalawaan nga anti-imperyalista a prente, sakbay pay a naan-anay a maguyod ti Pilipinas iti tay-ak ibwelo dagiti kampanya kanaig iti daytoy. Kagiddan na, isayangkat ti nasaknap a kampanya nga edukasyon tapno ibutaktak ti pannakibiang militar ken panangmanipula iti kapanunotan dagiti Pilipino laban iti China para iti bukod nga interes na. Rumbeng a mapagkaykaysa ken mapatignay ti nalawa nga umili tapno paayen ti gandat ti US, kasta met a dupraken dagiti pasilidad ken base da iti kadagaan ken taaw iti pagilian. Kasta met nga irupir a mapapanaw ti China iti WPS ken isardeng ti militarisasyon ken pananglipit na kadagiti mangngalap, bayat a tubtubngaren ti dakdakkel ken mas agresibo a presensya iti US kadagiti teritoryo iti Pilipinas a direkta a mannurdurog iti gerra. ti gerra dagiti imperyalista, ken ti US Rumbeng a patignayen tapno salakniban ti interes ken kinatalged ti pagilian. Saan nga itulok a maulit ti naulpit ken naames a padas dagiti umili idi nagrinnupak ti imperyalista nga US ken Japan iti Maikadua a Gubat iti Sangalubongan (WWII) a nairamraman dagiti Pilipino uray awan met kainaigan ti Pilipinas iti daytoy a gubat. Palataken dagiti krimen ken pananggamrud ti US iti Pilipinas iti panangkolonya da iti pagilian idi 1989. Ibutaktak dagiti panaglabsing da kadagiti karbengan-tao ken ti international humanitarian International People's Tributal (IPT) a mangpampaneknek a suroten iti panid 13 ti sibubukel nga umili law. Petpetan ti desisyon 2 ENERO-MARSO 2024
AGDAMA A KASASAAD Balikatan exercise, nangitunda iti nakaro a buteng Manipud Abril 17 inggana Mayo 10, pirmin ti panagamak ken panagbuteng dagiti umili iti Cagayan ken Batanes iti napalabas a panangirussuat iti Balikatan 39-24 dagiti tropa iti AFP ken US Armed Forces ditoy rehiyon iti Cagayan Valley. Kanayon nga alusiisen ken agdandanag dagiti makaim-imatang iti inaldaw a panagtayab dagiti fighter jet ken attack helicopters, sapay maiparparayag dagiti nakakabil a masinggan ken bomba kadagiti sikigan ken sangoanan ti lugan. Saan a maliklikan dagiti umili nga ipagarup nga adda ti sagsaganaan ti US a gubat laban iti China, ken ti peggad a maipaay na daytoy kadagiti umili. Riribuk idiay Sto. Niño Nagkakarribuso dagiti residente ken estudyante lalo iti day care ken kindergarten iti Sto Niño, Cagayan iti a nakababbaba ti FA-50 ken F-16 fighter jets ti TOG2-PAF ken US Air Force iti napasamak a Cope Thunder Exercise idi Abril 17. Sinaklaw ti nasao a panagsanay dagiti ili iti Gattaran ken Lasam, uray iti probinsya ti Apayao. Nagtataray dagiti tattao iti butbuteng da, kasta met dagiti taraken a dingnguen ket nariribuk. Riri dagiti residente, awan pulos pakaammo kadakuada tapno sakbay nga napakadaan da koma. Panangatipa met ti TOG-2 PAF iti "humanitarian assistance and disaster response operations" ken AFP Modernization Program ti nakuna nga aktbidad. kalpasan nagtayab-tayab insayangkat ti aktibidad iti pungtot dagiti masa, paset kano Maam-amak dagiti taga-Batanes lery rocket nga us-usaren iti proxy war ti NATO- Ukraine laban iti Russia-idiay Cagayan North International Airport, Lallo. Iti aldaw ti May 6, insayangkat da ti simulation live-fire exercise wenno panagpaputok kadagiti rocket na, iti lugar nga asideg mismo iti kabalbalayan. Inparayag da met laeng daytoy kalpasan nga ibyahe manipud Lallo inggana Sta. Ana. Ngem imbes a maayatan dagiti makaim-imatang, buteng ti agraraira kadakuada. ken panagamak Napasarunoan pay iti kapada a pasamak idi rinugianan ti Kasangga Exercise iti nagbaetan dagiti tropa ti 86th IB ken Australian Army idiay Gamu, Isabela. Kas iti inaramid idiay Lallo ken Sta Ana, inaramat da ti kampo ti 5th ID, maysa nga EDCA site, kas benyu para kadagiti panagsanay da a pangkombat, mortar ken drone operations. Saan pay a nagmawmaw ti agrikrikus a buteng ti publiko, adda manen ti simmaruno. Uray dagiti kakabsat nga Ivatan idiay Basco ken Itbayat ket saan a nailinged ti panagdanag da iti ti nagsasaruno a panagsangpet dagiti MBLT-10, ken 2nd IBde ken 3rd IBde iti 25th ID US Army nga itultulod dagiti Black Hawk ken Chinook, karaman dagiti ramit militar da. Agrikrikus ti sentimyento dagiti umili ti Batanes nga umadani ti gerra lalo ta nagasitgan da iti Taiwan, a pinakaro pay iti panangibangon kadagiti pasdek militar idiay Itbayat ken Mavulis. Mabutbuteng da la unay kadagiti bomba nga amit-amit dagiti helicopter. Numanpay pormal a nalpasen ti Balikatan idi Mayo 10, adda pay latta sumagmamano a tropa ti US nga adda sadiay Basco para iti Salaknib Exercise. Kapada met ti rikna dagiti taga-isla ti Calayan nga inaramat da met laeng kas benyu ken istasyon para kadagiti panagsanay. tropa Panangiparangguyod ti US iti Pilipinas iti gerra iti imperyalista Sakbay pay ti pormal a panangrugi iti Balikatan, nagkarayiwaran dagiti soldado nga Amerikano kadagiti pampubliko a lugar. Pirmi panagdanag ken alarmado dagiti tattao sapay kagiddan ti panagisagana para iti nasao nga aktibidad ket ti nairteng a panagrekrut ti AFP, saan laeng a kadagiti kabataan nu di ket uray kadagiti natataingan. "Apay rekruten da met aminen? Aggugubat sa metten?" Dayta ti nalatak a saludsod ken burbirtya iti iti publiko panagrekrut ti militar kadagiti sibilyan nga iti kamaudianan na ket agtinnag laeng kas babaonen ken nakarkaro, pagbala iti kanyon. iti kapanunotan ta kannigid-kannawan metten Live-firing kadagiti 'EDCA site' "Nu pudno a para iti humanitarian mission and disaster relief dagiti ibagbaga da nga EDCA site, apay dagiti nadadagsen a klase't armas ken ramit militar? Kunam la nu nakasaganan a makigubat." Dayta ti sayanggusing dagiti Cagayano idi indissaag ti C130 ti HIMARS-maysa a sistema ti multiple artil- BARINGKUAS ngarud nga agsasapangpet 3 Ti nakuna a Balikatan Exercise ket laksid pay iti nasurok 500 wargames wenno nasurok maysa kada aldaw, nga irussuat ti US ditoy Pilipinas ita a tawen.B ABRIL-HUNYO 2024
Panangmanipula ti US iti kapanunotan dagiti Pilipino laban iti China Manglimlimo. Dayta ti sarita a mangiladawan iti imperyalismo nga US, ita ta gunggundawayan na ti isyu iti West Philipppine Sea tapno ikalintegan ti presensya militar na ditoy pagilian. Agpampammarang ti US, saan laeng a kas simple a "gayyem," nu di ket "manong" a mangisalakan kampay idi iti "ading" na a Pilipinas. Ngem imbes a maisalakan, ad-adda met ngarud nga isebsebba na iti agdadata a peggad ti Pilipinas ken ti sibubukel nga umili a Pilipino. Makalkalkular a bumtak ti armado a komprontasyon iti nagbaetan iti US ken China inton maikatlo a kwarto ti tawen, sakbay ti eleksyon idiay US. Aggangganat la unay ni Joe Biden, Presidente iti US, nga isalbar ti isu nga ar- agngangabit nga administrasyon na aramaten na ita ti Pilipinas laban iti China tapno ipammarang nga isuna ket "tagapagligtas" wenno "superhero dagiti babassit a pagilian." Nalaos ti busor dagiti umili nga Amerikano iti agdama a gobyerno da, nangruna dagiti estudyante ken agtutubo. Ngamin kunada, nagngina ti tuition da, nagngina ti abang ti balay, ti pagpaospital ken dadduma pay a kasapulan, bayat a binilyon met ti gasgastaren ti administrasyon ni Biden para iti ayuda militar idiay Ukraine laban iti Russia, ken henosidyo ti Israel kadagiti Palestino. Kalpasan iti nasurok dua tawen nga awan-ressat ken mapapaay a gerra ti Ukraine, kayat met ita ni Biden a pagbalinen a kasla Zelensky ti aso-aso na a ni Marcos Jr. Kayat na a pagbalinen a kasla Ukraine ti Pilipinas laban iti kabusor na a China. Panangmanipula iti opinyon publiko Kagiddan iti kaadda dagiti militar ti US para iti Balikatan ken nagsasaruno nga iyuumay dagiti nangangato nga opisyal ti US ket killaat a bimtak ti isyu kanaig kadagiti nasurok 4,000 Chinese nationals kano nga agbasbasa iti maymaysa laeng nga unibersidad idiay Tuguegarao City, kasta met nga umok kano ti Cagayan kadagiti Chinese. Nakarkaro pay, makaturturpos kano iti kolehiyo dagitoy a Chinese uray saan da a sumsumrek ta agbaybayad da iti agarup ₱2 milyon, banag a dagus a sinupiat dagiti higher education institutions (HEI) iti Tuguegarao. iti aniaman a krimen wenno dakes nga aramid. Babaen kadagiti mabaybayadan a tao-an ken trolls ti US, nagipasaknap da iti hysteria a "sakopen ti China ti Cagayan." Bayat a makumkumikom dagiti lokal a residente iti ipaspasaknap a saywar, limed met nga agmanmaniobra ti US tapno iplastar dagiti soldado, armas ken kampo na iti naduma-duma a suli iti Northern Luzon. Pinagtayab-tayab na dagiti jet fighter ken attack helicopter nga agsubli-subli manipud Batanes inggana kadagiti kampo militar ti AFP ken EDCA sites, saan laeng a tapno agsanay, nu di ket ikondisyon ti kapanunotan ti tattao, kasta met a pagdanagen tapno ikkan-dalan ti umadani a panagbettak iti gubat. ida, Bayat nga gurguraen ken ilaklaksid ti nationals, dagiti Chinese publiko ipapaalun-on met ti US kadagiti Pilipino ti agdadata iti soberanya ti Pilipinas. Ik-ikkan rason da ti panagindeg da kadagiti soberano a teritoryo ti Pilipinas manipud kadagaan, taaw, ken tangatang. Babaen kadagiti bangbangir a iti Mutual Defense Treaty (MDT), Mutual Logistics Support Agreement (MLSA), Visiting Forces Agreement (VFA) ken Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA), adda ti pribilehiyo ken ekstra-teritoryal a karbengan dagiti militar ti US a payat- payatan ti wayawaya ken soberanya ti pagilian. a panaglabsing da linteg kas Naaddaan sigida iti porum dagitoy HEI iti syudad tapno pagpapatangan ken risuten isyu, kasta met a nagangay iti senate inquiry maipanggep kadayta a banag. Segun iti resulta ti porum a tinugawan dagiti maseknan, 486 Chinese nga estudyante laeng iti agbasbasa iti St Paul University of the Philippines ti (SPUP) ken pinasingkedan met Tuguegarao a de-kalidad ti ipapaay da nga edukasyon isu a saan a nakaskasdaaw nu apay daydayoen ti ganggannaet dagiti unibersidad da. Kasta met nga inlawag da nga adda usto a papeles ken visa dagitoy nga estudyante, ken awan ti naireport a pakainaigan da ti ti konseho Agnanayon a dominasyon militar ti US Awan kainaigan iti nailian nga interes ti Pilipinas ti panangdurog ti US iti gerra laban iti iti China. Ketdi, maiparparangguyod gubat ti sibubukel nga umili, ken pagbalbalinen langen ti US nga appan ti Pilipinas apaman a bumtak ti armado a rinnupak iti nagbaetan iti dua a nabileg a pagilian. ken umili a Pilipino 4
Agpada nga imperyalista a pagilian ti US ken China, nga iti nagduma a tay-ak ken tukad ket mangidaddadanes kadagiti umili a Pilipino. Kasapulan nga agpada ida a supiaten ken sarangeten. Nupaykasta, agtaltalinaed ti imperyalismo nga US kas kangrunaan a makintengngel iti tay-ak ti ekonomya, pulitika, kultura ken militar iti pagilian. Ti ti kangrunaan a mangidaddadanes ken manggunggundaway iti nalawa nga umili a Pilipino. imperyalismo nga US Babaen iti aso-aso nga AFP kas adigi ti agnanayon a dominasyon militar ti US iti Pilipinas, nga inda dinoktrinaan, ar- armasan ken sansanayen, awan-ressat dagiti nakaam-ames a panaglabsing kadagiti karbengan tao ken internasyunal a makatao a linteg. Mandar ken duron ti US, babaen iti kontra-insurhensiya a kampanya (COIN Guide) dagiti awan-anawa a panagbomba manipud tangatang, ekstrahudisyal a pammapatay kadagiti mannalon ken aktibista, iti pangipatungpal iti EO 70 ken Anti-Terror Law, kdpy a terorismo ti estado laban iti umili. iti Diplomatiko ken natalinaay a relasyon iti China Ti panangkarit ti US iti China idiay WPS ken panagadu dagiti base militar na ket mangparparubrub iti nagbaetan iti China ken Pilipinas. Imbes met a sebseban daytoy nga apoy tapno saanen a dumakkel ken agwaras, sipapalubos met ni Marcos Jr kadagiti militar ti US a pagbalinen a pawn ti pagilian laban iti China, bayat a paypaypayan ti Sinophobia. laeng iti tensyon Rumbeng nga irupir ti diplomatiko ken nainkappian a relasyon iti China, ken risuten dagiti risisris babaen iti dayalogo, saan ketdi nga iprobokar daytoy a makigubat. Ilaksid ti militarista a pannirigan nga itantandudo ti US ken ni Marcos kdpy kakaisuna a a ti maurnos pamuspusan nagbabaetan. Ti balligi iti ti Pilipinas International Arbitral Tribunal (IAT) babaen iti United Nations Convention on the Laws of the Sea (UNCLOS) kanaig iti West Philippine Sea ket rumbeng a petpetan ken irupur a bigbigen iti China. Legal a basaran daytoy tapno maiyuman iti ganggannaet wenno internasyunal a korte ti karbengan ti Pilipinas iti WPS, segun iti International Arbitral Award idi 2016 a mangibagbaga a saklaw ti exclusive econimc zone (EEZ) ti pagilian ti WPS. kakumplot da kas tapno Kasilpo na, mapagdanyos kadagiti panangdaddadael na sadiay, kasta met dagiti naranggas nga addang na laban kadagiti lokal a mangngalap ken dagiti pwersa a pangseguridad iti reaksyunaryo iti demilitarisasyon wenno panangduprak kadagiti ti pasilidad militar na panaggamrud na kadagiti rekurso ken kinabaknang iti taaw iti pagilian.B ti China gobyerno, a kagiddan sadiay, ken gibusan Rodrigo Duterte, Marcos Jr, ken Biden, napaneknekan ti IPT a nagbasul Napaneknekan ti International People's Tribunal (IPT) a nagbasul iti krimen iti gubat wenno panaglabsing kadagiti internasyunal a makatao a linteg (IHL) laban iti umili a Pilipino da Rodrigo Duterte ken Ferdinand Marcos Jr, a mangibagbagi iti a Gobyerno ti Republika iti Pilipinas (GRP), ken gobyerno iti US nga ibagbagi ni Joe Biden, iti inangay a panagdingngeg idiay Brussels, Belgium idi Mayo 17-18. Ti IPT ket maysa a pangsangalubongan nga hukuman a bukbuklen dagiti ligal nga eksperto nga agsuksukimat kadagiti karbengan-tao ken IHL iti naduma-duma a pagilian. Daytoy International Association of Democratic Lawyers (IADL) ken Friends of the Filipino People in the Struggle (FFPS). kadagiti panaglabsing IPT 2024 ket inangay iti 5
Karaman kadagiti asunto nga insampa ti umili a Pilipino ti sumaganad: a. Ti pammapatay ken masaker kadagiti sibilyan, panagdukot, tortyur kdpy a langa iti naulpit, saan a makatao ken awanan respeto a panagtrato kadagiti sibilyan; pangiturong kadagiti panagatake laban kadagiti sibilyan ken sibilyan a pasdek; pwersado a panagbakwit dagiti sibilyan; dagiti akto wenno pangta iti kinaranggas tapno agipasaknap iti teror kadagiti sibilyan a ken populasyon; pananglapped kadagiti humanitarian aid and relief; ken panagusar kadagiti wagas ken pamuspusan iti pannakigubat nga awan pilpilien na, mangitunda iti napalalo a dangran wenno saan a kasapulan a panagsagaba, wenno mangipagteng iti nasaknap, pangmabayagan ken nakaro a pannakadadael iti natural nga aglawlaw; pananghamlet kadagiti komunidad b. Ti pammapatay kadagiti hors de combat ken kameng ti NDFP nga awanen ti kabaelan a lumaban; ti panangikuspil kadagiti bangkay dagiti napasag a kombatant, a mangdaddadael iti dignidad da; ti panagdukot, tortyur kdpy a langa iti naulpit, saan a makatao ken awanan respeto a panagtrato kadagiti nakuna a tao; ken c. Atake, pammapatay, panagdukot, tortyur kdpy a langa iti naulpit, saan a makatao ken awanan respeto a panagtrato kadagiti NDFP consultant, mangitantandudo iti kappia, aktibista, human rights ken environmental defenders, humanitarian aid workers, journalists, ken dagiti kameng dagiti organisasyon a maredred-tag kas "prente" ti CPP-NPA-NDFP, Amin dagitoy ket inaramid iti konteksto iti armado a risiris iti nagbaetan ti NDFP, ken GRP babaen iti tulong ken suporta ti gobyerno ti US. Amin dagiti nailanad ken naisampa a kaso ket inaramid ken inggana ita ket ar-aramiden latta iti estado kadagiti umili iti Cagayan Valley. Sipud panagtugaw ni Duterte, nangrugi ti dursok ken awan pilpilien na a panagbomba manipud iti tangatang a nangipagteng iti nasaknap a panagbakwit ken pannakadadael dagiti sanikua ken kabiagan ti masa, kasta met iti aglawlaw. Namin-ano a daras a linapdan ti panagserrek dagiti humanitarian aid and relief, ken pinangtaan ken inaramidan ti parparbo a kaso dagiti iti kalikagum ken karbengan iti umili. lider-mannalon, aktibista, kpdy a mangitantandudo Kasta met a nagisayangkat da iti sapasap a peke-pwersado a panagpasurender. Kakaroan, ekstrahudisyal a pinapatay dagiti hors de combat ken NDF consultant kas kada Lolito Raza, Victor Tesorio, Randy Malayao, Leo Angelo Miranda, Saturnino Agonoy, Augusto Gayagas ken Mark Canta, ken dagiti sibilyan a da Roy Mendoza ken Roleto Mendoza a taga Benito Soliven, Isabela, ken dua pay a kakabsat nga Agay iti San Mariano, Isabela. Inggana tanem, saan latta narnek dagiti pasista a soldado. Uray dagiti napasag a kakadua ket pinagbalin da a tropeyo, ken indadanes dagiti bangkay da. Gapu iti desisyon ti IPT a guilty wenno napaneknekan a nagbasul da Rodrigo Duterte, Marcos Jr ken Joe Biden, saan dan a mailibak wenno mailimed ti krimen da iti gubat laban kadagiti umili a Pilipino. Rumbeng a pagtenglan ken salakniban daytoy a balligi tapno masingir ken mapagsungbat ida kadagiti terorista nga aramid da.B 6 R e d - t a g g i n g : iti biag, Pangta wayawaya ken seguridad Sipud naibangon ti NTF- Elcac, nainstitusyonalisa iti Red-tagging wenno arbitraryo ken malisyoso a panangituding wenno panangisilpo iti maysa indibidwal, sektor, nga wenno organisasyon terorista, grupo kas wenno rebelde Nakaro komunista. daytoy ti iti panagturay ni Rodrigo intultuloy Duterte nga met ni Marcos Jr. Amin a mangtubngar ken iti rehimen mangsupiat da wenno panangibutaktak kadagiti naindasigan ken sektoral nga interes, nagruna iti kriminal a "gerra kontra- droga" ket sigurado a saan iti panagpangta. sidong a makalisi Babaen iti AFP-PNP, dagiti trolls ken tao-an ti NTF-Elcac kas gamat iti red-tagging, adu a ligal- demokratiko nga organisasyon ken indibidwal ti nakapadas iti pananglipit, surbeylans ken ranggas ti estado. Kadawyan na, dagitoy nga organisasyon ket isu't mangitantandudo ken kadagiti mangiruprupir karbengan ken kalikagum ti nalawa a masa ti umili. Segun Karapatan, a iti dimmanonen iti nasurok 1.6 milyon ti biktima iti Red-tagging manipud Hulyo 2022 inggana Disyembre 2023 iti sidong ti rehimen US-Marcos Jr. progresibo ken grupo Iti Cagayan Valley, inggana ita dagiti awan-ressat ket pammutbuteng ken intimida-
Ania ti aramiden nu agbalin a biktima iti Red-tagging? 1. Iyaramidan ti fact-sheet iti pasamak. Ilanad ti amin a detalye a kasapulan. Inggana kabaelan, i-attach ti kopya ken pammaneknek (bidyo, picture wenno audio screenshot) iti daytoy Commission on Human Rights (CHR), wenno kadagiti komite iti human rights iti baryo wenno ili, simbaan kdpy a mangsalsalaknib iti karbengan-tao. recording, ipasa ken Tarabay a saludsod iti sumaganad: • Ania ti napasamak? • Kaano a napasamak? • Sadinno ti nakapasamakan na? • Sinno dagiti maseknan? (Nagan ken/ wenno yunit iti perpetrator, nagan iti biktima) • Kasano ti pasamak? • Apay a napasamak? iti napasamak 2. Insigida nga ipa-blotter iti barangay tapno adda rekord iti pasamak. 3. Ibutaktak ti ranggas iti estado babaen iti panagpainterbyu kadagiti istasyon iti radyo wenno babaen iti social media. Kasano nga agaplay amparo? iti writ of 1. Agsampa ti kaso iti korte. Segun iti desisyon iti Korte Suprema, "Uray ania nga aldaw ken uray ania nga oras kadagiti ss. a korte: 1) RTC iti lugar a nakapasamakan iti pangta, akto wenno napasamak ti panagliway, wenno no adda napasamak ti paset Sandiganbayan; (3) ti CA; (4) daytoy a korte; (5) wenno ti aniaman a hustisya iti kasta a korte." na; (2) a Sinno ti mabalin nga agsampa iti petisyon? ti Supreme Segun panagkakasaruno dagiti mabalin nga ag- file ket dagiti sumaganad: iti Court, a) Uray siasinno a kameng iti immediate family, kas: ti asawa, annak ken nagannak iti maseknan; b) Uray siasinno a puonan, appoko wenno kolateral a kabagian ti maseknan agingga of consanguinity wenno affinity, no awan dagiti nadakamat iti umuna a parapo; wenno fourth civil degree c) Uray siasinno a concerned citizen, wenno organisasyon, institusyon, no awan ti ammo a miyembro ti immediate family wenno kabagian ti maseknan. asosasyon Ti panangiyuli iti petisyon babaen ti iti maseknan karbengan dagiti dadduma pay nga otorisado a partido a mangiyuli ti kapada a petisyon. Kasta met, ti panangiyuli ti petisyon babaen ti otorisado a partido iti biang ti maseknan ket mangsuspindir iti karbengan ti dadduma pay, maibasar iti urnos a naikabil ditoy. ket mangsuspindir syon kadagiti mannalon, estudyante, mannuro, abogado, padi, aktibista kdpy a sektor ken propesyunal a makikaykaysa kadagiti nakurapay. Manipud Nueva Vizcaya inggana Cagayan, agkaraiwara a mangitudtuding kadagiti personalidad ken organisasyon kas "terorista" wenno "rekruter iti NPA." dagiti sako, tarpaulin, ken polyeto Pasig a red-tagging ti ar-aramiden dagiti AFP-PNP-Elcac nu mapan da agsursor kadagiti eskwelaan iti linged dagiti "youth summit" wenno "information drive." Kasta met ti panagbalay- balay da ken panagangay da kadagiti aw-awagan a "local peace engagement." Ti organisasyon a Sambayanan ken Kappia, nga agpada a binukel ti militar ken dagiti traydor iti rebolusyon, ti maysa kadagiti kangrunaan a gamat ti AFP- PNP-Elcac iti red-tagging ditoy rehiyon. Kasta met a da Ivy Lyn "Eliz" Corpin, Ma Kristine "Kira" Macaspac, Laurence "Jillian" Ferrer ken Mauricio Aguinaldo ti sumagmamano kadagiti kapepeklan a red-tagger a dumaydayo kadagiti barbaryo ken eskwelaan. Uray iti social media nangruna iti Facebook ken Youtube ket agkaraiwara dagiti ken dummy account nga agipaspasaknap iti narugit a propaganda ken makapapatay a pammadakes. Kasilpo na, saan laeng a namnaminsan a dagitoy tinudingan ti AFP-PNP-Elcac ket nakapadas iti pangta ti biag, wayawaya, ken seguridad, ken mairamraman pay dagiti pamilya da nga ihar-harass dagiti mersenaryo a pwersa. trolls Kakaroan na, nagbalin pay a biktima iti ekstrahudisyal a pammapatay wenno iligal nga inaresto dagiti nared-tag. Kas kenni Randy Felix Malayao, maysa nga NDF consultant, a nakapadas iti nairteng a red-tagging ken intimidasyon inggana pinapatay dagiti ahente ti estado idi 2019. Pangta iti biag, wayawaya ken seguridad Kadaytoy laeng Mayo 8 ket impablaak ti Supreme Court iti publiko ti maysa a desisyon kanaig iti red-tagging nga insurat da idi pay Hulyo 4, 2023. Segun iti desisyon nga insurat ni Associate Justice Rodil V. Zalameda, inlannad dan a ti Red- tagging wenno malisyoso a panangisilpo kadagiti sibilyan iti armado a tignayan, ket "pangta iti biag, wayawaya ken seguridad" kadagiti biktima iti daytoy. Ti desisyon ket kasilpo iti napaboran a desisyon para iti writ of amparo ni Siegfred Deduro, sigud a mangibagbagi iti Bayan Muna Party-list. "Ti pangimarka iti maysa a tao kas "Red" wenno "Nalabaga" ket kadawyan a kabulbulon iti nasagedsed a surbeylans, direkta a panaglipit, ken iti dadduma a gundaway, pannakatay. Iti panangisilpo kadagiti nared-tag nga indibidwal kadagiti komunista wenno terorista, agbalbalin ida a target dagiti vigilante, paramilitar wenno dagiti mismo ahente ti estado, ken gapu iti daytoy ket nalaka a maawatan nu apay a mabalin nga indibidwal a nared-tag, ngamin agbuteng agpeggad ti biag ken seguridad da," surat ti Korte Suprema. ti maysa nga Segun iti Korte Suprema, mabalin da nga ited iti writ of amparo kadagiti biktima iti red-tagging, kasta met kadagiti biktima iti "pammadakes, panangmarka, ken guilt by association" gapu ta "nalaka nga awaten ti buteng a marikrikna dagiti biktima." Nayon da pay, saanen nga iyuray nga adda pay laeng dakes a mapasamak iti pannakatay) sakbay a maaprubaran iti writ of amparo na.B iti biktima (kas 7
Report iti umili ti Cagayan Valley kanaig iti tikag ken nagbalin a panangsango ti rehimen Marcos Jr Panangukom iti rehimen: kriminal a panagbaybay-a iti tengnga ti gawat ken makapapatay a bara Kanayon a mangabak ti ili ti Aparri nu kinnangatoan laeng ti heat index (marikna a pudot) ti pagpapatangan. Iti laksid ti ibagbaga a panagkapsut iti El Niño iti maudi a paset iti Abril, dumandanon latta met iti inggana 48°C ti heat index iti nasao nga ili, bayat a nairekord met ti temperatura a 40°C idiay Echague, Isabela, ti kabaraan iti intero a pagilian ita a tawen. Nu iyarig iti gurigor dayta a temperatura ket agngangabit ken ti pasyente. Adda pay ketdi patay natnatayen a mapatta-patta a gapu iti nakaro a bara. Kasta met a ngimmato ti kaso dagiti saksakit nga adda kainaigan na iti El Niño. Limmatak iti siguden a problema iti nakiddet a suplay iti danum nangruna kadagiti syudad, kasta met a parikut met dagiti dadduma a lugar ti pangalaan iti nadalus a danum. Idiay Reina Mercedes, Isabela kas pangarigan ket mano lawas dan nga agan-anus iti nalibeg a danum. iti panagkumbulsyon Nagsasaruno met a puor ken grass fire iti naduma-duma a paset iti rehiyon ti napasamak iti kallabes. Saan man a maipabpablaak iti midya, adu ti kaso iti pannakatay dagiti dingnguen gapu iti kinaawan pagpasturan, paginuman, paglubnakan, ken panagtaud iti saksakit. Ken iti laksid ti panangkallub iti reaksyonaryo a gobyerno, saan a mailinged ti kalawa ken kakaro iti intunda ti tikag iti Cagayan Valley. ti Saan a dagiti mannalon. kasapulan Ketdi, a panangsagana ken panangsango kadagiti didigra nga aramid dagiti lokal nga imperiayalista ken agturturay a dasig a manggamgamrud iti kinabaknang ken mangramrames iti aglawlaw. Saan a gapu ta nagleppasen ti El Niño ket nagpatingga metten ti panagsagaba dagiti mannalon. Ta saan da pay a nakalung-aw iti pannakaikulbo nga ti inpagteg tikag, addadtan ti La Niña a manglayus ken manglemmes kadagiti mula. limos nga ayuda komprehensibo Komprehensibo a panangsango iti tikag, saan a limos nga ayuda Whole-of-nation approach Iti kaudian nga ebalwasyon ti Department of Agriculture (DA)- Region 2 ket dimmanonen iti agarup ₱2 bilyon ti balor ti iti agrikultura. Kadakkelan ditoy ket nadadael pannakadadael iti mais iti paset ti Isabela. Sabali pay iti ₱11 milyon a pannakalugi iti sektor ti fisheries gapu iti fish kill segun iti BFAR-2. iti sektor Iti laksid iti dayta, maregmeg laeng ti nalak-an a tulong ken ayuda manipud iti reaksynaryo a gobyerno. Idiay Cagayan, ita laeng nga inbunong kadagiti tattao dagiti relip ken pondo a nailatang para iti bagyong Egay idi Hulyo 2023, dandani makatawenen ti napalabas. Isu ita ti iwarwaras kadagiti agmamais, mangngalap ken agtaltalon a naapektaran iti didigra. Laksid a naladaw unayen, kas gagangay arig nat murkat laeng dagiti ayuda a mangep-ep iti kiraos ti buksit. Iti ti whole-of-nation approach (WNA) wenno gerra kontra-insurhensiya iti estado, ginundawayan dagiti militar ken tapno pulis daytoy a didigra agipasaknap ken pammutbuteng. Kaaduan kadagiti aktibidad para iti pangiwaras relip ken ayuda ket kadagiti inrussuat kadagiti babaen "serbisyo caravan" ken dagiti kapada a kangrunaan nga indauloan ti 5th __________________________ linged iti saywar nga aktibidad, Iti met ipampannakel ti DSWD nga ayuda ket agbalor laeng iti ₱236.66 tunggal indibidwal nga apektado. Ania pay ngata't pakaanayan na dayta iti sango ti awan-anawa a panagngato iti presyo dagiti magatgatang? Ti pay makapashudot ken saan a nakapappapati, adda da dagiti ili nga awan pay iti 10 ti bilang dagiti apektado segun iti report da. Ti ili ti Lal-lo kas pangarigan ket maysa pamilya (tallo katao) laeng kano ti apektado ti tikag bayat a dua pamilya (innem katao) met iti Baggao! Sabong ngiwat laeng ti ipangpangas ti gobyerno a ₱30 bilyon pondo para iti panangsango iti tikag ta maregmeg lang met iti dumanon kadagiti umili. Awan met lang naganab na dagiti 9,000 mannalon wenno 76% iti kabuklang nga aplikasyon ta saan nga inaprubaran ti PCIC ti panagpa-insure da kadagiti mula da. 8
ID ken NTF-Elcac. Iti ababa a sarita, sakbay a maawat dagiti agkasapulan dagiti sangkapirit nga ayuda ket masapul nga "agsurender" pay lang ida, ken lipaten da dagiti ilaksid ken demokratiko a karbengan da.B _________________________ Pudno a reporma iti daga: pukkaw a agtultuloy dagiti mannalon AWAN iti SERSERBI ipampannakkel ni Marcos Jr a solar-powered kaunnaan irrigation project iti NIA, a linukatan na idi Hunyo 10 idiay ta Cabaruan, Quirino, awan latta met masukay a bukod a daga dagiti mannalon. Laksid nga am-amang pay a problema ti kinaawan nasayaat a sistema iti irigasyon, kaaduan nga agnumar iti nakuna nga irigasyon ket dagiti apo't daga ken nabaknang a agtagtagikua nga mannalon, kadagiti taltalon. a nalalawa Kabayatan na, dagiti sangkapirit laeng ti daga na ket kaskasdi nga aganus iti kinakurang iti daga a sukayen, nababa a presyo iti irik, ken nangato a presyo kadagiti farm inputs. na a Isabela, Bagas para kadagiti mannalon, saan a kadagiti pasista-PKM-CV Daytoy ti panawagan ti Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid (PKM)-Cagayan Valley kalpasan a mangted ti lokal a gobyerno iti Cagayan ti 120 kaban a bagas kadagiti tropa ti 17th IB, iti sango ti nasaknap a gawat ken panagmiraut dagiti Cagayano iti tengnga ti panangdidigra ti tikag. "Kabatog daytoy iti 6,000 kilo a bagas a nu inwaras latta koma kadagiti residente iti Dungeg wenno Aridowen iti Sta Teresita a nakapamin-adu a binomba ti AFP ket makaawat koma ti tunggal residente (ubbing ken nataengan) ti Aridowen iti lima kilo a bagas, wenno 10 kilo met kadagiti taga-Dungeg," pahayag ti grupo. ti Agdadata reaksyonaryo a gobyerno kadagiti kalikagum ken pagimbagan ti umili, awan babaen pay nga iparparayag nu asinno ti pudno a prayoridad iti kakastoy a kasasaad. Bayat a pappapatayen iti bisin ken terorismo dagiti mannalon iti kaaw- awayan, busbussogen met ti estado dagiti pasista a soldado nga awan ressat a mangipagpagteng iti buteng ken kinaranggas. Ti kangrunaan nga agnumar iti nasao a donasyon ket dagiti kameng ti CAFGU a kagurgura la unay dagiti masa gapu kadagiti anti- sosyal nga aramid da kas iti panagtakaw ken panagbartek. la ngaruden ti kriminal a panagbaybay-a iti estado Malagip nga idi Enero laeng ket nangted manen ti LGU-Cagayan ti nasurok 300 kaban a bagas para iti 17th IB ken 95 IB, kasta met idi naudi a kwarto ti 2023, dagiti panawen nu sadinno ket manarimaan ti panaglayus iti dakkel a paset iti Cagayan ken agpalpalama dagiti mannalon ken mangngalap a Cagayano.B ti Dumanon mapasayakan a iti sumaksaklaw iti 287 mannalon. Nu ipagarup nga kas pangarigan agpapada da amin iti bingay a daga, maamiris nga awan pay maysa ektarya a daga iti tumunggal maysa a mannalon.B iti 350 ektarya irigasyon, Kadua! Saan nga agpaudi. Tapno lumawa ti kaammoan ken malawlawagan kadagiti napapateg nga isyu iti agdama, mangala kan iti kopya. Mabalin i-print ken iwaras kadagiti kaarruba. Ania pay urayem? I-downloaden! 9
PASISMO TI ESTADO Aerial bombing idiay Peñablanca, nangipagteng iti troma ken panagbakwit Napalalo a buteng ken troma ti intunda kadagiti residente iti paset ti Lagum, Peñablanca kalpasan iti panagbomba dagiti attack helicopter ken fighter jets iti TOG2-PAF a pinasarunoan iti panagmasinggan idi alas-2 inggana alas-3 iti parbangon iti Mayo 10. Ti nakababbaba a tayab dagiti helicopter ti nangriing kadagiti lumugar. Nagpatnag a saan a nakaturog dagiti taga-Tuguegarao ken dadduma a paset iti Baggao gapu iti nakaro a panagamak. Uray dagiti taga- Amulung ken Enrile ket nagbuteng gapu iti pasamak. Segun kadagiti nakaimatang, uray la limmabaga iti tangatang iti panagtupak dagiti bomba ken nadayeg iti daga iti pigsa iti panagbittak. Pinagarup pay ti dadduma a gurruod laeng ti nangeg da. Iti maysa a bidyo nga inbingay iti maysa a public school teacher, makita ti silaw ken mangeg la unay ti ungor ti helikopter iti nasipnget a tangatang. "Kunak nu madama ti gubaten [iti US ken China], numuna ta Balikatan pay met," istorya ti maysa. "Ti ammok ket sinakop ken rinaut dan ti Pilipinas," kuna met iti reaksyunaryo a gobyerno ta laksid a saan da nga immapakammo ti mapasamak nga airstrike, nanayonan manen ti panagsagaba da iti sango ti panangdidigra ti El Niño. "Helicopter pay laeng dayta iti tengnga rabii a mangmangged tayo ket pirmi buteng tayon, kasanon tu pay nu saan langen a dagita iti sumarsaruno," komentaryo pay iti maysa a commentator iti radyo. ti dadduma. Nalaos ita ti gura da ti masapasamak kasingin ti superyoridad da kadagiti ramit militar a kangrunaan nga ar-aramaten tapno agipasaknap ti buteng ken teror," pahayag na. Inggana iti agdama, agraraira latta iti buteng ken troma kadagiti residente, segun iti report iti DSWD a nangisayangkat iti psycho-social theraphy kadagiti naapektaran. Kuna dagiti nakapatang da, uray dagiti ungor ti lugan ken motor ket maipagarup da nga uni iti bomba ken putok. Uray dagiti taraken ket alisto a makigkigtoten kadagiti napipigsa nga uni. Nalawag international humanitarian mangiyunay-unay salakniban dagiti sibilyan, ken panangisagmak wenno mental.B daytoy iti (IHL) a ken iti kadakuada-pisikal man a panaglabsing law irespeto nga iparit Uray ti LGU-Peñablanca ket nakillaat iti pasamak ken inpa-verify nu adda dagiti nadangran, ken nu paset daytoy iti Balikatan. Inggana lumawagen ket tuloy latta ti panagampayag dagiti helicopter ngem aldawen idi nakumpira a 502nd Infantry Brigade, 5th Infantry Division ken Tactical Operations Group (TOG)2-Philippine Air Force iti terorista nga aliaw. ti makinaramid Ti Sitio Ebi, Lapi, Peñablanca ti kangrunaan a tinarget iti nasao nga a e r i a l b o m b i n g ngem apektado dagiti kabangibang a baryo kas iti Manga, Buyun, Nabbababalaya, Minanga ken Camasi. Dimmanon iti 690 pamilya (645 pamilya iti Lapi ken 45 pamilya iti Minanga) wenno 2,765 indibidwal ti naapektaran. Nangitunda daytoy iti pwersado a panagbakwit ta nasagedsed ti kombat nga operasyon ti TF-Tala, 5th ID. dagiti residente nangruna Kabayatan na, tinubngar ni Kadua Bien Magalat, tagapagsarita iti NPA-Cagayan, ti panangsalapid ti 5th ID iti inuulbod kalpasan iti terorista nga aramid da. "Iliblibak iti 5th ID ti terorista ng aliaw gapu ta pungtot ken gura iti umili ti naapit da, imbes a suporta iti kontra-insurhensiya a kampanya da. ti kinaawan Ikabain pampulitika a pigsa ken suporta manipud iti umili ti ti 5th ID ti kinapudno a 10
Manipud iti pahayag ti NDF-CAGAYAN Ranggas ken panangallilaw: Kinnumplot iti 5th ID-PNP ken Jesus Miracle Crusade Iti desperasyon ti estado a pagtalinaeden ti agbugbugsot a sistema, ar-aramaten da iti taktika a krus ken espada, kasla iti inusar dagiti kolonyalista nga Espanyol iti panagsakop iti pagilian, tapno pagparingtumengen dagiti umili ken pasuroten ida a kasla bulding para iti bukod nga interes. Kadagitoy naglabas, nagsasaruno ti insayangkat a "local peace engagement", "pulong-pulong" ken "Kasimbayanihan" dagiti tropa ti 5th ID, PNP, Sambayanan, Jesus Miracle Crusade International Ministry (JMCIM) ken dadduma pay nga ahensya iti reaksyonaryo a gobyerno kadagiti naduma-duma a paset iti Cagayan (Sta Margarita, Baggao; Mabuno, Gattaran; Peru, Lasam; Zinundungan Valley, Rizal; Dadda, Amulung). Maiyarig idi, kadua itan dagiti militar ken pulis dagiti mangaskasaba a JMCIM iti panangidaulo iti sinsinan a pastor a ni Danny Cuarteros. Kas gagangay, dagitoy nga aktibidad ket gundaway kadagiti militar ken ahensya a pangseguridad tapno ipaalun-on ti Anti-Terror Law, agipasaknap iti buteng, ken pangtaan ken lapdan iti umili nga agtignay para kadagiti karbengan da. Kalpasan na ket kasabaan ken karagagan da dagiti umili, a wagas met iti panagpaadu JMCIM. Agpampammarang a maka-diyos dagitoy nga aktibidad ngem iti kaunggan na ket operasyon a saywar ken paniktik. do" ken "komunista a padi" dagiti taong-simbahan a pudpudno a mangilablaban iti karbengan dagiti umili a Cagayano. Uray iti pakasaritaan iti gimong a Pilipino ket kinillo dagiti agar-ari a dasig dagiti naimbag a damag ti Diyos para iti wayawaya, kinapudno ken hustisya, ken tapno agulbod, mangadipen ken manggundaway. Banag nu apay a pinapapatay dagiti padi a pudpudno a mangidandanon iti manangwayawaya a mensahe kas kada padre Gomez, Burgos ken Zamora (Gomburza). kadagiti kameng ti inaramat ti relihiyon Segun iti Artikulo 4, Maikatlo a Paset (Dagiti basaran a karbengan ken rebbengen dagiti iti umili) iti Tarabay Demokratiko a Gobyerno "Adda karbengan ti umili a lak-amen ti wayawaya iti Iti daytoy a iti pammati." konsensya ken tarigagay, bigbigbigen ti ken rebolusyonaryo a tignayan daytoy a karbengan, iti lakitde saan a maar-aramat kas wagas pananggundaway ken ranggas. iti Panangibangon Aginbebengngeg ken ikidkidem latta ti JMCIM ti kinapudno nga agpapaaramat da kadagiti utek iti panangbomba kadagiti komunidad a nangpadisi iti ginasut a residente, ken mangrangranggas ken nangpapatay kadagiti sibilyan, nangruna kadagiti nailian a minorya. Ti sipapalubos a panagpausar da iti 5th ID a notoryos iti pananglabsing iti karbengan-tao ket panangpabor iti panangilupit- lupit ken panangranggas, ken dakkel a panagsiasi para iti maysa a simbaan ken relihiyon nga agkarkararag iti kappia ken kinasayaat. iti Umili, iresrespeto Ngem ti ar-aramiden ti JMCIM ket agdadata a panangngallilaw, kasta met a direkta nga atake laban iti rebolusyonaryo a tignayan ti ibagabaga da a tapno ti "Komunismo ket Satanismo" Nabaknang iti rebolusyonaryo a kapadasan ti umili iti pudno a iyadayo a Cagayano, kasta met a napnuan dat kapadasan pangkagimongan a wayawaya ken hustisya. iti ranggas-militar. Saan a kas kari nga agpaallilaw Kabayatan na, itudtuding met a "kalaban iti esta- suroten iti panid 13 #StopTheAttacks.Nagsasaruno a surbeylans ken intimidasyon ti napasaran dagiti aktibista ken lider-mannalon iti rehiyon kadagiti napalabas a bulan. Idi Marso 28, Huwebes Santo, kinamat-kamat ken saan nga ininggaan dagiti saan nga unipormado a lallaki da Agnes Mesina, convener iti Makabayan-CV ken James Paredes, OIC iti Kabataan PL-CV. Manarimaan ti panagsagana da para iti kampanya ken humanitarian mission para kadagiti apektado iti gawat ken El Niño, kasta met iti panagsupiat iti Cha-cha. Pilit met a kinapatang ken sinipsiputan iti tallo a di-unipormado nga intelligence agents iti 5th ID ni Lina Ladino, lider- katutubo a mannalon, idi Mayo 20 bayat a paawid isuna idiay baryo da. Sipud pay 2020 a makapadpadas iti Red-tagging ni Ladino ken paspasurenderen kasukat iti kwarta. Idi met Hunyo 3 ket napan iti balay da Marifel Macalanda, regional coordinator iti Punganay-CV, iti uppat a di-unipormado a lallaki a nagpakaammo kas kameng iti CIDG. Ipangpangta da nga adda kan warrant of arrest na ngem awan met ti impakita da, ken isilsilpo da iti NPA ti adbokasiya na para kadagiti nailian a minorya. Dinakamat met dagiti ahente ti CIDG ti nagan da Mesina ken Paredes a pangpangtaan da a tiliwen. Nakaro a buteng ken panagdanag ti narikna dagiti pamilya da. iti dalan ti umili
Pana ngpata kyas iti Hao Ren Mining kadagiti residente ti Aparri Dandani intero a barangay iti ti Dodan, Aparri gamgamgamen ti Hao Ren International Mining Group Corp, maysa a kompanya a Chinese a a nagopereyt iti black sand mining. Nangrugi dan nga aladan dagiti lote a kunada ket nabayagen a ginatang da. Idi Marso, miniting dan dagiti residente iti Purok 5, ken inay-ayo ida iti ₱50,000 tapno laeng mapapandaw dagiti residente. Kagiddan na, addan dagiti makinarya kas iti dua a dump truck, maysa a payloader ken maysa backhoe. a Nagkedked dagiti residente a pumanaw ken inrupir ti karbengan da iti daga. Dumandanon iti 100 ektarya ti saklaw iti gamgamruden a daga iti nasao a kompanya. sigud Malagip nga idi 2014 ket napagsardeng dagiti dadduma nga operasyon iti minas gapu iti nainget a panagsupiat dagiti umili ti ngem operasyon ti Hao Ren kalpasan a simmrek iti MOA ti kompanya ken ti Aparri. Segun iti daytoy a katulagan, agaramid ti Hao Ren iti tallo kilometro a seawall nga agbalor iti ₱50 milyon ken eco park kas paset iti maaw-awagan a social "corporate (CSR). responsibility" Linged daytoy ubbaw a proyekto tapno gamruden ti maminas a black sand iti proseso ti panangaramid iti seawall ta ti kompanya ti mangngeddeng nu ania ti ken pakausaran iti makali a pangipanan magnetite. Ngem daksanggasat, inggana ita ket awan pay dagiti naikari a CSR.B nagtultuloy ti ili TIGNAYAN A MASA Panagtignay laban iti Golden Summit Mining. Dua daras a nagangay iti dialogue dagiti mannalon iti Anonang, Cordon, Isabela iti baet iti LGU kanaig kadagiti kaso iti Golden Summit Mining Corp (GSMC). Idi Mayo 8, 30 mannalon ti nakisango iti meyor tapno iyuman ti harassment iti dua nga armado a goons ti GSMC kadagiti residente. Laksid na, rimmuar dagiti kaso ti GSMC iti hearing ti LGU. Karaman kadagiti basul na ket ti ₱16M nga utang na iti ISELCO, 100 mangmangged a saan a binayadan, ken inggana ita ket awan pay danyos dagiti natay a tallo a minero. Numanpay sangkadalawat iti DENR-2 a saanen nga agkasubliyanan ti sigud a mining site, dandani maysa dekadan sipud a nagmula dagiti mannalon iti prutas iti 69 ektarya a daga bayat a 68 pamilya ti nagnanaed sadiay. Nasursurok 70 tawenen a paggigyanan dagiti residente iti nasao a lugar. Kabayatan na, adda manen baro a pangta iti kabiagan da gapu iti panagserrek iti mining exploration ti Sexi Mining. Panagsupiat ti simbaan iti panagminas. Nagsasaruno nga aktibidad ti inangay dagiti naduma-duma a sektor tapno pagadalan ti water impact iti operasyon iti panagminas ti Oceana Gold Philippines Inc (OGPI) ken FCF Minerals iti probinsya ti Nueva Vizcaya. Dimmanon iti 250 katao ti dimmar-ay iti porum nga inrussuat ti Saint Mary's University (SMU), sabali pay iti inrussuat a talakayan iti iti Congregation of student council. Kasta met a nagangay Immaculate Heart of Mary (CICM) Northern Luzon Priest Assembly iti Diocese of Bayombong para iti daytoy. Madama met ti petition signing para iti panangibasura iti prangkisa iti OGPI ken FCF Minerals. Malagip a nagsampa iti Petition for Certiorari and Mandamus iti RTC-Bayombong tapno ipasardeng ti renewal iti FTAA ti OGPI nga inpalubos idi 2021. Nakikaykaysa iti daytoy a panagtignay ti konseho dagiti estudyante ti SMU ken ti CICM. Tapno suportaran ti petisyon, mapan iti: iti daga. Nasurok 20 Barikada mannalon iti maysa a barangay iti Ilagan, Isabela ti nangsada ken nanglapped iti iseserrek dagiti mangal-alad iti komkoman da. Innem a tawen dan a nakaposisyon kadagiti pagmumulaan da iti mais nga ita ket ganggandaten nga agumen kadakuada. Namindua met a pinaayaban iti istasyon ti pulis dagiti lima a mannalon iti nakuna a lugar. laban iti panagagum Panagkaykaysa iti sango iti tikag. Immarangkada dagiti panagi-inndal ken panagtitimpuyog dagiti mannalon iti Cagayan ken Isabela ti imperyalismo kas puon ken gapu iti krisis iti klima, kasta met ti kriminal a panagbaybay-a iti rehimen US-Marcos Jr kadagiti mannalon. Babaen iti daytoy, naungar ti regget ken pakinakem dagiti mannalon a sangsangkamaysa a lumaban para iti karbengan. Kalpasan na, nangbukel da iti plano ken programa para kadagiti organisasyon da, ken iti maibangon da a kooperatiba. iti sango ti tikag. Pinasingkedan dagiti pag-aadal Pannakilaban dagiti drayber. Nakisango dagiti drayber iti Santiago City, Isabela iti regular a city council hearing ken nagpeti- 12
syon da kanaig iti problema da iti kabiagan. Nagiwaras da met kadagiti polyeto a mangsusupiat jeepney phaseout. Kasinnupadi daytoy iti iparparayag ti LTFRB-2 nga suportado kano iti amin nga opereytor ken drayber ti ubbaw a PUV Modernization Program. iti Cagayan Peace Mission 2024. Lima nga international delegates manipud iti Bayan-USA ken P1NAS ti simmarungkar iti Cagayan Valley, partikular kadagiti lugar a militarisado gapu kadagiti EDCA sites ken Balikatan Exercise, kasta met kadagiti apektado iti operasyon ti black sand mining ken special economic zone, idi Mayo 18-21. Ti kangrunaan a panggep da ket sukisuken ti aktwal a kasasaad kadagiti komunidad a pagindigan ti EDCA sites (Lallo ken Sta Ana) ken ammoen ti takder dagiti kangrunaan nga stakeholders kadagitoy a komunidad. Babaen iti nasao a fact-finding mission, nasukisok ti grupo dagiti panaglabsing iti katulagan babaen iti EDCA, pananggundaway ti militar kadagiti komunidad ken kadagiti nainsigudan a kinabaknang, kinnumplot dagiti militar ken pribado a pang-ekonomya nga interes, awan umuna a panangpaka-ammo ken pammalubos manipud iti komunidad kadagiti panagsanay militar, ken pananglipit ken Red-tagging ti estado. #FreeAllPoliticalPrisoners. Nawaya-wayaanen ni Isabelo "Manong Buting" Adviento kalpasan tawen a pannakaibalud na idiay BJMP Tuguegarao. Naibasura amin nga parparbo a kaso nga insampa laban kenkuana. Ni Manong Buting a maysa a lider-mannalon, regional coordinator iti Anakpawis-CV ken Anakpawis Partylist 4th nominee ket iligal a tiniliw idi Abril 8, 2022 idiay Bayombong, Nueva Vizcaya. iti dua Pammadayaw kenni Ka Daloy. Indatonan iti kangatoan a pammadayaw iti Migrante Philippines ni Kadua Daloy idi Marso 22. Iti mensahe a "Dakilain at pagpugayan ang buhay at pakikibaka ni Gerald "Ka Daloy" Paredog! Dakilang martir, masigasig na rebolusyonaryo, bayani ng migrante at sambayanan!", linagip da ni Ka Daloy wenno Daza kadagiti gagayyem na, kas naregget a kadua ken mangidadaulo kadagiti panagpatignay kadagiti residente iti Quezon City iti naduma-duma a kampanya. Karaman ti kampanya tapno isalakan ken wayawayaan ti OFW a ni Mary Jane Veloso; kampanya iti hustisya kadagiti biktima iti masaker iti Kidapawan ken Mamasapano; panangsupiat iti jeepney phaseout, APEC, ken pannakabiang ti US ken China kadagiti teritoryo ti Pilipinas; pension; iti SSS panangirupir pannakikaykaysa iti Manilakbayan dagiti Lumad laban iti pammapatay kadagiti nailian a minorya, militarisasyon ken pananggamrud kadagiti nainsigudan a kinabaknang. iti ₱2000 nayon #MabuhaySiKaMorga. Nagangay klasmeyt, kakadua, gagayymen ken kakabagian ni Lennel "Ka Aika" Domanais iti maysa nga aktibidad tapno lagipen ti biag ken legasiya na iti umuna nga anibersaryo iti panagmartir na. Inrussuat ti napauloan a "Pag-alala kay Len: Komemorasyon ng Unang Taon ng Pagkamartir" iti rabii ti Mayo 3 idiay CAL New Building Atrium, UP Diliman. Nangisagut da kadagiti mensahe, daniw ken kansion. Kinanta ti Alay Sining ken Sinagbayan "Di Pangkaraniwan" kas panangrekep iti programa. Malagip a ni Ka Aika ket napasag iti maysa a labanan idiay Villa Cielo, Buguey iti malem ti Mayo 3, 2023. dagiti iti saniweng a 13 manipud iti panid 2, Editoryal... a nagbasul laban iti krimen iti gubat ti gobyerno a US babaen kadagiti direkta a panangpondo, panangsanay ken panagarmas na iti AFP. Rumbeng a lallalo a papigsaen ti relasyon ken alyansa iti dadduma a pagilian laban iti imperyalista a panangraut ti US iti naduma-duma a suli iti lubong. Isilpo ti gandat na iti Pilipinas iti awan pilpilien na a idiay panagbomba Gaza, kasta met ti mapaspasamak ita kadagiti Adivasi India. Patibkeren ti panagkaykaysa dagiti umili a Pilipino kadagiti Palestino a ken maidaddadanes a umili biktima ti imperyalismo nga US. ti US-Israel idiay dadduma pay nga Tapno naan-anay a masalakniban ti soberanya ti pagilian, nasken a suportaran ken papigsaen ti New People's Army nga agiwaywayat rebolusyonaryo iti nga armado a pannakidangadang ti iti panagpigsa iti nasanaknap ken nasagedsed a gerilya a pannakigubat iti basaran iti lumawlawa ken umun-uneg a base a masa tapno lapdan ken paayen ti gandat ti US a pabittaken ti imperyalista a gerra.B (NPA) kaaw-awayan. Tulbek ken ti NPA, ____________________________ manipud iti panid 11, Ranggas... ida kadagiti nasasam-it a sarita a militar. ken ti Ilaklaksid lablabanan sibubukel a rebolusyonaryo a tignayan iti Cagayan ti kinnumplot ti 5th ID-PNP ken JMCIM kas gamat iti estado iti agtultuloy a pasismo ken terorismo.B aginsisingpet ken
AMMO YO KADI? Dagiti Kinaulpit ken Krimen ti Militar iti US Manipud iti "Pinagtitipon nga artikulo manipud iti Ang Bayan, Setyembre 2016" Dagiti sumagmamano a krimen iti militar ti US kadagiti babbai ken ubbing a Pilipino, ken panangsabidong ken panangdadael da iti aglawlaw Krimen dagiti tropa ti US iti sidong ti MBA: 1. Panagdukot ken gandat a reyp. Maysa a babai ti kinidnap ken pinadas a ramesen da Ronald McDaniel, Cecil Moore, Bernard Williams ken Hiawatha R. Lane idi 1970. Dagiti soldado ket kameng iti Gestapo Unit idiay Clark Airfield, Pampanga nga inturayan ni Col. Averil Holman. Adda met nakasina a panangkabil ti innem a tao ni Holman kadagiti sibilyan nga empleyado ti Clark, ken panangbastos iti dua a babai. 2. Nasaknap a prostitusyon. Kimmaro ti prostitusyon kadagiti base ti US kadagiti syudad ti Olongapo ken Angeles idi dekada 1980. Agingga iti 60,000 babbai ti naigamer iti prostitusyon (a pakairamanan ti 20,000 menor de edad). Nairekord ti 3,274 kaso ti kinaranggas kadagiti babbai a nainaig kadagiti soldado nga Amerikano. Sangapulo ket lima kadagiti pannakaabuso ket para kadagiti menor de edad, ken amin a kaso ket naibasura. Idi 1983, 18 menor de edad ti naaddaan ti AIDS gapu iti prostitusyon. Idi 1990, maysa nga 18-bulan a maladaga ti nagsakit ti gonorrhea (maysa a sakit a maiyakar babaen ti pannakidenna) kalpasan ti panangabuso ti tallo a soldado ti US kenkuana ken ti inang na iti maysa nga apartment idiay Subic. Idi 1987, idiay Subic, natay ni Rosario Baluyot, maysa a ti 12 anyos a balasitang kalpasan a maaddaan impeksyon iti mabagbagi na kalpasan a mabati iti uneg ti maysa a paset ti "vibrator" nga inselsel ni Heinrich Stefan Ritter. Napupok ni Ritter iti sumagmamano a tawen ngem nawayawayaan met lang kalpasan a maabswelto ti korte. Idi 2000, nasurok 100 ti natay gapu iti pannakasabidong. Kalatakan a kaso ti napasamak idi 2000 iti agtawen-6 a ni Crizel Jane Valencia a natay iti leukemia gapu ti danum nga ininom na idiay CABCOM (Clark Airbase Command). ta kontaminado iti mercury Imbes a mangted ti maiparbeng a danyos basar iti katulagan ti Pilipinas ken US, sangkapirit a balor ti inted ti gobyerno ti US iti Pilipinas a katukad laeng ti $17 milyon wenno 1% ti pondo para iti "domestic base clean up" wenno panangdalus kadagiti base militar iti uneg ti US. Krimen dagiti tropa ti US iti sidong ti VFA: Maysa nga US serviceman nga agnagan ti Larry Venaska ti limed a pimmanaw iti pagilian kalpasan a sampaan ti kaso a reyp ti maysa a Pilipina idi 1992. 3. Panangperdi iti kalikasan ken biag. Malaksid iti panangranggas da iti babbai, dinadael met dagiti tropa ti US ti kalikasan ti Pilipinas. Imbuntuon ti US Marines ken US Air Force dagiti makasabidong a kemikal da kas ti asbestos, mercury, zinc, dagiti pestisidyo, petrochemicals ken dadduma pay idiay Subic ken Clark. Idi 1991, mapattapatta a 20,000 pamilya ti naapektaran gapu ta inaramid da a pagnaedan dagiti lugar nga inabandona dagiti soldado idiay Clark. Nakapadas ti iti kudil, dadduma pannakaulaw ken pannakatay dagiti maladaga iti aanakan. ti panagsakit ti buksit, sakit 1. Panangrames ni Lance Corporal Daniel Smith kenni "Nicole," nga agtawen iti 28, bayat a durdurogan ti tallo pay a soldado nga Amerikano (Lance Corporal Dominic Duplantis, Keith Silkwood ken Staff Sergeant Chad Carpentier) idiay Olongapo, Zambales idi Nobyembre 1, 2005. Nakedngan a nakabasol ni Smith idi Disyembre 2006 tawen a ken nasentensyaan pannakabalud. Iti intero a pannakabista ni Smith, saan nga inibbatan ti gobyerno ti US idi makedngan, ingkapilitan nga innala ti US Embassy ni Smith ken sadiay nga "impupok." Saan nga ininggaan ti US ti pamilya ni "Nicole" agingga a saan na binaliwan ti testimonya na. Idi 2009, dagus nga inruar ti US iti pagilian ni ti kustodiya na. Uray ti 40 14
Smith kalpasan nga ibabawi ni "Nicole" ti testimonya na ken baliktaden ti korte ti immuna a keddeng nga nakabasol ni Smith. 2. Malaksid kenni "Nicole", maysa pay a Pilipina nga agnagan iti "Vanessa" ti rinames met idi Abril 2009 ti maysa nga US Marine a naituding iti Joint US Military Assisstance Group. Ti panangrames, a naaramid iti maysa nga hotel idiay Makati City ket pinaneknekan dagiti medico-legal a report. Nupaykasta, saanen a nagidarum ti kaso ni "Vanessa" gapu ta maamak isuna a maipada laeng kenni "Nicole," a saan met nakaala ti hustisya. Liplippas laeng a naabswelto ni Lance Corporal Smith maysa bulan sakbay a marames ni "Vanessa." 3. Adu met ti nakairamanan a kaso ti panangriribuk ken panangabuso kadagiti babbai dagiti soldado ti US idiay Zamboanga City sipud idi naibangonan ti base ti Joint Special Operations Task Force-Philippines (JSOTF-P) sadiay idi 2002. Simmaknap met ti prostitusyon idiay Zamboanga ken Olongapo sipud idi masansan ti iyu-umay dagiti bapor de gerra ti US iti Pilipinas. 4. Pammapatay kenni Jennifer Laude. Ni Jennifer Laude, 26 anyos a transgender, ket pinatay ni Pvt. 1st Class Joseph Scott Pemberton, 20 anyos, maysa nga elemento ti US Marine Corps a karaman kadagiti 3,000 soldado ti US Marines ken US Navy a nakipaset iti Balikatan Exercises a naangay idiay Palawan ken Zambales idi Oktubre 2014. Adda idi dagiti tropa ti US idiay Olongapo tapno aglamyerda. Nagam-ammo da kenni Pemberton iti maysa a disco house ket kalpasan na nagkuyog a napan iti maysa a motel. Di nagbayag, nasarakan a natay ni Laude iti uneg ti motel bayat a ti ulo na ket nairareb iti uneg ti inidoro, sumagmamano a minuto kalpasan a nakita a pimmanaw ni Pemberton. Segun iti imbestigasyon, natay isuna gapu iti pannakalmes ken pannakabekkel. Ti pulis ti Olongapo City ti nangidarum kenni Pemberton iti maysa a kaso ti pammapatay, ngem agtaltalinaed pay laeng isuna iti uneg ti bapor nga USS Peleliu imbes a maibalud iti maysa a pagbaludan iti Pilipinas. Gapu ta nakalanad iti VFA nga agtalinaed iti kustodiya ti US ti maysa a soldado nga Amerikano a naidarum iti krimen iti Pilipinas. Idi 2020 ket winayawaan ken pinakawan ni Duterte ni Pemberton kalpasan idiay Camp Aguinaldo idi Disyembre 2015, maikaniwas iti naikeddeng a 10 tawen a sentensya. Apagruar, dagus isuna nga impanaw idiay US. iti "pannakabalud" na 5. Panangdadael iti aglawlaw. Panangigabor ti makasabidong a kemikal manipud iti MT Glenn Guardian idiay Subic Bay idi 2012 ken panangdadael ti USS Guardian iti Tubbataha Reef idi 2013, maysa a protektado a lugar iti baybay ti Sulu. Nasuroken 2,300 metro kwadrado ti naperdi a korales a mapattapatta a saan to a maisubli iti sigud a kasasaad iti uneg ti 250 tawen. Nalawag iti pakasaritaan ti panangumsi ti US iti turay ti Pilipinas, nangruna no maipapan kadagiti nakabasul a soldado ti US. Tunggal gundaway, kalkalluban met ti reaksyonaryo a gobyerno dagiti kriminal a tropa ti among na nga imperyalista. Gapu iti VFA, makalaslasat dagiti soldado nga Amerikano a mairaman iti naduma-duma a nakaam-ames a krimen ken dadduma pay a panaglabsing iti lokal a linteg.B 15
Militar patakyasen (Iti tono ti Flowers) [Intro] Cmaj7 Am Naranggas, naulpit G Ti pulis ken soldado Dm Am Dm C Agbartek, aglaaw C G Riribuk iti baryo [Pre-chorus] Am Dm Mmm, Pasig a parigat, pasig a buteng E7 EO701, ELCAC2 ken ATA3 [Chorus] E7 Militar patakyasen G RCSP4 supiaten Am FMO5 paayen G US-Marcos singiren Dm C G/B Dm C G/B Dm Am Tumakder tayo amin G Ringbawan ti buteng C G/B E7 Intay lumaban ken agkaykaysa F [Post chorus] Dm Intay lumaban, ken intay agkaykaysa G C Intay lumaban, ken intay agkaykaysa [Verse 2] Am Kanyon da, ken bomba G Aramid Amerika Am Balbalay, komkoman G Target da a puntaan C Dm C Dm Cmaj7 G/B Am G/B KULTURA [Pre-chorus] Am Ooh, awan ti pilpilien da Dm Awan iti anawa E7 Aerial bombing, masinggan agistraping [Chorus] E7 Militar patakyasen (uh-uh) G C G/B RCSP supiaten Dm Am FMO paayen (yeah-eah) G US-Marcos singiren Dm C G/B Am Tumakder tayo amin (yeah-eah) C G/B G Ringbawan ti buteng F Dm E7 Intay lumaban ken agkaykaysa F E7 Am Intay lumaban ken agkaykaysa [Outro] Dm Intay lumaban, ken intay agkaykaysa G Intay lumaban, ken intay agkaykaysa C G/B Dm Intay lumaban, ken intay agkaykaysa G Intay lumaban, ken intay agkaykaysa 1 EO 70 - Executive Order 70 2 ELCAC - End Local Communist Armed Conflict 3 ATA - Anti-Terrorism Act 4 RCSP - Retooled Community Support Program 5 FMO - Focused Military Operation C G/B AM 16


M E N S A H E T I U M U N A A P A N G U L U E N , H U N I O 2 0 1 2 Ni Presidente Henry B. Eyring Umuna a Mammagbaga iti Umuna a Panguluen Inawagan ti Dios ken Kinanunongan dagiti Tao Kas miembro ti Simbaan, masansan a maawistayo a mangkanunong iti tattao kadagiti awag nga agserbi. Adun a tawen ti napalabas, maysa nga estudiante nga agtawen iti 18 ti nangipakita kaniak no ania ti kaipapanan ti mangkanunong kadagiti katulongan ti Apo. Ma- bembendisionannak pay laeng babaen ti napakum- baba a pagwadanna. Karugrugina pay laeng ti umuna a tawenna iti kole- hio. Nabuniagan isuna iti nakurang a maysa a tawen sakbay a pimmanaw iti pagtaenganna tapno rugianna ti panagadalna iti maysa a dakkel nga unibersidad. Nagserbiak idiay a kas bishopna. Idi nangrugi ti serrek ti eskuela, naaddaanak iti ababa a pannakiuman kenkuana iti opisina ti bishop. Bassit laeng ti malagipko iti dayta umuna a pannakisarita malaksid iti panangisarita maipa- pan kadagiti pannubokna iti maysa a baro a lugar, ngem saankonto pulos malipatan ti maikadua a panagsaritami. Indawatna nga agkitakami iti opisinak. Nasdaawak idi imbagana, "Mabalin kadi nga agkararagta, ket siak ti mangisao iti kararag?" Ibagak koman a nagkara- ragakon ket ninamnamak a nagkararag met isunan. Ngem ketdi, immanamongak. Inrugina ti kararagna iti maysa a pammanek- nek nga ammona nga inawagan ti Dios ti bishop. Indawatna iti Dios nga ibagana kaniak no ania ti nasken nga aramidenna iti maysa a banag nga addaan iti dakkel a naespirituan a pagbanagan. Inkarag ti agtutubo a lalaki iti Dios nga awan dua- duana nga ammon ti bishop dagiti kasapulanna ket maited kenkuana ti balakad a kasapulanna a mangngegan. Bayat ti panagsaona, immay iti panunotko dagiti masinunuo a peggad a pakaipasanguanna. Simple ti balakad ngem naited a sibabatad: agkararag a kanayon, agtungpal kadagiti bilin, ken saan nga agbuteng. Dayta nga agtutubo a lalaki, maysa a tawenna iti Simbaan, ket nasursuruan babaen iti pagwadan no ania ti maaramid ti Dios iti maysa a dadaulo bayat ti panangkanunong kenkuana babaen ti pammati ken kararag dagitay nakaawaganna nga idauluan. Impakita kaniak dayta agtutubo a lalaki ti bileg ti sapasap a pammalubos ti Simbaan (kitaen iti DkK 26:2). Nupay awagan ti Dios dagiti katulonganna babaen ti paltiing, mabalinda laeng ti agtignay kalpasan a nakanunongan ida dagiti nakaawaganda a pagserbian. Babaen ti pangkanunong a butostayo, agaramid- tayo kadagiti napasnek a kari. Ikaritayo nga ikara- ragantayo dagiti katulongan ti Apo ket iturong ken papigsaennanto ida (kitaen iti DkK 93:51). Ikaritayo a 1
sapulentayonto ken namnamaentayo a marikna ti pammaregta manipud iti Dios iti pammagbagada ken iti kanito nga agtignayda kadagiti akemda (kitaen iti DkK 1:38). Masapul a kanayon a mapabaro dayta a kari kadagiti pusotayo. Ikarigatanto ti mannursuroyo iti Sunday School ti mangisuro babaen ti Espiritu, ngem kas iti mabalin nga aramidenyo, mabalin nga agbiddut ti mannursuroyo iti sango ti klase. Nupay kasta, mabalinyo nga ikeddeng ti dumngeg ken aguray para kadagiti kanito no makariknakayo iti umay a pammaregta. Iti panaglabas ti panawen madlawyonto ti basbassit a panagbiddut ken ad-adda a pammaneknek a tultulongan ti Dios dayta a mannursuro. Bayat ti panangingatotayo ti maysa nga ima tapno kanunongan ti maysa a tao, agkumittayo nga agtra- baho para iti ania man a panggep ti Apo a nakaawa- gan dayta a tao nga ipatungpal. Idi babassit pay dagiti annakmi, naawagan ti asawak a mangisuro kadagiti babassit nga ubbing iti wardmi. Saanko laeng nga inngato ti imak a mangkanunong kenkuana, ngem nagkararagak pay para kenkuana ket kalpasanna nagdawatak iti pammalubos a mangtulong kenkuana. Dagiti adal a naawatko iti panagyaman para iti ar-ara- miden dagiti babbai ken ti ayat ti Apo para kadagiti ubbing ket bembendisionanna pay laeng ti pamiliak ken ti biagko. Nakasaok iti saan pay nabayag dayta agtutubo a la- laki a nangkanunong iti bishopna adun a tawen ti nag- labas. Naammuak a kinanunongan ti Apo ken dagiti tao isuna iti awagna a kas maysa a misionario, kas maysa a stake president, ken kas maysa nga ama. Kinunana bayat ti panaggibus ti saritaanmi, "Ikarkararaganka pay laeng iti inaldaw." Mabalintayo nga ikeddeng ti agkararag iti inaldaw para iti maysa a tao nga inawagan ti Dios tapno ag- serbi kadatayo. Mabalintayo ti agyaman iti maysa a tao a nangbendision kadatayo babaen ti panagserbina. Maikeddengtayo ti agtallugod no idawat ti maysa a tao a kinanunongantayo.1 Dagitay mangitandudo kadagiti katulongan ti Apo iti pagarianna ket matulongandanto babaen iti saan a maartapan a bilegna. Kasapulantayo amin dayta a bendision. 2 NAGADAWAN 1. Kitaen iti Teachings of Presidents of the Church: Joseph F. Smith (1998), 211-12. PANANGISURO MANIPUD ITI DAYTOY A MENSAHE Kalpasan a maibinglay daytoy a mensahe, ibilangyo ti panangbasa ti sumaganad nga adaw: "Ti Apo aramidennakayto a maysa a maysa a ramit kadagiti imana no napakumbaba, napudno, ken napasnek- kayo. . . . Umawatkayto iti nayon a pigsa no makanu- nongankayo ti kongregasion ken mapasingkedan [set apart]" (Teaching, No Greater Call [1999], 20). Idawat iti pamilia a palawlawanda ti maysa a nadag- sen a banag ket kiddawen iti maysa a tao a pada- senna nga itag-ay daytoy. Mangnayon iti saggaysa a tao, mangawis kadagiti dadduma pay a miembro ti pamilia tapno tumulong a mangingato iti banag. Paglilinnawagan no ania ti mapasamak no agtitinnu- long ti tunggal maysa. Ibilangyo ti panangyunay- unay iti balakad ni Presidente Eyring maipapan kadagiti maaramat a wagas a pakanunongantayo iti dadduma pay kadagiti awagda. AGTUTUBO Agyamanak iti Mannursurok iti Sunday School Saan a naipalubos nga usaren ti nagan Saan a kanayon a naulimek ti klasek iti Sunday School. Kaay-ayok ti dumngeg iti leksion tunggal la- was, ngem no dadduma kasla saan dumdumngeg dagiti dadduma iti klasek. Masansan nga agsasarita wenno agay-ayamda kadagiti electronic device no madama a mangisursuro kadakami ti mannursuromi. Makapa- ladingit ta no dadduma makitak ti bagik a pasetak iti problema. Maysa a lawas nalablabeskami ngem iti sigud, ket iti gibus ti klase, agsangsangit ti mannursuromi gapu ta awan ti dumngeg iti leksionna. Bayat ti iruruarmi iti siled ti klase, madi ti riknak para kenkuana. Iti sumaruno a Domingo inlawlawag ti mannursu- romi a nagkararag iti napasnek isuna iti dayta a lawas, nga agkalkalikagum iti pannarabay, ket napanunotna a nasken a mangipabuya iti maysa a sine ti Simbaan. Inrugina nga impabuya ti sine, a maipapan iti biag ni
Jesucristo ken dagiti milagro nga inaramidna. panagbalbaliw iti biagko nga ad-adda pay a kas iti Ma- Bayat ti panangpanunotko maipapan iti sine iti dayta ngisalakan, ket naamirisko a napapigsa unay ti padas iti a rabii, nakariknaak iti maysa a banag a naidadda- Sunday School iti dayta nga aldaw ti pammaneknekko. duma. Idi agangay naamirisko a marikriknak ti Espiritu, Agyamanak unay iti mannursurok iti Sunday School ken nga ad-adda may ngem iti napadasak idi. Dagdagus amin a banag nga ar-aramidenna para iti klasemi iti nga inkeddengko a kayatko ti agaramid kadagiti tunggal lawas. © 2012 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/11. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/11. Pannakaipatarus ti First Presidency Message, June 2012. Ilokano. 10366 864 3
M E N S A H E I T I V I S I T I N G T E A C H I N G , H U N I O 2 0 1 2 Visiting Teaching - Maysa a Sagrado a Naituding nga Aramiden Sikakararag nga adalenyo daytoy a material ken, no mayannatup, ilawlawagyo daytoy kadagiti kakabsat a babbai a sarungkaranyo. Usarenyo dagiti saludsod a makatulong kadakayo a mangpapigsa kadagiti kakabsatyo a babbai ken tapno mangaramid iti Relief Society kas aktibo a paset ti bukodyo a biag. Kas visiting teacher, addaantayo iti napateg a naespirituan a mision nga ipatungpal. "Ti bishop, nga isu ti naordenan a pastor ti ward, ket saanna a mabalin a maaywanan amin a karnero ti Apo nga aggigiddan. Ag- pannuray kadagiti naparegta a visiting teacher a mangtulong kenkuana." 1 Napateg unay ti panagkalikagum ken panangawat iti paltiing maipapan iti no asino ti matudingan a mangaywan iti tunggal kabsat a babai. aramid ti Apo no dagiti tao ti ipa- maysa wenno pokustayo imbes a dagiti porsiento. Iti kinapudnona, ti visiting teaching ket di kaano man aggibus. Daytoy ket ad-adda pay a wagas ti biag ngem iti maysa nga aramid." 4 Manipud kadagiti Nasantuan a Kasuratan Mateo 22:36-40; Juan 13:34-35; Alma 37:6-7 Mangrugi ti pammaregta bayat ti sikakararag a panaglilinnawag dagiti miembro ti panguluen ti Relief Society kadagiti kasapulan ti tunggal maysa ken dagiti pamilia. Kalpasanna, babaen iti pananganamong ti bishop, mangted ti panguluen ti Relief Society kadagiti naituding nga aramiden iti wagas a mangtulong kadagiti kabsat a babbai a maawatanda a ti visiting teaching ket maysa a napateg a naes- pirituan a pagrebbengan.2 Naimpusuan a maam-ammo ken ayaten dagiti visiting teacher ti tunggal kabsat a babai, tulongan isuna a mangpapigsa iti pamma- tina, ken mangted serbisio no kasapulan. Agsapulda iti personal a pammaregta tapno ammuen no kasano a masungbatan dagiti na- espirituan ken naindagaan wenno temporal a kasapulan ti tunggal kabsat a babai a sarungkaranda.3 "Agbalin ti visiting teaching nga Manipud iti Pakasaritaantayo Insuro ni Eliza R. Snow, ti maika- dua a sapasap a presidente ti Relief Society, "Ibilangko ti takem ti maysa a mannursuro a nangato ken sagrado nga takem." Binalakadanna dagiti visiting teacher "a mapnuanda koma iti Espiritu ti Dios, iti sirib, iti kinapa- kumbaba, iti ayat" sakbay a sarung- karanda dagiti pagtaengan tapno kabaelanda a masinunuo ken maited dagiti naespirituan a kasapulan kasta met dagiti temporal. Kinunana, "Mabalin a mariknayo a mangisao kadagiti balikas ti talna ken liwliwa, ket no makasarakkayo iti maysa a kabsat a babai a malamlammin, yasidegyo isuna iti barukongyo a kas iti aramidenyo iti maysa nga ubing iti barukongyo ket papudotan [isuna]." 5 Bayat panagtultuloytayo a si- papammati kas iti inaramid dagiti nagkauna a kabsat a babbai a 1 Pammati, Pamilia, Tulong Relief Society, addanto kadatayo ti Espiritu Santo ket maparegta a ma- ngammo no kasano a matulongan ti tunggal kabsat a babai a sarung- karantayo. "Agsapul[tayo] koma iti sirib imbes a bileg," kinuna ni Sister Snow, "ket [datayo] maaddaanto iti amin a bileg [datayo] ket maadda- anto iti sirib nga aramaten." 6 DAGITI NAGADAWAN 1. Julie B. Beck, "Relief Society: A Sacred Work," Liahona, Nob. 2009, 114. 2. Kitaen iti Handbook 2: Administering the Church (2010), 9.5; 9.5.2. 3. Kitaen iti Handbook 2, 9.5.1. 4. Julie B. Beck, Liahona, Nob. 2009, 114. 5. Eliza R. Snow, iti Daughters in My King- dom: The History and Work of Relief Society (2011), 108. 6. Eliza R. Snow, iti Daughters in My Kingdom, 45-46. Ania ti Maaramidko? 1. Kasano a mapadur-asko ti kabaelak a mangipatungpal iti napateg a pagrebbengak kas maysa a visiting teacher? 2. Kas maysa a visiting teacher, kasano a matulongak dagiti dadduma pay a kabsat a babbai a mangipatungpal iti pagrebbe- nganda a kas visiting teacher? Para iti ad-adu pay nga imporma- sion, mapan iti reliefsociety.lds.org. © 2012 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/11. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/11. Pannakaipatarus ti Visiting Teaching Message, June 2012. Ilokano. 10366 864


STATE OF HAWAII DEPARTMENT OF EDUCATION Dagiti Kalintegan Sigun iti Protection of Pupil Rights Amendment (PPRA) Ikkan ti PPRA dagiti nagannak dagiti estudiante iti elementaria ken segundaria iti sumagmamano a kalintegan maipapan iti kondukta dagiti surbey, pannakakolekta ken usar ti impormasion para iti panaglako, ken dadduma a pisikal nga eksaminasion. Karaman kadagitoy, ngem saan laeng a dagitoy, ti kalintegan a: Pammalubos sakbay a makiddaw kadagiti estudiante a sungbatanda ti surbey maipapan iti maysa wenno ad-adu pay kadagiti protektado a lugar ("protektado a surbey iti impormasion") no ti surbey ket sangkapaset wenno interamente a pomponduan ti maysa a programa ti U.S. Department of Education (ED)- 1. Napolitikaan a partido wenno patpatien ti estudiante wenno nagannak ti estudiante; 2. Mental wenno sikolohikal a problema ti estudiante wenno ti pamiliana; 3. Seksual a kababalin wenno tigtignay; 4. 5. Manangkritikar a panangmatmat iti sabsabali a nasinged a kapamilia dagiti naidarum; 6. Legal a nasinged a relasion, kas iti relasion iti abogado, doctor, wenno ministro; 7. Dagiti narelihiosuan nga ar-aramid, partido, wenno patpatien ti estudiante wenno Illegal, kontra-sosial, sibabasol, wenno makaibabain a kababalin; dagiti nagannakna; wenno 8. Sueldo, malaksid iti kalikaguman ti linteg tapno madeterminar no kualipikado. Umawat iti pakaammo ken oportunidad nga umikkat ti estudiante iti - 1. Aniaman a sabali a surbey ti protektado nga impormasion, maponponduan man dayta; 2. Aniaman a pisikal nga eksaminasion a di-emerhensia ken makita ti pribado a paspaset ti bagi a makalikaguman kas attendance, nga aramiden ti eskuelaan wenno ti ahentena, ken saan a kanayon a tapno maprotektaran ti mismo a salun-at ken kinatalged ti maysa nga estudiante, malaksid iti panagdengngeg, panagkita, wenno eksaminasion iti scoliosis, wenno aniaman a pisikal nga eksaminasion a maipalubos wenno kalikaguman ti linteg ti Estado; ken 3. Dagiti aktibidad a pakairamanan ti panagkolekta, panangiruar, wenno panangusar iti personal nga impormasion a naala kadagiti estudiante para iti negosio wenno maiwaras ti impormasion iti sabsabali. (Saan nga agaplikar daytoy iti panagkolekta, panangiruar, wenno panangudar iti personal nga impormasion a naala kadagiti estudiante a para laeng iti panagaramid, panangtingiting, wenno panangipaay iti pang-edukasion a produkto wenno serbisio para, wenno agpaay, kadagiti estudiante wenno pang-edukasion nga institusion.) Mangusig, no makiddaw ken sakbay ti panangipakat wenno panangusar - 1. Dagiti surbey ti protektado nga impormasion manipud kadagiti estudiante, nga inaramid ti maysa a third party; 2. Dagiti instrumento a mausar iti panagkolekta iti personal nga impormasion manipud kadagiti estudiante para iti aniaman a nadakamat iti ngato a panagnegosio, panaglako, wenno dadduma pay a panagiwaras; ken 3. Pangisuro a material a mausar kas paset ti pang-edukasion a kurikulum. Mayakar dagitoy a kalintegan manipud iti nagannak nga agturong iti estudiante no 18 ti edad ti estudiante wenno agbalinen nga emancipated minor sigun iti linteg ti Hawaii. Nangaramid ken inadaptar kadagiti polisia ti HIDOE, kas panangkosultar kadagiti nagannak, maipapan kadagitoy a kalintegan, kasta met kadagiti urnos a mangprotektar iti privacy ti estudiante iti pannakaipakat dagiti surbey ti protektado nga impormasion ken iti panagkolekta, panangiruar, wenno panangusar iti personal nga impormaion para iti negosio, panaglako, wenno dadduma a panagiwaras. Direkta a pakaammuan ti HIDOE dagiti nagannak
maipapan kadagitoy a polisia iti di kumurang a maminsan iti makatawen, iti rugi ti kada school year, ken kalpasan ti aniaman a dakkel a panagbalbaliw. Direkta met a pakaammuan ti HIDOE, kas iti babaen ti U.S. Mail wenno email, dagiti nagannak dagiti estudiante a nayeskediul a makipartisipar kadagiti espesipiko nga aktibidad wenno surbey a nainotar iti baba, ken mangipaay iti nagannak iti gundaway a mangikkat iti estudiante nga anakna iti maysa nga aktibidad wenno surbey. Ipakaammo daytoy ti HIDOE kadagiti nagannak iti rugi ti school year no natukoyen ti HIDOE dagiti espesipiko wenno pattapatta a petsa dagiti aktibidad wenno surbey iti dayta a tiempo. Para kadagiti surbey ken aktibidad a nayeskediul kalpasan a mangrugi ti school year, maikkan dagiti nagannak iti reasonable a pakaammo maipapan kadagiti naiplano nga aktibidad ken surbey a nailista iti baba sa maikkanda iti gundaway a mangikkat iti estudianteda kadagiti kasta nga aktibidad ken surbey. Maikkan met dagiti nagannak iti gundaway a mangrepaso ti aniaman a napateg a surbey. Ti sumaganad ket listaan dagiti espesipiko nga aktibidad ken dagiti surbey a sakup daytoy a makalikaguman a direkta a paangipakaammo: Panagkolekta, panangiruar, wenno panangusar iti personal nga impormasion para iti negosio, panaglako wenno dadduma a panangiwaras; Panangipakat iti aniaman a surbey ti protektado nga impormasion a saan a sangkapaset wenno interarmente a pomponduan ti U.S. Department of Education; ken Aniaman a pisikal nga eksaminasion a di-emerhensia ken makita ti pribado a paspaset ti bagi kas nadeskribir iti ngato. "Dagiti Kalintegan Sigun iti Protection of Pupil Rights Amendment (PPRA)" ket mabirokan iti webpage ti Student Privacy (bit.ly/FERPAHI) ti HIDOE. No patien dagiti nagannak a saan a nasurot dagiti kalinteganda sigun iti PPRA, mabalinda ti agipila iti reklamo iti: Student Privacy Policy Office U.S. Department of Education 400 Maryland Avenue, SW Washington, D.C. 20202


Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran iti Maui Kangrunaanna, ipakita ti saan a napaneknekan a datos manipud ti dapo ti pannakauram ti kabakiran iti Kula segun kadagiti pannakauram ti kabakiran idi Agosto dagiti nangato a lebel ti arsenic. Bayat ti panageksamen ket ipakita na met dagiti ngimmato a lebel ti lead ken cobalt, mangiyeg ti dakdakkel a peggad ti arsenic. Dumket dagitoy a contaminant iti dapo ken tapok. Dagiti sampol ti dapo ket nakolekta idi Setiembre 21 manipud ti walo a nauram a balay iti Kula, a naaramid manipud idi 1930s agingga ti 2000s. Gapu ta dagiti balay iti naapektaran a lugar ti Lāhainā ket naaramid bayat ti agpada a panawen, namnamaen ti Departamento ti Salun-at iti Hawaiʻi (DOH) a dagiti dapo iti Lāhainā ket agpadan to ti contaminant profile da. Agkolekta dagiti empleado ti DOH kadagiti sampol ti dapo iti Kula Ania dagiti contaminant a nabirukan iti dapo ti Kula? Ti arsenic ket nadagsen a metal a makita kadagiti daga ti bulkan iti Hawaiʻi ken adda met daytoy gapu ti pannakausarna iti herbicide kadagiti damo a tawen ti 1900. Mabirukan met daytoy kadagiti materiales ti panagaramid ti kamarin a manipud ti unas (Canec) ken naagasan a kayo para ti panagkontrol ti anay (naagasan a kayo ti CCA). Mabirukan met ti arsenic iti taraon kas ti bagas, karne, lames ken seaweed ken naammoan met laeng a natural nga umad-adu iti danum ti bubon iti sangalubongan. Ti napaut, a pannakaiwarnak iti lawlaw nga adddaan ti arsenic ket mabalin a makaigapu kadagiti problema ti kudil, problema ti puso ken dagiti kanser ti kudil, basisaw ken bara. Dagiti lebel ti arsenic iti dapo ket nangato unay ken makaiyeg kadagiti mabalin a peggad iti salun-at kadagiti tattao a naiwarnak iti dapo. Ti lead ket nadagsen a metal a manamnama nga adda iti dapo gapu ti pannakausar na iti pintura kadagiti balay a nausar sakbay ti 1978. Ti lead ket partikular a toxic para kadagiti ubbing ken maladaga iti matris ta lappedan na ti pannakasukog ti utek. Dagiti maladaga ken ubbing a naiwarnak iti lead ket marigatan iti eskuwelaan, aramid iti eskuwelaan, problema iti atension, ken dagiti dadduma a neurocognitive a problema. Dagiti lebel ti dapo ket nangato ken makaiyeg ti peggad ti salun-at kadagiti ubbing ken masikog a babbai a naiwarnak iti dapo ken tapok manipud kadagiti nauram a lugar. Ti cobalt ket natural nga elemento a kasapulan para kadagiti partikular a panagkurri ti bagi a pakairamanan ti panagaramid kadagiti nalabbaga a selyula ti dara. Dagiti tattao ket naiwarnak kadagiti babassit a gatad ti cobalt iti taraon, industrial a polusion iti angin, ken adu a pangpapintas. Ngem, no naiwarnak dagiti tattao kadagiti adu a gatad ti cobalt, mabalin a makaigapu daytoy kadagiti problema ti dara, bara ken kudil. Mabalin met a makaigapu ti cobalt ti kanser no nakaro ti pannakaiwarnak. Para kadagiti baro a damag, bisitaen ti Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran Napababro idi Oktubre 18, 2023 Ilocano Toxins in Maui Wildfire Ash 10/18/2023
Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran iti Maui Liklikan ti Kontak iti Dapo manipud ti Pannakauram Ti inaldaw a panagnisnis ken panagpunas ti nabasa ket makaikkat ti tapok wenno dapo kadagiti rabrabaw iti asideg ti naapektaran a lugar. Ti kadakkelan a peggad ket ti pananglang-ab ti dapo. Dagiti ubbing ket nasken a saan nga agay-ayam iti ruar dagiti lugar nga aglaon ti dapo. Dagiti masikog a tattao, ubbing, dagiti pasiente nga addaan ti nakaro a sakit ti bato, ken dagiti tattao a saan a makasuot ti PPE ket nasken a saan a sumrek kadagiti naapektaran a lugar. Posible met ti pananglang-ab ti dapo. Liklikan ti panagyakayak, panagkali, wenno dadduma pay nga aktibidad a makadisturbo ti dapo. No adda kadagiti naapektaran a lugar, agisuot ti PPE ken ikkaten daytoy nga in-innayad tapno maliklikan ti pannakaiwarnak iti dapo ken tapok. Saan a mangan kadagiti naapektaran a lugar. Kalluban ti paginuman dagiti botelia ti danum. Mabalin ka a maiwarnak iti dapo babaen ti kontak iti kudil. Buguan ti sabon ken danum dagiti banbanag a naikkat manipud ti naapektaran a lugar. Agdigos ken buguan ti buokmo kalpasam a napan iti naapektaran a lugar. Monitoren ti kalidad ti angin iti lugarmo. Nasayaat ti kayat a saoen ti berde! No agbaliw ti kalidad ti angin, agannad ka. Para kadagiti baro a damag, bisitaen ti Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran Napababro idi Oktubre 18, 2023 Ilocano Toxins in Maui Wildfire Ash 10/18/2023
Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran iti Maui Ania ti ar-aramiden ti DOH tapno masalakniban ti salun-at ti publiko? Kanayonan a Panagmonitor ken Panangala ti Sampol Ituloy ti DOH ti panag-install kadagiti kanayonan nga agtultuloy a monitor ti angin iti lawlaw dagiti naapektaran a lugar ken mangaramid ti panagsampol ti angin para kadagiti ispesipiko a contaminant. Agaramid ti panageksamen ti dapo ti DOH iti Lāhainā kadua ti EPA. Ituloy a makikoordinar ti DOH iti Departmento ti Edukasion iti Hawaiʻi tapno mamonitor ken maeksamen ti naapektaran a campus ti eskuwelaan. Pananglapped iti Dapo nga Agbalin nga Airborne Inkiddaw ti DOH nga unaen ti EPA ti aplikasion ti Soiltac, maysa a soil stabilizer, kadagiti naapektaran a lugar iti Lāhainā a kaasitgan kadagiti pagtataengan a lugar. Ti aplikasion ti Soiltac ket nakompleto iti Kula idi Setiembre 25. Kredito ti Ladawan: U.S. EPA Inkalikagum ti DOH a mangaramid ti County ti Maui kadagiti kanayonan a mangsalaknib nga addang, a pakairamanan ti panagyakayak ken panag-install kadagiti mister ti danum tapno makontrol ti tapok ken dapo. Agtultuloy a mai-install dagiti napaypayso a monitor ti kalidad ti angin iti Lāhainā ken Kula.
Dagiti App: AirNow, IQ Air, Local Haze, Paku Ikalikagum ti DOH kadagiti tattao Para kadagiti baro a damag, bisitaen ti Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran Napababro idi Oktubre 18, 2023 Ilocano Toxins in Maui Wildfire Ash 10/18/2023
Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran iti Maui Kasanok a maammoan no naiwarnakak iti arsenic gapu ti pannakauram ti kabakiran? Adda dagiti eksamen ti dara ken isbo a makatingiting ti gatad ti arsenic iti bagim, ngem napateg a laglagipen a dagitoy nga eksamen ket addaan kadagiti napateg a limitasion. Mabalin a maamiris daytoy a panageksamen no ti lebel ti arsenic iti bagi ket nangat-ngato wenno nababbaba ngem ti promedio a tao. Mabalin met a makatulong ti panageksamen a maammoan ti gatad ti arsenic manipud ti pannangan dagiti taraon kas ti lagdaw, lames, agatol, seaweed ken dadduma a seafood. Lagipen, ti kaaduan a pagtaudan ti arsenic iti taraon (kas ti seafood) ket saan a maikonsiderar a delikado. No ti arsenic ti maysa a tao ket 2 a daras a nangat-ngato ti kaaduan dagiti tattao, nasken nga aramiden daytoy tapno makissayan ti gatad ti arsenic a sumsumrek iti bagi da. Saan a maibaga daytoy a panageksamen no sadino ti nagappuan ti dadduma nga arsenic iti bagi ti maysa tao. Ti sumagmamano nga arsenic ket mabalin a pannakaiwarnak iti dapo. Ti sumagmamano ket mabalin a manipud ti taraon kas ti lagdaw, lames, agatol, seaweed, bagas ken dadduma pay a taraon. Saan a maibaga ti panageksamen no ti maysa a tao ket agsakit manipud ti arsenic. Sagaten kadi dagiti air purifier iti uneg ti maysa a lugar ti arsenic? Dagiti air purifier ti HEPA ket makatulong a mapasayaat ti kalidad ti angin iti uneg ti maysa a lugar babaen ti panangikkat ti dapo ken tapok manipud ti angin a mabalin nga aglaon ti arsenic. Adda kadi dagiti grupo nga agkasapulan ti annad tapno maliklikan ti pannakaiwarnak iti dapo? Dagiti ubbing, masikog a tattao, ken dagiti tattao nga agbibiag nga addaan ti nakaro a sakit ti bato a pakairamanan dagidiay agday-dialysis ket nasken nga agannad tapno maliklikan ti dapo ken nasken a saan a sumrek kadagiti naapektaran a lugar. Ti lead ket partikular a toxic para kadagiti ubbing ken dagiti tagibi ta lappaedan na ti pannakasukog ti utek. Dagiti tattao nga addaan ti nakaro a sakit ti baro wenno kinakurang iti bekkel da ket adda met iti nangat-ngato a peggad para ti toxicity manipud ti arsenic gapu ta ti arsenic iti bagi ket maik-ikkat babaen kadagiti bato. Ania ti nasken nga aramiden dagiti tattao no agbalin a duyaw, kahel wenno nalabbaga dagiti monitor ti angin? No dagiti napaypayso iti oras a monitor ti Lāhainā wenno Kula ket nangatngato iti berde (duyaw, kahel, nalabbaga, ubi, maroon), nasken nga aramiden dagiti residente ti: Liklikan dagiti aktibidad iti ruar tapno makissayan ti pannakaiwarnak ken mapababa dagiti peggad iti salun-at. Partikular a napateg daytoy para kadagiti ubbing ken masikog a tattao. Agtalinaed iti uneg ken iserra amin a tawa ken ridaw. No maus-usaren ti air conditioner, iyasmang daytoy iti recirculate a keddeng. No kasapulam a pumanaw iti naapektaran a lugar, i-on ti air conditioner ti luganmo ken iyasmang daytoy iti recirculate a keddeng. Mabalin nga agbaliw ti kalidad ti angin gapu iti agduduma a rason, a pakairamanan ti banag a gapu iti tapok ken wenno dadduma pay a pagtaudan ti exhaust ti lugan. Gapu ti panagannad, dagiti lugar nga asideg iti naapektaran a lugar ket makarugi laeng nga agtignay no agbalin a duyaw dagiti monitor ti kalidad ti angin. Natalged kadi dagiti panagsirrek manen a panagbisita? Dagiti panagsirrek manen a panagbisita ket mangiyeg kadagiti nakaro a peggad, aglalo no nadisturbo ti dapo. Ti panangisuot ti kusto a PPE ken panangliklik ti panagdisturbo ti dapo ket makakissay ti peggadmo iti pannakaiwarnak kadagiti contaminant ken dagiti posible nga epekto na iti salun-at ngem adda latta peggad na. Dagiti panagsirrek manen a panagbisita ket saan a natalged para kadagiti ubbing, masikog a tattao, ken dagiti tattao nga agbibiag nga addaan ti nakaro a sakit ti bato a pakairamanan dagidiay agday-dialysis. Mangipaay ti nasayaat a panangsalaknib dagiti N-95 a mask maisuppiat kadagitoy a contaminant. Dagiti kusto ti sukatna a mask. Para kadagiti baro a damag, bisitaen ti Dagiti Toxin iti Dapo ti Pannakauram ti Kabakiran Napababro idi Oktubre 18, 2023 Ilocano Toxins in Maui Wildfire Ash 10/18/2023


Makatulong a lawwalawwa 1 [Panangmanehar iti Peste] Lawwalawwa nga Agaramid ti Sapot 1) Atiddog a Pangaan a Lawwalawwa English: Long‐jawed spider Pagilasinan: Agbarintiddag ti bagi ken atiddog dagiti saka daytoy a lawwalawwa. Masansan a makita daytoy a nakabennat iti bulong ti pagay. Agaramid iti sapotna kadagiti naraber a parte ti kapagayan nga asideg iti danum. Agitlog daytoy a lawwalawwa iti akinngato a paset ti pagay. Dagiti itlog ket nabungon ti marakapas a seda. Taraon: Daras a bungonen ti lawwalawwa iti seda dagiti nataengan ken an‐annak a legleg ken kulibangbang a kutalo a maisab‐it iti sapotna. Makatiliw iti 2‐3 a peste iti inaldaw. 2) Padi‐padi a Lawwalawwa English: Orb spider Pagilasinan: Adu ti maris iti bagi daytoy a lawwalawwa. Killo dagiti sakana ken namsek ti dakkel a buksitna. Akinbaba ti ulona no adda iti tengnga ti sapotna. Usarenna ti sapotna nga agtiliw iti kanenna. Taraon: Agaramid daytoy a lawwalawwa iti natibker ken napigket a sapot a pagtiliw kadagiti kanenna. Nalaka a makatiliw ti sapotna gapu ta nakatakder ken nagbukel daytoy. Mangan daytoy lawwalawwa iti legleg, balbalkot, kutalo, nataengan a rusot, dadakkel a kulibangbang ken dudon. Long‐jawed spider Orb spider
3) Babassit a Lawwalawwa English: Dwarf Spider/Space‐Web spider Pagilasinan: Agarup 1.5 ‐ 2.3 mm ti kaatiddog ti bagi daytoy a lawwalawwa ken masansan a mapagbiddutan nga an‐annak ti daddadakkel a lawwalawwa. Nagduyog wenno nagbukel ti buksitna ken adda dua a linia ti batek‐batek iti bukotna. Taraon: Mangan daytoy iti an‐annak a legleg, kutalo ken springtail. Makapangan iti 4‐5 nga an‐annak ti insekto iti maysa nga aldaw. Dwarf spider Source: Authors: ER Tiongco, UG Duque, HX Truong, ML Aragon, RC Joshi, JJ Tagubase in PhilRice. 2002. Field guide on major disorders of the rice plant in the Philippines (Diseases and Nutritional Deficiencies). Maligaya, Science City of Muñoz, Nueva Ecija. Reviewed by: Genaro S. Rillon Language Editors: Bethzaida M. Catudan Leah may dC Tapec Nonilon I. Martin