Ponponduan ti Substance Abuse and Mental Health Services Administration babaen ti Hawai'i Disaster Response State Grant. HULIO 2022 PARA ITI KANAYONAN NGA IMPORMASION, KONTAKEN TI: Hawaii Department of Health Alcohol and Drug Abuse Division 601 Kamokila Blvd. #360 Kapolei, HI 96707 (808) 692-7506 | SERBISIO A MAIPAAY NGA AWANAN PANANGIDUMDUMA: Mangipaaykami iti akses kadagiti programa ken aktibidadmi a saan nga agdepende iti puli, kolor, nagtaudan a pagilian, (agraman lengguahe), edad, sekso, relihion, wenno disabilidad. Suratan wenno tawagan ti Affirmative Action Officer iti P.O. Box 3378, Honolulu, HI 96801-3378 wenno iti (808) 586-4616 (voice/TTY) iti 180 nga aldaw ti problema.
PANAGSAGANA PARA ITI BUKODMO NGA 'OHANA PARA KADAGITI EMERHENSIA
ALOHA KAKOU, Ti State of Hawai'i ket nabiit pay a naipasango iti adu a natural a kalamidad kas iti Hurricane Lane, Hurricane Olivia, ti panagbettak ti Kilauea, ken layus iti Kaua'i. Gapu laeng kadagitoy a natural a didigra napukawan ti estadotayo iti $900 a milion ken nagdakkel ti epektona kadagiti imprastraktura ti estadotayo agraman ti pannakaawan ti koriente, saan a naannayas a transportasion, saan nga epektibo a sistema ti komunikasion, ken saan a naannayas a pannakaipaay dagiti suplay. Kas indibidual, nagduduma ti reaksiontayo kadagitoy a didigra. Para iti dadduma ket mabalin a nakabutbuteng dayta a dakkel ti epektona iti mental a salun-atda ken iti kababalinda, nupay kasla saan met nga apektado ti dadduma. Ti Hawai'i Department of Health (DOH) Alcohol and Drug Abuse Division (ADAD) ket nakaawat iti federal grant idi 2020 tapno mataming dagiti epekto ti natural a didigra kadagiti salun-at iti kababalin. Babaen iti daytoy a grant, nakipartner ti ADAD iti Office of Public Health Preparedness ti DOH, Family Health Services Division, ken Adult Mental Health Division tapno maipaay dagiti reperensia iti panagsagana ken no ania ti aramiden bayat ti didigra a pakairamanan ti mental a salun-at. Babaen ti pannakipartner iti Māpuna Lab iti University of Hawai'i iti Mānoa Thompson School of Social Work and Public Health, ti 'Ulu Disaster Response Cultural Training Series ket naaramid tapno maisuro no kasano ti panangkita ti maysa a tao iti natural a kalamidad babaen ti lente ti kultura ti Native Hawaiian ken Pacific Islander. Mailawlawag iti innem ti pasetna a serye a webinar a dagiti didigra ket oportunidad tapno agbiag, ken masungbatan dagiti topiko maipapan iti Panagbalin a Nakasagana iti Didigra, Seguridad iti Taraon, Seguridad iti Pagtaengan, Eskuelaan, Panangaywan iti Ubing, ken Seguridad iti Panggedan, Pananglapped iti Kinaranggas, ken Panangimanehar ti Stress ken Sosial a Panangiputputong iti Bagi. Ti 'Ulu framework ti pakaibatayan ti web series, a mangirepresentar iti panangrugi manen, panagdur-as, panagpaadu, ken proteksion. Ti langa a makita iti ruar ti 'ulu ipakitana ti adu a pamay-an no kasano ti reakiontayo iti didigra. Ti 'Ulu Disaster Response Cultural Trainings ket maakses iti ken available iti Hawai'i TRAIN a pagsursuruan a network gapu iti grant nga impaay ti DOH Office of Public Health Preparedness. Daytoy a bokleta ket naaramid tapno mataming ti mental a salun-at ken kinasimbeng iti tulong dagiti impormasion maipapan iti panagplano ken dagiti aramiden no adda didigra. Ipakitana ti kasayaatan a pamay-an a matulongam ti bagim ken ti dadduma nga agsagana para iti didigra, ken ti gagangay a reaksiontayo ken dagiti ipatpategtayo kabayatan ti makadadael a pasamak. No addan sigud a plano no dumteng ti didigra, panangisagana iti pagtaengan, ken panagensayo a kadua ti pamilia ket makatulong a mangkissay iti stress gapu iti didigra. Nupay kasta, no madanaganka unay wenno ti maysa nga am-ammom, kontakem ti Hawai'i CARES iti 1-800-753-6879 para iti tulong ken dadduma pay a kasapulam. Pangngaasim ta Isaganam ti Bukodmo nga 'Ohana para kadagiti emerhensia. Mahalo. Toy sipupudno, John Valera, AICP Acting Administrator Alcohol and Drug Abuse Division
DAGITI LINAONNA Parupa Panglukat a Sasao ... 3 4 Dagiti Linaonna... 5 Introduksion ... Checklist Dagiti Suplay Para iti Emerhensia Urnongen Dagiti Suplay Para iti Emerhensia ... 7 Checklist Dagiti Suplay Para iti Emerhensia ... 8 9 Suplay Para Kadagiti Taraken... Panagsagana iti Bagyo Panagsagana Para iti Hurricane ken Tropical Storm . . 10 Panagsagana Para iti Tsunami ... 11 11 Panagsagana Para iti Layus ... Plano Para iti Emerhensia Dagiti Ibilang a Pagkamangan ... 13 Kangrunaan nga Impormasion ti Sangakabbalayan . 14 Medikal a Pakasaritaan ti Pamilia ... 15 Healthcare Insurance ... Healthcare Providers ... 17 Importante a Numero ... 18 16 Ibabangon Kalpasan ti Didigra Panangsukat Kadagiti Importante a Dokumento . . . . 19 Kalpasan Unay ti Krisis ... Posible a Reaksion iti Stress Kalpasan ti Didigra ... Panagsuporta iti Bagim ... 22 22 25 Panangsuporta Kadagiti Agtutubo ... 27 No Kaano nga Agpatulong ... 29 Dagiti Reperensia Reperensia ... 30 Ti Māpuna Lab 'Ulu Disaster Response Cultural Training Series ... 31 Dagiti Lin aon na | 4
INTRODUKSION Makatulong a mangkissay iti panagdanag ken stress ti panagplano para iti didigra sakbay, bayat, ken kalpasan ti didigra. DAGITI PAGSAYAATAN TI NAKASAGANA ₼ No nakasaganaka ket maksayan ti buteng, panagdanag ken pukaw a kakuykuyog ti didigra. Ammo koma dagiti komunidad, pamilia, ken indibidual ti aramidenda no adda mapasamak nga uram ken no sadino ti pagkamangan bayat ti hurricane. Nakasaganada koma a mangpanaw kadagiti pagtaengan ken agkamangda kadagiti publiko a pagkamangan ken ammoda koma a tamingen dagiti kangrunaan a medikal a kasapulanda. Mabalin met a maksayan dagiti tattao ti epekto dagiti PANAGSAGANA PARA ITI EMOSIONAL KEN SOSIAL NGA EPEKTO TI DIDIGRA KEN EMERHENSIA† AGPLANO: Makatulong no agaramid iti plano iti panangaywan iti bagi sakbay ti didigra wenno emerhensia. Ti panangpanunot, panagmonitor ken panagtarus iti bukodmo a reaksion ken kadagiti ipatpategmo iti biag ket talaga a makatulong bayat ti emerhensia. Mabalin nga isaludsodmo iti bagim dagiti sumaganad a salsaludsod ken isuratmo dagiti sungbat: didigra (pananglapped iti layus, panangingato ti pagtaengan wenno panangiyadayo ti pagtaengan manipud iti peggad, ken panangseguro kadagiti bambanag a magunggon no adda ginggined) ken no dadduma interamente a pananglapped iti peggad. Kasanom a mailasin a mais-stress-ka? Kasano ti panagtignaymo ken ania ti mariknam? Ania dagiti personal a banag iti biagmo wenno dagiti aramidem a mangpasayaat iti riknam? Mabalin a ramanen daytoy ti pisikal, emosional, relasion, espiritual ken naibatay iti kultura a tulong. Kasano a mapagballigiam ti stress? Ania ti tallo a banag a mabalinmo nga aramiden tapno makapagrelakska kalpasan ti makapa-stress a pasamak? 5 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
KUMONEKTARKA: Ti koneksiontayo iti dadduma ket napateg tapno mas naib-ibturtayo ken nalaklakatayo a bumangon kalpasan dagiti didigra. Panunoten: Asino iti networkmo, gagayyem ken kapamilia, ti maasitgam no makapasarka iti kumarkaro nga stress? Agbalin nga espesipiko, ken ipakaammom kadagitoy a tattao nga isuda dagiti katulongam no adda mapasamak a didigra/emerhensia. Iramanmo iti listaam dagiti kontak nga awan iti ili nga ayanmo. Asino dagiti am-ammomon? Asino ti ibilangmo nga adda iti komunidadmo? Asino dagiti kaarrubam? Iyam-ammom ti bagim. Mangirugi iti saritaan no kasano a ti maysa nga emerhensia posible nga apektaranna ti lokal a komunidadmo. AMMUEM DAGITI SERBISIO NGA ADDA ITI LUGARYO: Ania dagiti serbisio a mabalin a maalam wenno dagiti ipatpategmo iti biag nga ada iti lokal a komunidadyo a makatulong tapno agbalin a kalmado ken mangkissay iti stress? Posible a dagitoy ket aktibidad a pagpalpaliwaan, kasta met dagiti pormal a serbisio kas iti panagpabalakad. Panunotem no kasanom nga itultuloy dagitoy a serbisio bayat ti didigra wenno emerhensia. Ti Hawai'i CARES ket dakkel a tulong para kadagidiay agkasapulan iti tulong. Adda dagiti nasanay a mamalbalakad ken makatulongda tapno maipaayanka iti suporta kas iti tulong para iti krisis, tulong para iti mental a salun-at, wenno serbisio a panagagas babaen ti panagusar iti substansia. Tawagan ti Hawai'i CARES at 1-800-753-6879 wenno bisitaen ti AGBALIN NGA ORGANISADO: Makatulong ti panagbalin nga organisado tapno makariknatayo a kabaelantayo a kontrolen ti kasasaad kalpasan ti emerhensia. Kasanoka a kumonektar kadagiti kapamiliam agraman dagiti annakmo kalpasan ti didigra wenno emerhensia? Dagiti kadi ipatategmo iti biag ket aktiboda a mangimanmanehar iti aniaman a pisikal wenno mental a kondision iti salun-at? Ilista dagiti agas wenno medikal a tulong aniaman dayta nga agdama nga us-usarem para iti panangaywan iti salun-atmo ken iramanmo iti kit-mo. Ania dagiti bambanag iti biagmo a saan a masukatan, ken ipatpategmo unay wenno kadagiti ipatpategmo iti biag? Agpanunot kadagiti pamay- an a maprotektaram dagitoy a bambanag no adda emerhensia. Bayat ti panagbakuit, makaliwliwa para iti dadduma no mangitugotda iti banag a mangilagip kadakuada iti pagtaenganda/komunidadda. Kasanom nga imanehar ken aywanan dagiti tarakenmo bayat ti didigra/emerhensia? Mabalin a dakkel ti paset iti biagmo dagiti taraken, ken makaliwliwada ken makaipaayda iti suporta. In troduksion | 6
CHECKLIST DAGITI SUPLAY PARA ITI EMERHENSIA URNONGEM DAGITI SUPLAYMO PARA ITI EMERHENSIA Dagiti serbisio ti danum, koriente, telepono, ken natural a gas ket limitado bayat ti emerhensia. Mabalin nga agserra dagiti paggatangan ken, no man nakalukatda, limitado dagiti suplay. Lumabas iti mano a lawas sakbay a maikkan ti suplay dagiti paggatangan iti Hawai'i. Nasayaat no pagtalinaeden nga adda karga dagiti emergency kit ken nakasagana iti amin a tiempo. Umuna, agisagana iti survival kit iti pagtaengan inkaso a kasapulam ti agkamang iti apagbiit. Agingga a mabalin, siguraduem nga addaanka iti danum, taraon, suplay para iti first aid ken hygiene, bado ken pagiddaan, tools, ken espesial a kasapulan para iti medikal a kondision. Agingga a posible, mairekomendar ti para iti dua a lawas a suplay. No la ket kabaelam, mangnayon iti pagiddaan, pagpalpaliwaan, wenno dadduma a suplay. Mabalinmo nga idulin ti kit-mo iti dakkel, ken nakaluban a pagkargaan, plastik a pagidulinan nga adda kalub ken pilidna, iti camping backpack, wenno iti duffel bag. Maikadua, punnuen kadagitoy a banag ti portable "go kit" tapno nakasagana dayta inkaso a kasapulam ti pumanaw. Dagiti pagkamangan bayat ti emerhensia ket AWANAN iti taraon, danum, wenno suplay. No ikeddengmo ti umakar iti lugar a pagkamangan no adda bagyo, masapul nga agitugotka iti bukodmo a suplay para iti didigra, isu a kaaduem ti itugotmo a linaon ti emerhensia a kit agingga a posible. Nasayaat a pagidulinan ti saan a mabasa a backpack. Mabalinmo met ti agusar iti bag nga adda pilidna wenno timba nga adda kalubna. Maudi, siguraduem nga idulinmo dagiti suplay para iti emerhensia iti nagduduma a lugar, kas iti eskuelaan wenno iti pagtrabahuan. Dimo ammo no kaano wenno sadino a dumteng ti didigra. 7 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
CHECKLIST DAGITI SUPLAY PARA ITI EMERHENSIA‡ Pagsaritaanyo a pamilia dagitoy a listaan tapno maammuanyo dagiti kapapatgan a banag iti pamiliayo. DANUM A NAIDULIN ITI PLASTIK A PAGKARGAAN Umdas iti kada tao iti dua a lawas ti maysa a galon. Nasaysayaat no ad-adu. SAAN A NADARAS A MAPERDI A MAKAN Mabalinen a kanen a delata a makan kas iti: karne, ikan ken manok, prutas, nateng, ken sopas kasta met dagiti juice, rekado (asin, asukar, pamienta, pagrekado, kdpy.), energy bar, bitamina, makan para kadagiti maladaga, ken paborito a merienda. BADO KEN PAGIDDAAN Maysa a kompleto a pagsukatan iti kada tao, diaper dagiti ubbing, nalagda a sapatos wenno pagtrabaho a botas, pangkalintuduan a bado, ules wenno sleeping bag, kallugong ken guantes, sunglasses. TOOLS KEN SUPLAY Emergency plan, kuarta, importante a dokumento (birth certificate, Social Security card, insurance policies, kdpy.), paper cups, pinggan, ken plastik nga aruaten, debateria a radio ken ekstra a bateria, flashlight ken ekstra a bateria, kuarta wenno traveler's check, sinsilio, abre lata, kutsilio, guantes, fire extinguisher, tent, pliers, duct tape, compass, di mabasa a posporo, aluminum foil, plastik a pagkargaan, signal flare, papel, lapis, sewing kit, medicine dropper, liabe, silbato, plastik nga ap-ap, mapa. FIRST AID KIT Ramanenna ti band-aid, alcohol wipes, antibiotic cream ken dadduma a suplay para iti sugat. Manginayon iti di kasapulan ti reseta nga agas kas iti Ibuprofen wenno aspirin, antacid, ipecac wenno activated charcoal (mangpasarwa), laxative, wenno mangpalukneng iti takki. NAIRESETA NGA AGAS Makisarita iti mangipapaay kenka iti panangaywan iti salun-at tapno maipaayannka iti tedtedda nga agas no posible. Iraman dagiti mairesata nga agas kas iti insulin, agas para iti puso ken presion ti dara, ken ekstra a baso. (TANDAANAN: Agpaso dagiti maireseta nga agas ken kasapulan a mairikus.) SANITASION Toilet paper, wet wipes, sabon, liquid detergent, suplay para kadagiti babbai, deodorant, toothpaste wenno suplay para iti ngipen, toothbrush, plastik a supot a pagibasuraan ken paggalut, plastik a timba nga addaan nairut a kalub, disinfectant spray, sunscreen, pangkontra iti lamok ken household bleach. Check li st Dag iti Sup lay Para i ti E me rh ensia | 8
SUPLAY PARA KADAGITI TARAKEN Kas kadagiti tattao, kasapulan met dagiti taraken ti suplay. Adtoy ti dadduma a banag a kayatmo nga iraman para iti emerhensia a kit ti tarakenmo. Danum ken makan (pang-dua a lawas a suplay ti delata a makan ken naibote a danum) Pang-dua a lawas a suplay ti agas (agpaso dagiti maireseta nga agas ken kasapulan a mairikus) Kopia ti medikal a rekord ti tarakenmo Ay-ayam Disposable a pagtakkian para kadagiti pusa, ken cat litter wenno tisyu a papel Plastik a supot a pagibellengan ti takki Traveling bag, crate, wenno pagikargaan iti tarakenmo, ken ap-ap ti crate Harness ken tali (mairekomenda ti harness para iti kinatalged) Atiddog a tali ken pagipadulan, nangruna dagiti dadakkel nga aso Pagpakanan a malukong Kaudian a piktiur ti/dagiti tarakenmo Ules a pangpapudot Pangkontakan nga impormasion ti beterinario 9 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
PANAGSAGANA PARA ITI BAGYO § Dagiti isla ti Hawaii ket adda iti tengga ti dalan dagiti bagyo. Ti panawen ti panagbabagyo ket mangrugi iti Hunio 1 agingga iti Nobiembre 30, nupay adda met dagti bagyo a dumteng uray saan a panagbabagyo. Manipud iti tropical depression agingga iti nakapigpigsa a hurricane, dagitoy a sistema ket gagangay a mabukel iti igid ti kabaybayan ti Central America sa agturong nga agpalaud manipud iti direksion a 10 degrees agingga iti 20 degrees iti amianan a latitude. PANAGSAGANA PARA ITI HURRICANE KEN TROPIKAL A BAGYO PANANGISAGANA ITI PAGTAENGAN IKKATEN dagiti wara iti lawlaw ti balay tapno maliklikan nga adda itayab ti angin ti bagyo ken tapno awan ti madadael a sanikua. Ramanen daytoy ti panangikkat kadagiti nagango a kaykayo ken panangsigpat kadagiti sanga. SEGURUEN dagiti banag a nalag-an nga adda iti paraanganyo ken iti aglawlaw ti balayyo ken igalut dagiti banag a posible a maitayab. KITAEN ken dalusan ti amin a pagayusan ti danum ti tudo. AGIKABIL iti permanente a trangka wenno ikkan dagiti tawa iti 5/8" a pangruar wenno marine plywood. DUMNGEG iti radio, TV wenno selpon para kadagiti instruksion no aguni ti mangpakdaar a sirena. MAPAN iti sentro a siled iti umuna a kadsaaran wenno iti kalalagdaan a paset ti balay. AGTALINAED iti uneg ti balay ken iti adayo ti tawa ken ruangan agingga a maibaga a"nalawagen." AGTEKS, SAAN A TUMAWAG Pagtalinaeden a silulukat amin a linia ti telepono bayat ti emerhensia. Basbassit ti magastar a bandwidth iti panagteks ngem panagtawag. Panag saga na it i B agyo | 10
PANAGSAGANA ITI TSUNAMI AGNANAEDKA KADI ITI LUGAR A POSIBLE TI TSUNAMI? Iraman dagiti ruta ti panagkamang ken pagsasarakan ti pamilia iti Emergency Plan. Repasuen ti mapa ti tsunami evacuation zone online iti AGTALINAED A NATALGED DUMNGEG kadagiti pakdaar ken sirena - Bayat ti lokal ken naganat a pakdaar ti tsunami, ti panagtaray ti dalluyon ket kas kapartak a 10-20 a minuto kalpasan nga aguni ti sirena. No adda maipakdaar nga adayo a tsunami, ti evacuation siren ket aguni iti di nasapsapa ngem 3 nga oras sakbay a dumteng ti dalluyon. MAPAN iti agarup 100 a pie manipud iti baybay, dalan ti danum, weno marina wenno iti maikapat a kadsaaran wenno nangatngato pay a paset ti 10-kadsaaranna wenno nangatngato a landok nga estruktura wenno natibker a konkreto a pasdek. AGTALINAED iti natalged a lugar ken saan nga agsubli iti igid ti baybay agingga a mayanunsio a mayaten babaen kadagiti opisial ti emerhensia. PANAGSAGANA ITI LAYUS AGNANAEDKA KADI ITI MALAYLAYUS A LUGAR? Iraman dagiti ruta ti panagkamang ken pagsasarakan ti pamilia iti Emergency Plan. Repasuen ti mapa dagiti malaylayus a lugar online iti AGBALIN NGA ALERTO DENGNGEN no adda dagiti layus, pakdaar iti layus ken pakaammo iti layus. MAPAN a dagus iti nangatngato a lugar ken pumanaw iti lugar a nalaka a malayus, lungog, nababa a lugar, lugar a pagayusan ti layus, kdpy. AGTALINAED iti natalged a lokasion agingga nga umes-es ti layus wenno agingga a dumteng dagiti umay mangsaranay kenka. AMMUEM DAGITI LOKASION TI PAGKAMANGAN BAYAT TI TSUNAMI ITI LAYUS BAYAT TI HURRICANE/ TROPIKAL A BAGYO MANIPUD ITI PAGTAENGAN MANIPUD ITI PAGTRABAHUAN MANIPUD ITI ESKUELAAN 11 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
V PAKAAMMO, BALLAAG KEN PAKDAAR... ANIA TI NAGDUDUMANDA? PAKDAAR Delikado a panaglayus iti igid ti baybay & posible a napigsa nga ayus Mapan iti nangato a lugar wenno iti adayo ti baybay PAKAAMMO Posible a napigsa nga ayus & dalluyon a delikado kadagidiay adda/asideg iti danum Pumanaw iti danum, manipud iti baybay & dalan ti danum AGBUYA Posible nga adayo a tsunami Dumngeg kadagiti importante nga impormasion. Sisasagana nga agtignay IMPORMASION SASAO Saan a pangta wenno adayo unay a pasamak & saan nga ammo a pangta Agrelaks Ti Pakaammo iti Tsunami ket nakarkaro ngem ballaag idinto ta iti hurricane, nakarkaro ti ballaag ngem ti pakaammo. Dadduma a nakaro a pasamak iti paniempo TI BALLAAG ket maibaga tapno adda tiempo nga agsagana ken agplano para iti manamnama a pangta ti paniempo, ngem saan pay a dimteng. TI PAKDAAR ket maibaga no mapaspasamaken wenno dandanin ti pangta, ket kasapulan ti madagdagus a panagtignay tapno masalakniban ti biag ken sanikua. TI PAKAAMMO ket maibaga no ti kondision ti paniempo ket adda epektona iti biagtayo iti pamay-an a saan a direkta a pangta iti biag ken sanikua ngem mabalin a makadangran no saan nga ikankano dayta. Panag sag an a iti Bagyo | 12
EMERGENCY PLAN ‡ PLANUEN TI PARA ITI PISIKAL A SALUN-AT KEN KINATALGED. Nakapatpateg met no adda ti Emergency Plan ti Pamilia. Agpili iti pagsasarakan ken pagkamangan no adda emerhensia, ken padasen ti plano no epektibo. Mabalin a dumteng dagiti emerhensia iti aniaman nga oras a saan a di mapupuotan. Ti balaymo wenno opisinam ket posible a saan nga isu ti katalgedan a pagnaedam. OPSION A PAGKAMANGAN DAGITI IKABILANGAN PANAGTALINAED: Kaipapanan daytoy ti panagtalinaed iti ayanmo, iti uneg ti balay, agingga nga ibaga dagiti opisial a natalgeden ti pumanaw. PANAGKAMANG KADAGITI KAPAMILIA WENNO GAGAYYEM: No saan a natalged iti balayyo bayat ti hurricane wenno sabali a didigra ket adda am-ammom a nataltalged ti balayna, kiddawem a makipagyanka pay laeng kadakuada iti balayda. IPAPAN ITI PAGKAMANGAN: No dadduma, ti katalgedan a lugar para kadagiti pamilia ket isu iti pagkamangan para iti emerhensia. No adda didigra, ti lokasion dagiti pagkamangan ket mayanunsio iti radio ken telebision ken iti website ti Department of Health health.hawaii.gov. Posible nga agbalin a natalged ti pamiliam babaen ti panagtitinnulong ken nasakbay a panagplano. Usaren dagiti worksheet iti daytoy a bokleta tapno agaramid iti plano. DIMO LIPLIPATAN DAGITI TARAKENMO! Kasapulan dagiti taraken ti tulongmo tapno natalgedda no adda emerhensia. Usaren dagiti worksheet iti daytoy a bokleta tapno malasatan dagiti tarakenmo ti didigra. 13 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
KANGRUNAANA NGA IMPORMASION TI SANGAKABBALAYAN Isurat dagiti kangrunaan nga impormasion ti pamiliam iti worksheet iti baba. Siguraduem nga iraman dagiti numero ti telepono nga adda iti selponmo inkaso a mapukawmo wenno maibus ti nagyan ti bateria. Pabaruen ti listaan no kasapulan. IMPORMASION TI PAMILIA Apelyido: Petsa: Adres: Telepono: Nagan / Apelyido: Edad: Sekso: Selpon: Pagsasarakan ti Sangakarrubaan: No kasapulan a panawam ti balaymo, papanam (asideg)? Pagsasarakan a Saan nga iti Sangakarrubaan: No dika makapan iti balaymo, papanam (ad-adayo)? Lokal a Kontak: No dika makapan iti pagsasarakan ken dimo ida matawagan Ruar ti Isla a Kontak: No dika makapan iti pagsasarakan, dimo matawagan ida wenno dimo iti telepono, asino ti tawagam? matawagan ti lokal a kontakmo, asino ti tawagam? Pagkamangan #1: Ammuem ti pagkamangan para iti emerhensia nga asideg iti balaymo. Pagkamangan #2: Ammuem ti pagkamangan para iti emerhensia nga asideg iti eskuelaan/ pagtrabahuam. NAGAN TI TARAKEN MAKINKUKUA PULI / ID # INALDAW A KANENNA ESPESIAL A KASAPULANNA / AGAS Emergen cy Plan | 14
MEDIKAL A PAKASARITAAN TI PAMILIA Organisaren ti impormasion ti salun-at ti kada miembro ti pamilia ken irekord ditoy. Siguraduem nga iraman ti AMIN a reseta kenka, agraman ti anteohos ken hearing aid, ken silalawag nga iyimprenta tapno nalaka a mabasa ti dadduma ti suratmo. No kasapulam pay ti espasio, agaramidka iti kopia daytoy a panid. Nagan ti Pasiente: Medikal a Kondision: Medikasion: Dosis: Kasansan: Kangrunaan a Mangipaay iti Panangaywan: Allergy: Contact Lens Rx: R L Anteohos Rx: R L Hearing Aid Type: Kita ti Bateria: Nagan ti Pasiente: Medikal a Kondision: Medikasion: Dosis: Kasansan: Kangrunaan a Mangipaay iti Panangaywan: Allergy: Contact Lens Rx: R L Anteohos Rx: R L Hearing Aid Type: Kita ti Bateria: 15 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
IMPORMASION TI INSURANCE TI SALUN-AT NAKA-INSURE ADRES NUMERO TI TELEPONO Medical Insurance: General: Claims: Medical Insurance: General: Claims: Medical Insurance: General: Claims: QUEST/Medicaid/Medicare: General: Claims: Prescription Drug Plan: General: Claims: Dental Insurance: General: Claims: Vision/Eye Insurance: General: Claims: Disability Insurance: General: Claims: NUMERO TI POLISIYA Plano iti Emerh ensia | 16
MANGIPAPAAY ITI PANANGAYWAN ITI SALUN-AT Iraman ditoy dagiti nagan ken numero ti telepono ti asinoman a sabali a paraaywan. Mangikeddeng met iti mangsandi a mangipaay iti serbisio para kadagiti kritikal a kasapulan kas iti makan ken oksihena. SERBISIO NAGAN TELEPONO SERBISIO / KOMENTO Doktor: Doktor: Klinika: Klinika: Ospital: Ospital: Dentista: Dentista: Doktor ti Mata/Optician: Doktor ti Mata/Optician: Parmasiutiko: Parmasiutiko: Katulongan iti Salun-at iti Pagtaengan wenno Espesialista a Mangipapaay iti Panangaywan iti Salun-at: Katulongan iti Salun-at iti Pagtaengan wenno Espesialista a Mangipapaay iti Panangaywan iti Salun-at: Katulongan iti Salun-at iti Pagtaengan wenno Espesialista a Mangipapaay iti Panangaywan iti Salun-at: 17 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
IMPORTANTE A NUMERO Idulinmo dagiti sumaganad a numero ngem nalaka a masapulan tapno saanmon a biroken dagita iti emerhensia. NAGAN TELEPONO KOMENTO Eskuelaan: Eskuelaan: Eskuelaan: Trabaho: Trabaho: Trabaho: Trabaho Paraaywan iti Ubing: Paraaywan iti Ubing: Kalpasan ti Programa iti Eskuelaan: Day Care: Dadduma: Dadduma: Insurance ti Makimbalay/ Agab-abang: Insurance ti Lugan: Life Insurance: Abogado: Dadduma: Dadduma: Plano ti Eme rhensia | 1 8
IBABANGON KALPASAN TI DIDIGRA PANANGSUKAT KADAGITI IMPORTANTE A DOKUMENTO ∆ Kalpasan ti didigra, mabalin a narigat a sukatan dagiti napukaw wenno natakaw nga importante a dokumento para kadagiti indibidual ken/wenno pamilia. Ti sumaganad ket kasukat ti listaan dagiti pangkontakan nga impormasion para kadagiti napukaw wenno natakaw a dokumento, ken makita online iti Amin nga organisasion a nailista iti baba ket mangipapaay iti online a reperensia. No awan dagiti personal a kompiuter, mabalin nga adda kompiuter kadagiti publiko a libraria ken dadduma nga ahensia a mabalin nga usaren ti publiko. Pangngaasim ta ag-email iti HawaiiEMA@hawaii.gov para kadagiti mabaliwan wenno suhestion tapno agnayon iti dadduma pay a dokumento. Tandaanan: Addanto dagiti nainaig a gatad para iti pannakairuar manen ti dadduma a dokumento a nailista iti baba. DOKUMENTO MASUKATAN A KONTAK Sertipikasion ti Pannakayanak ken Estado ti Hawai'i, Department of Public Health Ipapatay (808) 586-4533 wenno health.hawaii.gov/vitalrecords Social Security Cards Social Security (800) 772-1213 or County ti Hawai'i (808) 961-2222 wenno County ti Maui Lisensia ti Drayber iti Hawai'i (808) 270-7363 wenno Mapan iti website ti county nga ayanmo Siudad & County ti Honolulu (808) 532-7730 wenno County ti Kaua'i (808) 421-4242 wenno County ti Hawai'i (808) 961-2222 wenno County ti Maui Hawai'i State ID Cards (808) 270-7363 wenno Inted ti Department of Motor Vehicles iti tunggal county Siudad & County ti Honolulu (808) 532-7730 wenno County ti Kaua'i (808) 421-4242 wenno 19 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
DOKUMENTO "Green" Card Dagiti Permanente a Residente Pasaporte ti U.S. ID Card ti Militaria ti U.S. Rekord ti Militaria ti U.S. Medicaid Cards Medicare Cards Rekord ti Panagpabakuna EBT Cards ATM ken Debit Cards Tseke ti Banko Tulbek ti Safe Deposit MASUKATAN A KONTAK U.S. Citizenship ken Immigration Services Mapan iti ken kompletuen ti Form I-90, aplikasion a mangsukat iti permanente a card ti residente, ken ipila online wenno babaen ti koreo. Tawagan ti (800) 375-5283 tapno makita ti estado ti aplikasionmo. U.S. Department of State Passport Services, Consular Lost/Stole Pasport Section (202) 955-0430 wenno (877) 487-2778 wenno lost-stolen.html Para iti Common Access a Card (CAC) Para iti service member card dagiti agdepdepende wenno kadagiti retirado a miembro National Archives ken Records Administration (866) 272-6272 wenno Estado ti Hawai'i, Department of Human Services, Med-Quest ken i-click ti "MEDQUEST (MQD)" iti makannawan a column. Social Security Administration (800) 772-1213 wenno Estado ti Hawai'i, Department of Public Health (808) 586-4665 wenno Estado ti Hawai'i, Department of Human Services (808) 643-1643 wenno Kontakem ti pinansial nga institusionmo wenno agala iti pangkontakan nga impormasion iti Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) babaen ti panagtawag iti (877) 275-3342 wenno Kontakem ti pinansial nga institusionmo wenno agala iti pangkontakan nga impormasion iti Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) babaen ti panagtawag iti (877) 275-3342 wenno Kontaken ti pinansial nga institusionmo Ibaba ng on Kalpa san t i Didigra | 2 0
DOKUMENTO MASUKATAN A KONTAK American Express Dagiti Credit Card (800) 992-3404 wenno Kontaken ti mangiruruar nga institusion. No dimo matandaanan ti amin a Discover (800) 347-2683 wenno credit card nga adda kenka, agala iti Master Card credit report manipud iti aniaman kadagiti (800) 622-7747 wenno tallo a kangrunaan a credit bureau. Visa (800) 847-2911 wenno Alert iti Panangluko Alert iti Panangluko (877) 438-4338: ti identity theft helpline wenno kontaken (wenno Credit Freeze) ti Federal Trade Commission (FTC) iti Dagiti Credit Report Equifax, Experian wenno TransUnion (877) 322-8228 wenno Internal Revenue Service Dagiti Tax Return (800) 829-1040 wenno i-download ti Request for Copy of Tax Return iti Dagiti U.S. Savings Bond U.S. Department of Treasury (800) 722-2678 wenno Sertipikasion ti Kasar ken Sibil a State of Hawai'i, Department of Public Health (808) 586-4665 wenno Panagkadua health.hawaii.gov/vitalrecords Ti sertipikasion ti diborsio ipakitana a napasamak ti diborsio ngem saanna a dakamaten ti amin a kapada nga impormasion kas iti divorce decree. Para kadagiti rekord manipud Hulio 1951 - Disiembre 2002: Sertipikasion ti Diborsio State of Hawai'i, Department of Public Health (808) 586-4533 wenno health.hawaii.gov/vitalrecords Manipud Enero 2003: makita laeng dagiti rekord ti diborsio babaen ti county circuit court. Ti opisial a dokumento manipud iti korte a manganamong iti pannakaputed ti panagasawa. Karaman dagiti espesipiko a detalye ti diborsio. Dagiti Divorce Decree Mapan iti para kadagiti listaan dagiti Korte ti Pamilia iti Hawai'i; kontaken ti korte a nanganamong iti diborsio. Dagiti Federal Employee ID (Smart) Card Ti Federal nga ahensia a nangiruar iti Smart Card ti mangsukat iti dayta. 21 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
KALPASAN UNAY TI KRISIS Umuna, siguraduem a saanka a nadangran, kas no dadduma a sa laeng marikna dagiti nakalasat a nasaktanda iti pisikal kalpasan ti mano nga oras. No madlawmo a nadangranka, agsapulka iti medikal a pannakaagas sakbay nga aramidem ti aniaman a banag. No kasapulam ti agsapul iti natalged a lugar a pagnaedam, isarunom dayta. Siguraduem nga ammo ti maysa a kapamiliam wenno gayyemmo ti ayanmo ken no kasano a papanandaka. Seguruem ti pakabigbigam ken ti aniaman a dadduma a papeles a kasapulam, kas iti insurance, banko, sanikua, ken medikal a rekord. POSIBLE A REAKSION ITI STRESS KALPASAN TI DIDIGRA ∂ No nadidigraka kas iti bagyo, layus, wenno uray terorismo, weno sabali a nakabutbuteng a pasamak kas iti pannakaaksidente iti lugan, posible nga apektadoka a mismo nasaktanka man wenno napukawanka iti ipatpateg iti biag. Mabalin nga apektadoka uray ti laeng pannakakitam iti didigra wenno sabali a nakabutbuteng a pasamak. Gagangay a madlaw a ma-stress-ka kalpasan a maipasangoka iti didigra wenno sabali a nakabutbuteng a pasamak, ket napateg nga imonitormo ti pisikal ken emosional a salun-atmo. ∂ POSIBLE A MARIKNAM A: Madandanagan wenno mabutbuteng Malapunoska iti liday Agpupungtot, nangruna no ti pasamak ket maipapan iti kinaranggas Pabasolem ti bagim, uray no awan ti maaramidam iti nakabutbuteng a napasamak Kinatured, a kasla kabaelam nga aramiden ti amin Kasla saan a maibus ti pigsam wenno agkakapsutka Awan bibiangmo, awan bibiangmo iti aniaman wenno asinoman Nabibineg, dika makarikna iti ragsak wenno ladingit MABALIN NGA ADDA DAGITI PISIKAL A REAKSION, KAS ITI: Agsakit ti boksitmo wenno agtakkika Agsakit ti ulom wenno sabali nga ut-ot ti bagi nga awan met ti nalawag a rason Pannangan iti adu unay wenno bassit unay Panagling-et wenno malammin Agpigerger (agkuyegyeg) wenno nairteng dagiti masel Nalaka a makigkigtot MABALIN NGA ADDA DAGITI REAKSION ITI UGALI, KAS ITI: Marigatan a maturog, agtalinaed a maturog, sobra a turog, wenno di makaidna Madlawmo a ngumato wenno bumaba ti enerhiam ken lebel ti aktibidadmo Pannakarikna iti liday wenno kanayon a panagsangit Panagusar iti alkohol, tabako, maiparit a droga wenno uray ti maireseta nga agas tapno maksayan ti pannakaparigat ti marikrikna wenno tapno makalipat Bumtak ti pungtotmo, a mariknam nga masuronka ken ipabasolmo iti dadduma ti amin Marigatan a mangakseptar iti tulong wenno tumulong iti dadduma Kayatmo ti agmaymaysa iti kaaduan a tiempo ken isinsinam ti bagim Ibaba ng on Kalpa san t i Didigra | 2 2
MABALIN A MAKARIKNAKA ITI PROBLEMA ITI PANUNOTMO, KAS ITI: Nalakaka a makalipat Nagulo ti panunotmo ken marigatanka nga agpokus Matikawka Permi a madandanagan Marigatan nga agdesision Marigatan a mangyestoria iti napasamak wenno dumngeg iti dadduma 23 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia ALKOHOL, MEDIKASION, KEN PANAGUSAR ITI AGAS KALPASAN TI DIDIGRA: Ω Nayonan ti dadduma a tao ti pnagusarda iti alkohol, maireseta nga agas, wenno dadduma nga agas kalpasan ti didigra. Mabalin a mariknam a ti panagusar iti agas ken alkohol tulongannaka a mangikkat iti madi a rikrikna wenno pisikal a sintomas a nainaig iti stress (kas pagarigan, sakit ti ulo, tension ti masel). Nupay kasta, ad-adda a pakaruenda dagitoy iti agpaut gapu ta singaenda ti natural a rikus ti pannaturog, mangpataud iti mangsinga iti relasion, ken mangpataud iti potensial a panagdepende iti substansia.
POSIBLE A REAKSION ITI DIDIGRA WENNO NAKABUTBUTENG A PASAMAK PARA KADAGITI UBBING ∂ Agduma ti reaksion dagiti ubbing ken adulto iti trauma. Dadduma ti addaan iti dagus a reaksion; ti dadduma ket nabaybayag nga agparang dagiti seniales a marigatanda. Dagiti Maladaga ken Babassit nga Ubbing, 0-2 ti tawenna, saanda a maawatan nga adda mapaspasamak a trauma, ngem ammoda no marigatan ti mangay-aywan kadakuada. Mabalin a mangrugida a mangipakita iti isu met la a rikrikna kas iti mangay-aywan kadakuada, wenno mabalin a sabali ti reaksionda, kas iti panagsangit nga awan gapgapuna, napaidam kadagiti tattao, ken saanda nga ay-ayamen dagiti ay-ayamda. Dagiti ubbing, 3-5 ti tawenda, maawatanda dagiti epekto ti trauma. Mabalin a marigatanda gapu iti panagbalbaliw wenno pannakapukaw. Mabalin nga agdependeda kadagiti adulto nga adda iti aglawlawdda tapno sumayaat ti marikriknada. Dagiti ubbing, 6-10 ti tawenda, mabalin a mabutengda a mapan ageskuela ken isardengda ti makikadua kadagiti gagayyemda. Mabalin a marigatanda a dumngeg ken nakapuyda iti eskuelaan. Dadduma ti agbalin nga agresibo nga awan ti nalawag a gapgapuna. Wenno mabalin nga agubing-ubingda babaen ti panagpaisuboda wenno panagpaibadoda iti nagannakda wenno mangay-aywan kadakuada. Dagiti agtutubo ken Tin-edyer, 11-19 years old, agpasarda iti adu a pisikal ken emosional a panagbalbaliw gapu iti panagdakkelda. Gapuna, mabalin a narigrigat a mapagballigianda ti trauma. Dagiti natataengan a tin-edyer mabalin nga idulinda ti reaksion iti mismo a bagida wenno iti mangay-aywan kadakuada. Mabalin nga isungbatda ti "Okeyek lang" wenno dida pay ketdi agtagtagari no madi ti rikriknada. Wenno, mabalin nga agreklamoda maipapan iti pisikal a sakit wenno ut-ot gapu ta dida maawatan no ania a talaga ti mangrirriribuk iti emosional a kasasaadda. Dadduma ti makisinnungbat iti pagtaengan ken/wenno iti eskuelaan, a sukirenda dagiti adda autoridadna. Mabalin a makiramanda iti napeggad a panagug-ugali kas iti panagusar iti alkohol wenno droga. Ibab angon Kalp as an ti Didigra | 24
SUPORTARAM TI BAGIM DAGITI PRAKTIKAL A TIP TAPNO MABANG-ARAN ITI STRESS◊ Dagitoy a panangtaming iti stress nga aktibidad ket agparang nga epektibo iti kaaduan a tattao. Iypalikarmo dagiti maibagay kenka. Makisarita iti dadduma a makaawat ken makaakseptar iti marikriknam. Umasidegka iti mapagtalkam a gayyem, kapamilia, wenno lider iti pammatim tapno makitam ti kaipapanan kenka ti napasamak. Makikonektar iti dadduma a nakalasat ti didigra wenno dadduma a nakabutbuteng a pasamak ket iyestoriam dagiti kapadasam. Ti panangigaraw iti bagi ket makatulong tapno maikkat dagiti naurnong nga ekstra nga stress hormones. Agehersisio iti maminsan iti kada aldaw wenno iti sumaggabassit iti agmalmalem. Annadam ta dika agawit iti nadagsen. Mabalin a madadael dagiti maselmo no adu unay ti adrenaline iti sistemam. No dimo kayat ti agehersisio, agaramid iti simple a banag, kas iti pannagna, nainnayad a panagunnat, wenno panagpampanunot. Umanges iti nauneg. Kaaduan a tattao ti mabembenepisiaran gapu iti panagangesda iti nauneg iti mamin-adu iti agmalmalem. Makaikkat iti stress ti panaganges iti nauneg ken tulongannaka a kumalma. Mapasardengna pay ketdi ti panic attack. Dumngeg iti musika. Ti musika ket pamay-an tano matulongan a natural nga agrelaks ti bagi. Agipley iti musika a maigiddan iti panagangesmo wenno iti panagpitik ti pusom. Agaramid iti makaparelaks a playlist para kenka ken kanayon a denggen daytoy. Bantayam ti pisikal a bagim. Siguraduem nga adda umdas a turogmo ken aginana iti inaldaw. Dimo ipalubos nga aginanaka laeng iti ngudo ti lawas. Mangan ken agmerienda kadagiti makapasalun-at ken siguraduem ti uminum iti adu a danum. Liklikam ti caffeine, tabako, ken alkohol, nangruna no adu. Dagiti epektoda ket kumaro no ma-stress-ka ken mabalin a makadangran, ken ad-adda laeng a mangpakaro. Iyaplikar dagiti pagaammo a paglaingan a makatulong tapno makabangon. Kasanom a tinaming ti naglabas a nakabutbuteng a pasamak kas iti aksidente iti lugan wenno ipapatay ti ipatpateg iti biag? Ania ti nakatulong (kas iti, pannakikadua iti pamilia, napan iti miting ti grupo tapno matulongan)? Padasem nga iyaplikar itan dagita a paglaingan tapno makabangon. 25 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
ALKOHOL, MEDIKASION, KEN PANAGUSAR ITI DROGA Ω No ti panagusarmo iti lakohol wenno droga ket kimmaro manipud napasamak ti didigra wenno mangpatpatud iti problema kenka, napateg a kissayam ti panagusarmo wenno agpatulongka tapno makontrolmo ti panagusarmo. Paliiwem ti aniaman a panagbalbaliw ti panagusarmo iti alkohol ken/wenno droga. Siuumiso nga usarem ti maireseta nga agas ken ti over-the-counter nga agas kas nadakamat. Mangan a naimbag, agehersisio, maaddaan iti umdas a turog, ken usarem ti pamiliam ken ti dadduma tapno matulonganka. Agkonsulta iti propesional iti panangaywan iti salun-at maipapan iti natalged a pamay-an tano maksayan ti panagdandanag, depresion, nairteng a masel, ken narigat a pannaturog. No adda problemam iti panagusar iti alkohol, agas, ken droga iti napalabas: Para kadagiti tattao a naballigi a nangisardeng iti panaginum wenno panagusar iti droga, ti pannakapasar ti didigra no dadduma ket agresulta iti napigsa a rikrikna a mangisubli iti panaginum wenno panagusar manen. No dadduma mabalin a papigsaenna ti desision nga umimbag. Aniaman ti kapadasam, napateg nga ammom nga agtalinaedka iti panagimbag. Nayonam ti pannakiramanmo kadagiti grupo a tumultulong iti panagisardeng iti panagabuso iti substansia. No umaw-awatka iti counseling gapu iti krisis ti didigra, kasaritam ti counselor-mo maipapan ti panagusarmo iti alkohol wenno droga iti napalabas. No napilitanka a pumanaw iti lokal a komunidamo, makisarita kadagiti agtrabtrabaho para iti didigra tapno agpatulong a makasarak iti asideg a grupo para kadagiti mayat a lumapsut iti panagusar iti droga, agpatulong a mangbukel iti baro a grupo. Makisarita iti kapamilia ken gagayyem maipapan iti panangsuportada kenka tapno maliklikam ti panagusar iti alkohol wenno substansia. No addaanka iti 12-Step sponsor wenno counselor mainaig iti panagabuso iti substansia, ibagam kenkuana ti maipapan iti situasionmo. Nayonam ti panagyaplikarmo iti dadduma a suporta a makatulong kenka a mangliklik iti nagkapuyam it napalabas. Ibaba ng on Kalpa san t i D idigr a | 26
SUPORTARAN DAGITI ∂ AGTUTUBO NO KASANO A SUPORTARAN DAGITI NAGANNAK, PARAAYWAN, KEN MANNURSURO TI PANAGIMBAG DAGITI UBBING: Agpaliiw ken dumngeg a naimbag. Bay-am ida nga agsaludsod. Nalaklaka a mapagballigian dagiti ubbing ti trauma wenno didigra babaen ti panangtulong iti dadduma. Allukoyem ida a mangaramid kadagitoy nga aktibidad. Ipakaammo kadagiti annak nga awan ti basolda iti dakes a napasamak. Ti kinaranggas ket ad-adda mangbutbuteng kadagiti annak wenno makagapu iti ad-adda a trauma. Modelo a panangaywan iti bagi, mangikeddeng iti rutina, mangan iti makapasalun-at, maaddaan iti umdas a turog, agehersisio, ken umanges iti nauneg tapno mataming ti stress. MAKISARITA KADAGITI UBBING KEN AGTUTUBO MAIPAPAN KADAGITI DIDIGRA WENNO NAKABUTBUTENG A PASAMAK: Preschool nga Ubbing, 0-5 ti tawenna: Kanayon nga arakupen dagitoy a babassit nga ubbing ken tulongan babaen ti sao: Umanges iti nauneg sakbay nga kibinen wenno ubbaen ida, ken agpokus kadakuada, saan nga iti trauma. Agrukob agingga iti lebel ti matada ken agsao a kalmado, makisarita iti naalumamay babaen kadagiti sasao a maawatanda. Ibagam kadakuada nga ipatpategmo latta ida ken agtultuloy nga aywanam ida tapno agbalin a natalged ti riknada. 27 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
Bassit nga Ubbing agingga iti Tin-edyer, 6-19 ti tawenna: Aywanan a naimbag dagiti ubbing ken agtutubo iti daytoy nga edad: Damagem ti anakmo wenno annakmo nga ay- aywanam no ania dagiti pakadanaganda ken no dagiti posible a makatulong kadakuada a makabangon. Mangliwliwa babaen ti naalumamay a sasao, arakupem no maitutop, wenno uray ti presensiam laeng. Nayonam ti orasmo a makikauda kadagiti annakmo, uray apagbiit. Napateg met nga aramiden dagiti aktibidad iti eskuelaan ken sublian dagiti rutina iti pagtaengan. Dimo iramraman dagiti natrauma nga annak kadagiti obra iti maysa wenno dua nga aldaw. Kalpasanna, siguraduem nga addaanda iti trabaho a maitutop iti edadda ken makaramanda iti pamay-an a mariknada nga adda serserbida. Suportaran dagiti ubbing a makikadkadua kadagiti gagagyyemda wenno maaddaan iti natalna a tiempo nga agsurat wenno agaramid iti art. Allukoyen dagiti annak a makiraman iti panagpalpaliwa tapno makagarawda ken makaay- ayamda ti dadduma. Asikasuem ti bukodmo a trauma iti makapasalun-at a pamay-an. Liklikam a bauten, isinsina, panawan, wenno pagkatkatawaan dagiti ubbing. Ipakaammom kadagiti ubbing nga ipatpategmo ida - kaduaem ida a mangaramid iti espesial a banag, ken siguraduem a kitaem ida iti pamay-an a saanka nga agparang a mannakibiang. PAGANNADAN: Annadam a saanmo a piliten dagiti annakmo a mangibaga iti trauma wenno makiraman iti aktibidad a mangyebkas iti rikrinada. Nupay kaaduan nga ubbing ti silalaka a mangyestoria iti napasamak, mabalin a mabuteng ti dadduma. Ad-adda pay kektdi a matrauma ti dadduma no iyestoriada manen dayta, no mangngegda ti dadduma mangyestoria, wenno makitada dagiti drowing ti napasamak. Palubosam dagiti annakmo nga umikkat kadagitoy nga aktibidad, ken imonitor dagiti seniales ti panakaburibor. Ibab angon Kalp as an ti Didigra | 28
NO KAANO NGA AGPATULONG Ammuem a ti madi a rikrikna gapu iti didigra wenno nakabutbutteng a pasamak ket gagangay a mapukaw iti panaglabas ti tiempo (2-4 a lawas kalpasan ti pasamak) bayat nga agsublikan iti rutinam - ken nangruna no nangaramidka iti pamay-an tapno matulongam ti bagim. No sika wenno asinoman nga ipatpategmo nga agtultuloy nga addaan kadagiti seniales ti stress ken no maseknanka kenkuana, mabalin nga agpatulongka.◊ Iti dadduma a kaso, ti ubing wenno ti pamiliana ket marigatan a mangiliwliwag iti naglabas a trauma. Dagiti nagannak wenno paraaywan mabalin a mabuteng a mangibati iti ubing nga agmaymaysa. Mabalin a madlaw dagiti titser a madi ti rikrikna ti ubing wenno sabsabali daytoy. Mabalin a pagsayaatan ti amin ti panagtitinnulong. Ikabilangan ti makisarita iti propesional iti mental a salun-at tapno maammuan dagiti banag a pagrigatan. No agtinnulong, makapagdesision ti amin no kasano ti tumulong ken makasursuroda iti tunggal maysa.∂ Alkohol, agas, ken droga kalpasan ti didigra:Ω No mariknam a nayonam ti usarem a naireseta nga agas wenno over-the-counter nga agas, agkonsulta iti propesional iti panangaywan ti salun-at. No mariknam a mas marigatanka a mangkontrol ti panagusarmo iti alkohol/substansia kalpasan ti didigra, agpatulongka. No mamatika nga adda problemam iti panagabuso iti substansia, ibagam dayta iti doktormo wenno iti counselor. 29 | Panangisagana iti Bukodmo nga 'Ohana Para Kadagiti Emerhensia
DAGITI REPERENSIA ₼ Are You Ready: † Preparing Emotionally for Disasters and Emergencies: ‡ Plan to Be Ready: § Handbook for Emergency Preparedness: ¤ Tsunami Alerts: µ Flood Hazard Assessment Tool: ∆ Lost Documents: ◊ Tips for Survivors of a Disaster or Other Traumatic Event: ∂ Tips for Talking With and Helping Children and Youth Cope After a Disaster or Traumatic Event: Ω Alcohol and Drug Use After Disasters: Dagi ti Re peren sia | 3 0
Paset 2: Kinatalged iti Taraon• Ammuem ti relasion ti kinatalged ti taraon ken ti aramiden no adda didigra• Ammuem ti kinapateg dagiti mula a kūpuna• Ammuem ti maipapan kadagiti alikamen ken paglaingan a naibatay iti makan Paset 5: Pananglapped iti Kinaranggas• Ammuen ti relasion ti kinaranggas ken panagresponde iti didigra.• Ammuen no kasano a dagiti solusion a naibatay iti komunidad itag-ayna ti pananglapped iti kinaranggas Paset 1: Panagsagana iti Didigra• Orientasion para iti kompleto nga innem ti pasetna a cultural training• Ammuem ti maipapan iti Post-Traumatic Intergenerational Healing Paset 6: Stress Management & Social Isolation• Maaddaan iti "coping cards" kas madagdagus a bang-ar bayat ti personal a krisis• Ammuem a depinaren ti relasion ti stress management ken social isolation• Ammuem ti kinarikut iti panangipatungpal iti bambanag naibatay iti kultura iti ayan dagiti sistema ti panangidadanes ʻULU DISASTER RESPONSE CULTURAL TRAINING SERIESIparang ti Māpuna Lab tiNo dumalapus ti didigra, ania dagiti aramidentayo a panagsagana a nasayaat ken natalged iti kulturatayo?Ti 'Ulu Disaster Response Cultural Training Series iparangna dagiti oportunidad a kumonektar kadagiti prinsipio ken patpatien dagiti Hawaiiano iti Mauli Ola, salun-at, prinsipio ti amin a kultura a nasuktan itan iti panagpannuray iti bagi. Babaen ti cultural lens, suportaran daytoy a serye dagiti partisipante a mangbigbig a ti sangaparsuaan ket saan a didigra no di ket paset ti nesesita a remedio kadagiti seniales ken sintomas ti di umiso a pannakausar dagiti substansia ken pannakaparigat ti panunot a mabalin a mangpakaro kadagiti didigra a sanguentayo iti biagtayo.The MĀPUNA LAB is led by the ʻōhiʻalehua, an endemic Hawaiian tree, as our teacher in healing the chronic and existential pain of historical and intergenerational trauma. Viewing the land as our communities and health as water cycle resilience, this series looks to the cloud-catching, truth-telling, ʻōhiʻalehua for ways to hoʻika wai, to remove seen and unseen emotional blockages to restore waters (waiwai) stolen by trauma. Aimed at creating safe spaces for co-learning, the MāpunaLab convenes all those who believe that when Indigenous leadership is uplifted, wellness is accessible to all.Ho'ika 'o'opu'ai lehua ika māpunapuna.The lehua-eating 'o'opuhas gone back to the spring.Said of one who has gone back to the source.Kitaen daytoy a serye tapno maitag-ay dagiti aramid iti kultura ken pannakaammo iti sango ti didigra!•Ammuem manipud kadagiti nabigador iti komunidad•Ammuem ti Hawaiian Chant tapno marisut ti didigra•Ikonektar ti pamay-an ti panagbiag maitunos iti klinikal a seniales ken sintomas ti serioso a sakit iti isip ken di umiso a pannakausar ti substansia•Umawat iti electronic disaster toolkit nga addaan kadagiti reperensia•Makaurnong ti agingga iti 3 Continuing Education Credits (CEUs)Bisitaen ti para iti kanayonan nga impormasion!Tapno agkiddaw iti CEU wenno toolkit, ag-email iti uludrs@hawaii.eduArtwork ni: Kealiʻimakamanaʻonalani Poʻoloa Kitaen ti kompleto a listaan dagiti webinar iti registration page-mi.I-scan ti QR code iti selpon-mo tapno maaksesmo ti: Paset 3: Kinatalged iti Pagtaengan• Ammuem ti relasion ti kinatalged iti pagtaengan ken ti aramiden no adda didigra• Ammuem dagiti masustinir a modelo iti panagipaay iti pagtaengan para iti amin• Ammuem ti maipapan kadagiti pamay-an ti panagbiag naibatay iti kultura Paset 4: Eskuelaan, Childcare, & Kinatalged ti Trabaho• Ammuen ti relasion ti eskuelaan, childcare, kinatalged ti trabaho ken ti aramiden no adda didigra• Ammuen no kasano a dagiti solusion a naibatay iti komunidad itag-ayna ti eskuelaan, childcare, ken kinatalged iti trabaho
5 A TIP TAPNO MATULONGAN NO AGPASAR ITI STRESS UMANGES Agpokus iti panangpabuntog iti panagangesmo tapno bumuntog ti panagpitik ti pusom bayat ti tiempo a ma-stress-ka. Ag-inhale iti 4 a segundo, di umang-anges iti 4 a segundo, ag-exhale iti 4 a segundo, di umanges iti 4 segundo. Uliten agingga a mapukaw ti danag. AG-RELEASE Agpokus iti panag-release iti tension iti masel tapno maksayan ti panagdandanag. Saggaysa laeng a grupo ti masel ti pagkutien, magrugi iti ulom ken maudi iti ramay dagiti sakam. Pagtalinaeden a kasta iti kada 10 a segundo, sa ag-release. AGIMAHINASION Palubosan nga agpasiar ti panunotmo tapno matulongan a tumalna ti nagulo a panunotmo. Agkidemka ken panunotem ti paboritom a lugar a mangpakalma. Panunotem dagiti makitam, mangngegmo, maangotmo, maramanam ken mariknam. AGKUTI Agkutika iti pamay-an a magustuam tapno kumalma ti panunotmo. Aggarden, aglangoy, agpagnapagna, agsala, ken agay-ayam a kadua ti anakmo wenno tarakenmo tapno matulonganka a mangkissay iti lebel ti stress. KUMONEKTAR Iwayaam ti maaddaan iti nasayaat a relasion iti dadduma. Umasideg iti maysa a gayyem, kapamilia, wenno kaarruba tapno makisarita no kasapulam. Okay laeng a matamaanka ken agpatulongka. KAYATMO A PAGSARITAAN DAYTA? 1 (800) 753-6879


Liksion 6 MAKIBALBALUBAL iti AMIN A PIGSA (Agosto 6, 2022) A Ti akem ti kinapudno: ❖ Trabaho ti Espiritu Santo. - Mabaliwan kadi ti Dios ti siasinoman nga insigida? Wen. Ar-aramiden Na kadi? Kadawyan a saan. Apay? - Ti panangbalbaliw iti kababalin ket trabaho ti Espiritu Santo (2 Cor 3:18). Kitaen tayo no kasano ti panagtrabaho Na: (1) Ipamatmat na ti kinamanagbasol tayo, ngem saan natayo a piliten nga agbabawi (2) Ipamatmat na ti kababalin ti Dios, ngem saan natayo a piliten nga mamati Kenkuana (3) Ipamatmat na ti pudno a doktrina, ngem saan natayo a piliten nga awaten daytoy no saan tayo a kayat. - Ni Satanas ken dagiti angheles na ket saan nga pinilit nga patien ti kinaimbag ken panagayat ti Dios. Ni Adan ken Eba ket saan a pinilit nga saan nga agbasol. Nasken a pilien tayo nga agbabawi ken agtulnog iti Dios tapno mabalin natayo a baliwan ti pannakabalin Na.. B Ti akem ti sibubulos a nakem: ❖ Pannakigubal babaen ti PIGSA ni CRISTO - Adda trabaho a nasken nga aramiden ni Pablo (Colosas 1:28). Nasken nga ikabil na ti amin a pigsa na (1 Corinto 9:19-23). Makigubal nga inaldaw tapno nakasagana nga tungpalen dayta a trabaho na (1 Corinto 9:26-27). - Nupay kasta, ammo na nga amin nga aramiden na ket awan kais-iskan na agingga nga isu ket agtaltalek iti bukod na a pigsa. Agbalin laeng nga epektibo ken maaramat isu no agtrabaho "babaen iti pigsa ni Cristo a nabileg nga agtrabaho kenkuana." (Colosas 1:29 NIV) - Mapasamak iti umiso kadatayo. Saan tayo nga ekspektaren a ti Dios aramiden Na ti amin, wenno agballigi babaen ti bukod tayo laeng a pamay-an. ❖ Pakinakem ken Panagpili. - Masansan a daytoy ket ganuat tapno agdesisyon tayo segun iti pakinakem uray no saan tayo nga utoben no nainkalintegan ken umiso. - Lagipen dagiti estoria iti Biblia nga agaramid iti kastoy a kita ti panagpili: Ni Eba (Gen 3:6); ni David (2Sam 11:2-4), ni Pedro (Gal 2:11-12). Ania ti imbunga dagitoy a panagpili da? - Ti pakinakem tayo ket saan nga umdas tapno agaramid ti umiso a desisyon. Balakadan natayo ni Pedro nga usaren "ti panunot a naalibtac ken nasimbeng" (1Ped 1:13, NIV). Dagiti panagpili tayo ket nasken nga iturayan ti panunot ket saan nga ti pakinakem. C Ti akem ti panangitalaga: ❖ PANANGARAMID TI NAKARO A DESISYON. - Ti nakaro a pangngeddeng ket kasapulan saan a gapu ta ti Dios inaramid na a narikut ti biag ti maysa a Cristiano, no di ket agsipud ta datayo ken ti kultura tayo ket immadayu iti plano ti Dios agpaay kadatayo". - Naayaban tayo nga agtakder iti sibay ti Dios ken iti kinapudno (Jos 1:7). Naayaban tayo tapno makitulag babaen ti mata, tarigagay, ken panagem, tapno maliklikan nga agbasol (Job 31:1). - Nasken nga idian ti bagi (Luc 9:23). Amin a naimbag a desisyon ket agbalin nga addang tapno nalaklaka nga agaramid ti umiso a panagpili iti sumarsaruno. - No datayo ket naiwawa, dagiti paggugoran ti ayab ti Dios tapno agpili tayo iti nakaro a pangngeddeng ket agsubli Kenkuana.. ❖ Panagibtur. - Ti pannakitinnulong iti Dios ken panagdesisyon a nasimbeng ket saan laeng nga naimtiempoan nga aramid. Nasken nga agibtur tayo. - Ni Jacob ket nagdalan iti dackel a rigat. Kinabuteng na ni cabsat na. Kasapulan na a masigurado ti panangsalwad ti Dios kenkuana. Inkararag na, ngem adda nakigubal kenkuana (Gen 32:24). Saan na nga pinanawan ti kabalubal na uray pay idi nasugatan ti anghel (Gen 32:25). Saan a nagsanud uray no napukaw ti pigsa na. - Nasken nga kumpet tayo iti Dios nga inaldaw a kas ken Jacob a kimpet iti anghel iti laksid ti sakit ken kinaawan gaway nan: "Saan ka a palubosan agingga a dinac bendisionan!" (Gen 32:26).


EDITORIAL Ibutaktak ken labanan dagiti pangtapal a proyekto ti NTF-ELCAC Nangrugin nga ipatungpal ti rehimen a Duterte ti Barangay Development Program (BDP) ti National Task Force to End Local Communist Armed Conflict (NTF-ELCAC). Dagitoy a programa ket addang a para pabuya laeng tapno ipakita ti ilusyon nga adda ited na a "panagdur-as" ti Armed Forces of the Philippines (AFP) ngem ti kinapudno na ket ad-adda a mailumlom ti masa iti rigat ken pannakairurumen. ti napalabas, lawas ipagpanpannakkel ti NTF-ELCAC a inwaras dan ti 20 milyon tunggal maysa iti 215 a barangay iti Region 11 a makaawat kano ti BDP. Ti 4.3 bilyon a nausar ditoy ket paset ti 16.4 bilyon a pondo ti BDP iti uneg ti 2021 badyet ni Duterte no sadino a natudo ti 822 a barangay nga awanan kanon ti NPA. Mano a Ti 20 milyon tiubnggal barangay ket mabingay iti 12 milyon para kadagiti kalsada a "farm-to-market road;" 3 milyon iti panagitakder iti eskwelaan; 2 milyon para iti padanum ken sanitasyon; 1.5 milyon para iti reporestasyon (panagmula ti kayo); ken 1.5 milyon para iti istasyon ti salun-at. Dagitoy a proyekto nga imprastraktura ket pangallilaw laeng iti masa tapno panunoten da a maaddan ti panagbalbaliw iti lugar da. Ania ti pagsayaatan a maited na kadagiti mannalon dagiti kalsada nga mangpalaka kano iti pannakaitulod ti produkto iti palengke nu gamgamgamen met dagiti apo't daga dagiti apit da; wenno barbaraten met ida dagiti komersyante? Ania a pagimbagan nga ipaay ti maipatakder nga eskwelaan wenno klinik nu awan met ti mangisuro wenno doktor? Ania ti reporestasyon nu dagiti maimula ket dagiti komersyal a kayo a pagganansyaan laeng dagiti dadakkel a kapitalista? Pangtapal laeng dagitoy kadagiti narabaw (saan nga esensyal) a problema ti masa. Saan a mangsungbat iti kangrunaan a problema dagiti masa iti kaaw-awayan: ti kinaawan ti bukod a daga. Daytoy ti gapu iti panagrigrigat ken pannakairurumenan da. Daytoy ti gapu iti sagsagrapen da a pannakagundaway ken pannakaidaddanes ken nu apay nga agtultuloy da a mangsupsuporta ken makipaspaset iti armado a rebolusyon. Sino ti agnam-ay kadagitoy a proyekto nu saan a dagiti kontratista ken lokal a burukrata ken opisyal nga isuda ti mangig-iggem ti pondo dagitoy a proyekto nga impraistruktura? Saan a maiduma daytoy iti pork barrel nga ar-aramaten dagiti kongresista iti panagpaaramid ti kalsada wenno dagiti waiting shed kadagiti paborito da a barangay. Ti BDP ket pork barrel
ti militar, pasuksok kadagiti lokal nga opisyal ken pangsuporta kadagiti paborito da nga opisyal. Kapada dagiti maanomalya a proyekto dagiti kongresista, sigurado a napnuan met laeng ti anomalya ti BDP. Ti BDP ket dakkel a proyekto a pangsaywar. Kayat ti AFP ken NTF- ELCAC a paruaren a sangsangoen ti militar ti panagdur-as, edukasyon, salun-at pay. Ipampammarang ti AFP a babaen ti BDP, maala da ti puso ken panunot ti masa tapno saan dan nga agsubli a sumuporta iti BHB. ken dadduma Kalkaluban ti BDP ti nadara a gyera ti AFP kontra iti masa a mannalon ken dagiti nainsigudan nga umili iti kaawawayan. Kalkaluban daytoy ti awanan-patingga ken awanan- sarday a kampanya ti pammapatay, ken panagaresto, red- pamutbuteng, tagging ken pilit a panagpa"surender". Katinnulong ti Retooled ti BDP Community Support Program (RCSP) ti intimidasyon, panangliplipit, AFP nu sadino nga agkamkampo dagiti AFP kadagiti komunidad a mangiyetnag iti kasla-garison a pananglipit iti masa. Gapu iti panagkamakam a makaala ti pondo iti uneg ti BDP, ad-adda nga uminget ti narugit a gyera ti AFP kontra iti masa. Agkamkamakam ti militar a paaduen dagiti baryo nga iti panagturay da. agparintumeng Ad-adda nga agbalin a naranggas ti pasista a panagatake kadagiti baryo iti desperado a panggep nga isina ti masa iti hukbo da, ken maideklara a "nadalus" ti barangay. Ad-adda nga umadu dagiti kaso ti panangpilit iti masa a sumuko ken agpausar iti militar. Ad-adda a nagbalin a naranggas dagiti kaso nga ibaw-ing ti militar ti pungtot ken panagibales da iti masa iti tunggal baryo no adda naballigi a taktikal nga opensiba ti BHB. Ngem ti kadakkelan nga agsagrap kadagitoy a proyekto ket dagiti dadakkel a ganggannaet a kumpanya ken dadakkel a burgesya kumprador nga agkatkatay makastrek kadagiti nasulinek a lugar iti kaaw-awayan. (12.42 Kadakkelan wenno 75.54% bilyon) a pondo ti BDP ket mapan iti Mindanao a nu sadinno nakakonsentra ti nalalawa a plantasyon, minas, ken dagiti proyekto ti enerhiya a mangsaksakop iti ginnasut-a-ribu nga ektarya ti daga. Pappapanawen da dagiti masa a mannalon ken masa a Lumad manipud kadagiti talon ken ansestral a daga da. Panggep ti panangilatang ti kadakkelan a pondo para kadagiti kalsada ket panangsigurado ti panagbunag kadagiti mineral nga iruar iti pagilian, palm oil, saba, pinya, ken dadduma pay a mula a para-export. a nga naan-anay Rumbeng labanan ti masa a ibutaktak ken mannalon ken dagiti nailian a minorya ti BDP a dagitoy a proyekto ket saan a sungbat dagiti pudno nga arungaing da. Rumbeng a tulongan ti masa iti kaaw-awayan nga irupir ti kiddaw da para iti pudno a reporma iti daga ken dagiti kiddaw tapno ipababa ti abang, ingato ti tangdan dagiti mangmangged- talon ken nainkalintegan a presyo kadagiti produkto da. Katinnulong ti masa a mannalon, rumbeng a pairtengen dagiti masa a minorya ti pannadangadang da iti panangsalaknib ti ansestral a daga da. a mapadaras Rumbeng a naan-anay met nga ibutaktak ti kurapsyon dagiti opisyal militar a kakumplot dagiti lokal nga opisyal ken kontraktor nga agibulbulsa ti minilyon a piso kadagitoy a proyekto. Awisen dagiti iti barangay a supyaten ti itited kanyada a pasuksok dagiti opisyal ti militar a kasukat ti panangsuprta kadagiti proyekto ti BDP. lokal nga opisyal Rumbeng a labanan ti agtultuloy a panagkampo ken kinaranggas ti militar kadagiti baryo da tapno lipiten ti masa ken mawayaan dagiti dadakkel a kapitalista a mangsakop kadagiti iti natural daga da, manggamgam iti a kinabaknang ken mangdadael aglawlaw. 2
13 taktikal nga opensiba iti 4 a prubinsya Iti las-ud ti dua a lawas, nangisayangkat ti 13 nga aksyon militar ti Bagong Hukbong Bayan (BHB) laban kadagiti agop-operasyon a tropa ti Armed For- ces of the Philippines (AFP) kadagiti prubinsya ti Bukidnon, Surigao del Norte, Abra ken Negros Oriental. Walo kadagitoy ket naisayangkat iti Bukidnon. Bukidnon. Naggiddan a rinaut dagiti yunit ti BHB dagiti detatsment ti militar idiay Kipulot, Barangay Palacapao ken Barangay Butong, Quezon idi Enero 20. Sorpresa nga atake met ti insayangkat ti BHB iti kampo ti Philippine Army (PA) idiay Barangay Minungan idi Enero 26. Tengnga't rabii ti Enero 27 ken aldaw ti Enero 29, inatake dagiti yunit ti BHB ti tropa ti PA idiay Butay Simong, Barangay Namnam, San Fernando ken Buko, Barangay Banlag, Valencia City. Inisnayp ti maysa pay a yunit ti BHB dagiti soldado a nakaistasyon idiay Saluringan, Barangay Canangaan, Cabanglasan idi Enero 30. Kabiga na, pinabettakan ti BHB dagiti simmuporta a soldado. ti innem a ramit ti Ulticon Builders Incorporated na tinatayang agbalor ti 9 milyon. Notoryus ti kumpanya iti nababa a panagpasueldo kadagiti mangmangged ken dagiti panag-abuso kadagiti mannalon. Sangapulo ket walo a kabusor ti natay iti opensiba bayat a walo ti nasugatan. Surigao del Norte. Agsapa ti Enero 28, pinaputokan ti maysa a yunit ti BHB-Surigao del Norte ti istasyon ti Philippine National Police-Sison iti Barangay San Pablo ti nasao nga ili. Kalpasan ti dua oras, inisnayp ti maysa pay a yunit ti BHB dagiti simmuporta a soldado ti 29th IB iti Barangay Tinogpahan. Idi Enero 25, pinaralisa ti BHB ti Malem na, pinasabugan ti BHB lugan ti pulis nga agbanbantay iti panagatras dagiti Nalabbaga a mannakigubat idiay Barangay San Pablo. Abra. Inisnayp dagiti Nalabbaga a mannakigubat ti agop-operasyon a yunit ti 72nd DRC idi Enero 22 iti nagbeddengan ti Tubo, Abra ken Besao, Mt. Province. Dua ti naibaga a kaswalti kadagiti soldado. Maikatlo nga opensiba daytoy ti BHB- Abra (Agustin Begnalen Command) iti bulan ti Enero. Kas panagibales, saan a bumaba iti 14 bomba ti intinnag ti AFP iti erya idi Enero 24 ken 25. Dinadael na dagitoy dagiti talon, pasto ken bakir a pagan-anupan dagiti nailian a minorya a Maeng ken Agawa. ti Negros Oriental. Inambus maysa a yunit ti BHB-Central Negros ti maysa nga aktibo nga elemento ken ahente iti panagespiya ti CAFGU Active Auxiliary idiay Barangay Luz, Guihulngan City. Naisayangkat ti operasyon idi Enero 28. Hukbo ti umili Nabayagen a saan a nakakita ti "hukbo" (gagangay nga awag kadagiti kameng ti Bagong Hukbong Bayan) ni Ka Rolly manipud nagnaed ti pamilya na iti nasulinek a paset ti kabambantayan. Dati nga agtaltalon iti patad ngem immatras ti pamilya na iti nangatngato a disso, kakuyog ti intero a komunidad, tapno liklikan dagiti soldado nga agisaysayangkat ti Oplan Habol Tamaraw idi panawen ti berdugo a ni Jovito Palparan. Idi nadamag na nga adda ti rinnupak iti nagbaetan dagiti "hukbo" ken militar iti kabangibang a baryo, dagus a napan iti igid ti maysa a waig a patta-patta na a pagnaen dagiti kakadua. Kakuyog dagiti anak na, dua aldaw da a pinadaanan ti yunit ti BHB. Adda awit da a nakasagana a makan ken naanus da a binantayan ti lugar. "Daytoy ti sigud a rebbengen nga inted kanyak dagiti kakadua," kinuna na. Uray no nabayagen a saan a nakatkatungtong wenno nabisbisita, inpatungpal na rebbengen a ti tumulong iti panaglimed ken tumulong iti yunit ti hukbo iti panawen ti panagraut ti kabusor. Simple a kamote ken saba ti insagana na a makan. Idi limmabas ti yunit, binirok na dagiti sigud na nga am-ammo. "Adun ti baro a rupa," kinuna na. Nadamag na a naiyalis iti sabali nga erya dagiti sigud nga agtigtignay iti erya. Nupay kasta, nabara a sinabat na dagiti damo na laeng a naam-ammo. Agnamnama a makita nan to manen dagiti sigud a nakadkadua na iti sumarsaruno a panawen. Dakkel ti pagyamanan dagiti Nalabbaga a mannakigubat ken Ka Rolly iti panangtulong ti platun da a tallo nga aldawen a mangikagkagumaan a makaruar iti kahon ti operasyon ti kabusor. Inlukat na ti kasabaan na iti kakadua tapno isu't paginanaan da. Kalpasan ti tallo nga aldaw, nangngeddeng dagiti kakadua a magna. Kinuyog ni Ka Rolly inggana maitulod ida iti sabali pay a masa a nabayag nga agur-uray a makalangen manen ti NPA. 3
Konsolidasyon ti baseng masa iti Cagayan Valley: Natibker a nakapundasyon iti Agraryo a Rebolusyon Natibker ti suporta ti masa a mannalon ti Cagayan Valley iti NPA iti tengnga dagiti operasyon a kombat ken saywar. "Talaga a natangken ti tattao ditoy!" ti saan a maliklikan a kongklusyon dagiti soldado nga adun a daras a nangirussuat ti Retooled Community Support Program iti maysa a baryo iti rehiyon. ti iti napartak a rebolusyon agraryo konsolidasyon ken panagpalawa segun dagiti organisasyon masa, kadagiti iti rehiyon ti kampanya nga anti-usura, panangipangato ken ti panangsupiat iti panagagaw ti daga iti napalabas a tawen. Tulbek ti panangirussuat kakadua. Nairussuat tangdan Agraryo a rebolusyon Iti maysa a baryo, kinumpronta ti 140 a mannalon ti maysa nga usurero a tuluy-tuloy nga agsingsingir ti interes ti utang iti laksid ti krisis a resulta ti pandemya ken nagsasaruno a bagyo iti rehiyon. No saan da a mabayadan amin (ti utang) iti naikeddeng a panawen, isuda ket singsingiren ti usurero ti 100% nga interes ti pautang. Nalatak ti kaso ti maysa a 51,700 a mannalon a nakautang ti singsingiren ti usurero ti 358,500. Saan na a dagus a nabayadan ti utang gapu ta nadidigra dagiti mula na. Gapu iti kumprontasyon, nadanon dagiti mannalon ti pannakapunas ti balanse nga utang dagiti nabayagen a nakabayad ti prinsipal. Dagiti saan pay a nakabayad ket agbayad laengen ti prinsipal nga utang ken interes a kabatog ti maysa nga apitan (cropping). ti katulagan Iti maysa pay a baryo, nairupir dagiti mangmangged-talon iti maysa nga erya nga ingato ti tangdan da manipud 150 mapan ti 250 kada aldaw. Inkeddeng met laeng iti kumprontasyon ti oras a panagrugi ti trabaho ken panangited ti libre a pangngaldaw. Pinaritan met laeng dagiti mannalon ti panagpainom ti arak ti nagpatrabaho iti tunggal malem, ta maysa daytoy a pagtataudan ti riribok iti uneg ti baryo. Iti met dua pay a baryo, nangisayangkat dagiti nakurapay a mannalon ti maysa a kampanya tapno supiaten ti plano a panagpalawa ti daga dagiti baknang a mannalon. Panagitakder ti KRB Agtultuloy a mapalpalawa dagiti organo ti bileg pulitikal iti rehiyon. Idi 2020, ngimmato ti 25% ti bilang dagiti naitakder a Komite a Rebolusyonaryo iti Baryo (KRB). Iti maysa a baryo, 100 mannalon, agtutubo, ken akintengnga a pwersa ti nagurnong tapno itaker ti KRB iti klas- ter da. Insigurado ti sangay ti Partido iti lokalidad ti panagatendar ti masa numampay ababa laeng a panawen ti panagimbitar. Insayangkat ti miting ti panangitaker kalpasan a pimmanaw dagiti soldado a nangirussuat ti nakapokus nga operasyon kombat iti nasao a klaster. Nabayagen dagiti a mannalon a mangitakder ti bukod da a gubyerno iti baryo ngem ita laengen a naaddaan da ti gundaway tapno ipatungpal daytoy. Nangbotos dagiti delegado kadagiti opisyal ti KRB ken binukel da ti maysa a tawen a programa ti KRB. Nainayon a natungtong ti panagpasampa iti NPA. plano Adda pay dua a KRB a nagsaruno a naitakder kadagiti asideg a klaster dagiti barangay. Dagit opensiba militar Inrussuat ti Bagong Hukbong Bayan (BHB) iti Cagayan Valley ti 20 armado nga aksyon laban iti pasista a tropa ti kabusor idi napalabas a tawen. Mapattapatta a 55 wenno kabatog ti dua a platun ti nadangran iti kabusor. Kaudian kadagitoy nga aksyon ti panagpabettak ti eksplosibo ti BHB- iti agop-operasyon East Cagayan a yunit ti 77th IB idiay Mabuno, Gattaran, Cagayan. Innem ti napasag a kabusor iti opensiba, iti aldaw mismo ti maika-52 nga anibersaryo ti Partido Komunista ti Pilipinas. Segun iti ulat ti kumand ti BHB iti rehiyon, dimmakkel ti kabuklan a pwersa ti BHB ti 45%-55% iti intero a tawen 2020. Kinontra ti BHB ti "panagsuko" kano dagiti kameng ken tagasuporta ti BHB iti rehiyon. Karaman ditoy ti maudi a grupo dagiti simmuko iti Zinundungan Valley, Rizal, Cagayan idi Enero 28. Kinuna ti BHB, isuda ket sibilyan a mannalon a napilit ken nabutbuteng. Inyulat ti rehiyon a dimmakkel ti 15% iti bilang dagiti baro a kameng ti Partido. Nangisayangkat da kadagiti rebolusyonaryo a panagadal manipud iti Abante a Kurso, Intermedya a Kurso ken dagiti grupo ti Batayan a Kurso ti Partido iti intero a tawen. Daytoy nga artikulo ket naadaw iti Baringkuas-Oktubre-Disyembre 2020 nga isyu, rebolusyonaryo a pangmasa a pagiwarnak ti rehiyon ti Amianan-Daya a Luzon. 4
Panagpursige ti BHB iti sango ti naranggas a panagturay ti AFP iti Southern Tagalog Tuluy-tuloy ti panagisaknap ti ranggas ti 2nd ID idiay Southern Tagalog (ST) iti panagrugi ti 2021. Saan a bumaba iti 25 nga ili iti lima a prubinsya ti saklaw ita dagiti nakapokus nga operasyon militar ken dagiti operasyon a Retooled Community Support Program (RCSP). Maysa ti ST iti walo a rehiyon a prayoridad ti rehimen iti kontra-insurhensya a gyera daytoy. Mairusrussuat dagiti kamapanya iti panangidaulo ni Gen. a militar Antonio Parlade, Jr., mangidadaulo iti anti-komunista a troll ken hepe ti Southern Luzon Command ti Armed Forces of the Philippines. Daytoy ket iti tengnga ti idadalapus ti pandemya ken dagiti bagyo a nangdidigra iti rehiyon idi maudi a kwarto ti tawen. iti abagatan a paset ti Occidental ken lima iti Oriental ti sawsawaren ti 203rd IBde manipud pay idi 2019. Kadagitoy a lugar ket napinget a lablabanan dagiti mannalon ken nailian a minorya dagiti makadadael a proyekto a minas, dam ken peke a programa iti panangaywan iti aglawlaw a mangdadael iti aglawlaw ken mangpapanaw kadakuada. Iti Mindoro, lima nga ili ti pamutbuteng iti panggep a pakapsuten ti panaglaban ti umili iti lugar. Idi Enero, nagnayon ti brigada ti dua a kanyon a 105mm idiay Bansud, Oriental Mindoro. Nangted met laeng buteng kadagiti residente ti panagpatayab ti helikopter kadagiti ili ti Rizal, San Jose, Bongabong ken Mansalay idi bisperas ti paskua. Nagdisso daytoy idiay Mantay, Barangay Monte Claro, San Jose no sadinno a nakakampo ti pwersa ti RCSP. Us-usaren ti 203rd IBde Innem met nga ili idiay Quezon ti op-operasyonen ti 1,900 tropa ti 201st IBde, karaman dagiti ti 1st IB, 59th IB, 80th IB, 85th IB, 22nd DRC ken dagiti pulis. Dakkel a basol dagitoy a tropa ti nayon pay a panangparigat ti panangraut kadagiti komunidad iti panawen a kalkalpas ti panangdidigra ti nagsasaruno a bagyo. Linappedan da a maipadanon ti tulong manipud iti BHB. ti baro a kampo ti 80th IB iti Barangay Puray, Rodriguez, Rizal bayat nga agtultuloy dagiti operasyon a kombat ken RCSP idiay Antipolo, Rodriguez ken Tanay. Kadagiti nasulinek a baryo nga okupado dagiti RCSP, laplapdan dagiti soldado ti panagserrek ti taraon ken dadduma pay a kasapulan dagiti residente. Nangitakder met Iti Palawan, awan-sarday ti FMO ken kampanya a panagpasuko ti 3rd Marine Brigade. Rarauten ti saan- a-kumurang iti 600 nga elemento ti Marines ti Roxas, Taytay, Brooke's Point, Rizal, Bataraza ken Puerto Princesa City. Al-allilawen da babaen kadagiti gunguna ti siasinoman a mayat a "sumuko ken makitinnulong" iti AFP laban iti BHB ken ti bukod da a kakailian. Karaman kadagiti nakaam-ames a krimen ti 2nd ID a labsing kadagiti linteg ti gubat ket ti panangpapatay kada Eugenia Magpantay ken Agaton iti Baras 5, Topacio, ti masaker panangpatay iti lider mannalon a ni Armando Buisan, ken iti awanan- gaway a lumaban a ni Mario Caraig. Iti bangir ti todo atake iti rehiyon, nakabukel ti NPA ditoy kadagiti baro a larangan gerilya ken nasublian dagiti dati nga erya. Naaramid dagiti iti kinakasapulan a reorganisasyon larangan gerilya tapno maaddaan ti nalawlawa a pagmaniobraan bayat a sangsangoen ken rimrimbawan ti nasaknap nga operasyon a kombat ken panagbombomba ti AFP. Segun ken Armando Cienfuego, tagapagsarita ti BHB iti rehiyon, daytoy ket gapu ta "nalawag iti umili a Pilipino no sino ti pudno a terorista iti pagilian ti rehimen nga US-Duterte ken ti AFP- PNP nga awan pilpilien a panawen tapno agisaknap ti panangparigat ken ranggas iti pagilian." Panaglagip iti masaker iti Mendiola NAGMARTSA a nagturong iti Mendiola iti sango ti Malacañang ti saan a bumaba iti 500 nga aktibista idi Enero 22 kas pananglagip iti maika-34 a tawen ti panagmasaker dagiti pwersa ti pulis iti 13 nga agprotprotesta a mannalon. Aginggana itatta, awan pay ti nagun-od a hustisya dagiti pamilya da. Imbes, kinmaro pay ti panagrigrigat ken panagranggas iti sektor. Idi 2020 laeng, 59 a mannalon ti napapanatay. Nangirussuat met ti kapada na a panagtignay dagiti mannalon idiay Laguna, Cebu ken Negros Occidental. Iti Quezon, linagip met dagiti mannalon ti maika-40 tawen ti Guinayangan Masaker idi Pebrero 1. Iti daytoy a masaker iti kapada nga aldaw idi 1981, dua ti natay idi napaputokan ti 6,000 a mannalon a nagmartsa. Iti Panay, naitakder ti Defend Panay Network idi Enero 29, maysa bulan kalpasan ti naulpit a panagmasaker iti siyam a lider-Tumandok idiay Tapaz, Capiz. 5
ITI SARITA ABABA A Maika-79 iti 98 a pagilian ti ranggo ti Pilipinas maysa iti uppat a bakuna a pinadur-as dagiti siyentista idiay Cuba nga iti listaan dagiti pagilian nga addaan ti NASAYAAT A PANANGTAMING iti pandemya ti Covid-19. Umun-una adda iti maikadua a tukaden ti testing. Plano a paaduen ti aramiden daytoy katinnulong ti Iran. iti listaan ti New Zealand ken Vietnam, bayat nga adda iti murdong ti Mexico ken Brazil. Tallo kadagiti maumun-una a pagilian ket adda iti Asia. dagiti mangmangged a naawanan ti trabaho iti Pilipinas iti agtapus ti tawen, no gupgupen ti kabuklan a naawanan Nagalaan: Lowly Institute, 2021 ti trabaho (3.81 milyon) ken naikkat iti survey a puersa ti pigsa't tegged (1.98 milyon). wenno abereyds a Nagalaan: Ibon Foundation, Disyembre 2020 ti gatangen t rehimen a Duterte kasukat dagiti Huey a helicopter ti gastoen para ditoy. tunggal aldaw ti balor ti panagbagsak ti kabuklan a konsumo bunga ti kinaawan ti pastrek ken trabaho ti mayorya ti umili. Dimmanon iti ti naawanan ti sueldo ken pastrek dagiti mangmangged a Pilipino. Nagalaan: National Economic and Development Agency, Enero, 2021 No urnongen ti pastrek a $3 trilyon ti 10 a bilyonaryo iti baet ti Marso ken Disyembre 2020, kabaelan daytoy a MABA- KUNAAN ti AMIN a tao iti lubong. Nagalaan: The Inequality Virus, Oxlam, Enero 2021 botos pabor-laban - awan botos iti 50 tawen traktora ti nagluganan dagiti mannalon iti tukad ti komite tapno baliwan ti 1987 a Konstitusyon. nga anibersaryo ti Diliman Commune wenno ti 9-aldaw a panang- barikada dagiti estudyante ti University of the Philippines iti Diliman manipud Pebrero 1 aginggana 9, 1971. iti martsa a sumrek ti New Delhi, kabisera ti India, tapno irupir ti panangibasura kadagiti reporma iti agrikultura a mangderegularisa iti sektor. 6
Nayon a sueldo, dagus a kasapulan dagiti mangmangged Subsidyo iti agtartaraken ti baboy ken konsyumer Saan a makaanay ti tukad ti sueldo ti kaaduan a mangmangged iti kinapartak ti panagngato ti presyo dagiti basaran a kasapulan. Sipud pay idi napalabas a tawen, timmayok ti presyo ti makan agingga 77% (karne) itatta nga Enero. Pinapartak na daytoy ti tantos ti implasyon nga agturong ti 3.5% idi Disyembre, kangatuan iti naglabas a 21 a bulan. Bunga daytoy, nagsuwek ti pudno a balor ti sueldo iti agarup 20%. Iti Metro Manila, kaspangarigan, ti 537 minimum nga inaldaw a sueldo ket addaan laeng pudno a balor a P434, uman-anay laeng tapno makagatang ti maysa kilo a baboy. Iti sango daytoy, agbalbalin a kasapulan unay a maipangato ti sueldo dagiti mangmangged. Mapatta-patta nga adda laeng iti abereyds a 346 ti minimum a sueldo iti intero a pagilian. Adayo unay daytoy iti makabiag a sueldo a 1,057 tunggal aldaw para iti maysa a pamilya nga addaan lima a miembro. Adayo nga agkurkurang daytoy tapno gastuan ti makan, kagiddan dagiti mabayadan iti kuryente ken danum, abang ken gasto iti edukasyon. No maiyarig kadagiti mangmangged iti serbisyo, mas industriya ken nababbaba pay ti maaw-awat dagiti mangmangged iti agrikultura. Dadakkel met laeng ti nagdudumaan dagiti sueldo iti tunggal rehiyon ken prubinsya nangruna kalpasan a maipatungpal ti iskema ti 2-tukad a panangtangdan. Imbes a sangoen a dagus, inikkan pay ti rehimen ti wayawaya, babaen iti maysa a pammilin ti ahensya ti panagtegged, a kissayan dagiti kapitalista ti sueldo dagiti mangmangged da gapu iti pandemya. Nababbaba met laeng ti sueldo nga it-ited dagiti kapitalista kadagiti mangmangged a nakapauneg kadagiti sistema a work- from-home. Iti patta-patta ti National Economic and Development Authority, nagsuek iti abereyds a 23,000 ti kita ti tunggal mangmangged gapu iti dagus a panagkissay iti sueldo, pilit a panagpabakasyon ken kinaawan dagiti panggedan iti napalabas a tawen. iti reaksyunaryo a Kongreso ti National Minimum Wage Bill ti Makabayan block a mangidurduron para iti 750 a Idi pay 2018 nga intantan nailian a minimum a sueldo. Singasing met laeng ti nasao a gakat nga ikkaten dagiti Regional Wage Board nga us- usaren dagiti kapitalista tapno ikeddeng ti nababbaba a sueldo kadagiti rehiyon. dagiti mangmangged ken dagiti progresibo 10,000 a a kongresista nga ikkan ti tulong dagiti mangmangged a naawanan trabaho gapu iti lockdown. Kidkiddawen met Segun iti panagsukisok ti Ibon Rodrigo Duterte Foundation, ti kaimutan iti amin a naglabas a presidente ti Pilipinas iti no maipaggep iti panangipangato ti sueldo. Iti uneg ti rehimen na, dua a daras laeng a naipangato ti sueldo iti nailian a sentro, umuna idi 2017 ken maudin idi 2018. Iti abereyds, nangipatungpal ti reaksyunaryo nga estado manipud idi panawen ti rehimen ni Corazon Aquino ti nayon a sueldo kada 13 bulan. Iti babaen ni Duterte, 29 bulanen nga pulos awan p a n a n g i p a - ngato ti sueldo para iti mangmangged iti NCR. Iti kabuklan, ti bassit ngimmatuan ti sueldo (9.4%) iti sidong ni nu Duterte iti maiyarig abereyds a n g i m m a t u a n (24%) daytoy iti sidong dagiti naglabas a rehimen. ni laeng KIDKIDDAWEN Ti Kilusang Mag- bubukid ng Pilipinas (KMP) idi Pebrero 1 nga ibaba ti presyo ti karne ti baboy iti tukad daytoy idi 2019 sakbay a dumalapus ti African Swine Fever (ASF). Daytoy ket kalpasan a dumanon iti 400 ti presyo ti liempo ken 370 met iti kasim. Kinuna da, mabalin nga ibaba ti presyo no maikkan ti tulong iti produksyon ken ayuda dagiti agtartaraken ti baboy. Iti partikular, kiddaw ti KMP a mangted ti 15,000 subsidyo para kadagiti agtartaraken ti baboy ken agay-aywan ti manok, ken 10,000 met a tulong para kadagiti konsyumer. Inrupir da a tulong, ken saan a pautang ti magsalbar iti umili manipud iti panagngato ti presyo ti baboy. Inrupir met daytoy a kasapulan ti epektibo a panakibiang ti estado iti panaggatang ken panangilako ti karne tapno maikkat ti monopolyo a panagpresyo ken panaggundaway dagiti dadakkel a trader ken kartel. Itaktakderan da a saan nga importasyon ti solusyon iti nangato a presyo ti karne ti baboy, manok at ken dadduma pay nga isu ita ti idurduron ti rehimen. Iti pareho nga aldaw pinirmaan ket Rodrigo ni -Duterte ti maysa a pammilin a nangikeddeng ti "price ceiling" wenno maksimum a 270/kilo iti presyo ti luppo ti baboy ken liempo iti 300 ken iti 160 manok. Mairugi a maipatungpal daytoy no Pebrero 8. 7
Rinibu a mangmangged, maikkat itatta nga umuna a kwarto Rinibu a mangmangged a Pilipino ti manamnama a maawanan ti panggedan itatta a Pebrero-Marso kalpasan nga agideklara ti tallo a kumpanya ti plano nga agkissay ti empleyado wenno agserra gapu iti panakalugi. Idi Pebrero 2, inpakaammo ti ikkaten na Philippine Airlines nga ti 2,300 a mangmangged gapu ti panagsuek ti bilang dagiti agbibyahe iti uneg ken ruar ti pagilian. Mapatta- patta a 30% daytoy ti kabuklan a pigsa't tegged ti kumpanya. Iti patta-patta ti 400 bilyon rehimen, napukawan ti idi 2020 ti industriya ti transportasyon ken turismo iti napalabas a tawen. Sakbay na, inpakaammo met ti Makati Shangri-la Hotel ti temporario a panagserra agrugi no Pebrero 1. Saan pay nga inpablaak ti kumpanya no mano a mangmangged ti ikkaten na. Agserra met ti pabrika ti Nissan Motors (agmanmanupaktura ti lugan) idiay Laguna maiyannurot kadagiti plano daytoy a kissayan ti sangalubongan a produksyon idi pay 2019. Siguden a nababa ti panagkasapulan kadagiti kotse sakbay pay ti pandemya, ken karo pay daytoy a nagsuek idi napalabas a tawen. Nayon dagitoy a mangmangged ti mapatta-patta a 5.79 milyon a Pilipino a naawanan ti panggedan gapu ti lockdown idi 2020. Limmipit ti ekonomya ti pagilian ti 9.5% iti intero a 2020 gapu ditoy. Kakaruan daytoy a panagsuek manipud 1946 wenno kalpasan ti Maikadua a Gubat Sangalubongan. kadagiti restriksyon Iti bangir ti rigat a sagsagrapen dagiti naawanan panggedan, awan ti programa ti rehimen tapno maikkan da ti tulong. Awan ti namnamaen da a subsidyo gaputa inbasura ti rehimen ti gakat ti Department of Labor and Employment a mangilatang ti nagbassit a P20 bilyon a minimum a subsidyo para kadakuada iti nailian a badyet. Dagiti mangmangged ti Magnolia, nagpiket NAGPIKET dagiti mangmangged ti Magnolia iti sangoanan ti pabrika da iti General Trias, Cavite idi Enero 28 tapno kiddawen ti nayon a sueldo ken mas makatao a kundisyon iti tengnga ti iti panggedan pandemya. Kiddaw laeng collective a bargaining agreement iti baet ti maneydsment ken ti unyon da. Linaon daytoy ti panangted ti kumpanya kadagiti benepisyo, backpay para iti tallo a tawen ken bonus dagiti mangmangged. Ti Magnolia, maysa a kumpanya ti San Miguel Corporation, ket agmanmanupaktura kadagiti produkto a gatas (butter, cheese, ken ice cream). Idiay da met ti mabigbig City, nagirussuat ti 3-aldaw a silent protest (naulimek a protesta) dagiti mangmangged ti Coca- cola idi Pebrero 3 tapno irupir iti maneydsment ti panagregularisa iti 86 a mangmangged daytoy. Mandaue Panagdengngeg iti Korte Suprema kontra iti ATL, narugian Nagrugi idi Pebrero 2 ti panagdengngeg iti Korte Suprema kontra iti Anti- Terrorism Law wenno ATL. Pito nga abugado a mangibagbagi iti 37 a petisyon ti simmango ditoy. Iti ruar ti korte, mapatta-patta a 500 ti naurnong tapno suportaran ida. Tapno nalaklaka ti panagdengngeg, inmandar ti korte idi napalabas a tawen a pagkukuyogen ti 37 petisyon. Kas panangsurot, naurnos iti innem a klaster dagiti probisyon a kunkontraen dagiti nagpetisyon. innem a klaster iti dagiti sumaganad: 1) panangikeddeng lehitimo a basaran dagiti nga adda naipila a petisyon iti Korte Suprema; 2) panangkarit a konstitusyunal ti linteg, partikular ti nakaro a saan a nalawag wenno nadlawa unay a kaipapanan ti "terorismo;" 3) panangpaneknek a saan a konstitusyunal dagiti bileg a naited Nakapauneg iti nabukel nga Anti-Terrorism Council; 4) panangkontra iti kaipapanan ket pannakadusa dagiti agpangpangta a mangiyaramid ti terorismo gaputa saan a maiyannurot kadagiti linteg a mangiparit a madusa dagiti kaso a saan pay a kriminal idi naiyaramid; 5) panangkontra iti panangpaatiddog ti detensyon gaputa maikontra iti konstitusyon, lokal a linteg ken sangalubongan nga annuroten; ken 6) panangkontra iti pannakaikkat ti probisyon para a panangited ti danyos kadagiti biktima ti tortyur ken dadduma a kapada na a panaglabsing kadagiti naikeddeng a proseso. Iti umuna nga aldaw ti panagdengngeg, limmatak ti saludsod no husto kadi nga iti Korte Suprema a naisampa ti kaso nga awan pay aktual a kaso a naisampa mainaig ditoy. Kas sungbat, inbaga dagiti nagpetisyon ti ginasut-gasut a kaso ti red- tagging ken ti kakuyog na a panangliplipit ken pammapatay. Iti agsapa iti dayta nga aldaw, naisampa iti Korte Suprema ti kaso ti dua nga Aeta tapno dawaten ti pannakaisar- deng pay ti pannakaipatungpal ti nasao a linteg (TRO wenno temporary restraining order). Ti dua a nainsigudan nga umili ket immuna a natiliw, naparigat, ken napilaan ti parbo a kaso iti uneg ti ATL. Inlanad a nasayaat dagiti abugado dagiti argumento. Naikeddeng a maituloy ti panagdengngeg no Pebrero 9. kangrunaan nga 8
5 a mannalon, pinatay dagiti ahente ti estado Lima a mannalon a mangilablaban iti karbengan da iti daga ti pinatay dagiti elemento ti estado iti napalabas a dua a lawas. kadakuada ni Antonio Arellano, dadaulo ti Paghiliusa sa idiay Binabono, maysa Mangunguma kadagiti nagpetisyon kontra iti Anti- Terrorism Law (ATL). Pinatay da isuna iti Barangay Jonob-jonob, Escalante City, Negros Occidental kagiddan ti umuna nga aldaw ti panagdengngeg ti kaso iti Korte Suprema idi Pebrero 2. Kaalyado nga organisasyon ti Paghiliusa ti National Federation of Sugar Workers, maysa kadagiti masansan nga i-red tag ti militar idiay Negros. Maysa Natay met ti mannalon a ni Rommy Torres, maysa kadagiti lumablaban iti panagagaw ti daga ti pamilya Villar idiay Norzagaray, Bulacan. Isuna ket nadukot idi Pebrero 3 iti Barangay San Mateo iti nasao nga ili ngem iti Laguna a nasarakan ti bangkay na idi Pebrero 5. Idi Enero 21, pinaltogan ken iti napapatay ni Vernel Mondreal nagbeddengan ti Barangay Salvacion ken Igdalaquit idiay Sibalom, Antique. Tagakoordina ni Mondreal ti Igpanolong Human Rights Desk. Iti Sorsogon, pinatay dagiti pulis ken soldado ti 31st IB ni Michael Bagasala idiay San Antonio, Barcelona idi Enero 24. Adda pakailasinan a natortyur ti bangkay na. Segun kadagiti saksi, tinortyur ti militar ni Bagasala sakbay a pinapatay da. Pinatay met laeng dagiti pulis ni Noel Degamon, Jr. idi Enero 29 iti Barangay Luna, Surigao City. Agpada a sigud a Nalabbaga a mannakigubat a nagsurender ngem saan a nagpausar iti militar da Bagasala ken Degamon. Iligal a panagtiliw. Saan a nainkalintegan a natiliw dagiti mannalon a da Virgilio dela Cruz, Jerry Ramos ken Herminio Ramos idiay Barangay Villaflor, Cauayan, Isabela idi Enero 23. Namulaan ti edidensya ti balay da tapno maaddaan basaran ti panagtiliw kadakuada. Isuda ket mapabpabasol a kameng ti BHB. Iti rehiyon ti Caraga, nagsasaruno ti iligal a panag-aresto idi Pebrero 6 kadagiti lider-masa a da Gina Tutor ti Gabriela, Greco Regala ti Pamalakaya- Agusan del Norte ken Isaias Ginorga ti Piston. Panagpuor. Pinuoran dagiti maton ti pamilya a Yulo ti dua a balay dagiti mannalon idi Enero 23 idiay Buntog, Barangay Canlubang, Calamba, Laguna. Kalpasan ti tallo nga aldaw, nagsubli dagiti maton ken binugbog da ti innem a mannalon. Pinangtaan da met laeng a patayen dagiti residente ti sityo no agtultuloy da a lumaban iti plano a pannakasukat ti usar ti daga. Panagliplipit. Rinaut ken rinikisa ti 60 elemento ti 2nd IB dagiti balay dagiti residente ti Barangay Madao, Uson, Masbate idi Pebrero 1. Malaksid iti pamutbuteng, tinakawan met laeng dagiti soldado ti pamilya ni Enrique Tumampil, lider ti Kilusang Magbubukid ti Masbate. Myanmar, nagsubli iti turay militar (Mandamiento iti panagrikisa) search warrant kontra iti 2 aktibista, naikkat ti bileg na NAGKUDETA TI MILITAR ti Myanmar (dati a Burma) idi Pebrero 1 tapno papanawen iti puesto dagiti nabutosan nga opisyal ti pagilian. Inaresto ken inbalud ti Tatmadaw, awag iti armado a puersa ditoy, ni Aung San Suu Kyi, ti mabigbig a lider ti sibilyan a burukrasya ken dadduma pay a nangangato nga opisyal. Naikeddeng ti panaglukat ti baro a nabotosan a parlyamento iti daytoy nga aldaw. Inrason ti Tatmadaw ti awanan basaran a pammabasol a naaddaan ti nasaknap a panagsaur iti eleksyon no sadinno nga inlampaso ti partido ni Suu Kyi ti prente a partido ti militar. Kinontra dagitoy a pammabasol dagiti independyente a nakasaksi ken ti komisyon iti eleksyon ti pagilian. Iti daytoy a kudeta, napaneknekan manen ti nairut a kontrol ti militar iti estado ti Myanmar a saan a narimbawan ni Suu Kyi. Nairut a kinundenar ti United Nations ken adu a pagilian ti kudeta. Iti uneg ti Myanmar, adda sumagmamano a protesta nga insayangkat dagiti sumupsuporta kenni Suu Kyi. INDEKLARA ti maysa a hues iti Mandaluyong City a "saan a balido" ti search warrant a naaramat tapno rikisaen ti pagnanaedan dagiti aktibista a da Lady Ann Salem ken Rodrigo Esparago idi Disyembre 10, 2020. Indeklara met laeng ti husgado a saan a maaramat nga ebidensya dagiti "nasamsam" a paltog ken eksplosibo manipud kadakuada. Iti kasta, awan maikaso ti Philippine National Police kontra iti dua. Napateg a balligi daytoy ti amin nga inaresto babaen ti panagusar kadagiti depektibo a search warrant ken napilaan kadagiti parparbo a kaso. Ti saan a balido a search warrant ket inruar ni Judge Cecilyn Burgos-Villavert ti Quezon City, ti maawagan a "reyna ti pab- rika dagiti warrant." Da Salem ken Esparago ket karaman iti pito nga aktibista nga iligal a naaresto iti aldaw ti panaglagip ti Aldaw ti Karbengan- tao a naawagan a Human Rights Day 7. Dagiti dadduma pay ket da Dennise Velasco; Mark Ryan Cruz, Romina Raiselle Astudillo, Jaymie Gregorio ken Joel Demate. Ni Salem ket istap ti online a pagiwarnak a Manila Today bayat a dagiti innem ket aktibista a mangitantandudo iti karbengan dagiti mangmangged. 9
Ania ti manamnama iti baro a presidente ti US? Nagsukat ti hepe ti estado ti imperyalista nga US idi Enero 20. Nagsapata ni Jospeh Biden kas maika-46 a presidente ti US ken ni Kamala Harris kas bise-presidente na iti tengnga ti dumaldalapus a krisis iti ekonomya, pulitika ken salun-at ti pagilian. Kas kadagiti imun-una kenkuana, itantandudo ni Biden ti "panangidaulo ti US iti intero a lubong" nga awan sabali no saan a ti imperyalista a hegemonya daytoy iti sangalubongan. Nupay kasta, sumangsango isuna iti dumakdakkel a karit ti multipolar a lubong no sadino a pumigpigsa ti Russia ken China kas dagiti karibal na nga imperyalista a sentro, nayon kadagiti siguden a kapitalista a kumpetisyon iti Europe. Sumangsango met laeng ni Biden iti umir-irteng a panaglaban dagiti mangmangged nga Amerikano nga aktibo a mangiruprupir kadagiti karbengan da iti ekonomya ken pulitika. Napigsa ti presyur kenkuana nga ipatungpal dagiti kari na ken denggen ti arungaing para iti trabaho, nayon a sueldo, nasaysayaat a kondisyon iti panggedan ken serbisyo a para iti gimong, kasta met ti hustisya a nakabasar iti nagbasolan ken panagsardeng ti rasismo, awan pannakaawat, kinaulpit ti pulis ken militarisasyon ti institusyon daytoy. Sino ni Joseph Biden? Ni Joseph Biden, 76, ket beterano iti pulitika a kameng ti Democratic Party ti US. Damo a nagpanggep a tumaray iti kina-presidente idi 1988 ngem napilitan nga immatras kalpasan a napaneknekan a saan a pudno dagiti ipanpanakkel na a detalye iti biag na. Timmaray, nangabak ken nagserbi a bise-presidente ni Barack Obama manipud 2009 agingga 2017. Sakbay daytoy, isuna ket senador ti estado (kabatog ti rehiyon) ti Delaware manipud 1973 agingga 2009. Nalatak ni Biden iti takder na a "maka-Kannawan" iti uneg ti partido na. Isuna ti kangrunaan ken kapingetan a Democrat a mangitantandudo ti gyera a panangraut ti US iti Afghanistan ken Iraq idi idadauloan na ti komite ti relasyon iti sabali a pagilian iti Senado. Iti kamaudianan na ket inyatras na ti suporta na kadagitoy a gyera, ngem saan met a simmuporta iti kiddaw a pagawiden dagiti tropa nga Amerikano. ti "rekonstruksyon" iti Iraq iti uneg ti administrasyon ni Obama. Sinuportaran na ti gyera a panangraut daytoy iti Libya ken ti panangarmas kadagiti rebelde a grupo a kontra- Assad idiay Syria. Inwanwan na Adda rekord na ti rasismo kas senador ti Delaware nga aktibo a kimmontra linteg kadagiti polisiya para iti integrasyon dagiti Nangisit (Itim) ken Puraw (puti) nga estudyante idi dekada 1970. iti panagbalin a Dagiti pakauna nga addang Kadagiti umuna nga aldaw na kas presidente, pinirmaan ni Biden ti 30 a pammilin tapno baliktaden dagiti nakaro a pagannurotan a pasista, kontra-migrante ken pabor kadagiti gagayyem a kapitalista ti sinaruno na a presidente a ni Donald Trump. Karaman ditoy ti panangpasardeng ti konstruksyon ti pader iti nagbeddengan ti US ken Mexico ken panangibasura iti patakaran a mangparit iti panagserrek ti umili manipud iti sumagmamano a pagilian a Muslim. Nagibaba met laeng ti nair-irut nga annuroten kontra- Covid-19 ken intuloy na ti panangited ti tulong kadagiti marigrigat nga Amerikano, kas ti damo nga inaramid ni Trump. Adda dagiti bilin na kasilpo iti panangsango iti panagbalbaliw ti klima ken pinagbalin na a kangrunaan a patakaran ti pagilian. Nupay kasta, makita ti kakurangan dagiti pammilin, kas ti panangsuspinde naan-anay a laeng ken saan a napakawan ti utang dagiti estudyante. Sinuspinde na ti panagited kadagiti baro a permit ti panagminas ti lana, ngem tuloy latta ti operasyon dagiti 10,000 a dati a napalubosan a kumpanya. Annuroten iti sabali a pagilian Itantandudo ni Biden ti kaadda ti militar ti US idiay South China Sea kas direkta a panangsango iti ekspansyunista a panggep ti China. Dagiti opisyal a dinutokan na para iti relasyon iti sabali a pagilian, komersyo ken paniktik ket mabigbig iti kina- agresibo iti pannakilangen iti China. Kadagiti inisyal a pablaak dagitoy nga opisyal, lallalo nga agbalin nga agresibo ti administrasyon ni Biden iti panakibiang iti Syria, Iran, ken Turkey iti nagan ti "panagbalbaliw ti rehimen." Awan met laeng pagbaliwan iti panakilangen na daytoy iti Israel ken saan na nga iyalis ti embahada ti US nga adda iti teritoryo nga iligal na a sinakop iti Jerusalem. Agtultuloy met laeng daytoy a "kontra" iti Cuba, Venezuela ken North Korea. Dagitoy a patakaran ket saan a baro ken panangituloy laeng kadagiti patakaran nga umuna nga intandudo ni Biden kas bise-presidente ti administrasyon nga Obama. 10


Libre iti panag-usar ti am-amin nga biblioteka para iti publiko. Agbirok ito maysa ken appan agbisita. Kasangsangpet ditoy BC? Ada idjay biblioteka dagiti kasapulam Anya iti maaramid ko ijay biblioteka? Iti biblioteka iti BC, mabalin nga: Adda 'ti tumulong kenyak idiay biblioteka? Bumulod iti libro, magasin, pelikula, ken musika nga Ingles ken agsasabali nga lengguahe; Dagijay daduma nga biblioteka agpabulod iti "activity kit", teleskopio, ay-ayam iti video, ken agsasabali nga makapainteres a banag. W E N ! Tumulong dagijay agtrabaho iti biblioteka nga agbirok iti kasapulam idjay bioblioteka ken iti komunidad. Dagijay agtrabaho iti dadduma nga bioblioteka ket amu da ag-sao 'ti agsasabali nga lengguahe. Agbasa iti diyaryo ken magasin nga naiprinta ken digital a pormat. Ag-usar iti computer, WIFI, ken agkopia iti dokumento Mabalinak nga agsali 'ti panagtipon, klase, ken programa iti biblioteka? Sumali iti programa ken ag-ala iti klaseiti online nu iti personal. Ag-usar iti pammataudan iti online, libro nga electronic (ebooks), ken audiobook. W E N ! Ado 'ti agsasabali nga programa ken klase nga personal nu iti online, kasla: • Tulong para panagtaeng • Tungtungan iti Ingles, computer, ken agsasabali Apan agbisita ti biblioteka para ag-inanna, makikinita ti gagayem, ag-basa, ag-adal nu ag- trabaho Agpapada amin nga biblioteka iti BC? Agsasabali dagiti biblioteka para iti publiko. Dadakkel ti dadduma ken babassit ti dadduma. Dagijay dadduma ada iti kwarto para pagbasaan ken adda met iti pag-gatangan ti kape. Agsasabali iti oras ti panaglukat ken panagsara dagiti biblioteka. nga klase Pagbirok iti trabaho ken pag-aramid iti resume • Pag-istorya iti ububbing • Naragsak nga programa ken grupo nga agbabasa para tin-edyer Iti "LIBRARY CHAMPIONS PROJECT"! Dagiti programa iti bioblioteka ket maysa a nasayaat a wagas tapno makaam-ammo kadagiti baro a tattao ken makikonektar iti komunidad. Kasantnok nga usaren iti biblioteka? Duray sino ket mabalin nga ag-bisita ken ag-usar iti biblioteka! Nu kayat mo nga agibulod iti materyales, kasapulam iti library card. Libre 'ti library card! Tapno makaala 'ti library card, mapan iti biblioteka iti siyudad wenno ili yo. Ag-awit iti ID ken pruweba 'ti agdama nga adres. Haan nga kasapulan iti ubbing iti ID. Para iti ad-adu pay nga impormasion kadagiti p biblioteka para iti publiko ditoy BC, mapan ti: [Ilocano]


TI PANNACABALIN TI DIOS Inurnos ni Watson Goodman Libre - Saan Nga Ilaco TI PANNACABALIN TI DIOS Casano ti panangilawlawag ti bassit a parsua iti pannacabalin ti Namarsuatayo wenno iti cabaelanna cadagiti isuamin a banbanag ti awan patinggana a Diostayo? Saan a mabalin nga aramiden a naana- nay, gapu ta ti Dios mannacabalin unay ket naindaclan ken nalawa tapno daytoy bassit a capanunotantayo iti casayaatan a cabaelanna saanna amin a malaon. Ngem ti Dios imparangarangna ti Bagina iti LibroNa, a naananay unay a mangted cadatayo ti nalawa a pannacaipalgak a capanunotan iti pannacabalinna a mangaramid ti ANIAMAN A BANAG a mapa- nunot ti tao a saan a mabalin! Isu ti namarsua iti lubongtayo ken im- bitinna iti law-ang ket sibibitin pay ita iti rinibribun a tawen nga awan nacaicaptanna no di laeng iti pannacabalinNa a mangtengngel. Mingmingantayon ita iti Sao ti Dios maipapan iti panangiparanga- rangna iti awan patinggana a pannacabalinna. - Watson Goodman (1920-2002)
Gapuna cunac cadacayo: Uray aniaman á dawatenyo no agcara- ragcayo patienyo ng~a awatenyon ket marramidto. - Marcos 11:24 Pagayayatam met ni Jehova; ket isu itdennanto kenca dagiti tarigagay ta pusom. Icumitmo ti dalanmo ken Jehova; agtalecca met kencuana, ket isu ibanagnan- to. - Dagiti Salmo 37:4, 5 Ket ti Apo kinunana: No adda coma pammatiyo á cas iti bukel ti mostaza cunaenyo coma itoy sico- moro: Maparutca ket maimulaca iti baybay: ket pagtulnogan- nacayonto. - Lucas 17:6 Ket ti Diosco punnoannanto ti Dagiti paspaset ti Biblia a nailanad ditoy ket naala manipud iti Ti Biblia copyright 1982 nga impablaak ti Philippine Bible Society, 890 United Nations Avenue, Manila, Philippines. Naaramat dagitoy babaen ti panangipalubosda. Published in numerous languages by World Missionary Press as God supplies funds in answer to prayer. If you would like more copies for careful distribution, please write to us in English or visit . World Missionary Press, Inc. P.O. Box 120 New Paris, IN 46553-0120 USA Ilocano POG amin á pacasapsapulanyo, cas mainugot iti kinabacnangna iti dayaw ken Cristo Jesus. - Taga Filipos 4:19 Ayayaten, no ti pusotayo saan- natay á pabasolen, adda panag- talectayo iti Dios; Ket isuamin á dawatentayo, awatentayo ken- cuana; ta salimetmetantayo dagi- ti bilbilinna, ket aramidentayo dagiti banbanag á macaayayo cadagiti matana. - I Juan 3:21, 22 Ni Jesus kinunana kencuana: No adda bassit pannacabalinmo! amin á banag mabalin cadagiti mammati. - Marcos 9:23 12-12