PAGBATAYAN TI EBANGHELIO
PAGBATAYAN TI EBANGHELIO Impablaak ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw Salt Lake City, Utah
Agtagikua iti karbengan © 1991, 1995, 2000 by Intellectual Reserve, Inc. Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 5/95 Pannakaanamongna a maipatarus: 5/95 Pannakaipatarus ti Gospel Principles Ilokano
DAGITI LINAONNA Pakauna ... 1 Ti Panagbiagtayo iti Sidong ti Dios Sakbay a Naipasngaytayo Umuna a Bingay Umuna a Paset Ti Amatayo iti Langit... 8 Maika-2 a Paset Ti Nailangitan a Kaamaantayo ... 11 Maika-3 a Paset Ni Jesucristo, ti Napili a Dadaulo ken Mannubbottayo ... 17 Maika-4 a Paset Wayawaya a Pumili ... 21 Ipapanaw iti Sidong ti Dios Maika-2 a Bingay Maika-5 a Paset Ti Pannakaparsua ... 27 Maika-6 a Paset Ti Pannakatnag da Adan ken Eva ... 31 Pannakisarsarita ti Dios iti Tao Maika-3 a Bingay Maika-7 a Paset Ti Espiritu Santo ... 36 Maika-8 a Paset Panagkararag iti Nailangitan nga Amatayo ... 41 Maika-9 a Paset Dagiti Propeta ti Dios ... 47 Maika-10 a Paset Dagiti Nasantuan a Kasuratan ... 52 Ni Jesucristo a kas Mannubbottayo Maika-4 a Bingay Maika-11 a Paset Ti Biag ni Cristo ... 61 Maika-12 a Paset Ti Pannubbot ... 71 Ti Simbaan ni Jesucristo Maika-5 a Bingay Maika-13 a Paset Ti Kinasaserdote ... 83 Maika-14 a Paset Ti Pakabuklan ti Kinasaserdote ... 89 Maika-15 a Paset Dagiti Naitulag a Tao ti Apo ... 97 Maika-16 a Paset Ti Simbaan ni Jesucristo iti Naglabas a Panawen ... 103 Maika-17 a Paset Ti Simbaan ni Jesucristo iti Agdama ... 111 Ti Ebanghelio ni Jesucristo Maika-6 a Bingay Maika-18 a Paset Pammati ken ni Jesucristo ... 121
D a g i t i L i n a o n n a Maika-19 a Paset Panagbabawi ... 127 Maika-20 a Paset Panagbuniag ... 135 Maika-21 a Paset Ti Sagut ti Espiritu Santo ... 143 Maika-22 a Paset Dagiti Sagut ti Espiritu ... 147 Maika-23 a Paset Ti Sakramento ... 157 Panangan-anay iti Biagtayo Maika-7 a Bingay Maika-24 a Paset Ti Aldaw a Panaginana ... 165 Maika-25 a Paset Panagayuno ... 171 Maika-26 a Paset Sakripisio ... 177 Maika-27 a Paset Trabaho ken Bukod a Pagrebbengan ... 185 Maika-28 a Paset Serbisio ... 193 Maika-29 a Paset Ti Paglintegan ti Salun-at ti Apo ... 200 Maika-30 a Paset Panangngaasi ... 205 Maika-31 a Paset Kinapudno ... 212 Maika-32 a Paset Dagiti Apagkapullo ken Daton ... 216 Maika-33 a Paset Aramid ti Misionario ... 221 Maika-34 a Paset Panangpadur-as Kadagiti Talentotayo ... 227 Maika-35 a Paset Panagtungpal ... 231 Pannakaisalakan ti Kaamaan Maika-8 a Bingay Maika-36 a Paset Mataginayon ti Kaamaan ... 241 Maika-37 a Paset Dagiti Pagrebbengan ti Kaamaan ... 246 Maika-38 a Paset Agnanayon a Kallaysa ... 251 Maika-39 a Paset Ti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw ... 257 Maika-40 a Paset Aramid iti Templo ken Pakasaritaan ti Kaamaan ... 265 Ti Maikadua a Yaay ni Jesucristo Maika-9 a Bingay Maika-41 a Paset Dagiti Pagilasinan iti Maikadua a Yaay ... 275 Maika-42 a Paset Ti Pannakaummong ti Balay ti Israel ... 281 Maika-43 a Paset Ti Maikadua a Yaay ni Jesucristo ... 287 Maika-44 a Paset Ti Millennium ... 292 Biag Kalpasan ti Ipapatay Maika-10 a Bingay Maika-45 a Paset Ti Lubong Dagiti Espiritu Kalpasan ti Naindagaan a Biag ... 299
D a g i t i L i n a o n n a Maika-46 a Paset Ti Maudi a Panangukom ... 304 Maika-47 a Paset Pannakaitan-ok ... 311 Dagiti Pagannurotan ti Pammati ... 317 Dagiti Himno (Nailista dagiti himno babaen ti naisingasing a pakaaramatanda, ngem adu kadagitoy ti mabalin a maaramat iti ad-adu ngem maysa a panggep. Kas pagarigan, kaaduan kadagiti panglukat ken pangrikep a himno ti mabalin a maaramat iti ania man a panggep.) Pangrugi Anian a Tibker Puon ... 324 Bilangem Paraburmo ... 326 Ipamaysatayo ... 328 Makapnek ti Aramid ... 331 Mannubbot ti Israel ... 323 Masapulka Apo, iti Tunggal Darikmat ... 330 Umaykay' Annak t'Apo ... 322 Umaykay' Sasanto ... 320 Umuna a Kararag ni Joseph Smith ... 332 Sakramento Adda Nalangto a Turod ... 342 Adtoy Natay ti Mannubbot ... 334 Agtamedkami, O Apo ... 344 Anian a Ragsakko ... 340 Dios, Ama, Denggem Kararagmi ... 339 Ikantatay Nagan ni Jesus ... 343 Nagindaklanen ti Sirib ken Ayat ... 337 Nayanak a Nanumon' Jesus ... 338 O, Dios, Agnanayon nga Ama ... 336 Pangrikep Adda Kadakay' Koma ti Dios ... 358 Ammok Nabiag ti Mannubbotko ... 356 Intayon Agragsak ... 350
D a g i t i L i n a o n n a Kueem ti Rumbeng ... 352 O Dios, Agyamankami, iti Propeta ... 354 O Amak ... 360 Sawem 'Nia't Pudno ... 349 Ti Espiritu ti Dios ... 346 'Ti Tuktok ti Bantay ... 348 Naipangruna a Topiko Ayat iti Taeng (Kaamaan, Pagtaengan) ... 362 Dayawen Daydi Tao (Joseph Smith) ... 368 Iti Adayo a Patag ti Judea (Paskua) ... 370 Mapanak iti Kayatmo (Mision) ... 364 Nagkararagka Kadi? (Kararag) ... 366 Nagungaren (Semana) ... 373 Nagungar ni Cristo nga Apo Ita (Semana) ... 372 Naulimek a Rabii (Paskua) ... 371 Kankanta Dagiti Ubbing Ammok a Nabiag Amak ... 375 Aramidem Koma't Rumbeng ... 380 Dagiti Balitok a Pinanid ... 381 Idi Nabasak ti Estoria ... 376 Isuronak a Magna iti Lawag ... 382 Kararag ti Kaamaan ... 383 Mangrugi Kaniak ti Panangngaasi ... 379 Nangted ti Apo iti Templo ... 378 O Ama Sadi Langit ... 377 Siak nga Anak ti Dios ... 374 Glosario ... 384 Dagiti Libro a Naagapad ... 393 Indeks ... 395
PAKAUNA Naisurat ti Pagbatayan ti Ebanghelio a kas pangiwanwan iti bukod a panagadal ken kas pagbasaan ti mannursuro. Ngarud, maaramatmo daytoy a pagbasaan iti adu a wagas. Matulongannaka a - Mangbangon iti pannakaammo ken pammaneknekmo iti ebanghelio. • Mangsungbat kadagiti saludsod maipapan iti ebanghelio. • Mangadal kadagiti nasantuan a kasuratan babaen kadagiti topiko. • Mangisagana iti bitla. • Mangisagana kadagiti adalen nga agpaay iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Mangisagana kadagiti adalen nga agpaay kadagiti miting ti Simbaan. Bayat ti panangadalmo iti daytoy a pagbasaan, gun-odem ti Espiritu ti Apo. Padakkelen ti Espiritu Santo ti pannakaawat ken pammaneknekmo ken ni Jesucristo, iti pannubbotna, ken iti pannakaisubli ti ebanghelio. Babaen ti panangadalmo iti daytoy a pagbasaan ken dagiti mayarngi a nasantuan a kasuratan, masarakam dagiti sungbat kadagiti saludsodmo iti biag, makagun-odka iti pammatalged iti panggep ken pategmo, ken marisutmo dagiti bukodmo a pagrigatan. Adu kadagiti pangiwanwan kadagiti mannursuro a nailista iti baba ti napateg pay no aramatem daytoy a pagbasaan a kas pangiwanwan iti bukod a panagadal. Dagiti Pangiturong iti Panangisuro iti Simbaan ken iti Pagtaengan Iti ania man a wagas, mannursuro ti tunggal maysa. Maysa a naindaklan a gundaway ken pagrebbengan ti panagbalin a mannursuro. Kapatgan a banag nga isurom dagiti doktrina ni Cristo a kas naipalgak babaen dagiti nasantuan a kasuratan ken moderno a propeta ken kas impatalged ti Espiritu Santo. Tapno maaramid a nasamay daytoy, nasken a gun-odem ti Espiritu Santo. "Maitedto kadakayo ti Espiritu babaen ti kararag ti pammati," kinuna ti Apo, "ket no diyo maawat ti Espiritu saankayo a mangisuro" (Doktrina ken Katulagan 42:14). Ti Espiritu Santo ti pudno a mannursuro, isu a napateg a mangparnuay iti aglawlaw a pakapagtalinaedan ti Espiritu ti Apo. 1
P a k a u n a Makaaramidka iti adu a banag tapno mayegmo ti Espiritu iti klase wenno pagtaengam. Dagiti sumaganad a singasing ti makatulong kenka nga agbalin a nasaysayaat a mannursuro: Kanayonen ti agkararag para iti nailangitan a pannakaawat ken panangibagnos. Ruamen ti inaldaw a panagadal iti nasantuan a kasuratan. • Paneknekan ti kinapudno ti ebanghelio iti kaamaam ken gagayyemmo. • Bay-an dagiti nasagraduan, makaitag-ay a musika a tumulong a mangipamaysa iti pampanunot ken riknam. Pagtalinaedem nga awanan iti mulit ti bagim, nga agbabawi no kasapulan ken kanayon nga ikagumaanam ti agsayaat. Yebkasmo ti ayatmo kadagiti sabali ken iti Nailangitan nga Amam. • Agpannuray iti turay ti kinasaserdote ken ti bilegna a mammendision. Mainaig kadagitoy a singasing dagiti sumagmamano a sabali pay a wagas tapno makaasideg ken ni Cristo babaen ti panagtalinaed iti Espiritu. Ibilang ti panagayuno. Makaited daytoy iti naespirituan a pigsa ken panagtalek. Sansanen ti sumarungkar iti templo agingga a mabalin. Utoben dagiti katulagan nga inaramidmo, dagiti sinerkam nga ordinansa, ken dagiti ad-adalem a kinapudno ti ebanghelio. Bayat ti yaasidegmo iti Apo, makaawatka ken dagiti sursuruam iti dakdakkel a pannakaawat; makaawatka iti pannakaammo iti kinapudno a ti laeng Espiritu ti makaited. Mariknam ti ayat ti Dios ken dagiti pagsayaatan ti panagtungpal iti ebanghelio, a mangpasantak iti kabaelam a mangisuro. Gun-odem ti nailangitan a pannakaammo ken ti naespirituan a panangibagnos babaen ti naannad a panagadal, nainkararagan a panagsagana, ken nalinteg a panagbiag. Saanka nga iti kaano man agpaspasarak maipapan iti doktrina ti Simbaan. Isurom laeng ti mapaneknekan dagiti nasantuan a kasuratan ken ti Espiritu Santo. Kanayonem ti agbasa ken mangisuro manipud kadagiti nasantuan a kasuratan. Ipalagip kadagiti sursuruam nga aramatenda dagiti nasantuan a kasuratanda iti pagtaengan ken iti klase. No kasapulan, manggun-od iti nayon a kopia dagiti nasantuan a kasuratan tapno makaibasar ti amin kadagitoy. Tulongan dagiti dadduma nga agbalin nga as-asideg ken nataltalek kadagiti nasantuan a kasuratan. Mangted kadagiti nalawag a pagibasaran iti nasantuan a kasuratan ken, 2
P a k a u n a no kasapulan, tumulong a mangbirok kadagitoy. Nasken nga idalan ti adalen a paglilinnawagan dagiti makiraman tapno basaen ken utobenda dagiti nasantuan a kasuratan a bukbukod ken kaduada dagiti kaamaanda iti tunggal aldaw. Yunay-unay a ti pagtaengan ti kangrunaan a lugar a pagadalan iti ebanghelio. Agbalin a nasinged kadagiti pagadawan iti panangisuro iti daytoy a pagbasaan ken, no mabalin, dagiti kasapulan iti biblioteka ti balay a paggigimonganyo. Adda dagiti katulongan a ladawan, musika, kasapulan iti audiovisual, bitla iti sapasap a taripnong, magasin ti Simbaan, ken dadduma pay a pagadawan. Ammuen no aniada ken aramaten ida no guyugoyennaka ti Espiritu a mangaramid iti daytoy. Bayat ti panangisurom, tulongam dagiti dadduma a mangtakuat no kasano ti pannakaaramat dagiti pagbatayan ti ebanghelio iti inaldaw a panagbiag. Pareggeten dagiti panaglilinnawag no kasano a maaringan daytoy a pagbatayan ti panagriknatayo maipapan iti Dios, ti bagbagitayo, dagiti kaamaantayo, ken dagiti kaarrubatayo. Karitem dagiti makiraman nga agbiag a mayanatup kadagiti pagbatayan. Padasem nga iraman ti ad-adu pay a tao no mabalin kadagiti adalen. Maaramidmo daytoy babaen ti panangawis kadakuada a mangbasa iti napigsa, mangsungbat kadagiti saludsod, wenno mangibinglay kadagiti padas, ngem aramiden laeng daytoy no masinunuom a saanda a mapabainan iti daytoy. Mabalin a kayatmo ti mangted iti naisangsangayan a naituding nga aramiden kadagiti kameng ti klase bayat ti panangisaganam kadagiti adalen. Riknaem dagiti kasapulan ken panagrikna dagiti dadduma. Mabalin a kasapulam ti makisao iti nalimed kadagiti tao sakbay ti adalen ket saludsodem no kasano ti panagriknada maipapan iti pannakiraman. Sumagmamano kadagiti tao a sursuruam ti mabalin a makasapul iti naisangsangayan a panangasikaso. Agbalin a managrikna kadagiti adda pagkuranganda iti panagsao, pannakapatanor, pannakipulapol, wenno pakaigidiatan ti tawen; panagdengngeg, panagkita, pammagi, wenno pagrigatan nga agsao; wenno pagkurangan iti panagpampanunot, panagrikna, wenno panagsursuro. Iti sumagmamano a kasasaad, mabalin a kayatmo ti makisao kadagiti kameng ti kaamaan ti tao wenno 3
P a k a u n a kadagiti dadaulo ti Simbaan. No maitutop, makisao a mismo iti tao maipapan iti ania man a naisangsangayan a pakaseknan. Adda ti Espiritu ti Apo no adda ayat ken panagkaykaysa. Kinuna ti Apo. "Ta no sadino ti naguurnongan ti dua wenno tallo gapu iti naganko, addaak idiay iti nagtengngaanda" (Mateo 18:20). No adda ti Espiritu ti Apo, makitam dagiti napateg a pagbanagan. Inkari ti Apo a "tunggal kayo a nasayaat, mangted bungbunga a nasayaat" (Mateo 7:17). Isingasing ti sumaganad a listaan ti sumagmamano kadagiti bunga a pakaragsakam ken dagiti sursuruam: Pannakaammo ken pannakaawat Ti tarigagay nga agsukisok kadagiti agnanayon a kinapudno. Ti tarigagay nga agbiag a mayannatup iti balikas ti Dios. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 1:37-38.) Pammati Ti tarigagay a mamati. Ti tarigagay nga umasideg iti Dios. Ti tarigagay nga agtignay iti pammati. (Kitaen ti Alma 22:16; Doktrina ken Katulagan 11:17; 88:63.) Kararag Ti tarigagay nga agrukbab iti Dios. Ti tarigagay a makisao nga ad-adda kenkuana. Ti tarigagay a mangted iti panagyaman. Ti tarigagay a dumawat iti panangiturong. (Kitaen ti 1 Nephi 15:8; 18:3; Alma 33:1-11; Moroni 10:4-5.) Kinapakumbaba Ti tarigagay a paiturayan iti Apo. Ti tarigagay a mangsapul iti pagayatan ken gloria ti Apo. Ti tarigagay a mangikkat iti kinatangig. (Kitaen ti Juan 6:38; Mosiah 3:19; Alma 34:38; Doktrina ken Katulagan 5:24, 28.) Panagbabawi Ti tarigagay a mangatur iti aniaman a nagbiddutan iti sabali. Ti tarigagay a di mangeddeng. 4
P a k a u n a Ti tarigagay nga agbalbaliw. Ti tarigagay a mangaklon iti saan a pannakaikari. Ti tarigagay nga agaramid iti nasayaat. Ti tarigagay nga agbiag a mayanatup kadagiti doktrina ni Cristo. (Kitaen ti Alma 26:21-22; 34:32-35; 38:14.) Dagiti katulagan Ti tarigagay a manggun-od kadagiti amin a pangisalakan nga ordinansa. Ti tarigagay a mangtungpal ken mangpabaro kadagiti katulagan babaen dagiti ordinansa ti kinasaserdote. Ti tarigagay a manggun-od iti naespirituan a pigsa ken bileg babaen dagiti ordinansa ti kinasaserdote. (Kitaen ti Ezekiel 11:19-20; Doktrina ken Katulagan 84:19-21; 136:4.) Bayat ti yaasidegmo iti Apo, masarakam ti ragsak ken ti pannakatungpal dagiti balikas ni Pablo iti Taga-Efeso 4:13-15: "Agingga iti makagtengtayo amin iti panagmaymaysa ti pammati, ken ti pannakaammo iti Anak ti Dios, iti kasasaad ti tao a nataengan, iti rukod ti kinatayag ti pannakapunno ni Cristo: tapno ditayo agub-ubinganen, nga agallaallatayo ditoy ken idiay, a pailawlaw iti amin nga angin ti sursuro (doktrina), gapu kadagiti salsalamangka dagiti tattao, iti kinasikapda a di madmadlaw, a pangallilaw ti kinaulbod; no di ket sawentayo ti pudno a buyugen ni ayat, ket rumang-aytayo koma kadagiti isu amin ken Cristo, isu nga ulo." 5
TI PANAGBIAGTAYO ITI SIDONG TI DIOS SAKBAY A NAIPASNGAYTAYO U m u n a a B i n g a y
TI AMATAYO ITI LANGIT U m u n a a P a s e t Adda Dios Insurat ni Alma, maysa a propeta iti Libro ni Mormon, "Ipamatmat amin dagiti banag nga adda Dios; wen, uray pay ti daga, ken amin a banag nga adda iti rabawna, wen, ken ti panagpusiposna, wen, ken kasta met amin dagiti planeta nga aggunay iti gagangay a langada ti mangipaneknek nga adda Kangatuan a Namarsua" (Alma 30:44). Mabalintayo ti tumangad iti langit iti rabii ket maaddaan iti kapanunotan iti kayat a sawen ni Alma. Adda riniwriw a bituen ken planeta a naan- anay amin ti urnosda. Saan a paspasarak ti kaaddada sadiay. Maimatangantayo ti aramid ti Dios iti langit ken iti daga. Dagiti adu a nalasbang a mula, dagiti nadumaduma ti kitana nga ayup, dagiti bantay, dagiti karayan, dagiti ulep a mangted kadatayo iti tudo ken niebe - ipaneknek amin dagitoy kadatayo nga adda Dios. Panaglilinnawag • Pabasa iti maysa a tao ti umuna a pagannurotan ti pammati. • Ania dagiti sumagmamano a banag iti aglawlawtayo a mangipakita nga adda Dios? Ti Dios ti Mangituray iti Langit ken Daga Insuro kadatayo dagiti propeta a ti Dios ti mannakabalin nga agturay iti sangalubongan. Agnaed ti Dios iti langit (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:17). Babaen ti Anakna, a ni Jesucristo, pinarsuana ti langit ken daga ken amin a banag nga adda kadakuada (kitaen ti Moises 2:1). Inaramidna ti bulan, dagiti bituen, ken ti init. Binukelna daytoy lubong ken inikkanna iti sukog, garaw, ken biag. Pinunnona ti tangatang ken ti kadanuman kadagiti nabiag a banag. Inikkanna dagiti turod ken tanap iti 8
M a i k a 1 amin a kita ti ayup. Inikkannatayo iti aldaw ken rabii, kalgaw ken nepnep, panagmula ken panagapit. Inaramidna ti tao a kalanglangana a mangituray kadagiti dadduma a pinarsuana (kitaen ti Genesis 1:26-27). Panaglilinnawag • Basaen ti Mosiah 4:9. Ania dagiti banag a pinarsua ti Dios? Ti Dios ti kangatuan ken kakaisuna a patien ken pagtamdantayo. Isu ti Namarsua, Agturay, ken Agaywan iti amin a banag. (kitaen ti Discourses of Brigham Young, pp. 18-23). Ania ti Kinatao ti Dios? Kinuna ni Propeta Joseph Smith: "No mawaknit koma ita ti belo, ket agpakita ti naindaklan a Dios a mangtengtengngel iti daytoy a lubong iti pagpusiposanna, ken mangitag-ay iti amin a lubong ken amin a banag babaen ti pannakabalinna - kunak, no makitayo koma ita [ti Dios], makitayo a kas tao ti langana" (Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 345). Nagloriaan ken naan-anay a tao ti Dios, maysa a kinatao nga addaan iti lasag ken tulang (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 130:22). Agtalinaed iti bagina ti agnanayon nga espiritu. Naan-anay ti Dios. Isu ti Dios ti ayat, kaasi, saranay, kinapudno, bileg, pammati, pannakaammo, ken panangeddeng. Adda kenkuana amin a kinabileg. Ammona amin a banag. Napnuan iti kinaimbag. Aggapu amin a nasayaat a banag iti Dios. Panggep amin nga aramidenna ti tumulong kadagiti annakna nga agbalin a kas kenkuana - a dios. Nakunana, "Adtoy, daytoy ti aramid ken gloriak - ti mangipatungpal iti saan nga ipapatay ken ti agnanayon a biag ti tao" (Moises 1:39). Panaglilinnawag • Idawat kadagiti kameng ti klase a basaenda dagiti sumaganad a pagibasaran a nasantuan a kasuratan ken ilawlawagda no ania ti isuro ti tunggal maysa maipapan iti Nailangitan nga Amatayo: Abraham 3:18-19; Juan 3:16; Mormon 9:9; 2 Nephi 9:17; Alma 26:35; Doktrina ken Katulagan 109:77. Apay a Nasken a Padasentayo nga Ammuen ti Dios? Napateg unay ti pannakaammo iti Dios isu a kinuna ti Mangisalakan, "Daytoy ti biag nga agnanayon, a maammuandaka koma a maymaysa a pudno a Dios, ken ni Jesucristo, nga imbaonmo" (Juan 17:3). 9
M a i k a 1 Kuna kadatayo ti umuna ken kaindaklanan a bilin, "Ayatem ti Apo a Diosmo iti amin a pusom" (Mateo 22:37). Ad-adda ti panagayattayo kenkuana ken panagtungpal kadagiti bilinna, no naan-anay ti pannakaam-ammotayo iti Dios (kitaen ti 1 Juan 2:3). Makapagbalintayo a kas kenkuana babaen ti panagtungpaltayo kadagiti bilinna. Panaglilinnawag • Apay a napateg nga ammuen ti Dios? Kasano ti Panangammotayo iti Dios? Maammuantayo ti Dios no - 1. Mamatitayo nga isu ket sibibiag ken ay-ayatennatayo (kitaen ti Mosiah 4:9). 2. Adalentayo dagiti nasantuan a kasuratan (kitaen ti 2 Timoteo 3:14-17). 3. Agkararagtayo kenkuana (kitaen ti Santiago 1:5). 4. Tungpalentayo amin dagiti bilinna iti amin a kabaelantayo (kitaen ti Juan 14:21-23). Bayat ti panagaramidtayo kadagitoy a banag, maammuantayo ti Dios ket magun-odtayonto ti biag nga agnanayon. Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a wagas a pakaammuantayo iti Dios? • Kasano a maaramid ti tunggal maysa kadatayo dagitoy a banag iti biagtayo? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Dagiti Aramid 7:55-56 (Anak iti makanawan ti Ama) • Doktrina ken Katulagan 88:41-44 (dagiti saguday ti Dios) • Salmo 24:1 (kukua ti Apo ti daga) • Moises 1:30-39 (Panagparsua) • Alma 7:20 (saan nga agbiddut ti Dios) • Joseph Smith - Pakasaritaan 1:17 (agsina ti Ama ken ti Anak) • Alma 5:40 (aggapu ti nasayaat iti Dios) • Juan 14:6-9 (agkaingas ti Anak ken ti Ama) • Mormon 9:15-20 (Dios dagiti milagro) 10
TI NAILANGITAN A KAAMAANTAYO M a i k a - 2 a P a s e t Annaktayo ti Nailangitan nga Amatayo Saan laeng nga agturay ken namarsua kadatayo ti Dios; isu pay ti Nailangitan nga Amatayo. "Amin a lallaki ken babbai ket . . . pudno nga annak ti Kangatuan. . . . Ti tao, kas espiritu, nainaw ken naipasngay nga addaan iti nailangitan a nagannak, ken napatanor agingga a nataengan kadagiti agnanayon a mansion ti Ama, sakbay ti yaay ditoy daga iti naindagaan [pisikal] a bagi" (Joseph F. Smith, "The Origin of Man," Improvement Era, Nov. 1909, pp. 78, 80). Kabsattayo iti espiritu iti langit ti tunggal tao a nayanak ditoy daga. Ni Jesucristo ti umuna nga espiritu nga inyanak dagiti nailangitan a nagannak kadatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 93:21), isu ngarud ti pudno nga inauna a kabsattayo (kitaen ti Discourses of Brigham Young, p. 26). Gapu ta datayo ti naespirituan nga annak dagiti nailangitan a nagannaktayo, tinawidtayo ti kabaelanda a mangpatanor iti nadiosan a galadda. No pilientayo ti kastoy, agbalintayo a naan-anay, a kas kadakuada. Panaglilinnawag • Asino ti Ama dagiti espiritutayo? • Sadino ti nagnaedantayo sakbay a nayanaktayo ditoy daga? • Ania ti pakainaigantayo iti Dios ken iti tunggal maysa? Basaen ti Hebreo 12:9. Asino ti immuna nga espiritu nga inyanak dagiti nailangitan a nagannak kadatayo? Kasano ti pannakaipadatayo kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo? 11
Nangted kadatayo ti Amatayo iti nailangitan a pagtaengan a nadaydayag ken napimpintas ngem iti ania man a lugar iti daga. 12
M a i k a 2 Tinubaytayo dagiti Katatao ken Talentotayo Bayat ti Panagnaedtayo iti Langit Isuro kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan nga insagana dagiti propeta dagiti bagida nga agbalin a dadaulo iti daga idi espirituda pay laeng iti langit (kitaen ti Alma 13:1-3). Naipasakbay ti panangorden (panangpili) ti Dios kadakuada nga agbalin a dadaulona iti daga sakbay ti pannakaipasngayda kadagiti nagtagilasag a bagi. Da Jesus, Adan, ken Abraham dagiti sumagmamano kadagitoy a dadaulo. (Kitaen ti Abraham 3:22-23). Insuro ni Joseph Smith a napili ti tunggal maysa nga addaan iti akem a mangidaulo kadagiti tao iti daga iti Simbaan ket naipasakbay ti pannakaordenna a mangaramid iti dayta (kitaen ti Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 365). Nupay kasta, siwawaya ti tunggal maysa iti daga a mangawat wenno agkedked iti akem. Saantayo a nagpapada iti langit. Naikkantayo iti agduduma a talento ken kabaelan, ken naawagantayo a mangaramid iti agduduma a banag ditoy daga. (Kitaen ti Discourses of Brigham Young, p. 51.) Makaadaltayo iti ad-adu maipapan kadagiti talento ken akemtayo no awatentayo dagiti bendision ti patriarka (kitaen ti Harold B. Lee, Stand Ye in Holy Places, p. 117). Silalagip ti Nailangitan nga Amatayo no asinotayo ken no ania dagiti inaramidtayo sakbay nga immaytayo ditoy daga nupay nalipatantayon (kitaen ti Discourses of Brigham Young, p. 50). Pinilina ti panawen ken lugar nga agpaay iti tunggal maysa kadatayo a mayanak tapno masursurotayo dagiti adal a masapultayo a bukbukod ket aramidentayo ti kasayaatan kadagiti bukod a talento ken katataotayo. Panaglilinnawag • Ania ti kita ti biagtayo sakbay ti pannakaipasngaytayo ditoy daga? Tinarigagayan Dagiti Nailangitan a Nagannak kadatayo nga Ibinglay ti Ragsakda Kadatayo Nangted kadatayo dagiti nailangitan a nagannak kadatayo iti nailangitan a pagtaengan a nadaydayag ken napimpintas ngem iti ania man a lugar iti daga. Naragsaktayo sadiay. Ngem ammoda nga awan ti dur-asantayo ti nalablabes iti maysa a natalged a pagpatinggaan no ditayo panawan ida iti sumagmamano a panawen. Tinarigagayandatayo a padur-asen dagiti saguday a kas iti adda kadakuada. Tapno maaramid daytoy, masapul a panawantayo ti kangatuan (celestial) a pagtaengantayo tapno 13
M a i k a 2 masubok ken makagun-odtayo iti padas. Masapultayo a pilien ti naimbag manipud iti dakes. Kasapulan dagiti espiritutayo ti makawesan iti naindagaan a bagi. Nasken nga ibatitayo dagiti naindagaan a bagitayo iti ipapatay ket agtiponda met laeng iti Panagungar. Kalpasanna umawattayonto iti saan a matay a bagi a kas kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo. No malusotantayo dagiti pannuboktayo, umawattayo iti naan-anay a ragsak nga inawat dagiti nailangitan a nagannaktayo. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 93:30-34.) Panaglilinnawag • Kasano a matulongannatayo ti biag ditoy daga nga agbalin a kas kadagiti nailangitan a nagannaktayo? Nangidatag ti Nailangitan nga Amatayo iti Maysa a Plano a Mamagbalin Kadatayo a kas Kenkuana Agsipud ta saantayo a dumur-as unay idiay langit, nangangay ti Nailangitan nga Amatayo iti Dakkel a Konseho tapno idatagna ti planona para iti panagdur-astayo (kitaen ti Teachings of the Prophet Joseph Smith, pp. 348, 349, 365). Naammuantayo a no surotentayo ti planona, agbalintayto a kas kenkuana. Maaddaantayto iti napagungar a bagi; maaddaantayo iti amin a bileg idiay langit ken ditoy daga; agbalintayto a nailangitan a nagannak ket maaddaantayto iti annak nga espiritu a kas kenkuana (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 132:19-20). Naammuantayo a mangipaayto iti daga a para kadatayo nga intayto pakasubokan (kitaen ti Abraham 3:24-26). Abbenganto ti belo ti lagiptayo, ket malipatantayto ti nailangitan a pagtaengantayo. Nasken daytoy tapno makapagpilitayo iti naimbag wenno dakes a di maaringan ti lagiptayo iti pannakipagbiagtayo iti Nailangitan nga Amatayo. Iti kasta, matungpaltayo gapu iti pammatitayo kenkuana, saan a gapu iti pannakaammo, wenno lagiptayo kenkuana. Tulongannatayo a mangbigbig iti kinapudno no mangngegantayo manen daytoy iti daga (kitaen ti Juan 18:37). Naammuantayo pay iti Dakkel a Konseho ti panggep para ti panagdur- astayo: tapno maaddaan iti naan-anay a ragsak. Nupay kasta, naammuantayo met a saan nga amin nga annak ti Amatayo kayatdanto ti umawat iti naan-anay a ragsak. Maallilawto ti sumagmamano kadatayo, piliendanto ti sabali a dalan, ket mapukawdanto iti dalantayo. 14
M a i k a 2 Naammuantayo a maaddaantayonto amin iti pannubok iti biagtayo: sakit, pannakaupay, sanaang, ladingit, ken ipapatay. Ngem naawatantayo a maited kadatayo dagitoy a kas pagpadasan ken pagimbagan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 122:7). No palugodantayo ida a kasta, pasudiendatayo dagitoy a pannubok a saan ketdi a mangparmek kadatayo. Sursuruandatayo a maaddaan iti andur, anus, ken asi (kitaen ti Spencer W. Kimball, Faith Precedes the Miracle, pp. 97-98). Naammuantayo pay iti daytoy a konseho nga agbasoltayo amin gapu iti kinakapsuttayo. Naammuantayo a maipaayantayonto iti maysa a Mangisalakan tapno maparmektayo dagiti basoltayo ken maparmek ti patay babaen ti panagungar. Naammuantayo a no mamatitayo kenkuana, tungpalen ti balikasna ken suroten ti pagulidananna, maitan- ok ken agbalintayonto a kas kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo. Makaawattayto iti naan-anay a ragsak. Panaglilinnawag • Ania a plano ti indatag kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo? • Ania ti naadaltayo a mapasamakto kadatayo iti daga? • Apay a palubosannatayo ti Amatayo idiay Langit a mangpadas iti panagsagaba ken pannakatay ditoy daga? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Hebreo 12:9 (ti Dios ti ama dagiti espiritutayo) • Job 38:4-7 (naiparipirip ti biag sakbay ti yaay iti daga) • Abraham 3:22-28 (parmata iti biag sakbay ti yaay iti daga) • Jeremias 1:5 (parmata iti biag sakbay ti yaay iti daga) • Doktrina ken Katulagan 29:31-38 (parmata iti biag sakbay ti yaay iti daga) Moises 3:4-7 (naespirituan sakbay ti naindagaan a panagparsua) • 1 Taga-Corinto 15:44 (naespirituan ken naindagaan a panagparsua) • Doktrina ken Katulagan 76:23-24 (annak a lallaki ken babbai) • Doktrina ken Katulagan 132:11-26 (plano iti panagdur-as) 15
Babaen ti panangiturong ti Nailangitan nga Ama, pinarsua ni Jehova (Jesucristo) ti lubong. 16
NI JESUCRISTO, TI NAPILI A DADAULO KEN MANNUBBOTTAYO M a i k a - 3 a P a s e t Maysa a Mannubbot ken Dadaulo ti Kasapulan Idi maidatag kadatayo iti lubong ti espiritu ti plano ti pannakaisalakan, naragsakantayo unay ket impukkawtayo ti rag-otayo (kitaen ti Job 38:7). Naawatantayo a nasken a panawantayo ti nailangitan a pagtaengantayo iti sumagmamano a panawen. Saantayo a makipagnaed kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo. Bayat ti pannakaipusingtayo kadakuada, agbasoltayo amin ken sumagmamano kadatayo ti mayaw- awan. Am-ammo ken ay-ayaten ti Nailangitan nga Amatayo ti tunggal maysa kadatayo. Ammona a kasapulantayo ti tulong, isu a nangplano iti wagas a makatulong kadatayo. Masapultayo ti maysa a Mangisalakan a mangikaro kadagiti basoltayo ken mangisuro kadatayo no kasano ti panagsubli iti Amatayo a Nailangitan. Kinuna ti Amatayo, "Asino ti ibaonko" (Abraham 3:27). Dua kadagiti kabsattayo a lallaki ti nangidiaya a tumulong. Dinawat ti inauna a kabsattayo, a ni Jesucristo, a managan idi iti Jehova, a kinunana, "Adtoyak, ibaonnak" (Abraham 3:27). Sitatallugod ni Jesus nga umay iti daga, tapno ipatlina ti biagna para kadatayo, ken ibaklayna dagiti basoltayo. Kas iti Nailangitan nga Amatayo, kinalikagumanna a pilientayo a tungpalen wenno saan dagiti bilin ti Nailangitan nga Amatayo. Ammona a nasken a nawayatayo nga agpili tapno maipaneknek ti bagitayo a maikari iti pannakaitan-ok. Kinuna ni Jesus, "Ama, maaramid ti pagayatam, ket kukuam ti gloria iti agnanayon" (Moises 4:2). 17
M a i k a 3 Immay met ni Satanas, a managan idi iti Lucifer, a kinunana, "Adtoy, denggennak, ibaonnak, siakto ti anakmo, ket subbotek amin a sangkataw-an, tapno awan ti mapukaw nga uray no maysa a kararua, ket awan duadua nga aramidek; gapuna itdem ti panagraemmo" (Moises 4:1). Kayat nga ipilit ni Satanas kadatayo amin nga aramiden ti pagayatanna. Iti planona, saantayo a mapalugodan nga agpili. Ikkatenna ti wayawayatayo nga agpili nga inted kadatayo ti Amatayo. Tinarigagayan ni Satanas ti amin a pammadayaw para iti pannakaisalakantayo. Panaglilinnawag • Asino ti dadaulo ken mannubbottayo? • Asino pay malaksid ken ni Jesus ti nagtarigagay nga agbalin a dadaulotayo? Nagbalin ni Jesucristo a Dadaulo ken Mangisalakantayo Idi mangngegan ti Nailangitan nga Amatayo dagiti dua nga annakna, kinunana, "Ibaonko ti immun-una" (Abraham 3:27). Napili ken naordenan ni Jesucristo nga agbalin a Mangisalakantayo. Adu a nasantuan a kasuratan ti mangibagbaga iti maipanggep iti daytoy. Maysa a nasantuan a kasuratan ti mangibaga kadatayo nga adayo pay sakbay a nayanak ni Jesus, nagparang iti kabsat ni Jared, a propeta iti Libro ni Mormon, ket kinunana: "Adtoy, siak ti naisagana manipud iti pamuon ti lubong a mangsubbot kadagiti taok. Adtoy, siak ni Jesucristo. . . . Siak ti pagtaudan ti biag ti amin a tao, ken iti agnanayon, kasta met dagiti mamati iti naganko" (Ether 3:14). Idi nagnaed ni Jesus iti daga, insurona: "Bimmabaak manipud iti langit saan a tapno aramidek ti pagayatak, no di ti pagayatan ti nangibaon kaniak. . . . Ket daytoy ti pagayatan ti Amak, a tunggal maysa a makakita iti Anak, ket mamati kenkuana, adda koma biagna nga agnanayon: ket isu pagungarekto iti kamaudianan nga aldaw" (Juan 6:38, 40). Panaglilinnawag • Pangibagaen iti tunggal tao iti maysa a banag maipapan ken ni Jesus. 18
M a i k a 3 Ti Gubat Idiay Langit Nakapungtot ket immalsa ni Satanas gapu ta pinili ti Nailangitan nga Amatayo ni Jesus nga agbalin a Mannubbottayo. Adda idi gubat idiay langit. Nakirupak ni Satanas ken dagiti pasurotna ken ni Jesus ken dagiti pasurotna. Iti daytoy dakkel a gubat, napagtalaw ni Satanas ken amin nga espiritu a simmurot kenkuana manipud iti imatang ti Dios ket naitappuakda manipud iti langit. Apagkatlo kadagiti espiritu idiay langit ti nadusa iti panangsurotda ken ni Satanas: saanda a naikkan iti karbengan nga umawat iti naindagaan a bagi. Gapu ta addatayo ditoy daga ken addaantayo iti matay a bagi, ammotayo a pinilitayo ti sumurot ken ni Jesucristo ken iti Nailangitan nga Amatayo. Adda met ni Satanas ken dagiti pasurotna ditoy daga, ngem kas espiritu. Saanda a nalipatan no asinotayo, ken addada iti aglawlawtayo iti inaldaw, a mangsulsulisog ken manggargari kadatayo a mangaramid kadagiti banag a saan a nasayaat iti imatang ti Nailangitan nga Amatayo. Iti biagtayo sakbay ditoy daga, pinilitayo ti nasayaat. Nasken nga ituloytayo a pilien ti nasayaat ditoy daga. Iti laeng babaen ti panangsurot ken ni Jesus a makasublitayo iti nailangitan a pagtaengantayo. Panaglilinnawag • Kasano ti pannakaammotayo a pinilitayo ti sumurot ken ni Jesus? Addaantayo kadagiti Pannursuro ti Mangisalakan a Suroten Manipud idi punganay, nailataken ni Jesucristo ti ebanghelio, a mangibaga kadatayo no ania ti nasken nga aramidentayo tapno makasublitayo iti Nailangitan nga Amatayo. Immay a mismo ditoy daga iti napili a panawen. Insurona kadatayo ti plano ti pannakaisalakan ken pannakaitan-ok babaen ti balikasna ken wagas ti panagbiagna. Binangonna ti Simbaanna ken ti kinasaserdotena iti daga. Imbaklayna dagiti basoltayo. Babaen ti panangsurottayo kadagiti pannursuro ti Apo, makasublitayo a makipagnaed kenkuana ken kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo iti kangatuan (celestial) a pagarian. Napili a mannubbottayo idi 19
M a i k a 3 timmaripnongtayo amin iti dakkel a konseho a kadua dagiti nailangitan a nagannak kadatayo. Idi nagbalin a Mannubbotayo, inaramidna ti akemna a tumulong kadatayo nga agsubli iti nailangitan a pagtaengantayo. Adda ita iti tunggal maysa kadatayo no aramidentayo ti akemtayo ket agbalintayo a maikari iti pannakaitan-ok. Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a banag a nasken nga aramidentayo tapno masurottayo ni Jesus? Mangiburay iti pammaneknek maipapan iti Mannubbot. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Moises 4:1-4 (Konseho iti Langit) • Abraham 3:22-28 (Konseho iti Langit) • Doktrina ken Katulagan 76:24-29 (Gubat Idiay Langit) • Apocalipsis 12:7-9 (Gubat Idiay Langit) • Isaias 14:12-15 (apay a napapanaw ni Lucifer) • 2 Nephi 9:6-26; 3 Nephi 27:13-20 (panggep ti Pannubbot) 20
WAYAWAYA A PUMILI M a i k a - 4 a P a s e t "Siwawayaka a mangpili iti kayatmo, ta naited kenka" (Moises 3:17). Imbaga ti Dios kadatayo babaen kadagiti propetana a siwayawayatayo nga agpili iti naimbag ken dakes. Mabalintayo a pilien ti wayawaya ken agnanayon a biag babaen ti panangsurottayo ken ni Jesucristo. Mabalintayo pay a pilien ti pannakabalud ken patay babaen ti panangsurottayo ken ni Satanas. (Kitaen ti 2 Nephi 2:27). Maawagan ti karbengan nga agpili iti naimbag ken dakes iti kinawaya nga agpili. Agnanayon a Pagbatayan ti Kinawaya nga Agpili Iti biag sakbay ti pannakayanak iti daga, nawayatayo. Kayatna a sawen a naaaddaantayo iti pannakabalin nga agaramid para iti bagitayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 93:29-30). Maysa a panggep ti panagbiagtayo ditoy daga ti panangipamatmat no ania dagiti pili nga aramidentayo (kitaen ti 2 Nephi 2:15-16). No napilittayo nga agpili iti naimbag, saantayo a maipamatmat no ania ti pilientayo nga agpaay kadatayo. Naragragsaktayo pay nga agaramid kadagiti banag no aramidentayo ida babaen ti bukodtayo a panagpili. Ti kinawaya nga agpili ti mabalin a maysa kadagiti umuna a banag a nagsasaritaan iti naangay a konseho sadiay langit. Daytoy ti maysa kadagiti kangrunaan a gapu ti panagraranget dagiti pasurot ni Jesucristo ken dagiti pasurot ni Satanas. Kinuna ni Satanas nga isublinatayo amin iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo, ngem innalana koma ti kinawayatayo nga agpili. Idi saan a naawat ti indiayana, immalsa ket napagtalaw iti langit a kaduana dagiti pasurotna (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 29:36-37). 21
M a i k a 4 Panaglilinnawag • Paidilig kadagiti kameng ti klase ti panagriknada kadagiti balikas a pannakapilit ken panagpili a sumeksek iti panunot. Kasapulan a Paset ti Plano ti Pannakaisalakan ti Kinawaya nga Agpili Pagbalinen ti kinawaya nga agpili ti panagbiagtayo iti daga a panawen ti pannakasubok. Idi pangpanggepen ti saan a matay a pannakaparsua ti tao, kinunana, "Ipaneknektayo kadakuada [suboken] daytoy, ta kitaentayo no aramidenda amin a banag nga ibilin kadakuada ti Apo a Diosda" (Abraham 3:25). No awan ti sagut ti kinawaya nga agpili, saantayo a maiparangarang iti Nailangitan nga Amatayo no aramidentayo amin dagiti imbilinna kadatayo. Agsipud ta makapagpilitayo, datayo ti agsungbat kadagiti aramidtayo (kitaen ti Helaman 14:30-31). No pilientayo ti agbiag a mayanatup iti plano ti Dios a para kadatayo, tumibker ti kinawayatayo nga agpili. Patibkeren dagiti nasayaat a pili ti bilegtayo nga agaramid iti ad-adu pay a nasayaat a pili. Bayat ti panangtungpaltayo kadagiti bilin ti Amatayo, sumiribtayo ken tumibker ti galadtayo. Dumakkel ti pammatitayo. Nalaklaka ti panagpilitayo iti naimbag. Rinugiantayo ti nagpili a kas espiritu nga annak iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo. Dagiti pilitayo ti namagbalin kadatayo a maikari nga umay iti daga. Kalikaguman ti Nailangitan nga Amatayo a tumanortayo iti pammati, pannakabalin, pannakaammo, kinasirib, ken iti amin a dadduma a nasayaat a banag. Makaadal ken makaawattayto no tungpalentayo dagiti bilinna ken agpili iti nasayaat. Agbalintayo a kas kenkuana. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 93:28). Panaglilinnawag • Basaen ti Moises 3:17 ken Josue 24:14-15. Ania dagiti pili nga inaramidmo iti daytoy a lawas? Inyasidegnaka kadi dagitoy a pilim iti Apo? Apay a kasapulan ti kinawaya nga agpili? • Basaen ti 2 Nephi 28:30. Kasano a makatulong kadatayo ti nasayaat a panagpili nga agpili pay iti nasaysayaat? 22
M a i k a 4 Kasapulan nga Adda Panagpili iti Kinawaya nga Agpili Saantayo a makapagpili malaksid no adda kadatayo dagiti kasupadi ti naimbag ken dakes. Kinuna ni Lehi, maysa a naindaklan a propeta iti Libro ni Mormon, iti anakna a tapno mayeg dagiti agnanayon a panggep ti Dios, nasken nga adda "pagsusupadian iti amin a banag. No saan a kasta, . . . saan a maipatungpal ti kinalinteg, wenno ti kinatiri, wenno ti kinasanto wenno kinarigat, wenno imbag ken dakes" (2 Nephi 2:11). Palugodan ti Dios ni Satanas a mangsupiat iti kinaimbag. Kinuna ti Dios maipanggep ken ni Satanas: "Imbilinko a mapagtalaw; "Ket nagbalin a Satanas, wen, nga isu ti sairo, ti ama ti amin a kinaulbod, a mangallilaw ken mangbulsek kadagiti tao, ken mangitunda kadakuada iti pakaipupokanda iti pagayatanna, a kas iti kaadu dagiti saan a dumngeg iti timekko" (Moises 4:3-4). Aramiden amin ni Satanas ti kabaelanna a mangdadael iti aramid ti Dios. Kalikagumanna ti "pagladingitan ti amin a tao, . . . ta kayatna nga agbalin amin a tao a nakakaasi a kas kenkuana" (2 Nephi 2:18, 27). Saannatayo nga ay-ayaten. Saanna a kayat ti ania man a naimbag a banag a para kadatayo. Saanna a kayat nga agragsaktayo. Kayatnatayo nga agbalin nga adipenna. Aramatenna amin a pananglimlimo tapno mabaludnatayo. No surotentayo dagiti pannulisog ni Satanas, gesdantayo ti agpili. Isingasing ti sumaganad a pagarigan no kasano ti pannakaaramid daytoy. Arapaapen a nakakitaka iti karatula iti igid ti baybay a mabasa: "Peggad - alinuno. Maiparit ti aglangoy ditoy." Mabalin nga ipagaruptayo a panangipawil dayta. Ngem agpayso ngata? Adu pay ti pagpiliantayo. Nawatayo nga aglangoy iti sadino man. Nawayatayo a magna iti kadaratan ket agpidut iti buttiki. Nawayatayo a mangbuya iti ilelennek ti init. Nawayatayo nga agawid. Nawayatayo met a di mangikaso iti karatula ket aglangoytayo iti napeggad a lugar. Ngem no maala ket alun-onennatayo ti alinuno, bassitton ti pagpiliantayo. Mabalintayo a padasen ti rumuk-at, wenno umawag iti tulong, ngem mabalin a malmestayo. 23
M a i k a 4 Nupay nawayatayo nga agpili iti aramidentayo, saantayo a nawaya a mangpili iti ibunga dagiti aramidtayo. Dagiti bunga, nasayaat man wenno dakes, umayda a kas gagangay a bunga ti ania man a pilientayo (kitaen ti Apocalipsis 22:12). Kas pagarigan, no iggamantayo ti apuy, masinittayo. Imbaga kadatayo ti Nailangitan nga Ama no kasano a liklikantayo ti pammalud ni Satanas. Nasken nga agsiput ken agkararagtayo a kanayon, a kiddawen iti Dios a tulongannatayo a mangsarked kadagiti sulisog ni Satanas (kitaen ti 3 Nephi 18:15). Saan nga ipalubos ti Amatayo a Nailangitan a masulisogtayo iti ditayo kabaelan a pagkedkedan (kitaen ti 1 Taga-Corinto 10:13). Yadayonatayo dagiti bilin ti Dios iti peggad ket iturongnatayo iti biag nga agnanayon. Babaen ti nasayaat a panagpili, magun-odtayo ti pannakaitan-ok, dumur-astayo iti agnanayon, ken masagraptayo ti naan- anay a ragsak (kitaen ti 2 Nephi 2:27-28). Panaglilinnawag • Mangikabilka iti maysa a banag iti asideg ti maysa a tao. Taliam iti nalukay a maireppet dagiti imana iti bagina. Damagem no magaw-atna ti banag. Irutam ti tali tapno mareppet ti tao. Ilawlawagmo a makatubeng ti basol ken kinaawan ammo iti kinawaya nga agpili ken lapdannatayo nga umawat iti bendision manipud iti Dios. Ilawlawag no kasano a mawayawayaannatayo ti panagbabawi ken nalinteg a panagbiag manipud iti pammalud ti basol. Apay a masapul ti pannupiat? Kitaen ti 2 Nephi 2:15-16. • Basaen ti 2 Nephi 2:28. Kasano ti panangpiliyo iti agnanayon a biag? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Moises 7:32 (wayawaya nga agpili) • Abraham 3:24-25 (maysa a pannubok ti panagbiag iti daga) • Moroni 7:5-6 (makedngan dagiti aramid) • 2 Nephi 2:11-16 (masapul ti isusupiat) • Moroni 7:12-17 (panagpili iti naimbag ken dakes) • 2 Pedro 2:19; Juan 8:34 (mangadipen ti basol) • 2 Nephi 2:28-29; Alma 40:12-13 (gunggona a mayalubog kadagiti aramid) 24
IPAPANAW ITI SIDONG TI DIOS M a i k a - 2 a B i n g a y
Pinarsua ni Jehova ti napintas a lubong a para kadatayo. 26
TI PANNAKAPARSUA M a i k a - 5 a P a s e t Idi nagnaedtayo a kas annak nga espiritu kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo, imbaga kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo ti maipapan iti planona para kadatayo tapno agbalin a kas kenkuana. Nagrag-otayo idi nangngegtayo ti planona (kitaen ti Job 38:7). Naggagartayo kadagiti baro a padas. Tapno mapasamak dagitoy a banag, masapul a pumanawtayo iti sidong ti Amatayo ket umawattayo iti matay a bagi. Kasapulantayo ti sabali a lugar a pagnaedan a mabalintayo a pagsaganaan tapno agbalintayo a kas kenkuana. Maawagan ti baro a pagtaengantayo iti daga. Asino ti Namarsua iti Lubong a para Kadatayo? Pinarsua ni Jesucristo daytoy lubong ken amin a banag nga adda ditoy. Nangparsua pay iti adu a sabali a lubong. Inaramidna daytoy babaen ti bileg ti kinasaserdote, babaen ti panangiturong ti Nailangitan nga Amatayo. Kinuna ti Dios nga Ama, "Saan a mabilang dagiti lubong ti pinarsuak; . ket babaen iti Anak, pinarsuak ida nga isu ti Bugbugtongko" (Moises 1:33). Addaantayo iti sabali a pammaneknek maipapan iti daytoy a kinapudno. Nakita da Joseph Smith ken Sidney Rigdon ni Jesucristo iti parmata. Pinaneknekanda a babaen "kenkuana, ken gapu kenkuana, ken kenkuana mabukel ken nabukel dagiti lubong, ket nagbalin nga annak ti Dios dagiti agindeg kadagitoy" (Doktrina ken Katulagan 76:24). . . Panaglilinnawag • Asino ti nangparsua iti lubong? Basaen ti Hebreo 1:1-2 ken Moises 1:33. 27
M a i k a 5 Pannakaipatungpal ti Panagparsua Naparsua a naespirituan ti lubong ken amin a banag nga adda ditoy sakbay ti pannakaparsuada a naindagaan (kitaen ti Moises 3:5). Iti panangplano a mangparsua iti naindagaan a lubong, kinuna ni Jesus kadagiti kaduana, "Bumabatayo, ta adda lugar sadiay, . . . ket mangaramidtayo iti daga a mabalin a pagtaengan dagitoy [dagiti espiritu nga annak ti Nailangitan nga Amatayo]" (Abraham 3:24). Binukel ken binuangay ni Jesus ti lubong babaen ti panangiturong ti Ama. Pinaglasinna ti lawag ken ti sipnget tapno maaramid ti aldaw ken ti rabii. Binukelna ti init, bulan, ken dagiti bituen. Pinaglasinna ti danum ken ti namaga a daga tapno maaramid dagiti baybay, karayan, ken dan- aw. Inaramidna ti daga a napintas ken managparabur. Inaramidna dagiti ruot, kayo, sabong, ken dagiti dadduma a mula iti amin a kita. Addaan dagitoy a mula iti bukel a pagtubuan dagiti baro a mula. Kalpasanna, pinarsuana dagiti ayup - ikan, dinguen, insekto, amin a kita ti tumatayab. Adda kabaelan dagitoy nga ayup ti agpaadu iti bukodda a kita. Nakasaganan ti lubong iti kadakkelan iti amin a panagparsua - ti sangkataw-an. Maikkan iti bagi a nagtagilasag ken nagtagitulang dagiti espiritutayo tapno makapagnaedda ditoy lubong. "Ket siak, a Dios, kinunak iti Bugbugtongko, a kaduak manipud pay idi punganay: Mangaramidta iti tao a kaing-ingasta, a kas iti kalalangata; ket naaramid" (Moises 2:26). Ket nabukel ti umuna a tao, ni Adan, ken ti umuna a babai, ni Eva, ket naikkanda iti bagi a kas kadagiti nailangitan a nagannak kadatayo. "Iti ladawan ti Dios pinarsuana; pinarsuana ida a lalaki ken babai" (Genesis 1:27). Idi naiwakasen ti Apo ti panagparsuana, naay-ayo ken naammuanna a nasayaat ti aramidna, ket naginana ti maysa a panawen. Panaglilinnawag • Mangipakita iti resipe ti potahe ken pagtuladan iti bado. Ania ti sabali a balikas iti resipe ken pagtuladan? (Plano.) Basaen ti Abraham 3:24 tapno maipakita a plamplanuen ti Dios ti para kadagiti amin a parsuana. Iparangarang dagiti Pinarsua ti Dios ti Panagayatna Agnaedtayo ita iti daytoy napintas a lubong. Panunoten ti init, a mangted kadatayo iti bara ken lawag. Panunoten ti tudo, 28
M a i k a 5 a mangpadakkel kadagiti mula ken mamagbalin iti lubong a nadalus ken nasadiwa. Panunoten no kasano ti kinaimbag ti makangngeg iti tumatayab nga agkankanta wenno ti maysa a gayyem nga agkatkatawa. Panunoten no kasano ti kinakaskasdaaw ti bagitayo - no kasano ti panagtrabaho ken panagay-ayam ken panaginanatayo. No amirisentayo amin dagitoy a naparsua, mangrugitayo a maawatan ti kinasirib, kinamannakabalin, ken kinamangayat ni Jesucristo ken ti Nailangitan nga Amatayo. Impamatmatda ti naindaklan a panagayatda kadatayo babaen ti panangtedda iti amin a kasapulantayo. Naaramid pay dagiti mula ken ayup a mangparag-o kadatayo. Kinuna ti Apo, "Wen amin a banag nga agtaud iti daga, iti panawenda, naaramidda para iti pagimbagan ken aramaten ti tao, agpada a mangparagsak iti mata ken mangparag-o iti puso; wen, para taraon ken para aruaten, ramanan ken lang-aben, a pangpapigsa iti bagi ken pangparegta iti kararua" (Doktrina ken Katulagan 59:18-19). Nupay adu ti parsua ti Dios, ammo ken ay-ayatenna amin dagitoy. Kinunana, "Ammok ti bilang dagiti amin a banag, ta kukuak ida ken ammok ida" (Moises 1:35). Panaglilinnawag • Paglilinnawagan no kasano ti panangipakitatayo iti panagraem kadagiti mula ken ayup. Paglilinnawagan ti panggep dagiti pinarsua ti Dios (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:18-19). Kasano ti panangipakita dagiti pinarsua ti Dios nga ay-ayatennatayo? • Tapno makatulong a mangpatanor iti panangipateg iti kinapintas dagiti parsua ti Dios, mabalin a kayatyo nga aramiden dagiti sumaganad nga aramid iti sardam iti pagtaengan: mangplano iti piknik, agaramid iti minuyongan, magna iti ruar, mangbuya ti isisingising wenno ilelennek ti init. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Genesis 1:1-2:7; Abraham 3:22-23 ken kapitulo 4-5; Moises 1:27-42 ken kapitulo 2-3 (pakasaritaan ti Pannakaparsua) Hebreo 1:1-3; Taga-Colosas 1:13-17; Doktrina ken Katulagan 38: 1-3 (ni Jesus a Namarsua) Doktrina ken Katulagan 59:18-20; Moises 2:26-31; Doktrina ken Katulagan 104:13-17; Mateo 6:25-26 (ipamatmat ti pannakaparsua ti panagayat ti Dios) 29
Agparparintumeng da Adan ken Eva iti altar. 30
TI PANNAKATNAG DA ADAN KEN EVA M a i k a - 6 a P a s e t Da Adan ken Eva ti Immuna nga Immay iti Daga Insagana ti Dios daytoy a daga kas pagtaengan nga agpaay kadagiti annakna. Napili da Adan ken Eva nga umuna a tao nga umay agnaed iti daga (kitaen ti Moises 1:34). Ti akemda iti plano ti Ama ket tapno yeg ti pannakatay iti lubong. Isuda ti immuna a nagbalin a nagannak. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:54-56). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 107:54-56. Asino ni Adan? Ania ti pinilina nga aramiden? Maingel nga Espiritu da Adan ken Eva Maibilang da Adan ken Eva kadagiti katan-okan nga annak ti Amatayo. Iti lubong dagiti espiritu naawagan ni Adan iti Miguel Arcanghel (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 27:11; Judas 1:9). Pinili ti Nailangitan nga Amatayo a mangidaulo kadagiti nalinteg iti gubat a maibusor ken ni Satanas (kitaen ti Apocalipsis 12:7-9). Naisakbay a natudingan da Adan ken Eva nga agbalin a nagannak ti puli ti tao. Inkari ti Apo ken ni Adan dagiti naindaklan a bendision: "Insaadka a pangulo; adunto a pagilian ti umasideg kenka, ket sikanto ti prinsipeda iti agnanayon" (Doktrina ken Katulagan 107:55). Nupay saan nga ibaga kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan ti ania man a maipapan ken ni Eva sakbay ti yaayna iti daga, isu la ketdi ti napili a babai nga anak ti Dios. Naawagan iti Eva agsipud ta isu ti ina ti amin a nabiag (kitaen ti Moises 4:26). Naited ken ni Adan gapu ta kinuna ti Dios a "saan a nasayaat nga agmaymaysa ti tao" (Moises 3:18). 31
M a i k a 6 Naibingayan ni Eva kadagiti pagrebbengan ni Adan ket maibingayanto met kadagiti agnanayon a paraburna. Panaglilinnawag • Basaen ti Apocalipsis 12:7-9. Kasano ti panangipaneknek ni Adan (Miguel) nga isu ket maingel nga espiritu? Apay a naited ni Eva ken ni Adan? Ti Minuyongan ti Eden Saan pay a matay da Adan ken Eva idi maipanda iti Minuyongan ti Eden. Saanda a mabalin ti maaddaan iti annak. Awan ti patay. Naaddaanda iti naindagaan a biag gapu ta simrek ti espirituda iti naindagaan a bagi a naaramid iti tapok ti daga (kitaen ti Abraham 5:7). Naaddaanda iti naespirituan a biag gapu ta addada iti sidong ti Dios (kitaen ti Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, p. 268). Saanda pay la a makapagpili iti naimbag ken dakes. Binilin ida ti Dios a maaddaan iti annak ken agsursuro a mangituray iti daga. Kinunana, "Agbalinkayo a nabunga, ket agpaadukayo, ken punnuenyo ti lubong, ket parmekenyo, ket iturayanyo . . . tunggal banag a nabiag nga aggunggunay iti lubong" (Moises 2:28). Imbaga ti Dios kadakuada a nawayada a mangan iti uray ania a bunga iti minuyongan malaksid iti maysa, ti bunga ti pannakaammo iti naimbag ken dakes. Kinuna ti Dios maipanggep iti dayta a kayo, "Iti aldaw nga ikakaanmo iti dayta a bunga awan duadua a mataykanto" (Moises 3:17). Ni Satanas, a dina ammo ti panunot ti Dios ngem kalikagumanna ti mangdadael iti plano ti Dios, immay ken ni Eva iti Minuyongan ti Eden. Sinulisogna a mangan iti bunga ti kayo ti pannakaammo iti nasayaat ken dakes. Impanamnamana a saan a matay ngem ketdi agbalinto a "kas kadagiti dios, a makaammo iti naimbag ken dakes" (Moises 4:11). Nasulisog ni Eva ket nangan iti bunga. Idi naammuan ni Adan ti napasamak, pinilina ti makiranud met. Dagiti panagbalbaliw nga immay kada Adan ken Eva gapu ta nanganda iti bunga ket naawagan iti Pannakatnag. Panaglilinnawag • Basaen ti Moises 4:6-32. Kasano ti pakaigidiatan ti Minuyongan ti Eden iti lubong nga ammotayo? 32
M a i k a 6 Paglilinnawagan dagiti kasasaad da Adan ken Eva iti Minuyongan ti Eden. Ti Pannakaisina da Adan ken Eva Manipud iti Dios Gapu ta nangan da Adan ken Eva iti bunga ti kayo ti pannakaammo iti naimbag ken dakes, pinagtalaw ida ti Apo iti Minuyongan ti Eden a nagturong iti lubong nga ammotayo itan. Nagbaliw ti naindagaan a kasasaadda gapu iti pannanganda iti maiparit a bunga. Kas iti inkari ti Dios, nagbalinda a matay. Mabalindan ti aganak. Mapadasandan ken dagiti annakda ti sakit, saem, ken naindagaan nga ipapatay. Gapu iti panaglabsingda, sinagaba pay da Adan ken Eva ti naespirituan nga ipapatay. Kayat a sawen daytoy nga isuda ken dagiti annakda ket saanda a mabalin ti magna ken makisao a rupanrupa iti Dios. Gapu ta inyeg ni Satanas ti dakes ditoy lubong, naisina manipud iti Dios da Adan ken Eva ken dagiti annakda iti agpada a naindagaan ken naespirituan. Panaglilinnawag • Kas bunga ti panaglabsingda, ania ti naindagaan a panagbaliw a napasamak kada Adan ken Eva? Ania a naespirituan a panagbaliw ti napasamak? Basaen ti Moises 5:1-5. Kasano ti panagbiag da Adan ken Eva iti ruar ti Minuyongan ti Eden? Dagiti Naindaklan a Bendision a Bunga ti Panaglabsing Sumagmamano a tao ti mamati a nakaaramid da Adan ken Eva iti nadagsen a basol idi nanganda iti bunga ti kayo ti pannakaammo iti naimbag ken dakes. Nupay kasta, tulongannatayo dagiti nasantuan a kasuratan iti ud-udina nga aldaw a makaawat a napateg nga addang ti pannakatnagda iti plano ti panagbiag ken dakkel unay a bendision kadatayo amin. Gapu iti Pannakatnag, naaddaantayo iti nagtagilasag a bagi, kalintegan nga agpili iti naimbag ken dakes, ken gundaway a makagun-od iti agnanayon a biag. Saantayo koma a nagun-od dagitoy a gundaway no nagtalinaed da Adan ken Eva iti minuyongan. Kalpasan ti Pannakatnag, kinuna ni Eva, "No saan a gapu iti panaglabsingmi, saankami koma a naaddaan iti bukel [annak], ket pulos koma a dimi naammuan ti naimbag ken dakes, ken ti rag-o iti pannakasubbotmi, ken ti agnanayon a biag nga ited ti Dios kadagiti amin a managtungpal" (Moises 5:11). 33
M a i k a 6 Inlawlawag ni propeta Lehi: "Ket ita, adtoy, no saan a naglabsing ni Adan, saan koma a natnag [napapanaw iti sidong ti Dios], ngem nagtalinaed koma iti Minuyongan ti Eden. Ket nagtalinaed koma amin a banag a naparsua iti sigud a kasasaadda kalpasan ti pannakaparsuada; . . . "Ket awan koma ti annakda; gapuna nagtalinaedda koma iti kasasaad ti kinainosente, nga awanan iti ragsak, ta saanda nga ammo ti rigat; agaramid iti saan a naimbag, gapu ta saanda nga ammo ti basol. "Ngem adtoy, naaramid amin a banag babaen ti nasaririt a makaammo iti amin a banag. "Natnag ni Adan tapno mapasamak kadagiti tao; ket kas tao, tapno maaddaanda iti ragsak" (2 Nephi 2:22-25). Panaglilinnawag • Basaen ti Moises 5:6-12. Kalpasan ti Pannakatnag, kasano ti panagrikna da Adan ken Eva maipanggep iti panaglabsingda ken iti kari ti Apo a panangsubbotna kadakuada? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Nephi 5:11; 2 Nephi 2:20 (da Adan ken Eva ti umuna a nagannak, kaamaan) 2 Nephi 2:14-21 (supiat ken ti Pannakatnag; pakatingitingan ti biag) • 2 Nephi 2:22-26 (paset ti Pannakatnag iti plano ti pannakaisalakan) 34
PANNAKISARSARITA TI DIOS ITI TAO M a i k a - 3 a B i n g a y
TI ESPIRITU SANTO M a i k a - 7 a P a s e t Kalpasan ti ipapanaw da Adan ken Eva iti Minuyongan ti Eden, rinugianda ti nangsukay iti daga ken nagtrabahoda iti dadduma pay nga aramid para iti pagbiagda. Naaddaanda iti adu nga annak, ket nagaassawa met dagiti annakda a lallaki ken babbai ket naaddaanda iti annak (kitaen ti Moises 5:1-3). Iti kasta, nangrugin a pumanaw iti sidongna dagiti espiritu nga annak ti Nailangitan nga Amatayo tapno umayda iti daga a kas naikari kadakuada. Iti yaayda iti daga, naikkat kadakuada ti lagip iti nailangitan a pagtaenganda. Ngem saan nga inikkat ti Amatayo ti bilegna kadakuada. Imbaonna ti Espiritu Santo a mangliwliwa ken tumulong ken mangibagnos kadagiti amin nga espiritu nga annakna. Apay a Napan ken ni Adan ti Espiritu Santo? Nagkararag da Adan ken Eva iti Nailangitan nga Ama. Nakisao kadakuada ket inikkanna ida iti bilin, a tinungpalda. (Kitaen ti Moises 5:4-5). Immay ti maysa nga anghel ti Apo ket insurona kada Adan ken Eva ti plano ti pannakaisalakan. Imbaon ti Apo ti Espiritu Santo a mangpaneknek iti Ama ken iti Anak ken tapno mangisuro iti ebanghelio kada Adan ken Eva (kitaen ti Moises 5:9). Babaen ti bileg ti Espiritu Santo, "rinugian ni Adan ti nagipadto maipanggep kadagiti kaamaan iti daga, a kinunana: Madaydayaw koma ti nagan ti Dios, ta gapu iti panaglabsingko nalukatan dagiti matak, ket maaddaanak iti rag-o iti daytoy a biag, ket manen iti lasag makitakto ti Dios" (Moises 5:10). Gapu iti panangipaneknek ti Espiritu Santo ken ni 36
M a i k a 7 Eva, kinunana, "No saan a gapu iti panaglabsingmi saankami koma a naaddaan iti bukel, ket pulos koma a dimi naammuan ti naimbag ken dakes, ken ti rag-o iti pannakasubbotmi, ken ti agnanayon a biag nga ited ti Dios kadagiti amin a managtungpal" (Moises 5:11). Panaglilinnawag • Basaen ti pakasaritaan iti pannakaibaon ti Espiritu Santo kada Adan ken Eva (kitaen ti Moises 5:4-11). Paglilinnawagan no apay a naibaon ti Espiritu Santo kadakuada. Asino ti Espiritu Santo? Maysa a kameng ti Kinadios ti Espiritu Santo (kitaen ti 1 Juan 5:7; Doktrina ken Katulagan 20:28). Espiritu daytoy nga addaan iti sukog ken langa a kas iti tao. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 130:22). Mabalin nga adda laeng iti maysa a lugar iti apagkanito, ngem adda ti bilegna iti amin a lugar iti isu met laeng a panawen. Maawagan iti Kinadios ti Nailangitan nga Ama, ni Jesucristo, ken ti Espiritu Santo. Sangkamaysada iti panggep. Addaan iti tunggal maysa iti napateg nga aramiden iti plano ti pannakaisalakan. Ti Nailangitan nga Amatayo ti Ama ken agturaytayo. Ni Jesucristo ti Mangisalakantayo. Ti Espiritu Santo ti mangipaltiing ken mangpaneknek iti amin a kinapudno. Ti Espiritu Santo ti mensahero ti Nailangitan nga Amatayo ken naisangsangayan a sagut daytoy kadatayo. Mailawlawag ti maika-21 a paset no kasano nga awatentayo ti Espiritu Santo. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 130:22. Paglilinnawagan no ania ti pakaigidiatan ti Espiritu Santo iti Ama ken iti Anak. Kasano ti panagkaykaysa ti Ama, ti Anak, ken ti Espiritu Santo? Tapno masungbatan, aramaten ti pagarigan ti ama, ina ken annak a sangsangkamaysa nga agtatrabaho para iti maysa a panggep. Mangisalaysay iti pagarigan. Kasano nga adda ti bileg ti Espiritu Santo iti adu a lugar iti maymaysa a kanito? Tapno masungbatan, idasig ti Espiritu Santo iti init. Maymaysa ti init, ngem marikna ti lawag ken barana ti tunggal maysa iti daga. 37
M a i k a 7 Apay a Kasapulan ti Espiritu Santo? Mision ti Espiritu Santo ti mangipaneknek iti Ama ken ti Anak ken ti kinapudno ti amin a banag. Paneknekan ti Espiritu Santo kadatayo a ni Jesucristo ti Mangisalakan ken Mannubbottayo (kitaen ti 3 Nephi 28:11; Doktrina ken Katulagan 20:27; Hebreo 10:15). Ipalgakna kadatayo a ti Nailangitan nga Amatayo ti Ama dagiti espiritutayo. Tulongannatayo a makaawat a mabalintayo ti maitan-ok a kas iti Nailangitan nga Amatayo. (Kitaen ti Taga-Roma 8:16-17). Inkari dagiti propeta ti Apo, "Babaen ti pannakabalin ti Espiritu Santo maammuanyo ti kinapudno ti amin a banag" (kitaen ti Moroni 10:5-7). No awan ti Espiritu Santo, ditayo maammuan a ni Jesus ti Cristo. Insurat ni Apostol Pablo, "Awan ti makabalin nga agsao a ni Jesus isu ti Apo, no di babaen ti Espiritu Santo" (1 Taga-Corinto 12:3). Kinuna a mismo ti Mangisalakan, "Ket daytoy ti biag nga agnanayon, a maammuandaka koma a maymaysa a pudno a Dios, ken ni Jesucristo nga imbaonmo" (Juan 17:3). Babaen ti bileg ti Espiritu Santo a maiturongtayo nga umawat ken mangtungpal iti ebanghelio ni Jesucristo. Naindaklan unay ti makaawis a bileg ti Espiritu Santo ta awan ti duadua a pudno amin nga ipalgakna kadatayo. Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith: "No addaan ti maysa a tao iti pannakarikna nga aggapu iti Espiritu Santo, maimuli iti kararuana, ket saan a nalaka a mapunas. Makisao ti Espiritu iti espiritutayo ket umay nga addaan iti makaawis a bileg. Ti panagparang ti maysa nga anghel, wenno uray ti Anak ti Dios a mismo, ti makaguyugoy iti mata ken panunot, ket kumudrepto iti kamaudiananna, ngem sumagepsep iti kararua ti panagimuli ti Espiritu Santo ket narigrigat a mapunas" (Answers to Gospel Questions, 2:151). Kinuna pay ni Presidente Smith, "Babaen ti Espiritu Santo, maimuli iti urat ken piskel ti bagi ti kinapudno tapno saanto a malipatan" (Doctrines of Salvation, 1:48). Kas kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, nasken nga aramidentayo ti bagitayo a maikari nga umawat iti daytoy naisangsangayan a mensahero ken mammaneknek ti Nailangitan nga Amatayo ken ni Jesucristo. 38
M a i k a 7 Panaglilinnawag • Apay a kasapulan ti Espiritu Santo? Basaen manen dagiti nasao ni Presidente Joseph Fielding Smith. Paregtaen dagiti kameng a mangibaga no kasano ti panagriknada idi pinaneknekan ti Espiritu Santo kadakuada ti kinapudno ti ebanghelio. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Moises 5 (pakasaritaan ti kaamaan ni Adan) • 2 Nephi 31:21 (nayam-ammo ti Espiritu Santo) • Moroni 10:6-7 (paneknekan ti Espiritu Santo ni Jesucristo) • Juan 14:26; 15:26; 16:13; Lucas 12:12; Doktrina ken Katulagan 8:2-3; 11:12-13; 20:26 (ti Espiritu Santo a kas mangliwliwa, mangisuro, mangpaneknek ken ni Jesus, bagnos ti amin a kinapudno, mammaltiing, kadua, mangidaulo, mangiturong, paggapuan ti pammaregget) 39
Nasken nga agkararagtayo nga agmaymaysa ken kas sangaamaan iti agsapa ken rabii. 40
PANAGKARARAG ITI NAILANGITAN NGA AMATAYO M a i k a - 8 a P a s e t Insuro ni Jesus: "Masapul a kanayon nga agkararagkayo iti Ama iti naganko" (3 Nephi 18:19). Ti kararag ti maysa kadagiti kaindaklan a bendision nga adda kadatayo bayat ti kaaddatayo iti daga. Babaen ti kararag, mabalintayo ti makisao iti Nailangitan nga Amatayo ken dumawat iti panangibagnosna iti inaldaw. Ania ti Kararag? Ti kararag ti napudno, naimpusuan a pannakisao iti Nailangitan nga Amatayo. Nasken nga agkararagtayo iti Dios ket awanen ti sabali. Saantayo nga agkararag iti asino man a tao wenno ania man a banag nga inaramid ti tao wenno ti Dios (kitaen ti Exodo 20:3-5). Apay nga Agkararagtayo? Ti kararag ti maysa a napateg a paset ti ebanghelio manipud iti punganay ti lubong. Maysa nga anghel ti Apo ti nangbilin kada Adan ken Eva nga agbabawi ken umawag iti Dios iti nagan ti Anak (kitaen ti Moises 5:8). Saan a pulos a naikkat daytoy a bilin. Awan ti makatulong kadatayo nga umasideg iti Dios no di ti kararag. Aringan dagiti kararagtayo ti amin a pampanunot, balikas, ken aramidtayo. Nasken nga agkararagtayo para iti pigsa tapno mapagkedkedan dagiti sulisog ni Satanas ken dagiti pasurotna (kitaen ti 3 Nephi 18:15; Doktrina ken Katulagan 10:5). Nasken nga agkararagtayo tapno ipudnotayo dagiti basoltayo iti Dios ket dawatentayo kenkuana a pakawanennatayo (kitaen ti Alma 38:14). 41
M a i k a 8 Nasken nga agkararagtayo para iti panangibagnos ken tulong ti Dios iti inaldaw a panagbiagtayo. Masapul nga agkararagtayo para kadagiti kaamaan ken gagayyemtayo, dagiti kaarruba, dagiti muyong ken dagiti dinguentayo, dagiti inaldaw a trabaho ken dadduma pay nga aramidentayo. Nasken nga agkararagtayo para iti pannakaisalakan manipud kadagiti kabusortayo. (Kitaen ti Alma 34:17-25). Nasken nga agkararagtayo tapno mayebkas ti panagayattayo iti Nailangitan nga Amatayo ken tapno marikna nga as-asidegtayo kenkuana. Nasken nga agkararagtayo iti Amatayo tapno agyaman kadagiti pagimbagan ken liwliwa ken para iti amin a banag nga itedna kadatayo iti inaldaw (kitaen ti Taga-Tesalonica 5:18). Nasken nga agkararagtayo tapno dawatentayo iti Nailangitan nga Amatayo ti pigsa a mangtungpal iti ebanghelio. Nasken nga agkararagtayo tapno makapagtalinaedtayo iti nailet ken akikid a dalan nga agturong iti biag nga agnanayon. Nasken nga agkararagtayo iti Dios, ti paggapuan ti amin a kinalinteg, tapno nalintegtayo kadagiti pampanunot, balikas, ken aramidtayo. Panaglilinnawag • Kasano ti panangtulong kadakayo ti kararag nga umasideg iti Nailangitan nga Amatayo? Isalaysay iti klase ti pakasaritaan ni Daniel (kitaen ti Daniel 6:1-23). • Kasano ti panagkararag ni Daniel? • Kasano ti kinapateg ti kararag ken ni Daniel? Kaano ti Nasken a Panagkararagtayo? Mabalintayo ti agkararag a naulimek wenno mangngeg no mariknatayo a kasapulan ti pannakisarita iti Nailangitan nga Amatayo. Masapul no dadduma nga agmaymaysatayo a pakaipeksaan ti riknatayo kenkuana (kitaen ti Mateo 6:6). Kas mainayon, mabalintayo ti agkararag bayat dagiti inaldaw nga aramidtayo. Mabalintayo ti agkararag bayat ti pannakigimongtayo iti Simbaan, iti pagtaengantayo, iti pannagna, ti panagtrabaho, iti panagisagana iti taraon, wenno sadino man a yantayo wenno ania man ti ar-aramidentayo. Mabalintayo ti agkararag iti uray ania a kanito iti aldaw wenno rabii. Mabalintayo ti agkararag no agmaymaysatayo wenno adda kaduatayo a sabali a tattao. Mabalintayo a pagtalinaedan iti panunottayo ti Nailangitan nga Amatayo iti amin a kanito (kitaen ti Alma 34:27). 42
M a i k a 8 Adda kanito nga awan ti panagraguttayo nga agkararag. Mabalin nga agpupungtottayo wenno maup-upay wenno maburiborantayo. Kadagitoy a kanito, nasken nga ikagumaantayo ti agkararag. Nasken nga agkararag ti tunggal maysa kadatayo nga agmaymaysa iti tunggal rabii ken agsapa. Dakamaten dagiti nasantuan a kasuratan ti panagkararag iti agsapa, tengnga ti aldaw, ken iti rabii (kitaen ti Alma 34:21). Nabilintayo nga agkararag a sangaamaan tapno mabendisionan ti kaamaantayo (kitaen ti 3 Nephi 18:21). Imbalakad kadatayo dagiti dadaulotayo iti Simbaan nga agkararag a kas sangaamaan iti binigat ken rinabii. Adda met gundawaytayo nga agkararag tapno agyaman, ken dumawat iti bendision iti taraon sakbay ti tunggal pannangan. Rugian ken ileppas ti amin a panagmimitingtayo iti Simbaan babaen ti kararag. Agyamantayo iti Dios kadagiti bendisionna ken dumawattayo iti tulongna tapno makapagrukbabtayo iti wagas a pakaragsakanna. Panaglilinnawag • Kiddawen iti maysa a tao a basaenna ti pakasaritaan ni Enos (kitaen ti Enos 1:1-12). Ania dagiti balikas nga inaramat ni Enos a pangiladawan no kasano ti panagkararagna? Kasano ti Nasken a Panagkararagtayo? Sadino man ti yantayo, sitatakdertayo man wenno sipaparintumeng, napigsa man wenno naulimek, agmaymaysa man wenno addatayo iti grupo, nasken nga agkararagtayo a sipapammati, "naimpusuan, addaan iti pudno a panggep" (kitaen ti Moroni 10:4). Bayat ti panagkararagtayo iti Nailangitan nga Amatayo, masapul nga ibagatayo kenkuana no ania a pudno ti marikriknatayo iti pusotayo, agtalektayo kenkuana, dawatentayo ti pammakawanna, agpakaasi kenkuana, agyaman kenkuana, yebkas ti panagayattayo kenkuana. Nasken a saantayo nga ulit-uliten dagiti awan kaes-eskanna a balikas ken binatog (kitaen ti Mateo 6:7-8). Nasken a kanayon a dawatentayo a ti pagayatanna koma ti matungpal, laglagipen a no ania ti tarigagayantayo 43
M a i k a 8 mabalin a saan a nasayaat para kadatayo (kitaen ti 3 Nephi 18:20). Iti gibus ti kararagtayo, igibus iti nagan ni Jesucristo (kitaen ti 3 Nephi 18:19). Kasano a Masungbatan Dagiti Kararag? Masungbatan a kanayon dagiti napasnek a kararagtayo. No dadduma, mabalin a saan ti sungbat, gapu ta saan a makapasayaat kadatayo ti dawdawatentayo. Wen ti sungbat no dadduma, ket adda nabara, nalag- an a rikna maipapan iti nasken nga aramidentayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 9:8-9). No dadduma, agurayka biit ti sungbat. Masungbatan a kanayon dagiti kararagtayo iti panawen ken wagas nga ammo ti Apo a makatulong unay kadatayo. No dadduma, sungbatan ti Apo dagiti kararagtayo babaen ti sabali a tao. Ti naimbag a gayyem, ti asawa a lalaki wenno asawa a babai, ti nagannak, wenno sabali pay a kameng ti kaamaan, ti dadaulo ti Simbaan, ti misionario - asino man kadagitoy a tao, mabalin a maparegget a mangaramid iti banag a mangsungbat kadagiti kararagtayo. Maysa a pagarigan daytoy ti padas ti maysa nga agtutubo nga ina a nadunor ti anakna iti aksidente iti pagtaenganda. Dina ammo no kasano ti panangipanna iti ubing iti mangngagas. Di pay unay nabayag iti pagnaedanda ket dina am-ammo dagiti kaarrubana. Nagkararag ti agtutubo nga ina para iti tulong. Saan a nabayag, maysa a babai a kaarrubana ti immay ti ridaw, ket kinunana, "Nariknak a nasken nga umayak ket kitaen no kasapulam ti ania man a tulong." Tinulongan ti kaarruba ti agtutubo nga ina a nangipan iti maladaga iti mangngagas. Masansan nga ited ti Dios kadatayo ti bileg a tumulong a mangsungbat kadagiti bukodtayo a kararag. Bayat ti panagkararagtayo para iti tulong, nasken nga aramidentayo ti amin a kabaelantayo a manggun-od kadagiti banag a tartarigagayantayo. Bayat ti panangtungpaltayo iti ebanghelio ni Jesucristo, ken agkararag a kanayon, maaddaantayo iti rag-o ken ragsak. "Agpakumbabakayo; ket kibinennakanto nga iturong ti Apo a Diosmo, ket itdennanto kenka ti sungbat dagiti kararagmo" (Doktrina ken Katulagan 112:10). 44
M a i k a 8 Panaglilinnawag • Kanayon kadi a maited kadatayo ti dawatentayo? Apay a saan? • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 46:30. Apay a masapul nga ikararag ti "no isu ti pagayatam"? Idawat kadagiti kameng ti klase nga ibinglayda dagiti padas no kaano ken kasano a sinungbatan ti Apo dagiti kararagda. Igibus babaen ti bukodmo a pammaneknek maipapan iti kararag. • Paregtaen ti panagkararag ti sangaamaan, panangbendision iti taraon, ken ti panagkararag nga agmaymaysa. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Santiago 1:5 (ania ti ikararag) • 1 Taga-Tesalonica 5:17; Salmo 55:17; 2 Nephi 32:9 (kaano ti panagkararag) Alma 34:26 (sadino ti pagkararagan) • Nephi 19:6; 24; 1 Timoteo 4:15 (kasano ti panagkararag) • Doktrina ken Katulagan 88:63-65 (kasano a masungbatan dagiti kararag) Moroni 10:3-5; Alma 37:37 (dagiti kari iti kararag) 45
Joseph Smith Brigham Young John Taylor Wilford Woodruff Lorenzo Snow Joseph F. Smith Heber J. Grant George Albert Smith David O. McKay Joseph Fieldeing Smith Harold B. Lee Spencer W. Kimball Ezra Taft Benson Howard W. Hunter Gordon B. Hinckley Nangipatulod ti Apo kadagiti propeta iti panawentayo. 46
DAGITI PROPETA TI DIOS M a i k a - 9 a P a s e t "Kinapudnona, awanto ti aramiden ti Apo a Dios, a dinto maipalgak ti palimedna kadagiti adipenna (katulonganna), dagiti mammadto (propeta)" (Amos 3:7). Adu a tao ti agbibiag iti kasipngetan, saan a sigurado iti pagayatan ti Dios. Mamatida a siririkep ti langit ket masapul a sanguen dagiti tao nga agmaymaysa dagiti peggad ti lubong. Naggasaten dagiti Santo iti ud- udina nga aldaw! Ammotayo a makisao ti Dios iti Simbaan babaen ti propetana. Iti naimpusuan a panagyaman, kantaen dagiti Santo iti sangalubongan ti himno, "O Dios, Agyamankami, iti propeta a mangibagnos kadakami (kadagitoy ud-udina nga aldaw)." Panaglilinnawag • Asino ti propeta a mangibagnos kadatayo? Ania dagiti bileg ken sagutna? Kasano ti panangkanunongtayo kenkuana? Ania ti Propeta? Maysa a tao ti propeta nga inawagan ti Dios a mangibagi kenkuana iti daga. No agsao ti propeta para iti Dios, kas met laeng ti Dios ti agsasao. Naisangsangayan pay a mammaneknek ken ni Cristo ti propeta, a mangpaneknek iti kinadiosna ken mangisuro iti ebangheliona. Isuro ti propeta ti kinapudno ken ilawlawagna ti balikas ti Dios. Awaganna dagiti managbasol nga agbabawi. Awatenna dagiti paltiing ken panangiturong manipud iti Apo para iti pagsayaatantayo. Masirmatana ti masakbayan ken ibagana dagiti mapasamakto tapno maballaagan ti lubong. 47
M a i k a 9 Nadumaduma a kita ti panagbiag ti mabalin a paggapuan ti propeta. Mabalin nga agtutubo wenno lakay, nangato ti adalna wenno saan a nakapagadal. Mabalin a maysa a mannalon, abogado, wenno mannursuro. Nagkawes iti pagan-anay a nagayad ken nakasarukod dagiti propeta idi un-unana. Nakakawes iti amerikana ken nakabitbit iti nalag-an a maleta dagiti moderno a propeta. Ania ngarud ti pagilasinan iti pudno a propeta? Kanayon a pilien ti Dios ti pudno a propeta ken maawagan babaen ti umno a turay ti kinasaserdote. Kanunongan dagiti Santo iti ud-udina nga aldaw ti Umuna a Panguluen, ken dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol a kas propeta. Nupay kasta, no pagsasaritaantayo ti "propeta ti Simbaan," kayatna a sawen ti Presidente ti Simbaan, a Presidente ti nangato a kinasaserdote. Iti Amin a Panawen, Awagan ti Dios Dagiti Propeta a Mangidaulo iti Sangkataw-an Addan propeta iti daga manipud idi panawen ni Adan. Dagiti nagpadasan dagitoy naindaklan a tao ti mangparagsak ken mangparegget kadatayo. Indauluan ni Moises, maysa a propeta iti Daan a Tulag, ti rinibu kadagiti taona a pimmanaw iti Egipto ken pannakaadipen a nagturong iti naikari a daga. Insuratna dagiti lima nga umuna a libro iti Daan a Tulag, ken insuratna dagiti Sangapulo a Bilin. Ni Nephi, maysa a propeta iti Libro ni Mormon, ket napan iti kontinente ti America manipud idiay Jerusalem, innem a gasut a tawen sakbay ti pannakayanak ni Cristo. Adu ti inted daytoy naindaklan a dadaulo ken managdappat a napateg a sinurat iti Libro ni Mormon. Napili ni Juan Bautista a mangisagana iti lubong iti yaay ni Apo Jesucristo. Babaen ni Joseph Smith, maysa a propeta iti ud-udina nga aldaw, naisubli ti Apo ti Simbaan. Ni Joseph Smith pay ti nangipatarus iti Libro ni Mormon bayat ti kinaagtutubona. Panaglilinnawag • Ania ti propeta? • Ania a bileg ti adda kenkuana? • Ania ti ar-aramidenna? • Ania a takem ti naipakumit kenkuana iti Simbaan? Addaantayo iti Sibibiag a Propeta iti Daga iti Agdama Addaantayo iti sibibiag a propeta iti daga iti agdama. Daytoy a propeta ti Presidente ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga 48
M a i k a 9 Aldaw. Adda kenkuana ti kalintegan iti paltiing nga agpaay iti sibubukel a Simbaan. Ikutna dagiti "tulbek ti pagarian," a kayatna a sawen nga adda kenkuana ti kalintegan a mangiturong iti pannakatungpal dagiti ordinansa (kitaen ti Mateo 16:19). Awan ti tao malaksid ti napili a propeta ken presidente ti makaawat iti pagayatan ti Dios nga agpaay kadagiti kameng ti Simbaan. Nasken nga aramidentayo dagiti banag nga ibaga kadatayo dagiti propeta nga aramidentayo. Kinuna ni Presidente Wilford Woodruff a dinto pulos mapalubosan ti propeta a mangbaybay-a iti Simbaan: "Kunak iti Israel, dinakto pulos palubosan ti Apo wenno ti uray asino man a tao a tumaktakder a kas dadaulo iti daytoy a Simbaan a mangyaw-awan kadakayo. Awan dayta iti programa. Awan daytoy iti panunot ti Dios. No padasek ket palugodannak ti Dios a maikkat iti lugarko, palugodanna met ngarud ti sabali a tao a mangpadas a mangidaulo kadagiti annak ti tattao a mangyaw-awan manipud kadagiti padles ti Dios ken iti pagrebbenganda. Bendisionannakayo ti Dios" (The Discourses of Wilford Woodruff, pp. 212-13). Panaglilinnawag • Idawat kadagiti kameng ti klase a manginaganda iti propeta iti kabaelanda nga inaganan. Paisalaysay iti maysa a kameng ti klase maipapan iti sibibiag a propeta ti Simbaan. Nasken a Kanunongantayo ti Propeta ti Apo Adu a tao ti nalaka a mamati kadagiti propeta idi un-unana. Ngem nangnangruna a patien ken surotentayo ti sibibiag a propeta. Ingatotayo dagiti imatayo tapno kanunongantayo ti Presidente ti Simbaan a kas propeta, mammadto ken mammaltiing. Kasano a kanunongantayo ti propeta? Nasken nga ikararagantayo. Nadagsen dagiti dagensenna. Ket kasapulanna ti mapapigsa babaen ti kararag dagiti Santo. Nasken nga adalentayo dagiti balikasna. Mabalintayo ti dumngeg kadagiti bitlana iti komperensia wenno mabasatayo ida kadagiti pagiwarnak ti Simbaan. Nasken a tungpalentayo amin dagiti naparegget a pannursurona. Saantayo koma a pilien a tungpalen laeng ti paset ti naparegget a 49
M a i k a 9 balakadna ket ikkatentayo dagiti paset a saan a makaay-ayo, wenno narigat. Binilinnatayo ti Apo a tungpalen dagiti naparegget a pannursuro ti propetana: "Imdenganto amin a balikasna ken bilbilinna [ti propeta] nga itedna a kas iti panangawatna kadakuada, a magna a nasantuan iti sangok; "Ta maawatmonto ti balikasna, a kasla agtaud iti ngiwatko, a siaanus ken sipapammati" (Doktrina ken Katulagan 21:4-5). Saan a palubosan iti kaanoman ti Apo ti Presidente ti Simbaan a mangyaw-awan kadatayo. Panaglilinnawag • Paglilinnawagan no ania ti maaramidtayo tapno matungpal ken makanunongantayo ti propeta. Sadino ti pakaadalantayo kadagiti balakadna kadagitoy nga aldaw? Naindaklan a Bendision ti Sumangbay iti Panagtungpal iti Propeta No agtungpaltayo, ikari ti Apo, "Saanto nga agballigi kenka dagiti ruangan ti impierno; wen, ket paksiatento ti Apo a Dios dagiti bileg ti kasipngetan iti imatangmo; ket pagarigenggenennanto dagiti langit nga agpaay iti pagimbagam, ken iti dayag ti naganna" (Doktrina ken Katulagan 21:6). No aramidentayo a kas iti panangidalan ti propetatayo, umay dagiti bendision manipud iti langit. Maysa nga estoria iti biag ni Lorenzo Snow, ti maikalima a presidente ti naisubli a Simbaan, ti mangipakita no kasano ti pananggunggona ti Dios kadagiti taona gapu ti kinamanagtungpalda. Kadagidi nga aldaw, nagsagaba ti Simbaan iti nadagsen a parikut iti kuarta, ken addaan iti nakisang a kuarta a pangbayad iti utangna. Ad- adu pay a parikut ti simmangbay idi agangay. Adda nakaro a tikag a namagsagaba kadagiti adu a Santo. Nagkamang ni Presidente Snow iti Apo ket dimmawat iti tulong. Iti maysa nga aldaw a panagbitlana iti St. George Tabernacle iti Utah, pinaregget ti Espiritu Santo a nangikari kadagiti Santo nga addanto umay a tudo no agbayadda iti sibubukel nga apagkapullo. Dinakamatna ti Malakias: "Yegyo ti amin nga apagkapullo iti kamalig . . . ket padasendak ita iti daytoy, kuna ti Apo dagiti buybuyot, no siak diakto luktan kadakayo dagiti tawa ti langit ket ibuyatkonto kadakayo ti bendision, nga awanto ti lugar a makalaon nga 50
M a i k a 9 umawat" (Malakias 3:10). Tinungpal dagiti tao ti propetada, ket nagtudo kadagiti natikagan a mula. Tapno mataginayon, nasken a mabangon ti pudno a Simbaan iti pamuon dagiti propeta (kitaen ti Taga-Efeso 2:20). Mabendisionantayo iti daytoy awanan talged a lubong tapno maaddaan iti propeta a pangipaltiingan ti Apo iti pagayatanna. Panaglilinnawag • Paibinglay iti maysa a tao ti padasna a bendision ti panagtungpal iti balakad ti propeta. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Dagiti Numero 12:6 (makisao ti Dios babaen dagiti propeta) • 1 Samuel 9:9 (maawagan a mammadto ti propeta) • Lucas 1:70 (makisao ti Dios babaen dagiti propeta) • Doktrina ken Katulagan 45:10, 15 (makisao ti Dios kadagitoy nga aldaw a kas idi un-unana) 1 Nephi 22:2 (babaen ti Espiritu Santo, maammuan dagiti propeta dagiti banag) Doktrina ken Katulagan 68:3-5 (no agsao dagiti katulongan ti Apo babaen ti pannignay ti Espiritu Santo, isu ti panunot, pagayatan, ken timek ti Apo) Doktrina ken Katulagan 107:65-67, 91-92 (dagiti pagrebbengan ti Presidente ti Simbaan) Doktrina ken Katulagan 43:1-7 (ti laeng propeta ti mapalubosan nga umawat iti paltiing nga agpaay iti Simbaan) 51
DAGITI NASANTUAN A KASURATAN M a i k a - 1 0 a P a s e t No agsao wenno agsurat dagiti katulongan ti Apo babaen ti bileg ti Espiritu Santo, agbalin a nasantuan a kasuratan dagiti balikasda (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 68:4). Manipud idi punganay, binilin ti Apo dagiti propetana nga isuratda dagiti paltiingna ken pannakilinnangenna kadagiti annakna. Kinunana: "Bilinek ti amin a tao, iti daya ken iti laud, ken iti amianan, ken iti abagatan, ken kadagiti isla iti taaw, nga isuratdanto dagiti sao a sawek kadakuada; gapu ta manipud kadagiti libro a maisuratto, ukomekto ti lubong, ti tunggal tao babaen kadagiti aramidna, a babaen iti dayta a naisurat" (2 Nephi 29:11). Ania Dagiti Nasantuan a Kasuratan nga Adda Kadatayo Ita? Akuen ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw dagiti uppat a libro a kas nasantuan a kasuratan: ti Biblia, ti Libro ni Mormon, ti Doktrina ken Katulagan, ken ti Perlas a Kapatgan. Maawagan dagitoy a libro iti libro dagiti nasantuan a kasuratan ti Simbaan. Maako pay dagiti naparegget a balikas dagiti sibibiag a propeta a kas nasantuan a kasuratan. Ti Biblia ti nakatipunan dagiti nasagraduan a sinurat a naglaon iti paltiing ti Dios iti tao. Linaon dagitoy a sinurat ti adu a siglo, manipud iti panawen ni Adan agingga idi panawen a panagbiag dagiti Apostol ni Jesucristo. Insurat ida dagiti adu a propeta a nagbiag iti nagduduma a panawen iti pakasaritaan ti lubong. Nabingay iti dua a paset ti Biblia: ti Daan a Tulag ken ti Baro a Tulag. Adu a padto iti Daan a Tulag ti mangisalaysay iti yaay ti Mangisalakan ken Mannubbot. Salaysayen ti Baro a Tulag ti panagbiag dayta a 52
M a i k a 1 0 Mangisalakan ken Mannubbot, a ni Jesucristo. Salaysayenna pay ti pannakabangon ti Simbaanna iti dayta a panawen. "Mamatikami a sao ti Dios ti Biblia no husto la ketdi ti pannakaipatarusna" (Maikawalo a Pagannurotan ti Pammati). Dumakkeltayo nga as-asideg iti Dios ken iti tunggal maysa bayat panangbasa ken panangutobtayo kadagiti nasantuan a kasuratan a sangkamaysa. Ti Libro ni Mormon ti nasagraduan a sinurat ti sumagmamano a tao a nagnaed kadagiti kontinente ti America iti nagbaetan ti 2,000 a tawen sakbay ti pannakayanak ni Jesus, ken 400 a tawen kalpasan ti pannakayanakna. Linaonna ti pakabuklan ti ebanghelio ni Jesucristo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:9; 42:12, ken 135:3). Salaysayen ti Libro ni Mormon ti isasarungkar ni Jesucristo kadagiti tao iti America kalpasan ti panagungarna. Impatarus ni Joseph Smith ti Libro ni Mormon iti Ingles babaen ti sagut ken bileg ti Dios. Kinunana a daytoy ti "Kapudnoan iti ania man a libro iti daga, ken ti pagbatayan ti relihiontayo, ket ad-adda a mayasideg ti tao iti Dios babaen ti panangtungpalna kadagiti pannursuro a linaonna, ngem ti ania man a sabali a libro" (History of the Church, 4:461). Tinulongannatayo ni Presidente Ezra Taft Benson a mangawat no kasano a pagbatayan ti relihiontayo ti Libro ni Mormon. Kinunana: "Adda tallo a wagas a ti Libro ni Mormon ti pagbatayan ti relihiontayo. Daytoy ti pagbatayan ti panangpaneknektayo ken ni Cristo. Daytoy ti pagbatayan ti doktrinatayo. Daytoy ti pagbatayan ti pammaneknek. "Ti Libro ni Mormon ti pagbatayan ti pammaneknektayo ken ni Jesucristo, nga isu a mismo ti panuli a bato ti amin nga aramidentayo. Mangted iti pammaneknek iti kinapudnona nga addaan bileg ken kinalawag. . . . "Palawaen[na] ti pannakaawattayo kadagiti doktrina ti pannakaisalakan. Ti Libro ni Mormon . . ket naisurat para iti panawentayo. Masapulantayo [ditoy] ti pagtuladan para iti panagsagana iti Maikadua a Yaay. . . . . "Isuro kadatayo ti Libro ni Mormon ti kinapudno [ken] mangted iti pammaneknek ken ni Jesucristo. . . . Ngem adda pay ad-adu. Adda bileg 53
M a i k a 1 0 iti libro a mangrugi nga agsaknap iti biagyo iti kanito a rugianyo ti napasnek a panangadal iti libro. Masarakanyo ti naindaklan a bileg a mangkedked iti sulisog. Masarakanyo ti bileg a mangliklik iti allilaw. Masarakanyo ti bileg tapno makapagtalinaed iti akikid ken nailet a dalan. Maawagan dagiti nasantuan a kasuratan iti 'balikas ti biag,' ket awanen iti sadino man ti pudpudno ngem ti Libro ni Mormon. . . . 'Tunggal Santo iti Ud-udina nga Aldaw nasken nga aramidenna iti intero a panagbiagna ti panangadal iti daytoy a libro' " (iti Conference Report, Oct. 1986, pp. 4-7; wenno Ensign, Nov. 1986, pp. 5-7). Ti Doktrina ken Katulagan ti nakatipunan dagiti kabaruan a paltiing. Iti Benneg 1 ti Doktrina ken Katulagan, imbaga ti Apo kadatayo a naipablaak ti libro kadagiti agnaed iti daga tapno maisaganada ti yaay ti Apo: "Gapuna adda ti timek ti Apo kadagiti suli ti daga, tapno amin a dumngeg mangngegda: "Isaganaanyo, isaganaanyo dayta dumteng, ta asidegen ti Apo" (Doktrina ken Katulagan 1:11-12). Linaon daytoy a libro dagiti paltiing maipapan iti Simbaan ni Jesucristo a kas naisubli kadagitoy maudi nga aldaw. Sumagmamano a benneg ti libro ti mangilawlawag iti pannakabukel ti Simbaan ken ilawlawagna dagiti opisina ti kinasaserdote ken dagiti pagrebbenganda. Laonen dagiti sabali a benneg, kas iti maika-76 ken 88 a benneg, dagiti nagloriaan a kinapudno a napukaw iti lubong iti ginasut a tawen. Tulongannatayo pay dagiti dadduma a benneg, kas ti maika-29 ken 93, a makaawat kadagiti pannursuro iti Biblia. Kas mainayon, sumagmamano a benneg, a kas iti maika-133 a benneg, ti naglaon kadagiti padto maipapan kadagiti dumtengto a pasamak. Binilinnatayo ti Dios a mangadal kadagiti paltiingna iti daytoy a libro: "Sukimatenyo dagitoy a bilin, ta pudnoda ken napudno, ken matungpalto amin dagiti padto ken kari nga adda kadakuada" (Doktrina ken Katulagan 1:37). Linaon ti Perlas a Kapatgan ti Libro ni Moises, ti Libro ni Abraham, ken sumagmamano a naparegget a sinurat ni Joseph Smith. Naglaon ti Libro ni Moises iti pakasaritaan ti sumagmamano kadagiti parmata ken sinurat ni Moises, a naipaltiing ken ni Propeta Joseph Smith idi Hunio ken Disiembre 1830. Ilawlawagna dagiti doktrina ken pannursuro a napukaw 54
M a i k a 1 0 manipud iti Biblia ken mangted iti mainayon a pannakaammo maipapan iti pannakaparsua ti daga. Naipatarus ti Libro ni Abraham babaen ni Propeta Joseph Smith manipud iti nalukot a pagbasaan a naala kadagiti tanem dagiti taga- Egipto. Naglaon daytoy a libro kadagiti napateg a pakaammo maipanggep iti Pannakaparsua, ti ebanghelio, ti kababalin ti Dios, ken ti kinasaserdote. Mairaman kadagiti sinurat ni Joseph Smith ti paset ti naparegget a patarus ti Biblia, dagiti napili manipud iti History of the Church, ken dagiti Pagannurotan ti Pammati. Ti Balikas Dagiti Sibibiag a Propeta Mainayon kadagitoy uppat a libro dagiti nasantuan a kasuratan, agbalin a nasantuan a kasuratan kadatayo dagiti naparegget a balikas dagiti sibibiag a propetatayo. Umay dagiti balikasda kadatayo babaen dagiti taripnong, pablaak ti Simbaan, ken panangiturong kadagiti lokal a dadaulo ti kinasaserdote. "Mamatikami iti amin nga impalgak ti Dios, amin nga ipalpalgakna, ken mamatikami nga adu pay ti ipalgakna a naindaklan ken napateg a banag maipapan iti Pagarian ti Dios" (Maikasiam a Pagannurotan ti Pammati). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 68:4. Ania ti nasantuan a kasuratan? • Inaganan dagiti libro ti nasantuan a kasuratan iti Simbaan. Paibaga iti uppat a tao no ania ti adda iti maysa kadagiti libro ti nasantuan a kasuratan ken kasano ti panangawattayo iti daytoy. Pabasa wenno paadaw iti maysa a kameng ti klase ti maika-9 a pagannurotan ti pammati. Ipakita ti maysa a kopia ti pablaak ti Simbaan. Pabasa iti maysa ti sumagmamano a naparegget a balikas ti propeta a masarakan iti daytoy. Panagadal kadagiti Nasantuan a Kasuratan Nasken nga adalen ti tunggal maysa kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan iti inaldaw. Nasken nga ibinglaytayo dagitoy a kinapudno kadagiti annaktayo. Nasken a maikabil dagitoy a libro ti nasantuan a kasuratantayo iti lugar a makita dagiti annaktayo ken masursuroda nga ipateg ken aramaten dagiti kinapudno a linaonda. 55
M a i k a 1 0 No tarigagayantayo a liklikan dagiti dakes iti daytoy a lubong, nasken a taraonantayo dagiti panunottayo iti kinapudno ken kinalinteg a masarakan kadagiti nasantuan a kasuratan. Dumakketayo a naas-asideg iti Dios ken iti tunggal maysa bayat ti panangbasa ken panangutobtayo a sangkamaysa kadagiti nasantuan a kasuratan. Bayat ti panangbasa, panangutob, ken panagkararagtayo maipapan kadagiti nasantuan a kasuratan ken panagkiddawtayo iti Dios iti pannakaawat, paneknekan kadatayo ti Espiritu Santo ti kinapudno dagitoy a banag. Maammuan ti tunggal maysa kadatayo a pudno dagitoy a banag. Saantayo a maallilaw (kitaen ti Joseph Smith - Mateo 1:37). Maawattayo ti isu met laeng a rikna a nayebkas ni Nephi idi kinunana: Naragsak ti kaunggak kadagiti aramid ti Apo; ket agnanayon nga ut-utoben ti pusok dagiti banag a nakita ken nangngegko (2 Nephi 4:16). Panaglilinnawag • Planuen ti panawen ken lugar para iti panagadalyo iti nasantuan a kasuratan, ken mangituding iti panggep a tun-oyen iti inaldaw. Paglilinnawagan no kasano ti panangtungpal iti inkumit a panangadal kadagiti nasantuan a kasuratan iti inaldaw. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Nephi 19:1-3; 1 Nephi 14:20-26 (nabilin dagiti propeta nga agsurat) • 1 Nephi 19:1-3; 6-7; Alma 37:1-8 (naindaklan a pateg dagiti nasantuan a kasuratan) 2 Nephi 33:10 (paneknekan dagiti nasantuan a kasuratan ni Jesucristo) • Alma 29:8 (kasao ti Apo ti amin a pagilian babaen dagiti nasantuan a kasuratan) 2 Timoteo 3:16-17; 1 Nephi 19:21-24 (apay ken kasano a maited dagiti nasantuan a kasuratan) 2 Pedro 1:20; Alma 13:20; Doktrina ken Katulagan 10:62 (nalawag dagiti nasantuan a kasuratan, ken dida mangbalusingsing) Doktrina ken Katulagan 128:18; 1 Nephi 14:25-26 (dagiti dumteng pay a nasantuan a kasuratan) 2 Nephi 29:3-10 (dagiti nasantuan a kasuratan kadagiti Hudio ken Gentil) 56
DAGITI KATULONGAN A LADAWAN D a g i t i K a s a p u l a n a K a t u l o n g a n
D a g i t i K a s a p u l a n a K a t u l o n g a n Palawag kadagiti Katulongan a Ladawan 1-16 1. Ni Isaias, a maysa kadagiti propeta iti Daan a Tulag, impadtona ti yaay ni Jesucristo. 2. Binuniagan ni Juan Bautista ni Jesus iti Karayan Jordan. 3. Inawagan ni Jesus ni Pedro ken dagiti dadduma a sumurot kenkuana. 4. Inordenan ni Jesus dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol. 5. Inayat ken binendisionan ni Jesus dagiti ubbing. 6. Insuro ni Jesus ti ebanghelio kadagiti tao. (The Sermon on the Mount, ni Carl Bloch. Adda ti orihinal iti Kapilia ti Frederiksborg Castle, Denmark. Naaramat babaen ti Frederiksborgmuseum.) ti pammalubos 7. Iti Minuyongan ti Getsemani, sinagaba a mismo ti Mangisalakan dagiti basol ti amin a sangkataw-an. 8. Natay ni Jesus gapu kadagiti basoltayo iti krus iti Kalbario. 9. Iti maikatlo nga aldaw, bimmangon ti Mangisalakan manipud iti tanem. 10. Impakita ti nagungar a Mangisalakan dagiti sugatna kadagiti Apostolna. 11. Sinarungkaran ti nagungar a Mangisalakan dagiti taona iti America. 12. Pinaregget ti Santiago 1:5-6 ni Joseph Smith tapno saludsodenna iti Dios no ania ti pudno a Simbaan ni Jesucristo. 13. Kas sungbat iti kararag ni Joseph Smith, simmarungkar kenkuana ti Nailangitan nga Ama ken ni Jesukristo. 14. Impan ni anghel Moroni ken ni Joseph Smith dagiti balitok a pinanid a naglaon iti Libro ni Mormon. 15. Sinarungkaran ni Juan Bautista da Joseph Smith ken Oliver Cowdery ket intalekna kadakuada ti Kinasaserdote ni Aaron. 16. Intalek da Pedro, Santiago, ken Juan ti Kinasaserdote ni Melchizedek kada Joseph Smith ken Oliver Cowdery. 58
1
2
3
5
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
NI JESUCRISTO A KAS MANNUBBOTTAYO M a i k a - 4 a B i n g a y
Ti Mangisalakan a ni Jesucristo, a naam-ammo a kas Jehova iti biag sakbay ti yaay iti daga, ket nayanak iti nanumo a kulluong. 60
TI BIAG NI CRISTO M a i k a - 1 1 a P a s e t Agpannuray ti tunggal a tao nga umay iti daga ken ni Jesucristo a mangtungpal iti karina idiay langit nga agbalin a Mangisalakantayo. No awan isuna, napaay koma ti plano ti pannakaisalakan. Gapu ta kasapulan ti misionna, pinaneknekan amin dagiti propeta manipud ken ni Adan agingga ken ni Cristo nga umayto (kitaen ti Dagiti Aramid 10:43). Pinaneknekan dagiti amin a propeta manipud ken ni Jesus nga immay isuna. Masapul nga adalen ti tunggal maysa kadatayo ti biag ti Mangisalakan ken suroten a sipupudno bayat ti panagbiagtayo. Masapul a maaddaantayo iti bukod a pannakainaig kenkuana. Naipadles ti Biag ni Cristo iti Nabayag Sakbay ti Pannakayanakna Maysa nga anghel ti nangibaga ken ni Adan a Jesucristo ti nagan ti Mangisalakan (kitaen ti Moises 6:51-52). Nakita ni Enoch ni Jesus a matay iti krus ken agungarto (kitaen ti Moises 7:55-56). Pinaneknekan pay da Noe ken Moises maipapan kenkuana (kitaen ti Moises 8:23-24). Agarup walo gasut a tawen sakbay ti pannakayanak ti Mangisalakan ditoy daga, nakita ni Isaias ti panagbiagna. Idi makita ni Isaias ti liday ken ladingit a sagabaento ti Mangisalakan tapno ikarona dagiti basoltayo, kinunana: "Nauy-uyaw ken binaybay-an dagiti tattao; maysa a tao ti ladingit, ken nakaammo iti liday. . . . "Pudno nga isu inturedna dagiti lidaytayo, ken inawitna dagiti ladingittayo. . . . 61
Idi ubing pay, sinuruan ti Mangisalakan dagiti masirib a tattao iti templo. Ni Carl Bloch. Adda ti orihinal iti Kapilia ti Kastilio ti Frederiksborg, Denmark. Naaramat nga adda pammalubos ti museo ti Frederiksborg. 62
M a i k a 1 1 "Nasugsugat a gapu kadagiti labsingtayo, napalitem a gapu kadagiti kinadangkestayo. . . . "Naparigat, nupay idi napagsagaba dina nginanga ti ngiwatna: kas maysa a karnero a maiturong iti pagpartian" (Isaias 53:3-7). Nakita met ni Nephi iti parmata ti masanguanan a pannakayanak ken mision ti Mangisalakan. Nakitana ti maysa a napintas a birhen, ket inlawlawag ti anghel, "Adtoy, ti birhen a naimatangam ti ina ti Anak ti Dios, iti nainlasagan a kasasaad" (1 Nephi 11:18). Ket nakita ni Nephi ti birhen a mangub-ubba iti ubing. Kinuna ti anghel, "Adtoy ti Kordero ti Dios, wen, a kas Anak ti Agnanayon nga Ama!" (1 Nephi 11:21). Agarup 124 a tawen sakbay a nayanak ni Jesus, nakita met ni Ari Benjamin, sabali pay a propeta a Nephite ken ari, ti biag ti Mangisalakan: "Ta adtoy, umayto ti kanito, iti saan a mabayag, a ti addaan iti bileg, ti Apo a Mannakabalin nga agturay, nga isu idi ken manipud iti agnanayon agingga iti agnanayon, bumabanto manipud iti langit kadagiti annak ti tao, ken agtaengto iti tabernakulo a pitak, ket makilangento kadagiti tao, agaramidto kadagiti naisangsangayan a milagro, kas iti panagagas iti masakit, panangpagungar iti natay, panangpapagna kadagiti pilay, ti panangpasubli iti panagkita dagiti bulsek, ken pannakangngeg dagiti tuleng, ken ti panangpaimbag iti amin a kita ti sakit. "Ket papanawennanto dagiti sairo, wenno dagiti dakes nga espiritu nga agtaeng kadagiti puso dagiti annak ti tao. "Ket adtoy, agsagabanto kadagiti sulisog, ken sakit ti bagi, panagbisin, pannakawaw, ken bannog, a nakarkaro pay ngem ti panagsagaba ti tao, malaksid iti patay; ta adtoy, ti dara rummuarto manipud iti tunggal puon ti dutdot, napalalonto unay ti panagtuokna gapu iti kinadakes ken nakarimrimon nga aramid dagiti taona. "Ket maawaganto iti Jesucristo, ti Anak ti Dios, ti Ama ti langit ken daga, ti Namarsua iti amin a banag manipud idi punganay; ket maawaganto ti inana iti Maria" (Mosiah 3:5-8). Isu ti Bugbugtong nga Anak ti Ama Masarakan ti estoria ti pannakayanak ken panagbiag ti Mangisalakan iti Baro a Tulag kadagiti libro da Mateo, Marcos, Lucas ken Juan. Manipud 63
M a i k a 1 1 kadagiti salaysayda maammuantayo a nayanak ni Jesus iti birhen a managan iti Maria. Naitulag a makikallaysa ken ni Jose idi nagparang ti maysa nga anghel ti Apo kenkuana. Imbaga ti anghel kenkuana nga isunto ti ina ti Anak ti Dios. Sinaludsodna no kasano a mapasamak daytoy (kitaen ti Lucas 1:34). Kinunana kenkuana, "Ti Espiritu Santo umayto kenka ket ti pannakabalin ti Kangatuan salinungannakanto: gapuna met a ti nailangitan a banag a mayanakto kenka maawaganto iti Anak ti Dios" (Lucas 1:35). Ngarud, nagbalin a pudno nga Ama ni Jesucristo ti Dios Ama. Ni laeng Jesus ti tao ditoy daga nga inyanak ti matay nga ina ken saan a matay nga ama. Dayta ti gapuna no apay a naawagan iti Bugbugtong nga Anak. Tinawidna manipud iti inana ti biag a matay ken adda kenkuana ti panagbisin, pannakawaw, pannakabannog, saem ken ipapatay. Tinawidna dagiti nadiosan a pannakabalin manipud iti Amana. Awan ti uray asino a tao ti makagudas iti biag ti Mangisalakan malaksid no ipalubosna. Adda kenkuana ti pannakabalin a manggudas ken ti pannakabalin a mangala met laeng iti bagina kalpasan ti pannakatay (kitaen ti Juan 10:17-18). Panaglilinnawag • Basaen ti Lucas 1:34-35. Apay nga am-ammo ni Jesus a kas Bugbugtong nga Anak ti Ama? Ania ti tinawidna iti Amana? • Ania ti tinawidna iti inana? Inturongna ti Naan-anay a Panagbiag Tinungpal amin ni Jesus manipud iti kainaubingna ti pinaaramid ti Nailangitan nga Amatayo. Babaen ti pannarabay da Maria ken Jose, dimmakkel ni Jesus a kas met la kadagiti dadduma nga ubbing. Inayat ken tinungpalna ti kinapudno. Imbaga kadatayo ni Lucas, "Ket daydi ubing dimmakkel ken pimmigsa, ken napno iti sirib, ket ti grasia ti Dios adda idi kenkuana (Lucas 2:40). Idi agtawen iti sangapulo-ket-dua, ammon ni Jesus a naibaon a mangtungpal iti pagayatan ti Amana. Napan idiay Jerusalem a kaduana dagiti nagannak kenkuana. Idi agawiddan natakuatan dagiti nagannak kenkuana nga awan iti ragupda. Nagsublida idiay Jerusalem tapno sapulenda. "Idi napalabas ti tallo nga aldaw natumponganda iti templo, a 64
M a i k a 1 1 situtugaw iti tengnga dagiti mamasirib a dumdumngeg ken agsalsaludsod kadakuada. Ket amin dagidi nakangngeg kenkuana masmasdaawda iti saririt ti isipna, ken kadagidi sungbatna" (Lucas 2:46-47). Nabang-aran da Jose ken Maria idi masarakanda, ngem naglidayda gapu ta dina imbaga kadakuada ti papananna. Kinuna ni Maria: "Anak, apay a kasta ti inaramidmo kadakami? Adtoy ti amam [Jose] ken siak silaladingitkami a nagsapsapul kenka." Sinungbatan ni Jesus a sipapakumbaba, a nangipalagipanna kenkuana nga agsiuman laeng ni Jose: "Dikay ammo a masapul a sanguek dagiti bambanag ti [Nailangitan] nga Amak?" (Lucas 2:48-49). Tapno matungpal ni Jesus ti misionna, masapul nga aramiden ni Jesus ti pagayatan ti Amana sadi Langit. "Awan ti aramidek a sisiak," kinunana, "no di ket kas iti insuro kaniak ni Ama, dagitoy ti sawek. . . . Agnanayon nga aramidek dagiti makaay-ayo kenkuana" (Juan 8:28-29). Napan ni Jesus ken ti kasinsinna a ni Juan idi agtawen iti tallopulo tapno pabuniagan idiay Karayan Jordan. Nagkedked ni Juan a mangbuniag ken ni Jesus gapu ta ammona a di pulos nagbasol ni Jesus. Kiniddaw ni Jesus ken ni Juan a buniaganna "tapno matungpal amin a kinalinteg." Binuniagan ni Juan ti Mangisalakan, babaen ti panangiraremna a namimpinsan iti danum. Nagsao ti Amana manipud iti langit idi mabuniagan ni Jesus, a kinunana: "Daytoy ti Anakko, a dungdungnguek Isu a pakapnekak unay kenkuana." Bimmaba ti Espiritu Santo ket immay kenkuana a kas maysa a kalapati. (Kitaen ti Mateo 3:13-17.) Kalpasan ti pannakabuniag ni Jesus, immasideg ni Satanas kenkuana tapno sulisogenna. Kayatna a mapaay ni Jesus iti misionna. No maallukoy ni Satanas nga agbasol uray no maminsan laeng, saanen a maikari ni Jesus nga agbalin a Mangisalakantayo, ket mapaay ti plano. Iti daytoy a wagas, maaramidnatayo ni Satanas a nakaay-ay-ay a kas kenkuana. Saantayonto a pulos a makapagsubli iti Nailangitan nga Amatayo. Napasamak dagiti pannulisog ni Satanas kalpasan ti panagayuno ni Jesus iti uppat-a-pulo nga aldaw. Sititibker a napagkedkedan amin ni Jesus dagitoy a pannulisog, kalpasanna imbilinna a pumanaw ni Satanas. Idi nakapanaw ni Satanas, immay dagiti anghel ket nagserbida ken ni Jesus. (Kitaen ti Mateo 4:1-11.) 65
M a i k a 1 1 Insuronatayo No Kasano ti Agayat ken Agserbi iti Tunggal Maysa Kalpasan ti panangsulisog ni Satanas, inrugi ni Jesus ti naespirituan a panagserbina iti tallaong. Saan laeng nga immay ditoy daga tapno matay gapu kadatayo, ngem immay tapno sursuruannatayo pay nga agbiag. Insurona nga adda dua a naindaklan a bilin: umuna, ayaten ti Dios iti amin a puso, panunot ken pigsatayo; ken maikadua, ayaten ti padatayo a tao a kas iti bagitayo (kitaen ti Mateo 22:36-39). Maysa a pagulidanan ti biagna no kasano ti nasken a panangtungpaltayo kadagitoy dua a bilin. No ay-ayatentayo ti Dios, agtalek ken agtungpaltayo kenkuana, a kas iti inaramid ni Jesus. No ay-ayatentayo dagiti sabali, tulongantayo ida a mangipaay kadagiti naindagaan ken naespirituan a kasapulanda. Impaay ni Jesus ti biagna nga agserbi kadagiti sabali. Inagasanna ida kadagiti sakitda. Inaramidna a makakita dagiti bulsek, a makangngeg dagiti tuleng, ken makapagna dagiti pilay. Iti naminsan, idi ag-agasanna dagiti masakit, narabianda ket nabisin dagiti tao. Imbes a papanawenna ida, binendisionanna ti lima a tinapay ken dua nga ikan ket simimilagro a napakanna ti bunggoy ti lima ribu a tao. (Kitaen ti Mateo 14:14-21). Insurona a no makakitatayo iti mabisin, malammin, lamulamo, wenno malidlidayan a tao, masapul a tulongantayo iti amin a kabaelantayo. No tulongantayo dagiti sabali, agserserbitayo iti Apo. (Kitaen ti Mateo 25:35-46.) Inayat ni Jesus dagiti sabali iti amin a pusona. Masansan a napno ti pusona iti panangngaasi ta uray la a makasangit. Inayatna dagiti ubbing, dagiti nataengan, ken dagiti napakumbaba, dagiti kadawyan a tao a mamati kenkuana. Inayatna dagiti nagbasol, ken siaasi unay a nangisuro kadakuada nga agbabawi ken agpabuniag. Insurona: "Siak ti dalan, ti kinapudno, ken ti biag" (Juan 14:6). Inayatna pay dagiti nagbasol kenkuana ken saan nga agbabawi. Iti kamaudianan ti biagna, bayat ti kaaddana iti krus, nagkararag iti Ama para kadagiti soldado a nangilansa kenkuana iti krus, nga impakaasina, "Ama, pakawanem ida ta dida ammo ti ar-aramidenda" (Lucas 23:34). Insurona, "Daytoy ti bilinko, nga agiinnayatkayo iti maysa ken maysa a kas iti panagayatko kadakayo" (Juan 15:12). 66
M a i k a 1 1 Panaglilinnawag • Basaen ti Mateo 22:36-40. Ania dagiti sumagmamano a wagas a pakaipakitaantayo iti Apo nga ay-ayatentayo isuna? Basaen ti Mateo 5:48. Makapagbalintayo ngata a naan-anay kadagiti paset ti inaldaw a panagbiagtayo (kas iti panagbayad iti utang, panangngilin iti Aldaw ti Panaginana, panagayuno, panagtungpal iti Nainsiriban a Balikas)? Binukelna ti Kakaisuna a Pudno a Simbaan Tinarigagayan ni Jesus a maisuro ti ebangheliona kadagiti tao iti intero a daga, isu a nangpili iti Sangapulo-ket-dua nga Apostol a mangpaneknek kenkuana. Isuda dagiti immuna a dadaulo ti simbaanna. Immawatda iti turay nga agakem iti naganna ken agaramid kadagiti nakitada nga inaramidna. Dagiti nakaawat iti turay manipud kadakuada ket nakaisuro, nakapamuniag, ken nakaannongda kadagiti dadduma nga ordinansa iti naganna. Kalpasan ti pannakatayna, intuloyda ti aramidna agingga a nagbalin dagiti tao a nadangkes ket pinatayda dagiti Apostol. Panaglilinnawag • Apay a pinili ni Jesus dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol? • Basaen ti Marcos 3:14-15. Ania ti gapu ti nakaordenan dagiti Apostol? Sinubbotnatayo Manipud kadagiti Basoltayo ken Insalakannatayo Manipud iti Patay Idi malpas ti aramidna a panangisuro ken panangbendision kadagiti tao, nagsagana ni Jesus a mangaramid iti maudi a panagsakripisiona para kadagiti amin a basol ti sangkataw-an. Nakedngan a matay gapu ta impaneknekna kadagiti tao nga isu ti Anak ti Dios. Napan iti minuyongan a managanan iti Getsemani iti rabii sakbay ti pannakailansana iti krus. Nagparintumeng sadiay ket nagkararag. Kalpasanna nalusdoy iti nalaus a ladingitna ket nagsangit bayat ti panagkararagna. Napalubosan ni Orson F. Whitney nga Apostol iti Ud-udina nga Aldaw a makakita iti panagsagaba ti Mangisalakan iti maysa a parmata. Iti pannakakitana iti panagsangit ti Mangisalakan, kinunana: "Natukayak iti pannakakitak ta nakasangitak met, a napno iti panagladingit. Naasianak unay kenkuana; inayatko iti amin a kararuak, 67
M a i k a 1 1 ken tinarigagayak ti kaaddak koma kenkuana kas iti panagtarigagayko iti ania man a banag" (iti Bryant Hinckley, The Faith of Our Pioneer Fathers, p. 211). Ni Jesus "nagna pay bassit iti masanguanan ket inruknoyna ti rupana ket nagkararag, a kinunana, Ama, no mabalin, lumabas koma kaniak daytoy a kopa, ngem saan a kas iti pagayatak no di kas ti pagayatam" (Mateo 26:39). Iti maysa a kabaruanan a paltiing inladawan ti Mangisalakan no kasano ti kadagem ti panagsagabana, a nangipaay kenkuana "a panagarigengen gapu iti saem, ken agdara iti tunggal teterreman, ken agsagaba nga agpada ti bagi ken ti espiritu" (Doktrina ken Katulagan 19:18). Narikna ti bagina ti napalalo a saem ti pannakadusa gapu iti amin a basol a naaramid dagiti tao. Awan ti uray asino a matay a tao ti makaawat no kasano ti kadagem daytoy a saem. Awan sabali a tao ti makaibtur iti saem iti bagi ken kararua. "Iti panagpababana kadagiti amin a banag . . . a mabalin nga adda iti amin ken babaen dagiti amin a banag, ti silaw ti kinapudno" (Doktrina ken Katulagan 88:6). Ngem saan pay a naan-anay ti panagsagabana. Iti simmaruno nga aldaw, nasaplit, nauyaw, ken natupraan ni Jesus. Naibilin nga ibaklayna ti bukodna a krus a sumang-at iti turod; kalpasanna naipadeppa ken nailansa iti daytoy. Naparigat iti maysa kadagiti kadangkokan a wagas nga inaramid ti tao. Kalpasan ti siam nga oras iti krus, impukkawna a napnuan saem, "Diosko, Diosko, apay a binaybay-annak?" (Marcos 15:34). Iti karikutan nga oras ni Jesus, inikkat ti Ama ti espirituna kenkuana tapno malpas ni Jesus ti panagsagaba iti dusa gapu iti basbasol ti sangkataw-an tapno maan-anayna ti balligi kadagiti puersa ti basol ken patay. Idi naammuan ti Mangisalakan nga inawat ti Ama ti sakripisiona, kinunana iti napigsa a timek, "Natungpalen" (Juan 19:30). "Ama, kadagia imam ti pangitalkak itoy kararuak" (Lucas 23:46). Nagdumog ket sipapalubos a nangyawat iti espirituna. Natay ti Mangisalakan. Maysa a nakaal-alingget a ginggined ti nanggunggon iti daga. Sumagmamano a gagayyem ti nangipan iti bagi ti Mangisalakan iti tanem, a nagtalinaedanna iti tallo nga aldaw. Iti daytoy a panawen, napan ken nangbuangay iti aramid ti misionario ti espirituna kadagiti sabali nga espiritu a makasapul nga umawat iti ebangheliona (kitaen ti 68
M a i k a 1 1 1 Pedro 3:18-20; Doktrina ken Katulagan 138). Iti maikatlo nga aldaw, Domingo, nagsubli iti bagina ket innalana manen. Isu ti immuna a nangparmek iti patay. Natungpal ti padto, a "masapul nga isu agungarto kadagiti natay" (Juan 20:9). Iti di unay nabayag kalpasan ti panagungarna, nagparang ti Mangisalakan kadagiti Nephite ket binangonna ti Simbaanna iti Amerika. Insurona dagiti tao ken binendisionanna ida. Masarakan daytoy a pakasaritaan iti 3 Nephi 11 agingga iti 28. Panaglilinnawag • Kasano ti panagriknam bayat panangutobmo iti sakripisio ti Mangisalakan para kadatayo? Ania ti Kaipapanan Kadatayo ti Biag ti Mangisalakan? Insuro ni Jesus: "Awan ti addaan iti dakdakkel ngem ayat ngem daytoy, ti mangted iti biagna gapu kadagiti gagayyemna. Dakayo ti gagayyemko no aramidenyo dagiti ibilinko kadakayo" (Juan 15:13-14). Situtulok ken sipapakumbaba a nagsagaba iti Getsemani ken nagtuok iti krus. Awan ti serbi ti pannakatay ti Mangisalakan gapu iti basoltayo no saantayo nga umay kenkuana, agbabawi kadagiti basbasoltayo, ken ayatentayo iti amin a pusotayo. Kinunana: "Ket daytoy ti ebanghelio nga intedko kadakayo - nga immayak ditoy lubong a mangaramid iti pagayatan ti Amak, gapu ta imbaonnak ti Amak. "Ket imbaonnak ti Amak tapno mailansaak iti krus; ket kalpasan ti pannakailansak iti krus, mayasideg koma amin a tao kaniak . . . tapno makednganda babaen ti aramidda. . . . "Agsipud ta dagiti aramid a naimatanganyon nga inaramidko ti aramidenyo met; . . . "Ngarud, ania a kita ti tao ti rumbeng a pagbalinanyo? Pudno kunak kadakayo, uray kas kaniak." (3 Nephi 27:13-15, 21, 27; nainayon dagiti nagiray). Panaglilinnawag • Arapaapem nga adda dakkel nga utangmo a dimo mabayadan. Kasano ti panagriknam iti maysa a tao a mangidiaya iti panagbayadna iti utangmo? Idilig daytoy iti sakripisio ni Jesus. 69
M a i k a 1 1 Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 2 Nephi 25:12 (ti Bugbugtong nga Anak ti Ama iti lasag) • Moises 6:57 (ni Jesucristo ti managanan iti Bugbugtong nga Anak) • Mateo, Marcos, Lucas, Juan (kabibiag ken dagiti pannursuro ni Jesucristo) Mateo 10:1-8; Lucas 9:1-2 (naordenan dagiti apostol iti bileg ken turay) • Mateo 26-28; Marcos 14-16; Lucas 23-24 (ni Jesus iti Minuyongan; naliputan, nailansa iti krus, ken nagungar) 70
TI PANNUBBOT M a i k a - 1 2 a P a s e t "Immay ni Jesucristo ditoy lubong . . . a mailansanto para iti lubong, ken mangimet kadagiti basol ti lubong, ken mangpasanto iti lubong, ken mangugas itoy manipud iti amin a kinadakes, a babaen kenkuana mabalin a maisalakan ti amin" (Doktrina ken Katulagan 76:41-42). Ti naindaklan a sakripisio nga inaramidna tapno ikarona dagiti basoltayo ken parmekenna ti patay ket maawagan iti Pannubbot. Daytoy ti kapatgan a pasamak a napagteng iti pakasaritaan ti sangkataw-an: "Agsipud ta nasken a maaramid ti pannakasubbot; gapu ta babaen ti naindaklan a panggep ti Agnanayon a Dios masapul nga adda maaramid a pannakasubbot, wenno saan a malapdan ti pannakaungaw ti tao; . . . wen, matnag ken mapukaw ti amin, ken nasken a matay malaksid no babaen ti pannubbot" (Alma 34:9). Panaglilinnawag • Apay nga immay ni Jesus ditoy daga? Kasapulan ti Pannubbot Para iti Pannakaisalakantayo Nangyeg ti pannakatnag ni Adan iti dua a kita ti ipapatay iti lubong: ti naindagaan nga ipapatay ken naespirituan nga ipapatay. Panagsina ti bagi ken espiritu ti naindagaan nga ipapatay. Pannakaisina iti Dios ti naespirituan nga ipapatay. No saan a pinarmek ti pannubbot ni Jesus dagitoy dua a kita ti ipapatay, dua a banag koma ti mapasamak: agnanayon ti panagsina ti bagi ken ti espiritutayo, ken saantayon a makapagnaed manen iti Nailangitan nga Amatayo. Ngem nangisagana ti masirib a Nailangitan nga Amatayo iti maysa a nakaskasdaaw, naasi a plano tapno maisalakantayo iti naindagaan ken 71
Iti Minuyongan ti Getsemani, sinagaba ni Cristo dagiti basol ti sangkataw-an. 72
M a i k a 1 2 naespirituan nga ipapatay. Nangplano iti maysa a Mangisalakan nga umayto iti daga tapno sakaennatayo (subboten) manipud iti basol ken ipapatay. Gapu kadagiti basoltayo ken kinarukop ti matay a bagitayo, saantayo a masaka dagiti bagitayo (kitaen ti Alma 34:10-12). Masapul nga awan ti basol ti Mangisalakan kadatayo ken addaan iti pannakabalin a mangparmek iti patay. Panaglilinnawag • Idilig ti naindagaan a bagitayo iti maysa nga ima nga adda guantesna. Ikkaten ti guantes. Ilawlawag a kasla naindagaan nga ipapatay daytoy-nagsina ti espiritu (ti ima) ken ti bagi (ti guantes). Ni Cristo Laeng ti Mabalin a Mangsubbot kadagiti Basoltayo Adda sumagmamano a gapu no apay a ni Jesucristo laeng ti makapagbalin a Mangisalakan kadatayo. Maysa a gapu ti panangpili ti Nailangitan nga Ama nga agbalin a Mangisalakan. Isu ti Bugbugtong nga Anak ti Dios, ket adda kenkuana ti pannakabalin a mangparmek ken patay. Inlawlawag ni Jesus: "Itedko ti biagko, tapno awatekto manen. Awan ti mangikkat kaniak, no di ket yawatko a sisiak. Adda pannakabalinko a mangyawat iti biagko, ken adda pannakabalinko a mangawat manen" (Juan 10:17-18). Ni Jesus pay ti maikari nga agbalin a Mangisalakantayo gapu ta isu laeng ti tao a nagnaed ditoy daga a di nagbasol. Daytoy ti namagbalin kenkuana a maikari a sakripisio tapno maikaro dagiti basol dagiti sabali. Panaglilinnawag • Pailawlawag kadagiti kameng ti klase dagiti gapu no apay a ni Jesus laeng ti mabalin a mangsubbot kadagiti basoltayo. Nagsagaba ken Natay ni Cristo Tapno Masubbotnatayo para Kadagiti Basoltayo Sinubbotnatayo ti Mangisalakan kadagiti basoltayo babaen ti panagsagabana iti Getsemani ken babaen ti panangtedna iti biagna iti krus. Saantayo a maawatan a naan-anay no kasano ti panagsagabana gapu kadagiti amin a basoltayo. Nariknana iti Minuyongan ti Getsemani ti umukuok a saem ken liday ket uray la a nagling-et ti dara iti isu amin a paset ti bagina gapu iti dagsen dagiti basoltayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 19:18-19). Kalpasanna, bayat ti pannakailansana iti krus, nagsagaba ni Jesus iti nasaem nga ipapatay babaen ti maysa a kadageman a wagas nga ammon ti tao. 73
Natay ni Cristo iti krus gapu kadagiti basol ti sangkataw-an. 74
M a i k a 1 2 Anian a panagayat ni Jesus kadatayo, tapno agsagaba iti kasta a naespirituan ken naindagaan a panagtuok para iti pagimbagantayo! Nagtan-oken ti ayat ti Nailangitan nga Ama ta imbaonna ti Bugbugtong nga Anakna tapno agsagaba ken matay para kadagiti amin nga annakna. "Ta kasta la unay ti panagayat ti Dios iti lubong, nga intedna ti Bugbugtong nga Anakna, tapno amin a mamati kenkuana, saan a mapukaw, no di ket adda biagna nga agnanayon" (Juan 3:16). Idawat kadagiti kameng ti klase nga arapaapenda nga addada iti Minuyongan ti Getsemani a kas saksi iti panagsagaba ni Jesucristo. Pabasa iti maysa kadakuada ti pakasaritaan iti Lucas 22:39-44. Mangyeg ti Pannubbot ken Panagungar iti Panagungar iti Amin Iti maikatlo nga aldaw kalpasan ti pannakailansana iti krus, innala manen ni Cristo ti bagina ket nagbalin nga isu ti immuna a tao a nagungar. Idi napan kinita dagiti gayyemna, kinuna kadakuada dagiti anghel a nangbantay iti tanemna, "Awan ditoy; ta nagungaren, a kas iti kinunana" (Mateo 28:6). Simrek manen ti espirituna iti bagina, a saanton nga agsina iti kaano man. Pinarmek ngarud ni Cristo ti naindagaan nga ipapatay. Gapu iti pannubbotna, mapagungarto amin a tao a nayanak ditoy daga (kitaen ti 1 Taga-Corinto 15:21-22). Kas iti panagungar ni Jesus, maitiponto dagiti espritutayo iti bagitayo, "tapno saandanton a matay . . . , a saandanton nga agsina iti kaano man" (Alma 11:45). Daytoy a kasasaad ti maawagan iti saanen a pannakatay. Mapagungarto amin a tao a nagbiag, "nataengan ken ubing, adipen wenno siwayawaya, lalaki ken babai, natiri, ken nalinteg" (Alma 11:44). Panaglilinnawag • Ipadis manen iti ima ken guantes. Ilawlawag a gapu ta sinubbot ni Jesucristo dagiti basoltayo, mapagungarto amin a tao iti masungad nga aldaw. (Ikabil ti guantes iti imam.) Agtiponto ti bagi ken espiritutayo. Maisalakan Kadagiti Basolda dagiti Adda Pammatida ken ni Cristo Babaen ti Pannubbot Maparmek ti naespirituan nga ipapatay babaen ti pannubbot ti Mangisalakan. Uray no mapagungar amin a tao nga addaan iti bagi ken tulang, dagiti laeng umawat iti Pannubbot ti maisalakan iti naespirituan nga ipapatay. 75
M a i k a 1 2 Awatentayo ti pannubbot ni Cristo babaen ti pammatitayo kenkuana. Babaen daytoy a pammati, agbabawitayo iti basbasoltayo, agbuniagtayo, awatentayo ti Espiritu Santo, ken tungpalentayo dagiti bilinna. Agbalintayo a napudno a disipulo ni Jesucristo. Mapakawan ken madalusantayo manipud iti basol ken maisagana nga agsubli ken makipagnaed nga agnanayon iti Nailangitan nga Amatayo. Kinuna kadatayo ti Mangisalakan, "Ta adtoy, siak, a Dios, sinagabak dagitoy a banag para iti amin, tapno saanda koma nga agrigat . . . a kas kaniak" (Doktrina ken Katulagan 19:16-17). Inaramid ni Cristo ti takemna a mangsubbot iti basbasoltayo. Tapno maaramid a naan-anay a nasamay ti pannubbotna iti biagtayo, nasken nga ikagumaantayo ti agtungpal kenkuana. Inted ni Elder Boyd K. Packer iti Konseho ti Sangapulo-ket-dua ti sumaganad a pangiladawan tapno maipamatmat no kasano ti pannakaisalakan iti basol babaen ti pannubbot ni Cristo no aramidentayo ti pasettayo. "Palubosandak a mangisalaysay kadakayo iti maysa nga estoria - maysa a pangngarig. "Adda idi maysa a tao a nagtarigagay unay a maaddaan iti maysa a banag. Kasla daytoy ti kapatgan iti amin a banag iti panagbiagna. Tapno matungpal ti pagesmanna, nakautang iti dakkel. "Naballaagan maipanggep iti pannakautangna iti adu, ken nangruna unay iti nakautanganna. Ngem kasla napateg unay kenkuana ti kayatna nga aramiden ken mapaaddana ti kalkalikagumanna ita. Masinunuona a mabayadannanto daytoy iti mabiit. "Isu a nagpirma iti maysa a kontrata. Bayadannanto daytoy iti masakbayan. Saan unay a nagdanag gapu iti daytoy, ta kasla atiddog ti panawen a panagbayadna. Naaddaan iti kalkalikagumanna ita, ket dayta ti kasla napateg. "Nagtalinaed iti panunotna ti nakautanganna, ket nagbayad iti saggabassit iti sagpaminsan, nga impagarupna a saanto a dumteng ti aldaw a pannakabayadna amin iti utangna. "Ngem kas kanayon a maar-aramid, dimteng ti aldaw, ket masapul a matungpal ti nailanad iti kontrata. Saan pay a nabayadan amin ti utang. 76
M a i k a 1 2 Nagparang ti nagpautang ket kinalikagumanna a mabayadan ti amin. "Idi laeng ti pannakautobna nga adda karbengan ti nagpautang kenkuana a mangala iti amin a sanikuana, ken adda pay karbenganna a mangpabalud kenkuana. " 'Saanka a mabayadan, ta awan ti mabalinko,' impudnona. " 'No kasta ngarud,' kinuna ti nagpautang, 'tungpalenta ti linaon ti kontrata, alaek amin a sanikuam ken maibaludka. Immanamongka iti dayta. Isu ti pinilim. Pinirmaam ti kontrata, ket ita, masapul a matungpal.' " 'Di la mabalin a yatiddogmo ti panawen wenno pakawanem ti utang?' impakaasi ti nakautang. 'Mangaramidka kadi iti sumagmamano a wagas tapno mataginayonko ti adda a sanikuak tapno saanak a maibalud. Ammok a mamatika iti kaasi? Dimo aya ipamatmat ti asi?' "Simmungbat ti nagpautang, 'Maymaysa ti turong ti panangngaasi. Agpaay laeng kenka. No kaasianka, dinakton mabayadan. Linteg ti kalikagumak. Mamatika kadi iti linteg?' " 'Mamatiak iti linteg idi pirmaak ti kontrata,' kinuna ti nakautang. 'Para kaniak dayta idi, ta impagarupko a masalaknibannak. Saanko a masapul ti asi idi, kasta met a diak impagarup a masapulko ita. Pagarupek nga agpada nga agpaay ti linteg kadata.' " 'Ti linteg ti mangkiddaw iti panangtungpalmo iti kontrata, wenno sagabaem ti dusa,' insungbat ti nagpautang. 'Dayta ti paglintegan. Immanamongka iti dayta ket dayta ngarud ti tungpalna. Saan a marimbawan ti kaasi ti linteg.' "Ket nabatida a kasta: Kalikaguman ti maysa ti linteg, dumawdawat iti kaasi ti maikadua. Awan ti matungpal kadagitoy malaksid no maisakripisio ti maysa. " 'No dimo pakawanen ti utang awanto ti kaasi,' impakaasi ti nakautang. " 'No aramidek, awanto ti linteg,' ti sungbat. "Kasla saan a mayannatup dagiti agpada a paglintegan. Dagitoy ti dua a paglintegan nga agnanayon nga agsupadi iti tunggal maysa. Awan ngata ti pamuspusan a maitungpal ti linteg, kasta met ti panangngaasi? "Adda pamuspusan! Mabalin a maipatungpal ti linteg ken mabalin a 77
M a i k a 1 2 maited ti kaasi - ngem masapul ti sabali a tao. Ket napasamak iti daytoy a gundaway. "Adda gayyem ti nakautang. Immay tapno tumulong. Am-ammona unay ti nakautang. Ammona a saan a pampanunoten ti nakautang ti pagbanagan dagiti aramidna. Nakunana a maag ta impalubosna ti pannakaisagmakna. Nupay kasta, kayatna a tulongan agsipud ta ay- ayatenna. Isu a simngat kadakuada, a sinangona ti nagpautang, ket daytoy ti indiayana: " 'Bayadak ti utang no wayawayaam ti nakautang manipud iti kontratana tapno mataginayonna dagiti sanikuana ken saan a mabalud.' "Bayat ti panangutob ti nagpautang iti diaya, innayon ti mamalballaet, 'Dinawatmo ti linteg. Uray no dinaka mabayadan, siak ti mangbayad. Natuntonmo ti linteg ket awanen ti sapulem. Saanto a nalinteg.' "Ket immanamong ti nagpautang. "Sinango ngarud ti mamalballaet ti nakautang. 'No bayadak ti utangmo, bigbigennak kadi a nakautangam?' " 'Ah wen, wen,' insangit ti nakautang. 'Insalakannak iti pannakabaludko ken impakitam kaniak ti kaasi.' " 'Ngarud,' kinuna ti nangngaasi, 'bayadamto kaniak ti utangmo ket aramidekto dagiti alagaden. Saanto a nalaka, ngem kabaelam. Isaganakto ti wagas. Saan a nasken a mabaludka.' "Ket nabayadan ti nagpautang. Natuntonna ti linteg. Awan ti nadadael a kontrata. "Ngarud, naipaayan ti nakautang iti kaasi. Natungpal dagiti dua a paglintegan. Gapu ta adda mamalballaet, nasurot ti linteg ket natungpal ti panangngaasi" (iti Conference Report, Abr. 1977, pp. 79-80; wenno Ensign, Mayo 1977, pp. 54-55). Naespirituan nga utangtayo dagiti basoltayo. No awan ni Jesucristo, a Mangisalakan ken Mamalballaettayo, bayadantayo amin a basoltayo babaen ti panagsagaba iti naespirituan a pannakatay. Ngem gapu kenkuana, no tungpalentayo ti katulaganna, nga agbabawi ken 78
M a i k a 1 2 tungpalentayo dagiti bilinna, mabalintayo ti agsubli a makipagnaed iti Nailangitan nga Amatayo. Nakaskasdaaw ta inikkannatayo ni Jesucristo iti wagas a maagasan kadagiti basoltayo. Kinunana: "Adtoy, immayak ditoy lubong . . . a mangisalakan iti lubong iti basol. "Ngarud, asino man nga agbabawi ken umay kaniak a kasla bassit nga ubing, awatek, ta kasta ti pagarian ti Dios. Adtoy, ta kasta ti nangisangratak ibiagko, ken naalak manen; ngarud agbabawikayo, ket umaykayo kaniak dakayo iti ngudo ti daga, ket maisalakankayo" (3 Nephi 9:21-22). Panaglilinnawag • Basaen ti Dagiti Aramid 2:38. Ania ti nasken nga aramidentayo tapno maipakitatayo nga awatentayo ti Pannubbot? Basaen ti Doktrina ken Katulagan 19:16-17. Ania ti dusa dagiti saan nga umawat iti pannubbot ti Mangisalakan? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Alma 34:9-16 (masapul ti Pannubbot; sakripisio ti Dios) • Taga-Roma 5:12-17 (dimteng ti patay gapu iti maysa, dimteng ti biag gapu iti maysa) Helaman 14:15-18 (panggep ti ipapatay ni Jesus) • Pagannurotan ti Pammati 1:3 (mabalin a maisalakan ti amin) • 1 Pedro 1:18-20 (natudingan ni Jesus) • Mateo 16:21 (masapul ti sakripisio ni Jesus) • Lucas 22:39-46 (panagsagaba ni Jesus iti Minuyongan) • 1 Juan 1:7 (dalusan ni Jesus manipud iti basol) • 2 Nephi 9:21-22 (nagsagaba ti Mangisalakan para iti amin a tao) • Mosiah 16:6-8 (maaramid ti panagungar babaen laeng ken ni Jesus) • Alma 11:40-45; Mormon 9:12-14 (agungarto ti amin) • Isaias 1:18 (madalusanto ti basbasol) • 1 Taga-Corinto 15:40-44 (pakailadawan ti Panagungar) 79
TI SIMBAAN NI JESUCRISTO M a i k a - 5 a B i n g a y
Intalek ni Moises ti kinasaserdote ken ni Aaron babaen ti panangipatay kadagiti ima. 82
TI KINASASERDOTE M a i k a - 1 3 a P a s e t Ania ti Kinasaserdote? Pannakabalin ken turay ti Dios ti kinasaserdote. Babaen ti pannakabalin ti kinasaserdotena naparsua ti langit ken daga. Naurnos a naan-anay ti sibubukel a lubong babaen daytoy a bileg. Babaen daytoy a pannakabalin, ileppasna ti aramid ken gloriana, nga isu ti "mangitungpal iti saan nga ipapatay ken agnanayon a biag ti ti tao" (Moises 1:39). Ibinglay ti Nailangitan nga Amatayo ti pannakabalin ti kinasaserdotena kadagiti lallaki a kameng ti Simbaanna. Ti kinasaserdote ti mangted kadakuada iti pannakabael nga agakem iti nagan ti Dios para iti pannakaisalakan ti kaamaan ti tao. Babaen daytoy, mapusganda a mangikasaba iti ebanghelio, mangannong kadagiti ordinansa ti pannakaisalakan, ken mangituray iti pagarian ti Dios ditoy daga. Apay a Masapultayo ti Kinasaserdote iti Daga? Masapul nga addaantayo iti turay ti kinasaserdote nga agakem iti nagan ti Dios no agaramid kadagiti nasagraduan nga ordinansa ti ebanghelio, a kas iti panagbuniag, panangpasingked, panangannong iti sakramento, ken panagkallaysa iti templo. No ti lalaki awan kenkuana ti kinasaserdote, nupay isu ket napudno, saanto a bigbigen ti Apo dagiti ordinansa nga aramidenna. (Kitaen ti Mateo 7:21-23). Masapul a maaramid dagitoy napateg nga ordinansa iti daga babaen dagiti lallaki nga addaan iti kinasaserdote. Masapul dagiti lallaki ti kinasaserdote tapno mangidaulo iti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw ken tapno maiturong ti 83
M a i k a 1 3 trabaho ti Simbaan iti amin a paset ti lubong. Idi nagnaed ni Cristo iti daga, pinilina dagiti Apostolna ket inordenanna ida tapno maidauluanda ti Simbaanna. Intedna kadakuada ti pannakabalin ken turay ti kinasaserdote tapno agakem iti naganna. (Kitaen ti Marcos 3:13-15; Juan 15:16.) Sabali pay a gapu ti pakasapulan iti kinasaserdote ditoy daga ket tapno maawatantayo ti pagayatan ti Apo ken maipatungpal dagiti panggepna. Ipaltiing ti Dios ti pagayatanna iti napusgan a pannakabagina ditoy daga, ti propeta. Ti propeta, nga isu ti Presidente ti Simbaan, agserserbi a kas pannakangiwat ti Dios kadagiti amin a kameng ti Simbaan ken iti amin a tao iti daga. Panaglilinnawag • Inaganan ti sumagmamano a banag a dagiti laeng lallaki nga addaan iti kinasaserdote ti makaaramid. Ilawlawag ti pannakasapul iti turay ti kinasaserdote. Kasano ti Panangawat Dagiti Lallaki iti Kinasaserdote? Nangisagana ti Apo iti naurnos a wagas para iti kinasaserdotena a maited kadagiti annakna a lallaki iti daga. Umawat ti maikari a lalaki a kameng ti Simbaan iti kinasaserdote "ti panangipatay dagiti dakulap dagiti naikkan iti bileg, a mangikasaba iti Ebanghelio ken mangannong kadagiti ordinansana" (Pagannurotan ti Pammati 1:5). Kastoy met laeng a wagas ti panangawat dagiti lallaki iti kinasaserdote idi un-unana nga aldaw, uray idi panawen ni Moises: "Ket awan koma ti mangakem itoy no di ket ti inayaban (inawagan) ti Dios, a kas ti pannakaayab (pannakaawag) ni Aaron" (Hebreo 5:4). Inawat ni Aaron ti kinasaserdote manipud ken ni Moises, ti dadaulona iti kinasaserdote (kitaen ti Exodo 28:1). Dagiti laeng addaan iti kinasaserdote ti makaorden kadagiti sabali. Saan a magatang ken mailako dagiti lallaki ti pannakabalin ken turay ti kinasaserdote. Ken saanda a magun-od daytoy a turay nga agpaay iti bagida. Mabasatayo iti Baro a Tulag ti maysa a tao a managan iti Simon a nagbiag idi dagiti Apostol ni Cristo ti mangimaton iti Simbaan. Napasurot ni Simon ken nabuniagan iti Simbaan. Gapu ta nalaing a salamangkero, namati dagiti tao nga adda kenkuana ti bileg ti Dios. Ngem awan ti kinasaserdote ni Simon, ket ammona dayta. 84
M a i k a 1 3 Ammo ni Simon nga adda kadagiti Apostol ken dadduma pay a dadaulo ti kinasaserdote iti Simbaan ti pudno a pannakabalin ti Dios. Naimatanganna ti panangaramatda iti kinasaserdoteda a nangaramid iti trabaho ti Apo, ket kinalikagumanna ti maaddaan iti daytoy a pannakabalin para kenkuana. Indiayana ti pananggatangna iti kinasaserdote. (Kitaen ti Dagiti Aramid 8:9-19.) Ngem kinuna ni Pedro, ti dadaulo nga Apostol, "Mapukaw koma ti pirakmo a maikanunong kenka, ta pinanunotmo a magund-odan ti parangkap ti Dios gapu iti pirak" (Dagiti Aramid 8:20). Panaglilinnawag • Paibasa iti maysa wenno paadaw ti maikalima a pagannurotan ti pammati. Asino ti maikkan iti kinasaserdote? Kasano ti pannakaitedna? • Asino ti mangorden iti lalaki a kameng iti kinasaserdote? Kasano ti Umno a Panangaramat Dagiti Lallaki iti Kinasaserdote? Nasken a maaramat ti kinasaserdote a mangbendision iti biag dagiti annak ti Nailangitan nga Amatayo ditoy daga. Masapul a mangimaton dagiti addaan iti kinasaserdote babaen ti ayat ken asi. Masapul a saanda a piliten dagiti kaamaanda ken dadduma a mangtungpal kadakuada. Kinuna ti Apo kadatayo a saan a matengngel ti pannakabalin ti kinasaserdote no saan laeng nga iti kinalinteg (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 121:36). No padasentayo nga aramaten ti kinasaserdote tapno magun-od ti kinabaknang wenno pammadayaw wenno ania man a binubuklis a panggep, "adtoy, adaywan ida ti langit; maldaangan ti Espiritu ti Apo; ket no naibabawin, Amen ti kinasaserdote wenno ti panangituray dayta a tao" (Doktrina ken Katulagan 121:37). No aramaten ti tao ti kinasaserdote "babaen ti panangguyugoy, babaen ti naunday a panagitured, babaen ti kinaanus ken kinaemma, ken babaen ti di aginkukuna nga ayat" (Doktrina ken Katulagan 121:41), makaaramid iti adu a nakakasdaaw a banag para iti kaamanna ken dagiti sabali. Mabalinna ti mamuniag ken mammatalged, mangannong iti sakramento, ken mangbendision kadagiti masakit. Maitedna ti bendision ti kinasaserdote kadagiti kameng ti kaamaanna tapno maparegta ken masaluadanna ida no adda naisangsangayan a kasapulanda. Mabalinna pay a tulongan dagiti sabali a kaamaan babaen dagitoy nga ordinansa ken bendision no madawatda a maaramid. 85
M a i k a 1 3 Aramaten dagiti lallaki ti turay ti kinasaserdote a mangimaton iti Simbaan kadagiti akem a kas pangulo ti sanga, obispo, pangulo ti korum, wenno dadaulo ti pasok ken mision. Agtrabaho dagiti babai nga addaan iti akem iti Simbaan a kas dadaulo ken mannursuro babaen ti panangiturong ti kinasaserdote. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 121:34-40. Kasano ti saan a panangaramat iti kinasaserdote? Basaen ti Doktrina ken Katulagan 121:41-44. Kasano ti panangaramat iti kinasaserdote? Ania Dagiti Bendision a Dumteng No Umno ti Panangaramattayo iti Kinasaserdote? Inkari ti Apo dagiti naindaklan a bendision kadagiti nalinteg nga addaan iti kinasaserdote a mangaramat iti kinasaserdote tapno mabendisionan dagiti sabali: "Kalpasanna mapapigsa ti panagtalekmo iti kaadda ti Dios; ken mailimog koma iti kararuam ti doktrina ti kinasaserdote a kas iti linnaaw nga aggapu iti langit. "Ti koma Espiritu Santo ti kanayon a kaduam, ket ti setrom isu ti setro ti di agbalbaliw a kinalinteg ken kinapudno, ket ti panangituraymo isu ti agnanayon a panangituray, ket agburayok koma kenka ti awan pammilit a wagas iti agnanayon nga awan inggana" (Doktrina ken Katulagan 121:45-46). Maysa a naindaklan a propeta iti ud-udina nga aldaw, ni David O. McKay, ti nangikari iti tunggal lalaki a sililinteg a mangaramat iti kinasaserdotena nga "agbalinto a nasayaat ti panagbiagna, makaikeddengto a nasayud iti naimbag ken dakes, natalinaayto ti riknana ken manangngaasi, ngem napigsa ketdi ti espirituna ken naturedto a mangisakit iti kinapudno; makitananto a ti kinasaserdotena ti pagtaudan ti awan sardayna a ragsak - bubon ti nabiag a danum a mangted iti biag nga agnanayon" ("Priesthood," Instructor, Oct. 1968, p. 378). 86
M a i k a 1 3 Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a bendision a naawatmo babaen ti kinasaserdote? Ania dagiti sumagmamano a bendision a maawatmo babaen ti kinasaserdote? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 107:1-100 (paltiing iti kinasaserdote) • Doktrina ken Katulagan 20:38-67 (mailawlawag dagiti pagrebbengan ti kinasaserdote) 87
Diakono Maestro Elder Saserdote Ebanghelista Nangato a Saserdote Pitupulo Dagiti Apostol ken Propeta Jesucristo Maidilig ti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw iti maysa a pasdek a ni Cristo ti kas kangrunaan a panuli a bato ket dagiti Apostol ken propeta ti kas adigi. 88
TI PAKABUKLAN TI KINASASERDOTE M a i k a - 1 4 a P a s e t Iturayan ti kinasaserdote ti Ti Simabaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Ti kinasaserdote, nga agnanayon a mainaig iti aramid ti Dios, "nagtultuloy iti simbaan ti Dios iti amin a kaputotan, nga awan ti nangrugianna nga aldaw wenno tawen a naggibusanna" (Doktrina ken Katulagan 84:17). Adda daytoy iti daga kadagitoy nga aldaw. Mabuniagan iti Simbaan dagiti agtutubo ken nataengan a lallaki, ket no makednganda a maikari, maordenanda iti kinasaserdote. Maikkanda iti turay nga agakem para iti Apo, ken agaramid kadagiti trabahona iti daga. Dua a Paset ti Kinasaserdote Nabingay iti dua a paset ti kinasaserdote: ti Kinasaserdote ni Melchizedek ken ti Kinasaserdote ni Aaron (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:1). Nangatngato a kinasaserdote ti Kinasaserdote ni Melchizedek. Maaw-awagan idi un-unana iti "ti Nasantuan a Kinasaserdote, babaen ti Bilin ti Anak ti Dios." Ngem nabaliwan ti nagan tapno saan a masansan ti pannakaaramat ti nagan ti Apo. Maawagan ti kinasaserdote iti "ti Kinasaserdote ni Melchizedek", iti Simbaan idi un-unana a panawen, a naipanagan iti naindaklan a nangato a saserdote a nagbiag idi panawen ni Abraham. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:2-4). Nayappeng ti nababbaba a kinasaserdote iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Maawagan iti kinasaserdote ni Aaron gapu ta naited ken ni Aaron ken kadagiti annakna a lallaki iti amin a kaputotanda. Adda turay dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Aaron a mangannong kadagiti 89
M a i k a 1 4 akinruar nga ordinansa ti panagbabawi, ken panagbuniag (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:13-14, 20). Dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti addaan iti pannakabalin ken turay a mangidaulo iti Simbaan ken mangiturong iti pannakaikasaba ti ebanghelio iti amin a paset ti lubong. Nadutokanda a mangipatungpal kadagiti amin a naespirituan nga aramid ti Simbaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 84:19-22). Iturongda ti trabaho a maaramid kadagiti templo; imatonanda dagiti purok, sanga, pasok, ken mision; agasanda dagiti masaksakit, bendisionanda dagiti maladaga, ken mangtedda iti naisangsangayan a bendision kadagiti kameng ti Simbaan. Ti propeta a pinili ti Apo, ti Presidente ti Simbaan, ti mangimaton a nangato a saserdote iti Kinasaserdote ni Melchizedek (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:65-67). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 107:1-4. Ania dagiti dua a paset ti kinasaserdote? Kasano ti panangala ti Kinasaserdote ni Melchizedek iti naganna? Dagiti Tulbek ti Kinasaserdote "Adda paggidiatan ti kinasaserdote ken dagiti 'tulbek' ti kinasaserdote. Adda makaanay a pannakabalin ti saserdote iti maysa a purok a mamuniag, ngem awan ti kalinteganna a mangannong iti daytoy nga ordinansa no saan nga ikkan ti obispo iti turay. Adda iti obispo dagiti 'tulbek' a mangannong kadagiti aramid iti babaen ti pagturayanna iti simbaan. Ngarud, isu ti tao a mabalin a makaibaga iti saserdote a mamuniag. "Adda iti presidente ken propeta ti Simbaan dagiti 'tulbek' ti kinasaserdote a mangannong iti amin a naespirituan ken naindagaan nga aramid iti Simbaan. Karbenganna nga italek kadagiti presidente ti pasok, obispo, patriarka, ken dadduma pay, a kas agig-iggem kadagiti 'tulbek' kadagiti naipangruna a saad kadagiti masinunuo a lugar. "Insuro ni Presidente Joseph F. Smith iti daytoy a topiko: " 'Adda turay ti tunggal lalaki a naordenan iti ania man a paset ti kinasaserdote a naitalek kenkuana. Ngem nasken a tunggal aramid a 90
M a i k a 1 4 maannong iti babaen daytoy a turay ket maaramid iti umno a panawen ken lugar, ken babaen ti umno a wagas ken babaen iti umno nga urnos. Buklen ti pannakabalin a mangiturong kadagitoy nga aramid dagiti tulbek ti kinasaserdote.' (Gospel Doctrine, p. 136)" (Melvin R. Brooks, L.D.S. Reference Encyclopedia, p. 393). Panaglilinnawag • Ania ti paggidiatan ti kinasaserdote ken dagiti tulbek ti kinasaserdote? Dagiti Saad ken Pagrebbengan ti Kinasaserdote ni Aaron No maitalek ti Kinasaserdote ni Aaron iti nataengan a lalaki wenno ubing, maordenan daytoy iti saad iti dayta a kinasaserdote. Diakono, maestro, saserdote, ken obispo dagiti saad iti Kinasaserdote ni Aaron. Tunggal saad addaan kadagiti rebbengen ken pagrebbengan. Imatonan ti dadaulo ti grupo wenno presidente ti korum ti tunggal grupo wenno korum a mangisuro iti rebbengen dagiti kameng ken dawatenda ti pannakairingpas dagiti naituding nga aramidenda. Sumagmamano a lallaki ti agkameng iti Simbaan wenno agbalin nga aktibo apaman a magtengda ti gagangay a tawen a panangawatda iti saad daytoy a kinasaserdote. Gagangay a maordenanda iti saad ti kinasaserdote ni Aaron ket mabalin a maital-oda iti nangatngato a saad no maikarida. Diakono Ti maysa a barito a nabuniagan ken napatalgedan a kameng ti Simbaan ken maikari ket mabalin a maordenan iti saad ti diakono no sangapulo- ket-dua ti tawenna. Gagangay a madutokan dagiti diakono a mangiwaras iti sakramento kadagiti kameng ti Simbaan, agakem a kas mangiturong kadagiti kameng iti tugawda, mangurnos kadagiti pasdek ken arubayan ti Simbaan, agakem a kas mensahero dagiti dadaulo ti kinasaserdote, ken mangileppas kadagiti naisangsangayan a naituding nga aramiden a kas iti panangurnong kadagiti daton iti panagayuno. Maestro Mabalin a maordenan a maestro ti maikari a barito no agtawen iti sangapulo-ket-uppat wenno natataengan. Addaan dagiti maestro iti amin a pagrebbengan, kalintegan, ken pannakabalin ti saad ti diakono ken dadduma pay. Tulongan dagiti maestro iti Kinasaserdote ni Aaron 91
M a i k a 1 4 dagiti kameng ti Simbaan nga agtungpal kadagiti bilin (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:53-59). Tapno matulongan nga agtungpal iti daytoy a pagrebbengan, masansan a maawaganda a kas mannursuro iti pagtaengan. Sarungkaranda ti pagtaengan dagiti kameng ti Simbaan ken paregtaenda ida nga agtungpal kadagiti pagbatayan ti ebanghelio. Nabilinda a mangisuro kadagiti kinapudno ti ebanghelio manipud kadagiti nasantuan a kasuratan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:12). Isagana pay dagiti maestro ti tinapay ken danum nga agpaay iti serbisio ti sakramento. Saserdote Mabalin a maordenan a saserdote ti maikari a barito no agtawen iti sangapulo-ket-innem wenno natataengan. Addaan dagiti saserdote iti amin a pagrebbengan, kalintegan, ken pannakabalin kadagiti saad ti diakono ken maestro ken dadduma pay a mainayon (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:46-51). Mabalin ti saserdote ti mamuniag. Mabalinna pay ti mangannong iti sakramento. Mabalinna nga ordenan dagiti sabali a saserdote, maestro, ken diakono. Mabalin pay ti saserdote ti mangimaton kadagiti miting no awan ti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Ikasabana ti ebanghelio kadagiti adda iti lawlawna. Obispo Maordenan ken mapatalgedan ti maysa nga obispo tapno imatonanna ti Kinasaserdote ni Aaron iti maysa a purok. Isu ti presidente iti korum dagiti saserdote (kitaen ti Dotkrina ken Katulagan 107:87-88). No akmenna ti saadna iti Kinasaserdote ni Aaron, asikasuen ti obispo dagiti naindagaan a banag, a kas iti panangannong iti paggastuan ken kasuratan ken mangiturong iti pannakataming dagiti napanglaw ken agkasapulan (Doktrina ken Katulagan 107:68). Naordenan pay ti obispo a nangato a saserdote tapno maimatonanna dagiti amin a kameng iti purok (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:71-73; 68:15). Maysa nga ukom iti Israel ti obispo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:74) ken kainnumanna dagiti kameng para iti rekomendasion iti templo, pannakaorden iti kinasaserdote, ken dadduma pay a kasapulan. Kalinteganna ti maaddaan iti sagut ti panagrikna. 92
M a i k a 1 4 Panaglilinnawag • Paglilinnawagan dagiti pagrebbengan ti diakono, maestro, saserdote, ken obispo. Dagiti Saad ken Pagrebbengan ti Kinasaserdote ni Melchizedek Elder, nangato a saserdote, patriarka, pitopulo, ken apostol dagiti saad iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Elder Naawagan dagiti elder a mangisuro, mangibunannag, mangbalakad, mamuniag, ken mangaywan iti Simbaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:42). Elder amin dagiti addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Addaanda iti turay a mangipaay iti sagut ti Espiritu Santo babaen ti panangipatay kadagiti dakulap (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:43). Nasken nga iturong dagiti elder dagiti miting ti Simbaan bayat ti panangibagnos kadakuada ti Espiritu Santo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:45; 46:2). Mabalin dagiti elder ti mangannong kadagiti masaksakit (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:44). Nabilinda a mangbendision kadagiti ubbing (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:70). Mabalin dagiti elder ti mangimaton kadagiti miting iti Simbaan no awan ti nangato a saserdote (Doktrina ken Katulagan 107:11). Nangato a Saserdote Mabalin a maikkan ti nangato a saserdote iti turay a mangimaton iti Simbaan ken mangaramid kadagiti naespirituan a banag (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:10, 12). Mabalinna pay ti mangimaton iti amin a nababbaba a saad (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 68:19). Naordenan a kas nangato a saserdote dagiti presidente ti pasok, presidente ti mision, nangato a mamagbaga, pagobispuan, ken dadduma pay a dadaulo ti Simbaan. Patriarka Naordenan dagiti patriarka babaen dagiti Nangato nga Agrebbeng, wenno babaen dagiti presidente ti pasok no pusgan ida ti Konseho dagiti Sangapulo-ket-dua, a mangted iti naisangsangayan a bendision ti patriarka kadagiti kameng ti Simbaan. Makaited kadatayo dagitoy a bendision iti pannakaawat kadagiti akemtayo ditoy daga. Isuda ti balikas a mismo ti Apo kadatayo. Naordenan pay dagiti patriarka a kas nangato a saserdote (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:39-56). 93
M a i k a 1 4 Pitopulo Naisangsangayan a mammaneknek ni Jesucristo iti lubong dagiti pitopulo ken tumulongda a mangbangon ken mangimaton iti Simbaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:25, 34, 38, 93-97). Apostol Maysa ti Apostol a naisangsangayan a mammaneknek ken ni Jesucristo iti sangalubongan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:23). Annongen dagiti Apostol dagiti aramid ti Simbaan iti intero a lubong. Dagiti naordenan iti saad ti Apostol iti Kinasaserdote ni Melchizedek ti gagangay a mapatalgedan a kas kameng ti Konseho dagiti Sangapulo- ket-dua nga Apostol. Maikkan ti tunggal maysa iti amin a tulbek iti pagarian ti Dios iti daga, ngem ti laeng kaunaan nga Apostol, a Presidente ti Simbaan, ti aktibo a mangaramat kadagiti amin a tulbek. Akmen dagiti dadduma ti takemda babaen ti panangiturongna. Panaglilinnawag • Paglilinnawagan dagiti pagrebbengan dagiti elder, nangato a saserdote, patriarka, pitopulo, ken Apostol. Dagiti Korum ti Kinasaserdote ni Aaron Binilin ti Dios dagiti addaan iti kinasaserdote a mabukelda koma a korum. Ti korum ti ragup dagiti kakabsat a lallaki nga addaan iti agpapada a saad ti kinasaserdote. Adda tallo a korum ti Kinasaserdote ni Aaron: 1. Ti korum dagiti diakono, a buklen ti sangapulo-ket-dua a diakono (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:85). Awagan ti obispo ti panguluen dagiti diakono manipud kadagiti kameng ti korum. 2. Ti korum dagiti maestro, a buklen ti duapulo-ket-uppat a maestro (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:86). Awagan ti obispo ti panguluen dagiti maestro manipud kadagiti kameng ti korum. 3. Ti korum dagiti saserdote a buklen iti nangatngato agingga iti uppat- a-pulo-ket-walo a saserdote (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:87-88). Imatonan babaen ti obispo iti purok a pakaibilangan ti korum. Nangato a saserdote ti obispo ket ngarud maibilang iti korum dagiti nangato a saserdote. No aglabes ti bilang a nadakamat para iti korum, mabalin a mabingay ti korum. 94
M a i k a 1 4 Dagiti Korum ti Kinasaserdote ni Melchizedek Adda kadagiti pasok ti Zion dagiti sumaganad a korum ti Kinasaserdote ni Melchizedek. Ti Korum Dagiti Elder "Tunggal korum dagiti elder a narugian a mangisuro; nupay kasta makapagdaliasatda, maordenanda pay a mangisuro" (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 124:137). Aramidenda ti kaaduan a trabahoda iti asideg dagiti pagtaenganda. Buklen ti agingga iti siam-a-pulo-ket-innem nga elder ti maysa a korum, nga imatonan ti panguluen ti korum nga inawagan ti presidente ti pasok. Ti Korum Dagiti Nangato a Saserdote Iraman ti tunggal korum ti amin a nangato a saserdote nga agnaed iti las- ud ti pasok, agraman dagiti patriarka ken obispo. Ti presidente ti pasok ken dagiti mamagbagana ti panguluen daytoy a korum. Mabukel iti grupo dagiti nangato a saserdote iti tunggal purok nga addaan dadaulo iti grupo. Kinapateg dagiti Korum ti Kinasaserdote No maordenan ti lalaki wenno barito iti kinasaserdote, agbalin a dagus a kameng ti korum ti kinasaserdote. Bayat iti dayta agingga ti panagbiagna, manamnama nga agkamengto iti korum ti kinasaserdote a maibatay ti saadna. (Kitaen ti Boyd K. Packer, "The Quorum," Strengthen Your Brethren [Melchizedek Priesthood Personal Study Guide 4, 1991], pp. 142-48.) No nasayaat ti panagserbi ti maysa a korum ti kinasaserdote, mapatibker, mabendisionan, matarabay, ken maisuro dagiti dadauloda ti ebanghelio dagiti kameng ti korum. Uray pay no maawagan ken maikkat ti maysa a tao kadagiti naituding nga aramidenna iti Simbaan a kas maestro, dadaulo, obispo, nangato a mamagbaga, wenno pangulo iti pasok, saan nga agbalbaliw ti kinakamengna iti korumna. Nasken a maibilang a kas nasagraduan a gundaway ti kinakameng iti maysa a korum ti kinasaserdote. Panaglilinnawag • Ania ti korum? Kasano ti panangtulong ti korum iti tunggal kameng a tumibker? Mano a kameng ti mangbukel iti korum dagiti elder, nangato a saserdote, diakono, maestro, saserdote? 95
M a i k a 1 4 Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Alma 13:1-19 (wagas a pakaordenan dagiti lallaki iti kinasaserdote) • Hebreo 7:11-13 (naisubli ti Kinasaserdote ni Melchizedek iti yaay ni Jesucristo) Mateo 16:19; Doktrina ken Katulagan 68:12 (naikkan dagiti Apostol iti pannakabalin; ania man ti paglantipenda iti daga aglantip iti langit) • Doktrina ken Katulagan 20:38-67 (pagrebbengan dagiti elder, saserdote, maestro, diakono) Doktrina ken Katulagan 84; 107 (paltiing maipapan iti kinasaserdote) • 1 Taga-Corinto 12:14-31 (napateg amin a saad ti kinasaserdote) 96
DAGITI NAITULAG A TAO TI APO M a i k a - 1 5 a P a s e t Manipud idi punganay nakitulag ti Apo kadagiti annakna iti daga. No makitulag (wenno agkari) dagiti taona kenkuana, ammoda ti namnamaenna kadakuada, ken no ania dagiti bendision ti mabalin a namnamaenda manipud kenkuana. Nasaysayaat ti pannakaaramidda iti trabahona iti daga. Dagiti tao a makitulag iti Apo ken pakitulagan met ti Apo ket maawagan iti dagiti naitulag a tao ti Apo. Maibilang dagiti kameng ti Simbaan kadagiti naitulag a tao ti Apo. Panaglilinnawag • Basaen ti Deuteronomio 26:18. Ania ti kayat a sawen ti Apo idi awaganna dagiti taona iti naidumduma a tattao? Apay a naawagan iti naitulag a tattao dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw? Ania ti Katulagan? Iti ikub ti ebanghelio, kaipapanan ti katulagan ti nasagraduan a tulag wenno kari ti tunggal maysa iti nagbaetan ti Dios ken ti maysa a tao wenno ragup ti tattao. Iti pannakitulag, mangikari ti Dios iti bendision para iti kinatulnog kadagiti naisangsangayan a bilin. Ikeddengna dagiti annuroten kadagiti katulaganna, ket ipalgakna dagitoy nga annuroten kadagiti propetana. No pilientayo ti agtungpal kadagiti annuroten ti katulagan, makaawattayo iti naikari a bendision. No pilientayo ti di agtungpal, ibabawina ti bendision, ket no dadduma makaawattayo pay iti pannusa. Kas pagarigan, no agkamengtayo iti Simbaan agaramidtayo iti sumagmamano a katulagan iti Apo (kitaen ti maika-20 a paset, 97
Nakitulag ni Abraham iti Apo. 98
M a i k a 1 5 "Panagbuniag"). Makitulagtayo iti Mangisalakan iti panagbuniag tapno salimetmetantayo ti naganna. Inkarina a "kas iti kaadu . . . ken mabuniagan iti naganko, a ni Jesucristo, ken agibtur agingga iti panungpalan, kastanto met ti maisalakan" (Doktrina ken Katulagan 18:22). Makitulagtayo iti Apo bayat ti pannakiranudtayo iti sakramento. Ikaritayo a laglagipentayo ken agtungpaltayo kadagiti bilinna. Maikari kadatayo nga addanto kadatayo ti Espiritu Santo. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:77-79.) Kas kamkameng ti Simbaan, makitulagtayo pay nga agtungpal iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw, mangngilin iti Aldaw a Panaginana, ken agbalin a napudno. No sumrektayo iti katulagan ti agnanayon a kallaysa, agaramidtayo iti sabali pay a nasagraduan a kari ket maikari kadatayo ti pannakaitan-ok gapu iti napudno a kinatulnog (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 132; kitaen met ti maika-47 iti daytoy a pagbasaan). Nangaramid pay ti Dios kadagiti naisangsangayan a katulagan kadagiti naisalsalumina a tao wenno ragup. Nangaramid kadagiti naisangsangayan a katulagan kada Adan, Enoc, Noe, dagiti annak ti Israel, ken ni Lehi (kitaen ti Moises 6:52; Moises 6:31-36; Genesis 9:9-17, Exodo 19:5-6; 2 Nephi 1). Nangaramid iti naisangsangayan a katulagan ken ni Abraham ken dagiti an-annabona a mangbendision kadagiti kameng ti Simbaan kadagitoy nga aldaw. Panaglilinnawag • Ania ti katulagan? • Ania dagiti kita ti katulagan nga inaramidtayo iti Dios? • Ania dagiti naikari a bendision nga inkarina gapu iti panagtungpal kadagiti nalawag a katulagan? Ti Pannakitulag ti Dios ken ni Abraham ken Dagiti An-annabona Maysa a nalinteg a tao ni Abraham, a propeta iti Daan a Tulag. Nagkedked nga agrukbab kadagiti didiosen ti amana. Tinungpalna amin dagiti bilin ti Apo. Gapu iti kinalinteg ni Abraham, nakitulag ti Apo kenkuana ken kadagiti an-annabona. Inkari ti Apo ken ni Abraham a maaddaanto iti an-annabo a di mabilang. Inkarina pay a maikaridanto amin nga umawat iti ebanghelio, iti bendision ti kinasaserdote, ken amin dagiti ordinansa ti pannakaitan-ok. Isuronto dagitoy nga an-annabo babaen ti bileg ti kinasaserdote, 99
M a i k a 1 5 ti ebanghelio kadagiti amin a pagilian. Babaen kadakuada, mabendisionanto ti amin a kaamaan ditoy daga (kitaen ti Abraham 2:11). Inkari pay ti Dios a no nalintegda itdennanto ti katulaganna kadagiti amin a kaputotan dagiti annak ni Abraham (kitaen ti Genesis 17:4-8). Nakitulag met ti Dios iti anak a lalaki ni Abraham, ni Isaac, ken iti anak a lalaki ni Isaac a ni Jacob. Sinukatan ti Dios ti nagan ni Jacob iti Israel. Manipud iti dayta a panawen, naawaganen dagiti an-annabo ni Jacob iti Israelita, nga am-ammo a kas naitulag a tattao ti Dios. Panaglilinnawag • Basaen ti Abraham 2:9-11. Ilista dagiti kari ti Dios kadagiti naitulag a taona. Naitulag a Tao Dagiti Kameng ti Simbaan Saan laeng a dagiti an-annabo ni Abraham ti maawagan iti naitulag a tattao ti Dios. Iti pannakisaritana ken ni Abraham, kinuna ti Dios, "Kas iti kaadu ti umawat iti daytoy nga Ebanghelio ti maawaganto iti naganmo, ken maibilangdanto kadagiti bukelmo (puli), ket bumangondanto ket bendisionandaka, a kas amada" (Abraham 2:10). Iti kasta, dua a ragup ti tao ti nairaman iti katulagan ken ni Abraham: (1) dagiti nalinteg nga an-annabo iti dara ni Abraham ken (2) dagiti nataraken iti pulina babaen ti panangawat ken panangtungpalda iti ebanghelio ni Jesucristo. No mabuniagantayo iti Simbaan, maikamengtayo iti kaamaan ni Abraham ket maaddaantayo iti paset iti katulagan ti Apo kada Abraham, Isaac, ken Jacob (kitaen ti Taga-Galacia 3:26-29). Tawidentayo dagiti bendision dayta a katulagan no managtungpaltayo. Addaantayo iti karbengan nga umawat iti tulong ken pannarabay ti Espiritu Santo. Addaantayo iti karbengan nga umawat iti kinasaserdote. Magun-odtayo ti biag nga agnanayon iti kangatuan a pagarian (celestial). Awanen ti nain-indaklan pay a bendision ngem dagitoy. Malaksid kadagiti bendision nga awatentayo a kas naitulag a tao ti Apo, addaantayonto iti dadakkel a pagrebbengan. Inkari ti Apo ken ni Abraham a babaen kadagiti an-annabona, maikasabanto ti ebanghelio iti intero a lubong. Tungtungpalentayo ita daytoy a pagrebbengan babaen ti programa ti naan-anay ti panawenna a misionario ti Simbaan, ken ti 100
M a i k a 1 5 trabaho ti misionario nga ar-aramiden dagiti kameng. Daytoy gundaway a mangikasaba iti ebanghelio iti intero a lubong ket maikari laeng iti Simbaan ti Apo ken dagiti naitulag a tattaona. Kas naitulag a tattao ti Apo, nasken a tungpalentayo dagiti bilinna. Kinuna ti Apo: "Siak, ti Apo, ikarik nga aramidek ti sawek no agtungpalkayo; ngem no diyo aramiden ti sawek, awan ti kariyo" (Doktrina ken Katulagan 82:10). No supringentayo ti katulagantayo kalpasan ti panangawattayo iti ebanghelio, agbalin nga awan kaes- eskanna ti katulagan ket madusatayonto iti saklang ti Dios (Doktrina ken Katulagan 132:4). Kinunana: "Liklikanyo ti agbasol, no saan nadagsen a pangngeddeng ti maituon kadagiti uloyo. Ta isu nga adu ti naited, adu met ti kasapulan; ket isu a nagbasol iti nabilbileg a lawag umawatto iti nakarkaro a pannakailunod" (Doktrina ken Katulagan 82:2-3). Panaglilinnawag • Basaen dagiti balikas iti Mangisalakan iti Mateo 5:14-16. Ania dagiti pagrebbengantayo a kas kameng ti Simbaan nga agbalin a silaw (pagwadan) iti lubong? Ania ti pakainaigan daytoy ti panagkawes, panagtignay, ken panangtungpal kadagiti bilin ti Dios? Ania ti mapasamak no salungasingentayo ti katulagan nga inaramidtayo? Ti Baro ken Agnanayon a Katulagan Maawagan iti pakabuklan ti ebanghelio iti baro ken agnanayon a katulagan. Mairaman ditoy dagiti tulag a naaramid iti panagbuniag, bayat ti sakramento, iti templo, ken iti ania man a dadduma a panawen. Inawagan ti Apo daytoy iti "agnanayon" gapu ta inordenan ti agnanayon a Dios ken gapu ta dinto mamalbaliw ti katulagan. Intedna ti isu met la a katulagan kada Adan, Enoc, Noe, Abraham ken kadagiti sabali pay a propeta. Iti kasta saanen a baro daytoy. Ngem kinuna ti Apo a "baro" gapu ta tunggal panawen a maisubli ti ebanghelio kalpasan ti pannakaipanawna manipud iti daga, baro daytoy kadagiti tao nga umawat iti daytoy (kitaen ti Jeremias 31:31-34; Ezekiel 37:26). No awatentayo ti baro ken agnanayon a katulagan, umanamongtayo nga agbabawi, mabuniagan, umawat iti Espiritu Santo, umawat kadagiti talugadingtayo, umawat iti katulagan ti kallaysa iti templo, ken suroten 101
M a i k a 1 5 ken tungpalen ni Cristo agingga iti kamaudianan ti panagbiagtayo. Bayat panangtungpaltayo kadagiti katulagantayo, ikari kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo nga awatentayonto ti pannakaitan-ok iti kangatuan a pagarian (celestial) (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 132:20-24; kitaen pay ti maika-47 a paset iti daytoy a pagbasaan). Anian a naggasattayo a naitulag a tattao ti Dios. Kadagiti napudno a Santo, inkari ti Apo: "Amin nga adda iti Amak maitedto kenkuana" (Doktrina ken Katulagan 84:38). Narigat a maawatan dagiti matay ti kinaindaklan dayta a kari. Agpaay iti pagsayaatantayo dagiti bilin nga intedna kadatayo, ket kas subad ti kinamanagtungpaltayo, mabalin a maibinglayantayto nga agnanayon kadagiti bendision ken kinangayed ti langit ken daga. Mabalintayo ti agnaed iti sidongna ken makiranud iti ayatna, asi, bileg, kinaimbag, kinaindaklan, pannakaammo, sirib, dayag, ken panangiturayna. Ania dagiti banag nga inanamongantayo nga aramiden idi simrektayo ti baro ken agnanayon a katulagan? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Nephi 13:23-26 (dagiti katulagan a naisurat iti Biblia) • 1 Pedro 2:9-10 (dagiti naisangsangayan a tattao) • Doktrina ken Katulagan 54:4-6 (dagiti bunga ti panangtungpal ken panangsalungasing kadagiti katulagan) Doktrina ken Katulagan 132:7 (dagiti katulagan a maaramid ti umno a turay) Doktrina ken Katulagan 133:57-60 (panggep dagiti katulagan) • Doktrina ken Katulagan 35:24 (dagiti kari iti panangtungpal kadagiti katulagan) 102
TI SIMBAAN NI JESUCRISTO ITI NAGLABAS A PANAWEN M a i k a - 1 6 a P a s e t "Mamatikami iti timpuyog a kapada ti Nagkauna a Simbaan a buklen dagiti apostol, propeta, pastor, maestro, mangaskasaba, ken dadduma pay" (Pagannurotan ti Pammati 1:6). Binangon ni Jesus ti Simbaanna idi adda isuna iti daga. Naawagan iti Simbaan ni Jesucristo (kitaen ti 3 Nephi 27:8), ket naawagan dagiti kameng iti Santo. Gapu iti pannakaidadanes ken pannakapapatay dagiti dadaulo ti Simbaan ken ti nasaknap a kinadakes dagiti tao, naipanaw ti Simbaan ni Jesucristo manipud iti daga. Ita, naisublin ti Simbaan ni Jesucristo ket maawagan iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Adda amin dagiti saad ken rebbengen ti Simbaan idi panawen ni Jesus iti Simbaan iti agdama. Panaglilinnawag Pabasa wenno paadaw ti maikanem a pagannurotan ti pammati. Basaen ti Taga-Efeso 4:11. Paglilinnawagan ti pakaipadaan daytoy nasantuan a kasuratan iti maikanem a pagannurotan ti pammati. Sumagmamano a langa a Mangyam-ammo iti Simbaan ni Jesucristo Paltiing Idi impasdek ni Jesus ti simbaanna, isu a mismo ti nangisuro ken nangiwanwan kadagiti dadaulona. Inawatna dagiti bilin manipud iti Amana iti Langit. Iti kasta ti Dios ti nangiturong iti Simbaan ni Jesucristo a saan ketdi a dagiti tao (kitaen ti Hebreo 1:1-2). Insuro ni Jesucristo dagiti pasurotna a ti paltiing ti "bato" a pangbangonanna iti Simbaanna (kitaen ti Mateo 16:16-18). 103
Inordenan ni Jesucristo dagiti Apostol. 104
M a i k a 1 6 Sakbay nga immuli ni Jesus idiay langit kalpasan ti panagungarna, imbagana kadagiti Apostolna, "Addaak kadakayo nga agnanayon, agingga iti panungpalan ti lubong" (Mateo 28:20). Napudno iti balikasna, intuloyna nga inwanwan ida manipud iti langit. Imbaonna ti Espiritu Santo nga agbalin a mangliwliwa ken mammaltiing kadakuada (kitaen ti Lucas 12:12; Juan 14:26). Nakisao ken ni Saulo iti maysa a parmata (kitaen ti Dagiti Aramid 9:3-6). Impalgakna ken ni Pedro a nasken a maisuro ti ebanghelio, saan laeng a kadagiti Hudio, no di ket iti sibubukel a lubong (kitaen ti Dagiti Aramid 10). Impalgakna ti adu a nagloriaan a kinapudno ken ni Juan, a naisurat iti Libro ti Apocalipsis. Nailanad iti Baro a Tulag ti adu a wagas a panangipalgak ni Jesus iti pagayatanna a mangiwanwan iti simbaana ken mangilawlawag kadagiti disipulona. Turay Manipud iti Dios Saan a maannong ken maisuro dagiti ordinansa ken pagbatayan ti ebanghelio no awan ti kinasaserdote. Inted ti Ama daytoy a turay ken ni Jesucristo (kitaen ti Hebreo 5:4-6), inordenanna dagiti Apostolna ken intedna kadakuada ti pannakabalin ken turay ti kinasaserdote (kitaen ti Lucas 9:1-2; Marcos 3:14). Pinalagipanna ida, "Dakayo didak pinili, ngem siak pinilikayo, ken inkabilkayo (inordenankayo)" (Juan 15:16). Tapno maaddaan iti urnos ti simbaanna, nangted ni Jesus iti naindalan a pagrebbengan ken turay kadagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol. Dinutokanna ni Pedro a kas pangulo nga Apostol ken intedna kenkuana dagiti tulbek a mangilantip kadagiti bendision iti daga ken iti langit (kitaen ti Mateo 16:19). Inordenan pay ni Jesus dagidi dadduma a dadaulo kadagiti rebbengen nga aramiden. Kalpasan ti yuulina iti langit, naituloy ti wagas ti panangisaad ken panagorden. Naordenan dagiti dadduma iti kinasaserdote babaen dagiti nakaawaten iti dayta a turay. Impakaammo ni Jesus babaen ti Espiritu Santo nga inanamonganna dagidiay nga ordinasion (kitaen ti Dagiti Aramid 1:24). Ti Pannakabukel ti Simbaan Naannad ti pannakabukelna a yunit ti Simbaan ni Jesucristo. Mayarig iti maysa a pasdek a naan-anay ti pannakabukelna a "nabangon a pamuonna dagiti apostol ken mammadto (propeta), ket ni Jesucristo met laeng ti bato a nangnangruna" (Taga-Efeso 2:20). 105
M a i k a 1 6 Nangdutok ni Jesus iti sabali pay a dadaulo ti kinasaserdote a tumulong kadagiti Apostol kadagiti trabaho iti naespirituan a panagserbi. Nangibaon kadagiti dadaulo a maawagan iti pitopulo iti sagsangaparis a mangikasaba iti ebanghelio (kitaen ti Lucas 10:1). Sabali pay a dadaulo ti Simbaan dagiti ebanghelista (patriarka), pastor (mangimaton a dadaulo), nangato a saserdote, elder, obispo, saserdote, maestro, ken diakono (kitaen ti maika-14 a paset, "Ti Pakabuklan ti Kinasaserdote"). Kasapulan amin dagitoy a dadaulo tapno maaramid ti aramid ti misionario, maaramid dagiti ordinansa ken maisuro ken maparegget dagiti kameng ti Simbaan. Tulongan dagitoy a dadaulo dagiti kameng nga "agkaykaysa iti pammati ken iti pannakaammo iti Anak ti Dios" (Taga-Efeso 4:13). Saan a salaysayen kadatayo ti Biblia ti amin a maipapan iti kinasaserdote wenno ti pannakabukel ken pannakaituray ti Simbaan. Nupay kasta, adda umdas a paset ti Biblia a mangipaneknek iti kinapintas ken kinaan- anay ti pannakabukel ti Simbaan. Nabilin dagiti Apostol a mapan iti amin a paset ti lubong ket mangasaba. Saanda a makapagnaed iti ania man a siudad a mangiwanwan kadagiti kabarbaro a napasurot. Ngarud, naawagan ken naordenan dagiti lokal a dadaulo ti kinasaserdote, ket immatonan ida dagiti Apostol. Sinarungkaran ken sinuratan dagiti Apostol dagiti dadaulo kadagiti nadumaduma a sanga. Iti kasta, naglaon ti Baro a Tulagtayo iti sursurat a sinurat da Apostol Pablo, Pedro, Santiago, Juan, ken Hudas, a mangmangted iti pammagbaga ken pammilin kadagiti lokal a dadaulo ti kinasaserdote. Ipakita ti Baro a Tulag a naisangrat nga agtultuloy daytoy a pakabuklan ti Simbaan. Kas pagarigan, sangapulo-ket maysa laeng nga Apostol ti nabati idi natay ni Hudas. Kalpasan ti yuuli ni Jesus iti langit, naguummong dagiti Sangapulo-ket-maysa nga apostol tapno pumili iti maysa a mangsukat ken ni Judas. Babaen ti paltiing ti Espiritu Santo, pinilida ni Matias. (Kitaen ti Dagiti Aramid 1:23-26). Idi agangay, natay wenno napapatay dagiti dadduma nga Apostol. Da Pablo, Barnabas, ken ni Santiago, a kabsat ti Apo, naordenanda amin a simmukat kadakuada. Nangituyang ni Jesus iti annuroten dagiti sangapulo-ket-dua nga Apostol tapno maiturayanda ti Simbaan. Nalawag nga agtultuloy ti pakabuklan a kas iti pannakaipasdekna. 106
M a i k a 1 6 Dagiti Umuna a Pagbatayan ken Ordinansa Insuro dagiti Apostol dagiti dua a kangrunaan a pagbatayan: pammati iti Apo a Jesucristo ken panagbabawi. Apaman a maaddaan dagiti kabarbaro a napasurot iti pammati ken ni Jesucristo kas Anak ti Dios ken Mannubbotda ken nakapagbabawidan iti basbasolda, awatendan dagiti dua a kangrunaan nga ordinansa: ti panagbuniag babaen ti pannakairarem ken ti pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo. Dagitoy ti umuna a pagbatayan ken ordinansa ti ebanghelio. Insuro ni Jesus, "No ti maysa saan a mayanak iti danum ken iti Espiritu, saanna a mabalin ti sumrek iti pagarian ti Dios" (Juan 3:5). Kasapulan ti tunggal maysa dagitoy pangisalakan nga ordinansa ti panagbuniag ken ti sagut ti Espiritu Santo. Dagiti Ordinansa a Maannong para Kadagiti Natay Impaay ni Jesus iti tunggal maysa ti gundaway a makangngeg iti ebanghelio, iti man daga wenno kalpasan ti pannakatay. Iti nagbaetan ti ipapatay ken panagungarna, napan ni Jesus kadagiti espiritu dagiti natay. Nangbuangay iti aramid ti misionario kadagitoy a natay. Nangdutok kadagiti nalinteg a mensahero ket inikkanna ida iti bileg a mangisuro iti ebanghelio kadagiti amin nga espiritu dagiti tao a natay. Daytoy ti nangted kadakuada iti gundaway nga umawat iti ebanghelio. (Kitaen ti 1 Pedro 3:18-20; 4:6; Doktrina ken Katulagan 138.) Annongen dagiti sibibiag a kameng ti Simbaanna dagiti ordinansa nga agpaay kadagiti natay (kitaen ti 1 Taga-Corinto 15:29). Nasken a maaramid ditoy daga dagita nga ordinansa ti panagbuniag ken pannakapatalged. Dagiti Naespirituan a Sagut Maikkan amin a napudno a kameng ti Simbaan iti gundaway nga umawat kadagiti sagut ti Espiritu. Maited dagitoy kadakuada a mayannurot iti kasapulan ti tunggal maysa, kabaelan, ken dagiti naituding nga aramidenda. Sumagmamano kadagitoy a sagut ti pammati, agraman ti pannakabalin a mangagas ken maagasan; panagipadto; ken parmata. (Nailawlawag a nasayaat dagiti sagut ti Espiritu iti maika-22 a paset.) Agnanayon nga adda dagiti sagut ti Espiritu iti pudno a Simbaan ni Jesucristo (kitaen ti 1 Taga-Corinto 12:4-11). Imbaga ni Jesus kadagiti disipulona a kanayon nga umay dagitoy a tanda wenno naespirituan a sagut kadagiti mamati (kitaen ti 107
M a i k a 1 6 Marcos 16:17-18). Adu kadagiti disipulona ti nakaaramid kadagiti milagro, nagipadto, ken nakaparmata babaen ti bileg ti Espiritu Santo. Ti Simbaan ni Jesucristo iti America Sinarungkaran ni Jesus dagiti tao iti America kalpasan ti panagungarna ket binangonna ti Simbaanna kadakuada (kitaen ti 3 Nephi 11-28). Kalpasanna pinanawanna ida ket immuli sadi langit. Iti sumurok a dua- a-gasut a tawen, nagbiagda a sililinteg ket naibilangda kadagiti kararagsakan a tao a pinarsua ti Dios (kitaen ti 4 Nephi 1:16). Panaglilinnawag • Ilista dagiti pagilasinan a mangilawlawag iti Simbaan ni Jesucristo. Masarakan kadi amin dagitoy a pagilasinan iti sabali a simbaan? Ikakalilis iti Kinapudno Manipud iti Pudno a Simbaan Iti unos ti pakasaritaan pinadasen dagiti dakes a tao a dadaelen ti aramid ti Dios. Napasamak daytoy idi sibibiag pay dagiti Apostol ken iwanwanwanda ti naganus, dumakdakkel a Simbaan. Sumagmamano a kameng ti nangisuro kadagiti kapanunotan manipud iti daan a pammati ti pagano wenno Hudio imbes koma a dagiti gagangay a kinapudno nga insuro ni Jesus. Mainayon iti daytoy, adda pay dagiti pannakaidadanes manipud iti ruar ti Simbaan. Naparparigat ken napapatay dagiti kameng ti Simbaan gapu iti pammatida. Saggaysa a napapatay dagiti Apostol. Gapu iti pannakaidadanes, saan a makapagtataripnong dagiti nakalasat nga Apostol a mangpili ken mangorden kadagiti lallaki a mangsukat kadagiti natay. Nagangayanna, dagiti laeng lokal a dadaulo ti kinasaserdote nga addaan turay a mangiturong kadagiti nawarawara a sanga ti Simbaan. Napukaw ti naan-anay a pakabuklan ti Simbaan, ket rimsua ti riribuk. Immadu dagiti biddut ti nainayon iti doktrina ti Simbaan, ket iti di nabayag nadadaelen a naan-anay ti Simbaan. Maawagan iti Naindaklan nga Ikakalilis iti Kinapudno ti panawen a kaawan ti pudno a Simbaan ditoy daga. Di nabayag, rinimbawanen ti pagano a pammati ti kapanunotan dagiti maaw-awagan iti Kristiano. Inaklon ti emperador ti Roma daytoy sinsinan a Kristianismo a nailian a relihion. Maisupadi unay daytoy a simbaan iti simbaan a binuangay ni Jesus. Mamati dagiti kameng daytoy a simbaan nga awan ti langa wenno bagi ti Dios. 108
M a i k a 1 6 Napukaw dagitoy a tao ti pannakaawat iti panagayat ti Dios kadatayo. Saanda nga ammo a datayo dagiti annakna. Dida naawatan ti panggep ti biag. Adu kadagiti ordinansa ti nabaliwan gapu iti kaawan ti kinasaserdote ken paltiing ditoy daga. Pinili ti emperador dagiti bukodna a dadaulo ket inawaganna ida iti pumada nga awag nga ar-aramaten dagiti dadaulo ti kinasaserdote iti pudno a Simbaan ni Cristo. Naikkan dagiti dadaulo ti simbaan iti pammadayaw ken kinabaknang. Nagraranget dagiti obispo ken arsobispo tapno maaddaanda iti ad-adu pay a bileg. Awan ti Apostol wenno sabali pay a dadaulo ti kinasaserdote nga addaan iti bileg manipud iti Dios, ken awan metten dagiti naespirituan a sagut. Nasirmata ni propeta Isaias daytoy a kasasaad, a nangipadtuanna, "Ti lubong met narugitan babaen kadagiti agtaeng kenkuana; agsipud ta naglabsingda kadagiti linteg, kinaniwasda dagiti bilin, rinakrakda ti agnanayon a tulag" (Isaias 24:5). Saanen a daydi Simbaan ni Jesucristo; simbaanen dagiti tao. Nabaliwanen uray pay ti naganna. Napasamak metten iti America ti ikakalilis iti kinapudno. (Kitaen ti 4 Nephi). Panaglilinnawag • Ania ti kayat a sawen ti ikakalilis iti kinapudno? • Mangdutok iti maysa a mangsubli a mangadal iti pakasaritaan ti Ikakalilis iti Kinapudno. Ania dagiti sumagmamano a pagilasinan iti Ikakalilis iti Kinapudno? Naipadto ti Pannakaisubli Nasirmata ti Dios a mapasamak ti Ikakalilis iti Kinapudno ket insaganana ti pannakaisubli ti ebanghelio. Imbaga ni Apostol Pedro daytoy kadagiti Hudio: "Ken ibaonna koma daydi Cristo, a naituding idi damo a maipaay kadakayo nga isu ni Jesus; Isu a masapul a ti langit awatenna agingga kadagiti aldaw ti pannakaisubli dagiti amin a banag, nga insa ti Dios iti ngiwat dagiti sasanto a mammadtona (propeta) idi ginasgasut a tawtawen" (Dagiti Aramid 3:20-21). Nasirmata met ni Juan a Mammaltiing ti panawen a pannakaisublinto ti ebanghelio. Kinunana, "Nakakitaak iti sabali nga anghel a tumaytayab iti tangatang, nga adda ipakaammona a naimbag a damag nga agnanayon kadagiti agnaed iti rabaw ti daga, ken kadagiti amin a pagpagarian, ken kaputotan, ken pagsasao, ken il-ili" (Apocalipsis 14:6). 109
M a i k a 1 6 Panaglilinnawag • Basaen ti Daniel 2:44-45. Ania ti nakita ni Daniel? Ilawlawag a ti Simbaan ti nasao a "bato" a nadakamat iti daytoy a nasantuan a kasuratan. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Taga-Efeso 2:19 (maawagan dagiti kameng iti Santo) • 1 Taga-Corinto 12:12-31 (maipada ti Simbaan iti naan-anay a bagi) • Lucas 10:1; Dagiti Aramid 14:23; Tito 1:7; 1 Timoteo 2:7 (nabigbig dagiti dadaulo ti Simbaan) Juan 8:26-29 (iturong ti Ama ni Jesus) • Lucas 9:1; Santiago 1:17; 5:14-15 (dagiti naespirituan a sagut) • 2 Pedro 2:1; Mateo 24:9-12; Juan 16:1-3; Amos 8:11; 2 Taga-Tesalonica 2:3-4 (naipadto ti Ikakalilis iti Kinapudno) Daniel 2:44-45; Mateo 24:14; Mikias 4:1; Isaias 2:2-4 (naipadto ti Pannakaisubli) 110
TI SIMBAAN NI JESUCRISTO ITI AGDAMA M a i k a - 1 7 a P a s e t Idi nagnaed ni Jesucristo ditoy daga, impasdekna ti Simbaanna, ti kakaisuna a pudno a Simbaan. Binuangayna ti Simbaanna tapno maisuro dagiti kinapudno iti ebanghelio kadagiti amin a tao ken tapno maannong a sipupudno nga addaan turay dagiti ordinansa ti ebanghelio. Babaen daytoy a timpuyog, maidanon ni Cristo dagiti bendision ti pannakaisalakan iti sangkataw-an. Kalpasan ti yuuli ti Mangisalakan sadi langit, binaliwan ti tattao dagiti ordinansa ken doktrina nga impasdekna ken dagiti Apostolna. Gapu iti ikakalilis iti kinapudno, awan ti natarus a paltiing manipud iti Dios. Napukaw ti pudno a Simbaan ditoy daga. Nangbuangay dagiti tao iti agduduma a simbaan, a mangibaga a pudnoda ngem agduduma met ti doktrina nga isuroda. Rimsua ti duadua ken panagsusupanget maipapan iti relihion. Nakita ti Apo dagitoy a kasasaad a kinunana nga addanto "panagbisin iti daga, saan a panagbisin iti tinapay, wenno pannakawaw iti danum, no saan ket a panagdengngeg kadagiti balikas ti Apo. . . . Agsapuldanto . . . ti balikas ti Apo, ngem saandanto a matumpungan" (Amos 8:11-12). Panaglilinnawag • Ania ti rikna ti saan a mangan wenno uminum iti danum? • Basaen ti Amos 8:11-12. Ania a kita ti panagbisin ti nasao iti daytoy a nasantuan a kasuratan? Idilig ti panagbisin idi panawen sakbay ti Pannakaisubli. 111
Sinarungkaran ti Ama ken ti Anak ni Joseph Smith. 112
M a i k a 1 7 Inkari ti Apo nga Isublina ti Pudno a Simbaanna Inkari ti Mangisalakan nga isublina ti simbaanna kadagiti ud-udina nga aldaw. Kinunana, "Baliwakto nga aramiden ti maysa a nakaskasdaaw nga aramid iti tengnga daytoy nga ili, maysa met laeng a nakakaskasdaaw nga aramid ken datdatlag" (Isaias 29:14). Iti adu a tawen, nagnaed dagiti tao iti naespirituan a kinasipnget. Iti agarup a 1700 a tawen kalpasan ni Cristo, limmanlan ti panagtarigagay dagiti tao a mangammo iti kinapudno maipapan iti Dios ken iti relihion. Sumagmamano kadakuada ti nakadlaw nga awanen ditoy daga ti naisuro nga ebanghelio ni Jesus. Sumagmamano met ti nakabigbig nga awanen ti paltiing ken awanen ti pudno a turay ken ti simbaan a binuangay ni Jesus awanen iti daga. Dimtengen ti panawen a maisubli ditoy daga ti Simbaan ni Jesucristo. Panaglilinnawag • Basaen ti Isaias 29:14. Ania ti "nakaskasdaaw nga aramid" a nadakamat iti Isaias? Baro a Paltiing Manipud iti Dios Iti panagsusulbod ti tawen 1820, napasamak ti maysa kadagiti kangrunaan a pasamak iti pakasaritaan ti lubong. Dimtengen ti panawen para iti nakaskasdaaw nga aramid ken datdatlag a nadakamat ti Apo. Kas maysa nga agtutubo a lalaki, tinarigagayan ni Joseph Smith a maammuan no ania kadagiti amin a simbaan ti pudno a Simbaan ni Jesucristo. Napan iti kakaywan nga asideg ti taengna ket nagkararag a sipapakumbaba ken sipapasnek iti Nailangitan nga Amana, a nangsaludsodanna no ania a simbaan ti nasken a surotanna. Maysa a naisangsangayan a banag ti napasamak iti dayta nga agsapa. Nagparang ti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo ken ni Joseph Smith. Imbaga kenkuana ti Mangisalakan a saan a tumipon iti ania a simbaan gapu ta awan ditoy daga ti pudno a simbaan. Kinunana pay "a makarimon iti imatangna" dagiti pannursuro dagiti simbaan iti agdama. (Joseph Smith - Pakasaritaan 1:19; kitaen pay ti 1:7-20.) Nangrugi iti daytoy a pasamak, adda manen dagiti paltiing manipud iti langit. Nangpili ti Apo iti baro a propeta. Manipud iti dayta a panawen saanen a nagrikep ti langit. Nagtultuloy ti paltiing agingga kadagitoy nga aldaw babaen dagiti napili a propetana. Ni Joseph ti maysa a nakatulong a namagsubli iti pudno nga ebanghelio ni Jesucristo. 113
M a i k a 1 7 Panaglilinnawag • Pabasa iti maysa a kameng ti klase ti Joseph Smith - Pakasaritaan 1:7-21 wenno saritaen ti pakasaritaan ni Joseph Smith. Naisubli ti Turay Manipud iti Dios Iti pannakaisubli ti ebanghelio, naited manen ti Dios ti kinasaserdote kadagiti lallaki. Immay ni Juan Bautista idi 1829 tapno ordenanna da Joseph Smith ken Oliver Cowdery iti Kinasaserdote ni Aaron (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 13; 27:8). Kalpasanna, immay ket inted da Pedro, Santiago, ken Juan, ti panguluen ti Simbaan idi un-unana a panawen, kada Joseph ken Oliver ti Kinasaserdote ni Melchizedek ken dagiti tulbek ti pagarian ti Dios. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 27:12-13). Iti di mabayag, naisubli dagiti mainayon pay a tulbek ti kinasaserdote babaen dagiti nailangitan a mensahero a kas kada Moises, Elias, ken propeta Elias (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 110:11-16). Babaen ti Pannakaisubli naisubli ditoy daga ti kinasaserdote. Addaan iti turay dagiti addaan iti kinasaserdote kadagitoy nga aldaw a mangaramid kadagiti ordinansa a kas iti panagbuniag. Addaanda pay iti turay a mangiturong iti pagarian ti Apo ditoy daga. Panaglilinnawag • Pasarita iti kameng ti klase ti maipapan iti pannakaisubli ti kinasaserdote. Iraman dagiti sumaganad: ti pannakaisubli ti Kinasaserdote ni Aaron, ti pannakaisubli ti Kinasaserdote ni Melchizedek, ken ti bunga dagitoy a pannakaisubli iti aramid ti Apo. Nabuangay Manen ti Simbaan ni Cristo Idi Abril 6, 1830, inturong manen ti Mangisalakan ti pannakabuangay ti Simbaanna ditoy daga (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:1). Maawagan ti Simbaanna iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud- udina nga Aldaw (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 115:4). Ni Cristo ti pangulo ti Simbaanna kadagitoy nga aldaw, a kas met laeng idi un- unana a panawen. Kinuna ti Apo nga isu daytoy ti "kakaisuna a pudno ken nabiag a simbaan iti rabaw ti intero a daga, a siak, ti Apo, mapagustuan unay" (Doktrina ken Katulagan 1:30). Nakanunongan ni Joseph a kas propeta ken "umuna nga elder" ti Simbaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:2-4). Kalpasanna, nabuangay ti Umuna a Panguluen, ket nakanunongan a kas Presidente. 114
M a i k a 1 7 Iti immuna a pannakabuangay ti Simbaan, ti laeng pakabuklanna ti naisagana. Nagbalin a naan-anay ti timpuyog kadagiti simmaruno a sumagmamano a tawen. Nabuangay ti Simbaan nga addaan iti saad a kapada ti immuna a Simbaan. Iraman dayta a timpuyog dagiti Apostol, propeta, pitopulo, ebanghelista, (patriarka), pastor, (mangimaton a dadaulo) nangato a saserdote, elder, obispo, saserdote, maestro, ken diakono. Adda dagitoy umarngi a saad iti agdama a simbaanna ita (kitaen ti Pagannurotan ti Pammati 1:6). Maysa a propeta, nga agtigtignay babaen ti panangiturong ti Apo, ti mangidaulo iti Simbaan. Presidente pay daytoy a propeta iti Simbaan. Adda amin kenkuana ti amin a turay a kasapulan tapno maiturong ti trabaho ti Apo iti daga (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 107:65, 91). Dua a mamagbaga ti tumulong iti Presidente. Dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol, a naisangsangayan a saksi ni Jesucristo, ti mangisuro iti ebanghelio iti amin a paset ti lubong. Mairaman kadagiti sabali pay a sapasap a pangpangulo ti Simbaan nga addaan iti naisangsangayan a naituding nga aramiden dagiti Mangimatmaton a Pagobispuan, ken ti Korum dagiti Pitopulo. Mairaman kadagiti saad ti kinasaserdote dagiti Apostol, pitopulo, patriarka, nangato a saserdote, elder, saserdote, maestro, ken dagiti diakono. Dagitoy dagiti isu met laeng a saad iti sigud a Simbaan. Dimmur-as ti Simbaan a nadurdur-as nga amang ngem idi panawen ni Jesus. Bayat ti idudur-asna, impaltiing ti Apo dagiti nainayon a paset ti timpuyog iti las-ud ti Simbaan. No naan-anayen ti pannakabukel ti Simbaan iti maysa a disso, addaan daytoy iti lokal a paset a maawagan iti pasok. Ti presidente ti pasok ken dagiti dua a mamagbagana ti mangimaton iti tunggal pasok. Addaan ti pasok iti sangapulo-ket-dua a nangato a sanhedrin a tumulong a mangipatungpal kadagiti aramid ti Apo iti pasok. Mabuangay ti korum ti Kinasaserdote ni Melchizedek iti pasok babaen ti panangiturong ti presidente ti pasok (kitaen ti maika-14 a paset, "Ti Pakabuklan ti Kinasaserdote"). Mabingbingay ti tunggal pasok iti babassit a benneg a maawagan iti purok. Ti obispo ken ti dua a mamagbagana ti mangimaton iti tunggal purok. Kadagiti lugar iti lubong a saan pay a naan-anay ti pannakabukel 115
M a i k a 1 7 ti Simbaan, adda dagiti mision, a nabingaybingay iti babassit a yunit iti distrito, sanga, babassit a sanga, ragup, ken kaamaan. Panaglilinnawag • Basaen ti pammaneknek ni Joseph Smith a linaon ti pakauna ti Doktrina ken Katulagan 20. Naisubli Dagiti Umuna a Pagbatayan ken Ordinansa Isursuro ti Simbaan ni Jesucristo iti agdama dagiti sigud a pagbatayan ken maannong ti isu met laeng nga ordinansa a kas iti pannakaannongda kadagiti aldaw ni Jesus. Dagiti umuna a pagbatayan ken ordinansa ti ebanghelio ti pammati ken ni Apo Jesucristo, panagbabawi, panagbuniag babaen ti pannakairarem, ken ti pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo (kitaen ti Pagannurotan ti Pammati 1:4). Naisubli dagitoy napateg a kinapudno iti kinaan-anayda idi naisubli ti Simbaan. Babaen ti sagut ken pannakabalin ti Dios, naipatarus ni Joseph Smith ti Libro ni Mormon, a naglaon kadagiti nabatad ken napateg a kinapudno ti ebanghelio. Adu pay a sabali a paltiing ti simmaruno ket naisurat a kas nasantuan a kasuratan iti Doktrina ken Katulagan ken iti Perlas a Kapatgan (kitaen ti maika-10 a paset, "Dagiti Nasantuan a Kasuratan"). Panaglilinnawag • Basaen ti maikapat a pagannurotan ti pammati ket paglilinnawagan no ania ti kayat a sawen daytoy kadagiti kameng ti Simbaan? Sabali Pay a Napapateg a Kinapudno ti Napasubli Sabali pay a napapateg a kinapudno nga insubli ti Apo ti pakairamanan dagiti sumaganad: 1. Pudno a tao nga addaan iti marikna, naan-anay a bagi nga addaan iti lasag ken tulang ti Nailangitan nga Amatayo. 2. Nabiagtayo a kas espiritu nga annak ti Dios sakbay ti biagtayo ditoy daga. 3. Kasapulan ti kinasaserdote tapno maannong dagiti ordinansa ti ebanghelio. 4. Madusanto dagiti tao gapu kadagiti bukodda a basol ket saan a gapu iti panaglabsing ni Adan. 116
M a i k a 1 7 5. Saan a nasken a buniagan dagiti babassit nga ubing agingga nga adda sungsungbatanda (walo a tawen). 6. Adda tallo a tukad ti gloria sadi langit, ket magunggonaanto dagiti tao babaen dagiti aramidda ditoy daga. 7. Mabalin nga agnanayon dagiti panagkakanaig ti kaamaan babaen ti bileg a mamaglantip ti kinaseserdote. 8. Mabalin a maited ti talugading ken ti panaglantip kadagiti sibibiag ken kadagiti natay. Dinto Pulos Madadael ti Simbaan ni Jesucristo Manipud iti pannakaisublina idi 1830, pimmardas ti yaadu dagiti kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Adda kameng iti dandani tunggal pagilian iti lubong. Agtultuloy ti panagdur-as ti Simbaan. Kas iti kinuna ni Cristo, "Maikasabanto ti Ebanghelio ti Pagarian iti amin a paset ti lubong, a kas pammaneknek iti amin a pagilian" (Joseph Smith - Mateo 1:31). Saanton a mapukaw ti Simbaan manipud iti rabaw ti daga. Misionna ti mangted iti kinapudno iti tunggal tao. Kinuna ti Apo rinibu a tawenen ti napalabas a "mamangonto iti maysa a pagarian, a kaano man dinto madadael: dinto met maited ti pagarian iti sabali nga ili, . . . isu ket agtalinaedto iti agnanayon" (Daniel 2:44). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 84:76. Ania ti maaramidyo tapno makatulongkayo iti idudur-as ti pagarian ti Dios? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Apocalipsis 14:6; Daniel 2:44-45; Isaias 2:2-4; 2 Nephi 3:6-15 (naipadto ti Pannakaisubli) Doktrina ken Katulagan 110; 128:19-21; 133:36-39, 57-58 (pannakaisubli ti ebanghelio) Taga-Efeso 2:20 (ni Jesucristo ti panuli a bato ti Simbaan) • Doktrina ken Katulagan 20; 38-67 (dagiti pagrebbengan dagiti dadaulo ti Simbaan) Mateo 24:14 (maikasabanto ti ebanghelio iti amin a pagilian) 117
TI EBANGHELIO NI JESUCRISTO M a i k a - 6 a B i n g a y
Tapno makasubli iti Nailangitan nga Ama, nasken a maaddaantayo iti pammati ken ni Jesucristo. 120
PAMMATI KEN NI JESUCRISTO M a i k a - 1 8 a P a s e t Ti pammati ken ni Apo Jesucristo ti umuna a pagbatayan ti ebanghelio. Kasapulan daytoy iti pannakaisalakantayo. Impakdaar ni Ari Benjamin, "Saan a mapasamak ti pannakaisalakan . . . malaksid iti babaen ti panagbabawi ken pammati ken ni Apo Jesucristo" (Mosiah 3:12). Ania ti Pammati? Ti pammati ti panagtalek kadagiti banag a saan a makita ngem pudno (kitaen ti Hebreo 11:1; Alma 32:21). Insuro ni Propeta Joseph Smith a ti pammati ti mangtignay kadagiti aramidentayo iti inaldaw. Imbagana a ti pammati ti pagbatayan ti bileg ken gapu ti panagtignay iti kaunggantayo. Agadal ken agsursurotayo kadi no saantayo a mamati a makagun- odtayo iti sirib ken pannakaammo? Agtrabahotayo kadi iti inaldaw no saantayo a namnamaen a babaen ti panagtrabahotayo makaileppastayo iti maysa a banag? Agmula kadi ti maysa a mannalon no saanna a namnamaen nga agapit? Inaldaw nga agtignaytayo kadagiti banag a namnamaentayo, no saantayo a makita ti banagda. Daytoy ti pammati. (Kitaen ti Hebreo 11:3). Adu a pasamak iti nasantuan a kasuratan ti mangibaga no kasano ti pannakaileppas dagiti naindaklan a banag babaen ti pammati. Nangaramid ni Noe iti daong ket insalakanna ti kaamaanna iti layus babaen ti pammatina (kitaen ti Hebreo 11:7). Pinaggudua ni Moises ti danum ti Nalabaga a Baybay (kitaen ti Hebreo 11:29). Pinukkawan a pinababa ni propeta Elias ti apuy manipud iti langit (kitaen ti Ar-ari 18:17-40). Immawag ni Nephi iti bisin (kitaen ti Helaman 11:3-5). 121
M a i k a 1 8 Kiniddawna pay a gibusan ti Apo ti bisin (kitaen ti Helaman 11:9-17). Limminak ti baybay, naluktan dagiti parmata, ken nasungbatan dagiti kararag, amin babaen ti bileg ti pammati. No adalentayo a nasayaat dagiti nasantuan a kasuratan, maammuantayo a ti pammati ti natibker a panamati iti kinapudno iti kaunggantayo a mangguyugoy kadatayo nga agaramid iti naimbag. Daytoy ti mamagsaludsod kadatayo: Asino ti rumbeng a pangiturongan iti pammatitayo? Panaglilinnawag • Kiddawen iti ragup a panunotenda ti maipapan kadagiti inaldaw nga ar-aramidenda. Kasano a pagtignayennakayo ti pammati nga agtrabaho? Apay a Nasken a Maaddaantayo iti Pammati ken ni Jesucristo? Nasken a maitalimudok ti pammatitayo ken ni Apo Jesucristo. Ti maaddaan iti pammati ken ni Jesucristo kayatna a sawen ti maaddaan iti panagtalek kenkuana a tungpalentayo ti ania man nga ibilinna. Awan ti pammati no awan ti panagtungpal. Kasta met, nga adda laeng pudno a panagtungpal no adda pammati. Iti panamatitayo ken ni Jesucristo, nga agbalin a managtungpal a disipulona, pakawanen ti Nailangitan nga Ama dagiti basoltayo ken isaganatayo nga agsubli kenkuana. Inkasaba ni Apostol Pablo nga "awan ti sabali a pakaisalakanan, uray siasino; ta awan ti sabali a nagan iti babaen ti langit a naited kadagiti tao, a pakabalinantayo a maisalakan" (Dagiti Aramid 4:10-12). Insuro ni Jacob kadagiti tao a nasken nga addaanda iti "naan-anay a pammati iti Nasantuan ti Israel [Jesucristo], wenno saanda a maisalakan iti pagarian ti Dios" (2 Nephi 9:23). Babaen ti pammati iti Mangisalakan ken babaen ti panagbabawi, agbalin a nasamay ti pannubbotna iti biagtayo. Babaen ti pammati makaawattayo pay iti pigsa a mangparmek kadagiti sulisog (kitaen ti Alma 37:33). Saantayo a maaddaan iti pammati ken ni Jesucristo no awan met ti pammatitayo iti Nailangitan nga Amatayo. No adda pammatitayo kadakuada, addaantayo met iti pammati a ti Espiritu Santo, nga ibaonda, ti mangisuro kadatayo iti amin a kinapudno ken liwliwaennatayo. 122
M a i k a 1 8 Panaglilinnawag • Basaen ti Dagiti Aramid 4:10-12 ken Alma 37:33. Apay a nasken a maaddaantayo iti pammati ken ni Jesucristo? Kasano a Mapadakkeltayo ti Pammatitayo ken ni Jesucristo? Iti pannakaammotayo nga adu a bendision ti umay no mamatitayo ken ni Jesucristo, nasken nga ikagumaantayo a padakkelen ti pammatitayo kenkuana. Kinuna ti Mangisalakan, "No adda koma pammatiyo a kas iti bukel ti mustasa . . . awanto ti di mabalin kadakayo" (Mateo 17:20). Bassit unay ti bukel ti mustasa ngem agbalin daytoy a dakkel a kayo. Kasano a mapadakkeltayo ti pammatitayo? Kas iti panangpadakkeltayo wenno panangpadur-as iti sabali pay a paglaingan. Kasano ti panangpadur-astayo kadagiti paglaingantayo iti panagkitikit ti kayo, panaglaga, panagpinta, panagluto, panagdamili, wenno panagtokar iti instrumento ti musika? Adalen ken sanayen ken trabahuentayo daytoy. Iti panangaramidtayo iti daytoy, lumaingtayo. Kasta met ti pammati. No kayattayo a padakkelen ti pammatitayo ken ni Jesucristo, nasken nga aramidentayo. Inyasping ni Propeta Alma ti panangpadakkel iti pammati iti panagmula iti bukel: "Ngem adtoy, no riingen ken bangonenyo dagiti pampanunotyo, uray no padasenyo dagiti balikasko, ken tibnokanyo iti bassit a pammati; wen, uray no diyo tarigagayan ti ad-adu a panamati, bay-anyo dayta a tarigagay a mangtignay kadakayo, uray no agingga laeng a mamatikayo iti kasasaad a makaitedkayo iti lugar a pakaibislinan dagiti balikasko. "Ita, yarigtayo ti balikas iti bukel. Ita, no ikkanyo ti bukel iti lugar a pakaimulaanna iti pusoyo, adtoy, no pudno a bukel, wenno nasayaat a bukel, no diyo nga ibelleng gapu iti awan a panamatiyo, ket suppiatenyo ti Espiritu ti Apo, adtoy mangrugi nga agtubo iti barukongyo; ket no mariknayo daytoy a mangrugi a dumakkel, rugianyo a kunaen iti bagbagiyo - mabalin a nasayaat daytoy a bukel, wenno naimbag ti balikas, gapu ta rugiannan ti mangpadakkel iti kararuak; wen, rugiannan ti mangsilaw iti panunotko. . . . "Ita adtoy, saan kadi a daytoy ti mangnayon iti pammatiyo?" (Alma 32:27-29). 123
M a i k a 1 8 Isu a mapadakkeltayo ti pammatitayo iti Dios babaen ti panangitrabaho iti tarigagaytayo a maaddaan iti pammati kenkuana Mabalintayo met a padakkelen ti pammatitayo babaen ti panagkararag iti Nailangitan nga Amatayo maipapan kadagiti namnama, tarigagay, ken dagiti kasapulantayo (kitaen ti Alma 34:17-25). Ngem nasken a saantayo nga ipapan nga agkiddaw laeng ti aramidentayo. Naibaga kadatayo kadagiti nasantuan a kasuratan a "ti pammati, no awan dagiti aramidna, isu ti pammati a natay" (Santiago 2:17). Maipapan ti sumaganad nga estoria iti maysa a tao a naipakita ti pammatina kadagiti aramidna. Tinarigagayan daytoy a tao ti mangadal kadagiti nasantuan a kasuratan, ngem saan a makabasa. Nagkararag iti Nailangitan nga Ama a tulonganna a makasursuro nga agbasa. Di mabayag maysa a mannursuro ti dimteng iti purokna, ket kiniddawna iti mannursuro a tulonganna. Nasursurona ti alpabeto. Inadalna dagiti uni ken nasursurona a pinagraraip dagiti letra tapno makabukel iti balikas. Saan a nabayag makabasan kadagiti nalaka a balikas. Iti umad-adu a pannakasanayna, umad-adu met ti ammona. Nagyaman iti Apo iti panangibaonna iti mannursuro ken ti panangtulongna kenkuana a makabasa. Pinadakkel daytoy a tao ti pammati, kinapakumbaba ken ti ammona agingga iti panagbalinna a presidente ti maysa a sanga ti Simbaan. Inlawlawag ni Presidente Spencer W. Kimball: "Masapul nga adda aramid a buyogan ti pammati. Anian a kinamaag ti agkiddaw iti Apo a mangted kadatayo iti pannakaammo, ngem anian a nainsiriban ti agkiddaw iti tulong ti Apo a makagun-od iti pannakaammo, nga agadal a naimbag, nga agpanunot a nalawag, ken mangtaginayon kadagiti banag a naadaltayon" (Faith Precedes the Miracle, p. 205). Iraman ti pammati ti panangaramid iti amin a banag a kabaelantayo tapno magun-od dagiti banag nga inanamaen ken ikarkararagantayo. Kinuna ni Presidente Kimball: "Iti pammati imulatayo ti bukel, ket iti saan a mabayag makitatayo ti milagro ti panagrusing. Masansan a saan a maawatan dagiti tao, ket baliktadenda ti wagas." Intuloyna babaen ti panangilawlawagna nga adu kadatayo ti agkalikagum a maaddaan iti salun-at ken pigsa a ditayo met tungtungpalen dagiti paglintegan ti 124
M a i k a 1 8 salun-at. Kayattayo ti maaddaan iti panagrang-ay a di agbayad iti apagkapullotayo. Agkalikagumtayo a mayasideg iti Apo ngem saantayo met a kayat ti agayuno ken agkararag. Kalikagumantayo a maaddaan iti tudo iti umno a panawen ken maaddaan iti kappia iti daga a saan a ngilngilinen ti Aldaw a Panaginana a kas nasantuan nga aldaw ken saan a tungtungpalen dagiti dadduma a bilin ti Apo (kitaen ti Faith Precedes the Miracle, p. 4). Ti napateg a wagas a panangpadakkel iti pammatitayo isu ti panangdengngeg ken panangadal iti balikas ti Apo. Mangngegtayo ti balikas ti Apo kadagiti mitingtayo iti Simbaan. Mabalintayo nga adalen ti balikasna kadagiti nasantuan a kasuratan. "Gapu ta saan nga amin ket adda pammatina, agsukisokkayo a sipapasnek ken isuroyo iti tunggal maysa ti nainsiriban a balikas; wen, sukisokenyo ti kasayaatan a libro ti nainsiriban a balikas, agadalkayo uray pay ti panagadal ken kasta met ti pammati" (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:118). Panaglilinnawag • Basaen ti Santiago 2:17. Apay iti panagkunayo a kinuna ni Presidente Kimball nga "iraman ti pammati ti panangaramidtayo iti amin a banag a kabaelantayo nga aramiden"? Kasano a mapapigsatayo ti pammatitayo? (Agkararag, agayuno, agadal kadagiti nasantuan a kasuratan, tungpalen dagiti bilin.) Kariten dagiti kameng ti klase a mangpapigsa iti pammatida kadagitoy a wagas. Ania Dagiti Sumagmamano a Parabur a Sumaruno iti Pammati? Babaen ti pammati, mapasamak dagiti milagro, agparang dagiti anghel, maited dagiti sagut ti Espiritu, masungbatan dagiti kararag ken agbalin nga annak ti Dios dagiti lallaki (kitaen ti Moroni 7:25-26; 36-37). Insuro ni Propeta Joseph Smith: "No umay ti pammati itugotna . . . dagiti apostol, propeta, ebanghelista, pastor, mannursuro, sagut, sirib, pannakaammo, milagro, panagagas, kinalaing kadagiti pagsasao, panangipatarus kadagiti pagsasao, kdpy. Agparang amin dagitoy no agparang ti pammati ditoy daga, ket agpukaw no agpukaw daytoy manipud iti daga; gapu ta dagitoy ti bunga ti pammati. . . . Ket asino man nga addaan iti daytoy, babaen 125
M a i k a 1 8 daytoy, makagun-od iti amin a kasapulan a pannakaammo ken kinasirib, agingga a maam-ammona ti Dios, ken ni Apo Jesucristo, nga imbaonna - a no maam-ammo ket biag nga agnanayon. Amen" (Lectures on Faith, p. 69). Panaglilinnawag • Mangisalaysay iti estoria maipanggep iti no kasano a ti panangipakita iti pammati ad-adda a mangpapigsa iti pammati ti maysa a tao, wenno isalaysay ti estoria maipanggep iti pammati manipud iti listaan dagiti a mainayon a nasantuan a kasuratan. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Hebreo 11; Alma 32 (naipalawag ti kaipapanan ti pammati) • Exodo 14:19-22 (pannakabingay ti danum ti Nalabaga a Baybay) • Genesis 6-8 (ni Noe ken ti layus) • Mateo 8:5-33 (naagasan dagiti masaksakit, bagyo, milagro ti pammati) • Marcos 5:25-34 (naagasan babaen ti pammati) 126
PANAGBABAWI M a i k a - 1 9 a P a s e t Gagangay a maiturong iti panagbabawi iti pammati ken ni Jesucristo. Adda panagkasapulan iti panagbabawi iti lubong manipud pay idi panawen ni Adan agingga kadagitoy nga aldaw. Binilin ti Apo ni Adan, "Gapuna, isuroyo kadagiti annakyo, tapno amin a tao, iti sadino man, nasken nga agbabawi, wenno pulos a dida matawid ti pagarian ti Dios, gapu ta awan ti narugit a banag a makapagtaeng sadiay, wenno makapagtaeng iti sidongna" (Moises 6:57). Nasken nga Agbabawitayo Amin Umaytayo ditoy daga para iti panggep a dumur-as ken tumanor. Wagas ti unos ti panagbiag daytoy. Agbasoltayo amin kabayatan daytoy a panawen. Kasapulantayo amin ti agbabawi. No dadduma agbasoltayo gapu iti kaawan ti ammo, no dadduma gapu kadagiti pagkapsutantayo, ket no dadduma gapu iti inggagara a di panagtungpal. Mabasatayo iti Biblia nga "awan ti nalinteg a tao iti rabaw ti daga, nga agaramid iti naimbag, ket saan nga agbasol" (Ecclesiastes 7:20) ket "no kunaentayo nga awan ti basoltayo, al-allilawentayo ti bagitayo, ket ti pudno awan kadatayo" (1 Juan 1:8). Ania ti basol? Kinuna ni Apostol Santiago, "Ti makaammo ngarud nga agaramid iti nasayaat, ket dina aramiden, basol kenkuana" (Santiago 4:17). Sabali met nga apostol ti nangilawlawag a basol "amin a kinakillo" (kitaen ti 1 Juan 5:17). Dayta ti gapuna no apay a kinuna ti Apo nga "amin a tao, iti sadino man, nasken nga agbabawi" (Moises 6:57). Malaksid ken ni Jesucristo, 127
M a i k a 1 9 a nagbiag a naan-anay, nagbasol ti tunggal maysa a nagbiag ditoy daga. Iti naindaklan nga ayat ti Nailangitan nga Amatayo inikkannatayo iti gundaway nga agbabawi kadagiti basoltayo. Panaglilinnawag • Apay a nasken nga agbabawi amin a tao? Ania ti Panagbabawi? Ti panagbabawi ti wagas a naited kadatayo tapno mawayawayaantayo kadagiti basoltayo ken makaawattayo iti pammakawan gapu kadagitoy. Paginaden ti basol ti idudur-astayo a naespirituan ken mabalin pay a pasardengenna. Ti panagbabawi ti mabalin a mangpatanor ken mangpadur-as manen kadatayo a naespirituan. Naaramid ti gundaway a makapagbabawi babaen ti pannubbot ni Jesucristo. Inkaro ni Jesus dagiti basoltayo iti wagas a ditayo pay unay maawatan. Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith maipapan iti daytoy: "Nagsagabaak iti saem, nagsagabakayo iti saem, ken no dadduma nakaro unay; ngem diak maawatan ti saem . . . a namataud iti dara, a kasla ling-et, a timrem iti bagi. Maysa a banag a nakaal-alingget, banag a makaalliaw. . . . "Awan ti asino man a tao a naipasngay ditoy lubong a makaibaklay iti kas iti kadagsen ti awit a naipabaklay ti Anak ti Dios, idi aw-awitenna dagiti basolko ken basolyo ket inkagumaanna a mailikliktayo kadagiti basoltayo" (Doctrines of Salvation, 1:130-31). No dadduma, masapul iti panagbabawi ti dakkel a panagitured, adu a pigsa, adu a lua, awan sardayna a panagkararag, ken awan sardayna a panagtungpal kadagiti bilin ti Apo. Panaglilinnawag • Ania ti kaipapanan kenka ti balikas a panagbabawi? Kasano ti Panagbabawitayo? Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball: "Awan ti naarian a dalan ti panagbabawi, awan ti naipangruna a dana ti pammakawan. Nasken a suroten ti tunggal tao ti isu met la a wagas baknang man daytoy wenno nakurapay, nakaadal wenno saan, natayag wenno pandek, prinsipe 128
M a i k a 1 9 wenno agpalpalama, ari wenno gagangay. . . . Maymaysa laeng ti wagas. Atiddog daytoy a dana a namurumoran iti siit ken sanga a siitan ken palab-og ken parikut" (The Miracle of Forgiveness, p. 149). Panaglilinnawag • Apay a nasken nga agbabawitayo kadagiti basoltayo? Nasken a Bigbigentayo Dagiti Basoltayo Umuna nga addang ti panagbabawi ti panangannugottayo a nagbasoltayo. No ditay annugoten daytoy, saantayo a makapagbabawi. Binagbagaan ni Alma ti anakna a ni Corianton, a saan a napudno iti akemna a misionario ken nakaaramid iti nadagsen a basol: "Dagiti laeng basolmo ti pakariribukam, ta dayta a pannakariribuk ti mangiturong kenka iti panagbabawi. . . . Dimo ipalubos ti bagim nga agpambar iti kabassitan a banag" (Alma 42:29-30). Balakadannatayo dagiti nasantuan a kasuratan a ditayo ikalintegan dagiti dakes nga aramidtayo (kitaen ti Lucas 16:15-16). Saantayo a mailemmeng ti ania man nga aramid iti panagbiagtayo iti bagitayo wenno iti Apo. Nasken a Pagladingitantayo Dagiti Basoltayo Kas mainayon iti panangbigbig kadagiti basoltayo, masapul a makariknatayo iti napudno a panagladingit iti naaramidtayo. Nasken a mariknatayo a nakaal-alingget dagiti basoltayo. Nasken nga ikagumaantayo ida nga ikkaten ken tallikudan ida. Kuna kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan, "Amin dagiti agtamed iti Dios, ket agtarigagay a mabuniagan, ket umasidegda nga addaan iti nasneban a puso ken napnuan babawi nga espiritu ken . . . pudpudno nga imbabawidan amin dagiti basolda . . . maawatdanto babaen ti panagbuniag iti simbaanna" (Doktrina ken Katulagan 20:37). Nasken a Tallikudantayo Dagiti Basoltayo Ti napudno a panagladingittayo ti nasken a mangiturong kadatayo a mangtallikud (agsardeng) iti panagbasoltayo. No nagtakawtayo ti maysa a banag, saantayon a sunotan ti agtakaw. No nagulbodtayo, saantayon nga agulbod pay. No nakiabigtayo, isardengtayon. Impalgak ti Apo ken 129
M a i k a 1 9 ni Propeta Joseph Smith, "babaen daytoy maammuanyo no nagbabawin ti tao iti basolna - adtoy, ipudnona ida ken lipatenna ida" (Doktrina ken Katulagan 58:43). Nasken nga Ipudnotayo Dagiti Basoltayo Napateg unay ti panangipudno kadagiti basoltayo. Imbilin ti Apo nga ipudnotayo dagiti basoltayo. Palag-anen ti panangipudno ti dagensen ti maysa a managbasol. Inkari ti Apo, "Siak, ti Apo, mamakawan iti basbasol, ken manangngaasiak kadagiti mangipudno iti basbasolna a naimpusuan" (Doktrina ken Katulagan 61:2). Masapul nga ipudnotayo amin a basoltayo iti Apo. Mainayon pay masapul nga ipudnotayo dagiti nadagsen a basoltayo kadagiti umno a turayen ti kinasaserdote, kas iti pannakiabig, panagdederrep, ken panagtakaw, a mabalin a makadadael iti kasasaadtayo iti Simbaan. No nagbasoltayo iti sabali a tao, nasken nga agpudnotayo iti nadangrantayo a tao. Sumagmamano a nalag-an a basol ti pakairamanan laeng ti bagitayo ken ti Apo. Maipudno dagitoy a sililimed iti Apo. Nasken a Sulnitantayo ti Nagbasolantayo Paset ti panagbabawi ti panangsulnit iti nagbasolan. Kayatna a sawen a no mabalin siguden a lintegen ti naaramidtayo a biddut. Kas pagarigan, nasken nga isubli ti mannanakaw ti tinakawna. Nasken nga ipakaammo ti ulbod ti kinapudno. Ti mamarpardaya a nangdadael iti kinatao ti maysa a tao, nasken nga ikagumaanna nga isubli ti nasayaat a nagan ti pinarpardayana. No aramidentayo dagitoy a banag, saanto a dakamaten ti Dios dagitoy a basoltayo inton ukomennatayo (kitaen ti Ezekiel 33:15-16). Nasken a Pakawanentayo Dagiti Sabali Maysa a napateg a paset ti panagbabawi ti panangpakawan kadagiti nakabasol kadatayo. Dinatayto pakawanen ti Apo no saan a naan-anay ti pannakadalus ti pusotayo iti gura, sakit ti nakem, ken dakes a rikna kadagiti padatayo a tao. (Kitaen ti 3 Nephi 13:14-15). "Gapuna, kunak kadakayo, a nasken a pakawanenyo ti tunggal maysa; ta asino man a di mamakawan iti nagbiddutan ti kabsatna agtalinaed a sibabasol iti imatang ti Apo; gapu ta agtalinaed kenkuana ti nadagdagsen a basol" (Doktrina ken Katulagan 64:9). 130
M a i k a 1 9 Nasken a Tungpalentayo Dagiti Bilin ti Dios Tapno maaramid a naan-anay ti panagbabawitayo, nasken a tungpalentayo dagiti bilin ti Apo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 1:32). Saan a naan-anay ti panagbabawitayo no ditayo bayadan ti apagkapullo wenno ngilinen ti Aldaw a Panaginana wenno agtungpal iti Nainsiriban a Balikas. Saantayo a makapagbabawi no ditayo kanunongan dagiti turayen ti Simbaan ken ayaten ti Apo wenno dagiti padatayo a tao. Saan a naan-anay ti panagbabawitayo no saantayo nga ikararagan ken saan a naasi kadagiti sabali. No agbabawitayo, agbaliw ti biagtayo. Kinuna ni Presidente Kimball: "Saan la a kayat a sawen ti panagbabawi ti panangeddeng iti bagbagiyo iti nakaam-amak a basol, no di ket ti panangipudno iti daytoy, panangtallikud iti daytoy, ken panangisubli iti amin a nadadael iti amin a kabaelan; sa aramaten ti nabati pay a panagbiagyo a mangikagumaan a mangtungpal iti bilbilin ti Apo tapno manamnama ti panangpakawan ken panangugasna kadakayo" (The Miracle of Forgiveness, p. 200). Panaglilinnawag • Ilawlawag dagiti addang ti panagbabawi. No Kasano a Matulongannatayo ti Panagbabawi Bayat ti panagbabawitayo, agbalin a nasamay ti pannubbot ni Jesucristo iti biagtayo, ket pakawanen ti Apo dagiti basoltayo. Mawayawayaantayo manipud iti pannakaadipen kadagiti basoltayo ken masarakantayo ti rag-o. Insalaysay ni Alma ti padasna iti panagbabawi kadagiti basolna iti napalabas: "Naparigat ti kararuak [nariribuk] agingga iti kakaruan a wagas ken nasaplit iti amin a basbasolko. "Wen, nalagipko amin dagiti basolko ken ti kinamanagbasolko, a nagtutuokak iti saem ti impierno; wen, nakitak nga immalsaak a maibusor iti Diosko, ken saanko a natungpal dagiti nasantuan a bilinna. " . . . Adu unay ti naaramidko a pagbasolan, a ti panangpanunotko a sumaklang iti Diosko sinaplitna ti kararuak iti saan a mayebkas nga aligagaw. 131
M a i k a 1 9 " . . . Ket napasamak a . . . bayat ti pannakaparparigatko iti lagip ti adu a basbasolko, adtoy, nalagipko met a nangngegko ti padto ti amak . . . maipanggep iti yaay ti maysa a Jesucristo, ti Anak ti Dios, a mangsubbot iti basbasol ti lubong. "Ita, iti pannakatiliw ti isipko itoy a panunot, naimpusuan nga inyararawko: O Jesus, Sika ti Anak ti Dios, kaasiannak koma. . . . "Ket ita, adtoy, idi mapanunotko daytoy, saankon a malagip ti saem. . . . "Ken o, anian a rag-o, ken anian a nakaskasdaaw a lawag ti nakitak; wen, napno ti kararuak iti rag-o a kas iti pannakapnok idi iti saem! " . . . Awanen ti nain-inaka ken nasamsam-it pay ngem iti rag-ok" (Alma 36:12-14, 17-21). Panaglilinnawag • Basaen ti Alma 36:10-28. Ilawlawag ti saem a sinagaba ni Alma bayat panangpampanunotna kadagiti basolna; ilawlawag pay ti panagbabawina ken no kasano a nagun-odna ti rag-o babaen ti pammakawan. Kaano a Nasken nga Agbabawitayo? Imbaga dagiti propeta a "daytoy a biag ti panawen a panagsagana ti tao a sumabat iti Dios" (Alma 34:32). Nasken nga agbabawitayo itan, iti inaldaw. No agriingtayo iti agsapa, nasken nga amirisentayo ti bagbagitayo no adda met laeng ti Espiritu ti Dios kadatayo. Iti rabii, sakbay a maturogtayo, nasken nga amirisentayo dagiti aramid ken balikastayo iti naglabas nga aldaw ken dawatentayo iti Apo nga ipakitana kadatayo dagiti banag a kasapulan a pagbabawyantayo. Babaen ti panagbabawi iti inaldaw ken ti panangpakawan ti Apo kadagiti basoltayo, mapadasantayo ti inaldaw a panagbalintayo a naan- anay. Kas ken ni Alma, agbalin a nasam-it ken nalaus ti ragsak ken rag- otayo. Panaglilinnawag • Ilawlawag no kasano ti kinarikut ti panangadal iti baro a banag no aggigiddan. Babaen ti panangidilig, ilawlawag no kasano ti kalaka ti mangsanay iti inaldaw agingga nga ammon a nasayaat. Kasano a maidilig daytoy iti panagbabawi? 132
M a i k a 1 9 Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Mateo 9:10-13; Lucas 13:3; Ezeqiel 18:30 (agbabawi wenno mapukaw) • 2 Taga-Corinto 7:9-10 (nadiosan a ladingit) • Mosiah 4:10-12 (addang ti panagbabawi) • Isaias 1:18; Mosiah 26:28-32 (mangted pammakawan ti panagbabawi) • Doktrina ken Katulagan 58:42 (saanen a malagip dagiti basol) • 2 Nephi 9:23 (nasken ti panagbabawi iti pannakaisalakan) • 2 Nephi 2:21 (agbabawi bayat ti kaadda iti lasag) 133
Namuniag ni Alma iti Dandanum ti Mormon. 134
PANAGBUNIAG M a i k a - 2 0 a P a s e t Kadagitoy nga aldaw, kas iti panawen ni Jesus, adda dagiti pudno a pagbatayan ken ordinansa ti Ebanghelio a nasken nga adalen ken tungpalentayo. Maysa a pammati wenno pannursuro ti pagbatayan. Maysa a seremonia ti ordinansa. Dagiti dua nga umuna a pagbatayan ti Ebanghelio ti pammati ken ni Jesucristo ken ti panagbabawi. Ti panagbuniag ti umuna nga ordinansa ti ebanghelio. Maysa kadagiti bilin nga inted ti Apo kadagiti apostolna daytoy, "Inkayo ngarud, ket adalanyo dagiti amin a nasion, a buniaganyo ida iti nagan ti Ama, ken ti Anak, ken ti Espiritu Santo; nga isuroyo kadakuada nga aywananda dagiti amin a banag nga imbilinko kadakayo" (Mateo 28:19-20). Panaglilinnawag • Ania ti pakaigidiatan ti pagbatayan ti ebanghelio iti ordinansa ti ebanghelio? Apay a Nasken a Mabuniagantayo? Masapul a Mabuniagantayo Tapno Maugasan Dagiti Basoltayo No mamatitayo ken ni Jesucristo, agbabawi, ken mabuniagan, mapakawan dagiti basoltayo babaen ti pannubbot ni Jesucristo. Maadaltayo kadagiti nasantuan a kasuratan a ni Juan Bautista "namuniag iti let-ang ken nangikasaba iti panagbuniag ti panagbabawi para iti pannakaugas dagiti basol" (Marcos 1:4). Insuro ni Apostol Pedro, "Agbabawikayo, ken mabuniagan ti tunggal maysa kadakayo iti nagan ni Jesucristo a maipaay iti pannakaugas dagiti basolyo" (Dagiti Aramid 2:38). Kalpasan ti pannakapasurot ni Pablo, kinuna kenkuana ni Ananias, 135
Nasken a mabuniagantayo babaen ti pannakairarem para iti pannakaugas dagiti basoltayo. 136
M a i k a 2 0 "Tumakderka, ket pabuniaganka ken ugasam dagiti basolmo" (Dagiti Aramid 22:16). Nasken a Mabuniagantayo Tapno Makapagkamengtayo iti Simbaan ni Jesucristo "Amin dagiti agtamed iti Dios, ken agtarigagay a mabuniagan . . . a . . . a pudpudno nga imbabawidan amin dagiti basolda . . . maawatda babaen ti panagbuniag iti Simbaanna" (Doktrina ken Katulagan 20:37). Nasken a Mabuniagantayo Sakbay nga Awatentayo ti Sagut ti Espiritu Santo Kinuna ti Apo, "No sumurotkayo kaniak ken . . . ibabawiyo amin a panaglabsingyo [basol], ket mabuniagankayo, a kas iti danum, iti nagan ti Bugbugtong nga Anakko, . . . maawatyonto ti sagut ti Espiritu Santo" (Moises 6:52). Nasken a Mabuniagantayo Tapno Maipakita ti Panagtungpal Nabuniagan ni Jesucristo nupay saan a nagbasol. Kinunana a kasapulan ti panagpabuniagna "tapno matungpal amin a kinalinteg" (Mateo 3:15). Inlawlawag ni Propeta Nephi a kinuna ti Apo kenkuana, "Surotendak, ket aramidenyo dagiti banag a nakitayo nga inaramidko . . . nga addaan puso a napnuan tarigagay, nga awanan panaginkukuna ken awanan panangallilaw iti sango ti Dios, ngem ketdi addaan iti pudno a panggep, a mangibabawi kadagiti basolyo, a mangisaksi iti Ama a siaayatkayo nga umawat iti nagan ni Cristo, babaen ti pannakabuniag" (2 Nephi 31:12-13). Nasken a Mabuniagantayo Tapno Makastrektayo iti Kangatuan a Pagarian (Celestial) Kinuna ni Jesus, "Asino man a mamati kaniak, ken mabuniagan . . . isudanto ti mangtawid iti pagarian ti Dios. Ket asino man a di mamati kaniak, ken saan a mabuniagan, madusadanto" (3 Nephi 11:33-34). Ti panagbuniag ti ridaw a pakaserkantayo iti kangatuan a pagarian. Panaglilinnawag • Ilawlawag dagiti lima a gapu no apay a nasken nga agpabuniagtayo. Kasano ti Nasken a Pannakabuniagtayo? Maymaysa ti umno a wagas ti panagbuniag. Impalgak ni Jesus ken ni Propeta Joseph Smith a ti tao nga addaan iti umno a turay ti 137
M a i k a 2 0 kinasaserdote a mamuniag ket "mapan iti danum a kaduana ti tao a nangidatag iti bagina a mabuniagan . . . sa iraremna iti danum, sana met la ilung-aw" (Doktrina ken Katulagan 20:73-74). Kasapulan ti pannakairarem. Insuro ni Apostol Pablo a ti pannakairarem iti danum ken ti pannakailung-aw met laeng ti simbolo iti ipapatay ken panagungar. Maugasan dagiti basoltayo no mabuniagantayo. Mangrugitayo iti baro a biag kalpasan ti pannakabuniagtayo. Kinuna ni Apostol Pablo: "Diyo ammo, aya, a datayo amin a nabuniagan ken ni Jesucristo, nabuniagantayo iti ipapatayna? "Naitanemtayo ngarud a naikanunong kenkuana, gapu iti pannakabuniag iti patay: tapno kas iti panagungar ni Cristo kadagiti natay gapu iti dayag ti Ama, kasta met a magnatayo koma iti baro a panagbiag. "Ta no maikanunongtayo kenkuana iti kaasping ti ipapatayna, mairanudtayonto met kenkuana iti kaasping ti panagungarna" (Taga- Roma 6:3-5). Ti panagbuniag babaen ti panangirarem ti addaan iti umno a turay ti kakaisuna a pudno ken maawat a wagas ti pannakabuniag. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 20:73-74. Apay a nasken ti umno a turay para iti panagbuniag? Asino ti Rumbeng a Mabuniagan? Tunggal tao a nakadanon iti tawen a walo ken ammonan ti agsungbat kadagiti aramidna ti nasken a mabuniagan. Sumagmamano a simbaan ti mangisursuro a masapul a mabuniagan ti uray dagiti babassit nga ubbing. Saan a mayalubog daytoy kadagiti pannursuro ti Mangisalakan. Kinuna ti Apo idi nagsao maipapan kadagiti ubbing: "Dagiti kakastoy kukuada ti pagarian ti langit" (Mateo 19:14). Kinuna ni Propeta Mormon a pananglais iti Dios ti panangbuniag kadagiti babassit nga ubbing agsipud ta dida pay ammo ti agbasol. Saan a nasken ti panagbuniag dagiti tao nga adda kurkurangna a di makaammo iti nasayaat ken dakes (kitaen ti Moroni 8:9-22). 138
M a i k a 2 0 Amin dagiti sabali a tao mabuniaganda. Nasken nga awatentayo ti ordinansa ti panagbuniag ken agtalinaed a napudno kadagiti katulagan nga aramidentayo iti dayta a gundaway. Panaglilinnawag • Apay nga inyarig ni Apostol Pablo ti panagbuniagtayo iti pannakaitanem ti Mangisalakan? Basaen ti Moroni 8:11-20. Apay a ditayo buniagan dagiti babassit nga ubbing? Makitulagtayo No Mabuniagantayo Adu a nasantuan a kasuratan ti mangisursuro iti maipapan iti panagbuniag. Iti maysa kadagitoy a nasantuan a kasuratan, insuro ni Propeta Alma a ti pammati ken panagbabawi dagiti addang a mangisagana kadatayo iti panagbuniag. Insurona a no mabuniagantayo, makitulagtayo iti Apo. Agkaritayo nga agaramid iti sumagmamano a banag, ket ikari met ti Dios ti panangbendisionna kadatayo. Inlawlawag ni Alma a masapul a tarigagayantayo ti maawagan iti tattao ti Dios. Nasken a sitatallugodtayo a tumulong ken mangliwliwa iti tunggal maysa. Nasken nga agtakdertayo a kas saksi ti Dios iti amin a gundaway, iti amin a banag, ken iti amin a lugar. Kinuna ni Alma kadagiti tao a namati iti ebanghelio: "Adtoy, addagitoy dagiti danum ti Mormon . . . ket ita, gapu iti tarigagayyo nga umay iti salinong ti Dios, ken maawagan a tattaona, . . . ania ti pamkuatanyo a di agpabuniag iti nagan ti Apo, a kas saksina iti pannakitulagyo kenkuana, nga agpaaykayo kenkuana ken salimetmetanyo dagiti bilinna, tapno nabusbuslon ti panangiburayna iti Espirituna kadakayo?" (Mosiah 18:8-10). Nagsisipat dagiti tao iti ragsakda ket kinunada a tarigagayanda ti agpabuniag. Binuniagan ida ni Alma iti Dandanum ti Mormon. (Kitaen ti Mosiah 18:7-17.) Insuro ni Alma a no mabuniagantayo makitulagtayo iti Apo - 1. Nga umay iti salinong ti Dios. 2. Nga ibaklay dagiti dagensen ti tunggal maysa. 3. A tumakder a saksi ti Dios iti amin a panawen ken iti amin a lugar. 4. Nga agserbi iti Dios ken agtungpal kadagiti bilinna. 139
M a i k a 2 0 No mabuniagantayo ket tungpalentayo dagiti katulagan iti panagbuniag ikari ti Apo a - 1. Pakawanenna dagiti basoltayo. 2. Mangibukbok a nalablabon iti Espirituna kadatayo. 3. Tarabayennatayo iti inaldaw ken ipaayna ti tulong ti Espiritu Santo. 4. Maibilangtayo iti Umuna a Panagungar. 5. Mangted kadatayo iti biag nga agnanayon. Panaglilinnawag Sublien nga adalen dagiti katulagan iti panagbuniag. Ilista ken ilawlawag dagiti kari nga inaramidtayo ken kasta met dagiti kari nga inaramid ti Nailangitan nga Amatayo. Kasano a matulongantayo ti tunggal maysa a mangtungpal kadagitoy a katulagan? Ipaayannatayo ti Panagbuniag iti Baro a Pangrugian Babaen ti panagbuniag, mangrugitayo iti baro a wagas ti panagbiag. Dayta ti gapuna no apay nga awagantayo iti pannakaipasngay manen. Kinuna ni Jesus a no saantayo a maipasngay manen, saantayo a makastrek iti pagarian ti Dios. Inlawlawagna a no saantayo a maipasngay iti danum ken iti espiritu saantayo a makastrek iti pagarian ti Dios (kitaen ti Juan 3:3-5). Nalawag ti pannakailawlawag daytoy a pagbatayan ken ni Adan: "Gapu ta naipasngaykayo iti lubong babaen ti danum, ken dara, ken ti espiritu, nga inaramidko, isu a nagbalin a tapok ti nabiag a kararua, a kas iti pannakasapul ti pannakaipasngayyo manen iti pagarian ti langit, ti danum, ken ti Espiritu, ket maugasantayo babaen iti dara, nga isu ti dara ti Bugbugtongko" (Moises 6:59). Kinuna ni Apostol Pablo a kalpasan ti panagbuniagtayo, nasken a mangrugitayo iti baro a panagbiag: "Naitanemtayo ngarud a naikanunong kenkuana gapu iti panagbuniag; . . . kasta met a magnatayo koma iti baro a panagbiag" (Taga-Roma 6:4). Maysa kadagiti naindaklan a bendision ti panagbuniag ti panangted daytoy kadatayo iti baro a panangrugi bayat panagkagumaantayo iti agnanayon a tun-oyen. Panaglilinnawag • Iti ania a wagas a baro a pangrugian ti panagbuniag? 140
M a i k a 2 0 Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 2 Nephi 31:4-7 (ti panggep ken pateg ti panagbuniag) • 3 Nephi 11:21-27 (kasano ti panagbuniag) • Dagiti Aramid 2:38-39 (mabuniagan para iti pannakaugas dagiti basol) • Doktrina ken Katulagan 20:71-72 (saan a nasken a mabuniagan dagiti babassit nga ubbing; nasken ti panagbuniag iti amin nga agbabawi) Alma 7:14, 15-16 (panagugas ti panagbuniag, iseserrek iti katulagan iti agnanayon a biag) 141
Nasken nga awatentayo ti sagut ti Espiritu Santo babaen ti panangipatay kadagiti dakulap. 142
TI SAGUT TI ESPIRITU SANTO M a i k a - 2 1 a P a s e t Kinuna ni Joseph Smith a mamatitayo iti sagut ti Espiritu a masagsagraptayo ita a kas iti pannakasagrap idi aldaw dagiti nagkauna nga Apostol. Mamatitayo iti kinaan-anay, kinabileg, kinaindaklan, ken ti kinailangitan daytoy a sagut (kitaen ti The Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 243). Naadaltayo iti maika-7 a paset a kameng ti Kinadios ti Espiritu Santo. Espiritu daytoy iti langa ti tao. Awanan iti nagtagilasag a bagi ken tulang. Makapagnaed laeng iti maysa a disso iti maysa a kanito, ngem mabalin nga adda ti bilegna iti tunggal lugar iti agpada a kanito. Misionna ti mangpaneknek iti Ama ken ti Anak ken iti amin a kinapudno. Maysa pay, patarnawen, wenno pasantuennatayo ti Espiritu Santo tapno maisaganatayo a makipagnaed iti sidong ti Dios. Patarnawen ti Espiritu Santo dagiti pusotayo tapno saantayon a tarigagayan ti agaramid iti dakes. Adda pagdumaan ti Espiritu Santo ken ti sagut ti Espiritu Santo. Iti daytoy a paset, maadaltayo no ania ti sagut ti Espiritu Santo ken no kasano ti panangawat iti daytoy naindaklan a sagut manipud iti Dios. Panaglilinnawag • Paisalaysay kadagiti kameng ti klase no ania ti ammoda maipanggep iti Espiritu Santo (kitaen ti maika-7 a paset, "Ti Espiritu Santo"). Ania ti Sagut ti Espiritu Santo? Ti sagut ti Espiritu Santo ti gundaway a maited iti tao a mamati ken ni Jesucristo, nabuniagan, ken napatalgedan a kameng ti Simbaan, nga umawat iti panangiwanwan ken pammaregta manipud iti Espiritu Santo. 143
M a i k a 2 1 Mabalin nga iwanwan ti Espiritu Santo ti maysa a tao iti agdama laeng uray dina pay naawat ti sagut ti Espiritu Santo. Nupay kasta, saan a mataginayon daytoy a panangiwanwan kenkuana no saan nga agpabuniag ken dina awaten ti pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo. Mabasatayo iti kapitulo 10 ti Dagiti Aramid a maysa a soldado a Romano a managan iti Cornelio ti immawat iti pammaregta manipud iti Espiritu Santo isu a naammuanna a pudno ti ebanghelio ni Jesucristo. Ngem saan a naawat ni Cornelio ti sagut ti Espiritu Santo agingga a di pay nabuniagan. Insuro ni Propeta Joseph Smith a no di inawat ni Cornelio ti panagbuniag ken ti sagut ti Espiritu Santo, pimmanaw koma kenkuana ti Espiritu Santo (kitaen ti Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 199). Adu ti saan a kameng ti Simbaan kadagitoy nga aldaw ti makaammo babaen ti bileg ti Espiritu Santo, a pudno ti Libro ni Mormon (kitaen ti Moroni 10:4-5). Ngem pumanaw dayta apaggilap a pammaneknek kadakuada no saanda nga awaten ti sagut ti Espiritu Santo. Saanda a maawat ti agtultuloy a pammatalged a sumangbay kadagiti addaan iti sagut ti Espiritu Santo. Panaglilinnawag • Ilawlawag ti paggidiatan ti pammaregta manipud iti Espiritu Santo ken ti sagut ti Espiritu Santo. Kasano ti Panangawattayo iti Sagut ti Espiritu Santo? Naipaayan dagiti tao a nabuniagan ken napatalgedan iti sagut ti Espiritu Santo babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap dagiti elder ti Simbaan. Kinuna ti Apo, "Ket asino man nga addaan iti pammati patalgedanyonto iti Simbaanko, babaen ti panangipatay kadagiti dakulapyo, ket isagutkonto kadakuada ti sagut ti Espiritu Santo" (Doktrina ken Katulagan 33:15). Tunggal maikari nga elder ti Simbaan, no maikkan iti turay, mabalinna nga ited ti sagut ti Espiritu Santo iti sabali a tao. Nupay kasta, awan ti pammatalged a makaawat dayta a tao iti pammaregta ken pannarabay manipud iti Espiritu Santo gapu ta impatay dagiti elder dagiti dakulapda iti ulona. Tunggal tao nasken "nga umawat iti Espiritu Santo." Kayat a sawen daytoy nga umay laeng ti Espiritu Santo iti tao no napudno daytoy ken tarigagayanna ti tulong manipud iti daytoy nailangitan a mensahero (kitaen ti Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, p. 313). 144
M a i k a 2 1 Tapno maikari a maaddaan iti tulong ti Espiritu Santo, nasken nga ikagumaantayo a tungpalen amin dagiti bilin ti Dios. Nasken a pagtalinaedentayo a nadalus dagiti pampanunot ken aramidtayo. Kinuna ni David O. McKay: "Ti panangparmek kadagiti dakes a gartem ti maysa a kangrunaan a panggep ti biag, tapno maiturayan dagiti paggartemantayo, tapno matengngel ti riknatayo - pungtot, gura, imon, kinadakes. Nasken a rimbawantayo ida; nasken nga iturayantayo ida, parmekentayo ida agsipud ta kinuna ti Dios: ' . . . saan nga agnaed ti Espiritu ti Apo iti saan a nasantuan a templo - ' (Helaman 4:24), wenno ' . . . kanayon nga ipaganetget iti tao (2 Nephi 26:11)" ("Emotional Maturity," Instructor, Sept. 1959, p. 281). Panaglilinnawag • Ania ti nasken nga aramidentayo tapno agnanayon a kataktakunaynaytayo ti Espiritu Santo? Maysa Kadagiti Kaindaklan a Sagut ti Dios Ti sagut ti Espiritu Santo ti maysa kadagiti kaindaklan a sagut ti Dios kadatayo. Babaen ti Espiritu Santo mabalin a maammuantayo a sibibiag ti Dios, a ni Jesus ti Cristo, ken naisublin ditoy daga ti Simbaanna. Mabalin a maaddaantayo iti parikna ti Espiritu Santo a mangibaga kadatayo amin kadagiti banag a nasken nga aramidentayo (kitaen ti 2 Nephi 32:5). Pasantuennatayo ti Espiritu Santo tapno maisaganatayo para iti sidong ti Dios. Masagraptayo dagiti sagut ti Espiritu (kitaen ti maika-22 a paset, "Dagiti Sagut ti Espiritu"). Makaipaay pay daytoy naindaklan a sagut manipud iti Nailangitan nga Amatayo iti kappia kadagiti pusotayo ken pannakaawat kadagiti banag ti Dios (kitaen ti 1 Taga-Corinto 2:9-12). Panaglilinnawag • Iti ania a wagas a matulongannatayo ti Espiritu Santo? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Taga-Corinto 3:16-17; Doktrina ken Katulagan 130:22-23 (agnaed ti Espiritu Santo kadagiti natulnog) Moroni 8:25-26 (kasano ti panangawat iti Espiritu Santo) • Moroni 10:5 (saksi iti kinapudno ti Espiritu Santo) • Mosiah 5:2 (baliwan ti Espiritu Santo dagiti puso) • Alma 5:54 (mangpasanto ti Espiritu Santo) 145
Impatarus ni Joseph Smith ti Libro ni Mormon babaen ti bileg ti Espiritu. 146
DAGITI SAGUT TI ESPIRITU M a i k a - 2 2 a P a s e t Kalpasan ti panagbuniag, masapul ti pannakaipatay ti dakulap iti ulo ti tunggal maysa kadatayo tapno awatentayo ti sagut ti Espiritu Santo. No napudnotayo, kanayon nga adda kadatayo ti bilegna. Babaen kenkuana, mabendisionan ti tunggal maysa kadatayo iti sumagmamano a naespirituan a bileg a maawaganan iti sagut ti Espiritu. Maited laeng dagitoy a sagut kadagiti napudno ken ni Cristo. Tulongandatayo a mangammo ken mangisuro kadagiti kinapudno ti ebanghelio. Tulongandatayo a mangbendision kadagiti dadduma. Tarabayendatayo nga agsubli iti Nailangitan nga Amatayo. Tapno maaramattayo a nasayaat dagiti saguttayo, masapul nga ammuentayo no ania dagitoy, no kasano ti panangpadur-astayo kadakuada, ken no kasano ti panangilasintayo kadagiti pannulad ni Satanas kadakuada. Panaglilinnawag • Ilawlawag no apay nga inikkannatayo ti Apo iti naespirituan a sagsagut. Dagiti Sagut ti Espiritu Ibaga dagiti nasantuan a kasuratan ti adu a sagut ti Espiritu. Naiteden dagitoy a sagut kadagiti kameng ti pudno a Simbaan bayat ti kaaddada iti daga (kitaen ti Marcos 16:16-18). Iraman dagiti sagut ti Espiritu dagiti sumaganad. Ti Sagut dagiti Pagsasao (Doktrina ken Katulagan 46:24) No dadduma kasapulan nga isurotayo ti ebanghelio iti pagsasao a ditayo pay naadal. No mapasamak daytoy, bendisionannatayo ti Dios iti pannakabael nga agsao iti dayta a pagsasao. Adu a misionario ti 147
M a i k a 2 2 nakaawat iti sagut ti pagsasao adda dakkel a panagkasapulan iti daytoy. Kas pagarigan, maysa a misionario ni Elder Alonzo A. Hinckley iti Holland a makaawat ken makapagsao laeng iti sangkabassit nga Olandes uray no nagkararag ken nagadal a nasayaat. Idi nagsubli iti pagtaengan a nasarungkarannan, maysa a babai ti nangilukat iti ridaw ket makapungpungtot a nakisao kenkuana iti Olandes. Iti siddaawna ta maawatanna ti tunggal balikas. Nakarikna iti napigsa a tarigagay a mangyebkas iti pammaneknekna kenkuana iti Olandes. Rinugianna ti nagsao, ket nakalawlawag ti panagsaona iti Olandes. Ngem idi agsubli tapno ipakitana iti presidente ti mision a makapagsaon iti Olandes, awan metten ti kabaelanna. Adu a napudno a kameng ti naparaburan iti sagut ti pagsasao (kitaen ti Joseph Fielding Smith, Answers to Gospel Questions, 2:32-33). Ti Sagut ti Panagipatarus Kadagiti Pagsasao (Doktrina ken Katulagan 46:25) Maited kadatayo no dadduma daytoy a sagut no ditayo maawatan ti maysa a pagsasao ken kasapulantayo ti umawat iti napateg a mensahe manipud iti Dios. Kas pagarigan, naaddaan ni Presidente David O. McKay iti dakkel a tarigagay a makisarita kadagiti Santo iti New Zealand nga awan ti paraipatarus. Imbagana kadakuada a ninamnamana a bendisionan koma ida ti Apo tapno maawatanda. Nagsarita iti Ingles. Nagpaut ti mensahena iti agarup uppat-a-pulo a minuto. Bayat ti panagsaritana, naibagana babaen ti panangipamatmat ti adu kadagiti rupada ken dagiti luada a maawatanda ti mensahena (kitaen ti Answers to Gospel Questions, 2:30-31). Ti Sagut ti Panagipatarus (Doktrina ken Katulagan 5:4) No pinusgandatayo dagiti dadaulo ti Simbaan nga agipatarus iti balikas ti Apo, makaawattayo iti sagut nga agipatarus iti nalablabes ngem iti gagangay a kabaelantayo. Kas iti amin a sagut, nasken nga agbiagtayo a sililinteg, agadal a naimbag, ken agkararag tapno maawat daytoy. No aramidentayo dagitoy a banag, iparikna kadatayo ti Dios ti nabara a kaunggan maipapan iti kinapudno ti pannakaipatarus (Doktrina ken Katulagan 9:8-9). Naaddaan ni Joseph Smith iti sagut ti panangipatarus idi impatarusna ti Libro ni Mormon. Dimteng laeng kenkuana daytoy a sagut idi naitunos iti Espiritu Santo. 148
M a i k a 2 2 Ti Sagut ti Kinasirib (Doktrina ken Katulagan 46:17) Sumagmamano kadatayo ti nabendisionan iti kabaelan a makaawat kadagiti tao ken dagiti pagbatayan ti ebanghelio bayat pannakaaramatda iti panagbiagtayo. Naibaga kadatayo: "Ngem no siasino man kadakayo ti agkurang iti kinasirib, agdawat koma iti Dios, isu a mangted a sikakaasi kadagiti isu amin, ket saan a mangpabain ket maitedto kenkuana. "Ngem agdawat koma a babaen ti pammati nga awan ti panagduadua ta ti managduadua umasping iti maysa a dalluyon, nga iduron ti angin, ket agpallayug. "Saan koma ngarud a panunoten daydiay a tao, nga addanto aniaman nga awatenna iti Apo" (Santiago 1:5-7). Kinuna ti Apo: "Dikayo agsapul iti kinabaknang ngem ti pagsiriban, ket adtoy, maiparangto kadakayo dagiti kinadatdatlag ti Dios" (Doktrina ken Katulagan 6:7). Ti Sagut ti Pannakaammo (Doktrina ken Katulagan 46:18) Amin nga agbalin a kas iti Nailangitan nga Amatayo mammuanna ti amin a banag. Naipalgak ti pannakaammo iti Dios ken dagiti paglinteganna babaen ti Espiritu Santo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 121:26). Saantayo a maisalakan no ditayo ammo dagitoy a paglintegan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 131:6). Impalgak ti Dios, "Ket no ti tao maaddaan iti ad-adu a pannakaammo ken saririt iti daytoy a biag babaen ti panagan-anus ken kinatulnog ngem iti sabali, dakdakkelto nga amang ti gundawayna iti lubong nga umay" (Doktrina ken Katulagan 130:19). Binilinnatayo ti Apo a mangadal iti amin a kabaelantayo maipapan iti aramidna. Kayatna a masursurotayo ti maipanggep iti langit, iti daga, dagiti banag a napasamaken wenno mapasamakto, dagiti banag iti taeng ken iti ganggannaet a dagdaga. (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:78-79). Nupay kasta, adda dagiti mangpadas a manggun-od iti pannakaammo babaen ti bukodda a panagadal. Saanda a dawaten ti tulong ti Espiritu Santo. Isuda dagiti kanayon nga agad-adal ngem dida masarakan ti kinapudno (kitaen ti 2 Timoteo 3:7). No umawattayo iti pannakaammo babaen ti paltiing 149
Addaan ti kabsat ni Jared iti dakkel a pammati ta nakitana ti ramay ti Apo. 150
M a i k a 2 2 manipud iti Espiritu Santo, agsao ti Espirituna iti panunot ken pusotayo ket mariknatayo ti kinapudno a bumara iti kaunggantayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 8:2). Panaglilinnawag • Ania a kita dagiti banag a nasken a sursuruentayo? (Kitaen met ti Doktrina ken Katulagan 90:15). Basaen ti 2 Nephi 9:28-29 ken Doktrina ken Katulagan 88:118. Ania ti umno a wagas a panggun-od iti pannakaammo? Ti Sagut ti Panangisuro iti Kinasirib ken Pannakaammo (Moroni 10:9-10) Sumagmamano a tao ti naikkan iti naisangsangayan a kabaelan a mangilawlawag ken mangipaneknek kadagiti kinapudno ti ebanghelio. Mabalin a maaramat daytoy a sagut no mangisurotayo iti klase. Mabalin nga aramaten dagiti nagannak iti panangisuroda kadagiti annakda. Makatulong pay kadatayo daytoy a sagut iti panangisurotayo kadagiti dadduma tapno maawatanda ti ebanghelio. Panaglilinnawag • Apay a masapul nga adda kadatayo ti Espiritu ti Apo tapno makaisuro? (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:14). Ti Sagut ti Pannakaammo a ni Jesucristo ti Anak ti Dios (Doktrina ken Katulagan 46:13) Daytoy a sagut ti adda kadagiti propeta ken apostol a naawagan a kas dagiti naisangsangayan a saksi ni Jesucristo. Nupay kasta, naited met daytoy a sagut kadagiti sabali. Maaddaan ti tunggal tao iti pammaneknek. Gagangay a dumteng daytoy babaen ti panangyarasaas ti Espiritu Santo ngem mabalin nga umay iti tagtagainep wenno iti parmata. Nakita ni Elder Orson F. Whitney iti parmata ti Mangisalakan iti Getsemani. Nakitana ti nakaro a panagsagaba ti Mangisalakan, ket daytoy ti nakaigapuan ti panagsangitna. Kalpasanna kinibin ti Mangisalakan ket binendisionanna (kitaen ti Bryant S. Hinckley, The Faith of Our Pioneer Fathers, pp. 211-13). Ti Sagut ti Panamati iti Pammaneknek Dagiti Sabali (Doktrina ken Katulagan 46:14). Babaen ti bileg ti Espiritu Santo mabalintayo a maammuan ti kinapudno dagiti amin a banag. No kayattayo a maammuan no agsasao ti maysa a 151
M a i k a 2 2 tao iti pudno, nasken a saludsodentayo iti Dios a sipapammati. No pudno ti banag nga ikarkararagtayo, agsao ti Apo a sitatalinanay iti panunottayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 6:22-23). Iti daytoy a wagas, maammuantayo a mabalin ti uray asino, uray pay ti propeta, ti umawat iti paltiing. Kiniddaw ni Nephi iti Apo a makita, marikna, ken maammuanna no pudno ti tagtagainep ti amana (kitaen ti 1 Nephi 10:17-19). Panaglilinnawag • Kasano a makaawattayo iti pammaneknek a pudno ti sasawen ti sabali a tao? Ti Sagut ti Pammadto (Doktrina ken Katulagan 46:22) Addaan iti sagut ti pammadto dagiti umawat iti pudno a paltiing maipanggep iti napalabas, agdama, wenno masakbayan. Addaan dagiti propeta iti daytoy a sagut, ngem uray datayo mabalintayo met ti maaddaan iti daytoy tapno mangtulong kadatayo a mangituray iti bukodtayo a biag (kitaen ti 1 Taga-Corinto 14:39). Mabalintayo ti umawat iti paltiing a para kadatayo ken dagiti takemtayo manipud iti Dios, ngem saan a para iti Simbaan wenno kadagiti dadaulona. Maisuppiat daytoy iti bilin ti langit para iti maysa a tao tapno makaawat iti paltiing para iti maysa nga addaan iti nangatngato a turay ngem isu. No pudno nga adda kadatayo ti sagut ti pammadto, saantayo nga umawat iti ania man a paltiing a di umanamong iti nasao ti Apo kadagiti nasantuan a kasuratan (kitaen ti Joseph Fielding Smith, Doctrines of Salvation, 3:203-4). Ti Sagut a Panagagas (Doktrina ken Katulagan 46:19-20) Addaan dagiti dadduma iti pammati a mangagas, ken dagiti sabali iti pammati a maagasan. Mabalintayo amin ti mamati a maagasan no agsakittayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:48). Adu dagiti addaan iti kinasaserdote ti addaan iti sagut a panagagas iti masakit. Naikkan dagiti dadduma iti pannakaammo no kasano ti panangagas iti sakit. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 42:43-44. Ania dagiti masapul nga aramidentayo no masakittayo? Ti Sagut a Panagaramid iti Milagro (Doktrina ken Katulagan 46:21) Binendisionan ti Apo iti namin-adu a daras dagiti taona babaen dagiti namilagruan a wagas. Idi intukit dagiti nagkauna a kameng ti Utah 152
M a i k a 2 2 dagiti umuna a mulada, linaklaksa a dudon ti dandani nangdadael kadagitoy. Nagkararag dagiti nagkauna a kameng tapno isalakan ida ti Apo, ket nangibaon ti Apo iti adu a mannuldo tapno kanenda dagiti dudon. No kasapulantayo unay ti tulong ket agdawattayo a sipapammati, mangaramid ti Apo iti milagro nga agpaay kadatayo no maipaay dagitoy iti pagimbagantayo (kitaen ti Mateo 17:20; Doktrina ken Katulagan 24:13-14). Ti Sagut ti Pammati (Moroni 10:11) Addaan iti naindaklan a pammati ti kabsat ni Jared. Gapu iti pammatina, nakaawat kadagiti dadduma a sagut. Naindaklan unay ti pammatina ta nagpakita kenkuana ti Mangisalakan (kitaen ti Ether 3:9-15). No awan ti pammati, awan ti sabali a sagut a maipaay. Inkari ni Moroni, "Asino man a mamati ken ni Cristo, nga awan ti pagduaduaanna, maited kenkuana ania man a dawatenna iti Ama iti nagan ni Cristo" (Mormon 9:21). Ikagumaantayo koma a padakkelen ti pammatitayo, sapulen dagiti saguttayo, ken aramatentayo ida. Sumagmamano a tao ti agkurang iti pammati ket ilibakda nga adda dagitoy a sagut ti Espiritu. Kinuna ni Moroni kadakuada: "Ket agsaoak manen kadakayo a mangtallikud iti paltiing ti Dios, ken kunayo a nalpasdan, nga awan ti paltiing, wenno padto, wenno sagut, wenno panangagas, wenno panagsao ti dila; ken ti pannakaipatarus ti pagsasao; "Adtoy kunak kadakayo, siasino man a mangtallikud kadagitoy a banag saanna nga ammo ti ebanghelio ni Cristo; wen, saanna a nabasa ti nasantuan a kasuratan; no kasta saanna a maawatan ida" (Mormon 9:7-8). Mabalintayo a Padur-asen Dagiti Saguttayo Kinuna ti Apo: "Ta saan a maikkan ti amin iti sagut; ta adu ti sagut, ket ikkan ti Espiritu ti Dios ti tunggal tao iti sagut. Maikkan ti sumagmamano iti saggaysa, ket sabali ti maited kadagiti sabali, tapno maisagut ti amin iti kastoy a wagas" (Doktrina ken Katulagan 46:11-22). Tapno mapadur-as dagitoy a sagut, masapul a takuatentayo no ania dagiti sagut nga adda kadatayo. Aramidentayo daytoy babaen ti panagkararag ken panagayuno. Nasken nga ikagumaantayo ti 153
M a i k a 2 2 maaddaan iti kasayaatan a sagut (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 46:8). No dadduma dagiti bendision ti patriarka ti mangibaga kadatayo no ania dagiti sagut a naiteden kadatayo. Nasken a managtungpal ken napudnotayo tapno maikkantayo iti sagut. Nasken ngarud nga aramatentayo dagitoy a sagut iti panangaramidtayo iti aramid ti Apo. Saan a naited dagitoy a mangpennek iti kinaraguttayo wenno mangpaneknek iti ania man a banag kadatayo gapu ta agkurkurang ti pammatitayo. Maaramat koma dagiti saguttayo a mangbangon iti pagarian ti Dios ken ti pannakapapigsa dagiti pammaneknektayo. Panaglilinnawag • Kasano ti panangtakuattayo kadagiti saguttayo a naespirituan? • Kasano ti mabalin a panangsulisog ni Satanas kadatayo a mangaramat kadagitoy iti saan a mayataday? Tuladen ni Satanas Dagiti Sagut ti Espiritu Mabalin ni Satanas a tuladen dagiti sagut ti pagsasao, pammadto, parmata, panagagas, ken dadduma pay a milagro. Kinasalip ni Moises dagiti pannulad ni Satanas iti korte ni Paraon (kitaen ti Exodo 7:8-22). Kayat ni Satanas a patientayo dagiti sinsinan a propetana, sinsinan a mangngagasna, ken sinsinan nga agar-aramid iti milagrona. Mabalinda ti agparang kadatayo a kasla pudno isu a ti panagdawattayo iti Dios iti sagut ti panagrikna ti kakaisuna a wagas a pakaammuantayo. Mabalin ti sairo a mismo a pagparangen ti bagina a kas anghel ti lawag. (Kitaen ti 2 Nephi 9:9). Kayatnatayo ni Satanas a bulseken iti kinapudno ket lapdannatayo a mangbirok kadagiti pudno a sagut ti Espiritu. Parparegtaen ni Satanas dagiti malugluganan, astrologo, mammadles, ken manggagamud nupay ibagbaga dagitoy a sursurotenda ti Dios. Makarimom dagiti aramidda iti Apo (kitaen ti Isaias 47:12-14; Deuteronomio 18:9-10). Masapul a liklikantayo ti amin a pannakilangen kadagiti bileg ni Satanas. Panaglilinnawag • Kasano ti panangilasintayo iti pudno a sagut ti Espiritu kadagiti pannulad ni Satanas? 154
M a i k a 2 2 Masapul nga Annadantayo Dagiti Sagut ti Espiritu Kinuna ti Apo, "Ti bilin nga itedko kadakuada, a saanda a pangpannakkel dagitoy a banag, wenno irakurak iti lubong; ta naited dagitoy a banag kadakayo para iti pagimbaganyo ken iti pannakaisalakanyo" (Doktrina ken Katulagan 84:73). Nasken a laglagipentayo a sagrado dagiti naespirituan a sagut. Maysa laeng a banag ti kidkiddawen ti Apo a kas supapak dagitoy sagut nga intedna. Kinunana, "Nasken nga agyamankayo iti Dios iti Espiritu iti ania man a bendision a nakabendisionanyo" (Doktrina ken Katulagan 46:32). Panaglilinnawag • Kasano a mapagtalinaedtayo a sagrado dagiti naespirituan a saguttayo? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 3 Nephi 29:6-7 (gasat dagiti mangtallikud kadagiti sagut) • Moroni 10:7-19 (agpannuray dagiti sagut iti pammati) • 1 Taga-Corinto 12 (dagiti naespirituan a sagut) • Dagiti Aramid 10 (sagut a maited iti panagbuniag) • Doktrina ken Katulagan 46:9-26 (dagiti sagut ti Espiritu) 155
Inannong ni Jesus ti sakramento iti maudi a panangrabii a kaduana dagiti Apostolna. Ni Carl Bloch. Adda ti orihinal iti Kapilia ti Kastilio ti Frederiksborg, Denmark. Naaramat babaen ti pammalubos ti museo ti Frederiksborg. 156
TI SAKRAMENTO M a i k a - 2 3 a P a s e t Kayat ti Mangisalakantayo a laglagipentayo ti naindaklan a pannubbot a sakripisiona ken tungpalen dagiti bilinna. Tapno matulongannatayo a mangaramid iti daytoy, binilinnatayo nga agtataripnong iti masansan ket makiranud iti sakramento. Maysa a nasantuan nga ordinansa ti kinasaserdote ti sakramento a tumulong a mangipalagip kadatayo iti pannubbot ti Mangisalakan. Bayat ti sakramento, makiranudtayo iti tinapay ken danum. Aramidentayo daytoy a kas panglagip iti bagi ken darana, a naited a kas sakripisio para kadatayo. Iti pannakiranudtayo iti sakramento, pabaruentayo dagiti nasagraduan a katulagantayo iti Nailangitan nga Amatayo. Panaglilinnawag • Ania ti sakramento? • Ania ti panggep ti sakramento? Inyam-ammo ni Jesucristo ti Sakramento Idi asidegen ti pannakailansana, inummong ni Jesus dagiti Apostolna iti lawlawna iti kuarto nga akinngato. Ammona nga asidegen ti ipapatayna iti krus. Daytoy ti maudi a gundaway a makasangona dagiti ipatpategna a tao sakbay ti pannakatayna. Kayatna a laglagipendanto a kanayon isuna tapno napigsa ken napudnoda. Tapno matulonganna ida a manglagip, inyam-ammona kadakuada ti sakramento. Nangpirsapirsay iti tinapay ket binendisionanna. Ket sana kinuna, "Mangalakayo, kanenyo; daytoy ti pakalaglagipanyo iti bagik 157
Makiranudtayo iti sakramento a panglagip ken ni Jesucristo. 158
M a i k a 2 3 nga itdek kadakayo" (PJS, Mateo 26:22). Kalpasanna, nangala iti kopa ti arak, binendisionanna, sana inted nga inumen dagiti Apostolna. Kinunana: "Uminumkayo amin ti pakalaglagipanyo iti darak, . . . a naibuyat gapu kadagiti adu a mamati iti naganko, para iti pannakaugas dagiti basol" (PJS, Mateo 26:23-24. Kitaen pay ti Mateo 26:-28; Marcos 14:22-24; Lucas 22:15-20). iti daytoy. Ta daytoy Kalpasan ti panagungarna, immay ni Jesus iti America ket insurona dagiti Nephite iti isu met laeng nga ordinansa (kitaen ti 3 Nephi 18:1-11). Kalpasan ti pannakaisubli ti Simbaan iti ud-udina nga aldaw, binilin manen ni Jesus dagiti taona a makiranud iti sakramento a kas panglagip kenkuana, a kinunana, "Mayalubog unay ti masansan a panagmimiting ti simbaan tapno makiranud iti tinapay ken danum a panglagip ken ni Apo a Jesus" (Doktrina ken Katulagan 20:75). Panaglilinnawag • Basaen ti Mateo 26:26-28. Papanunot kadagiti kameng ti klase ti maipanggep iti Pangrabii ti Apo iti sumaruno a pannakiranudna iti sakramento. Kasano ti Pannakaannong ti Sakramento Ilawlawag dagiti nasantuan a kasuratan no kasano ti umno a pannakaannong ti sakramento. Agtataripnong dagiti kameng ti Simbaan iti tunggal Aldaw a Panaginana tapno agrukbab ken makiranudda iti sakramento (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:75). Annongen dagiti addaan iti mayataday a turay ti kinasaserdote ti sakramento. Pirsapirsayen ti saserdote wenno ti elder ti tinapay, agparintumeng, ket bendisionanna daytoy (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:76). Kalpsanna iwaras ti diakono wenno dadduma nga addaan iti kinasaserdote ti tinapay ti sakramento kadagiti kameng ti Simbaan. Kalpasanna, bendisionan ti saserdote wenno ti elder ti danum, ket maiwaras met daytoy kadagiti kameng. Nangted ni Jesus iti arak kadagiti disipulona idi inyam-ammona ti sakramento. Nupay kasta, imbagana iti kabaruanan a paltiing a saan a nasken no ania ti kanen ken inumentayo bayat ti sakramento no la ketdi lagipentayo [ti Apo] (Doktrina ken Katulagan 27:2-3). Kadagitoy nga aldaw, uminum dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw iti danum imbes nga arak. 159
M a i k a 2 3 Impalgak ni Jesus ti umisu a balikas para kadagiti kararag iti sakramento. Masapul a denggentayo a naimbag dagitoy napintas a kararag ket padasentayo nga awaten no ania dagiti ikaritayo ken ania dagiti naikari kadatayo. Daytoy ti kararag a naibalikas a pangbendision iti tinapay: "O Dios, Agnanayon nga Ama, dawatenmi kenka iti nagan ti Anakmo, ni Jesucristo, a bendisionan ken pasantuem daytoy a tinapay kadagiti kararua dagiti amin a mairanud iti daytoy; tapno lak-amenda a silalagip iti bagi ti Anakmo, ken paneknekanda kenka, O Dios, Agnanayon nga Ama, tapno siaayatda a mangawat iti nagan ti Anakmo, ken kanayon a laglagipenda, ken tungpalenda dagiti bilin nga intedna kadakuada; tapno kanayon nga agtaeng kadakuada ti Espirituna. Amen" (Doktrina ken Katulagan 20:77). Daytoy ti kararag a maibalikas no mabendisionan ti danum: "O Dios, Agnanayon nga Ama, dawatenmi kenka, iti nagan ti Anakmo, ni Jesucristo, a bendisionan ken pasantuem daytoy a danum kadagiti kararua dagiti amin nga uminum iti daytoy, tapno aramidenda a silalagip iti dara ti Anakmo, a nagsayasay gapu kadakuada; tapno paneknekanda kenka, O Dios, Agnanayon nga Ama, tapno kanayon a laglagipenda, tapno agtaeng kadakuada ti Espirituna. Amen" (Doktrina ken Katulagan 20:79). Maannong a sinunumo ken siraraem ti ordinansa ti sakramento. Panaglilinnawag • Basaen dagiti kararag ti sakramento a saggaysa a binatog. Ilawlawag ti kaipapanan ti tunggal binatog. Kariten ti tunggal kameng a yulona dagiti kararag. Dagiti Katulagan a Pabaruentayo Bayat ti Sakramento Tunggal kanito a makiranudtayo iti sakramento, pabaruentayo dagiti katulagan iti Apo. Maysa a nasantuan a kari ti katulagan ti Dios ken dagiti annakna. Nalawag ti pannakaisaad dagiti katulagantayo kadagiti kararag ti sakramento. Nasken a maammuan no ania dagitoy a katulagan ken no ania ti kaipapananda. Makitulagtayo nga awatentayo iti bagitayo ti nagan ni Jesucristo. Babaen daytoy, ipakitatayo a sitatallugodtayo a mayam-ammo babaen kenkuana 160
M a i k a 2 3 ken iti Simbaanna. Ikaritayo a ditayto agaramid iti ania man a pakaibabainan wenno pakababalawan dayta a nagan. Makitulagtayo a laglagipentayo ni Jesucristo. Aringanna ken ti misionna dagiti amin a pampanunot, rikna, ken aramidtayo. Ikaritayo a tungpalentayo dagiti bilinna. Awatentayo dagitoy a pagrebbengan no mabuniagantayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 20:37; Mosiah 18:6-10). Gapu iti dayta, no makiranudtayo iti sakramento, pabaruentayo dagiti katulagan nga inaramidtayo idi mabuniagantayo. Inikkannatayo ni Jesus iti pagtuladan para iti pannakiranud iti sakramento (kitaen ti 3 Nephi 18:1-12) ken kinunana a magun-odtayo ti pannakaugas dagiti basoltayo no surotentayo daytoy a pagtuladan, a mamatitayo iti naganna (kitaen ti PJS, Mateo 26:24). Inkari ti Apo nga agnanayonto nga adda kadatayo ti Espirituna no tungpalentayo dagiti katulagantayo. Maaddaan ti tao nga iturturong ti Espiritu iti pannakaammo, pammati, bileg, ken kinalinteg tapno magun- od ti biag nga agnanayon. Panaglilinnawag • Idilig manen ti Doktrina ken Katulagan 20:77. • Ania dagiti ikaritayo bayat ti sakramento? Ti Galadtayo No Awatentayo ti Sakramento Sakbay a makiranudtayo iti sakramento, nasken nga isaganatayo ti bagitayo a naespirituan. Inyunay-unay ti Apo a saan a mabalin a makiranud iti sakramento ti saan a maikari. Kayatna a sawen a nasken nga agbabawitayo kadagiti basoltayo sakbay a makiranudtayo iti sakramento. Kuna dagiti nasantuan a kasuratan, "Asino man ti agbasol, diyo pakiranuden agingga a di makikinnatunosan" (Doktrina ken Katulagan 46:4). Kuna pay dagiti nasantuan a kasuratan, "Saanyo a palubosan a makiranud iti lasag ken darak ti asino man nga ammoyo a saan a maikari no dakayonto ti mangipaay iti dayta; Ta asino man a mangan ken uminum iti lasag ken darak a saan a maikari kanen ken inumenna ti pannakadusa ti kararuana" (3 Nephi 18:28-29). Bayat ti pannakaipaay ti sakramento, masapul nga iwaksitayo iti panunottayo amin a nailubongan a pampanunot. Masapul a riknatayo ti 161
M a i k a 2 3 managkararag ken managraem. Masapul a panunotentayo ti pannubbot ti Mangisalakantayo ken agyamantayo iti daytoy. Nasken nga amirisentayo ti biagtayo ken sapulentayo dagiti wagas a pangpasayaattayo. Masapul pay a pabaruentayo ti ganetgettayo a mangtungpal kadagiti bilin. Saan a nasken nga agbalintayo a naan-anay sakbay a makiranudtayo iti sakramento, ngem masapul nga addaantayo iti espiritu ti panagbabawi kadagiti pusotayo. Manggubuay iti padas ti naipagalad a pannakiranudtayo iti sakramento. No makiranudtayo iti sakramento a nadalus ti pusotayo, awatentayo dagiti bendision nga inkari ti Apo. Panaglilinnawag • Paibaga iti maysa a tao no kasano ti umno a panangisaganatayo iti bagitayo a makiranud iti sakramento. Ania dagiti banag a panunotentayo bayat ti sakramento a makatulong kadatayo nga ad-adda a managraem? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Taga-Corinto 11:27-29 (makiranud iti sakramento a nadalus) 162
PANANGAN-ANAY ITI BIAGTAYO M a i k a - 7 a B i n g a y
Domingo ti aldaw a panagrukbab. 164
TI ALDAW A PANAGINANA M a i k a - 2 4 a P a s e t "Laglagipem ti aldaw a panaginana, ket pagbalinem a nasantuan" (Exodo 20:8; kitaen pay ti Doktrina ken Katulagan 68:29). Ania ti Aldaw a Panaginana? Naadaw ti balikas a Sabbath iti balikas a Hebreo a kaipapananna ti aldaw a panaginana. Ti Aldaw a Panaginana ti pakalaglagipan iti aldaw a panaginana ti Dios kalpasan ti Panagparsuana. Mabasatayo iti libro ti Genesis a pinarsua ti Dios ti langit ken ti daga iti innem a panawen nga inawaganna iti aldaw: "Ket iti maikapito nga aldaw ti Dios lineppasna ti gapuanan nga inaramidna; ket naginana iti maikapito nga aldaw kadagiti isu amin a gapuanan nga inaramidna. Ket binendisionan ti Dios ti maikapito aldaw, ket sinantipikaranna (pinasantona)" (Genesis 2:2-3). Tunggal maikapito nga aldaw ti Aldaw a Panaginana. Nasantuan nga aldaw daytoy nga inordenan ti Dios a para kadatayo tapno aginana kadagiti inaldaw nga aramidtayo ket agrukbab kenkuana. Panaglilinnawag • Ania ti Aldaw a Panaginana? Ti Panggep ti Aldaw a Panaginana Insuro ni Jesucristo a naaramid ti Aldaw a Panaginana para iti pagimbagan ti tao (kitaen ti Marcos 2:27). Panggep ti Aldaw a Panaginana nga ipaay kadatayo iti maysa nga aldaw iti makalawas a panangiturongtayo iti panunot ken aramidtayo iti Dios. Saan nga aldaw a panaginana manipud iti trabaho. Nasagraduan daytoy nga aldaw a panagrukbab ken panagdayaw. Bayat ti panaginanatayo kadagiti 165
M a i k a 2 4 gagangay nga inaldaw nga aramidtayo, mawayaan ti panunottayo a mangutob kadagiti naespirituan a banag. Masapul a pabaruentayo iti daytoy nga aldaw dagiti katulagantayo iti Apo ken taraonantayo dagiti kararuatayo kadagiti banag ti Espiritu. Panaglilinnawag • Ania ti panggep ti Apo iti Aldaw a Panaginana? Pakasaritaan ti Aldaw a Panaginana Ti maikapito nga aldaw ti inikkan-pateg ti Dios nga Aldaw a Panaginana manipud pay idi punganay ti lubong (kitaen ti Genesis 2:2-3). Nataginayon manipud pay kadagiti immuna a panawen ti kannawidan iti nasagraduan a maikapito nga aldaw kadagiti nadumaduma a tattao iti daga. Pinabaro ti Dios ti maysa a bilin maipanggep iti daytoy nga aldaw kadagiti Israelita a kinunana, "Laglagipem ti aldaw a panaginana, ket pagbalinem a nasantuan" (Exodo 20:8). Maysa pay ti panangngilin iti Aldaw a Panaginana a tanda a naitulag a taona dagiti Israelita (kitaen ti Exodo 31:12-13, 16; Isaias 56:1-8; Jeremias 17:19-27). Nupay kasta, sumagmamano kadagiti dadaulo a Hudio ti nagaramid iti adu nga awan ti kaes-eskanna a paglintegan maipanggep iti Aldaw a Panaginana. Kinednganda no kasano ti kaadayo ti pagnaen ti maysa a tao, ania a kita ti siglot ti mabalinna a sigloten, ken dadduma pay. Idi sumagmamano a dadaulo a Hudio ti nangdillaw ken ni Jesucristo iti panagagasna kadagiti masakit a tao iti Aldaw a Panaginana, impalagip kadakuada ni Jesus a naaramid ti Aldaw a Panaginana nga agpaay iti pagimbagan dagiti tao. Nginilin met dagiti Nephite ti Aldaw a Panaginana a mayannatup kadagiti bilin ti Dios (kitaen ti Jarom 1:5). Iti kabaruanan a panawen, inulit ti Apo ti bilinna a masapul a laglagipentayo ti Aldaw a Panaginana ken pagtalinaeden a nasantuan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 68:29). Panaglilinnawag • Paisalaysay iti maysa ti pakasaritaan ti Aldaw a Panaginana nga aramaten dagiti nasantuan a kasuratan: Genesis 2:2-3; Exodo 20:8; Isaias 56:1-8; Jarom 1:5; Marcos 2:27; Doktrina ken Katulagan 68:29. 166
M a i k a 2 4 Ti Aldaw ti Apo Agingga iti panagungar ni Jesucristo, nginilinna ken dagiti disipulona ti maikapito nga aldaw a kas Aldaw a Panaginana. Kalpasan ti panagungarna, naaramid ti Domingo a kas nasantuan nga aldaw ti Apo a pakalaglagipan iti panagungarna iti dayta nga aldaw (kitaen ti Dagiti Aramid 20:7; 1 Taga-Corinto 16:2). Manipud iti dayta a panawen, intuding dagiti pasurotna ti umuna nga aldaw a kas Aldaw a Panaginanada. Iti agpada a kasasaad adda innem nga aldaw a panagtrabaho ken maysa nga aldaw a panaginana ken panagrukbab. Inikkannatayo ti Apo iti nalawag a bilin kadagitoy nga aldaw a masapul a dayawentayo met ti Domingo, ti Aldaw ti Apo, a kas Aldaw a Panaginanatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:12). Panaglilinnawag • Apay a nasukatan iti umuna nga aldaw ti Aldaw a Panaginana manipud iti maikapito nga aldaw? Ania ti naisangsangayan a pasamak ti lagipen iti umuna nga aldaw? Kasano a Mangilintayo a Nasantuan ti Aldaw a Panaginana? Kiddawen ti Apo kadatayo, umuna, a pasantuentayo ti Aldaw a Panaginana. Iti paltiing a naited ken ni Joseph Smith idi 1831, binilin ti Apo dagiti Santo a mapanda iti balay a pagkararagan ken idatonda ti sakramentoda, aginanada manipud kadagiti trabahoda, ket agrukbabda iti Kangatuan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:9-12). Maikadua, kiddawenna kadatayo nga aginanatayo manipud iti inaldaw a trabahotayo. Kayat a sawen daytoy a masapul nga awan ti aramidentayo a mabalin a manglapped kadatayo a mangasikaso kadagiti banag a naespirituan. Imbaga ti Apo kadagiti Israelita, "Dika agtrabaho iti uray ania, sika, wenno ti anakmo a lalaki, wenno ti anakmo a babai, wenno ti adipenmo a lalaki, wenno ti adipenmo a babai uray dagiti animalmo" (Exodo 20:10). Imbaga kadatayo dagiti propetatayo a saantayo nga aggatang, aganup, agkalap, tumabuno kadagiti ay-ayam, wenno makigamulo iti ania man a pumada nga aramid iti dayta nga aldaw. Nupay kasta, imballaag ni Elder Spencer W. Kimball, a no agdalikepkeptayo lattan nga awan ti ar-aramidenna iti Aldaw a 167
M a i k a 2 4 Panaginana, ditayo ar-aramiden a nasantuan ti aldaw. Kasapulan iti Aldaw a Panaginana ti nasayaat a pampanunot ken aramid (kitaen ti The Miracle of Forgiveness, pp. 96-97). Ania a kita dagiti banag a mabalintayo nga aramiden iti Aldaw a Panaginana? Imbaga ti Apo kadatayo a nanumo laeng ti taraon nga isaganatayo iti dayta nga aldaw, a silalagiptayo iti panggep ti Aldaw a Panaginana (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:13). Insingasing ti propeta Isaias a saantayo koma a biroken ti bukodtayo a pagragsakan ngem ketdi "ket naganem ti aldaw a panaginanaa a maysa a rag-o ken nasantuan iti Apo, a nadayag" (Isaias 58:13). Masapul nga agaramidtayo kadagiti nalinteg a banag. Mabalintayo a ngilinen daytoy Aldaw a Panaginana babaen ti - 1. Itataripnong kadagiti miting ti Simbaan. 2. Panagbasa kadagiti nasantuan a kasuratan ken dagiti balikas dagiti dadaulo ti Simbaan. 3. Panangsarungkar kadagiti masaksakit, nataengan, ken patpatgen. 4. Panagdengngeg kadagiti makaitag-ay a musika ken panagkanta kadagiti himno. 5. Panagkararag iti Nailangitan nga Amatayo nga addaan panagdayaw ken panagyaman. 6. Panangaramid iti serbisio ti Simbaan a naituding nga aramidentayo. 7. Panangisagana iti kasuratan ti pakasaritaan ti kaamaan ken bukod a pakasaritaan. 8. Panangisalaysay kadagiti makaitandudo iti pammati nga estoria ken panangiburay iti pammaneknektayo kadagiti kameng ti kaamaan, ken panangibinglay kadakuada iti naespirituan a padas. 9. Panagsurat kadagiti patpatgen. 10. Panagayuno nga addaan iti panggep. 11. Panangpalabas iti oras a kadua dagiti annak ken sabsabali pay iti pagtaengan. Iti panangikeddeng no ania dagiti sabali pay a maitutop nga aramidentayo iti Aldaw a Panaginana, nasken a saludsodentayo iti bagitayo: Maitag-ay ken maparegtanak ngata? Adda dagiti gundaway a kasapulan ti panagtrabahotayo iti Aldaw a Panaginana. Masapul a liklikantayo daytoy no mabalin, ngem no talaga 168
M a i k a 2 4 a kasapulan unay, nasken a pagtalinaeden ti espiritu ti Aldaw a Panaginana iti pusotayo agingga a mabalin. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 59:9-13. • Ania dagiti banag a mabalintayo nga aramiden tapno ad-adda nga asidegtayo iti Nailangitan nga Amatayo? Dagiti Bendision Gapu iti Panangngilin iti Aldaw a Panaginana No dayawentayo ti Aldaw a Panaginana, mabalintayo ti umawat iti dadakkel a bendision a naespirituan ken naindagaan. Nakuna ti Apo a mapnotayo iti rag-o no ngilinentayo ti Aldaw a Panaginana nga addaan iti panagyaman ken naragsak a puso. Inkarina a: "Agpaay kadakayo ti kinabaknang ti daga, . . . taraon man wenno aruaten, wenno para kadagiti balay, wenno para kadagiti sarusar, wenno para kadagiti mula nga agbunga, wenno para kadagiti minuyongan, wenno para kadagiti bangkag; "Wen, amin a banag nga agtaud iti daga, iti panawenda, naaramidda para iti pagimbagan ken aramaten ti tao, agpada a mangparagsak iti mata ken mangparag-o iti puso; "Wen, para taraon ken para aruaten, para iti panagraman ken panagangot, a nangpapigsa iti bagi ken mangparegta iti kararua" (Doktrina ken Katulagan 59:16-19). Panaglilinnawag • Basaen a sangkamaysa ti Doktrina ken Katulagan 59:15-19. • Ilawlawag ti sumagmamano a bendision a dumteng no ngilinen ti Aldaw a Panaginana. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Exodo 31:14-17 (iti paglintegan ni Moises patay ti dusa ti saan a panagtungpal iti Aldaw a Panaginana) Mosiah 13:16-19; 18:23; Exodo 35:1-3 (ngilinen ti Aldaw a Panaginana a kas nasantuan nga aldaw) Lucas 6:1-11 (nainkalintegan ti agaramid iti nasayaat iti Aldaw a Panaginana) Lucas 13:11-17; Juan 5:1-18 (ti pagarigan ni Jesus a panagaramid iti nasayaat iti Aldaw a Panaginana) 169
Mangyeg iti bendision ti panagayuno ken panagkararag. 170
PANAGAYUNO M a i k a - 2 5 a P a s e t Nagay-ayunon dagiti tao ti Dios manipud pay idi panawen ni Adan tapno makatulong kadakuada nga umasideg ken agrukbab kenkuana. Impakita ni Jesus babaen ti bukodna a pagarigan ti kinapateg ti panagayuno (kitaen ti Lucas 4:1-4). Babaen ti paltiing iti ud-udina nga aldaw, naadaltayo a namnamaen pay la ti Apo dagiti taona a masansan nga agayuno ken agkararag (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:76). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 88:76. Paglilinnawagan no apay a naited ti panagayuno a kas bilin. Kasano Ti Umno a Panagayuno Kayat a sawen ti panagayuno ti saan a pannangan ken yiinum (kitaen ti Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, p. 243). Nasayaat iti bagitayo ti sagpaminsan a panagayuno ken tulonganna pay ti panunottayo a naregregget (kitaen ti Pagbatayan ti Ebanghelio, p. 175). Insuro kadatayo ti Mangisalakan a ti panagayuno nga addaan panggep ket dakdakkel ngem iti saan a pannangan ken yiinum. Nasken pay nga ipamaysatayo dagiti banag a naespirituan. Masapul nga Agkararagtayo No Agayunotayo Kasapulan a paset ti panangayuno ti panagkararag. Iti amin a paset dagiti nasantuan a kasuratan, nadakamat a sangkamaysa ti kararag ken panagayuno. Masapul a mabuyogan ti panagayunotayo iti napasnek a kararag, ken nasken a rugian ken gibusantayo babaen ti kararag. 171
M a i k a 2 5 Nasken nga Agayunotayo nga Addaan Panggep Adu ti mabalin a panggep ti panagayuno. Mabalintayo a parmeken dagiti pagkapsutantayo wenno parikut babaen ti panagayuno ken panagkararag. No dadduma kayattayo ti agayuno ken agkararag para iti tulong wenno pangiwanwan para kadagiti sabali, a kas iti maysa a kameng ti kaamaan a masakit ken makasapul iti pammendision (kitaen ti Mosiah 27:22-23). Babaen ti panagayuno mabalintayo a maammuan ti kinapudno dagiti banag a kas iti inaramid ni Propeta Alma iti Libro ni Mormon. Kinunana: Nagayuno ken nagkararagak iti adu nga aldaw tapno maammuak dagitoy a banag. Ket ita ammok a pudno dagitoy; agsipud ta impasimudaag kaniak ti Apo a Dios babaen ti Espiritu Santona (Alma 5:46). Mabalintayo ti agayuno para kadagiti gayyemtayo a saan a kameng tapno mapasurotda iti kinapudno. Mabalin a makatulong a mangliwliwa kadatayo iti panawen ti ladingit ken leddaang (kitaen ti Alma 28:4-6). Makatulong kadatayo ti panagayuno nga agbalin a napakumbaba ken makarikna nga as-asideg iti Nailangitan nga Amatayo (kitaen ti Helaman 3:35). Saan koma a pagpasindayag iti sabali ti panggeptayo nga agayuno. Imbalakad ti Apo: "Ket inton agayunokayo, saankayo a kasla kadagiti managinsisingpet a naliday: ta baliwanda ti rupada tapno agparangda a nagayuno kadagiti tao. "Pudno, kunak kadakayo, inawatdan ti gunggonada. "Ngem sika, inton agayunoka, lanaam ti ulom ket agdiram-oska; tapno di maiparang kadagiti tao nga agay-ayunoka" (Mateo 6:16-18). Masapul a naragsaktayo no agayunotayo ken ditayo ipakpakaammo iti sabali ti panagayunotayo. Panaglilinnawag • Ania dagiti banag a nasken nga aramidentayo tapno agbalin nga ad-adda naespirituan ti panagayunotayo? Ania dagiti banag a masapul a ayunuantayo? 172
M a i k a 2 5 Ti Aldaw a Panagayuno Ar-aramiden ti aldaw a panagayuno dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti maysa a Domingo iti tunggal bulan. Ditayo mangan wenno uminum iti daytoy nga aldaw iti dua nga agsaruno a pannangan, a mangbukel iti ayuno iti duapulo-ket-uppat nga oras. No mangantayo iti pangrabii iti Sabado, masapul a saantayo a mangan wenno uminum agingga iti pangrabii iti Domingo. Nasken nga agayuno ti amin a makabael. Nupay kasta, "adu ti nalaka nga agkapsut, nakapuy ti salun-at dagiti dadduma, ken tagtagibian dagiti dadduma; no kasta saan a nasken nga agayuno dagitoy. Kasta met a saan a piliten dagiti nagannak nga agayuno dagiti annakda" (Gospel Doctrine, p. 244). Nasken a paregtaentayo dagiti annaktayo nga agayuno kalpasan ti pannakabuniagda, ngem ditayo ida piliten. Maysa a naisangsangayan nga aldaw kadatayo ti aldaw a panagayuno tapno agpakumbabatayo iti sango ti Apo babaen ti panagayuno ken panagkararag. Aldaw daytoy a panangikararag iti pannakapakawan dagiti basoltayo ken para iti bileg a mangparmek kadagiti bidduttayo ken mangpakawan kadagiti sabali. Iti Domingo a panagayuno, agtitipon dagiti kameng ti Simbaan ken makiranudda iti sakramento. Papigsaenda ti bagbagida ken ti tunggal maysa babaen ti panangiburayda iti pammaneknekda iti miting ti panagayuno ken panagpaneknek. Dagiti Daton iti Panagayuno No agayunotayo iti tunggal bulan, kiddawen kadatayo ti Apo a tulongantayo dagiti agkasapulan. Maysa a wagas a pannakaaramidtayo iti daytoy ket babaen ti umno a turay ti kinasaserdote, iti taraon man, wenno kuarta a katukad ti magastotayo iti taraon para iti dua a pannangan. Masapul a mangtedtayo a sibubuslon agingga iti kabaelantayo. Babaen dagiti datontayo iti panagayuno, kaduatayo ti Apo a mangipaay iti kasapulan dagiti kakabsattayo a nakurapay. Panaglilinnawag • Ania ti masapul nga aramidentayo iti aldaw a panagayuno tapno dakdakkel ti kaipapananna? Ania dagiti sumagmamano a gapu ti pannangtedtayo iti daton ti panagayuno? 173
M a i k a 2 5 Mabendisionantayo No Agayunotayo Insurat ni Isaias, maysa a propeta iti Daan a Tulag, dagiti adu a kari ti Apo para kadagiti agayuno ken mangtulong kadagiti agkasapulan. Naikari kadatayo ti kappia, nasaysayaat a salun-at, ken naespirituan a pannarabay. Imbaga kadatayo ni Isaias a no agayunotayo: "Iti kasta agbannawagto ti lawagmo a kas iti agsapa, ket ta isasalun-atmo sumantakto a sisisiglat unay; ket ta kinalintegmo mapanto iti sanguanam; ti dayag ti Apo isunto ti agaywan iti malikudam. Ket umawagkanto, ket ti Apo sumungbatto; umkiskanto ket isu kunaennanto, Addaak ditoy" (Isaias 58:8-9). Pasayaaten ti panagayuno ti panagbiagtayo ket papigsaennatayo. Tulongannatayo a mangtungpal kadagiti dadduma pay a pagbatayan ti ebanghelio gapu ta yasidegnatayo iti Apo. Isuronatayo a Mangtengngel iti Bagitayo ti Panagayuno Tulongannatayo ti panagayuno a manggun-od iti natibker a pakinakem. Daytoy a gapu ti mangipaneknek a napateg ti panagayuno (kitaen ti David O. McKay, True to the Faith, p. 81). No umno ti panagayunotayo, masursurotayo ti mangtengngel kadagiti paggartemantayo, dagiti kinarasuktayo, ken dagiti panagpungtottayo. Kinuna ni Solomon, "Ti nabannayat nga agpungtot nasaysayaat ngem ti nabileg; ket ti makatengngel iti espirituna, nasaysayaat ngem ti mangparmek iti maysa a pagilian" (Proverbio 16:32). Uray ti panagayuno iti dua a pannangan laeng ket makaited kadatayo iti rikna ti panagballigi. Mapapigsatayo bassit babaen ti panangpaneknektayo a kabaelantayo a tenglen ti bagitayo. No masuruantayo dagiti annaktayo nga agayuno, mapatanorda ti natibker a pakinakemda a mangparmek kadagiti dakdakkel a sulisog iti panagbiagda. Ikkannatayo ti Naespirituan a Bileg ti Panagayuno No agayunotayo a nainsiriban ken nainkararagan, mapadakkeltayo ti pammatitayo. Babaen dayta a pammati maaddaantayo iti napigpigsa a naespirituan a bileg. Kas pagarigan, imbaga ni Alma (ti propeta iti Libro ni Mormon) iti maysa nga estoria ti pannakisinnarakna manen kadagiti annak ni Mosiah adun a tawen kalpasan ti nakakasdaaw a pannakapasurotda. Nakarikna iti nagpaiduma a ragsak idi maammuanna a napapigsada ti pammatida ken naaddaanda iti 174
M a i k a 2 5 naindaklan a bileg a naespirituan. Nagun-odda daytoy a bileg gapu ta "ad-adun ti panagkararagda iti bagbagida, ken panagayuno; ngarud adda kadakuada ti espiritu ti pammadto, ken ti espiritu ti paltiing" (Alma 17:3). Nangaskasaba dagiti lallaki nga annak a lallaki ni Mosiah iti sangapulo- ket-uppat a tawen kadagiti Lamanite. Gapu ta nagayuno ken nagkararag dagiti annak a lallaki ni Mosiah, ninayonan ti Espiritu ti Apo ti bileg dagiti balikasda. Daytoy ti nangted kadakuada iti naindaklan a balligi iti aramidda a kas misionario (kitaen ti Alma 17:4). Kinuna ti Mangisalakan kadagiti umno ti panagayunona, "Ti Amam a makakita iti nalimed, gunggonaannakanto" (Mateo 6:18). Panaglilinnawag • Apay a napateg ti maaddaan iti pannakatengngel iti bagi? • Kasano a mangted wenno mangpadakkel ti panagayuno iti naespirituan a bilegtayo? Paisalaysay kadagiti kameng ti klase no kasano ti pannakabendisionda babaen ti panangsurotda iti umno a panagayuno. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Lucas 2:37; Alma 45:1 (panagrukbab iti Dios babaen ti panagayuno) • Mosiah 27:19, 23 (panagayuno para kadagiti masakit) • 3 Nephi 27:1-3; Exodo 34:27-28 (panagayuno para iti paltiing ken pammaneknek) Alma 6:6; 17:9 (panagayuno para kadagiti saan a kameng) • Dagiti Aramid 13:2-3 (panagayuno para iti panagpili kadagiti panguluen ti Simbaan) 175
Nagkurang iti pammati ti nabaknang nga agtutubo nga agturay tapno isakripisiona dagiti sanikuana ket surotenna ni Jesus. 176
SAKRIPISIO M a i k a - 2 6 a P a s e t Ti sakripisio ti kangrunaan a pannubok ti ebanghelio. Kaipapananna ti panangted iti Apo iti aniaman a kasapulanna iti panawentayo, dagiti nailubongan a sanikuatayo, ken ti pigsatayo a mangituloy iti aramidna. Imbilin ti Apo: "Birokenyo nga umuna ti pagarian ti Dios ken ti kinalintegna" (Mateo 6:33). Kanayon a mapadas ken masubok dagiti tao tapno makita no yunada met laeng dagiti banag ti Dios iti biagda. Panaglilinnawag • Papanunot kadagiti kameng dagiti paggugustoda a banag nga adda kadakuada. Kasano ti panagriknayo no nakiddaw kadakayo nga isukoyo daytoy? • Panunoten dagiti sakripisio ti adu a tao bayat ti panangbasam iti Mateo 19:29; Taga-Roma 12:1-2. Ordinansa ti Ebanghelio ti Panangisakripisio iti Ayup Tinungpal dagiti tao ti Apo manipud idi panawen da Adan ken Eva agingga iti panawen ni Jesucristo ti linteg ti panangisakripisio iti ayup (kitaen ti Moises 5:5). Maysa daytoy nga ordinansa ti ebanghelio. Nabilinda a mangidaton kadagiti umuna nga annak dagiti dinguenda a kas sakripisio. Masapul a naan-anay dagitoy nga ayup, awanan iti mulit. Naited ti ordinansa a mangipalagip kadagiti tao a ni Jesucristo, ti umuna nga anak ti Ama, umayto ditoy lubong. Naan-anayto ti amin a wagas, ket idatonnanto ti bagina a kas sakripisio para kadagiti basoltayo (kitaen ti Moises 5:5-8). Immay ni Jesus ket indatonna ti bagina a kas sakripisio, a kas naisuro kadagiti tao nga aramidenna. Gapu iti sakripisiona, maisalakan ti amin 177
Addaan ni Abraham iti dakkel a pammati ta nakasagana a mangisakripisio iti anakna a ni Isaac babaen ti pammilin ti Apo. 178
M a i k a 2 6 iti ipapatay a naindagaan babaen ti Panagungar ket maisalakan ti amin manipud iti basolda babaen ti pammati ken ni Jesucristo (kitaen ti maika-12 a paset, "Ti Pannubbot"). Ti pannubbot a sakripisio ni Cristo ti nangigibus iti pannakaisakripisio ti dara. Nasuktan ti panangisakripisio iti dara babaen iti ordinansa ti sakramento. Naited pay ti ordinansa ti sakramento tapno maipalagip kadatayo ti naindaklan a sakripisio ti Mangisalakan. Masapul a masansan a makiranudtayo iti sakramento. Ipalagip ti tinapay ken danum ti nadunor a bagi ti Mangisalakan ken ti darana, a nagsayasay para kadatayo (kitaen ti maika-23 a paset, "Ti Sakramento"). Panaglilinnawag • Basaen ti Moises 5:5-7. • Ania ti ibagian ti pannakaisakripisio ti karnero kadagiti nagkauna a panawen? Ania a pasamak ti nanggibus iti pannakaidaton ti dara? • Ania nga ordinansa ti naited a nangsukat iti nagkauna a linteg ti sakripisio? Nasken Pay Laeng nga Agsakripisiotayo Nupay no naggibusen ti panagisakripisio iti dara, kidkiddawen pay laeng ti Apo nga agsakripisiotayo. Ngem ita kidkiddawenna ti maisupadi a kita ti panagidaton. Kinunana: "Saanyon nga idaton pay kaniak ti agayus a dara, . . . ken maisardengen dagiti napuoran a sagutyo. . . . Ket idatonyo kaniak a sakripisio ti nasneban a puso ken napnuan babawi nga espiritu" (3 Nephi 9:19-20). Kaipapanan ti "nasneban a puso ken napnuan babawi nga espiritu" a mangidatontayo iti nalaus a panagladingit kadagiti basoltayo bayat panangipakumbabatayo iti bagbagitayo ket agbabawitayo kadagitoy. Panaglilinnawag • Kasano ti panangtungpaltayo iti linteg ti panagsakripisio kadagitoy nga aldaw? Nasken a Sitatallugodtayo a Mangisakripisio iti Amin nga Adda Kadatayo iti Apo Insurat ni Apostol Pablo a nasken nga agbalintayo a kas daton a sibibiag, nasantuan ken makaay-ayo (maikari) iti Dios (kitaen ti Taga-Roma 12:1). 179
M a i k a 2 6 No datayo ti daton a sibibiag, nasken, no madawat, a sitatallugodtayo a mangted iti amin nga adda kadatayo para iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Maysa a baknang nga agtutubo nga agturay ti nagsaludsod iti Mannubbot: "Ania ti rebbengko nga aramiden tapno matawidko ti biag nga agnanayon?" Insungbat ni Jesus, "Ammuem dagiti bilin, Dika makikamalala, Dika mamapatay, Dika agtakaw, Dika agsao iti natiri a pammaneknek, Dayawem ni ama ken ni inam." Ket kinuna ti baknang a tao, "Amin dagitoy a banag tinungpalko manipud idi kinaubingko." Ket ni Jesus, idi mangngegna daytoy, kinunana, "Agkurangka pay iti maysa a banag: ilakom ti isu amin a kukuam, ket itedmo kadagiti napanglaw, ket addanto gamengmo sadi langit; ket umayka, surotennak." Idi nangngeg ti agtutubo a lalaki daytoy, nagladingit a napalalo. Nakabakbaknang ket dina kayat a mapukaw ti kinabaknangna (kitaen ti Lucas 18:18-23). Nasingpet a tao ti agtutubo nga agturay. Ngem idi masuot, saan a sitatallugod a mangisakripisio kadagiti nainlubongan a sanikuana. Iti sabali a bangir, sitatallugod da Pedro ken Andres a disipulo ti Apo a mangisakripisio iti amin a banag para iti pagarian ti Dios. Idi kinuna ni Jesus kadakuada, "Surotendak . . . pinanawanda a dagus dagiti iketda, ket simmurotda kenkuana" (Mateo 4:19-20). Kas kadagiti disipulo, maidatontayo dagiti inaldaw nga aramidtayo a kas sakripisio iti Apo. Makunatayo, "Maaramid koma ti pagayatam." Inaramid daytoy ni Abraham. Nagbiag ditoy lubong sakbay ni Cristo, kadagiti panawen a nasken ti panagisakripisio iti dara ken napuoran a daton. Kas pannubok iti pammati ni Abraham, binilin ti Apo nga idatonna iti anakna a ni Isaac a kas sakripisio. Bugbugtong ni Isaac nga anak da Abraham ken Sara. Nasakit unay ken ni Abraham ti mangidaton kenkuana a kas sakripisio. Nupay kasta, nagdaliasat da Abraham ken Isaac iti nawatiwat a dana nga agturong iti Bantay Moria, a pakaaramidan ti sakripisio. Nagdaliasatda iti tallo nga aldaw. Isipen ti pampanunot ni Abraham ken ti sakit ti nakemna. Maisakripisio ti anakna iti Apo. Idi magtengda ti Bantay Moria, inawit ni Isaac ti kayo a pagsungrod ken buneng met ti imet ni Abraham agingga iti disso a pangaramidanda iti altar. Kinuna ni 180
M a i k a 2 6 Isaac, "Amak . . . adtoy ti apuy ken ti kayo a pagsungrod: ngem sadino ti yan ti kordero a maidaton a mapuoran?" Insungbat ni Abraham, "Anakko, ti Dios mangisagananto iti kordero a maipaay kenkuana." Kalpasanna nangbangon ni Abraham iti altar ket inurnosna dita dagiti kayo. Pinungona ni Isaac sana imparabaw iti kayo. Sana innala ti buneng a pangpatayna ken ni Isaac. Iti dayta a kanito, maysa nga anghel ti Apo ti nangpasardeng kenkuana, ket kinunana, "Abraham . . . saanmo nga idisso ta imam iti ubing; ket uray ania dika aramiden kenkuana; ta ita mabigbigko a mabutengka iti Dios, yantangay dika impaidam kaniak ti anakmo, ti bugbugtong nga anakmo" (kitaen ti Genesis 22:1-14). Nalabit a nalaus ti rag-o ni Abraham ta saannan a kasapulan nga isakripisio ti anakna. Ngem patpatgenna unay ti Apo isu a sitatallugod unay a mangaramid iti ania man a paaramid ti Apo. Panaglilinnawag • Paisalaysay iti maysa ti pakasaritaan ni Abraham a nabilin a mangisakripisio ken ni Isaac (kitaen ti Genesis 22:1-14). Paisalaysay iti maysa ti pakasaritaan ti baknang nga agtutubo nga agturay (kitaen ti Lucas 18:18-23). Kiddawen kadagiti kameng ti klase a mangpanunot no ania ti mabalin a naaramidda kadagitoy a kasasaad. Tulongannatayo ti Panagsakripisio nga Agsagana a Makipagtaeng iti Sidong ti Dios Babaen laeng ti panagsakripisio a mabalintayo ti maikari a makipagtaeng iti sidong ti Dios. Babaen laeng ti panangsakripisio a magun-odtayo ti biag nga agnanayon. Adu a nagbiag sakbaytayo ti nangisakripisio iti amin nga adda kadakuada. Nasken a sitatallugodtayo a mangaramid iti kas iti inaramidda tapno magun-odtayo ti nalabon a gunggona a sinagrapda (kitaen ti Joseph Smith, Lectures on Faith, p. 58). Mabalin a di makiddaw nga isakripisiotayo iti amin a banag. Ngem kas ken ni Abraham, masapul a sitatallugodtayo a mangisakripisio iti amin tapno agbalintayo a maikari a makipagtaeng iti sidong ti Apo. Kanayon nga nagsakripisio dagiti tao ti Apo iti nabuslon ken iti adu nga agduduma a wagas. Sumagmamano ti nagsagaba iti rigat ken nauyaw gapu iti ebanghelio. Sumagmamano a baro a napasurot iti Simbaan ti 181
M a i k a 2 6 linaksid dagiti kaamaanda. Nagikay dagiti nabayagen a gayyem. Sumagmamano a kameng ti nakapukaw iti trabahoda; sumagmamano ti napapatay. Ngem makitkita ti Apo dagiti panagsakripisiotayo; inkarina, "Ket ti tunggal maysa a nangpanaw kadagiti balbalay, wenno kakabsat a lallaki, wenno babbai, wenno ama wenno ina, wenno asawa, wenno annak, wenno dagdaga gapu iti naganko, umawatto iti naminsangagasut a kastoy, ket tawidennanto ti biag nga agnanayon" (Mateo 19:29). Bayat ti idudur-as dagiti pammaneknektayo iti ebanghelio, ad-adda met ti pannakabaeltayo nga agaramid iti ad-adu pay a sakripisio iti Apo. Kitaen dagiti sakripisio a naaramid kadagitoy pudno a pagarian: Maysa a kameng ti Simbaan idiay Alemania ti nangurnong iti apagkapullona iti adu a tawen agingga a dimteng ti maysa nga addaan iti kinasaserdote a nangawat iti daytoy. Maysa a sumarsarungkar a mannursuro ti Gimong ti Kaasi ti nagserbi iti tallopulo a tawen a naaramidna amin ti naituding kenkuana nga aramiden. Maysa a ragup dagiti Santo iti Abagatan nga Africa ti nagbiahe a sitatakder iti tallo nga aldaw, tapno makita ken mangngeganda laeng ti propeta ti Apo. Iti maysa a taripnong idiay Mexico, naturog dagiti kameng ti Simbaan iti paraangan ket nagayunoda bayat dagiti aldaw ti taripnong. Inaramatda amin a kuartada makadanonda laeng iti pagtataripnongan ket awan ti nabati nga agpaay iti taraon ken pagturoganda. Maysa a kaamaan ti nangilako iti luganda tapno adda kuarta nga inayonda iti pundo ti mapatakder a templo. Sabali pay a kaamaan ti nangilako iti balayda tapno adda gastuenda a mapan iti templo. Adu a napudno a Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti mangyan-anay iti kasapulanda, ngem agbaybayadda iti apagkapullo ken datonda. Maysa a kabsat a lalaki ti nangisakripisio iti trabahona gapu ta dina kayat ti agtrabaho iti Domingo. 182
M a i k a 2 6 Iti maysa a sanga, impaay dagiti agtutubo a siwawaya ken sitatallugod ti panawenda a mangaywan kadagiti babassit nga ubbing bayat ti kaawan dagiti nagannak a tumultulong a mangbangon iti balay a pagtataripnongan. Inidian dagiti agtutubo a lallaki ken babbai dagiti gundaway a maaddaan iti nasayaat a trabaho tapno agserbi a kas misionario. Adu pay a pagarigan ti maited maipapan kadagiti nagsakripisio para iti Apo. Ngem umdasen ti maaddaan iti lugar iti pagarian ti Ama a supapak ti panangisakripisiotayo iti panawen, talento, pigsa, kuarta, ken biagtayo. Babaen ti sakripisio, makagun-odtayo iti pannakaammo manipud iti Apo tapno maikaritayo kenkuana (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 97:8). Panaglilinnawag • Paisalaysay kadagiti kameng ti klase dagiti sakripisio nga inaramidda ken ti kaamaanna nga agpaay iti ebanghelio ken ti sumagmamano kadagiti bendision a naawatda a kas bunga ti sakripisio. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Lucas 12:16-34 (no sadino ti yan ti kinabaknang, adda puso) • Lucas 9:57-62 (agsakripisio tapno maikari iti pagarian) • Doktrina ken Katulagan 64:23; Doktrina ken Katulagan 97:12 (aldaw ita ti panagsakripisio) Doktrina ken Katulagan 98:13-15 (dagiti makapukaw iti biagda gapu iti Apo, masarakandanto daytoy) Alma 24 (insakripisio dagiti tao ni Ammon ti biagda ngem ti labsingenda ti karida iti Apo) Alma 27:5-10 (indaton dagiti tao ni Ammon ti bagida nga agbalin nga adipen a kas pangbayadda kadagiti basolda) 183
Agbalin a napigpigsa dagiti kaamaan babaen ti panagtrabaho a sangkamaysa. 184
TRABAHO KEN BUKOD A PAGREBBENGAN M a i k a - 2 7 a P a s e t Agnanayon a Pagbatayan ti Trabaho Impakita kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo ken ni Jesucristo babaen dagiti pagarigan ken pannursuroda a napateg ti trabaho idiay langit ken ditoy daga. Nagtrabaho ti Dios tapno maparsuana ti langit ken ti daga. Pinagtitiponna ti danum iti maysa a disso ken pinataudna ti daga. Pinataudna dagiti ruot, mula, ken kayo nga agtubo iti daga. Pinarsuana ti init, ti bulan, ken dagiti bituen. Pinarsuana ti amin a nabiag iti taaw wenno iti rabaw ti daga. Kalpasanna nangipan iti tao ditoy daga tapno isu ti mangaywan ken mangituray kadagiti dadduma a parsua (kitaen ti Genesis 1:1-28). Kinuna ni Jesus, "Ni amak agingga ita agar-aramid, ket agar-aramidak met" (Juan 5:17). Kinunana pay, "Rebbengko nga aramiden dagiti aramid ti nangibaon kaniak" (Juan 9:4). Panaglilinnawag • Basaen ti Juan 9:4. Apay nga agnanayon a pagbatayan ti trabaho? • Asino ti nangted iti pagwadan para iti panagtrabaho? Nabilintayo nga Agtrabaho Nagbalin a paset ti biag ditoy daga ti panagtrabaho manipud idi pimmanaw da Adan ken Eva iti Minuyongan ti Eden. Kinuna ti Apo ken Adan, "Babaen ti ling-et ti rupam mangankanto iti taraon" (Genesis 3:19). Nagtrabaho da Adan ken Eva iti talon tapno mapaaddada dagiti bukodda a kasapulan ken kasta met ti kasapulan dagiti annakda (kitaen ti Moises 5:1). 185
M a i k a 2 7 Kinuna ti Apo kadagiti tao ti Israel, "Kadagiti innem nga aldaw agtrabahokanto" (Exodo 20:9). Kadagiti nagkauna nga aldaw ti naisubli a Simbaan, kinuna ti Apo kadagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, "Ita, siak, ti Apo, saanak unay a maragsakan kadagiti agindeg iti Zion, ta adda sadut kadakuada" (Doktrina ken Katulagan 68:31). Iti daytoy a siglo, maysa a propeta ti Dios ti nagkuna, "Nasken a mabigbig manen ti trabaho a kas kangrunaan a pagbatayan ti biag dagiti kameng ti Simbaan" (Heber J. Grant, Conference Report, Oct. 1936, p. 3). Panaglilinnawag • Ania ti mapasamak no saan nga agtrabaho dagiti tao? Ti Pagrebbengan ti Kaamaan Agtrabaho a sangkamaysa dagiti nagannak tapno mapaadda dagiti pagsayaatan a naindagaan, naespirituan, ken nainriknaan ti kaamaanda. Saanda a nasken a mangnamnama iti asino man a mangaramid iti daytoy a pagrebbengan para kadakuada. Insurat ni Apostol Pablo, "Ngem iti aywanna, no adda saan a mangtaraon kadagiti adda ket nangruna dagiti kabbalayna met laeng, naglikudanna ti pammati" (1 Timoteo 5:8). Nasken a dumawat dagiti agassawa iti pammaregta manipud iti Apo ken surotenda ti pammagbaga dagiti propeta no aramidenda ti pagrebbengan ti tunggal maysa. Ti panangaramid iti pagtaengan a pakaisuruan dagiti pagbatayan ti ebanghelio iti inaldaw ken pakapatanoran ti ayat ken urnos ket kas kapateg ti panangpaadda kadagiti kangrunaan a kasapulan iti taraon ken pagan-anay. Nasken nga aramiden dagiti ubbing ti pasetda iti trabaho ti kaamaan. Kasapulan para kadagiti ubbing ti maaddaan kadagiti naituding nga aramiden a mayannatup kadagiti kabaelanda. Kasapulanda ti pammadayaw kadagiti balligida. Maadal ti nasayaat a kababalin, ugali, ken paglaingan iti trabaho babaen ti naballigian a padas iti pagtaengan. No dadduma makarikna dagiti tao iti rigat iti panangikagumaanda a mangipaay iti kasapulan dagiti kaamaanda. Makadegdeg kadagiti pagrebbengan iti pagtaengan ti saan a maimbagan a sagubanit, ipupusay ti asawa, wenno pannakainayon ti nataenganen a nagannak. Laglagipen 186
M a i k a 2 7 ti Nailangitan nga Amatayo dagiti kaamaan kadagitoy a kasasaad ket mangmangted kadakuada iti pigsa a mangaramid kadagiti rebbengenda. Kanayon a bendisionanna ida no agkiddawda kenkuana a sipapammati. Panaglilinnawag • Ilista dagiti pagrebbengan iti panangtaripato iti pagtaengan. Pangngeddengen dagiti kameng no ania ti maaramidda tapno makatulongda iti trabaho. Mabalin a Maragsakantayo iti Trabahotayo Kadagiti sumagmamano a tao, makauma ti trabaho. Kadagiti dadduma, makaparegta daytoy a paset ti biag. Maysa a wagas tapno masagraptayo dagiti nasayaat a banag daytoy a biag ti panangsursuro a mangipateg iti trabaho. Saantayo amin a mabalin a pilien ti kita ti trabaho nga aramidentayo. Sumagmamano kadatayo ti agtrabaho iti mabayag para kadagiti kasapulantayo a makaanay. Narigat a maay-ayotayo iti kasta a trabaho. Ngem karagsakan a tattao dagiti nakasursuro a mangipateg iti trabahoda, ania man daytoy. Mabalintayo ti agtitinnulong iti trabahotayo. Agbalin a nalag-an ti kadagsenan a trabaho no adda makitinnulong. Napateg unay dagiti kananakem iti trabaho. Ipakita ti sumaganad nga estoria no kasano ti panangparmata ti maysa a lalaki iti inaldaw a trabahona. Maysa nga agdaldaliasat ti limmabas iti disso a pagkalkalian iti bato ket nakakita iti tallo a lallaki nga agtartrabaho. Dinamagna iti tunggal lalaki no ania ti ar-aramidenna. Nangted ti tunggal lalaki iti maigidiat a panirigan maipapan iti agpapada a trabaho. "Agtabtabasak iti bato," insungbat ti umuna a lalaki. Insungbat ti maikadua, "Mangmanggedak iti tallo a pedaso a balitok iti inaldaw." Immisem ti maikatlo a lalaki ket kinunana, "Tumultulongak a mangbangon iti balay ti Dios." Mabalintayo ti agserbi iti Dios iti ania man a napudno a trabaho. Kinuna ni Ari Benjamin, maysa a propeta a Nephite, "No agserbikayo iti padayo a tao agserserbikayo laeng iti Diosyo" (Mosiah 2:17). No apagisu laeng ti mapaadda ti trabahotayo a para kadagiti kasapulantayo wenno dagiti kaamaantayo, tumultulongtayo pay laeng kadagiti sumagmamano nga annak ti Dios. 187
M a i k a 2 7 Panaglilinnawag • Kasano nga apektaran ti ugalitayo ti trabahotayo? • Kasano a mapasayaattayo ti ugalitayo? Ipawil ti Dios ti Kinasadut ken ti Magun-od Manipud Kadagiti Dakes Ken Sinasadut nga Aramid Saan a maragsakan ti Apo kadagiti sadut wenno awan ar-aramidenda. Kinunana, "Awan ti lugar ti sadut iti simbaan, malaksid no agbabawi ket tarimaanenna dagiti aramidna" (Doktrina ken Katulagan 75:29). Imbilinna pay, "Saankayo nga agsadsadut; ta ti managsadsadut saan a mangan iti tinapay wenno agkawes iti pagan-anay ti agtartrabaho" (Doktrina ken Katulagan 42:42). Manipud pay kadagiti nagkauna nga aldaw ti Simbaan, insuron dagiti propeta dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw nga agwayas ken mangbiag iti bagida ken liklikan ti kinasadut. Awan ti napudno a Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti mangyakar iti dagensen ti imetna idinto a kabaelan ti bagina. Agingga a kabaelanna, ipaayanna ti bagina ken ti kaamaanna kadagiti kasapulan iti biag. Agingga a kabaelanda, masapul nga awaten amin a kameng ti Simbaan ti pagrebbengan a mangaywan kadagiti kabagianda a saan a makabael nga agsapul iti agpaay kadakuada. Ipawil ti Dios ti yaawat iti supapak manipud iti dakes ken sinasadut nga aramid. Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball, "Napigsa ti pammatik a dagiti tao nga umaw-awat iti sueldo a di mangted iti . . . [umno] nga oras, pigsa, pasnek, ken serbisio umaw-awatda iti kuarta a saan a nadalus." Kinunana pay a narugit ti kuarta a nasapulan babaen ti dakes wenno sinasadut nga aramid, a kas iti panagtakaw, panagsugal (agraman ti loteria), panagkunniber, panaglako iti maiparit nga agas, panangidadanes kadagiti nakurapay ken dadduma pay a kaarngi daytoy. Inlawlawag ni Presidente Kimball ti paggidiatan ti nadayaw a trabaho ken ti dakes a trabaho: "Nadalus a kuarta ti . . . [sueldo] a naawat para iti nagmalem a napudno a panagtrabaho. Daytoy ti umno a bayad ti napudno a panagpaay. Isu daytay nasayaat ti pannakapastrekna manipud iti pannakailako dagiti tagilako, kasapulan wenno serbisio. 188
M a i k a 2 7 Isu ti natgedan a naawat manipud kadagiti negosio a namastrekan ti amin a partido. Narugit a kuarta ti . . . kuarta . . . a nagun-od babaen ti panagtakaw ken panagarang, . dakes a pamuspusan, . . . panagpasuksok, ken panaggundaway" (iti Conference Report, Oct. 1953, p. 52). . . . panagsugal, . . Panaglilinnawag • Pagsasaritaan dagiti bunga ti kinasadut iti lugaryo. Pagsasaritaan dagiti bunga ti kinasadut ti maysa a tao wenno kaamaan. Kasano nga iturong ti kinasadut dagiti tao iti dakes nga aramid? Panagtrabaho, Panaginana, ken Panagaliwaksay Nasken a kitaen ti tunggal maysa kadatayo ti panagtitimbang ti panagtrabaho, panaginana, ken panagaliwaksay. Adda maysa a kadaanan a pagsasao nga agkuna: "Ti kaawan ti trabaho ti karigatan iti amin nga aramid, agsipud ta awan ti panagsardeng nga aginana." No awan ti trabaho, awan ti kaipapanan ti panaginana ken panagaliwaksay. Saan laeng a nasayaat ken kasapulan ti panaginana, ngem ketdi nabilintayo nga aginana iti Aldaw a Panaginana (kitaen ti Exodo 20:10; Doktrina ken Katulagan 59:9-12). Mangipaay iti gin-awa kadagiti sumaruno nga aldaw daytoy aldaw a panaginana kalpasan ti innem nga aldaw a panagtrabaho. Inkari pay ti Apo "ti kinabaknang ti daga" kadagiti agngilin iti Aldaw a Panaginana (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:16-20; kitaen met ti maika-24 a paset, "Ti Aldaw a Panaginana"). Masapul a planuentayo kadagiti dadduma nga aldaw iti lawas nga isasarungkar kadagiti kaamaan, gagayyem, ken kakabagian. Mabalintayo nga aramaten ti panawen tapno mapasayaat dagiti talentotayo, ken agliwliwa kadagiti pagduyosan nga aramidtayo, ken pagaliwaksayan, ken dadduma pay nga aramid a makapabang-ar kadatayo. Panaglilinnawag • Apay a napateg ti aginana ken agaliwaksay manipud iti trabaho? • Apay a napateg ti panangtimbang iti panagbiag iti panagtrabaho, panagay-ayam, panaginana, ken panagadal? 189
M a i k a 2 7 Dagiti Bendision ti Trabaho Impalgak ti Dios ken Adan, "Babaen ti ling-et ti rupam mangankanto iti taraon" (Genesis 3:19). Mainayon iti kinaindagaanna a linteg, daytoy ti paglintegan para iti pannakaisalakan ti kararua ni Adan. Awan ti pudno a nakabennegan ti trabaho a naespirituan, pakaaramatan iti panunot, ken pigsa. Nasken ti trabaho iti tunggal maysa kadatayo para iti panagdakkel, pannakapasayaat ti kinatao, ken adu a pakapnekan a di kaano man ammo ti nasadut. "Daytay agtrabaho a nasayaat ken agballigi iti panagbiagna babaen ti trabaho ti karagsakan a tao. Mabalin nga aramiden ti trabaho iti rinibu a nadumaduma a wagas; babaen ti utek wenno dagiti ima, iti panagadal, iti talon, wenno iti pagpartuatan; no napudno a trabaho, napudno ti pannakaaramidna ken makaay-ayo nga aramiden, dayta laeng ti rebbengtayo a kalikaguman" (Theodore Roosevelt, A Nation of Pioneers, inadaw ni Richard L. Evans, Improvement Era, Nov. 1963, p. 984). Kinuna ni Presidente David O. McKay, "Ammuentayo a sagut ti gundaway nga agtrabaho, a maysa a bendision ti kabaelan nga agtrabaho, a maysa a balligi ti panangipateg iti trabaho" (inadaw ni Franklin D. Richards, "The Gospel of Work," Improvement Era, Dec. 1969, p. 103). "Kasta ti tao, tapno maaddaanda iti ragsak" (2 Nephi 2:25). Ti panagtrabaho ti tulbek ti naan-anay a ragsak iti plano ti Dios. No nalintegtayo, agsublitayonto a makipagnaed iti Nailangitan nga Amatayo ken maaddaantayonto iti aramiden a trabaho. Bayat panagbalintayo a kas kenkuana, agbalin ti trabahotayo a kas iti aramidna. Aramidna ti mangipatungpal iti saan nga ipapatay ken agnanayon a biag ti tao" (Moises 1:39). Panaglilinnawag • Ilista dagiti bendision nga umay manipud iti panagtrabaho. • Paglilinnawagan dagiti bendision a sagsagrapentayo gapu iti napudno a trabaho. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Moises 4:23-25 (kinuna ni Adan nga agtrabaho bayat ti panagbiagna para iti taraonna) Doktrina ken Katulagan 56:16-17 (binallaagan ti Dios dagiti baknang ken nakurapay a maibusor iti kinaagum, kinaapal, ken kinasadut) 190
M a i k a 2 7 Doktrina ken Katulagan 58:26-29 (nasken nga agtarigagay dagiti tao iti nasayaat a panggep) • Mateo 25:14-30 (pangngarig kadagiti talento) • Taga-Efeso 4:28 (saankan nga agtakaw no di ket agtrabaho) • 1 Taga-Tesalonica 4:11-12 (agtrabahoka kadagiti imam) • 2 Nephi 5:17 (insuro ni Nephi dagiti taona nga agtrabaho ken aggaggaget) 191
No tulongantayo ti tunggal maysa, agserbitayo iti Dios. 192
SERBISIO M a i k a - 2 8 a P a s e t Kinuna ni Jesus, "Ngem kadakayo siak ti kasla agserbi" (Lucas 22:27). Kas napudno a pasurot ni Jesus, masapul nga agserbitayo met iti sabali. Ti serbisio isu ti panangtulong kadagiti sabali a makasapul iti tulong. Agtaud ti serbisio a kas iti serbisio ni Cristo iti napudno nga ayat para iti Mangisalakan ken iti ayat ken pannakaseknan para kadagiti pangtedanna kadatayo iti gundaway ken bilin a tulongan. Nabilbileg ti ayat ngem ti rikna; no ayatentayo dagiti sabali, kayattayo a tulongan ida. Nasken a sitatallugodtayo amin nga agserbi, ania man ti matmatgedantayo, tawen, kasasaad ti salun-at, wenno akem iti gimong. Sumagmamano a tao ti mamati a dagiti la nakurapay ken napakumbaba ti nasken nga agserbi. Impagarup dagiti dadduma a tao nga ited laeng dagiti baknang ti serbisio. Ngem sabali ti insuro ni Jesus. Idi dinawat ti ina dagiti dua a disipulona a padayawanna met ida iti pagarianna, insungbat ni Jesus, "Nga isu ti kadakkelan kadakayo, isunto ti agserbi kadakayo; ket ti siasino man nga agayatto nga isu ti umuna kadakayo, isunto ti adipenyo" (Mateo 20:26-27). Kasano a Makapagserbitayo Adu dagiti wagas tapno makapagserbi. Makatulongtayo iti sabali babaen dagiti banag a mainaig iti panagbiag, pannakilangen, para iti bagi ken para iti espiritu. Kas pagarigan, mabalintayo ti mangted iti kuarta, taraon, wenno dadduma pay a banag kadagiti makasapul kadagitoy. Mabalintayo ti agbalin a gayyem iti maysa a sangsangpet a kaarrubatayo. Mabalintayo a mulaan ti minuyongan ti maysa a nakapsuten a tao wenno taripatuentayo ti maysa a masakit. Mabalintayo 193
Tapno maipakita ti kinapakumbaba, binugguan ni Jesus ti saksaka dagiti Apostolna. 194
M a i k a 2 8 nga isuro ti ebanghelio iti maysa a tao nga agbirbirok iti kinapudno, wenno liwliwaen ti maysa a tao a maladladingitan. Makaaramidtayo kadagiti babassit ken dadakkel a serbisio. Nasken a ditayo maupay a tumulong iti maysa a tao gapu ta saantayo pay a nakaaramid iti dadakkel a banag. Maysa a balo ti nangisalaysay maipapan iti dua nga ubbing a simmarungkar kenkuana apaman a nakaakar iti sabali nga ili. Intugotan dagiti ubbing iti maysa a basket ti taraon ken maysa a surat a mabasa, "No kalikagumam ti maysa a tao a baonem, awagannakami." Naragsakan ti balo iti bassit a kinaimbag ket dina nalipatan daytoy. Nupay kasta, no dadduma, kasapulantayo unay ti agsakripisio tapno makapagserbi iti maysa a tao. Inted ti Mangisalakan ti biagna iti panagserbina kadatayo. Panaglilinnawag • Paisalaysay kadagiti kameng ti klase no kasano a nairanudda iti maysa a panawen manipud iti nasayaat nga aramid ti panagserbi. Idawat kadagiti kameng ti klase a mangilistada iti kas kaadu ti wagas tapno makapagserbi a kas iti kabaelanda. Apay a Kayat ti Mangisalakan nga Agserbitayo iti Sabali Matungpal ti aramid ti Dios babaen ti panagserbi dagiti lallaki ken babbai ken babbarito ken babbalasitang. Inlawlawag ni Presidente Spencer W. Kimball: "Madlawnatayo ti Dios, ken bambantayannatayo. Ngem gagangay nga itedna ti masapultayo babaen ti sabali a tao" ("Small Acts of Service," Ensign, Dec. 1974, p. 5). Agpannuraytayo amin iti tulong dagiti sabali bayat ti panagbiagtayo. Idi maladagatayo pay, tinaraonan, kinawesan ken tinagibidatayo dagiti dadakkeltayo. Nataytayo koma no awan daytoy a pannaripato. Idi dadakkeltayon, sabali a tao ti nangisuro kadatayo iti pagsiriban ken pannakitunos. Adu kadatayo ti makasapul iti pannaripato bayat ti panagsakittayo wenno kuarta iti panawen a panagkasapulantayo iti kuarta. Sumagmamano kadatayo ti mangidawat iti Dios a bendisionanna dagiti agsagsagaba a tattao ket kalpasanna awan ti aramidenda para kadagitoy. Nasken a laglagipentayo nga agtrabaho ti Dios babaen kadatayo. 195
M a i k a 2 8 No agtitinnulongtayo, agserbitayo iti Dios. Insuro ni Ari Benjamin, maysa a naindaklan iti Libro ni Mormon, daytoy a pagbatayan kadagiti taona babaen ti wagas ti panagbiagna. Nagserbi kadakuada iti unos ti panagbiagna, a tineggedna ti pinagbiagna imbes a tulongan koma dagiti tao. Iti naparegget a bitla, inlawlawagna no apay a pagaayatna ti agserbi, a kinunana: "No agserbikayo iti padayo a tao agserserbikayo laeng iti Diosyo. . . . "Ket no siak, nga awaganyo iti ariyo agbannogak tapno agserbiak kadakayo, saan, aya, a rumbeng nga agbannogkayo nga agserbi iti tunggal maysa?" (Mosiah 2:17-18). Panaglilinnawag • Basaen ti Mateo 25:40. Apay a kayat ti Apo ken kasapulannatayo nga agserbi kadagiti dadduma? Asino ti magunggonaan no agserbitayo? Umawattayo iti Bendision babaen ti Serbisio Makagun-odtayo iti napateg a bendision no agserbitayo kadagiti sabali. Mapasantaktayo ti kabaelantayo nga agayat babaen ti panagserbi. Main- inut a mapukaw ti kinamanagimbubukodtayo. No panunotentayo ti parikut ti sabali, kasla lumag-an dagiti bukodtayo a parikut. Masapul nga agserbitayo iti sabali tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon. Kinuna ti Dios a masapul nga ayaten ken pagserbian dagiti mayat a makipagnaed kenkuana dagiti annakna. No panunotentayo ti panagbiag dagiti tao a situtudio nga agserbi, makitatayo nga ad-adu ti magun-odda ngem ti itedda. Kas iti maysa a Santo iti Ud-udina nga Aldaw nga agnagan iti Paul a napukaw iti dua a sakana iti maysa ng aksidente. Sumagmamano a tao ti mabalin a mapasakitan ken awan kaes-eskanda, ngem pinanunot ketdi ni Paul dagiti dadduma. Nakasursuro iti negosio ket nakategged iti makaanay a kuarta tapno makagatang iti balay. Idiay, inikkanna ken ti asawana iti pagyanan dagiti adu nga awanan iti pagtaengan ken ubbing iti warang. Sumagmamano ti napalalo ti pagkuranganda. Agingga iti ipapatayna, duapulo a tawen kalpasanna, nagserbi kadagitoy nga ubbing ken dadduma pay. Kas supapak, naipateg unay isuna, ket saanna a nalaglagip ti kinabaldado dagiti sakana. Nagbalin a naasideg isuna iti Apo. 196
M a i k a 2 8 Panaglilinnawag • Ania dagiti bendision a maawattayo babaen ti panagserbi iti sabali? • Kasano a mapadur-as ti panagserbi iti sabali ti kabaelantayo a mangipateg kadakuada? Dagiti Gundaway nga Agserbi Sumagmamano kadatayo ti agserbi laeng kadagiti kaay-ayotayo a kalangen ket liklikantayo dagiti sabali. Nupay kasta, imbilin ni Jesus kadatayo nga ayaten ken pagserbiantayo ti tunggal maysa. Adu dagiti gundaway tapno makapagserbitayo. (Kitaen ti Mosiah 4:15-19). Mapagserbiantayo dagiti kameng ti kaamaantayo. Masapul nga ammo dagiti agassawa ti kasapulan ti tunggal maysa kadakuada. Saan la a ti panangtaraon ken pannagkawes ti iserbi dagiti nagannak kadagiti annakda no di ket sursuruanda pay ida nga agadal, ken agay-ayam ken agtrabaho a kadua ida. Makapagserbi dagiti annak babaen ti itutulongda kadagiti aramid iti uneg ti balay ken ti itutulongda kadagiti kakabsatda. Mabalin a taripatuen ti asawa a lalaki ti masakit nga ubing no kasapulan ti asawana ti inana. Mabalin nga isagana ti asawa a babai ti taraon a paggugusto ti lakayna. Mabalin ti ina ken ama ti agsakripisio a mangibaon iti anakda nga agmision. Mabalin ti inauna nga anak a lalaki a liwliwaen ti adina a babai a mabuteng iti sipnget wenno tulongan daytoy nga agsursuro nga agbasa. Imbaga kadatayo dagiti propetatayo a kapatgan a paset ti gimong ti kaamaan. Masapul nga agserbitayo a naimbag iti kaamaantayo (kitaen ti Mosiah 4:14-15). Adu ti gundawaytayo nga agserbi kadagiti kaarrubatayo, dagiti gagayyemtayo, ken uray pay dagiti ganggannaet. No marigatan ti kaarrubatayo nga agani iti mulana sakbay ti bagyo, makatulongtayo. No masakit ti ina, maaywanantayo dagiti annakna wenno matulongantayo kadagiti aramid iti balay. No kumaykayakayen ti maysa nga agtutubo a lalaki iti Simbaan, mabalintayo nga iturong nga agsubli. No maum-umsi ti maysa nga ubing, mabalintayo a gayyemen ken maallukoy dagiti dadduma a mangngaasi. Saan a nasken nga am-ammotayo dagiti tao a pagpaayantayo wenno nasken a kaay-ayotayo ida. Nasken a mangkitatayo kadagiti wagas a makapagserbitayo kadagiti annak ti Nailangitan nga Amatayo agingga iti kabaelantayo. 197
M a i k a 2 8 No adda naisangsangayan a talentotayo, nasken nga aramatentayo a pangserbi kadagiti sabali. Pinaraburannatayo ti Dios iti talento ken kabaelan a tumulong a mangpasayaat iti panagbiag dagiti sabali. Addaantayo kadagiti gundaway nga agserbi iti Simbaan. Maysa a panggep ti nakabangonan ti Simbaan ti pannangtedna kadatayo iti gundaway nga agtitinnulong. Makapagserbi dagiti kameng ti Simbaan babaen ti panangaramidda iti aramid ti misionario, yaawat kadagiti naituding nga aramid ti kinadadaulo, panangsarungkar kadagiti dadduma a kameng ti Simbaan, panangisuro kadagiti klase, ken panagaramid kadagiti dadduma pay nga aramid ti Simbaan. Iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, awan ti masusuelduan a ministro, isu a dagiti kameng a mismo ti nasken a mangaramid kadagiti aramid iti Simbaan. Panaglilinnawag • Paisurat iti tunggal tao iti papel ti maysa a wagas a mabalinna ti agserbi iti maysa a kameng ti kaamaanna wenno iti maysa a tao iti ruar ti kaamaanna bayat ti lawas. Paikabil iti papel iti makitkitana a kanayon a kas pammalagip. Ni Cristo ti Naan-anay a Pagwadan iti Panagserbi Nangipaay ti Mangisalakan ti naan-anay a pagwadan iti panagserbi. Inlawlawagna a saan nga immay ditoy lubong a paserbian no di ket agserbi ken ipaayna ti biagna kadatayo (kitaen ti Mateo 20:28). Patpatgennatayo amin ni Jesus iti ad-adu ngem ti maawatantayo. Idi adda ditoy daga, nagserbi kadagiti napanglaw, kuneng, managbasol, ken mauy-uyaw. Insurona ti ebanghelio kadagiti amin a dimngeg, pinakanna ti ummong dagiti mabisinan a tao nga immay dimngeg kenkuana, inagasanna dagiti masakit, ken pinagungarna dagiti natay. Isu ti Diostayo ken Mangisalakan ken Apo ti sangalubongan, ngem impatungpalna ti adu a napakumbaba a panagserbi. Nakipagkita kadagiti disipulona sakbay ti pannakailansana iti krus. Kalpasan ti panangisurona kadakuada, nangala iti sangapalanggana a danum ken tualia ket binugguanna dagiti sakada. (Kitaen ti Juan 13:4-10). Kadagidi nga aldaw, ti panangbuggo iti dapan ti sangaili ti tanda ti panagdayaw 198
M a i k a 2 8 ket gagangay a ti babaonen ti mangaramid. Inaramid daytoy ni Jesus a pagwadan ti panagayat ken panagserbi. No sitatallugodtayo nga agserbi iti sabali iti espiritu ti ayat, ad-adda nga agbalintayo a kas ken ni Cristo. Panaglilinnawag • Ikkan ti tallo iti nasantuan a kasuratan a pagbasaran ket paibaga iti tunggal maysa ti pagwadan ti Mangisalakan a panagserbi: Juan 13:4-10 (panangbuggo iti dapan); Mateo 15:30-31 (panangagas); Mateo 15:32-38 (panangpakan kadagiti 4,000). Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Mosiah 2 (bitla ni Ari Benjamin maipanggep iti panagserbi) • Doktrina ken Katulagan 81:5 (tulong, panangitag-ay, panangpatibker) • Taga-Colosas 3:23-24 (agserbi iti sabali a kas iti panagserbi iti Apo) • Taga-Galacia 5:13 (agserbi iti tunggal maysa babaen ti ayat) 199
TI PAGLINTEGAN TI SALUN-AT TI APO M a i k a - 2 9 a P a s e t Maysa kadagiti naindaklan a bendision a naawattayo idi immaytayo iti daga ti naindagaan a bagitayo. Masapultayo ti naindagaan a bagi tapno agbalintayo a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Napateg unay dagiti bagitayo isu nga inawagan ida ti Apo a templo ti Dios (kitaen ti 1 Taga- Corinto 3:16-17). Nasantuan dagiti bagitayo. Gapu ta napateg dagiti bagitayo, kayat ti Amatayo iti Langit a taripatuentayo ida a naimbag. Ammona a naragragsak, nasaysayaattayo a tao no nasalun-attayo. Agtalinaed kadatayo ti Espiritu ti Nailangitan nga Ama no nadalus dagiti bagitayo. Ammo ti Amatayo a sumangotayo kadagiti sulisog a mangdangran kadagiti bagitayo wenno agipauneg kadagiti makadangran kadakuada. Daytoy ti gapuna nga imbagana kadatayo no ania dagiti banag a pagsayaatan ti bagitayo ken no ania met dagiti banag a makapadakes. Kaaduanna kadagitoy a pakaammo nga inted kadatayo ti Dios maipanggep iti salun-at ti masarakan iti Doktrina ken Katulagan 89. Maawagan daytoy a paltiing iti Nainsiriban a Balikas. Nasken a tungpalentayo ti Nainsiriban a Balikas tapno maikaritayo a sumrek iti templo. No saantayo a tungpalen ti Nainsiriban a Balikas, saan nga agtalinaed kadatayo ti Espiritu ti Apo. No rugitantayo ti "templo ti Dios" nga isu ti bagitayo, dangdangrantayo ti naindagaan ken naespirituan a bagitayo. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 89. 200
M a i k a 2 9 Nabilintayo a Di Agipauneg iti Sumagmamano a Banag Kadagiti Bagitayo Binilinnatayo ti Apo a di agaramat iti arak wenno dagiti nasanger a mainum, a kayatna a sawen dagiti mainum nga addaan iti alkohol. Insuro ni Presidente Heber J. Grant a masansan a mangparnuay ti nasanger a mainum iti kinaranggas, kinakurapay, sakit, ken kinamalas iti pagtaengan. Masansan a pakaigapuan ti panagkusit, pannakapukaw ti kinadalus ti dayaw, ken pannakapukaw ti nasayaat a panangeddeng. Lunod daytoy kadagiti amin nga uminom iti daytoy (kitaen ti "Message of the First Presidency," Improvement Era, Nov. 1942, p. 686). Dangdangran dagiti agdadagsen nga inna a mammartek ti bagi ken panunot dagiti ubbing iti sakluloda. Adu nga aksidente iti lugan ti parnuayen iti tunggal tawen dagiti tao nga umin-inum iti alkohol. Imbaga pay kadatayo ti Apo a "saan a para iti bagi ti tabako" (Doktrina ken Katulagan 89:8). Makadangran daytoy kadagiti bagi ken espiritutayo. Nasken a saantayo nga agsigarilio wenno agtabako wenno agmuskada. Natakuatan dagiti sientipiko a mangpataud iti adu a sakit ken makadangran iti sikog ti tabako. Imbalakad pay ti Apo kadatayo a saantayo nga uminum kadagiti "napudot a mainum." Kinuna dagiti dadaulo ti Simbaan a kaipapanan daytoy ti kape ken tsaa, nga addan iti makadangran a droga. Nasken a liklikantayo dagiti amin a mainum nga addaan iti makadangran a droga. Nasken a ditayo agaramat iti droga malaksid no kasapulan ida a kas agas. Sumagmamano a droga ti ad-adda a makadangran ngem ti alkohol ken tabako (a droga met). Dagiti agaramat a di mayataday kadagitoy a droga nasken nga umadayoda iti daytoy a nakairuaman. Nasken a liklikantayo ti ania man a banag nga ammotayo a makadangran iti bagitayo. Nasken a saaantayo nga agaramat iti ania man a ramen a mangparnuay iti pannakairuam. Saan nga ibaga kadatayo ti Nainsiriban a Balikas dagiti amin a liklikantayo, ngem ketdi ikkannatayo kadagiti pangiwanwan. Napateg daytoy a naindagaan a paglintegan. Naindaklan a naespirituan pay a paglintegan daytoy. Babaen ti panangtungpal iti Nainsiriban a Balikas, agbalintayo a napigpigsa iti espiritu. Dalusantayo dagiti bagitayo tapno agtalinaed kadatayo ti Espiritu ti Apo. 201
M a i k a 2 9 Panaglilinnawag • Ilista dagiti banag a saantayo nga ipauneg iti bagitayo. • Paglilinnawagan no apay a nasken a di maaramat dagitoy. Naisuro Kadatayo nga Adda dagiti Banag a Nasayaat kadagiti Bagitayo Nasayaat kadatayo dagiti bunga, natnateng, ken nasustansia a ruruot. Nasken nga aramatentayo dagitoy nga addaan sirib ken panagyaman. Naited pay nga agpaay a taraontayo dagiti karne ti billit ken ayup. Nupay kasta, nasken a sagpaminsan laeng ti panagsidatayo iti karne (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 49:18, 89:12). Nasayaat pay nga agpaay iti tao dagiti ikan. Nasayaat nga agpaay kadatayo dagiti bukel. Nasayaat unay ti trigo kadatayo. Mabalin met nga aramiden a nalamuyot nga inumen dagiti bukel. Panaglilinnawag • Kas sagudayen ti Nainsiriban a Balikas, ania dagiti dadduma a banag nga imbaga ti Apo a nasayaat nga agpaay kadatayo? Napateg ti Panagtrabaho, Kinamanagdaldalus, Panaginana, ken Panagwatwat Kas mainayon iti Doktrina ken Katulagan 89, ibaga kadatayo dagiti dadduma a nasantuan a kasuratan no kasano ti agbalin a nasalun-at. Ibagada a nasken a "liklikanyo ti awan ar-aramidenna; liklikanyo ti agbalin a narugit; . . . liklikanyo ti maturog iti at-atiddog ngem iti kasapulan; maturogkayo a masapa, tapno saankayo a mabannog; bumangon a masapa, tapno masalibukagan dagiti bagi ken ti panunotyo" (Doktrina ken Katulagan 88:124). Naibaga pay kadatayo: "Kadagiti innem nga aldaw agtrabahokanto ket aramidem amin nga aramidmo" (Exodo 20:9). Imbalakad kadatayo ti Apo a saantayo nga agtrabaho iti ad-adu ngem iti kabaelantayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 10:4). Maysa a propeta iti ud-udina nga aldaw ti nagkuna kadatayo a "nasken a sursuruen dagiti tao a taginayonen a nasalun-at dagiti bagida babaen ti nalinteg a panagbiag, . . . babaen ti pananglang-ab iti nadalus nga angin, naan-anay a panangwatwat, ken panagdigos . . . a kanayon iti nadalus a 202
M a i k a 2 9 danum" (Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, p. 241). Panaglilinnawag • Ania ti pakainaigan ti panagtrabaho, panagdaldalus, panaginana ken panangwatwat iti paglintegan ti salun-at ti Apo? Dagiti Bendision iti Panangtungpal iti Paglintegan ti Salun-at ti Apo Inikkannatayo ti Nailangitan nga Amatayo iti paglintegan ti salun-at a mangisuro kadatayo a mangtaripato kadagiti bagitayo. Ipakaammo kadatayo ti nasantuan a kasuratan ti maipapan iti paglintegan ti Dios: Awan ti intedko a naindagaan a bilin, . . . ta naespirituan dagiti bilinko (Doktrina ken Katulagan 29:35). Kayatna a sawen daytoy a mangted iti pagsayaatan a naespirituan dagiti bilinna maipapan iti naindagaan a kasasaadtayo. No tungpalentayo ti paglintegan ti Apo iti salun-at ken tungpalentayo dagiti sabali pay a bilinna, ikari ti Apo a bendisionannatayo a naindagaan ken naespirituan. Naikariantayo iti nasalun-at a bagi. Kas bunga daytoy nasayaat a salun-at "Agtaraydanto a di mabannog, ken magnadanto a di agkapsut" (Doktrina ken Katulagan 89:20). Naindaklan daytoy a bendision, ngem napatpateg pay ti inkarina a naespirituan a bendision ngem ti naindagaan. Inkari ti Apo kadatayo a "masarakandanto ti sirib ken dakkel a kinabaknang ti pannakaammo, a kas dagiti nailemmeng a kinabaknang" (Doktrina ken Katulagan 89:19). Isuronto kadatayo ti Espiritu Santo dagiti napateg a kinapudno babaen ti paltiing. Inkari pay ti Apo a liklikannatayo ti anghel a mangdadael. Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball a kaipapanan daytoy kadagitoy a panawentayo ti pannakailiklik iti naespirituan nga ipapatay: "Babaen ti panangsurot iti Nainsiriban a Balikas biag ti supapak, saan laeng a nayatiddog a di matay a biag ngem biag nga agnanayon" (The Miracle of Forgiveness, p. 211). Panaglilinnawag • Ania dagiti agnanayon a bendision nga umay kadatayo iti panangtungpaltayo iti Nainsiriban a Balikas? Paibinglay kadagiti kameng dagiti kapanunotan maipapan iti no 203
M a i k a 2 9 kasano a tungpalenda ti Nainsiriban a Balikas ken maparmekda ti ania man a dumteng a parikut. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Uk-ukom 13:13-14; Dagiti Proverbio 20:1; Isaias 5:11-12; Daniel 1 (liklikan ti makabartek nga inumen) Doktrina ken Katulagan 59:16-20 (dagiti banag iti daga para iti pagimbagan ti tao) Dagiti Proverbio 23:20-21 (ballaag a maisuppiat iti panagbartek, nalabes a pannangan, kinasadut) 204
PANANGNGAASI M a i k a - 3 0 a P a s e t Ipakita ti biag ti Mangisalakan ti napudno a panagayatna kadagiti amin a tao. Impaayna pay ti biagna kadatayo. Natarnaw nga ayat ti panangngaasi nga ik-ikutan ti Mangisalakantayo a ni Jesucristo. Binilinnatayo nga agiinnayat iti tunggal maysa a kas iti panangayatna kadatayo. Ibaga kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan a marikna iti kaunggan ti puso ti panangngaasi. Adda natarnaw a panagayattayo nga agtaud iti puso, no ipakitatayo ti napudno a pannakaseknan ken panangngaasi iti amin a kakabsat (kitaen ti 1 Juan 3:16-24). Panaglilinnawag • Ania ti panangngaasi? Ti Panangngaasi ti Kaindaklan iti Amin a Saguday Kinuna kadatayo ni propeta Moroni, "Gapuna, agtalekkayo iti panangngaasi, ta daytoy ti kapatgan iti amin, ta adda pagkamtudan ti amin a banag - ngem ti panangngaasi ti nadalus nga ayat ni Cristo, ket agibtur iti agnanayon" (Moroni 7:46-47). Inted kadatayo ti Mangisalakan a pagwadan ti kabibiagna a surotentayo. Naan-anay a tao isuna. Addaan iti naan-anay a panagayat, ket impakitana kadatayo no kasano ti nasken a panagayattayo. Babaen ti pagwadanna, impakitana kadatayo a dagiti kasapulan a naespirituan ken naindagaan dagiti padatayo a tao ket kas kapateg dagiti bukodtayo. Sakbay nga intedna ti biagna kadatayo, kinunana: "Daytoy ti bilinko: Nga agiinnayatkayo iti maysa ken maysa a kas iti panagayatko kadakayo. 205
Ti naimbag a Samaritano impakitana kadatayo babaen ti pagwadanna no kasano ti panagayat iti padatayo a tao. 206
M a i k a 3 0 "Awan ti addaan iti dakdakkel nga ayat ngem daytoy, ti mangted iti biagna gapu kadagiti gagayyemna" (Juan 15:12-13). Iti pannakisaritana iti Apo, kinuna ni Moroni: "Malagipko nga imbagam nga ay-ayatem ti lubong, nga uray pay no ibuismo ti biagmo para iti lubong. . . . "Ket ita ammok a panangngaasi daytoy ayat nga insangratmo kadagiti annak ti tattao; gapuna, malaksid no adda panangngaasi dagiti tao dida matawid ti lugarda nga insaganam iti dakkel ken nadaeg a balay ti Amam" (Ether 12:33-34). Nalabit a saan a kasapulan nga itedtayo ti biagtayo a kas iti inaramid ti Mangisalakan. Ngem mabalin a maaddaantayo iti panangngaasi no isu ti pangitalimudokantayo iti biagtayo ket surotentayo ti pagwadan ken dagiti pannursurona. Kas iti Mangisalakan, mabendisionantayo met ti panagbiag dagiti kakabsattayo ditoy daga. Panaglilinnawag • Apay a ti panangngaasi ti kaindaklan iti amin a saguday? • Apay a napateg unay a pasayaatentayo daytoy a saguday? Iraman ti Panangngaasi ti Pannangted kadagiti Masaksakit, Agsagsagaba, ken Nakurapay Inikkannatayo ti Mangisalakan iti adu a pannursuro babaen ti estoria wenno pangngarig. Isuro kadatayo ti pangngarig ti Naimbag a Samaritano a nasken a mangtedtayo kadagiti makasapul, gayyemtayo man ida wenno saan. (Kitaen ti Lucas 10:30-37; kitaen met ti James A. Talmage, Jesus The Christ, pp. 430-32) Iti pangngarig, kinuna ti Mangisalakan nga nagbaniaga ti maysa a lalaki iti sabali a siudad. Iti dalan dinarup dagiti bandido. Sinamsamda dagiti aruaten ken kuartana ket ginagarada iti sugat, ket pinanawanda a nganngani matay. Dimteng ti maysa a saserdote, a nakakita kenkuana, ken nanglabas kenkuana. Kalpasanna maysa a katulongan iti templo ti limmabas, a kimmita kenkuana, sana intuloy ti nagna. Nupay kasta, maysa a Samaritano, a kagurgura dagiti Hudio, ti dimteng, ket idi makitana ti tao, nakarikna iti panangngaasi. Iti panagparintumengna iti abayna, binendaan ti nasayaat a Samaritano dagiti sugatna sana insakay iti asno nga impan iti maysa a pagdagusan. Binayadanna ti bumalay iti pannakataripato ti lalaki agingga a maimbagan. 207
M a i k a 3 0 Insuro kadatayo ni Jesus a nasken a mangtedtayo iti taraon kadagiti mabisinan, pagdagusan kadagiti awanan, ken kawes kadagiti marigrigat. No sumarungkartayo kadagiti masaksakit ken dagiti adda iti pagbaludan, kasla ar-aramidentayo metten dagitoy a banag kenkuana. Inkarina kadatayo a tawidentayonto ti pagarianna no aramidentayo dagitoy a banag. (Kitaen ti Mateo 25:34-46). Saantayo a padasen ti mangngeddeng no maikari a tulongantayo ti maysa a tao wenno saan (kitaen ti Mosiah 4:16-24). No kalikagumantayo nga unaen nga isagana ti kasapulan ti kaamaantayo, nasken met a tulongantayo amin a makasapul iti tulong. Iti daytoy a wagas agbalintayo a kas iti Nailangitan nga Amatayo, a mangted iti tudo nga agtinnag nga agpadpada kadagiti nalinteg ken managbasol (kitaen ti Mateo 5:44-45). Impalagip kadatayo ni Presidente Harold B. Lee nga adda dagiti agkasapulan iti ad-adu ngem dagiti naindagaan a banag: "Nasayaat a lagipen nga adda dagiti napaay a puso ken nasugatan ti kararuana kadatayo a makasapul iti tulong ti maysa a kabsat nga addaan iti mannakaawat ken manangngaasi a puso" (Stand Ye In Holy Places, p. 228). Panaglilinnawag • Paisalaysay iti maysa a tao ti pangngarig ti naimbag a Samaritano (kitaen ti Lucas 10:30-37). Paglilinnawagan ti galad dagiti nanglabas iti nasugatan a lalaki ken ti Samaritano a nangtulong kenkuana. Agtaud ti Panangngaasi iti Puso Uray no mangtedtayo kadagiti agkasapulan, no awan ti ayat kadakuada, awan ti panangngaasitayo (kitaen ti Juan 3:16-17). Insuro ni Apostol Pablo a no addaantayo iti panangngaasi adda nasayaat a riknatayo iti amin a tao. Naanus ken naimbagtayo. Saantayo a naparammag wenno natangsit, managimbubukod wenno nadursok. No addaantayo iti panangngaasi, saantayo a makalagip wenno maragsakan kadagiti dakes nga aramid ti sabali. Saantayo nga agaramid iti naimbag a banag gapu laeng ta pagsayaatantayo daytoy. Ngem ketdi, ibinglaytayo ti ragsak kadagiti agbibiag iti kinapudno. No addaantayo iti panangngaasi napudnotayo, mamatitayo iti kinaimbag ti sabali, ket isakittayo ida. No pudno nga adda panangngaasitayo agtalinaed daytoy naimbag a rikna kadatayo iti agnanayon (kitaen ti 1 Taga-Corinto 13:4-8). 208
M a i k a 3 0 Ti Mangisalakan ti pagwadantayo no kasano ti pannakipagrikna ken panangtratotayo kadagiti sabali. Binabalawna ti kinadakes, ngem inayatna dagiti managbasol uray no nagbiddutda. Naasian kadagiti ubbing, kadagiti nataengan, kadagiti nakurapay ken kadagiti agkasapulan. Napalalo ti panagayatna ta dinawatna iti Nailangitan nga Amatayo a pakawanenna dagiti soldado a nanglansa kadagiti ima ken sakana (kitaen ti Lucas 23:34). Insurona kadatayo a no saantayo a pakawanen dagiti sabali, saannatayo a pakawanen ti Nailangitan nga Amatayo (kitaen ti Mateo 18:33-35). Kinunana, "Ngem siak kunak kadakayo, Ayatenyo dagiti kabusoryo ket ikararaganyo dagiti mangidadanes kadakayo. . . . Ta no ayatenyo dagiti agayat kadakayo, ania ti magunggonayo?" (Mateo 5:44, 46). Nasken a sursuruentayo ti makipagrikna iti sabali a kas iti inaramid ni Jesus. Panaglilinnawag • Basaen ti Moroni 7:45. • Ania dagiti kananakem a mangipakita nga adda panangngaasitayo? • Kasano ti panagayattayo kadagiti tao iti baet dagiti basol ken biddutda? Kasano ti Panagbalintayo a Manangngaasi? Maysa a wagas a pakapagbalinantayo a manangngaasi ti panangadal iti kabibiag ni Jesucristo ken panangtungpal kadagiti bilinna. Mabalintayo nga adalen dagiti inaramidna kadagiti pudno a kasasaad ken aramidentayo met dagitoy a banag no addatayo iti pumada a kasasaad. Maikadua, no addaantayo iti rikna ti kinaawan ti panangngaasi, mabalintayo ti agkararag tapno maawan daytoy. Inggunamgunam ni Moroni kadatayo, "Agkararagkayo iti Ama iti amin a kabaelan ti pusoyo tapno maaddaankayo iti daytoy nga ayat (panangngaasi), nga impaayna iti amin a napudno a pasurot ti Anakna, ni Jesucristo" (Moroni 7:48). Maikatlo, mabalintayo a sursuruen nga ayaten ti bagbagitayo. Insuro ti Mangisalakan nga ayatentayo dagiti sabali a kas iti panagayattayo iti bagitayo (kitaen ti Mateo 22:39). Tapno maayattayo ti bagitayo, nasken a dayawen ken talkentayo ti bagitayo. Kayatna a sawen a nasken a managtungpaltayo kadagiti pagbatayan ti ebanghelio. Nasken nga agbabawitayo kadagiti ania man a panagbiddut. Nasken a pakawanentayo dagiti bagitayo no nakapagbabawitayon. Satayonto 209
M a i k a 3 0 laeng maayat ti bagitayo no mariknatayo ti nauneg, makaliwliwa a pammatalged a pudno nga ay-ayatennatayo ti Mangisalakan. Maikapat, bayat panangayattayo iti bagbagitayo, dumakkel ti panagayattayo iti sabali. Saantayo a panunoten a naim-imbagtayo ngem dagiti dadduma a tao. Maanusantayo dagiti biddutda. Kinuna ni Joseph Smith, "No naas-asidegtayo iti Nailangitan nga Ama, naas-asitayo kadagiti mapukpukaw a kararua; mariknatayo a kayattayo a tulongan ida, ket bagkaten dagiti basolda" (Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 241). Iti Libro ni Mormon, mabasatayo ni Enos, maysa nga agtutubo a lalaki a nagtarigagay a mangammo no napakawanen dagiti basolna. Kinunana kadatayo: "Nabisinan ti kararuak; ket nagparintumengak iti sango ti Namarsua kaniak, ket immawagak kenkuana iti napasnek a panagkararag ken panangipakumbaba iti bukodko a kararua; ket immawagak kenkuana iti unos dayta nga aldaw; wen, ket idi dimteng ti rabii ipukpukkawko pay laeng ti timekko tapno dumanon iti langit. "Ket adda timek nga immay kaniak, a kinunana; Enos, napakawanen dagiti basolmo, ket mabendisionanka" (Enos 4-5). Inlawlawag ti Apo ken ni Enos a gapu iti pammatina ken ni Cristo, napakawan dagiti basolna. Idi nangngeg ni Enos dagitoy a balikas saanen a maringguran iti bagina. Ammona nga ay-ayaten ken bendisionanto ti Apo. Nangrugi ngarud a nakarikna iti pannakaseknan iti pagsayaatan dagiti gagayyem ken kabagianna, dagiti Nephite. Sipapasnek a nagkararag iti Dios para kadakuada. Dinengngeg ti Apo ket kinunana a bendisionanna ida a mayannatup iti kinapudnoda iti panagtungpal kadagiti bilin a naiteden kadakuada. Dimmakkel ti panagayat ni Enos kalpasan dagitoy a balikas, ket sipapasnek a nangikararag kadagiti Lamanite a kabusor dagiti Nephite. Pinatgan ti Apo dagiti tarigagayna, ket binusbosna ti nabati pay a paset ti panagbiagna iti panangpadasna a mangisalakan iti kararua dagiti Nephite ken dagiti Lamanite. Nagyaman unay ni Enos iti ayat ken pammakawan ti Apo isu a sitatallugod a timmulong kadagiti sabali bayat ti panagbiagna tapno makaawatda met iti kastoy a gasut (kitaen ti Enos 1:7-23). Nagbalin ni 210
M a i k a 3 0 Enos a napudno a manangngaasi. Maaramidtayo met daytoy. Kinapudnona, nasken nga aramidentayo daytoy tapno matawidtayo ti lugar a naisagana nga agpaay kadatayo iti pagarian ti Amatayo. Panaglilinnawag • Basaen ti Moroni 8:25-26, ken 2 Pedro 1:5-7. • Ania ti maaramidtayo tapno agbalintayo a manangngaasi? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Taga-Colosas 3:12-14 (ti panangngaasi ti pakabuklan ti kinaan-anay) • Alma 34:28 (saan a masungbatan dagiti kararag no saantayo a mangngaasi) 1 Taga-Corinto 12:29-13:3 (nain-indaklan ti panangngaasi ngem iti ania man a naespirituan a sagut) Doktrina ken Katulagan 121:45-46 (nasken ti panangngaasi tapno adda kadatayo ti Espiritu Santo) 211
KINAPUDNO M a i k a - 3 1 a P a s e t Kuna ti maikasangapulo-ket-tallo a pagannurotan ti pammati: "Mamatikami iti kinapudno." Isalaysay kadatayo ti Libro ni Mormon ti maipapan iti maysa a ragup ti tao a mabigbig gapu iti kinaregtada nga agserbi iti Dios, ken kasta met iti tattao; ta naan-anay ti kinapudno ken kinanalintegda iti amin a banag; ken kinatibker ti pammatida ken ni Cristo, uray agingga iti panungpalan" (kitaen ti Alma 27:27). Gapu iti kinapudnoda, nalatakda kadagiti tao ken iti Dios. Napateg a masursurotayo no ania ti kinapudno, no kasano a masulisogtayo nga agulbod, ken no kasano a parmeken daytoy a sulisog. Panaglilinnawag • Basaen ti Alma 27:27. • Ania ti kasasaad ti kagimongan no naan-anay ti kinapudno dagiti amin nga agindeg? Ti Kinapudno ti Pagbatayan ti Pannakaisalakan Nasken iti pannakaisalakantayo ti naan-anay a kinapudno. Kinuna ti maysa nga Apostol ti Apo: "Ti kinapudno maysa a pagbatayan ti pannakaisalakan iti pagarian ti Dios. . . . Kas iti kaawan ti lalaki wenno babai a maisalakan no saan a mabuniagan, kasta met ti kaawan ti maisalakan no awan ti kinapudno" (Mark E. Petersen, iti Conference Report, Oct. 1971, p. 63; wenno Ensign, Dec. 1971, p. 72). Napudno ken nalinteg ti Dios iti amin a banag (kitaen ti Alma 7:20). Nasken met a napudnotayo iti amin a banag tapno agbalintayo a kas kenkuana. Impaneknek ti kabsat a lalaki ni Jared, "Wen, Apo, ammok a . . . sika ti Dios ti Kinapudno, ket saanka a makapaglibak" (Ether 3:12). 212
M a i k a 3 1 Iti supadi, ulbod ti sairo. Kinapudnona, isu ti ama ti kinaulbod (kitaen ti 2 Nephi 9:9). "Dagiti agkusit ken agulbod ken mangallilaw ken mangballaibo agbalinda nga adipenna" (Mark E. Petersen, iti Conference Report, Oct. 1971, p. 65, wenno Ensign, Dec. 1971, p. 73). Panaglilinnawag • Apay a pagbatayan ti pannakaisalakan ti kinapudno? Ania ti Napudno a Tao? Ipatpateg ti napudno a tao ti kinapudno ken kinalinteg. Napudno iti sao ken aramidna. Saan nga agulbod, agtakaw, wenno agkusit. Kinasuitik ti Panagulbod Ti panagulbod ti naigagara a pangallilaw iti sabali. Maysa a kita ti panagsuitik ti panagsaksi iti ulbod. Inted ti Apo daytoy a bilin kadagiti annak ti Israel: "Dika agsaksi iti ulbod a maibusor iti padam a tao" (Exodo 20:16). Insuro met ni Jesus daytoy idi adda ditoy daga (kitaen ti Mateo 19:18). Adu ti kita ti panagulbod. No agsaotayo iti saan a pudno, nagbasoltayo iti panagulbod. Mabalintayo met nga igagara ti mangallilaw kadagiti sabali babaen ti kumpas wenno ikikita, panagulimek, wenno panangipudno laeng iti paset ti kinapudno. No isungsongtayo dagiti tao a mamati iti banag a saan a pudno, saantayo a napudno. Saan a maay-ayo ti Apo iti kasta a kinasuitik, ket datayonto ti agsungbat iti amin a panagulbodtayo. Kayat ni Satanas a mamatitayo a nasayaat ti agulbod. Kinunana, "Wen, agulbodkayo iti bassit; . saan a makadangran daytoy" (2 Nephi 28:8). Guyugoyennatayo ni Satanas a mangikalintegan iti kinaulbodtayo iti bagitayo. Mailasin ti napudno a tao ti pannulisog ni Satanas ket ibagana ti sibubukel a kinapudno, uray no makapadakes daytoy kenkuana. . . Kinasuitik ti Panagtakaw Insuro ni Jesus, "Dika agtakaw" (Mateo 19:18). Panagtakaw ti panangala iti banag a saantayo a kukua. Agtakawtayo no agalatayo iti kukua ti maysa a tao, wenno iti paggatangan wenno iti purok nga awan ti pammalubos. Panagtakaw ti panangala iti tagilako wenno ramramit manipud iti pagtartrabahuan. Kinaulbod ti panangawat iti ad-adu a supli wenno banag ngem ti nasken nga awaten. Panagtakaw ti panangala iti ad-adu ngem iti rumbeng a bingaytayo. 213
M a i k a 3 1 Kinasuitik ti Panagkusit Agkusittayo no nakurang ti ibayadtayo iti inutangtayo, wenno agalatayo iti banag a saantayo a kaimudingan. Agkusit dagiti dadduma nga empleado iti pagtartrabahuanda babaen ti saanda a panagtrabaho iti umisu nga oras; ngem alaenda met ti amin a sueldoda. Sumagmamano nga agpatpatatrabaho ti saan a napudno kadagiti empleadoda; bayadanda dagitoy iti nababbaba ngem ti kaimudinganda. Kinuna ni Satanas, "Gundawayanyo ti sabali gapu kadagiti balikasna, ikalianyo iti abut ti karrubayo" (2 Nephi 28:8). Maysa a kita ti panagsuitik ti pananggundaway. Kinasuitik ti panangted iti serbisio wenno tagilako a saan a nasayaat. Panaglilinnawag • Paisalaysay iti tallo a tao no kasano nga agbalintayo a napudno. Paglilinnawagan ti panagulbod, panagtakaw, ken panagkusit. Saantayo Koma nga Ikalintegan ti Kinaulbodtayo Agar-aramat dagiti tao iti adu a panangikalintegan gapu iti panagulbod. Agulbod dagiti tao tapno salaknibanda ti bagida ken tapno patien dagiti sabali a nasayaatda. Ikalintegan ti dadduma nga agtaktakawda, a patienda a kaimudinganda ti innalada, a rantada nga isubli daytoy, wenno ad-adda a kasapulanda daytoy ngem ti akinkukua. Agsuitik met dagiti dadduma gapu iti ayatda a makaala iti nasaysayaat a grado iti eskuela agsipud ta "ar-aramiden met dagiti sabali a tao" wenno tapno makaibalesda." Dagitoy a panagikalintegan ken adu pay ti mait-ited a rason ti panagkusit. Iti Apo, awan ti maawat a rason. Insuro ni Presidente Kimball a no ikalintegantayo ti bagitayo, ul-ulbodentayo ti bagitayo ket ikayannatayo ti Espiritu ti Dios. Ad-adda nga agbalintayo a dakes (kitaen ti Faith Precedes the Miracle, p. 234). Panaglilinnawag • Ania ti mapasamak kadatayo a naespirituan no ikalintegantayo ti kinaulbodtayo? Mabalintayo ti Agbalin a Naan-anay a Napudno Tapno agbalin a naan-anay a napudno, nasken nga amirisentayo a nasayaat ti biagtayo. No adda dagiti wagas a mabalin nga adda bassit panagulbodtayo, nasken a dagusentayo ti mangibabawi kadagitoy. 214
M a i k a 3 1 Saantayo a madadael no naan-anay ti kinapudnotayo. Napudnotayo iti amin a talek, pagrebbengan, pannakitulag, wenno katulagan, uray pay no katukadna ti pirak, gayyem, ken uray pay ti biagtayo. Iti kasta mabalintayo ti makisango iti Apo, iti bagitayo, ken iti sabali a di mabain. Impatigmaan kadatayo ni Presidente Joseph F. Smith, "Bay-antayo ti biag ti tunggal tao ta naigetto ti pannakaamiris ti kababalinna, ket makitanto a kas silulukat a libro, tapno awanto ti rumbeng a paglemmengantayo wenno pagbainantayo" (Gospel Doctrine, p. 252). Panaglilinnawag • Ania ti kayat a sawen ti naan-anay a kinapudno? Ania ti rumbeng nga aramidentayo tapno naan-anay ti kinapudnotayo? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 50:17 (agsaotayo laeng iti espiritu ti kinapudno) Doktrina ken Katulagan 76:103-6 (ti pagtungpalan dagiti ulbod) • Doktrina ken Katulagan 42:27 (bilin a saan a panagsao iti dakes iti kaarruba) Exodo 20:15-16 (bilin a di panagtakaw wenno agsaksi iti ulbod) • Doktrina ken Katulagan 42:20, 84-85; 59:6 (maiparit ti agtakaw) • Doktrina ken Katulagan 3:2 (napudno ti Dios) • Doktrina ken Katulagan 10:25-28 (mangallilaw ni Satanas) 215
DAGITI APAGKAPULLO KEN DATON M a i k a - 3 2 a P a s e t Ammo ti Nailangitan nga Amatayo amin dagiti banag a kasapulantayo. Intedna kadatayo daytoy a bilin ken kari: "Birokenyo nga umuna ti pagarian ti Dios ken ti kinalintegna; ket isuamin dagitoy a bambanag mainayondanto kadakayo" (Mateo 6:33). Naikkantayo kadagiti bilin a mangtulong kadatayo nga agsagana iti amin a wagas tapno makipagnaed iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo. Nangted kadatayo iti wagas tapno makapagyaman kenkuana kadagiti bendisiontayo. Ti sitatallugod a panagbayad iti apagkapullo ken daton ti maysa a wagas ti panagyaman kenkuana. Iti panagbayadtayo kadagitoy iti Mangisalakan nga ay-ayaten ken a daton, tungtungpalentayo ti pammagbagana: "Ket pudno nga isu ti aldaw ti panagsakripisio, ken aldaw a pannangted iti apagkapullo dagiti taok" (Doktrina ken Katulagan 64:23). ipakitatayo Panaglilinnawag • Kasano ti panangipakitatayo iti panagyamantayo iti Nailangitan nga Amatayo kadagiti amin a bendisionna kadatayo? Panagtungpal iti Paglintegan ti Apagkapullo Tinungpal da Abraham ken Jacob idi un-unana nga aldaw ti bilin nga agbayadda iti apagkapullo ti matgedanda (kitaen ti Hebreo 7:1-10; Genesis 28:20-22). Inkararag ni Propeta Joseph Smith kadagitoy agdama a panawen, "O Apo, ipakitam kadagiti katulongam no mano ti dawatem nga apagkapullo kadagiti sanikua dagiti taom" (pakauna a paset ti Doktrina ken Katulagan 119). Insungbat ti Apo: "Ket daytoyto ti pangrugian ti 216
M a i k a 3 2 pannangted dagiti taok iti apagkapullo. Ket kalpasan daytoy amin dagiti nangted iti apagkapullo agbayaddanto iti apagkapullo iti amin a teggedda iti tinawen; ket daytoyton ti masurot a paglintegan iti agnanayon" (Doktrina ken Katulagan 119:3-4). Ti apagkapullo ti maysa nga apagkapullo ti matgedantayo. Kayatna a sawen nga itedtayo ti apagkapullo ti amin a matgedantayo sakbay a bayadantayo dagiti kasapulantayo a kas iti taraon, kawes, ken pagtaengan. No agtaud ti matgedantayo kadagiti pastortayo, arban, wenno iti mulatayo imbes a kuarta, mangtedtayo iti apagkapullo dagitoy a banag (kitaen ti Levitico 27:30-32). No agbayadtayo iti apagkapullo, ipakitatayo ti kinapudnotayo iti Apo. Isurotayo pay kadagiti annaktayo ti kinapateg daytoy a paglintegan. Kayatdanto a suroten ti pagwadandantayo ket agbayaddanto met iti apagkapullo ti ania man a kuarta a matgedanda. Panaglilinnawag • Ania ti napudno nga apagkapullo? • Ania ti aramidentayo tapno maisurotayo dagiti annaktayo nga agbayad iti apagkapullo? Nasken a Mangtedtayo a Sitatallugod Napateg ti mangted a sitatallugod. "No agbayad ti tao iti apagkapullo nga awan ti ragsakna matakawan ti sagrapenna a bendision. Masapul a sursuruenna ti mangted a siraragsak, sitatallugod ken sirarag-o, ket mabendisionanto ti sagutna" (Stephen L. Richards, The Law of Tithing, [pamphlet, 1983], pp. 8). Insuro ni Apostol Pablo a no kasano ti pannangtedtayo kasta met ti kapateg ti itedtayo. Kinunana, "Itdenna koma; saan nga iti dakes a nakem, wenno mapilpilit; ta ti Dios ayatenna ti mangted a siaayat" (2 Taga-Corinto 9:7). Panaglilinawag • Basaen ti 2 Taga-Corinto 9:6-7. Ania ti kayat a sawen ti mangted a mapilpilit? Paglilinnawagan ti kinapateg ti galadtayo a mangted. Ti Apagkapullo ken Dadduma pay a Daton Kas kameng ti Simbaan, mangtedtayo iti apagkapullo ken dadduma pay a daton iti Apo kas iti kuarta, sanikua, ken panawen. 217
M a i k a 3 2 Apagkapullo Aramaten ti Simbaan ti apagkapullo iti adu a pakasapulan. Sumagmamano kadagitoy: 1. Pangpatakder, pangasikaso, ken pangtarawidwid kadagiti templo, balay a paggigimongan, ken dadduma pay a pasdek. 2. Mangted iti pangtarawidwid a pundo para kadagiti pasok, purok ken dadduma pay a yunit ti Simbaan. (Aramaten dagitoy a yunit dagiti pondo a pangipatungpal kadagiti naespirituan a programa ti Simbaan, a pakairamanan ti panangisuro iti ebanghelio ken dagiti aramid a panagaliwaksay ken panagtitipon.) 3. Pangtulong iti programa ti misionario. 4. Pagpaadal kadagiti agtutubo kadagiti pagadalan ti Simbaan, seminario ken instituto. 5. Pagimaldit ken pangiwaras kadagiti kasapulan nga adalen. 6. Pangtulong iti pakasaritaan ti kaamaan ken aramid iti templo. Dadduma pay a Daton Daton iti Panagayuno. Agayuno dagiti kameng ti Simbaan iti tunggal bulan babaen ti saan a pannangan ken yiinum iti dua nga agsaruno a pannangan. Itedda ti gatad ti kuarta a nagastoda koma iti dayta a pannangan. Mabalinda ti mangted a sibubuslon agingga iti kabaelanda. Maawagan daytoy a daton iti daton iti panagayuno. Aramaten dagiti obispo dagitoy a daton iti panagayuno a mangipaay iti taraon, pagtaengan, kawes, ken agas para kadagiti agkasapulan. Kas paset ti panagayuno, tumaripnong dagiti kameng iti miting a maawagan ti miting ti panagayuno ken panagpaneknek, a pangiburayanda iti tunggal maysa dagiti pammaneknekda ken ni Cristo ken ti ebangheliona. Pundo ti Misionario. Mangted dagiti kameng iti pundo ti misionario iti Simbaan a pangtulong a pangirakurak iti ebanghelio iti intero a lubong. Maaramat dagitoy a pundo a pangtulong kadagiti mision ken misionario iti nganngani amin a pagilian. Serbisio. Idaton pay dagiti kameng ti panawen, paglaingan, ken sanikuada a pangtulong kadagiti dadduma. Mangipalubos daytoy a serbisio iti Simbaan tapno matulongan dagiti agkasapulan a kameng kasta met dagiti saan a kameng iti intero a lubong iti komunidad, pagilian, ken sangalubongan, nangnangruna no mapasamak ti didigra. 218
M a i k a 3 2 Panaglilinnawag • Kasano a maipakitatayo ti panagyamantayo iti Nailangitan nga Amatayo babaen ti daton a nayon ti apagkapullo? Mabendisionantayo No Mangtedtayo iti Apagkapullo ken Daton Inkari ti Apo a bendisionannatayo no napudnotayo nga agbayad iti apagkapullo ken daton. Kinunana, "Yegyo ti amin nga apagkapullo iti kamalig tapno adda koma taraon iti balayko, ket padasendak ita . . . no siak diakto luktan kadakayo dagiti tawtawa ti langit ket ibuyatkonto kadakayo ti bendision nga awanto ti lugar a makalaon nga umawat" (Malakias 3:10). Ibaga kadatayo ti paltiing iti ud-udina nga aldaw maipapan iti bendision kadagiti agbayad iti apagkapullo: "Pudno nga isu ti aldaw ti panagsakripisio, ken aldaw a pannangted iti apagkapullo dagiti taok; ta isu a nangted iti apagkapullo saanto a mapuoran iti yaayna" (Doktrina ken Katulagan 64:23). Naindagaan ken naespirituan dagiti bendision a naikari kadatayo. No mangtedtayo a sitatallugod, ited ti Nailangitan nga Ama dagiti inaldaw a kasapulantayo para iti taraon, kawes, ken pagtaengan. Tulongannatayo pay a dumur-as "iti pannakaammo iti Dios, iti pammaneknek, iti bileg a mangtungpal iti ebanghelio ken mangparegget iti kaamaantayo a tumulad" (Heber J. Grant, Gospel Standards, p. 58). Mabendisionan iti adu dagiti agbayad iti apagkapullo ken datonda. Nasayaat ti riknada ta tumultulongda a mangipasdek iti pagarian ti Dios ditoy daga. Panaglilinnawag • Inaganan dagiti tallo a bendision a maawattayo babaen ti kinamanagtungpaltayo iti paglintegan ti apagkapullo. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 119:1-4 (ti paglintegan ti apagkapullo) • Genesis 14:19-20; Alma 13:13-16 (nagbayad ni Abraham iti apagkapullo) 2 Cronicas 31:5-6. 12; Nehemias 10:37-38 (nagbayad dagiti annak ti Israel iti apagkapullo) 3 Nephi 24:8-10 (takawan kadi ti tao ti Dios?) 219
Binilin ni Jesus dagiti Apostolna a mangisuro iti ebanghelio iti intero a lubong. 220
ARAMID TI MISIONARIO M a i k a - 3 3 a P a s e t Impalgak ti Apo ken ni Adan ti plano ti ebanghelio: "Ket nangrugi ngarud a naikasaba ti Ebanghelio, manipud idi un-unana" (Moises 5:58). Kalpasanna, idi nagbalin a dakes dagiti tao, naibaon dagiti nalinteg nga annak a lallaki ni Adan a mangikasaba iti ebanghelio kadagiti dadduma iti daga: "Inawaganda . . . amin a tao, iti amin a lugar, nga agbabawi; ket naisuro ti pammati kadagiti annak ti tattao" (Moises 6:23). Misionario amin dagiti propeta. Nabilin ti tunggal maysa kadakuada idi panawenda a mangikasaba iti mensahe ti ebanghelio. Manipud idi addan kinasaserdote ditoy daga, kasapulanen ti Apo dagiti misionario a mangikasaba iti agnanayon a pagbatayan ti ebanghelio kadagiti annakna. Panaglilinnawag • Kaano ti immuna a pannakaikasaba ti mensahe ti ebanghelio kadagiti tao ditoy daga? Simbaan ti Misionario ti Simbaan ti Apo Kanayon a simbaan ti misionario ti simbaan ti Apo. Idi nagnaed iti daga ti Mangisalakan, inordenanna dagiti Apostol ken Pitopulo ken inikkanna ida iti turay ken pagrebbengan a mangikasaba iti ebanghelio. Kaaduanna a dagiti kapulianda ti kinaskasabaanda, dagiti Hudio (kitaen ti Mateo 10:5-6). Kalpasan ti panagungar ni Jesus, imbaonna dagiti Apostol a mangikasaba iti ebanghelio kadagiti Gentil. Binilinna dagiti Apostol, "Inkayo iti isu amin a lubong, ket ikasabayo ti ebanghelio iti isu amin a parsua" (Marcos 16:15). Naindaklan a misionario ni Apostol Pablo a naibaon kadagiti Gentil. Kalpasan ti pannakapasurotna iti Simbaan, binusbosna ti nabati a 221
M a i k a 3 3 panawen iti panagbiagna a nangikasaba iti ebanghelio kadakuada. Nasaplit, nabato, ken nabalud iti nadumaduma a panawen bayat ti misionna. Ngem tunggal panawen a makalibas kadagiti nangparparigat kenkuana, sipapasnek a nangikasaba iti ebanghelio a kas idi damo (kitaen ti Dagiti Aramid 23:10-12; Dagiti Aramid 26). Nairugi manen ti aramid ti misionario idi maisubli ti Simbaan ti Apo babaen ni Propeta Joseph Smith. Ita naikkan dagiti Apostol ken Pitopulo ti kangrunaan a pagrebbengan a mangikasaba iti ebanghelio ken penkenda a maikasaba iti sangalubongan. Imbaga ti Apo ken ni Joseph Smith: "Ipakdaarmo ti ebangheliok iti tunggal daga, ken iti tunggal siudad. . . . Mangiburayka iti pammaneknek iti amin a lugar, kadagiti tunggal tao" (Doktrina ken Katulagan 66:5, 7). Idi Hunio 1830, rinugian ni Samuel Harrison Smith, kabsat ti Propeta, ti umuna a panagdaliasatna a mangasaba para iti Simbaan. Manipud iti dayta a panawen rinibun a misionario ti maaw-awagan ken maibabaon a mangikasaba iti ebanghelio. Ibagbagada iti mensaheda iti lubong nga Anak ti Dios ni Jesucristo ken isu ti Mangisalakan iti sangkataw-an. Pampaneknekanda a naisublin ti ebanghelio iti daga babaen ti propeta ti Dios (kitaen ti David O. McKay, Gospel Ideals, p. 132). Naikkan dagiti misionario iti pagrebbengan a mangikasaba iti ebanghelio iti amin a tao, a mangbuniag kadakuada, ken mangsursuro kadakuada nga agaramid iti amin a banag nga imbilin ti Apo (kitaen ti Mateo 28:19-20). Igastuan dagiti misionario a Santo iti Ud-udina nga Aldaw ti bagbagida iti papanda panangikasaba iti sangalubongan iti mensahe ti ebanghelio. Panaglilinnawag • Ania dagiti dua a napateg a mensahe nga isuro ken ipaneknek dagiti misionario? Maikasabanto ti Ebanghelio iti Sangalubongan Naibaga kadatayo iti paltiing iti ud-udina nga aldaw a masapul nga ikasabatayo ti naisubli nga ebanghelio iti tunggal pagilian ken tattao (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 133:37). Saannatayo nga inikkan ti Apo iti bilin a saan a nangisagana iti wagas a mangtungpal iti daytoy (kitaen ti 1 Nephi 3;7). Nangisagana ti Apo iti wagas a para kadatayo tapno maisuro ti ebanghelio kadagiti pagilian a naminsan a nakarikep kadatayo. Bayat panagtultuloytayo nga agkararag ken 222
M a i k a 3 3 aramaten ti pammati, luktanto ti Apo dagiti dadduma a pagilian iti aramid ti misionario. "Parpareggeten pay ti Apo ti panunot dagiti masirib a tattao tapno makaaramid kadagiti partuat a makatulong iti aramid ti Apo kadagiti wagas a di pay ammo ti lubong" (Russel M. Nelson, "Computerized Scriptures Now Available," Ensign, Apr. 1988, p. 73). Tumultulong dagiti pagiwarnak, magasin, telebision, radio, satelayt, kompiuter, ken mainaig a duktal a mangted iti mensahe ti ebanghelio kadagiti riniwriw a tao (kitaen ti Spencer W. Kimball, "When the World Will Be Converted," Ensign, Oct. 1974, pp. 10-14). Datayo nga addaan iti pakabuklan ti ebanghelio ti masapul a mangaramat kadagitoy a partuat tapno matungpal ti bilin ti Apo: "Ta, pudno, manipud ditoy maisaknap iti intero a lubong ti aweng nga agtaud iti daytoy a lugar, ken iti kasulinekan a paset ti daga - nasken a maikasaba ti ebanghelio iti tunggal [tao]" (Doktrina ken Katulagan 58:64). Panaglilinnawag • Asino ti nasken a dumngeg iti ebanghelio? Papanunot ti tunggal kameng iti tao a mabalinna a pangibinglayan iti ebanghelio. Napateg ti Aramid ti Misionario "Daytoy ti umuna a kalikagumtayo a kas Simbaan - tapno isalakan ken itan-ok ti kararua dagiti annak ti tao" (Ezra Taft Benson, iti Conference Report, Apr. 1974, p. 151; wenno Ensign, May 1974, p. 104). Kasapulan ti aramid ti misionario tapno maikkan dagiti tao ditoy lubong iti gundaway a makangngeg ken mangawat iti ebanghelio. Masapul a sursuruenda ti kinapudno, agsublida iti Dios, ken awatenda ti pannakapakawan dagiti basolda. Adu kadagiti kabsattayo ditoy daga ti nabulsek kadagiti ulbod a pannursuro ket "nailiklik iti kinapudno gapu ta dida ammo ti pangsapulanda" (Doktrina ken Katulagan 123:12). Babaen ti aramid ti misionario maidanontayo kadakuada ti kinapudno. Imbilin ti Apo, "Agtrabahokayo iti bangkagko iti maudi a gundaway - iti maudi a gundaway awagan dagiti agindeg iti daga" (Doktrina ken Katulagan 43:28). Isagsaganaantayo ti maikadua a yaay ti Mangisalakan bayat ti panangisurotayo iti ebanghelio kadagiti kabsattayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 34:6). 223
M a i k a 3 3 Panaglilinnawag • Apay a napateg unay iti tunggal tao a dumngeg ken umawat iti ebanghelio? Masapul nga Agbalintayo Amin a Misionario Agbalin a misionario ti tunggal kameng ti Simbaan. Nasken nga agbalintayo a misionario uray no saantayo a pormal a naawagan ken napatalgedan. Paggrebbengantayo ti mangisuro iti ebanghelio iti amin nga annak ti Nailangitan nga Amatayo babaen ti sao ken aramidtayo. Imbaga kadatayo ti Apo, "umno a ballaagan ti tunggal tao a naballaaganen iti kaarrubana" (Doktrina ken Katulagan 88:81). Naibaga kadatayo ti propeta a nasken nga ipakitatayo iti kaarrubatayo a patpatgentayo ida sakbay a ballaagantayo ida. Masapul a mariknada ti pannakigayyem ken pannakisinningedtayo. Sitatallugod dagiti annak a lallaki ni Mosiah, a nangawat iti pagrebbenganda a mangisuro iti ebanghelio. Napno ti pusoda iti kinamanangngaasi iti Simbaan. Tinarigagayanda ti mangikasaba iti ebanghelio kadagiti kabusorda, dagiti Lamanite, "ta dida maawat a matay ti ania man a kararua; wen, uray pay ti amin a panunot a nasken nga agibtur iti awan inggana a panagtuok ti mamagaringgen ken mamagpigerger kadakuada" (Mosiah 28:3). Bayat ti panangpunno ti ebanghelio iti biagtayo iti ragsak, mariknatayo daytoy a kita ti ayat ken panangngaasi kadagiti kabsattayo. Kayattayo nga ibinglay ti mensahe ti ebanghelio iti tunggal maysa nga agtarigagay a dumngeg. iti sabali idi napasurotda Panaglilinnawag • Apay a makariknatayo iti tarigagay a mangibinglay iti ebanghelio iti sabali no pudno a napasurottayo? Kasano ti Panagbalintayo Amin a Misionario? Adu a wagas a mabalintayo nga ibinglay ti ebanghelio kadagiti sabali. Dagiti sumaganad ti sumagmamano a singasing: 1. Mabalintayo nga ipakita kadagiti gayyemtayo ken sabsabali ti ragsak a mapadpadasantayo iti panangtungpaltayo kadagiti kinapudno ti ebanghelio. Agbalintayo a silaw ti lubong iti daytoy a wagas (kitaen ti Mateo 5:16). 224
M a i k a 3 3 2. Maparmektayo ti gagangay a kinamanagbabaintayo babaen ti pannakigayyemtayo kadagiti sabali a tao ken panangngaasitayo kadakuada. Matulongantayo ida a mangrikna a napudno ti tarigagaytayo kadakuada a saan ketdi nga agkalikagum iti bukod a pagsayaatan. 3. Mailawlwagtayo ti ebanghelio kadagiti saan pay a kameng a gayyemtayo ken dadduma. 4. Mabalintayo nga awisen iti pagtaengantayo dagiti gayyemtayo a mayat nga agsursuro iti maipanggep iti ebanghelio tapno masursuruan ida dagiti misionario. No adayo ti pagnaedan dagiti gayyemtayo a saan pay a kameng, mabalintayo a pasarungkaran ida kadagiti misionario nga adda iti lugarda. 5. Mabalintayo nga isuro kadagiti annaktayo ti kinapateg ti panangibinglay iti ebanghelio, ken maisaganatayo ida a naespirituan ken ti gastuenda a mapan agmision. 6. Mabayadantayo ti apagkapullotayo ken mangted iti pundo ti misionario. Maaramat dagitoy a donasion para iti pannakaituloy ti aramid ti misionario. 7. Makatulongtayo a mangigasto iti misionario, a di maisayangkat ti kaamaanna ti gastuenna. 8. Mabalintayo ti mangsukisok iti pakasaritaan ti kaamaan ken aramid iti templo a mangtulong kadagiti kapuonantayo a mangawat iti naan- anay a bendision ti ebanghelio. 9. Mabalintayo nga awisen dagiti saan pay a kameng kadagiti aramid a kas iti sardam ti kaamaan iti pagtaengan, pagraragsakan iti Simbaan, taripnong, ken panaggigimong. Tulongannatayo ti Nailangitan nga Amatayo nga agbalin a nasamay a misionario no adda tarigagaytayo a mangibinglay iti ebanghelio ken no agdawattayo iti pannarabay. Tulongannatayo a mangipamuspusan iti pannakaibinglay ti ebanghelio kadagiti adda iti aglawlawtayo. Panaglilinnawag • Idawat iti tunggal tao a mangeddeng iti wagas a pannakaibinglay ti ebanghelio iti tao a pinilina itay iti adalen. 225
M a i k a 3 3 Inkariannatayo ti Apo iti Bendision iti Panangaramid iti Aramid ti Misionario Imbaga ti Apo ken ni Propeta Joseph Smith babaen ti paltiing a makaawat dagiti misionario iti naindaklan a bendision. Iti pannakisaona kadagiti elder a nagsublin manipud iti misionda, kinuna ti Apo, "Nabendisionankayo ta naisurat iti langit ti impeksayo a pammaneknek a kitaen dagiti anghel; ket naragsakanda kadakayo" (Doktrina ken Katulagan 62:3). Imbaga ti Apo kadatayo: "Ket no talaga a kasapulan ti panagtrabahoyo iti unos ti panagbiagyo a mangipakdaar kadagitoy a tao iti panagbabawi, ket yegyo, uray no maysa la a kararua kaniak, anianton a ragsakyo iti sibayna iti pagarian ti Amak! "Ket ita, no nalausto ti ragsakyo iti maysa a kararua a mayegyo kaniak iti pagarian ti Amak, anianto la ketdin a rag-oyo no mangyegkayo kaniak iti adu a kararua" (Doktrina ken Katulagan 18:15-16). Panaglilinnawag • Apay a napateg ti panangiburay iti pammaneknek iti kinapudno ti ebanghelio? Ania dagiti bendision nga umay iti panangibinglay iti ebanghelio? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 1:17-23 (nabilin ni Joseph Smith a mangasaba) • Doktrina ken Katulagan 34:4-6; Dagiti Aramid 5:42 (maikasaba ti ebanghelio) Doktrina ken Katulagan 60:1-2 (binallaagan ti Apo dagiti mabuteng a mangikasaba iti ebanghelio) Mateo 24:14 (maikasaba ti ebanghelio sakbay a dumteng ti panungpalan) Abraham 2:9 (maited ti kinasaserdote iti amin a pagilian) 226
PANANGPADUR-AS KADAGITI TALENTOTAYO M a i k a - 3 4 a P a s e t Addaantayo amin iti naisangsangayan a talento ken kabaelan nga inted kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo. Naisigud dagitoy a talento ken kabaelan idi maipasngaytayo (kitaen ti maikadua a paset, "Ti Nailangitan a Kaamaantayo"). Naikkan ti tunggal maysa kadatayo iti saan a nakurkurang ngem maysa a naisangsangayan a talento. Addaantayo Amin iti Aggigidiat a Talento ken Kabaelan Naindaklan a dadaulo ti propeta a ni Moises, ngem kinasapulanna ni Aaron, ti kabsatna, a tumulong a kas pannakangiwat (kitaen ti Exodo 4:14-16). Sumagmamano kadatayo ti dadaulo a kas ken ni Moises wenno nalaing nga agbitla a kas ken ni Aaron. Sumagmamano kadatayo ti nalaing a kumanta wenno agpatokar iti instrumento. Mabalin a nalaing dagiti dadduma kadatayo iti ay-ayam wenno makapagtrabaho a nasayaat babaen ti imatayo. Sabali pay a talento ti mabalin nga adda kadatayo ti pannakaawattayo iti sabali, kinaanus, kinaragsak, wenno kabaelan a mangisuro iti sabali. Panaglilinnawag • Idawat iti tunggal kameng nga ilasinna ti maysa a talento ti tao a kaabayna. Nasken nga Aramaten ken Pasayaatentayo Dagiti Talentotayo Imbaga kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo nga adda kadatayo no awatentayo ti sagut nga intedna kadatayo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:33). Kayat a sawen daytoy a nasken a padur-asen ken aramatentayo dagiti talentotayo. Mapanunottayo no dadduma nga awan ti adu a talentotayo wenno maparaburan ti dadduma a tao iti 227
M a i k a 3 4 ad-adu a kabaelan ngem iti kadatayo. Saantayo nga ar-aramaten no dadduma dagiti talentotayo ta mabutengtayo amangan ta mapaay wenno madillawtayo. Nasken a ditayo ilemmeng dagiti talentotayo. Nasken nga aramatentayo ida. Iti kasta makitada dagiti naimbag nga aramidtayo ket dayawenda koma ti Nailangitan nga Amatayo (kitaen ti Mateo 5:16). Panaglilinnawag • Apay a nasken a pasayaatentayo dagiti kabaelantayo? Kasano a Mapadur-astayo dagiti Talentotayo? Adda dagiti nalawag a banag a nasken nga aramidentayo tapno mapadur-as dagiti talentotayo. Umuna, masapul nga ammuentayo dagiti talentotayo. Nasken a tingitingentayo ti bagitayo tapno maammuan dagiti pagpigsaan ken kabaelantayo. Makatulong kadatayo ti kaamaan ken gagayyemtayo a mangaramid iti daytoy. Nasken a kiddawentayo iti Nailangitan nga Amatayo a tulongannatayo a mangammo maipapan kadagiti talentotayo. Maikadua, nasken a sitatallugodtayo a mangaramat iti oras ken pigsa a mangpadur-as iti talento a taktakuatentayo. Maikatlo, nasken nga adda pammatitayo a tulongannatayo ti Nailangitan nga Amatayo, ken nasken nga adda pammatitayo iti bagitayo. Maikapat, nasken a sursuruentayo dagiti pagsiriban a kasapulantayo tapno mapadur-as dagiti talentotayo. Mabalin a maaramidtayo daytoy babaen ti panagadal, panangkiddaw iti gayyemtayo a mangisuro kadatayo, wenno panagbasa iti libro. Maikalima, nasken a sanayentayo ti mangaramat iti talentotayo. Nasken ti anep ken panagtrabaho tapno mapadur-as ti tunggal talento. Maikanem, nasken nga ibinglaytayo ti talentotayo iti sabali. Iti babaen ti panangaramattayo kadagiti talentotayo a dumur-asda. (Mateo 25:29). Nalaklaka dagitoy nga addang no agkararag ken dawatentayo ti tulong ti Apo. Kayatna a mapadur-astayo dagiti talentotayo, ket tulongannatayo. 228
M a i k a 3 4 Panaglilinnawag • Inaganan ti talento wenno paglaingan nga adda kenka. Kasano ti panangpadur-as ti tao iti daytoy a talento wenno paglaingan? Pailawlawag kadagiti kameng ti klase no kasano ti panangpadur-asda kadagiti talento wenno paglaingan. Mapadur-astayo Dagiti Talentotayo iti Laksid Dagiti Pagkapsutantayo Ikkannatayo ti Apo no dadduma iti pagkapsutan tapno ipasnektayo ti agtrabaho ken maparmek dagitoy. Babaen ti tulongna, mabalin nga agbalin a pigsatayo dagiti pagkapsutantayo (kitaen ti Ether 12:27). Insurat ni Beethoven ti kaindaklan a musika kalpasan ti panagtulengna. Naparmek ni Demosthenes ti kinakapsut ti barana ken ti kinaantatelna ket nagbalin a maysa kadagiti kaindaklan nga orador iti amin a panawen. Sumagmamano a naindaklan nga atleta ti nangparmek iti pagkuranganda sakbay a nagballigida a nangpadur-as iti talentoda. Maysa a pagarigan ni Shelly Mann. "Nagpolio idi agtawen iti lima. . . . Inaldaw nga impan dagiti dadakkelna iti paglangoyan ta nangnamnamada a makatulong ti danum a mangitag-ay kadagiti takiagna iti panangpadasna a mangaramat manen kadagitoy. Idi maitag- aynan dagiti takiagna iti danum babaen ti bukodna a pigsa, nagsangit iti ragsakna. Ket inarapaapna a langoyen ti kaakabaan a paset ti paglangoyan, sa ti kaatiddogan, kalpasanna iti sumagmamano a kaatiddogan. Inkagumaanna iti inaldaw ti nangikarigatan a nangpadas, agingga a nagun-odna ti medalia a balitok iti butterfly stroke - maysa kadagiti karigatan a wagas ti panaglangoy" (Marvin J. Ahston, iti Conference Report, Apr. 1975, p. 127; wenno Ensign, May 1975, p. 86). Naparmek ni Heber J. Grant ti adu kadagiti pagkapsutanna ket pinagbalinna ida a talentona. Pagsasaona dagitoy a balikas: "Nga agbalin a nalaklaka nga aramidentayo dagiti ipingettayo nga aramiden; saan a gapu ta nagbaliwen ti kasasaad dayta a banag, ngem pimmigsa ti kabaelantayo a mangaramid" (Gospel Standards, p. 355). Panaglilinnawag • Basaen ti Ether 12:27. Kasano a mapapigsa dagiti nakapsut a banag? 229
M a i k a 3 4 Bendisionannatayo ti Apo No Aramatentayo a Nasayaat Dagiti Talentotayo Kinuna ni Presidente Joseph F. Smith, "Tunggal lalaki ken babai nga anak ti Dios nakaawat iti talento, ket sungbatanto ti tunggal maysa no kasano ti panangaramatna itoy iti nasayaat wenno dakes a wagas" ("The Returned Missionary," Juvenile Instructor, Nov. 1903, p. 689). Maysa ti talento a panangimaton (pagrebbengan iti pagarian ti Dios). Ibaga kadatayo ti pangngarig ti talento a maikkantayo iti daddadakkel a pagrebbengan no nasayaat ti panagserbitayo iti panangimatontayo. No saan a nasayaat ti panagserbitayo, in-inut a mapukaw ti panangimatontayo. (Kitaen ti Mateo 25:14-30.) Naibaga pay kadatayo kadagiti nasantuan a kasuratan a makedngantayonto babaen kadagiti aramidtayo (kitaen ti Mateo 16:27). Babaen ti panangidur-as ken panangaramattayo iti talentotayo iti sabali a tao, makaaramidtayo iti nasayaat nga aramid. Maragsakan ti Apo no aramatentayo a nasayaat dagiti talentotayo. Bendisionannatayo no aramatentayo dagiti talentotayo a mangtulong kadagiti sabali a tao ken mangipasdek iti pagarianna ditoy daga. Ragsak ken ayat nga agserbi kadagiti kabsattayo ditoy daga ti sumagmamano kadagiti bendision a masagraptayo. Maadaltayo pay ti agparbeng. Kasapulan amin dagitoy a banag no kayattayo ti maikari a makipagnaed manen iti Nailangitan nga Amatayo. Panaglilinnawag • Basaen ken paglilinnawagan ti pangngarig ti talento a masarakan iti Mateo 25:14-30. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Santiago 1:17 (dagiti sagut manipud iti Dios) • Doktrina ken Katulagan 46:8-9; 1 Timoteo 4:14 (padur-asen dagiti sagut) 2 Taga-Corinto 12:9 (mapapigsa dagiti nakapsut a banag) • Apocalipsis 20:13; 1 Nephi 15:33; Doktrina ken Katulagan 19:3 (makedngantayonto babaen iti aramidtayo) Hebreo 13:21 (mangipakita iti nasayaat nga aramid) 230
PANAGTUNGPAL M a i k a - 3 5 a P a s e t Idi adda ni Jesus ditoy daga, maysa nga abogado ti nagsaludsod kenkuana: "Mannursuro, ania ti dakkel a bilin ti linteg? "Ni Jesus kinuna kenkuana, Ayatem ti Apo a Diosmo iti amin a pusom, ken iti amin a kararuam, ken iti amin nga isipmo. "Daytoy ti umuna ken dakkel a bilin. "Ket ti maikadua isu umasping kenkuana, Ayatem ti padam a tao a kas iti bagim. "Kadagitoy dua a bilin mapukpuk amin a linteg ken ti sinao dagiti mammadto (propeta)" (Mateo 22:36-40). Masursurotayo kadagitoy nasantuan a kasuratan no kasano ti kinapateg ti panagayattayo iti Apo ken kadagiti padatayo a tao. Ngem kasano ti panangipamatmattayo iti panagayattayo iti Apo? Sinungbatan ni Jesus daytoy a saludsod idi kinunana, "Ti addaan kadagiti bilbilinko, ket tungpalenna ida, isu dayta ti agayat kaniak: ket ti agayat kaniak, ayatento ti Amak" (Juan 14:21). Nasken a Tungpalentayo ti Dios a Sitatallugod Nasken a saludsoden ti tunggal maysa kadatayo iti bagitayo no apay a tungpalentayo dagiti bilin ti Dios. Gapu kadi ta mabutengtayo a madusa? Gapu kadi ta tarigagayantayo dagiti gunggona iti panagbiag a nasayaat? Gapu kadi ta ay-ayatentayo ti Dios ken ni Jesucristo ken kayattayo ti agpaay kadakuada? 231
Impakita ni Jesus ti panagtungpal iti Amana babaen ti panagbuniag. 232
M a i k a 3 5 Nasaysayaat ti agtungpal kadagiti bilin gapu iti butengtayo a madusa ngem iti saan a panangtungpal kadagitoy. Ngem naragragsaktayo no tungpalentayo ti Dios gapu ta ay-ayatentayo ken kayattayo a tungpalen. No tungpalentayo a siwawaya, mabendisionannatayo a siwawaya. Kinunana, "Siak, ti Apo . . . pagayatko a padayawan dagiti agserbi a sililinteg kaniak ken napudno agingga iti panungpalan" (Doktrina ken Katulagan 76:5). Tulongannatayo pay ti panangtungpal a rumang-ay ken ad-adda nga agbalin a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Ngem mapukaw ti gunggona dagiti saan nga agtrabaho no di ida bilinen ken saan a sitatallugod nga agtungpal kadagiti bilin (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 58:26-29). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 58:26-29. Apay a napateg ti agtungpal a sitatallugod ngem ti mapilpilit? Kasano a mapadakkeltayo ti tarigagaytayo nga agtungpal? Makapagtungpaltayo a Saan a Nasken a Maawatantayo No Apay Babaen ti panagtungpal kadagiti bilin ti Dios, agsagsaganatayon para iti biag nga agnanayon ken pannakaitan-ok. No dadduma ditayo ammo ti gapu ti maysa a bilin. Nupay kasta, ipakitatayo ti pammati ken panagtalektayo iti Dios no tungpalentayo a saan nga ammo no apay. Nabilin da Adan ken Eba a mangidaton iti sakripisio iti Dios. Nagpakita ti anghel ken ni Adan iti maysa nga aldaw ket dinamagna no apay a nangidaton iti sakripisio. Insungbat ni Adan a dina ammo ti gapuna. Inaramidna laeng daytoy ta imbilin ti Dios nga aramidenna (kitaen ti Moises 5:5-6). Insuro ngarud ti anghel ken ni Adan ti ebanghelio ket imbagana kenkuana ti idadateng ti Mangisalakan. Limmukon ti Espiritu Santo ken ni Adan ket nagipadto maipanggep kadagiti agnaed ditoy lubong agingga iti maudi a kaputotan (kitaen ti Moises 5:9-10; Doktrina ken Katulagan 107:56). Immay ken ni Adan daytoy a pannakaammo ken naindaklan a bendision gapu ta managtungpal. Panaglilinnawag • Paglilinnawagan no apay a saan a nasken a maawatantayo dagiti panggep ti Apo tapno agbalin a managtungpal. 233
M a i k a 3 5 Mangisagananto ti Dios ti Wagas Ibaga kadatayo ti Libro ni Mormon a nakaawat ni Nephi ken dagiti inauna a kabsatna iti narigat unay nga aramiden manipud iti Apo (kitaen ti Nephi 3:1-6). Nagdayengdeng dagiti kabsat ni Nephi, a kinunada, "Narigat a banag ti paar-aramidmo kadakami." Ngem kinuna ni Nephi, "Mapanak ket aramidek dagiti banag nga imbilin ti Apo, ta ammok a saan nga ited ti Apo ti bilin kadagiti annak ti tao, a saan a mangisagana iti wagas nga agpaay kadakuada a mangtungpal kadagiti banag nga imbilinna" (1 Nephi 3:7). No madlawtayo a narigat a tungpalen ti bilin ti Apo, nasken a lagipentayo dagiti balikas ni Nephi. Panaglilinnawag • Payulo kadagiti kameng ti 1 Nephi 3:7. • Idawat kadagiti kameng a mangisalaysay maipapan iti panawen a panangisagana ti Apo iti wagas a pakatungpalanda kenkuana. Awan ti Bilin a Nalaka Wenno Narigat Unay a Tungpalen No dadduma mabalin nga ipagaruptayo a saan a napateg unay ti maysa a bilin. Ibaga dagiti nasantuan a kasuratan maipapan iti maysa a tao nga agnagan iti Naaman a nangipapan iti kasta. Addaan iti nakaam-amak a sakit ni Naaman ket nagbiahe manipud iti Siria agingga iti Israel tapno kiddawenna iti propeta nga Eliseo nga agasanna. Napateg a tao ni Naaman iti pagilianna, isu a nabainan idi saan a ni Eliseo a mismo ti nangsango kenkuana ngem ti ketdi babaonenna ti imbaonna. Ad-adda pay ti pannakapabain ni Naaman idi maawatna ti mensahe ni Eliseo: agbuggoka iti mamimpito a daras iti karayan Jordan. "Saanda aya a nasaysayaat [dagiti] karayan ti Damascus ngem kadagiti amin a dandanum ti Israel? Diak mabalin aya ti agdigos kadakuada, ken madalusan?" indawatna. Pimmanaw a sipupungtot. Ngem sinaludsod kenkuana dagiti babaonenna: "No ti mammadto (propeta) binilinnaka a mangaramid iti maysa a dakkel a banag, isu ti dika kayat koma a tungpalen? Di nasaysayaat ngarud, idinto a kunana kenka, Agdigoska ken madalusanka?" Masirib ni Naaman tapno maawatanna a napateg ti panangtungpal iti propeta ti Dios, uray no bassit laeng a banag. Isu a nagbuggo iti karayan Jordan ket nagdigus. (Kitaen ti 2 Ar-ari 5:1-14.) No dadduma mabalin nga ipagaruptayo a narigat unay a tungpalen ti maysa a bilin. Kas kadagiti kabsat ni Nephi, mabalin a makunatayo, "Narigat a banag ti paar-aramidmo kadakami. Ngem kas ken ni Nephi, 234
M a i k a 3 5 manamnamatayo a saan a mangted ti Apo iti bilin no saan a mangisagana iti wagas a makatulong kadatayo a mangtungpal kenkuana. Maysa a "narigat a banag" idi imbilin ti Apo iti panangidaton kenkuana ni Abraham iti patpatgenna unay nga anak, ni Isaac (kitaen ti Genesis 22:1-13; kitaen pay ti maika-26 a paset, "Sakripisio"). Adu a tawen ti inuray ni Abraham sakbay a nayanak ni Isaac, ti anak nga inkari kenkuana ti Dios. Kasano a mapukawna latta itan ti anakna iti kasta a wagas? Nasaem no panunoten ni Abraham ti panangidatonna iti anakna. Ngem pinilina a tungpalen ti Dios. Nasken met a sitatallugodtayo a mangaramid iti ania man a banag a paaramid ti Dios. Kinuna ni Propeta Joseph Smith, "Inaramidko daytoy nga annurotek: no ibilin ti Apo, aramidek" (History of the Church, 2: 170). Mabalin met nga annurotentayo daytoy. Panaglilinnawag • Kasano a mapapigsanatayo ti panagtungpaltayo kadagiti bilin? Tinungpal ni Jesucristo ti Amana Ni Jesucristo ti naindaklan a pagwadan ti panagtungpal iti Nailangitan nga Amatayo. Kinunana, "Ta bimmabaak manipud langit, saan a tapno aramidek ti pagayatak, no di ti pagayatan ti nangibaon kaniak" (Juan 6:38). Impamaysana ti nagtungpal iti Amana iti unos ti panagbiagna; nupay saan a kanayon a nalaka kenkuana. Nasulisog iti amin a wagas a kas kadagiti sabali a tao (kitaen ti Hebreo 4:15). Nagkararag iti Amana iti Minuyongan ti Getsemani, a nangdamaganna no mabalinna a liklikan ti saem nga ibakbaklayna ken ti panagsagabananto iti krus. Sana inggibus ti kararagna iti panagkunana, "Saan a kas iti kayatko, no di kas iti kayatmo" (Mateo 26:39). Kinuna ni Apostol Pablo maipanggep kenkuana, "Uray pay no isu ti Anak idi, naadalna ti panagtulnog gapu kadagiti bambanag a linak- amna; Ket idinto a naaramid nga awan pagkuranganna, nagbalin nga isu ti nakin-aramid ti agnanayon a pannakaisalakan kadagiti isu amin nga agtulnog kenkuana" (Hebreo 5:8-9). Gapu ta tinungpal ni Jesus iti pagayatan ti Ama iti amin a banag, inaramidna a mabalintayo amin ti maisalakan. 235
M a i k a 3 5 Panaglilinnawag • Kasano a matulongannatayo nga agtungpal ti pananglagip iti pagwadan ti Mannubbot? Bunga ti Panagtungpal ken Panagsukir Iturayan ti paglintegan ti pagarian ti langit, ket no makaawattayo iti ania man a bendision, babaen ti panagtulnog iti dayta a paglintegan a nakaibasaran ti bendision (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 130:21; 132:5). Imbaga ti Apo kadatayo a babaen ti panagtungpal ken panagganetget magun-odtayo ti pannakaammo ken kinasirib (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 130:18-19). Dumur-astayo pay a naespirituan (kitaen ti Jeremias 7:23-24). Iti sabali a bangir, mangted kadatayo iti pannakauppapay ti panagsukir ken puon met ti pannakapukaw dagiti bendision. "Asinoak, kuna ti Apo, a nagkari iti dina tinungpal? Abilinak ngem saan nga agtungpal dagiti tao; mangwaswasak ket dida awaten ti bendision. Sada kuna iti puspusoda: Saan nga aramid ti Apo daytoy, ta saan a natungpal dagiti karina" (Doktrina ken Katulagan 58:31-33). No tungpalentayo dagiti bilin ti Dios, tungpalenna dagiti karina, a kas iti imbaga ni Ari Benjamin kadagiti taona: "Kalikagumanna nga aramidenyo iti imbilinna kadakayo; gapu ta no aramidenyo, bendisionannakayo a dagus" (Mosiah 2:24). Panaglilinnawag • Basaen a sangkamaysa ti Jeremias 7:23-24. • Ania ti mapasamak kadagiti saan nga agbabawi kadagiti kinasukirda? Magund-od Dagiti Managtungpal ti Biag nga Agnanayon Impatigmaan kadatayo ti Apo, "Ket no tungpalem dagiti bilinko ken agibturka agingga iti panungpalan maaddaanka iti agnanayon a biag, a sagut ti Dios a kapatgan iti amin a sagut ti Dios" (Doktrina ken Katulagan 14:7). Inladawan ti Apo dagiti sabali pay a bendision a maipaayto kadagiti agtungpal kenkuana iti kinalinteg ken kinapudno agingga iti inggana: "Naindaklanto ti gunggonada ken agnanayonto ti dayagda. "Ket kadakuada ipalgakkonto amin a kinadatdatlag, wen, amin dagiti naitalimeng a kinadatdatlag ti pagariak manipud idi punganay, ken 236
M a i k a 3 5 kadagiti tawen nga umay, ipakaammokto kadakuada ti naimbag a panggepko maipanggep kadagiti amin a banag nga adda pakainaigan ti pagariak. "Wen, uray pay dagiti pagsidsiddaawan ti kinaagnanayon maammuandanto, ken ipakitakto kadakuada dagiti dumteng a banag, uray pay dagiti banag ti adu a kaputotan. "Ket naindaklanto ti kinasiribda, ket tumuknonto iti langit ti pannakaawatda. . . . "Ta lawlawagak ida babaen ti Espirituk, ken ipakaammok kadakuada dagiti palimed ti pagayatak babaen ti pannakabalinko - wen, uray dagiti banag a di pay nakita ti mata, wenno nangngeg ti lapayag, wenno di pay nakastrek iti puso ti tao" (Doktrina ken Katulagan 76:6-10). Panaglilinnawag • Basaen ti 2 Nephi 31:16. • Apay a napateg unay ti agibtur agingga iti inggana? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Abraham 3:25 (immaytayo ditoy daga tapno masubok ti panagtungpaltayo) 1 Samuel 15:22 (nasaysayaat ti panagtungpal ngem ti panagsakripisio) • Eclesiastes 12:13; Juan 14:15; Taga-Roma 6:16; Doktrina ken Katulagan 78:7; Doktrina ken Katulagan 132:36; Deuteronomio 4:1-40 (nasken a tungpalentayo iti Dios) 2 Nephi 31:7 (natulnog ni Jesucristo) • Dagiti Proverbio 3;1-4; 6:20-22; 7:1-3; Taga-Efeso 6:1-3; Taga-Colosas 3:20 (nasken a tungpalen dagiti annak dagiti dadakkelda) Doktrina ken Katulagan 21:4-6 (tungpalen ti propeta) • Juan 8:31-32; Mosiah 2:22, 41; Doktrina ken Katulagan 82:10; 1 Nephi 2:20 (dagiti bendision iti kinamanagtungpal) Doktrina ken Katulagan 58:21-22; 98:4-6; 134 (tungpalen dagiti paglintegan ti daga) Isaias 60:12; Doktrina ken Katulagan 1:14; 93:39; 132:6; 39 (dagiti ibunga ti kinasukir) 2 Nephi 31:16; Doktrina ken Katulagan 53:7; Mateo 24:13; Lucas 9:62 (panagibtur agingga iti inggana) 237
s is a
PANNAKAISALAKAN TI KAAMAAN M a i k a - 8 a B i n g a y
Mabalin nga agnanayon a sangkamaysa dagiti kaamaan. 240
MATAGINAYON TI KAAMAAN M a i k a - 3 6 a P a s e t Binuangay ti Nailangitan nga Amatayo ti immuna a kaamaan ditoy daga idi yawatna ni Eva ken ni Adan a kas asawa (kitaen ti Moises 4:21-24). Manipud idin, nabilin ti tunggal maysa kadatayo a mangasawa ken maaddaan iti annak tapno maadaltayo ti agbalin a nailangitan a nagannak babaen dagiti padastayo. Inlawlawag ni Presidente Brigham Young a saantayo pay la a kabukbukodan dagiti kaamaantayo. Impakumit ida ti Apo kadatayo tapno makitana no kasano ti panangaywantayo kadakuada. No laeng pudnotayo ti pannakaitedda kadatayo iti agnanayon. Dagiti aramidtayo ditoy daga ti mangikeddeng no maikaritayo met la nga agbalin a nailangitan a nagannak (kitaen ti maika-2 a paset "Ti Nailangitan a Kaamaantayo"). Ti Kinapateg Dagiti Kaamaan Kalpasan a nayawat ti Nailangitan nga Ama ni Eva ken ni Adan, binilinna ida a maaddaan iti annak (kitaen ti Genesis 1:28). Impalgakna a maysa kadagiti panggep ti pannakiasawa ti mangted iti matay a bagi kadagiti espiritu nga annakna. Katakunaynay dagiti nagannak ti Nailangitan nga Amatayo. Kayatna a makaawat iti naindagaan a bagi ti tunggal maysa kadagiti espiritu nga annakna ken tapno mapadasanda ti biag ditoy daga. No mangyeg ti lalaki ken babai iti annak iti daytoy a lubong, tulonganda ti Nailangitan nga Amatayo a mangipatungpal iti planona. Nasken a maawat a siraragsak iti kaamaantayo ti tunggal baro nga ubing. Anak ti Dios ti tunggal maysa. Nasken nga adda panawentayo a makilang-ay kadagiti ubbingtayo, a makiay-ayam kadakuada, ken mangisuro kadakuada. 241
M a i k a 3 6 Kinuna ni Presidente David O. McKay, "Iti amin a pusok mamatiak a ti pagtaengan ti kasayaatan a lugar a pangisaganaan iti . . . adda iti pagtaengan ti biag nga agnanayon" ("Blueprint for Family Living," Improvement Era, Apr. 1963, p. 252). Iti pagtaengan, masursurotayo ti panangtengngel iti bagi, panagsakripisio, kinapudno ken kinapateg ti trabaho a kaduatayo dagiti kaamaantayo. Masursurotayo ti agayat, mangibinglay ken agserbi iti tunggal maysa. Pagrebbengan dagiti amma ken inna nga isuro dagiti annakda maipapan iti Nailangitan nga Ama. Nasken nga ipakitada babaen ti pagwadan nga ay-ayatenda isuna gapu ta tungtungpalenda dagiti bilinna. Masapul pay nga isuro dagiti nagannak dagiti annakda nga agkararag ken agtungpal kadagiti bilin (kitaen ti Dagiti Proverbio 22:6). Panaglilinnawag • Apay nga impaayannatayo ti Apo iti kaamaan? • Apay a ti pagtaengan ti kasayaatan a lugar a pagisaganaan para iti biag nga agnanayon? Ti Agnanayon a Kaamaan Mabalin nga agnanayon a sangkamaysa dagiti kaamaan. Nasken nga agkallaysatayo iti templo tapno masagraptayo daytoy a bendision. Agpatingga ti panagasawa dagiti tao a nagkallaysa iti ruar ti templo no pumusay ti maysa kadakuada. No agkallaysatayo iti templo babaen ti turay ti Kinasaserdote ni Melchizedek, agkallaysatayo para ita ken iti agnanayon. Saannatayo a mapagsina ti patay. No tungpalentayo dagiti bilin ti Apo, agnanayonto ti panagkaykaysa dagiti kaamaantayo a kas agassawa, ken annak. Panaglilinnawag • Ania ti nasken nga aramidentayo tapno agbalin nga agnanayon dagiti kaamaantayo. Naayat a Panaglilinnangen ti Kaamaan Nasken a mannakaawat ken naasi dagiti agassawa iti tunggal maysa. Nasken a saanda nga agaramid ken agsao iti ania man a makapasakit iti rikna ti tunggal maysa. Nasken met nga ikagumaanda nga aramiden ti amin a mabalin a mangparagsak iti tunggal maysa 242
M a i k a 3 6 Nasken nga isuro dagiti nagannak dagiti annakda nga agpipinnateg. Iti Libro ni Mormon, inlawlawag ni Ari Benjamin: "Diyo ipalubos dagiti annakyo . . . [nga] agkakabil ken agaapa ti tunggal maysa. . . . "Ngem isuroyo ida a magna iti dalan ti kinapudno ken kinasimbeng; Isuroyo ida nga agpipinnateg ken agpaay iti tunggal maysa" (Mosiah 4:14-15). Kas kameng ti kaamaan makatulongtayo iti tunggal maysa a makarikna iti panagtalek babaen ti panangpapigsa ken napudno a panagraem. Nasken a marikna ti tunggal ubing a napateg. Nasken nga ipakita dagiti nagannak a maayatanda iti ar-aramiden dagiti annakda ken ipariknada ti ayat ken pannakaseknan kadagiti annakda. Nasken met nga ipakita dagiti annak ti panangipategda kadagiti dadakkelda. Nasken a managtungpalda ken ikagumaanda iti agbiag a mangted ti pakaidayawan dagiti nagannak kadakuada ken ti nagan ti kaamaanda. Panaglilinnawag • Basaen ti Taga-Efeso 4:29-32. • Kasano a mapadur-astayo ti panagtutunos kadagiti pagtaengantayo? Kasano a Maaddaan iti Naballigian a Kaamaan Insuro ni Presidente Harold B. Lee, "Dagiti aramidyo iti uneg ti pagtaenganyo ti kapatgan iti aramid ti Apo a mabalinyo nga aramiden" (Strengthening the Home, [polieto, 1973], p. 7). Iladawan ti sumaganad nga estoria daytoy a palawag: Kalpasan ti panangannong iti seremonia ti panagkallaysa iti templo, kinablaawan ni Presidente Spencer W. Kimball dagiti dadakkel ti agtutubo nga agassawa. Maysa kadagiti amma ti nagkuna, "Nanumokami nga agassawa ken dikami pay nagballigi, ngem maipagpannakkelmi ti kaamaanmi." Inlawlawag ti ama nagkallaysa amin iti templo dagiti amin a walo nga annakna. Napudnoda amin ken agserserbida iti Simbaan, nga isursuroda ti ebanghelio kadagiti kaamaanda. Minatmatan ni Presidente Kimball dagiti agbutbutuan a dakulap ken agkurkuribetbet a rupa ti ama ket kinunana: "Dayta ti kaindaklanan nga estoria ti panagballigi a nangngegak. . . . Tungtungpalem ti panggep ti 243
M a i k a 3 6 nakaibaonam ditoy a lubong babaen ti panagbiagmo a nalinteg, panangibaklay ken panangpatanormo iti daytoy a kaamaan, ken panangisurom kadakuada iti pammati. Apay, ay-ayatek a tattao, naballigiankayo unay. Bendisionannakayo ti Dios" (Spencer W. Kimball, iti Conference Report, Oct. 1971, pp. 152-53 wenno Ensign, Dec. 1971, pp. 37-38). Ammo ni Satanas no kasano ti kinapateg dagiti kaamaan iti plano ti Nailangitan nga Amatayo. Ikagumaanna a rakraken ida babaen ti panangyadayona kadatayo iti Apo. Sulisogennatayo nga agaramid kadagiti banag a mangrakrak kadagiti kaamaantayo. Kayattayo amin ti maaddaan iti naragsak, naballigian a kaamaan. Makatulong kadatayo dagiti sumaganad a banag tapno magun-odtayo daytoy: 1. Binigat ken rinabii nga agkararagtayo a sangaamaan (kitaen ti 3 Nephi 18:21). 2. Isuro kadagiti ubbing ti ebanghelio babaen ti panagtataripnongtayo a sangaamaan iti maminsan iti makalawas tapno adalen dagiti pagbatayan ti ebanghelio. "Nasken koma nga awan - masapul koma nga awan - ti uray maysa a kaamaan a di mangilatang iti panawen a mangbasa kadagiti nasantuan a kasuratan iti inaldaw" (H. Burke Peterson, iti Conference Report, Apr. 1975, p. 79; wenno Ensign, May 1975, pp. 53-54). 3. Sangkamaysa nga agaramid kadagiti banag a kas kaamaan, kas kadagiti panggep nga aramiden, panagpasiar, ken panagaramid iti pangeddeng. 4. Agparintumeng a kas agassawa nga agkararag iti tunggal rabii. 5. Agsursuro nga agbalin a naayat, naanus, managsagaba, ken manangngaasi (kitaen ti Moroni 7:45-48). 6. Kanayon a tumaripnong kadagiti miting ti simbaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 59:9-10). 7. Tungpalen dagiti pammagbaga ti Apo iti Doktrina ken Katulagan 88:119: "Urnosenyo ti bagbagiyo; isagana amin a kasapulanyo; ken mangbangonkayo iti balay, nga isu ti balay a pagkararagan, balay a pagayunuan, balay ti pammati, balay a pagadalan, balay ti gloria, balay ti urnos, balay ti Dios." 8. Mangtaginayon iti pakasaritaan ti kaamaan ken kapuonan ti kaamaan. 244
M a i k a 3 6 Ti kaamaan ti kapatgan a sanga iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Adda ti Simbaan a mangtulong kadagiti kaamaan a manggun-od iti bendision nga agnanayon ken pannakaitan- ok. Naisangrat dagiti timpuyog ken programa ti Simbaan a mangpapigsa iti tunggal maysa kadatayo ken mangtulong kadatayo nga agbiag a kas kaamaan iti agnanayon. Panaglilinnawag • Ania ti maaramidtayo tapno maaddaan iti naballigian a kaamaan? • Kas maysa a kaamaan, ikeddeng no ania a pagbatayan ti aramidenyo iti sumuno a lawas. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Moises 2:27-28 (naparsua ti lalaki ken babai ken nabendisionan) • Genesis 2:24 (makitipon ti lalaki iti asawana) • Doktrina ken Katulagan 49:15-16 (inordenan ti Dios ti panagasawa) • Taga-Efeso 6:4 (idalan dagiti annakda iti kinalinteg) • Doktrina ken Katulagan 132:15-21 (agnanayon a kallaysa) • Doktrina ken Katulagan 88:119-126 (dagiti pangiturong para iti naballigian a kaamaan) 245
DAGITI PAGREBBENGAN TI KAAMAAN M a i k a - 3 7 a P a s e t Adda naisangsangayan a pagrebbengan ti tunggal maysa a tao iti kaamaanna. Inlawlawag ti Apo babaen dagiti propeta no ania ti rebbeng nga aramiden ken rikna dagiti amma, inna ken annak iti tunggal maysa. Kas assawa, ken annak, nasken a masursurotayo no ania ti namnamaen ti Apo nga aramidentayo tapno matungpal ti panggeptayo a kas kaamaan. No aramidentayo amin a pasettayo, makapagbiagtayonto a sangkamaysa a kas kaamaan iti agnanayon. Panaglilinnawag • Ania ti panggep ti kaamaan? Ti Pagrebbengan Dagiti Nagannak Iti panagasawa, saan a napatpateg ti lalaki wenno ti babai iti asawana. Agpadada nga agassawa ket nasken nga agtrabahoda a dua tapno mapaadda dagiti kasapulan a naespirituan, nainriknaan, nainsiriban, ken naindagaan ti kaamaan. Sumagmamano a pagrebbengan ti nasken a pagbuligan dagiti agassawa. Nasken nga isuro dagiti nagannak ti ebanghelio kadagiti annakda. Namallaag ti Apo a mapabasol dagiti nagannak no dida isuro dagiti annakda ti maipapan iti pammati, panagbabawi, panagbuniag, ken ti sagut ti Espiritu Santo. Nasken pay nga isuro dagiti nagannak kadagiti annakda nga agkararag ken agtungpal kadagiti bilin ti Apo. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 68:25, 28). Babaen ti pagwadan ti maysa kadagiti kasayaatan a wagas a panangisuro dagiti nagannak kadagiti annakda. Rumbeng nga ipakita 246
M a i k a 3 7 dagiti agassawa ti panagayat ken panagdayawda iti tunggal maysa ken kadagiti annakda babaen ti aramid ken balikasda. Napateg a laglagipen nga anak ti Dios ti tunggal kameng ti kaamaan. Masapul a tratuen dagiti nagannak dagiti annakda nga addaan iti ayat ken panagdayaw, a natibker ngem naasi kadakuda. Masapul a maawatan dagiti nagannak nga agbiddut no dadduma dagiti annakda uray no naisuro kadakuadan ti kinapudno. Saan koma a sumuko wenno maupay dagiti nagannak no mapasamak daytoy. Rumbeng nga ituloyda ti mangisuro kadagiti annakda, ti mangiyebkas iti panagayatda kadakuada, ti agbalin a nasayaat a pagwadan kadakuada, ken agayuno ken agkararag para kadakuada. Ibaga kadatayo ti Libro ni Mormon no kasano a nakatulong ti kararag ti ama a mangpasubli iti nasukir nga anakna iti wagas ti Apo. Kimmalilis ni Alma nga Ub-ubing iti pannursuro ti nalinteg nga amana, ni Alma, ket kinalikagumanna a dadaelen ti Simbaan. Inkararagan ti ama a napnuan pammati ti anakna. Sinarungkaran ti maysa nga anghel ni Alma nga Ub-ubing ket nagbabawi iti dakes a wagas ti panagbiagna. Nagbalin a naindaklan a dadaulo ti Simbaan. (Kitaen ti Mosiah 27:8-32). Makaipaay dagiti nagannak iti nawada a panagraem ken panagdayaw iti pagtaengan no isuro ken tarabayenda dagiti annakda nga addaan iti ayat. Rumbeng pay nga ipaayan dagiti nagannak ida iti naragsak a padas dagiti annakda. Panaglilinnawag • Paglilinnawagan dagiti pagrebbengan dagiti nagannak. Dagiti Pagrebbengan ti Ama Ti ama ti patriarka iti kaamaan ket addaan kadagiti napateg a bukodna a pagrebbengan. Isu ti addaan iti kinasaserdote ken addaan kadagiti rebbengen ti kinadadaulo ti kinasaserdote. Rumbeng a tarabayenna ti kaamaanna nga addaan iti kinapakumbaba ken kinamangngaasi a saan a babaen ti pammilit wenno kinasabrak. Isuro dagiti nasantuan a kasuratan a rumbeng nga idauluan dagiti addaan iti kinasaserdote dagiti sabali babaen ti panangguyugoy, kinaalumamay, ayat, ken panangngaasi (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 121:41-44; Taga-Efeso 6:4). 247
M a i k a 3 7 Ibinglay ti ama dagiti bendision ti kinasaserdote kadagiti kameng ti kaamaanna. Maibinglay ti lalaki nga addaan iti Kinasaserdote ni Melchizedek dagitoy a bendision babaen ti pannangted iti nagan ken panangbendisionna kadagiti maladaga, mangannong iti masaksakit, mangbuniag kadagiti ubbing, ken mangted iti naisangsangayan a bendision ti kinasaserdote ken mangorden. Rumbeng a mangipakita iti nasayaat a pagwadan iti kaamaanna babaen ti panangtungpalna kadagiti bilin. Nasken pay a penkenna a sangkamaysa nga agtutunos ti kaamaanna nga agkararag iti mamindua iti inaldaw ken ang-angayenda ti sardam ti kaamaan iti pagtaengan. Nasken nga ipaayan ti ama iti panawen ti tunggal anakna. Nasken a sursuruanna dagiti annakna kadagiti umno a pagbatayan, makisao kadakuada maipapan kadagiti parikut ken pakaseknanda, ken patigmaananna ida a siaayat. Masarakan iti Libro ni Mormon ti sumagmamano a nasayaat a pagwadan (kitaen ti 2 Nephi 1:14-3:25; Alma 36-42). Pagrebbengan pay ti ama ti mangpaadda kadagiti kasapulan para iti bagi ti kaamaanna, a mangpennek nga adda kasapulanda a taraon, pagnaedan, kawes, ken adal. Uray no saanna a kabaelan ti mangpaadda iti amin a kasapulan, saanna a baybay-an ti pagrebbengan iti kaamaanna. Dagiti Pagrebbengan ti Ina Kinuna ni Presidente David O. McKay a ti kinaina ti katan-okan a pagrebbengan ti babai (kitaen ti Treasures of Life, p. 54). Nasagraduan daytoy nga akem, a pannakikadua iti Dios iti pannakayeg dagiti annakna nga espiritu ditoy lubong. Kapatgan a pagrebbengan ti ina ti panangipasngayna kadagiti annak ditoy lubong ken ti panangtaripato ken panangisurona kadakuda. Maysa kadagiti kaindaklan iti amin a bendision ti panagpasngay. Dinayaw ni Elder Boyd K. Packer dagiti babbai a di naaddaan iti bukodda nga annak, ngem mangmangted pannaranay kadagiti sabali. Kinunana: "No agsaoak maipapan kadagiti inna, agsaoak saan laeng a maipapan kadagiti babbai a naganak, ngem kadagiti pay nagtaraken iti annak ti sabali, ken kadagiti adu a babbai nga awanan iti bukod nga annak, ngem nagbalin nga inna ti annak dagiti sabali" (Mothers, p. 8). 248
M a i k a 3 7 Nasken nga adda panawen ti ina kadagiti annakna ket isurona kadakuada ti ebanghelio. Nasken a makiay-ayam ken makipagtrabaho kadakuada tapno matakuatanda ti lubong iti aglawlawda. Nasken pay a tumulong iti kaamaanna a mangammo no kasano a maaramid a makaay- ayo a lugar ti pagtaengan. No naragsak ken nadungngo, matulonganna dagiti annakna a makarikna iti nasayaat maipanggep iti bagbagida. Iladawan ti Libro ni Mormon ti maysa a ragup ti dua a ribu nga agtutubo a lallaki a naglatak gapu iti pannursuro dagiti innada (kitaen ti Alma 53:16-23). Indauluan ni Propeta Helaman, napanda nakigubat kadagiti kabusorda. Nasursuroda ti nagbalin a napudno, natured, ken mapagtalkan gapu kadagiti innada. Insuro pay kadakuada dagiti innada nga isalakan ida ti Dios no dida agduadua (kitaen ti Alma 56:47). Nakalasatda amin iti gubat. Kalpasanna, impeksada ti pammatida iti pannursuro dagiti innada, a kinunada, "Saankami nga agduadua nga ammo dagiti innami daytoy" (Alma 56:48). Tunggal ina nga addaan iti pammaneknek addaan iti naindaklan a bunga kadagiti annakda. Panaglilinnawag • Apay a makuna a pannakikadua iti Dios ti kinaina? • Mangtuding iti maysa a mangisalaysay iti estoria maipapan kadagiti agtutubo a mannakigubat ni Helaman. Pagrebbengan Dagiti Annak Makibinglay dagiti annak kadagiti dadakkelda iti pagrebbengan a mangipasdek iti naragsak a pagtaengan. Masapul a tungpalenda dagiti bilin ken makitinnulongda kadagiti kameng ti kaamaan. Saan a maragsakan ti Apo no agsusupanget dagiti annak (kitaen ti Mosiah 4:14). Binilin ti Apo dagiti annak nga agdayaw kadagiti dadakkelda. Kinunana, "Dayawem ni amam ken ni inam tapno umatiddog dagiti aldawmo iti daga" (Exodo 20:12). Kayat a sawen ti panagdayaw kadagiti nagannak ti panagayat ken panagraem kadakuada. Kaipapananna pay ti panagtungpal kadakuada. Imbaga dagiti nasantuan a kasuratan kadagiti annak nga "agtulnogkayo kadagiti dadakkelyo gapu iti Apo, ta daytoy nalinteg" (Taga-Efeso 6:1). Kinuna ni Presidente Spencer W. Kimball a masapul a sursuruen dagiti annak ti agtrabaho ken makibinglay kadagiti pagrebbengan iti 249
M a i k a 3 7 pagtaengan ken arubayan. Nasken a matudinganda iti aramiden tapno agtalinaed a naurnos ken nadalus ti balay. Mabalin pay a matudingan dagiti ubbing a mangtaripato iti minuyongan (kitaen ti Conference Report, Apr. 1976, p. 5; wenno Ensign, Mayo 1976, p. 5). Panaglilinnawag • Ania ti nasken nga aramiden dagiti annak a pagdayaw ken pagraem kadagiti dadakkelda? Mangyeg Bendision ti Panangawat kadagiti Pagrebbengan Saan a nairanrana ti pannakabuangay ti naayat ken naragsak a kaamaan. Nasken nga aramiden ti tunggal tao iti kaamaan ti partena. Inted ti Apo dagiti pagrebbengan kadagiti nagannak ken annak. Isuro kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan a nasken a manangisagut, naragsak, ken mannakaawattayo kadagiti sabali. Masagraptayo dagiti bendision ti panagtutunos kadagiti kaamaantayo no agsao, agkararag, agkanta, wenno agtrabahotayo a sangkamaysa. (Kitaen ti Taga-Colosas 3.) Panaglilinnawag • Paisalaysay ti tunggal kameng ti kaamaan no kasano a makatulong a mangaramid iti pagtaengan a naragragsak a lugar. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Dagiti Proverbio 22:6 (iruam ti ubing) • Taga-Efeso 6:1-3 (tungpalen dagiti annak dagiti nagannak) 250
AGNANAYON A KALLAYSA M a i k a - 3 8 a P a s e t Inyorden ti Dios ti panagasawa. Kinuna ti Apo, "Nga asino man a di agasawa saanto nga ordenan ti Dios, ta inyorden ti Dios iti tao ti panagasawa" (Doktrina ken Katulagan 49:15) Manipud idi punganay, nagbalinen a paglintegan ti ebanghelio ti panagkallaysa. Nairanta a mataginayon, saan la nga iti biagtayo a naindagaan ti panagkallaysa. Pinagkallaysa ti Dios da Adan ken Eva sakbay nga adda patay iti lubong. Naaddaanda iti agnanayon a panagkallaysa. Insuroda ti paglintegan ti agnanayon a panagkallyasa kadagiti annakda ken dagiti annak dagiti annakda. Iti panaglabas dagiti tawen, sinerrek ti kinatiri ti puso dagiti tao ket napukaw ti daga ti turay a mangannong iti daytoy sagrado nga ordinansa. Babaen ti pannakaisubli ti ebanghelio, naisublin iti daga ti agnanayon a panagkallaysa. Panaglilinnawag • Kaano ti immuna a pannakaannong ti agnanayon a kallaysa ditoy daga? Kasapulan iti Pannakaitan-ok ti Agnanayon a Kallaysa Adu a tao iti lubong ti mangibilang iti panagkallaysa a maysa laeng nga ugali iti kagimongan, maysa laeng a nanikalintegan a panagkinnaawatan ti lalaki ken babai tapno agkabbalayda. Ngem dakkel ti kaipapanan ti panagkallaysa kadagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Agpannuray iti panagkallaysa ti pannakaitan-oktayo. Mamatitayo a ti kallaysa ti kasagraduan a panaglangen ti lalaki ken babai. Aringan daytoy nasagraduan a pannakilangen ti ragsaktayo ita ken iti agnanayon. 251
M a i k a 3 8 Inted kadatayo ti Nailangitan nga Ama ti paglintegan ti agnanayon a panagkallaysa tapno agbalintayo a kas kenkuana. Nasken a tungpalentayo daytoy a paglintegan tapno maaddaan iti annak nga espiritu. Kinuna ti Apo: "Iti kangatuan a gloria adda tallo a langit wenno agpang; "Ket tapno magun-od ti kangatuan, nasken a sumrek ti tao iti daytoy nga annongen ti kinasaserdote [kayatna a sawen ti baro ken agnanayon a katulagan ti panagasawa]; "Ket no dina aramiden, saanna a magun-od daytoy" (Doktrina ken Katulagan 131:1-3). Panaglilinnawag • Apay a mamatitayo a ti panagkallaysa ti kasagraduan a panaglangen ti lalaki ken babai? Nasken nga Annongen ti Umno a Turay iti Templo ti Agnanayon a Kallaysa iti Templo Nasken nga annongen ti maysa nga addaan iti bileg a mamaglantip ti agnanayon a panagkallaysa. Inkari ti Apo, "no ti lalaki mangala ti asawaenna babaen . . . ti baro ken agnanayon a katulagan . . . babaen kenkuana a natudingan . . . ket . . . maipatungpalto a mamimpinsan no addaan iti ruar ti lubong" (Doktrina ken Katulagan 132:19). Saan laeng a nasken a ti umno a turay ti kinasaserdote ti mangannong iti agnanayon a panagkallaysa, ngem nasken pay a maaramid iti maysa kadagiti nasantuan a templo ti Apo. Ti templo ti kakaisuna a lugar a pakaannongan daytoy nasantuan nga ordinansa. Iti templo, agparintumeng dagiti mapagkallaysa a Santo iti ud-udina nga aldaw iti maysa kadagiti nasagraduan nga altar nga adda dagiti kaamaan ken gagayyemda ken dua a naisangsangayan a saksi. Aramidenda dagiti katulaganda iti panagkallaysa iti sango ti Dios. Mapasingkedanda nga agassawa iti panawen ken iti amin nga agnanayon. Aramiden daytoy ti maysa nga addaan iti nasantuan a kinasaserdote ti Dios ken naikkan iti turay a mangannong kadagitoy nasagraduan nga ordinansa. Agtignay babaen ti panangiturong ti Apo ken ikarina kadagiti agassawa dagiti bendision ti pannakaitan-ok. Isurona kadakuada dagiti banag a nasken nga aramidenda tapno 252
M a i k a 3 8 maawatda dagitoy a bendision. Ipalagipna kadakuada nga agpannuray ti amin a bendision iti panagtungpalda kadagiti paglintegan ti Dios. No pinagkallaysanatayo ti turay malaksid ti turay ti kinasaserdote iti templo, agingga laeng iti daytoy a biag ti panagkallaysa. Kalpasan ti ipapatay, awanen ti karbengan dagiti agassawa iti tunggal maysa kadakuada wenno kadagiti annakda. Ited kadatayo ti agnanayon a panagkallaysa ti gundaway nga agtultuloy a kas kaamaan kalpasan daytoy a biag. Panaglilinnawag • Asino ti addaan iti turay a mangannong iti agnanayon a panagkallaysa? Apay a nasken a maaramid daytoy iti templo? Dagiti Pagimbagan ti Agnanayon a Kallaysa Kas Sasanto iti Ud-udina nga Aldaw, agbibiagtayo para iti agnanayon ken saan laeng a para iti agdama. Nupay kasta, mabalin a magun-odtayo dagiti bendision ti agnanayon a panagkallaysa ita ken ti agnanayon. Sumaganad dagiti bendision a masagraptayo iti daytoy a biag: 1. Ammotayo nga agnanayon ti panagkallaysatayo. Saan a manayon ti panamagsina kadatayo ni patay. Awan ti makapagsina kadatayo iti agnanayon malaksid iti bukodtayo a panagsukir. Tulongannatayo daytoy a pannakaammo a mangigaed iti panagtrabaho tapno maaddaantayo iti naragsak, naballigian a panagkallaysa. 2. Ammotayo a makatakunaynaytayo dagiti annaktayo iti agnanayon. Tulongannatayo daytoy a pannakaammo nga agannad a mangisuro ken mangtubay kadagiti annaktayo. Tulongannatayo pay a mangipakita kadakuada iti dakdakkel nga anus ken ayat. Pagbanaganna, maaddaantayo iti naragragsak a pagtaengan. Sumaganad ti sumagmamano a bendision a masagraptayo para iti agnanayon: 1. Makapagnaedtayo iti kangatuan a tukad ti kangatuan a pagarian ti Dios. 2. Mabalintayo ti maitan-ok a kas iti Dios ita ken umawat iti naan-anay a ragsak. 3. Mabalintayo, iti masakbayan, a padakkelen ti kaamaantayo babaen ti panangawat kadagiti espiritu nga annak. 253
M a i k a 3 8 Panaglilinnawag • Pailawlawag kadagiti kameng ti klase dagiti bendision ti agnanayon a panagkallaysa iti daytoy a biag ken iti agnanayon. Nasken nga Isaganaantayo ti Agnanayon a Kallaysa Insuro ni Presidente Spencer W. Kimball a ti "panagkallaysa ti mabalin a kapatgan iti amin a pangngeddeng ken addaan iti kapautan ti ibunga. . . . Apektaranna saan laeng a ti dua a tao a maseknan, ngem dagiti pay annakda ken . . Kadagiti amin a pangngeddeng, daytoy ti rumbeng a saan a pagbiddutan." Inkalikagumna "a planuen ti amin a lallaki ken babbai bayat ti panagdakkelda ti makikallaysa laeng iti templo . . . a pagtalinaedenda a nadalus ti biagda tapno matungpal daytoy" (" . . . The Matter of Marriage," nadebosionan a mensahe, Salt Lake Institute of Religion, 22 Oct. 1976). . . annak dagiti annakda. . . Kinuna pay ni Presidente Kimball: "Ibagatayo iti amin nga agtutubo nga ania man a pagilian ti pagtaenganyo, ken ania man ti kannawidan iti pagilianyo, namnamaen ti Nailangitan nga Amayo nga agkallaysa para iti agnanayon ket mangpatanor iti nasayaat, napigsa a kaamaan. "Namnamaenmi a sursuruandakayo dagiti nagannak . . . a mangged iti kuarta, ken mangilatang iti pagmision ken agpaay iti panagkallaysayo. . . . "Addanto baro nga espiritu iti Zion no kunanto dagiti agtutubo a babbai kadagiti kaayan-ayatda: 'Ladingitek, ngem agingga nga ay-ayatenka, diak makikallaysa iti ruar ti nasantuan a templo'" ("Marriage - The Proper Way," New Era, Feb. 1976, p. 4). Ti agnanayon a kallaysa ti nasken a kalikaguman a gun-oden ti tunggal Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Pudno daytoy uray dagiti nagkallaysa iti paglintegan a sibil. Kasapulan ti panagsagana para iti agnanayon a kallaysa ti panangamiris ken panagkararag. Dagiti laeng kameng ti Simbaan nga agbibiag a sililinteg ti mapalubosan a makastrek iti templo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 97:15-17). Saan a kellaat lattan nga ikeddengtayo iti maysa nga aldaw a kayattayo ti makikallaysa iti templo, ket sumrektayo iti templo iti dayta nga aldaw ket makikallaysatayo. Nasken nga umuna a tungpalentayo dagiti sumagmamano a kasapulan. 254
M a i k a 3 8 Sakbay a makapantayo iti templo, nasken nga aktibo, maikaritayo a kameng ti Simbaan iti saan a nakurkurang ngem makatawen. Nasken nga addaan dagiti lallaki iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Nasken a kainnumannatayo ti presidente ti sanga wenno obispo. No maduktalan a maikaritayo, ikkannatayo iti rekomenda iti templo. No saantayo a maikari, balakadannatayo ket tulongannatayo a mangiwayat iti panggep a tun-oyen tapno agbalin a maikari a mapan iti templo. Kalpasan ti pannakaawattayo iti rekomenda manipud iti obispo wenno presidente ti sangatayo, masapul a papirmaantayo daytoy iti maysa a kameng ti panguluen ti pasok wenno ti presidente ti mision. Masaludsodtayo kas kadagiti sumaganad iti pannakiinuman para iti rekomenda iti templo: 1. Mamatika kadi iti Dios, ti Agnanayon nga Ama, iti Anakna, ni Jesucristo, ken iti Espiritu Santo? Addaanka kadi iti natibker a pammaneknek maipapan iti naisubli nga ebanghelio? 2. Kanunongam kadi ti Presidente ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw a kas propeta, mammadto, mammaltiing? Bigbigem kadi nga is-isu ti tao iti daga a naikkan iti turay a mangaramat iti amin a tulbek ti kinasaserdote? 3. Tungtungpalem kadi ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? 4. Agbaybayadka kadi iti sibubukel nga apagkapullo? 5. Tungtungpalem kadi ti Nainsiriban a Balikas? 6. Napudnoka kadi iti pannakilangenmo kadagiti sabali? 7. Ikagkagumaam kadi a sipapasnek ti mangaramid kadagiti pagrebbengam iti Simbaan; ti tumaripnong iti sakramentom, kinasaserdote, ken dadduma pay a miting; ken agtungtungpal kadagiti alagaden, paglintegan, ken bilbilin ti ebanghelio? 8. Agbibiagka kadi a mayannatup kadagiti pannursuro ti ebanghelio? No agkiddawka iti rekomenda ti templo, nasken a laglagipem a maysa a nasagraduan a gundaway ti sumrek iti templo. Napasnek nga aramid daytoy, saan a banag a pagang-angawan. Nasken nga ikagumaantayo a tungpalen ti tunggal katulagan nga inaramidtayo iti templo. Kinuna ti Apo a magnatayonto kadagiti anghel iti pakaitan-okantayo no napudno ken natallugodtayo. Agbalintayonto 255
M a i k a 3 8 a dios. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 132:19-20). Kasimpateg ti panagkallaysa iti templo ti ania man a sakripisio. Wagas daytoy a panggun-od kadagiti agnanayon a bendision nga aglaplapusanan. Panaglilinnawag • Idawat iti tunggal tao a mangpanunot iti maipanggep kadagiti saludsod iti pannakiinnuman iti templo bayat ti panangbasam manen kadagitoy. Kasano ti panagsaganatayo para iti agnanayon a kallaysa? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Genesis 1:26-28 (masapul nga umadutayo ket punnuentayo ti daga) • Genesis 2:21-24 (ti Dios ti nangannong iti immuna a panagkallaysa) • Mateo 19:3-8 (no ania ti pinagtipon ti Dios) • Doktrina ken Katulagan 132 (ti linteg ti agnanayon a kasasaad ti paglintegan ti panagkallaysa) Doktrina ken Katulagan 42:24-26 (nasken a salimetmetan dagiti kari iti panagkallaysa) Jacob 3:5-11 (dagiti bendision iti panangtungpal iti paglintegan ti panagkallaysa) Mateo 22:23-30 (awan ti panagkallaysa iti Panagungar) 256
TI PAGLINTEGAN TI KINADALUS TI DAYAW M a i k a - 3 9 a P a s e t Palagip Kadagiti Nagannak Linaon daytoy a paset ti sumagmamano a benneg a saan a maawatan dagiti ubbing. Nasaysayaat nga urayen agingga iti umno ti tawen dagiti annak sakbay a sursuruenda dagitoy a paset tapno maawatanda ti maipapan iti seksual a pannakinaig ken panagpaadu. Imbaga kadatayo dagiti dadaulo ti Simbaan a pagrebbengantayo a nagannak nga isuro dagiti annaktayo ti maipapan iti panaganak (ti addang ti panaginaw ken panaganak). Nasken pay nga isuro dagiti nagannak kadakuada ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Mabalin nga irugi dagiti nagannak nga isuro dagiti annak ti umno a galad maipanggep iti bagida no ubbingda pay. Makatulong ti panangibaga kadagiti ubbing iti prangka ngem nadayaw, ken panagaramat iti umno a nagan dagiti paset ken rebbengen dagiti bagida a dumakkel a dida ibain ti bagida. Gagangay a managsaludsod dagiti ubbing. Kayatda a maammuan no kasano ti panagtrabaho dagiti bagida. Kayatda a maammuan ti paggapuan dagiti maladaga. No sungbatan a dagus dagiti nagannak amin dagitoy a saludsod ken silalawag tapno maawatan dagiti ubbing, ituloyda ti agsaludsod kadagiti dadakkelda. Nupay kasta, no sungbatan dagiti nagannak dagiti saludsod tapno mabainan dagiti annak, maumsi wenno saanda a mapnek, mabalin a mapanda agsaludsod iti sabali ket amangan no makaalada iti saan nga umno a kapanunotan ken saan nga umno a galad. 257
M a i k a 3 9 Nupay kasta, saan a nasayaaat wenno nasken nga ibaga a dagus kadagiti ubbing ti amin a banag. Ited laeng dagiti nagannak kadakuada ti pakaammo a dinawatda ken maawatanda. Bayat ti panagsungbat kadagitoy a saludsod, mabalin met nga isuro dagiti nagannak ti kinapateg ti panangdayaw iti bagida ken bagi dagiti sabali. Nasken nga isuro dagiti nagannak dagiti ubbing nga agkawes iti nasayaat. Nasken nga aturenda dagiti biddut a kapanunotan ken naalas a balikas a nasursuroda iti sabali. Iti panawen a madanonda ti husto a tawen, nasken nga ilawlawag dagiti nagannak koma kadakuada ti panagpaadu. Nasken a maawatan dagiti ubbing a nasayaat dagitoy a bileg ken inted kadatayo ti Apo. Namnamaenna nga aramatentayo ida kadagiti wagas nga intedna kadatayo. Umay iti daga dagiti ubbing nga awanan mulit ken awanan basol manipud iti Nailangitan nga Ama. Bayat ti panagkararag dagiti nagannak para iti pannarabay, pareggeten ida ti Apo a mangisuro kadagiti annak iti umno a panawen ken iti umno a wagas. Ti Pannakabalin nga Aganak Kalpasan ti Panagparsua, imbilin ti Dios iti amin a nabiag ti panagpaaduda iti kalanglangada (kitaen ti Genesis 1:22). Paset ti planona ti panagpaadu tapno agtultuloy ti panagbiag dagiti amin a kita ti nabiag ditoy daga. Kalpasanna inyegna da Adan ken Eva ditoy daga. Naidumdumada kadagiti dadduma a pinarsuana gapu ta annakna ida nga espiritu. Pinagkallaysa ti Dios da Adan ken Eva iti Minuyongan ti Eden ket binilinna ida nga agpaadu ken punnuenda ti daga (kitaen ti Genesis 1:28). Nupay kasta, iturayan ti nasayaat a kababalin a saan ketdi a ti naipasigud ti panagbiagda. Tinarigagayan ti Dios a mayanak dagiti espiritu nga annakna kadagiti kaamaan tapno mataripato ken maisuroda a nasayaat. Datayo, kas kada Adan ken Eva, mangpaaddatayo kadagiti naindagaan a bagi a para kadagitoy espiritu nga annak babaen ti seksual a panagpaadu. Nasagraduan ti pannakabalin nga aganak. Imbilin kadatayo ti Dios nga iti laeng panagkallaysa a maaddaantayo iti seksual a pannakinaig. Daytoy a bilin ti maaw-awagan iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. 258
M a i k a 3 9 Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a panggep ti pannakinaig iti panagkallaysa? Ania ti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw? Nasken a makinaigtayo laeng iti asawatayo a nakikallaysaantayo a mainugot iti linteg. Awan ti asino man, lalaki wenno babai, ti mabalinna ti makinaig sakbay ti panagkallaysa. Maipalubos laeng ti pannakinaig iti asawatayo kalpasan ti panagkallaysa. Kinuna ti Apo kadagiti Israelita, "Dika makiabig" (Exodo 20:14). Napapatay dagiti Israelita a di nagtungpal iti daytoy a bilin (kitaen ti Levitico 20:10). Inulit ti Apo daytoy a bilin ken ni Propeta Joseph Smith (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:24). Naisurotayo a sakupen ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw ti ad-adu pay ngem ti seksual a pannakinaig. Binallaagan ni Presidente Kimball dagiti agtutubo maipapan kadagiti dadduma pay a seksual a basol: "Ti nalabes a pannakiinnagek ken innapros ti kadawyan a basol a seksual nga ar-aramiden dagiti agtutubo. Saan la nga agbanag dagitoy di umno a pannakilangen iti panagdederrep, panagsikog, ken panangikkat iti sikog - naalas amin a pagbasolan - ngem iti ania man a panirigan makailuodda a kinadakes, ket masansan a narigat a lasinen dagiti agtutubo ti paggibusan ti maysa ken pangrugian ti sabali. Riingenda ti gartem ken gutugotenda ti narugit a pampanunot ken tarigagay iti pannakinaig. Pasetda ti sibubukel a kaamaan dagiti agkakaarngi a basol ken kinadarasudos" (The Miracle of Forgiveness, p. 65). Panaglilinnawag • Ania ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? • Kasano ti panagbalintayo a nadalus? Kayat ni Satanas a Salusangasingentayo ti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw Plano ni Satanas nga allilawen ti kaaduanna kadatayo tapno lapdannatayo nga agsubli a makipagnaed iti Nailangitan nga Amatayo. Maysa kadagiti kadaksan a banag a maaramidna ti panangsulisogna kadatayo a mangsalungasing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Nasikap ken mannakabalin daytoy. Kayatna a patientayo a saan a basol 259
M a i k a 3 9 ti mangsalungasing iti daytoy a paglintegan. Adun a tao ti naallilaw. Masapul a salaknibantayo ti bagitayo kadagiti dakes a pangaring. Dupiren ni Satanas dagiti pagrukodan ti kinaemma. Kayatna a mamatitayo a gapu ta napintas ti pammagi ti tao, masapul a maipakita ken maraem. Kayat ti Nailangitan nga Amatayo nga abbongantayo dagiti bagitayo tapno saantayo nga isagmak dagiti sabali nga agpanunot iti di umno. Saannatayo la a guyugoyen ni Satanas nga agkawes iti makasulisog, ngem guyugoyennatayo pay nga agpanunot iti dakes wenno di umno a pampanunot. Aramidenna daytoy babaen dagiti ladawan, sine, estoria, angaw, musika, ken sala a mangisingasing iti dakes nga aramid. Ipaganetget ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw a nasken a nadalus ti panunot ken kasta met ti aramidtayo. Insuro ni Propeta Alma a no kedngannatayo ti Dios, "kedngannatayo met ti pampanunottayo; ket iti daytoy nakakaskas-ang a kasasaad saantayto a maitured ti pumerreng iti Diostayo" (Alma 12:14). Insuro ni Jesus, "Nangngegyo a naisao, Dika makiabig: "Ngem kunak kadakayo, nga asino man a mangmatmat iti maysa a babai tapno gartemanna, nakiabigen kenkuana iti pusona" (Mateo 5:27-28). Sulisogennatayo no dadduma ni Satanas babaen ti riknatayo. Ammona no malmalday, mariribukan wenno masmasnaayantayo. Gundawayanna daytoy a kanito ti kinalupoy a mangsulisog kadatayo a manglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Maikkannatayo ti Nailangitan nga Amatayo iti pigsa a mangrimbaw kadagitoy a pannubok. Ibaga kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan ti maipapan iti nalinteg nga agtutubo a lalaki nga agnagan iti Jose a talken unay ti amona, ni Potifar. Intalek ni Potifar ken ni Jose ti amin nga adda kenkuana. Naggartem ti asawa ni Potifar ken ni Jose ket sinulisogna a makiabig kenkuana. Ngem nagkedked ni Jose ket intarayanna. (Kitaen ti Genesis 39:1-18.) Inkari kadatayo ti Nailangitan nga Amatayo, "Saan nga immay kadakayo ti uray ania a pannakasulisog a di met simro kadagiti isu amin a tattao: ngem ti Dios mapagtalkan, isu a dinto mangipalubos a masulisogkayo iti aglabes iti mabalinanyo; no di ket maigiddanto iti pannakasulisog, isaganananto met ti dalan a paglisian, tapno mabalinyo a pagballigian" (1 Taga-Corinto 10:13). 260
M a i k a 3 9 Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a wagas ni Satanas a pangsulisog kadatayo a manglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? Ania ti kari ti Apo a naited kadatayo a tumulong tapno maparmek dagiti pannulisog ni Satanas? Nadagsen Unay ti Pananglabsing iti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw Nalidayan ni Propeta Alma gapu ta maysa kadagiti annakna a lalaki ti naglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Kinuna ni Alma iti anakna a ni Corianton, "Dimo aya ammo, anakko, a makarimon dagitoy a banag iti imatang ti Apo; wen, narimrimon ngem iti amin a basol malaksid iti panangibuyat iti awanan basol a dara wenno panangilibak iti Espiritu Santo?" (Alma 39:5). Sumaruno iti panagpapatay ti panaglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. No mainaw ti ubing babaen dagiti naglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw, mabalin a masulisogda a mangaramid iti sabali pay a makarimon a basol: ti panangikkat iti sikog. Awan ti pakalaksidan iti panangikkat iti sikog. Malaksid laeng no - 1. Bunga ti pannakinaig iti asideg a kabagian (insesto) wenno pammilit ti sikog. 2. Agpeggad ti biag wenno salun-at ti babai iti kapanunotan ti nalaing a mapagtalkan a mangngagas; wenno 3. Naammuan ti nalaing a mapagtalkan a mangngagas nga addaan iti nakaro a dadael ti similia a di mangipalubos iti maladaga nga agbiag agingga a mayanak. Uray kadagitoy a kasasaad ibilang laeng dagiti agassawa ti panangikkat iti sikog kalpasan ti pannakiinnuman iti tunggal maysa ken iti obispo wenno presidente ti sanga ken pannakaawat iti nailangitan a pammatalged babaen ti panagkararag. (Kitaen ti General Handbook of Instructions, [30943], p. 11-4.) Naipangruna ti kinapateg iti Nailangitan nga Amatayo ti panangtungpal dagiti annakna iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Mabalin nga ikkaten dagiti kameng ti Simbaan a naglabsing iti daytoy a paglintegan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 42:22-26, 80-81). Saanto a mabalin a makipagnaed iti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo dagiti amin a di agbabawi kalpasan ti pannakiabig, ngem agnaeddanto iti kababaan a 261
M a i k a 3 9 pagarian (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:81-86, 103-5; kitaen met ti maika-46 a paset, "Ti Maudi a Panangukom"). Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 76:103-5. • Apay a nadagsen a basol ti pananglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? Ania dagiti bendision a mapukaw dagiti tao no labsingenda ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? Mabalin a Mapakawan Dagiti Manglabsing iti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw Mabalin a dumteng ti talingenngen kadagiti naglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. Imbaga ti Apo kadatayo, "Ngem no ti nadangkes paglikudanna dagiti amin a basbasolna nga inaramidna, ket tungpalenna amin dagiti lintegko, . . . awanto kadagiti salungasingna nga inaramidna, ti maipalagip a maibusor kenkuana" (Ezekiel 18:21-22). Umay laeng ti talingenngen babaen ti pammakawan. Ngem napateg unay ti pammakawan. Kinuna ni Presidente Kimball: "Iti tunggal pammkawan adda (kundisyon). . . . Ti panagayuno, dagiti kararag, ti kinapakumbaba, nasken a maipatas wenno nabilbileg ngem iti basol. Nasken nga adda napakumbaba a puso ken napnuan babawi nga espiritu. . . . Nasken nga adda lua ken naimpusuan a panagbabawi. Nasken nga adda pangngeddeng iti basol, itatallikud iti dakes, panangipudno iti biddut iti tumutop nga addaan iti turay a pinusgan ti Apo" (The Miracle of Forgiveness, p. 353). Iti adu a tao, karigatan a paset ti panagbabawi ti panagpudno. Saan la a ti Apo ti pagpudnuantayo, ngem ti pay tao a nagbasolantayo, a kas iti asawa a lalaki wenno babai, ken iti tumutop a turayen ti kinasaserdote. Ti dadaulo ti kinasaserdote (obispo wenno ti presidente ti pasok) ti mangngeddeng iti kasasaadtayo iti Simbaan. Kinuna ti Apo ken ni Alma, "Asino man nga agbasol kaniak . . . no ipudnona ti basbasolna kenka ken kaniak, ket agbabawi a naimpusuan, pakawanemto, ken pakawanekto met" (Mosiah 26:29). Ngem imballaag ni Presidente Kimball: "Nupay nalawag ti pannakaikari ti pammakawan, awan ti kari wenno pagilasinan ti pammakawan iti ania 262
M a i k a 3 9 man a kararua a saan a naan-anay ti panagbabawina. . . . Narigat a piliten ti bagitayo a mangipalagip kadagiti tao ti dida panagbasol ket mapakawanda ket agbasoldanto manen ken mangnamnamada ti pammakawan" (The Miracle of Forgiveness, pp. 353, 360). Sungbatanto dagiti napakawanen a nagbasol manen ti immuna a basolda (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 82:7; Ether 2:15). Nabuslonto ti Bendision Kadagiti Agtungpal iti Paglintegan ti Kinadalus ti Dayaw No tungpalentayo ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw, agbiagtayo nga awanan basol wenno pannakaibabain. Mabendisionan ti biagtayo ken ti biag dagiti annaktayo no pagtalinaedentayo dagiti bagitayo a nadalus ken awanan mulit iti imatang ti Apo. Makita dagiti annaktayo ti pagulidanantayo ket surotendatayo. Panaglilinnawag • Basaen ti Doktrina ken Katulagan 76:58-60. Kasano a mabendisionan dagiti agtungpal iti amin a bilin ti Dios, a pakairamanan ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Mateo 19:5-9; Genesis 2:24 (sagrado ti panaglangen iti panagkallaysa) • Tito 2:4-12 (dagiti pammilin para iti kinadalus ti dayaw ) • Dagiti Proverbio 6:25-32; Leviticus 19:29; 20:13; 15-16 (nailunod ti kinatiri) 1 Taga-Corinto 7:2-5; Taga-Efeso 5:28 (kinapudno iti asawa) • Apocalipsis 14:4-5 (dagiti bendision iti panagtungpal iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw) Dagiti Proverbio 31:10 (maidaydayaw ti saguday) 263
Ti Templo iti Portland.
264
Aramid iti Templo ken Pakasaritaan ti Kaamaan M a i k a - 4 0 a P a s e t Ipatalged ti pannubbot ni Jesucristo iti tunggal maysa kadatayo nga agungar ken agbiagtayonto iti agnanayon. Ngem no agbiagtayo iti agnanayon a kadua dagiti kaamaantayo iti sidong ti Nailangitan nga Ama, nasken nga aramidentayo amin na imbilin kadatayo ti Mangisalakan. Mairaman ditoy ti pannakabuniag ken yaawat kadagiti ordinansa iti templo. Kas kamkameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw, nabuniagantayo a saggaysa babaen ti maysa nga addaan iti umno a turay ti kinasaserdote. Mabalin a makapan met iti templo ti tunggal maysa kadatayo tapno umawat kadagiti pangisalakan nga ordinansa ti kinasaserdote sadiay. Ngem adu kadagiti annak ti Dios ti awanan kadagitoy a gundaway. Nagbiagda iti panawen a di pay mabalin kadakuada ti ebanghelio. Kayat ti Nailangitan nga Ama a makasubli amin nga annakna ket makipagbiag kenkuana. Para kadagiti natay nga awanan iti panagbuniag wenno ordinansa iti templo, nangted iti wagas tapno maaramid daytoy. Kiniddawna kadatayo nga annongentayo dagiti ordinansa para kadagiti kapuonantayo kadagiti templo. Panaglilinnawag • Ania dagiti bendision nga ipaay kadatayo ti pannubbot ti Mangisalakan? Ania ti nasken nga aramidentayo tapno makapagsubli ken makapagnaedtayo iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo? 265
M a i k a 4 0 Dagiti Templo ti Apo Naisangsangayan a pasdek a naidaton iti Apo dagiti templo ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Mapan idiay dagiti maikari a kameng tapno umawat kadagiti nasagraduan nga ordinansa ken makitulag iti Dios. Kas iti panagbuniag, kasapulan dagitoy nga ordinansa ken katulagan iti pannakaisalakantayo. Nasken a maannongda iti templo ti Apo. Mapantayo pay iti templo tapno agsursuro iti ad-adu pay maipapan iti Nailangitan nga Ama ken ti Anakna, ni Jesucristo. Magun-odtayo ti nalawlawag a pannakaawat iti panggeptayo iti biag ken ti pannakilangentayo iti Nailangitan nga Ama ken ni Jesus. Maisuro kadatayo maipapan ti biagtayo sakbay a naipasngaytayo, ti kaipapanan ti biag iti daga, ken ti biag kalpasan ti ipapatay. Panaglilinnawag • Ipakita ti ladawan ti templo. Apay a napateg dagiti templo iti biagtayo? Paglantipen Dagiti Ordinansa iti Templo dagiti Kaamaan a Sangkamaysa iti Agnanayon Maannong amin nga ordinansa iti templo babaen ti bileg ti kinasaserdote. Babaen daytoy a bileg, mapaglantip, wenno mapagreppengto idiay langit ti amin nga ordinansa a naannong iti daga. Insuro ti Mangisalakan kadagiti Apostolna, "Ania man a galutan ditoy daga, magalutanto idiay langit" (Mateo 16:19; kitaen met ti Doktrina ken Katulagan 132:7). Iti laeng templo a mapaglantiptayo a sangkamaysa iti agnanayon a kas kaamaan. Paglantipen ti panagkallaysa iti templo ti lalaki ken babai a kas agassawa iti agnanayon no dayawenda dagiti katulaganda. Isaganatayo ti panagbuniag ken amin a dadduma pay nga ordinansa para iti daytoy sagrado a pasamak. No nagkallaysa ti lalaki ken babai iti templo, agbalin met a paset ti agnanayon a kaamaanda dagiti annakda. Maawat dagiti agassawa a nagkallaysa iti sibil dagitoy a bendision babaen ti panangisaganada iti bagbagida ken dagiti annakda a mapan iti templo ket mailantip iti tunggal maysa. 266
M a i k a 4 0 Panaglilinnawag • Ania ti kayat a sawen ti mailantip? Kasapulan dagiti Kapuonantayo ti Tulongtayo Inkallaysa ni Mario Cannamela ni Maria Vitta idi 1882. Nagnaedda idiay Tripani, Italia, a nangpatanoranda iti kaamaan ken nangpalabasanda a sangkamaysa kadagiti nararagsak a tawen. Saan a nangngeg da Mario ken Maria ti mensahe ti naisubli nga ebanghelio ni Jesucristo bayat ti panawen ti panagbiagda. Saanda a nabuniagan. Saanda a naaddaan iti gundaway a napan iti templo ket mailantip a sangkamaysa a kas agnanayon a kaamaan. Iti ipapatay, naggibus ti panagasawada. Kalpasan ti nasurok a maysa a siglo, napasamak ti dakkel a panagtitipon. Napan idiay Templo ti Los Angeles dagiti an-annabo da Mario ken Maria, a nagparintumeng iti altar ti apoko ti tumeng a lalaki ken ti asawana ket nagpaay a kas mangisaup para iti panaglantip da Mario ken Maria. Napno iti lua dagiti matada bayat pannakibinglayda iti ragsakda Mario ken Maria. Adu kadagiti kapuonantayo ti mairaman kadagiti natay a di nakangngeg maipapan iti ebanghelio bayat kaaddada iti daga. Agnanaedda itan iti lubong ti espiritu (Kitaen ti maika-45 a paset, "Biag Kalpasan ti Ipapatay"). Maisuro kadakuada idiay ti ebanghelio ni Jesucristo. Dagiti nangawat iti ebanghelio agur-urayda kadagiti ordinansa ti templo a maannong a para kadakuada. Bayat panangannongtayo kadagitoy nga ordinansa iti templo nga agpaay kadagiti kapuonantayo, makibinglaytayo iti ragsakda. Panaglilinnawag • Kasano a maaramid ti panagbuniag ken dadduma pay nga ordinansa kadagiti kapuonantayo? Pakasaritaan ti Kaamaan - Kasano ti Panangrugitayo a Tumulong Kadagiti Kapuonantayo Maguyugoy dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw a makiraman kadagiti aramid iti pakasaritaan ti kaamaan. Babaen kadagitoy nga aramid maammuantayo ti maipapan kadagiti kapuonantayo tapno maannongtayo dagiti ordinansa nga agpaay kadakuada. Mairaman iti pakasaritaan ti kaamaan ti tallo a kangrunaan nga addang: 267
M a i k a 4 0 1. Ilasin dagiti kapuonantayo. 2. Ammuen no asino a kapuonan ti makasapul iti maannong nga ordinansa ti templo. 3. Penken a maannong dagiti ordinansa nga agpaay kadakuada. Kaaduan a purok ti addaan iti konsultant ti pakasaritaan ti kaamaan a makasungbat kadagiti saludsod ken mangiturong kadatayo kadagiti kasapulantayo a pagalaan. No awan konsultant iti pakasaritaan ti kaamaan ti purok, ti obispo wenno presidente ti sanga ti mangted iti pangiturong. Ilasin Dagiti Kapuonantayo Tapno maannong dagiti ordinansa iti templo nga agpaay kadagiti kapuonantayo, nasken nga ammuentayo dagiti naganda. Adu a nakakaskasdaaw a pagalaan ti mabalin ita a makatulong kadatayo a mangammo iti nagnagan dagiti kapuonantayo. Maysa a nasayaat a wagas tapno makapangrugi nga agummong iti pakaammo maipapan kadagiti kapuonantayo ti panangkita no ania ti adda kadatayo kadagiti pagtaengangtayo. Mabalin nga addaantayo iti sertipiko ti pannakayanak, panagkallaysa, wenno ipapatay. Makakitatayo pay iti Biblia ti kaamaan, pakaammo iti ipapatay, pakasaritaan ti kaamaan, wenno dagiti nakaisuratan ti pasamak iti inaldaw ken listaan ti padpadas. Mainayon pay ti panagkiddaw kadagiti kabagian iti pakaammo nga adda kadakuada. Agpannuray ti kaadu ti mammuantayo kadagiti pakammo nga adda kadatayo. Mabalin nga addaantayo laeng iti bassit a pakaammo ket mabalin a ti laeng panangingan kadagiti nagannak ken appotayo ti maaramidtayo. No addaantayon iti adu a naurnos a kasuratan ti kaamaan, mabalintayon nga inaganan dagiti kapuonantayo manipud kadagiti napalabas a kaputotan. Mabalintayo a suroten ti pakaammo a naalatayo kadagiti kasuratan ti ragup ti kaamaan ken tsart ti kapuonan. Maipakita ti pagarigan dagitoy a porma iti ungto daytoy a paset. Ammuen No Ania a Kapuonan ti Makasapul iti Maannong nga Ordinansa iti Templo Maan-annongen dagiti ordinansa iti templo nga agpaay kadagiti natay manipud pay kadagiti immuna nga aldaw ti Simbaan. Gapu iti daytoy, 268
M a i k a 4 0 sumagmamanon nga ordinansa nga agpaay kadagiti kapuonantayo ti naaramiden. Tapno maammuan no asino a kapuonan ti makasapul iti ordinansa iti templo, mabalintayo ti kumita iti dua a lugar. Mabalin nga addaan iti pakaammo dagiti bukodtayo a kasuratan ti kaamaan maipapan iti naaramiden. No saan, addaan ti Simbaan iti kasuratan ti amin nga ordinansa a naannongen iti templo. Penken a Maannong dagiti Ordinansa Adu kadagiti kapuonantayo iti lubong ti espiritu ti mabalin a magagaran nga umawat kadagiti ordinansada iti templo. Apaman a mailasintayo dagitoy a kapuonan, nasken a makiinnurnostayo para iti daytoy a trabaho a naaramid para kadakuada. Maysa kadagiti bendision ti aramid iti pakasaritaan ti kaamaan ti umay manipud iti papan iti templo ket mangannong kadagiti ordinansa a para kadagiti kapuonantayo. Nasken nga isaganatayo ti bagbagitayo a mangawat iti rekomenda ti templo tapno, no mabalin, maaramidtayo daytoy a trabaho. No agtawen iti sangapulo-ket-dua wenno natataenganen dagiti annaktayo, maibilangda kadagitoy a bendision babaen ti panagbuniag ken pannakapatalged para kadagiti kapuonanda. No saan a mabalin a mapantayo iti templo tapno makiraman kadagiti ordinansa, urnosen ti templo ti pannakaannong dagiti ordinansa dagiti dadduma a kameng ti Simbaan. Panaglilinnawag • Kasano ti panangannongtayo kadagiti ordinansa nga agpaay kadagiti kapuonantyo? Ania a tulong ti mabalin no kasapulantayo daytoy? Mainayon a Gundaway ti Pakasaritaan ti Kaamaan Mainayon iti pannakaited dagiti ordinansa ti templo kadagiti kapuonan nga am-ammotayo, makatulongtayo kadagiti adda iti lubong ti espiritu iti adu a sabali pay a wagas. Nasken a dawatentayo ti pannarabay ti Espiritu bayat ti nainkararagan a panagpampanunottayo no ania ti mabalin nga aramidentayo. Maibatay kadagiti kasasaadtayo, maaramidtayo dagiti sumaganad: 1. Sansanen agingga a mabalin ti mapan iti templo. Kalpasan ti papantayo iti templo para iti bagitayo, mabalintayo ti mangannong 269
M a i k a 4 0 kadagiti pangisalakan nga ordinansa nga agpaay kadagiti sabali, nga agur-uray iti lubong ti espiritu. 2. Agsukisok tapno mailasintayo dagiti kapuonan a narigrigat a masapulan. Matarabaynatayo dagiti konsultant ti pakasaritaan ti kaamaan kadagiti makatulong a pagalaan. 3. Agserbi iti programa ti pagadawan iti nagan ti Simbaan iti lugar nga adda daytoy. Babaen daytoy a programa, isagana dagiti kameng dagiti pakaammo iti kapupuon a maaramat kadagiti programa ti kompiuter iti pakasaritaan ti kaamaan ti Simbaan. Maaramid dagitoy a programa a nalaklaka para kadatayo ti mangammo kadagiti kapuonantayo. 4. Mangted iti pakaammo iti pakasaritaan ti kaamaan iti Ancestral FileTM, maysa kadagiti programa iti kompiuter ti Simbaan. Naglaon daytoy kadagiti kapupuon nga inted dagiti tao iti intero a lubong. Palubosan ti Ancestral File dagiti tao a mangibinglay iti pakaammo ti kaamaanda. Makaited dagiti konsultant iti pakasaritaan ti kaamaan iti ad-adu a pakaammo maipapan iti Ancestral File. 5. Makiraman kadagiti timpuyog ti kaamaan. Makaileppastayo iti ad- adu para kadagiti kapuonantayo bayat panagtrabahotayo a sangkamaysa kadagiti dadduma a kameng ti kaaamaan. Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano a banag a maaramidtayo tapno makatulong kadagiti adda iti lubong ti espiritu? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Pedro 4:6 (naikasaba ti ebanghelio kadagiti natay) • Malakias 4:5-6; Doktrina ken Katulagan 2:2; 3 Nephi 25:5-6 (mision ni propeta Elias) Doktrina ken Katulagan 1:8-9 (bileg a mamaglantip) • 1 Taga-Corinto 15:29; Doktrina ken Katulagan 128:15-18 (aramid nga agpaay kadagiti natay) Doktrina ken Katulagan 138 (pannakasubbot dagiti natay) 270
6 9 8 1 . t k O i t 4 : s a k a a s t e p i t t a r u s . s h P , r u S s o c o . s l i h P l I o a g u b a C : s a k a r a g u i t t a r u s , l a z R i , z e u q i r d o R , s o g r u B o n n e w 1 2 3 M a i k a 4 0 Ragup a Kasuratan ti Kaamaan No imakinilia, ikabil iti 1 1/2 nga espasio Panid ti Kaingungot Nagan Apeliedo Kitaen ti "Dadduma pay a kallaysa" Nayanak (aldaw bulan tawen) Lugar Petsa ti ordinansa ti SUA Templo Binuniagan Lugar Nabuniagan Natay Lugar Natalugadingan Naitanem Lugar Nailantip kadagiti nagannak Nagkallaysa Lugar Nailantip iti asawa Ama ti kaingungot Nagan Ina ti kaingungot Nagan Apeliedo Apeliedo idi balasang Pimusay Pimusay Kapisi Nagan Apeliedo Kitaen ti "Dadduma pay a kallaysa" Nayanak (aldaw bulan tawen) Lugar Petsa ti ordinansa ti SUA Templo Binuniagan Lugar Nabuniagan Natay Lugar Natalugadingan Naitanem Lugar Nailantip kadagiti nagannak Ama ti kaingungot Nagan Apeliedo Pimusay Ina ti kaingungot Nagan Apeliedo idi balasang Pimusay Annak Ilista ti tunggal anak (sibibiag man wenno natay) nga agsasaruno iti pannakayanakda. Petsa ti ordinansa ti SUA Templo Seks Nagan Apeliedo Kitaen ti "Dadduma pay a kallaysa" Nayanak (aldaw bulan tawen) Lugar Nabuniagan Binuniagan Lugar Natalugadingan Natay Lugar Nailantip kadagiti nagannak Asawa Nagan Apeliedo Nagkallaysa Lugar Nailantip iti asawa Seks Nagan Apeliedo Kitaen ti "Dadduma pay a kallaysa" Nayanak (aldaw bulan tawen) Lugar Nabuniagan Binuniagan Lugar Natalugadingan Natay Lugar Nailantip kadagiti nagannak Asawa Nagan Apeliedo Nagkallaysa Lugar Nailantip iti asawa Seks Nagan Apeliedo Kitaen ti "Dadduma pay a kallaysa" Nayanak (aldaw bulan tawen) Lugar Nabuniagan Binuniagan Lugar Natalugadingan Natay Lugar Nailantip kadagiti nagannak Asawa Nagan Apeliedo Nagkallaysa Lugar Nailantip iti asawa Pumili iti maysa laeng kadagiti sumaganad a pagpilian. Maaramat ti pinilim iti amin a nagan iti daytoy a porma. Naganmo Adres Pagpilian 1 - Dulin ti Kaamaan Ipatulod ti amin a nagan iti dulin ti kaamaak iti Pagpilian 2 - Dulin ti Templo Ipatulod ti amin a nagan iti ania man a templo ken mangdutok iti mangisaup iti amin a naamongan nga ordinansa. Templo. Telepono Pagpilian 3 - Dulin ti Kapuonan Ipatulod ti amin a nagan iti ( ) naikompiuter a Dulin ti Kapuonan tapno masukisok laeng, saan a Ti pakinaigam iti kaingungot ken kapisi itoy a porma para kadagiti ordinansa. Iramanko ti kasapulan a tsart ti kapuonan. Kapisi Kaingungot Petsa ti panakaisagana (Impablaak ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw Ilokano) 10/93 (10/93) 31827 864 271
. s l i h P , r u S s o c o o a g u b a C s a k a r a g u i t i g a d t a r u s n b a T a c r a G o z n e r o L i i s a k a r a g u i t i g a d t a r u s . s l i h P , l a z R i , z e u g i r d o R , s o g r u B o n n e w 6 9 8 1 . t k O i t 4 s a k a a s t e p i t i g a d t a r u s M a i k a 4 0 Tsart ti Kapuonan Iti Num. 1 iti daytoy a tsart ket kas iti Num. _______iti num. ti tsart _______. Markaan dagiti kahon no nakompleton dagiti ordinansa. 4 B Binuniagan (Ama ti num. 2) B N NN NA R A N NN Natalugadingan Nailantip kadagiti nagannak Nayanak/Nabuniagan Lugar NA Nailantip iti asawa R Adda Ragup a Kasuratan ti Kaamaan para iti daytoy nga agassawa Nagkallaysa Lugar A Nakompleton dagiti ordinansa dagiti annak 2 (Ama ti num. 1) B N NN NA R A Natay Lugar Nayanak/Nabuniagan Lugar Nagkallaysa Lugar 5 Natay Ina ti num. 2 B N NN NA Lugar Nayanak/Nabuniagan Lugar Natay Lugar 1 B N NN NA R A Nayanak/Nabuniagan Lugar Nagkallaysa Lugar Natay Lugar 6 (Ama ti num. 3) B N NN NA R A Nayanak/Nabuniagan Lugar Asawa ti num. 1 B N NN NA Nagkallaysa Lugar 3 Ina ti num. 1 B N NN NA Natay Nayanak/Nabuniagan Lugar Lugar Natay Lugar Naganmo ken adres 7 Ina ti num. 3 B N NN NA Nayanak/Nabuniagan Lugar Natay Numero ti telepono Petsa ti panna- kaisagana Lugar Impablaak ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw 272 8 9 10 11 12 13 14 15 Num. ti tsart (Ama ti num. 4) B N NN NA R A Nayanak/Nabuniagan Lugar Ituloy iti num. ti tsart _______ Nagkallaysa Natay Lugar Ina ti num. 4 B N NN NA Nayanak/Nabuniagan Ituloy iti num. ti tsart Lugar Natay _______ Lugar (Ama ti num. 5) B N NN NA R A Nayanak/Nabuniagan Ituloy iti num. ti tsart Lugar Nagkallaysa _______ Natay Lugar Ina ti num. 5 B N NN NA Nayanak/Nabuniagan Ituloy iti num. ti tsart Lugar Natay _______ Lugar (Ama ti num. 6) B N NN NA R A Nayanak/Nabuniagan Lugar Ituloy iti num. ti tsart _______ Nagkallaysa Natay Lugar Ina ti num. 6 B N NN NA Nayanak/Nabuniagan Ituloy iti num. ti tsart Lugar _______ Natay Lugar (Ama ti num. 7) B N NN NA R A Ituloy iti num. ti tsart Nayanak/Nabuniagan Lugar _______ Nagkallaysa Natay Lugar Ina ti num. 7 B N NN NA Ituloy iti num. ti tsart Nayanak/Nabuniagan Lugar _______ Natay Lugar (Pedigree Chart Ilokano) 10/89 (10/89) 31826 864
TI MAIKADUA A YAAY NI JESUCRISTO M a i k a - 9 a B i n g a y
Adu dagiti pagilasinan nga asidegen ti maikadua a yaay ti Apo. 274
DAGITI PAGILASINAN ITI MAIKADUA A YAAY M a i k a - 4 1 a P a s e t Agsublinto ni Jesucristo Ditoy Daga Imbaga ti Mangisalakan ken ni Joseph Smith, "Ipalgakkonto ti bagik manipud iti langit nga addaan bileg ken naindaklan a dayag . . . ket makipagnaed iti kinalinteg kadagiti tao iti daga iti rinibu a tawen, ket saanto a tumakder dagiti natiri" (Doktrina ken Katulagan 29:11; kitaen met ti maika-43 ken -44 a paset, "Ti Maikadua a Yaay ni Jesucristo" ken "Ti Millenium"). Imbaga ni Jesus kadatayo nga addanto dagiti pagilasinan ken pasamak a mangballaag kadatayo nga asidegen ti maikadua a yaayna. Maawagan met daytoy maikadua a yaay iti "naindaklan ken nakaam-amak nga aldaw ti Apo." (Doktrina ken Katulagan 110:16). Panaglilinnawag • Basaen ti Dagiti Aramid 1:9-11. • Ania ti naindaklan a kinapudno nga imbaga ti dua nga anghel kadagiti Apostol? Ipasimudaagto Kadatayo Dagiti Pagilasinan ti Yaay ni Jesus Iti rinibu a tawen, pinadpadaanan dagiti pasurot ni Jesus ti Maikadua a Yaay a kas panawen ti kappia ken ragsak. Ngem sakbay nga umay ti Mangisalakan, mapadasanto dagiti tao ditoy daga ti dadakkel a pannubok ken didigra. Kayat ti Nailangitan nga Amatayo a nakasaganatayo kadagitoy a parikut. Namnamaenna pay a nakasaganatayon a naespirituan no umay ti Apo iti dayagna. Ngarud, inikkannatayo iti pagilasinan, dagiti pasamak a mangibaga kadatayo nga asidegen ti maikadua a yaay ti Mangisalakan. Impalgak ti Dios dagitoy a 275
M a i k a 4 1 pagilasinan kadagiti propeta iti unos ti panawen. Kinunana nga ammonto dagiti napudno a pasurot ni Cristo dagiti pagilasinan ket siputandanto dagitoy (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 45:39). No managtungpal ken napudnotayo, adalentayo dagiti nasantuan a kasuratan ken ammuentayo dagiti pagilasinan. Panaglilinnawag • Apay a napateg nga ammuen dagiti pagilasinan iti Maikadua a Yaay? • Kasano a maammuantayo dagitoy a pagilasinan? Ania Dagiti Pagilasinan a Mangipasimudaag iti Yaay ni Jesucristo? Sumagmamano kadagiti pagilasinan a mangipasimudaag iti maikadua a yaay ni Jesucristo ti natungpalen wenno agdama a matungtungpal. Mapasamakto ti dadduma iti masakbayan. Kinatiri, Gubat, ken Riribuk Adu kadagiti pagilasinan ti nakabutbuteng ken nakaal-alingget. Imballaag dagiti propeta nga aglak-amto ti daga iti dakkel a riribuk, kinadakes, gubat, ken panagsagaba. Kinuna ni Propeta Daniel a dayta a panawen sakbay ti Maikadua a Yaay ti panawen ti riribuk a di pay napasamak iti daga (kitaen ti Daniel 12:1). Kinuna ti Apo, "Lumamiisto ti ayat dagiti tao, ket rumsuanto ti basbasol" (Doktrina ken Katulagan 45:27). "Ket agarimbangawto amin a banag; ket . . . sumallukobto ti buteng ti amin a tao (Doktrina ken Katulagan 88:91). Manamnamatayo dagiti ginggined, sakit, panagbisin, napigsa a bagyo, kimat, ken gurruod (kitaen ti Mateo 24:7; Doktrina ken Katulagan 88:90). Dadaelento ti tudo a niebe dagiti apit iti daga (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 29:16). Imbaga ni Jesus kadagiti disipulona a mapnonto ti daga iti gubat: "Makangngegkayonto iti gubgubat, ken damdamag ti gubgubat. . . . Tumakderto ti nasion a bumusor iti sabali a nasion, ti pagarian a bumusor iti sabali a pagarian" (Mateo 24:6-7). Agtultuloyto dagitoy a gubat agingga iti dakkel ken maudi a gubat, ti karungsotan nga ammo ti sangalubongan. Agparangto ti Mangisalakan iti tengnga daytoy a gubat. (Kitaen ti Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, p. 732). Adun kadagitoy a pagilasinan ti mapaspasamak. Nagsaknapen ti kinadakes. Kanayon nga aggugubat dagiti pagilian. Mapaspasamak ti ginggined ken dadduma pay a didigra. Adu a tao to agsagsagaba iti 276
M a i k a 4 1 makaungaw a bagyo, tikag, panagbisin, ken sakit. Masinunuotayo a kumarkaro dagitoy a didigra sakbay nga umay ti Apo. Nupay kasta, saan a nakabutbuteng amin a pasamak sakbay ti Maikadua a Yaay. Adu kadagitoy ti mangisangbay iti ragsak iti lubong. Ti Pannakaisubli ti Ebanghelio Kinuna ti Apo, "Agburakto ti lawag kadagiti nagtugaw iti kasipngetan, ket isunton ti pakabuklan ti ebangheliok" (Doktrina ken Katulagan 45:28). Naibaga dagiti nagkauna a propeta ti pannakaisubli ti ebanghelio. Nakita ni Apostol Juan nga anghel ti mangisubli iti ebanghelio (kitaen ti Apocalipsis 14:6-7). Tapno matungpal daytoy a padto, inyeg ni anghel Moroni ken dadduma pay a nailangitan a sangaili ti ebanghelio ni Jesucristo ken ni Joseph Smith. Ti Idadateng ti Libro Ni Mormon Imbaga ti Apo kadagiti Nephite ti sabali a pagilasinan: maidanonto ti Libro ni Mormon kadagiti an-annaboda (kitaen ti 3 Nephi 21). Nakita da propeta Isaias ken Ezekiel iti panawen ti Daan a Tulag ti idadateng ti Libro ni Mormon (kitaen ti Isaias 29:4-18; Ezekiel 37:16-20). Matungtungpalen dagitoy a padto. Maisaksaknapen ti Libro ni Mormon iti sangalubongan. Maikasaba ti Ebanghelio iti Sangalubongan Sabali pay a pagilasinan iti yaay ni Jesus ti "pannakaikasabanto ti ebanghelio ti pagarian iti amin a lubong a mangipaneknek iti amin a pagilian" (kitaen ti Mateo 24:14). Denggento ti amin a tao ti pakabuklan ti ebanghelio iti bukodda a pagsasao (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 90:11). Manipud iti pannakaisubli ti Simbaan, inkaskasaban dagiti misionario ti ebanghelio. Immanep dagiti misionario iti panaglabas ti tawen agingga a rinibun a misionario ti mangikaskasaba iti adu a pagilian iti lubong iti adu a pagsasao. Mangted ti Apo iti pamuspusan tapno maisaknap ti kinapudno iti amin a pagilian sakbay ti Maikadua a Yaay. Ti Yaay ni Propeta Elias Impadles ni propeta Malakias a sakbay nga umay ni Cristo iti maikadua a gundaway, sarungkaran ni propeta Elias ti daga. Isubli ni propeta Elias dagiti bileg a mamaglantip tapno sangkamaysa a mapaglantip dagiti 277
M a i k a 4 1 kaamaan. Pareggetenna pay dagiti tao tapno agbalin a maseknan iti maipanggep kadagiti kapuonan ken an-annaboda (kitaen ti Malakias 4:5-6; Doktrina ken Katulagan 2). Immay ni propeta Elias ken ni Joseph Smith idi Abril 1836. Manipud iti dayta a panawen, dimmakkel a sipapardas ti essem iti kapupuon ken pakasaritaan ti kaamaan. Mabalintayo metten ti mangannong iti ordinansa ti panaglantip iti templo nga agpaay kadagiti sibibiag ken pimmusayen. Agbalinto a Naindaklan a Tao Dagiti Lamanite Imbaga ti Apo a no asidegton ti yaayna, agbalinto a nalinteg ken madaydayaw a tao dagiti Lamanite. Kinunana, "Sakbay a dumteng ti naindaklan nga aldaw ti Apo . . . agbukarto dagiti Lamanite a kasla rosas" (Doktrina ken Katulagan 49:24). Dadakkelen a bilang dagiti Lamanite iti Amianan ken Abagatan ti America ken iti Abagatan ti Pasipiko ti umaw-awat iti bendision ti ebanghelio. Ti Pannakabangon ti Baro a Jerusalem Iti panawen nga asidegen ti yaay ni Jesus, mangbangonto dagiti napudno a Santo iti nalinteg a siudad, ti siudad ti Dios, a maawagan iti Baro a Jerusalem. Ni Jesucristo a mismo ti mangidaulonto idiay (Kitaen ti 3 Nephi 21:23-25). Kinuna ti Apo a mabangonto iti siudad iti estado ti Missouri, iti Estados Unidos (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 84:3-4). Sumagmamano laeng dagitoy kadagiti pagilasinan nga inted ti Apo kadatayo. Ad-adu pay ti iladladawan dagiti nasantuan a kasuratan. Panaglilinnawag • Ilista ti sumagmamano a pagilasinan iti Maikadua a Yaay. Paglilinnawagan ti tunggal maysa. Makatulong Kadatayo ti Pannakaammotayo Kadagiti Pagilasinan Awan uray maysa malaksid ti Nailangitan nga Amatayo ti makaammo iti apagisu a yaay ti Apo. Insuro ti Mangisalakan daytoy iti pangngarig ti kayo ti igos. Kinunana a no makitatayo nga agbulongen ti pinuon ti igos, maibagatayon nga asidegen ti kalgaw. Kasta met, a no makitatayon dagiti pagilasinan a nailadawan kadagiti nasantuan a kasuratan, maibagatayon nga asidegen ti yaayna (Mateo 24:32-33). Inted ti Apo dagitoy a pagilasinan a tumulong kadatayo. Maurnostayo ti biagtayo ken maisaganatayo ti bagbagitayo ken dagiti kaamaantayo kadagiti banag a dumteng. 278
M a i k a 4 1 Saan a nasken a pagdanagantayo ti maipapan kadagiti didigra, ngem padaanantayo ketdi ti yaay ti Mangisalakan ket agragsaktayo. Kinuna ti Apo, "Saankayo a mariribukan, ta, inton mapasamak amin dagitoy a banag [dagiti pagilasinan], ammoyonton a matungpalton dagiti karik kadakayo" (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 45:35). Kinunana a saanto a madadael dagiti nalinteg inton umay, "Ngem mailusotandanto ti aldaw. Ket maitedto kadakuada a tawid ti daga; . . . ken dumakkelto dagiti annakda nga awanan basol. . . . Ta addanto ti Apo iti tengngada, ket maipaayto kadakuada ti dayagna, ket isunto ti arida ken mangted kadakuada iti palintegan" (Doktrina ken Katulagan 45:57-59). Panaglilinnawag • Kasano a matulongannatayo ti pannakaammotayo kadagiti pagilasinan iti Maikadua a yaay? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Taga-Corinto 15:22-28 (umay ti panungpalan; awanton ti patay) • 1 Taga-Tesalonica 5:1-6 (pagilasinan iti panaganak ti babai) • Mateo 16:1-4 (ammuen dagiti pagilasinan ti panawen) • Mateo 24 (dagiti pagilasinan iti Maikadua a Yaay) • Doktrina ken Katulagan 38:30 (agsaganatayo tapno saantayo nga agbuteng) Doktrina ken Katulagan 68:11 (maammuantayo dagiti pagilasinan) 279
Binendisionan ni Jacob dagiti lallaki nga annakna ket impadtona no anianto ti mapasamak kadagiti an-annaboda kadagiti maudi nga aldaw. 280
TI PANNAKAUMMONG TI BALAY TI ISRAEL M a i k a - 4 2 a P a s e t Ti Balay ti Israel Isu dagiti Tao a Naitulag iti Dios Naindaklan a propeta ni Jacob a nagbiag iti ginasut a tawen sakbay ti panawen ni Cristo. Gapu iti kinatulnog ni Jacob, inikkan ti Apo iti naisangsangayan a nagan nga Israel, a kayatna a sawen "prinsipe ti Dios" (kitaen ti Genesis 32:28). Adda sangapulo-ket-dua nga annak a lallaki ni Jacob. Nagbalin dagitoy nga annak a lallaki ken ti kaamaanda a Sangapulo-ket-dua a Tribu ni Israel, wenno Israelita (kitaen ti Genesis 49:28). Apoko a lalaki ni Abraham ni Jacob. Nagaramid ti Apo iti agnanayon a katulagan ken ni Abraham a napabaro ken ni Jacob ken dagiti annakna (kitaen ti Deuteronomio 32:7-9; kitaen met ti maika-15 a paset, "Dagiti Naitulag a Tao ti Apo"). Inkari ti Dios a dagiti Israelita ti tattaona iti katulagan no la ketdi tungpalenda dagiti bilinna (kitaen ti Deuteronomio 28:9-10). Bendisionda iti amin a pagilian iti lubong babaen ti panangtedda iti ebanghelio ken ti kinasaserdote kadakuada. Isu a nasken a tungpalenda ti katulaganda iti Apo ket tungpalenna met ti katulaganna kadakuada. Panaglilinnawag • Paglilinnawagan ti kari ti Apo a mangaramid kadagiti Israelita a napili a taona. Nasayyasayya ti Balay ti Israel Dinagdagullit dagiti propeta ti Apo a binallaagan ti balay ti Israel iti mabalin a mapasamak kadakuada no nadakesda. Impadto ni Moises: "Iwarasnakanto kadagiti amin nga ili manipud maysa a pungto ti daga agingga iti sabali a pungto ti daga" (Deuteronomio 28:64). 281
M a i k a 4 2 In-inut a nangrugi a sinalungasing dagiti Israelita dagiti bilin ti Dios. Naggugubatda ket nabingayda iti dua a pagarian: ti Akin-amianan a Pagarian, a naawagan iti pagarian ti Israel, ken ti Akin-abagatan a Pagarian, a naawagan iti pagarian ti Juda. Sangapulo iti sangapulo-ket- dua a tribu ti Israel ti nagnaed iti Akin-amianan a Pagarian. Iti gubat inabak ida dagiti kabusorda ket binaludda ida. Sumagmamano kadakuada ti naglibas a napan iti daga iti amianan ken napukaw iti dadduma a paset ti lubong. Iti agarup a sangagasut a tawen kalpasan ti pannakaparmek ti Akin- amianan a Pagarian, naparmek ti Akin-abagatan a Pagarian. Narebbek ti siudad a kapitolio ti Jerusalem idi 586 S.C. ket nabalud dagiti dua a nabati a tribu ti Israel. Iti saan a nabayag sumagmamano a kameng dagitoy a tribu ti nagsubli ken nangbangon manen iti Jerusalem. Sakbay ti pannakadadael ti Jerusalem, pinanawan ni Lehi ken ti kaamaanna ti siudad ket nagnaed iti America. An-annabo dagiti tao ni Lehi dagiti Lamanite. Kalpasan ti panawen ni Cristo, nadadael manen ti Jerusalem, dagiti soldado a Romano iti daytoy a gundaway. Ad-addan ti pannakasayyasayya dagiti Hudio iti lubong. Masarakan itan dagiti Israelita iti amin a pagilian ti lubong. Adu kadagitoy a tao ti saan a makaammo a naggapuda iti nagkauna a balay ti Israel. Panaglilinnawag • Pailista kadagiti kameng ti klase dagiti napateg a pasamak a paset ti pannakasayyasayya ti balay ni Israel. Masapul a Maummong ti Balay ti Israel Inkari ti Apo nga addanto aldaw a pannakaummong dagiti Israelita, dagiti taona iti katulagan: "Urnongekto ti natda iti pangenko kadagiti amin a daga a nangipaturongak kadakuada" (Jeremias 23:3). Adda sumagmamano a napateg a gapu ti panangummong ti Apo kadagiti kadagiti Israelita. Masapul a maadal dagiti tao ti Israel dagiti pannursuro ti ebanghelio ken isaganada ti bagbagida a sumabat iti Mangisalakan inton umay manen. Adda pagrebbengan dagiti Israelita a mangbangon iti templo ken mangannong kadagiti sagrado nga ordinansa nga agpaay kadagiti kapuonanda a pimmusay a di naikkan iti kastoy a gundaway. Nasken nga isaknap dagiti tao iti katulagan ti Dios ti 282
M a i k a 4 2 ebanghelio iti amin a pagilian. Nasken a tungpalenda ti katulagan nga agpaay a bendision iti sangalubongan. Inted ni propeta Moises ken ni Joseph Smith idi 1836 iti Templo ti Kirtland ti bileg ken turay a mangiturong iti aramid a mangummong iti balay ti Israel (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 110:11). Manipud iti dayta a panawen, iggeman ti tunggal propeta dagiti tulbek ti panagguummong ti balay ti Israel, ket nagbalin daytoy a panagguummong a napateg a paset ti aramid ti Simbaan. Maum- ummongen ti balay ti Israel bayat ti panangawatda iti naisubli nga ebanghelio ken agserbida iti Dios da Abraham, Isaac, ken Jacob (kitaen ti Deuteronomio 30:1-5). Panaglilinnawag • Ilista ti sumagmamano a gapu no apay a nasken a maummong ti balay ti Israel. Kasanonto ti Pannakaummong ti Balay ti Israel? Maummong nga umuna dagiti Israelita a naespirituan sa kalpasanna nailansagan. Maummongda a naespirituan no agkamengda iti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Narugian daytoy naespirituan a panagguummong idi panawen ni Propeta Joseph Smith ket agtultuloy ita iti amin a paset ti lubong. Israelita iti dara wenno pannakataraken dagiti napasurot iti Simbaan. Maibilangda iti kaamaan da Abraham ken Jacob (kitaen ti Abraham 2:9-11; Taga-Galacia 3:26-29). Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith: "Adu a pagilian ti maitakder iti . . . Simbaan . . . immayda agsipud ta riniing ida ti Espiritu ti Apo; . . . iti panangawatda iti espiritu ti panagguummong, tinallikudanda ti amin gapu iti ebanghelio" (Doctrines of Salvation, 3:256). Kayat a sawen ti naindagaan a panagguummong ti Israel nga "agguummong dagiti Israelita iti pagtaengan iti daga a tinawidda, ket . . . maipasdekda ti amin iti naikari a dagada" (kitaen ti 2 Nephi 9:2). Maummongto dagiti tribu da Ephraim ken Mannasseh iti daga ti America. Agsublinto ti tribu ti Juda iti siudad ti Jerusalem ken iti lugar ti aglawlawna. Awatento dagiti sangapulo a napukaw a tribu manipud iti tribu ni Ephraim dagiti naikari a bendisionda (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 133:26-35). 283
M a i k a 4 2 Iti immuna a pannakabangon ti Simbaan, nabilin dagiti Santo nga agguummong idiay Ohio, sa iti Missouri, ket kalpasanna iti Tanap ti Salt Lake. Nupay kasta, kadagitoy nga aldaw, insuro dagiti kabaruanan a propeta a mangbangon dagiti kameng ti Simbaan iti pagarian ti Dios kadagiti bukodda a daga. Kinuna ni Elder Bruce R. McConkie: "Tunggal pasok iti daga ti lugar a pagguummongan dagiti napukaw a karnero ti Israel nga agnaed iti aglawlawna. "Iti pasok ti Zion ti pagguummongan dagiti Perubio iti Peru, wenno kadagiti lugar nga agbalinton a pasok. Iti Chile ti lugar a pagguummongan dagiti Silio; iti Bolivia dagiti Bolibio; iti Korea dagiti Koreano; ken kasta a kasta iti sadino man a paset ti daga. Naibaga kadagiti nasayyasayya nga Israel iti amin a pagilian nga aguummongda iti ikub ni Cristo, kadagiti pasok ti Zion, a kas nabangon kadagiti pagilianda" ("Come: Let Israel Build Zion," Ensign, May 1977, p. 118). Saan a makumpleto ti naindagaan a panagguummong ti Israel agingga iti maikadua a yaay ti Mangisalakan (kitaen ti Joseph Smith - Mateo 1:37). Ket matungpalton ti kari ti Apo: "Adtoy, umay dagiti aldaw, kuna ti Apo, a saanto a masaon, Sibibiag ti Apo, a nangiruar kadagiti annak ti Israel manipud iti daga ti Egipto; "Ngem, sibibiag ti Apo, a nangiruar kadagiti annak ti Israel manipud iti daga ti amianan, ken manipud kadagiti amin a daga a nangipaturonganna kadakuada: ket yegkonto manen ida iti dagada nga intedko kadagiti ammada" (Jeremias 16:14-15). Panaglilinnawag • Ania ti dua a wagas a pannakaummong ti balay ti Israel? Paglilinnawagan ti tunggal maysa kadagitoy. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Genesis 17:1-8 (ti katulagan ti Dios ken ni Abraham) • 2 Ar-ari 17 (nabalud ti Akin-amianan a Pagarian) • 2 Cronicas 36:11-20 (nabalud ti Akin-abagatan a Pagarian) • Santiago 1:1 (nasayyasayya iti ganggannaet dagiti sangapulo-ket-dua a tribu) 1 Nephi 10:12-13 (paset ti pannakasayyasayya ti panagdappat dagiti Nephite) 284
M a i k a 4 2 Jeremias 3:14-18 (maysa manipud iti siudad, dua manipud iti kaamaan) Jeremias 31:7-14 (aggapu kadagiti amianan a pagilian dagiti napukaw a tribu) Ezekiel 20:33-36 (mauumongto ti Israel manipud iti amin a pagilian) • 3 Nephi 20:29-46 (mauumongto dagiti Hudio iti Jerusalem) • 3 Nephi 21:26-29 (mangrugi ti panagguummong iti pannakaisubli ti ebanghelio) Doktrina ken Katulagan 133:26-34 (agsublinto ti sangapulo a tribo manipud iti amianan) Isaias 11:11-13 (matuntonto ti Apo dagiti taona) • Apocalipsis 18:4-8 (ipakdaarto ti timek ti panagguummong) • Doktrina ken Katulagan 133:6-15 (dagiti Gentil iti Zion, dagiti Hudio iti Jerusalem) 285
Agsublinto ni Jesucristo iti daga a sidadayag. 286
TI MAIKADUA A YAAY NI JESUCRISTO M a i k a - 4 3 a P a s e t Uppat-a-pulo nga aldaw kalpasan ti panagungarna, nagtitipon da Jesus ken dagiti Apostolna iti Bantay Olibo. Dimtengen ti oras nga ipapanaw ni Jesus iti daga. Naiwakasnan amin nga aramid a nasken nga aramidenna iti dayta a panawen. Nasken nga agsublin iti Nailangitan nga Ama agingga iti kanito ti maikadua a yaayna. Kalpasan ti panangiwanwanna kadagiti Apostolna, immuli ni Jesus sadi langit. Bayat ti panangtangad dagiti Apostol iti langit, dua nga anghel ti nagtakder iti sibayda ket kinunada: "Lallaki a taga-Galilea, apay nga agtaktakderkayo a kumitkita iti langit? Daytoy Jesus a naipangato sadi langit manipud kadakayo, kasta met umayto a kas ti pannakakitayo nga ipapanna sadi langit" (Dagiti Aramid 1:11). Manipud iti dayta a kanito agingga ita, padpadaanan dagiti pasurot ni Jesus ti Maikadua a Yaay. Panaglilinnawag • Apay a nasken a maammuantayo ti maipanggep iti Maikadua a Yaay? Ania ti Aramidento ni Jesus Inton Umay Manen? Inton umay manen ni Jesucristo ditoy daga, aramidennanto dagiti sumaganad a banag: 1. Dalusannanto ti daga. Inton umay manen ni Jesus, umayto a nabileg ken napnuan dayag. Iti dayta a kanito, madadaelto dagiti nadakes. Mapuoranto amin dagiti banag a narugit, ket madalusanto ti daga babaen ti apuy (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 101:24-25). 287
M a i k a 4 3 2. Umayto a mangukom kadagiti taona (kitaen ti maika-46 a paset, "Ti Maudi a Panangukom"). Inton umay manen ni Jesus, ukomennanto dagiti pagilian ken ilasinnanto dagiti nalinteg kadagiti natiri (kitaen ti Mateo 25:31-46). Insurat ni Juan a Mammaltiing ti maipanggep iti daytoy a panangukom: "Nakitak dagiti trono ken dagiti nagtugaw kadakuada; ket naited kadakuada ti panangukom: ket nakitak ti kararua dgiti naputulan gapu iti pammaneknek ken Jesus, ken gapu iti balikas ti Dios . . . ket nagbiag ken nakipagarida ken Cristo iti sangaribu a tawen. Nakitana dagiti nadakes, "a saan a nagungar agingga a di malpas ti sangaribu a tawen" (Apocalipsis 20:4-5; kitaen met ti Doktrina ken Katulagan 88:95-98). 3. Umayto a bayabay iti Millenium. Sangaribu a tawen ti Millenium a panagturay ni Jesus iti daga. Iti rugi daytoy a panawen, mapanto sabten dagiti nalinteg ni Jesus iti yaayna. Mangruginto iti yaayna ti panagturay ti millenium. (Kitaen ti maika-44 a paset, "Ti Millennium"). Kinuna ni Brigham Young: "Iti Millenium, no nabangonen ti Pagarian ti Dios iti daga babaen ti bileg, gloria ken kinaan-anay, ken naparmeken ti panagturay ti kinadakes a nabayag a nagari, addanton gundaway dagiti Santo ti Dios nga agpatakder kadagiti temploda, ken sumrekda kadagitoy, agbalin, a kas idi, a pamuon kadagiti templo ti Dios, ken agannongda para kadagiti minatayda. . . . Ken addanto paltiingtayo a mangammo kadagiti kapuonantayo manipud kada Ama Adan ken Ina Eva, ket sumrektayto kadagiti templo ti Dios tapno agannong para kadakuada. Ket mailantipto ti tao iti tao agingga a naan-anayen ti linia manipud ken ni Adan, tapno addanto naan-anay a linia ti Kinasaserdote manipud ken ni Adan agingga iti panungpalan" (Discourses of Brigham Young, p. 116). 4. Ileppasnanto ti Panagungar. Bumangonto manipud kadagiti tanemda dagiti nakagun-od iti karbengan a makipagungar kadagiti Nalinteg. Makipagsabetdanto iti Mangisalakan bayat ibababana manipud iti langit. Kalpasan ti panagungar ni Jesucristo manipud kadagiti natay, nagungar met dagiti dadduma a nalinteg a tao a natayen. 288
M a i k a 4 3 Nagparangda iti Jerusalem ken iti kontinente ti America (kitaen ti Mateo 27:52-53; 3 Nephi 23:9). Daytoy ti pangrugian ti Umuna a Panagungar. Sumagmamanon a tao ti nagungar manipud idi. Tawidento dagiti amin a nagungaren ken dagiti agungarto iti oras ti yaayna ti gloria ti kangatuan a pagarian (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:50-70). Kalpasan ti panangrugi ti Millenium, agungarto dagiti nakagun-od iti gloria ti maikadua iti kangatuan a pagarian (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 88:99; Doktrina ken Katulagan 76:71-80). No nakapagungarto aminen dagitoy a tao, maileppaston ti Umuna a Panagungar. Mapapatayto iti lasag dagiti nadakes a sibibiag iti panawen ti maikadua a yaay ti Apo. Aguraydanto, a kaduada dagiti natiri a pimmusayen, agingga iti panaggibus ti Millenium sakbay a bumangonda manipud kadagiti tanemda. Iti gibus ti Millenium, mapasamakto ti Maikadua a Panagungar. Bumangonto amin dagiti nabati pay a natay a sumabat iti Dios. Mabalin a tawidendanto ti kababaan (telestial) a pagarian wenno maikaranukondanto iti ruar a nasipnget a kaduada ni Satanas (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:32-33, 81-112). 5. Akmennanto ti nainkalitegan pagrebbenganna a kas ari ti langit ken daga. Inton umay ni Jesus, buklennanto ti gobiernona iti daga. Pasetto dayta a pagarian ti Simbaan. Iturayannanto amin dagiti tao iti daga iti kappia iti sangaribu a tawen. Iti immuna a yaay ni Jesucristo iti daga, saan a dimteng a nadayag. Nayanak iti nanumo a kuadra ken naipaidda iti garami a kulluong. Saan nga immay nga addaan iti dakkel a buyot a kas ninamnama dagiti Hudio iti Mannubbotda. Ketdi, dimteng a kunkunana: "Ayatenyo dagiti kabusoryo . . . mangaramidkayo iti imbag kadagiti manggurgura kadakayo, ket ikararaganyo dagiti mangidadanes kadakayo" (Mateo 5:44). Naumsi ken nailansa iti krus. Ngem saanton a maumsi iti maikadua a yaayna, "ta dumngegto amin a lapayag, ken agparintumengto amin a tumeng, ket agpudnonto amin a dila" a ni Jesus ti Cristo (Doktrina ken Katulagan 88:104). Makablaawanto a kas "Apo dagiti Apo ken Ari dagiti Ari." Maawaganto iti "Nakaskasdaaw, Mamagbaga, Ti Mannakabalin a Dios, Ti Agnanayon nga Ama, Ti Prinsipe ti Kappia" (Isaias 9:6). 289
M a i k a 4 3 Para iti pakaammo maipanggep no kasano a maammuantayo nga asidegen ti maikadua a yaay ni Jesus, kitaen ti maika-41 a paset, "Dagiti Pagilasinan iti Maikadua a Yaay." Panaglilinnawag • Pailawlawag kadagiti kameng ti sumagmamano a banag nga aramiden ti Apo inton umay iti maikadua a gundaway. Kasanonto a Maammuantayo No Asidegen ti Yaay ni Jesus? Idi naipasngay ni Jesus, manmano ti tao a makaammo a dimtengen ti Mangisalakan iti lubong. Inton umay manen, awanton ti duadua no asino isuna. Awan ti makaammo ti umno a panawen a yaayto manen ti Mangisalakan. "Ngem no maipapan iti dayta nga aldaw ken oras, awan ti makaammo a tao, uray pay dagiti anghel ti langit, no di laeng ti Amak" (Mateo 24:36). Nagaramat ti Apo iti pangngarig a mangted kadatayo iti kapanunotan maipapan iti oras ti yaayna: "Ita adalenyo ti pangngarig nga agtaud iti kayo ti igos: inton aguggot ti sangana ken patubbuenna dagiti bulongna, ammoyo nga asidegen ti tikag. "Kastakayo met inton makitayo a maaramid dagitoy a banag, ammoyo nga isu asidegen kadagiti rungan" (Marcos 13:28-29). Inikkannatayo ti Apo iti sumagmamano a pagilasinan tapno maammuantayo no asidegen ti yaayna. Kalpasan ti panangipalgakna kadagiti pagilasinan, imballaagna: "Agsalukagkayo ngarud ta saanyo nga ammo ti aldaw a yaay ti Apoyo. . . . "Sisasaganakayo met koma, ta umayto ti Anak ti Tao iti oras a diyo ipagpagarup" (Mateo 24:42-44). Panaglilinnawag • Basaen ti Marcos 13:1-29. Kasano a maammuantayo nga asidegen ti yaay ti Mangisalakan? 290
M a i k a 4 3 Makapagsaganatayo iti Yaay ti Mangisalakan Kasayaatan a wagas a panagsaganatayo iti yaay ti Mangisalakan ti panangawat kadagiti pannursuro ti ebanghelio ken aramaten dagitoy a paset ti panagbiagtayo. Makapagbiagtayo iti inaldaw iti kasayaatan a kabaelantayo, a kas iti insuro ni Jesus idi adda pay laeng ditoy daga. Mabalintayo ti agpaiwanwan iti propeta ket suroten ti pammagbagana. Makapagbiagtayo a maikari tapno iwanwannatayo ti Espiritu Santo. Ket urayentayo ti yaay ti Mangisalakan a siraragsak ken saan a sibubuteng. Kinuna ti Apo: "Saankayo nga agbuteng, babassit nga arban, kukuayo ti pagarian agingga a dumtengak. Adtoy, umayak a di agtantan. Talaga a kasta. Amen" (Doktrina ken Katulagan 35:27). Panaglilinnawag • Basaen ti Mateo 25:1-13. Ania dagiti sumagmamano a banag a maaramidtayo tapno makapagsagana iti yaay manen ti Mangisalakan (ti nobio)? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Juan 14:2-3; Mateo 26:64 (isagana ni Jesus ti lugar ket umayto manen) • Malakias 3:2-3; 4:1; Doktrina ken Katulagan 64:23-25 (mapuoranto ti daga) Doktrina ken Katulagan 133:41-51 (madadaelto dagiti natiri) • Mateo 13:40-43 (naipadles ti Panangukom) • Taga-Roma 2:6-9; Apocalipsis 20:12-13 (ti Panangukom) • 1 Taga-Corinto 15:40-42; Doktrina ken Katulagan 78; Doktrina ken Katulagan 88:17-35 (dagiti tukad ti gloria) 2 Taga-Corinto 12:2 (maipangatonto ti tao iti maikatlo a langit) • Doktrina ken Katulagan 43:29-30; Doktrina ken Katulagan 29:11 (tarabay ti yaay ti Mangisalakan iti Millenium) Maika-10 a Pagannurotan ti Pammati (agturayto ni Jesus) • Alma 11:43-44; Alma 40 (nailawlawag ti Panagungar) • Helaman 14:25 (bumangonto dagiti natay) • Zacarias 14:19; Apocalipsis 11:15; 1 Nephi 22:24-26 (agturayto ni Jesus a kas Ari) 291
TI MILLENIUM M a i k a - 4 4 a P a s e t Mangrugi ti sangaribu a tawen a kappia, ayat, ken ragsak iti daga iti maikadua a yaay ni Jesucristo. Maawagan daytoy sangaribu a tawen iti Millenium. Daytoyto ti maudi a sangaribu a tawen dagiti nabiag ditoy daga. Tumulong kadatayo dagiti nasantuan a kasuratan ken dagiti propeta a mangawat no kasanonto ti biag iti daga bayat ti Millenium. Panaglilinnawag • Ania ti Millenium? Asinonto ti Adda Ditoy Daga Bayat ti Millenium? Dagitinto laeng nalinteg a tao ti agbiag ditoy daga bayat ti Millenium. Dagitinto tao a nagbiag a nadayaw ken napudno. Tawidento dagitoy a tao ti maikadua iti kangatuan wenno ti kangatuan a pagarian. Bayat ti Millenium, agbiagto pay laeng iti daga dagiti matay, ken itultuloydanto pay laeng ti aganak a kas iti ar-aramidentayo ita (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 45:58). Kinuna ni Joseph Smith a masansanto a sumarungkar iti daga dagiti saan a matay. Tumulongto dagiti nagungar a tao iti gobierno ken dadduma nga aramid (kitaen ti Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 268). Insuro ni Brigham Young nga addanto dagiti saan a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw kasta met dagiti kameng. Addanto pay la kadagiti tao ti wayawayada, ken adunto pay la ti mamati iti sinsinan a relihion ken kapanunotan. In-inut nga awatendanto amin ni Jesucristo a kas Mangisalakan (kitaen ti Daniel H. Ludlow, ed., Latter-day Prophets Speak, pp. 261-62). 292
M a i k a 4 4 Bayat ti Millenium, "agturayto a mismo ditoy daga" ni Jesucristo (Pagannurotan ti Pammati 1:10). Inlawlawag ni Joseph Smith a mabalin a saanto nga agindeg ditoy daga ni Jesucristo ken dagiti nagungar a Santo iti amin a kanito ngem sumarungkardanto iti ania man a kanito a kayatda wenno no kasapulan ti tulongda iti pannakaituray ti daga (kitaen ti Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 268). Panaglilinnawag • Asinonto ti adda iti daga bayat ti Millenium? Anianto ti Maaramid Bayat ti Millenium? Addanto dua a naindaklan nga aramid dagiti kameng ti Simbaan bayat ti Millenium - aramid iti templo ken iti misionario. Sumagmamano nga ordinansa ti kasapulan iti pannakaitan-ok. Mairaman ti panagbuniag, ti panangipatay iti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo, ken dagiti ordinansa iti templo - talugading, panagkallaysa iti templo, ken ti panaglantip a sangkamaysa dagiti kaamaan. Adu a tao ti natay a di pay nakaawat kadagitoy nga ordinansa. Nasken nga annongen dagiti tao ditoy daga dagitoy nga ordinansa para kadakuada. Maar-aramiden daytoy nga aramid kadagiti templo ti Apo. Agsipud ta adu unay ti aramid a nasken nga iwakas sakbay a dumteng ti Millenium, maiwakasto bayat dayta a panawen. Tulongandatayonto dagiti nagungar a tao a mangatur kadagiti biddut a naaramidtayo iti panagsukisoktayo iti maipanggep kadagiti natay a kapuonantayo. Tulongandatayo pay nga agsapul iti pakaammo a kasapulantayo iti panangileppastayo kadagiti kasuratantayo. Aramid a misionario ti maysa a naindaklan nga aramid bayat ti Millenium. Maisuronto nga addaan naindaklan a bileg ti ebanghelio kadagiti amin a tao. Pagbanaganna, saanton a nasken nga isuro pay kadagiti sabali dagiti umuna a pagbatayan ti ebanghelio agsipud ta "ammodakto amin, manipud iti kabassitan agingga iti kadakkelan kadakuada, kuna ti Apo" (Jeremias 31:34). Panaglilinnawag • Paglilinnawagan dagiti naindaklan nga aramid a maaramid bayat ti Millenium. 293
M a i k a 4 4 Dagiti Kasasaad Bayat ti Millenium Agbalinto manen ti daga a kas iti Minuyongan ti Eden a nagindegan da Adan ken Eva (kitaen ti Pagannurotan ti Pammati 1:10). Agbalinto a napintas a minuyongan ti sibubukel a daga. Awanton ti aggigidiat a kontinente a kas ita, ngem agkaykaysanton ti daga iti maymaysa a lugar a kas idi punganay (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 133:23-24). Makawaran ni Satanas Bayat ti Millenium, makawaranto ni Satanas. Kayatna a sawen nga awanto ti bilegna a mangsulisog kadagiti sibibiag iti dayta a panawen (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 101:28). "Dumakkelto dagiti ubbing nga awanan iti basol ket maisalakandanto" (Doktrina ken Katulagan 45:58). "Gapu iti kinalinteg dagiti taona, awan ti bileg ni Satanas; ngarud, saanto a makaruk-at iti adu a tawen; gapu ta awanto ti bilegna iti puso dagiti tao, gapu ta agbibiagda iti kinalinteg, ken agturay ti Nasantuan ti Israel" (1 Nephi 22:26). Kappia Ditoy Daga Bayat ti Millenium, awanto ti gubat. Agbiagto dagiti tao iti kappia ken panagkaykaysa. Maaramatto a para iti pagimbagan amin a naaramat iti gubat. "Pandayendanto nga arado dagiti kampilanda, pagbalinendanto a kumpay dagiti pikada: ti maysa a pagilian saannanto na itag-ay ti kampilan a maibusor iti pagilian, ket didanton adalen ti pannakigubat uray kaano" (Isaias 2:4). Nalinteg a Gobierno Saanto la nga idauluan ni Jesucristo ti Simbaan bayat ti Millenium, ngem isunto pay ti mangiturong iti gobierno a pulitiko. Maibasarto daytoy a gobierno kadagiti pagbatayan ti kinalinteg ket mataginayonto dagiti kangrunaan a kalintegan ken wayawaya ti amin a tao. Dagiti matay, kameng man ti Simbaan wenno saan a kameng, mabalindanto ti agtakem iti gobierno (kitaen ti Brigham Young, iti Journal of Discourses, 2:310). Makaawatdanto iti tulong manipud kadagiti nagungar a tao. Iti dayta a panawen, addanto dua a kapitolio ti lubong, maysa iti Jerusalem, sabali iti America (kitaen ti Joseph Fielding Smith, Doctrines of Salvation, 3:66-72). "Ta iti Zion ti rumuaranto ti linteg, ket iti Jerusalem ti rumuaranto ti sao ti Apo." (Isaias 2:3). 294
M a i k a 4 4 Awanto ti Sakit Wenno Patay Uray no addanto matay a tao ditoy daga bayat ti Millenium, awanandanto iti sakit a kas kadatayo ita. Awanto ti patay a kas iti pannakaammotayo. No nataenganton ti tao, saandanto a matay ken maipumpon. Ketdi, agbaliwdanto iti kasasaadda a matay iti kasasaad a di matay iti apagdarikmat (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 63:51; 101:29-31). Maipalgakto Amin a Banag Sumagmamano a kinapudno ti saan pay a naipalgak kadatayo. Maipalgakto dagitoy bayat ti Millenium. Kinuna ti Apo nga "ipalgaknanto amin a banag - banag a naglabasen, ken nailemmeng a bambanag a di ammo ti tao, bambanag ti daga, a nakaaramidanna, ken ti pakasapulan ken paggibusanna - bambanag a kapatgan, bambanag nga adda iti ngato, ken bambanag nga adda iti baba, bambanag nga adda iti uneg ti daga, ken ti rabaw ti daga, ken ti langit" (Doktrina ken Katulagan 101:32-34). Panagbalbaliw iti Pagarian Dagiti Ayup Addanto met kappia iti pagarian dagiti ayup. Amin nga ayup, uray dagiti agkabusor ita, agbiagdanto a sangsangkamaysa. Manganto iti ruot ken bukbukel dagiti ayup nga agsidsida ita iti lasag (kitaen ti Isaias 11:6-7). Dadduma Pay nga Aramid Inton Millenium Iti adu a wagas, nalablabesto ti biag ngem ita, malaksid laeng ta maaramidto ti amin a banag iti kinalinteg. Uminum ken mangan ken agkawesto dagiti tao (kitaen ti Discourses of Brigham Young, p. 115). Ituloyto dagiti tao ti agmula ken agani iti mula ken agpatakder iti balbalay (kitaen ti Isaias 65:21). Panaglilinnawag • Paglilinnawagan dagiti kasasaad a mapasamakto bayat ti Millenium. Aramaten dagiti pagibasaran iti nasantuan a kasuratan a nailista iti tunggal kasasaad. Maysa a Maudi a Gubat Kalpasan ti Millenium Iti gibus ti sangaribu a tawen, mawayawayaanto ni Satanas iti ababa a panawen. Sumagmamano a tao ti kumayakayto iti Nailangitan nga Ama. Ummongento ni Satanas dagiti buyotna, ket ummongento ni Miguel 295
M a i k a 4 4 (Adan) dagiti pangen iti langit. Iti daytoy dakkel a gubat, mapapanawto ni Satanas ken dagiti pasurotna iti agnanayon. Ket dumtengto ti maudi a panangukom, ket maisaadto amin a tao iti pagarian a nagun-odda babaen ti wagas a panagbiagda. Agbalinto ti daga a kangatuan (celestial) a pagarian (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 29:22-29; 88:17-20: 110-115). Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Zacarias 14:4-9; 1 Nephi 22:24-26 (agturayto ni Jesus ditoy daga) • Daniel 7:27 (maikkanto dagiti Santo iti pagarian) • Doktrina ken Katulagan 88:87-110 (dagiti kasasaad bayat ti Millenium) • Apocalipsis 20:1-3; 2 Nephi 30:10-18 (makawaranto ni Satanas) • Doktrina ken Katulagan 101:22-31 (mapukawto ti guranggura; awanto ti patay; awanto ti bileg ni Satanas a mangsulisog) Isaias 11:1-9 (aglangento ti lobo ken ti karnero) • Doktrina ken Katulagan 43:31; Apocalipsis 20:7-10 (mawayawayaanto ni Satanas a mangummong iti buyotna) 296
BIAG KALPASAN TI IPAPATAY M a i k a - 1 0 a B i n g a y
Makitipontayonto kadagiti kaamaan ken patpatgen iti lubong dagiti espiritu kalpasan ti patay. 298
TI LUBONG DAGITI ESPIRITU KALPASAN TI NAINDAGAAN A BIAG M a i k a - 4 5 a P a s e t Nangisagana iti pannakaisalakantayo. Kas paset daytoy a plano, imbaonnatayo manipud iti sidongna tapno agnaed ditoy daga ken umawat iti matay a bagi nga addaan iti lasag ken dara. Matayto daytoy matay a bagitayo, ket mapanto iti lubong dagiti espiritu dagiti espiritutayo. Lugar a pagurayan, pagtrabahuan, pagsursuruan, ken paginanaan manipud iti panagigaga ken liday ti lubong dagiti espiritu. Agnaedto dagiti espiritutayo idiay agingga a sisasaganatayon iti panagungartayo. Ket kalpasanna makitiponto manen ti matay a bagitayo iti espiritutayo, ken maawattayonto ti tukad ti gloria nga insaganaantayo (kitaen ti maika-46 a paset, "Ti Maudi a Panangukom"). ti Nailangitan nga Ama iti plano para Adu kadatayo ti agsidsiddaaw no ania ti langa ti lubong dagiti espiritu. Inikkandatayo dagiti nasantuan a kasuratan ken dagiti propeta iti ud- udina nga aldaw iti pakaammo maipanggep iti lubong dagiti espiritu. Panaglilinnawag • Ania ti panggep ti lubong dagiti espiritu? Sadino ti Lubong Dagiti Espiritu? Iti sermon iti maysa a pamumpon, impakdaar ni Joseph Smith a "saan nga adayo kadatayo, ken ammo ken makaawat iti pampanunotentayo, rikna, tignay, ken masansan a makarikna iti saem" dagiti espiritu dagiti nalinteg a tao a natayen (Teachings of the Prophet Joseph Smith, p. 326). Kasta met ti kuna dagiti sabali a propeta iti ud-udina nga aldaw. Kinuna ni Presidente Ezra Taft Benson: "No dadduma agbalin a nakaing-ingpis ti belo a nagbaetan daytoy a biag ken iti sabali a biag. Saan nga adayo 299
M a i k a 4 5 kadatayo dagiti patpatgentayo a limmasaten ditoy" (iti Conference Report, Apr. 1971, p. 18; wenno Ensign, June 1971, p. 33). Kinuna ni Presidente Brigham Young: "Sadino ti lubong dagiti espiritu? Adda ditoy" (Discourses of Brigham Young, p. 376). Panaglilinnawag • Sadino ti lubong ti espiritu? Ania ti Langa Dagiti Espiritu? Addaan dagiti espiritu iti bagi a kalanglanga ti bagi dagiti matay malaksid laeng ta naan-anay ti sukog ti bagi ti espiritu (kitaen ti Ether 3:16). Itugtugot dagiti espiritu manipud iti daga ti kinapasnek wenno kinamannakisuppiat maipapan kadagiti banag ti kinalinteg (kitaen ti Alma 34:34). Addaanda iti pumadpada a panagraman ken tarigagay idi agnaedda pay laeng iti daga. Agkabannuag ti langa ti amin nga espiritu. Agkabannuagdan sakbay a nagbalinda a matay, ken agkabannuagda met kalpasan ti ipapatay, uray no matayda kas maladaga wenno ubbing (kitaen ti Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, p. 455). Panaglilinnawag • Basaen ti Ether 3:16. Ania ti langa ti espiritu a bagi? Dagiti Bingay iti Lubong Dagiti Espiritu Insuro ni propeta Alma iti Libro ni Mormon ti maipanggep iti dua a bingay wenno kasasaad ti lubong dagiti espiritu: "Maawat dagiti espiritu dagiti nalinteg iti naragsak a kasasaad, a maawagan iti paraiso, panaginana a kasasaad, natalna a kasasaad, a paginanaanda manipud iti amin a parikut ken amin a pagrebbengan, ken ladingitda. "Ket mapasamakto, a ti espiritu dagiti natiri, wen, dagiti dakes - ta adtoy, awan ti biangda wenno bingayda iti Espiritu ti Apo; ta adtoy, pinilida dagiti dakes nga aramid a saan a ti naimbag; ngarud espiritu ti sairo ti simrek kadakuada, ken tinagikuana ti balayda - ket maibellengto dagitoy iti ruar a nasipnget; ket addanto panagsangit, ken panagdung- aw, ken panagngariet, ket daytoy gapu iti kinatirida, a naiturong a paadipen iti pagayatan ti sairo. 300
M a i k a 4 5 "Daytoy ita ti kasasaad ti kararua dagiti natiri, wen, iti kasipngetan, iti nakaal-alingget a kasasaad, nakabutbuteng a langa iti dumardarang a gura ti pungtot ti Dios kadakuada; ket agtalinaedda iti daytoy a kasasaad, a kas kadagiti nalinteg iti paraiso, agingga iti kanito a panagungarda" (Alma 40:12-14). Madasigdasig dagiti espiritu babaen ti kinadalus ti panagbiagda ken ti kinamanagtungpalda iti pagayatan ti Apo bayat kaaddada iti daga. Agsina dagiti nalinteg ken dagiti nadakes (kitaen ti 1 Nephi 15:28-30), ngem mabalin dagiti espiritu ti dumur-as manipud iti maysa a tukad agingga iti sabali bayat ti panagadalda kadagiti pagbatayan ti ebanghelio ken agbiagda a mayannatup kadagitoy (kitaen ti Bruce R. McConkie, Mormon Doctrine, p. 762). Panaglilinnawag • Ania dagiti bingay nga adda iti lubong dagiti espiritu? Paraiso Segun ken ni propeta Alma, aginana dagiti nalinteg nga espiritu manipud kadagiti naindagaan a pannaripato ken ladingit. Nupay kasta, makumikomdanto iti panangipatungpalda iti aramid ti Apo. Nakita ni Presidente Joseph F. Smith iti parmata kalpasan la unay ti pannakailansa iti krus ni Jesucristo, a sinarungkaranna dagiti nalinteg iti lubong dagiti espiritu. Nangdutok kadagiti mensahero, inikkanna ida iti bileg ken turay, ken impakumitna kadakuada nga "imetda ti silaw ti ebanghelio a napan kadagiti adda iti kasipngetan, uray pay iti amin nga espiritu ti tao" (Doktrina ken Katulagan 138:30). Nabuangay ti Simbaan iti lubong dagiti espiritu, a nakatakder ti tunggal propeta a mangidaulo iti bukodna a kaputotan (kitaen ti Joseph Smith, History of the Church, 4:209). Ituloy dagiti addaan iti kinasaserdote dagiti pagrebbenganda iti lubong dagiti espiritu. Insuro ni Presidente Wilford Woodruff: "Isu met laeng a Kinasaserdote ti adda iti sabali a bangir ti belo. . . . Tunggal Apostol, tunggal Pitopulo, tunggal Elder, kdpy., a natay iti pammati iti kanito a lumasat iti sabali a bangir ti belo, sumrek iti trabaho ti naespirituan a panagserbi" (iti Journal of Discourses, 22:333-34). Napateg met ti panaglalangen ti kaamaan. Nakita ni Presidente Jedediah M. Grant, ti mamagbaga ni Brigham Young, ti lubong dagiti espiritu ket inladawanna ken ni Heber C. Kimball dagiti timpuyog nga adda sadiay. 301
M a i k a 4 5 "Kinunana a naurnos ti tunggal kaamaan dagiti tao a nakitana idiay. . . . Kinunana, 'Idi kitaek dagiti kaamaan, adda pagkurangan ti dadduma . . . ta nakitak dagiti kaamaan a saan a mapalubosan nga umay ket makipagnaed a sangkamaysa, gapu ta dida dinayaw ti akemda ditoy'" (Heber C. Kimball, iti Journal of Discourses, 4:135-36). Panaglilinnawag • Ania ti ar-aramiden dagiti espiritu iti paraiso? • Apay a sumagmamano a kaamaan ti saan a kompleto iti paraiso? Pagbaludan Dagiti Espiritu Yarig ni Apostol Pedro ti lubong dagiti espiritu a kas pagbaludan, kas iti pammati ti dadduma (kitaen ti 1 Pedro 3:18-20). Adda iti pagbaludan dagiti espiritu dagiti saan pay a nakaawat iti ebanghelio ni Jesucristo. Adda wayawaya dagitoy nga espiritu ket mabalin a maguyugoy iti agpada a naimbag wenno dakes. No awatenda ti ebanghelio ket maannong dagiti ordinansa a para kadakuada kadagiti templo, mabalinda nga isagana ti bagbagida a pumanaw iti pagbaludan dagiti espiritu ket agnaedda iti paraiso. Adda met iti pagbaludan dagiti espiritu dagiti nangsupring iti ebanghelio kalpasan ti pannakaikasaba daytoy kadakuada iti daga wenno iti pagbaludan dagiti espiritu. Agsagaba dagitoy nga espiritu iti kasasaad nga ammo a kas impierno. Inikkatda ti bagida manipud iti kaasi ni Jesucristo, a nagkuna, "Adtoy, siak, a Dios, sinagabak dagitoy a banag para iti amin, tapno dida agsagaba no agbabawida; ngem no dida agbabawi nasken nga agsagabada a kas kaniak; a dayta a panagsagaba nangipaay kaniak, uray ti Dios, a kaindaklan iti amin, nga aggarigengen gapu iti saem, ken agdara iti tunggal teterreman, ket agsagaba nga agpada ti bagi ken ti espiritu" (Doktrina ken Katulagan 19:16-18). Kalpasan ti naan-anay a panagsagabana gapu iti basbasolda, mapalubosandanto a mangtawid iti kababaan a tukad ti gloria, nga isu ti kababaan(telestial) a pagarian. Saan nga agnanayon nga agtultuloy ti impierno iti lubong dagiti espiritu. Agsagabanto met a naan-anay dagiti espiritu a nakaaramid iti kadagsenan a basol iti inton panaggibus ti Millenium (kitaen ti Dagiti Aramid 2:25-27). Kalpasanna, agungardanto. 302
M a i k a 4 5 Panaglilinnawag • Ania dagiti sumagmamano nga aramid a mapaspasamak iti lubong dagiti espiritu? Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • 1 Pedro 4:6 (maikasaba ti ebanghelio kadagiti natay) • Moises 7:37-39 (naisagana ti pagbaludan dagiti espiritu a para kadagiti natiri) Doktrina ken Katulagan 76 (paltiing maipanggep iti tallo a pagarian ti gloria) Lucas 16:19-31 (ti gasat ti agpalpalama ken nabaknang a tao iti lubong dagiti espiritu) 303
TI MAUDI A PANANGUKOM M a i k a - 4 6 a P a s e t Dagiti Panangukom ti Dios Masansan a maibaga kadatayo kadagiti nasantuan a kasuratan nga umayto dayta na aldaw a panagtakdertayo iti sango ti Dios ket makedngan. Nasken a maawatantayo no kasano ti pannakaaramid ti panangukom tapno nasaysayaat ti pannakapagsaganatayo para iti daytoy napateg a pasamak. Isuro dagiti nasantuan a kasuratan a maukomtayonto amin babaen dagiti aramidtayo: "Ket nakitak dagiti natay, babassit ken dadakkel, nga agtaktakder iti sanganuan ti Dios; ket naluktan dagiti libro, ket naluktan pay ti sabali a libro, nga isu ti libro ti biag: ket naukom dagiti natay babaen kadagiti banag a naisurat kadagiti libro, a mayannatup kadagiti aramidda" (Apocalipsis 20:12; kitaen pay ti Doktrina ken Katulagan 76:111; 1 Nephi 15:32; Abraham 3:25-28). Itudtudo ni Juan a Mammaltiing iti daytoy a nasantuan a kasuratan ti Maudi a Panangukom. Daytoy ti maudi a panangukom iti atiddog nga agpapada a panangukom. Iti biag sakbay daytoy matay a biag napalubosan dagiti amin nga espiritu a nakedngan a maikari nga umawat iti bagi ket umay ditoy daga. Ditoy daga masansan a makedngantayo babaen ti kaikariantayo nga umawat iti gundaway iti ikub ti pagarian ti Dios. No mabuniagantayo, makedngantayo a maikari nga umawat iti daytoy nga ordinansa. Makedngantayo no maawagantayo nga agserbi iti Simbaan wenno makauman para iti pannakaital-o ti kinasaserdotetayo wenno rekomenda ti templo. 304
M a i k a 4 6 Insuro ni Alma a maisaad dagiti espiritutayo no mataytayo iti naragsak wenno nakaay-ay-ay a kasasaad (kitaen ti Alma 40:11-15). Paset daytoy ti panangukom. Panaglilinnawag • Inaganan ti sumagmamano a pangngeddeng a naawattayo ken maawattayonto. Maaramat Dagiti Balikas, Aramid, ken Pampanunottayo a Mangngeddeng Kadatayo Impaneknek ni propeta Alma, "Dagiti balikastayo ti mangeddeng kadatayo, wen kedngandatayo dagiti amin nga aramidtayo; . . . ket kedngandatayo met ti pampanunottayo" (Alma 12:14). Kinuna ti Apo: "Amin a sao nga awan kapapay-anna a sawento ti tao, isu ti sungbatandanto iti aldaw ti panangukom. Ta gapu kadagiti saom maibilangkanto a nalinteg ket gapu kadagiti saom maibilangkanto a dakes" (Mateo 12:36-37). Babaen laeng iti pammati ken ni Jesucristo a makapagsaganatayo para iti Maudi a Panangukom. Babaen ti napudno a kinadisipulo kenkuana ken panagbabawi kadagiti amin a basoltayo, mapakawantayo kadagiti basoltayo ket agbalin a nadalus ken nasantuan tapno makapagnaedtayo iti sidong ti Dios. Bayat ti panagbabawitayo kadagiti basoltayo, a tallikudan ti amin a dakes a pampanunot ken aramid, baliwan ti Espiritu Santo dagiti pusotayo tapn saantayon a tarigagayan pay ti agbasol. Ket inton maukomtayo, matakuatanto a sisasaganatayo a sumrek iti sidong ti Dios. Panaglilinnawag • Ibaga iti tunggal tao nga arapaapenna a dumdumngeg kadagiti amin a pampanunot, balikas, ken aramidna a maipalgak iti Panangukom. Kalpasanna pagpanunoten a siuulimek ti tunggal maysa maipapan iti mabalinna nga aramiden a pangpasayaat kadagiti pampanunot, balikas ken aramidna. Maukomtayonto Babaen Dagiti Kasuratan Kinuna ni Propeta Joseph Smith a maukomto dagiti natay babaen dagiti naidulin a kasuratan iti daga. Maukomtayonto pay babaen ti "libro ti biag," a naidulin iti langit (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 128:6-7). 305
M a i k a 4 6 "Maukomtayonto babaen kadagiti banag a naisurat kadagiti libro, babaen dagiti paltiing ti Dios, babaen dagiti kasuratan iti templo, babaen dagiti banag nga imbilin ti Apo a salimetmetantayo. . . . Addanto kasuratan iti langit a naan-anay a kasuratan" (Joseph Fielding Smith, Doctrines of Salvation, 2:200). Adda pay sabali a kasuratan a maaramatto a pangukom kadatayo. Insuro ni Apostol Pablo a ti tao a mismo ti kaan-anayan a kasuratan iti biagna (kitaen ti Taga-Roma 2:15; 2 Taga-Corinto 3;1-3). Naidulin iti bagi ken panunottayo ti naan-anay a pakasaritaan ti amin nga inaramidtayo. Insuro kadatayo ni Presidente John Taylor daytoy a kinapudno: "Ibaga ti tunggal tao ti pakasaritaanna, ken ibagana ti pammaneknek a maibusor kenkuana. . . . Dayta a kasuratan nga insurat ti tao iti binulong ti panunotna - dayta kasuratan a di makapaglibak - maidatagto iti sango ti Dios ken dagiti anghel, ken kadagiti agtugaw a mangngeddeng" (Daniel H. Ludlow, comp., Latter-day Prophets Speak, pp. 56-57). Panaglilinnawag • Ania dagiti tallo a kasuratan a pakaukomantayonto? • Kasano nga aringan dagiti inaldaw a pampanunot ken tignaytayo dagitoy a kasuratan? Dagiti Mangukom Insuro ni Apostol Juan nga "awan ti tao nga ukomen ti Ama, ngem tinto Anak ti mangted amin a panangukom" (Juan 5:22). Ti Anak, ngarud, ti umawagto iti sabali a tumulong kenkuana a mangukom. Dagiti Sangapulo-ket-dua a kaduana iti naespirituan a panagserbi ti mangukom kadagiti sangapulo-ket-dua a tribu ti Israel (kitaen ti Mateo 19:28; Lucas 22:30). Dagiti Sangapulo-ket-dua a Nephite ti mangukomto kadagiti tattao a Nephite ken Lamanite. (Kitaen ti 1 Nephi 12:9-10; Mormon 3:18-19). Kinuna ni Presidente John Taylor a kedngandatayonto ti Umuna a Panguluen ken ti Sangapulo-ket-dua nga Apostol iti panawentayo (kitaen ti The Mediation and Atonement, p. 157). Panaglilinnawag • Basaen ti Juan 5:22. • Asino ti pangulo ti Panangukom iti amin a tao? • Asino ti tumulongto a mangukom kadagiti tao nga agbibiag iti panawentayo? 306
M a i k a 4 6 Dagiti Pakaitudingan a Gloria Mapantayonto iti pagarian a pakatudingantayo iti Maudi a Panangukom. Maibaontayonto iti maysa kadagiti uppat a lugar: iti kangatuan (celestial) a pagarian (ti kangatuan a tukad ti gloria), iti maikadua (terrestial) a pagarian (ti nagtengnga a tukad), iti kababaan (telestial) a pagarian (a kababaan a tukad ti gloria), wenno ti ruar a kasipngetan (ti pagarian ti sairo - saan a tukad ti gloria). Iti Doktrina ken Katulagan 76, inladawan ti Apo dagiti wagas a pagpiliantayo a pagbiagan ditoy daga. Inlawlawagna dagiti pilitayo ti mangeddeng no ania kadagiti uppat a pagarian ti nakaisaganaantayo. Maammuantayo manipud iti daytoy a paltiing a matawidto uray dagiti kameng ti Simbaan iti nadumaduma a pagarian agsipud ta saanda a padapada a napudno ken natured iti panagtungpalda ken ni Cristo. Dagiti sumaganad ti kita ti panagbiag a mabalintayo a pilien a pagnaedan ken dagiti pagarian a magun-od dagiti pilitayo. Kangatuan (Celestial) a Pagarian "Isuda dagiti immawat iti pammaneknek ni Jesus, ken namati iti naganna ken nabuniagan . . . a babaen ti panangtungpalda kadagiti bilin, mabalin a maugasan ken madalusan dagiti basolda, ket maawatda ti Espiritu Santo." Isu dagitoy ti nakaparmek iti lubong babaen ti pammatida. Nalinteg ken napudnoda tapno mailantip ti Espiritu Santo ti bendisionda kadakuada. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:51-53). Dagiti agtawid iti kangatuan a tukad ti kangatuan a pagarian, nga agbalin a dios, nasken met a nakikallaysada iti agnanayon iti templo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 131:1-4) Makapagnaedto amin dagiti agtawid iti kangatuan a pagarian iti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo iti agnanayon (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:62). Maikadua (Terrestrial) a Pagarian Isu dagitoy ti di nangawat iti ebanghelio ditoy daga, ngem inawatda met laeng iti lubong dagiti espiritu. Isu dagitoy dagiti madaydayaw a tao ditoy daga nabulsek iti ebanghelio ni Jesucristo gapu iti kinasirib ti tao. Isu dagitoy ti immawat iti ebanghelio ken ti pammaneknek ni Jesus, ngem saan a nagbalin a natured. Sarungkaranto ida ni Jesucristo, ngem saan a ti Nailangitan nga Amatayo. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 307
M a i k a 4 6 76:73-79). Saandanto a paset ti agnanayon a kaamaan; agbiagdanto a maisina ken agsulsulo iti agnanayon (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 131:1-4). Kababaan (Telestial) a Pagarian Saan nga inawat dagitoy a tao ti ebanghelio wenno ti pammaneknek ni Jesus ditoy man daga wenno iti lubong dagiti espiritu. Agsagabadanto iti impierno gapu iti basbasolda kalpasan ti Millenium, inton agungarda. "Isu dagitoy dagiti ulbod, ken manggagamud, ken mannakikamalala, ken mannakiabig, ken asino man nga agayat ken agaramid iti inuulbod." Kas iti kaadu dagitoy a tao dagiti bituen ti langit ken anay iti kadaratan. Sarungkaranto ida ti Espiritu Santo, ngem saan ti Ama wenno ti Anak. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:81-85, 103-106). Ruar a Kasipngetan Isu dagitoy dagiti naaddaan iti pammaneknek maipapan ken ni Jesus babaen ti Espiritu Santo ken makaammo iti bileg ti Apo ngem binay- anda ni Satanas a nangrimbaw kadakuada. Tinallikudanda ti kinapudno ken kinaritda ti bileg ti Apo. Awan ti pannakapakawanda ta tinallikudanda ti Espiritu Santo kalpasan ti panangawatda iti daytoy. Awanto ti pakaigloriaanda a pagarian. Agbiagdanto iti agnanayon a kasipngetan, pannakaparparigat, ken kinaay-ay-ay a kaduada ni Satanas ken dagiti anghelna iti agnanayon. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:28-35; 44-48.) Panaglilinnawag •Paisalaysay iti maysa a tao ti maipanggep iti tallo a tukad ti gloria ken ti ruar a kasipngetan ken pailadawan no asinonto ti mapan iti tunggal maysa (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:50-88). Nasken nga Agsaganatayo Itan para iti Panangukom Iti kinapudnona, aldaw ti panangukom, ti tunggal aldaw. Agsao, agpanunot, agtignaytayo, a mayalubog iti linteg ti kangatuan, maikadua a kangatuan, wenno ti kababaan. Ti pammatitayo ken ni Jesucristo, a kas ipakita dagiti inaldaw a bukodtayo nga aramid, ti mangikeddeng no ania a pagarian ti tawidentayonto. Addan kadatayo ti naisubli nga ebanghelio ni Jesucristo iti pakabuklanna. Ti ebanghelio isu ti paglintegan ti kangatuan a pagarian. Naipalgak aminen nga ordinansa ti kinasaserdote a kasapulan iti idudur- 308
M a i k a 4 6 astayo. Nabuniagantayon ken nakitulagtayon nga agbiag a kas iti panagbiag ni Cristo. No napudnotayo ken tungpalentayo dagiti katulagan nga inaramidtayo, naibagan ti Apo kadatayo no ania ti pakaikedngantayo. Kunananto kadatayo: "Umaykayo, dakayo a binendisionan ni Amak, tawidenyo ti pagarian a naisagana kadakayo manipud pannakabangon ti lubong" (Mateo 25:34). Panaglilinnawag • Ania ti rumbeng nga aramidentayo tapno makapagsaganatayo iti Maudi a Panangukom? Papanunot kadagiti kameng ti klase no kasano ti panagriknada maipapan iti pannakangngegda maipapan kadagiti balikas a naisurat iti Mateo 25:34 a naibaga kadakuada. Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 88:98-102 (pannakapaguni dagiti trumpeta ti panangukom) Alma 11:41, 45; Mormon 7:6; 9:13-14 (maukomtayonto iti kasasaad a nagungar) 2 Nephi 29:11; 3 Nephi 27:23-26 (dagiti libro a maaramat iti panangukom) Alma 41:2-7 (maikeddeng ti pannakaukomtayo babaen dagiti aramid, tarigagay ti puspusotayo, panagbabawi, ken panagandur agingga iti panungpalan) Mormon 3:22 (agbabawi ken agsagana a sumango iti panangukom) • Lucas 12:47-48; Doktrina ken Katulagan 82:3 (asino man a naikkan iti adu, adu met ti masapul nga aramidenna) Doktrina ken Katulagan 88:16-33 (awaten ti tunggal maysa kadatayo ti pakaikariantayo) 309
Maitan-okto iti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo dagiti napudno agingga iti panungpalan. 310
PANNAKAITAN-OK M a i k a - 4 7 a P a s e t Idi nagnaedtayo iti sidong ti Nailangitan nga Amatayo, inlawlawagna kadatayo ti maysa a plano para iti panagdur-astayo. Mabalintayo ti agbalin a kas kenkuana, maysa a naitan-ok a tao. Kasapulan ti plano a maisinatayo kenkuana ket umaytayo ditoy daga. Nasken daytoy nga isisina tapno mapaneknekan no matungpaltayo met laeng dagiti bilin ti Ama uray no awantayon iti sidongna. Inkeddeng ti plano a no naggibusen ti naindagaan a biag, maukom ken magunggonaantayo babaen ti tukad ti pammati ken kinamanagtungpaltayo. Maisaadtayonto iti lugar a nakaisaganaantayo. Insuro ni Jesus: "Adu ti pagyanan iti balay ti amak" (Juan 14:2). Maadaltayo kadagiti nasantuan a kasuratan nga adda tallo a pagarian ti gloria iti langit. Inagapad ni Apostol Pablo nga ammona ti tao a "naipangato iti maikatlo a langit" (2 Taga-Corinto 12:2). Innaganan ni Pablo ti dua kadagiti pagarian iti langit - ti kangatuan ken ti maikadua a kangatuan (kitaen ti 1 Taga-Corinto 15:40-42). Umuna ti kangatuan ken sumarsaruno ti maikadua. Babaen ti paltiing iti ud-udina nga aldaw naadaltayo ti nagan ti maikatlo a pagarian. Isu daytoy ti kababaan (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76:81). Naammuantayo met nga adda tallo a langit wenno tukad iti ikub ti kangatuan a pagarian (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 131:1). Panaglilinnawag • Paisalaysay iti maysa a tao ti maipanggep iti plano ti Nailangitan nga Amatayo para iti pannakaitan-oktayo. 311
M a i k a 4 7 Ania ti Pannakaitan-ok? Agnanayon a biag ti pannakaitan-ok, ti kita ti panagbiag a pagbibiagan ti Dios. Agbibiag iti naindaklan a gloria. Naan-anay isuna. Adda kenkuana ti amin a pannakaammo ken amin a kinasirib. Isu ti ama dagiti espiritu nga ubbing. Isu ti namarsua. Mabalintayo ti agbalin a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Daytoy ti pannakaitan-ok. No mapaneknekan a napudnotayo iti Apo, agnaedtayonto iti kangatuan a tukad ti kangatuan (celestial) a pagarian iti langit. Maitan-oktayonto, a kas iti Nailangitan nga Amatayo. Ti pannakaitan-ok ti kangatuan a gunggona a maited ti Nailangitan nga Amatayo kadagiti annakna. (Kitaen ti Doktrina ken Katulagan 14:7). Panaglilinnawag • Ania ti pannakaitan-ok? Dagiti Bendision ti Pannakaitan-ok Naan-anay ti Nailangitan nga Amatayo. Nupay kasta, saan a nailem iti sirib ken kinaan-anayna. Naigloriaan gapu iti kinapudno a mabalin dagiti annakna ti agbalin a kas kenkuana. Kinunana: "Daytoy ti aramid ken gloriak - ti mangipatungpal iti awanan ipapatay ken agnanayon a biag ti tao" (Moises 1:39). Umawatto iti naisangsangayan a bendision dagiti umawat iti pannakaitan-ok iti kangatuan a pagarian. Inkari ti Apo, "Kukuada amin a banag" (Doktrina ken Katulagan 76:59). Dagitoy ti sumagmamano kadagiti bendision a maited kadagiti naitan-ok a tao: 1. Makipagnaeddanto iti agnanayon iti sidong ti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo (kitaen ti Doktrina ken Katulagan 76.) 2. Agbalindanto a dios. 3. Kapulapoldanto dagiti nalinteg a kameng ti kaamaanda ket maaddaandanto met iti annak nga espiritu. Mayarnginto met ti pannakainaig dagiti espiritu nga annak iti pannakainaigtayo iti Nailangitan nga Amatayo. Agbalindanto nga agnanayon a kaamaan. 4. Magun-oddanto ti naan-anay a ragsak. 5. Addanto amin kadakuada dagiti banag nga adda iti Nailangitan nga Amatayo ken ni Jesucristo - amin a pannakabalin, dayag, panangituray, ken pannakaammo. Insurat ni Presidente Joseph 312
M a i k a 4 7 Fielding Smith: "Inkari ti Ama babaen ti Anak a maitedto amin nga adda kenkuana kadagiti managtungpal iti bilinna. Dumur-asdanto iti pannakaammo, sirib, ken pannakabalin, parabur iti parabur, agingga a maibukbok kadakuada ti pakabuklan ti naan-anay nga aldaw" (Doctrines of Salvation, 2:36). Panaglilinnawag • Ilista ti sumagmamano kadagiti bendision a maitedto kadagiti maitan-ok. Dagiti Kasapulan iti Pannakaitan-ok Ita ti panawen a panagaramid kadagiti kasapulan iti pannakaitan-ok (kitaen ti Alma 34:32-34). Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith, "Tapno magun-od ti pannakaitan-ok nasken nga awatentayo ti ebanghelio ken amin a katulaganna; ken tungpalentayo dagiti rebbengen nga inted ti Apo; ken magna iti lawag ken pannakaawat iti kinapudno; ken 'agbiag iti amin a balikas a nagtaud iti ngiwat ti Dios'" (Doctrines of Salvation, 2:43). Tapno maitan-ok, nasken a mamatitayo nga umuna ken ni Jesucristo ken kalpasanna agandur iti dayta a pammati agingga iti gibus ti biagtayo. Ti pammatitayo kenkuana ket kas koma iti panagbabawitayo kadagiti basoltayo ken panagtungpal kadagiti bilinna. Bilbilinennatayo amin nga umawat kadagiti sumagmamano nga ordinansa: 1. Masapul a mabuniagan ken mapatalgedantayo a kameng ti Simbaan ni Jesucristo. 2. Nasken nga awatentayo ti pannakaipatay ti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo. 3. Nasken nga awatentayo ti talugading iti templo. 4. Nasken a maikallaysatayo para iti panawen ken iti agnanayon. Mainayon iti panangawat kadagiti kasapulan nga ordinansa, imbilin ti Dios kadatayo amin nga - 1. Ayaten ken agrukbabtayo iti Dios. 2. Ayaten ti kaarrubatayo. 3. Agbabawi kadagiti dakes nga aramidtayo. 4. Agtungpal iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw. 313
M a i k a 4 7 5. Agbayad iti husto nga apagkapullo ken daton. 6. Agbalin a napudno iti pannakilangentayo iti sabsabali ken iti Apo. 7. Agsao a kanayon iti kinapudno. 8. Agtungpal iti Nainsiriban a Balikas. 9. Agsukisok kadagiti minataytayo ken annongentayo dagiti pangisalakan nga ordinansa ti ebanghelio a para kadakuada. 10. Ngilinen ti Aldaw a Panaginana. 11. Tumaripnong a kanayon no mabalin kadagiti miting ti Simbaan tapno mapabarotayo dagiti katulagantayo iti panagbuniag babaen ti pannakiranud iti sakramento. 12. Ayaten ken patibkerentayo dagiti kameng ti kaamaantayo iti wagas ti Apo. 13. Agkararag a sangaamaan ken agmaymaysa iti inaldaw. 14. Agdayaw kadagiti dadakkeltayo. 15. Mangisuro iti ebanghelio kadagiti sabali babaen ti balikas ken pagwadan. 16. Adalen dagiti nasantuan a kasuratan. 17. Agdengngeg ken agtungpaltayo kadagiti naparegget a balikas dagiti propeta ti Apo. Kamaudiananna, kasapulan ti tunggal maysa kadatayo nga awaten ti Espiritu Santo ken sursuruen a suroten ti panangiturongna iti biagtayo. Panaglilinnawag • Apay a kasapulan ti pammati ken panagtungpal ken ni Jesucristo tapno maitan-ok? Ania dagiti ordinansa a nasken nga awatentayo tapno maitan-oktayo? • Ania dagiti inted ti Apo a paglintegan a nasken a surotentayo tapno maitan-oktayo? Apay a nasken a sursuruentayo a suroten ti panangiturong ti Espiritu Santo tapno maitan-ok? Kalpasan ti Panagibturtayo Agingga iti Panungpalan Ania ti mapasamak no nakaibturtayo agingga iti panungpalan iti napudno a kinadisipulo ni Cristo? Kinuna ti Apo: "No tungpalem dagiti bilinko ken agibturka agingga iti panungpalan maaddaanka iti agnanayon a biag, a sagut a kapatgan iti amin a sagut ti Dios" (Doktrina ken Katulagan 14:7). Kinuna ni Presidente Joseph Fielding Smith: 314
M a i k a 4 7 "No agtalinaedtayo iti Dios; a kas iti panangtungpal kadagiti bilinna, agrukbab kenkuana ken tungpalen ti kinapudnona; dumtengto ti panawen a madigustayo iti kinaan-anay ti kinapudno, a lumawlawag a lumawlawagto agingga iti naan-anay nga aldaw" (Doctrines of Salvation, 2:36). Insuro ni Propeta Joseph Smith: "No umulika iti agdan, nasken a mangrugika iti baba, ket umulika a saggaysaem ti tukadna, agingga a makadanonka iti ngato; ket kasta met kadagiti pagbatayan ti Ebanghelio - nasken a mangrugika iti umuna, ket ituloymo agingga a maadalmo amin a pagbatayan ti pannakaitan-ok. Ngem mabayagto pay sakbay a malusotam ti belo [ipapatay] sakbay a maadalmo ida. Saan nga amin ket maawatan ditoy lubong; dakkelto nga aramid ti panangadal iti pannakaisalakantayo ken pannakaitan-ok uray iti tanem" (Teachings of the Prophet Joseph Smith, pp. 347-48). Kastoy a wagas ti panagbalin ti Nailangitan nga Amatayo a Dios. Insuro ni Joseph Smith: "Umuna a pagbatayan ti Ebanghelio ti panangammo a pudno ti kinasiasino ti Dios. . . . Tao met idi a kas kadatayo; . . . ti Dios a mismo, ti Ama ti amin, a nagnaed ditoy daga, a kas iti inaramid a mismo ni Jesucristo" (Teachings of the Prophet Joseph Smith, pp. 345-46). Ammo ti Nailangitan nga Amatayo dagiti pannubok, pagkapsutan, ken basoltayo. Adda pannakipagrikna ken asina kadatayo. Kayatna nga agballigitayo a kas kenkuana. Panunoten ti ragsak a sagrapento ti tunggal maysa kadatayo no agsublitayo iti Nailangitan nga Amatayo no makunatayo: "Ama, inaramidko ti kayatmo nga aramidek. Nagtalinaedak a napudno ken tinungpalko dagiti bilinmo. Maragsakanak nga agawid manen." Ket mangngegtayo a kunana: "Nasayaat ti inaramidmo; . . . gapu ta napagtalkanka iti bassit a banag, pagaywanenkanto iti adu: sumrekka a makipagragsak iti apom" (Mateo 25:23). Panaglilinnawag • Iladawam no kasano ti mabalin a panagriknam no mangngegmo dagiti balikas ti Mangisalakan iti Mateo 25:23. Ania ti rumbeng nga aramidentayo tapno makaibturtayo agingga iti panungpalan? 315
M a i k a 4 7 Mainayon a Nasantuan a Kasuratan • Doktrina ken Katulagan 132:3-4, 16-26, 37 (maipanggep iti pannakaitan-ok) Doktrina ken Katulagan 131:1-4 (tulbek ti pannakaitan-ok ti agnanayon a kallaysa) Doktrina ken Katulagan 76:59-70 (nailawlawag dagiti bendision ti kangatuan a gloria) 316
DAGITI PAGANNUROTAN TI PAMMATI Iti panagsusulbod ti 1841, nangipatulod ti Propeta Joseph Smith iti surat ken ni John Wentworth, nga editor idi ti maysa a pagiwarnak a maawagan iti Chicago Democrat. Naglaon daytoy a surat iti pakaammuan maipapan iti adu a pasamak ti nagkauna a pakasaritaan ti Simbaan. Naglaon pay ti dokumento iti sangapulo-ket-tallo a binatog a manggupgop kadagiti pammati ti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Naam- ammo dagitoy a kas Pagannurotan ti Pammati, a naited iti baba. Opisial a doktrina ti Simbaan dagiti Pagannurotan ti Pammati ken naibilang a kas paset ti nasantuan a kasuratan iti ud-udina nga aldaw. Nalawagda a binatog ti pammati a tumulong kadagiti kameng a mangawat kadagiti kangrunaan a pammati ti Simbaan ken mangilawlawag kadagitoy a pammati kadagiti sabali. Nupay kasta, saanda a naan-anay a pakagupgopan ti doktrina ti Simbaan. Babaen kadagiti sibibiag a propeta, maiturong ti Simbaan babaen ti agtultuloy a paltiing ken pammaregget. 1 Mamatikami iti Dios, ti Agnanayon nga Ama, ken ti Anakna a ni 2 Mamatikami a madusanto dagiti tao babaen kadagiti basolda a saan a 3 Mamatikami a babaen ti Pannubbot ni Cristo, maisalakanto amin a Jesucristo, ken iti Espiritu Santo. gapu iti nagbasolan ni Adan. tao, babaen ti panagtungpalna kadagiti paglintegan ken ordinansa ti Ebanghelio. 317
M a i k a 4 7 4 Mamatikami a dagitoy ti kangrunaan a pagbatayan ken ordinansa ti Ebanghelio: umuna, Pammati iti Apo a Jesucristo; maikadua, Panagbabawi; maikatlo, Panagbuniag babaen ti pannakaipabatok para iti pannakaugas dagiti basol; maikapat, Pannakaipatay dagiti dakulap para iti sagut ti Espiritu Santo. 5 Mamatikami a nasken nga awagan ti Dios ti tao, babaen ti padto, ken 6 Mamatikami iti timpuyog a kapada ti Nagkauna a Simbaan a buklen 7 Mamatikami ti sagut ti dila, panangipadto, paltiing, parmata, 8 Mamatikami a sao ti Dios ti Biblia no husto la ketdi ti 9 Mamatikami iti amin nga ipalgak ti Dios, amin nga ipalpalgakna, ken 10 Mamatikami iti makita a panaguummong ti Israel ken ti babaen ti panangipatay dagiti dakulap dagiti naikkan iti bileg a mangikasaba iti Ebanghelio ken mangannong kadagiti ordinansa daytoy. dagiti apostol, propeta, pastor, maestro, mangaskasaba, ken dadduma pay. panagagas, panangipatarus ti dila, ken dadduma pay. pannakaipatarusna; mamatikami met a sao ti Dios ti Libro ni Mormon. mamatikami nga adu pay ti ipalgakna a naindaklan ken napateg a banag maipapan iti Pagarian ti Dios. pannakaisubli ti Sangapulo a Tribu; a mabangonto ti Zion (ti Baro a Jerusalem) iti kontinente ti America; nga agturayto a mismo ni Cristo iti daga; a mapabaronto ti daga ket awatennanto ti kangayedan a pannakaitan-okna. 11 Itandudomi ti karbengan nga agrukbab iti Mannakabalin a Dios babaen ti panangibagnos ti konsensiami, ken ipalugodmi iti amin a tao ti umasping a karbengan, bay-anmi nga agrukbabda iti wagas no kasano, sadino, ken no ania pay. 12 Mamatikami nga agtungpalkami iti ari, presidente, mangituray, 13 Mamatikami mahistrado, iti panagtungpal, panagdayaw, ken panangkanunong iti paglintegan. kinadalus, kinamanangngaasi, kinadayaw ken iti panagaramid iti naimbag iti amin a tao; ngarud, masaomi a sursurotenmi ti pannursuro ni Pablo - Mamatikami iti amin a banag, mangnamnamakami iti amin a banag, adun a banag ti inibturmi, ken mangnamnamakami a kabaelanmi pay nga ibturan ti amin a banag. No adda nadalus, makaay-ayo, wenno nasayaat a pakasaritaan wenno pakaidayawan, tun-oyanmi dagitoy a banag. iti kinalinteg, kinapudno, Joseph Smith 318
DAGITI HIMNO M u s i k a
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
GLOSARIO Adan: Ti immuna a tao; ti ama ti sangkataw-an. Sakbay ti naindagaan a biagna, isu ti maaw-awagan a kas Miguel. Indauluanna dagiti nalinteg iti Gubat idiay Langit. Timmulong a nangparsua iti daga. mapaglalantipda iti amin a panawen ken iti agnanayon. Anak ti Dios: Ti Mangisalakan, ni Jesucristo. Anghel: Maysa a mensahero a naibaon manipud iti Dios. Agnanayon: Kinaagnanayon, awan rugi ken udina. Agparsua: Mangbukel kadagiti banag nga addan iti baro a langa. Agrukbab: Panagraem, panagdayaw wenno panagayat iti Dios. Aldaw a Panaginana: Aldaw a panagrukbab ken panaginana kadagiti inaldaw a trabaho ken aramid; ngilngilinen dagiti kameng ti Simbaan iti aldaw ti Domingo, ti umuna nga aldaw ti lawas. Altar: Idi un-unana a panawen, maysa a naipangato a lugar a pakaidatonan iti sakripisio. Kadagiti templo dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw kadagitoy a panawen, daytoy ti lugar a pakaaramidan ti katulagan ken lugar a para kadagiti agassawa wenno kaamaan tapno Annak ti manangdadael: Dagiti espiritu idiay langit a simmurot ken ni Lucifer. Dagiti makagun-od iti naan-anay a pannakaammo iti kinadios ti Mangisalakan sa kalpasanna tumalikud kenkuana ket sumurotda ken ni Satanas. Apagkapullo: Bayad iti Apo ti apagkapullo ti masapulan ti maysa a tao iti tinawen. Apo: Dios, maestro; masansan a pangawag ken ni Jesus. Apostol: Maysa a tao a naawagan ken nadutokan nga agbalin a naisangsangayan a saksi ni Cristo. Maysa a saad iti Kinasaserdote ni Melchizedek. Asi: Ayat ken pammakawan. Balay ti Israel: Gagangay wenno nakikappon a kaputotan dagiti annak a lallaki ni Jacob, nga inikkan ti Apo iti nagan nga Israel. 384
G l o s a r i o Basol: Panagsalungasing kadagiti paglintegan ti Dios. inted ti Dios kadagiti napudno ken ni Jesucristo. Bendision ti Kinapatriarka: Naparegta a bendision a mangipalawag iti nagtaudan ti tao ken mangted iti naparegta a pammagbaga ken kapanunotan maipanggep iti panagbiagna. Biag sakbay ti pannakaipasngay: Ti panawen a nagbaetan ti pannakayanak dagiti espiritu nga annak ti Dios ken ti pannakayanakda iti biag a matay. Biblia: Maysa kadagiti libro ti nasantuan a kasuratan ti Simbaan. Iramanna dagiti Daan ken Baro a Tulag. Bilbilin: Dagiti panangiturong nga inted ti Dios kadagiti annakna tapno maisaganada iti biag nga agnanayon iti umay a lubong. Dagiti maudi nga aldaw: Ti panawen nga iti kanibusanan ti lubong wenno maikadua a yaay ti Mangisalakan. Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw: Dagiti kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Daton ti panagayuno: Abuloy iti Simbaan ti kuarta wenno tagilako a naurnong babaen ti panagayuno para iti dua nga agsaruno a pannangan. Dios: Ti Amatayo iti Langit, ti Ama ni Jesucristo iti lasag ken dagiti espiritu ti amin a tao. Disipulo: Maysa a pasurot, mangnangruna a maysa a pasurot ni Cristo. Bugbugtong nga Anak: Ni Jesucristo, ti kakaisuna a tao nga anak ti Dios Ama nga ama ti matay a bagina. Bukel: Iti sabali a pannao, dagiti annak wenno kaputotan. Doktrina ken Katulagan: Maysa kadagiti libro ti nasantuan a kasuratan ti Simbaan a naglaon kadagiti paltiing a naited ken ni Joseph Smith ken kadagiti sabali pay a Presidente ti Simbaan iti ud-udina nga aldaw. Dagiti Ordinansa: Sagrado a seremonia a kasapulan ti agnanayon a panagdur-as. Dagiti paglintegan ken bilin ti Dios. Dagiti Sagut ti Espiritu: Naespirituan a bendision nga Ebanghelio: Ti plano ti pannakaisalakan, a mangsakup iti amin a kasapulan tapno maisalakan ken maitan-ok ti sangkataw-an; ti naimbag a damag a ni Jesus ti Cristo. 385
G l o s a r i o Espiritu Santo: Ti maikatlo a kameng ti Kinadios; maysa a kinatao ti espiritu. Eva: Asawa ni Adan, ti ina ti sangkataw-an. Gentil: Maysa a tao a saan a mairaman kadagiti napili a tao. Ar-aramaten dagiti nasantuan a kasuratan ti balikas a kayatna a sawen (1) saan pay nga Israelita, ken (2) saan a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Hudio: Maysa a kameng iti tribu ni Juda, iti nagkauna a pagarian ti Juda, wenno iti relihion dagiti Hudio. sangapulo-ket-dua nga annak ni Jacob. (3) Ti kabaruanan a pagilian a pagguummongan dagiti Hudio kadagitoy nga aldaw. Jesucristo: Ti Bugbugtong nga Anak ti Ama iti lasag ken ti Inauna nga Anak iti espiritu; ti Mannubbot ken Mangilakantayo. Kabusor: Maysa kadagiti pangaw- awag ken ni Satanas. Kangatuan (Celestial) a Pagarian: Ti kangatuan a pagarian ti gloria, a panagnaed ti maysa iti sidong ti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo . Kanunongan: Mangtarabay ken mangawat. Ikakalilis iti Kinapudno: Itatallikud wenno yaadayo kadagiti pannursuro ti ebanghelio. Impierno: Ti paset ti lubong dagiti espiritu a pagur-urayan dagiti nadakes nga espiritu iti aldaw ti panagungarda; lugar pay a pagnaedan ni Satanas ken dagiti pasurotna. Ipapatay: Pannakisina ti espiritu ti tao iti naindagaan a bagina. Irarem: Ipabatok iti uneg ti danum. Kararag: Pannakisarita iti Apo. Turay: Ti karbengan nga agakem kadagiti sumagmamano a pagrebbengan iti Simbaan. Katulagan: Maysa a napagreppeng a tulag wenno kari ti maysa a tao iti Dios wenno ragup dagiti tao. Kinaagnanayon: Panawen nga awan ti gibusna. Kinadalus ti dayaw: Panangliklik iti seksual a pannakinaig iti asino man malaksid iti asawa. Israel: (1) Ti nagan a naited ken ni Jacob iti Daan a Tulag. (2) Ti nagan a naited kadagiti kaputotan dagiti Kinadios: Ti Amatayo iti Langit; ti Anakna, ni Jesucristo; ken ti Espiritu Santo. 386
G l o s a r i o Kinasaserdote: Ti bileg ken turay ti Dios a naited kadagiti lallaki ditoy daga tapno agaken kadagiti amin a banag para iti pannakaisalakan dagiti tao. Libro ti Nasantuan a Kasuratan: Dagiti tomo ti nasantuan a kasuratan nga opisial nga inawat ti Simbaan: Biblia, Libro ni Mormon, Doktrina ken Katulagan, ken Perlas a Kapatgan. Kinasaserdote ni Aaron: Ti nababbaba kadagiti dua a bingay ti kinasaserdote iti Simbaan. Iramanna dagiti takem ti diakono, maestro, saserdote, ken obispo. Lucifer: Satanas, ti sairo. Maikadua (Terrestrial) a pagarian: Ti akintengnga a pagarian ti gloria. Kinawaya nga agpili: Ti kabaelan ken wayawaya nga agpili iti naimbag wenno dakes. Maikadua nga ipapatay: Naespirituan nga ipapatay; pannakatay a kas kadagiti banag ti kinalinteg. Konseho iti Langit: Ti panagtataripnong iti langit a panangirakurak ti Ama iti plano ti pannakaisalakan ken panangpilina ken ni Jesucristo a kas Mannubbottayo. Korum: Maysa a nabukel a yunit ti kinasaserdote. Libro ni Mormon: Maysa kadagiti libro ti nasantuan a kasuratan ti Simbaan. Maya a pakasaritaan ti pannakipulapol ti Dios kadagiti tao iti America manipud 2,200 a tawen sakbay ti pannakayanak ni Jesucristo agingga iti 421 a tawen kalpasan ti pannakatay ni Jesucristo. Impatarus ni Joseph Smith manipud kadagiti pinanid a balitok ken aglaon iti pakabuklan ti ebanghelio. Kababaan (Telestial) pagarian: Ti kababaan a pagarian ti gloria. Mangimaton: Mangiturong; mangituray. Mangipadto: Mangibaga iti maysa a banag sakbay a mapasamak. Mangisalakan: Ni Jesucristo, a nangisalakan kadatayo iti naindagaan nga ipapatay ken nangpabalin iti pannakaisalakantayo manipud iti naespirituan nga ipapatay. Mangliwliwa: Ti Espiritu Santo. Mannubbot: Ti Mangisalakan, ni Jesucristo. Matay (mortal): Mabalin a matay; maipapan iti daytoy a biag. 387
G l o s a r i o Mayanak iti katulagan: Mayanak kadagiti nagannak a napaglantip iti templo. Mesias: Ni Jesucristo, ti Maysa a Napili. Mision: Maysa a panawen a panangikasaba ti maysa a tao a naawagan ken napatalgedan iti ebanghelio; maysa nga aramid wenno naituding nga aramiden. Misionario: Maysa a kameng ti Simbaan a naawagan a mangikasaba iti ebanghelio kadagiti tao ti lubong. Nasantuan a Kasuratan: Dagiti balikas nga insurt ken insao dagiti nasantuan a tao ti Dios no tignayen ti Espiritu Santo. Nasneban a puso ken napnuan babawi nga espiritu: Maysa a nalaus, nadiosan a panagleddaang gapu iti basoltayo; kinapakumbaba. Natudingan: Dagiti akem nga ited ti Nailangitan nga Ama kadagiti annakna nga umay ditoy daga iti naituding a panawen ken lugar tapno tumulong iti aramidna iti naisangsangayan a wagas. Naawagan: Nadutokan iti maysa a pagrebbengan wenno saad iti Simbaan Naespirituan nga ipapatay: Pannakaisina manipud iti Espiritu ti Dios ken iti sidongna. Nainsiriban a Balikas: Maysa a paltiing maipanggep kadagiti aramid iti salun-at a naited ken ni Joseph Smith idi 1833; benneg 89 ti Doktrina ken Katulagan. Obispo: Maysa a tao a naordenan ken napatalgedan a mangimaton a kas nangato a saserdote iti maysa a purok. Adda karbenganna iti naindagaan ken naespirituan a pagsayaatan ti amin a kameng ti purokna. Isu pay ti mangimaton ti Kinasaserdote ni Aaron. Ordenan: Ited iti maysa a lalaki ti saad a kinasaserdote babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap. Napakumbaba: Sitatallugod nga agsursuro, nalaka a sursuruan. Napasurot: Maysa a nangawat iti ebanghelio ni Jesucristo ken nabuniagan ken napatalgedan. Gagangay a maaramat kadagiti agkameng iti Simbaan no agtawenen iti walo. Ordinansa a maaramid iti templo: Nasantuan nga ordinansa ti ebanghelio nga ar-aramiden dagiti sibibiag kadagiti templo nga agpaay kadakuada ken agpaay kadagiti natay. Sakupen dagitoy nga ordinansa ti panagbuniag, pannakatalugading, panagkallaysa, ken pannakailantip. 388
G l o s a r i o Padto: Dagiti naparegta a balikas ti maysa a propeta maipapan iti maysa a mapasamak iti masakbayan. Panagbabawi: Panangtallikud kadagiti basol ken panangbalbaliw iti wagas ti panagbiag ti maysa a tao tapno sumurot dagiti pannursuro ti Mangisalakan. Pagannurotan ti Pammati: Sangapulo-ket-tallo a palawag nga insurat ni Propeta Joseph Smith a mangiladawan ti sumagmamano a kangrunaan a pannursuro ken ordinansa ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Pagarian ti Dios: Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw iti daga; iti pay kangatuan (celestial) a pagarian. Pakasaritaan ti Kaamaan: Panangsukisok tapno mailasin dagiti an-annabo. Paltiing: Dagiti nadiosan a kinapudno a pannakisarita ti Dios kadagiti tao. Pammaneknek: Pannakaammo nga impalgak ti Espiritu Santo, maipapan iti kinadios ti Mangisalakan ken dagiti kinapudno ti ebanghelio. Pammaregta: Nadiosan a pannarabay nga aggapu babaen ti parikna ti Espiritu Santo. Panagayuno: Saan a pannangan ken yiinum para iti panggep nga umasideg iti Apo. Panagbuniag babaen ti panangirarem: Maysa nga ordinansa a panangirarem iti maysa a tao iti danum ken panangilung-aw iti danum. Kasapulan daytoy tapno agbalin a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Panagbuniag para kadagiti natay: Panagbuniag babaen ti panangirarem iti sibibiag a tao a mangibagi iti natay. Maannong daytoy nga ordinansa iti templo. Panagdederrep: Seksual a pannakinaig ti maysa a tao nga awanan asawa. Panagibtur agingga iti panungpalan: Panagtungpal kadagiti paglintegan ti Dios agingga iti gibus ti matay a biag. Panaglabsing: Panagsalungasing wenno panagsupring iti maysa a bilin wenno paglintegan; basol. Panagrikna: Ti naespirituan a sagut a nangipalubos iti tao nga umawat wenno mangammo iti maysa a banag. 389
G l o s a r i o Panagrigrigat: Ania man a parnuayen ti saem wenno panagtuok. Panaguummong ti Israel: Ti naespirituan ken naindagaan a panaguummong dagiti tao ni Israel iti ud-udina nga aldaw. maysa a tao a kas maysa a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap ken maited ti sagut ti Espiritu Santo. Maannong daytoy nga ordinansa kalpasan ti pannakabuniag. Panagungar: Pangtipon ti bagi ken espiritu, ket saanton a pulos nga agsina manen. Panangannong kadagiti masaksakit: panangpatedted iti lana ken panangbendision kadagiti masaksakit babaen ti bileg ti kinasaserdote. Panawen(Dispensasion): Rukod ti panawen a nakaitedan ti kinapudno manipud naggapu iti langit kadagiti tao iti daga babaen dagiti propeta. Paneknekan: Mangipakdaar iti ammo; mangpaneknek. Panangannong iti sakramento: Panangbendision iti tinapay ken danum nga awaten iti sakramento. Panangipatay kadagiti dakulap: Ti panangiparabaw ti addaan iti kinasaserdote kadagiti dakulapna iti ulo ti maysa a tao tapno mangbendision, mangpatedted iti lana, mangpatalged, mangorden, wenno mangagas iti tao. Pannakailantip: Maysa nga ordinansa a maannong iti uneg ti templo a mamagkaysa iti agassawa iti agnanayon wenno kadagiti annak ken dagiti nagannak kadakuada. Pannakailansa iti krus: Maysa a wagas ti panangpatay iti tao a maar-aramat kadagidi panawen ti Mangisalakan. Mailansa ken matalian ti ima ken saka ti maysa a tao iti krus. Panangisubli: Panangisubli iti maysa a banag a kas iti sigud; panangbangon manen; panangpasubli. Panangpasubli: Pannangted a kas panangsulnit iti basol. Panangpatalged: Maysa nga ordinansa a pannakapatalged ti Pannakaisalakan: Manayon a panagtipon ti bagi ken espiritu a gapuanan ti panangsubbot ken panagungar ti Mangisalakan; agnanayon a biag. Pannakaitan-ok: Ti kangatuan a saad ti ragsak ken gloria iti kangatuan (celestial) a pagarian; ti 390
G l o s a r i o panagtultuloy a panagdadanggay ti yunit ti kaamaan iti agnanayon; "amin nga adda [iti] Ama" (Doktrina ken Katulagan 84:38). Perlas a Kapatgan: Maysa kadagiti libro ti nasantuan a kasuratan ti Simbaan, a pakairamanan dagiti nagkauna ken kabaruan a nasantuan a kasuratan. Pannakatay: Pannakisina ti espiritu ti tao iti naindagaan a bagina. Pannakatnag ni Adan: Ti pannakabaliw iti matay a bagi a napasamak idi nangan da Adan ken Eva iti maiparit a bunga iti Minuyongan ti Eden. Plano ti pannakaisalakan: Ti plano ti Nailangitan nga Amatayo para kadagiti annakna a pakaparmekanda iti basol ken patay ket magun-odda ti agnanayon a biag. Pannakiabig: Seksual a pannakinaig iti sabali a saan a ti asawa. Pannangpatedted iti lana: Panangpatedted iti sangkabassit a lana iti ulo ti maysa a tao, gagangay a kas maysa a paset ti bendision ti kinasaserdote. Pannubbot: Ti panagsagaba ken pannakatay ni Jesucristo, a nakaipaayan ti panagungar ti amin a matay ken pakaidiayaan ti agnanayon a biag kadagiti addaan iti pammati ken ni Cristo ken agbabawi kadagiti basolda. Propeta: Maysa a naawagan iti Apo nga agbalin a naisangsangayan a saksi iti kinadios ni Jesucristo. Ti propeta ti pangawag iti Presidenti ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Rekomenda: Ti sertipiko a mangipabigbig iti tao a kas kameng ti Simbaan ken mangipatalged iti pannakaikarina nga umawat kadagiti pudno nga ordinansa wenno bendision. Ruar a kasipngetan: Ti pagnaedan ti sairo ken dagiti pasurotna. Paraiso: Paset ti lubong ti espiritu a pagurayan dagiti nalinteg nga espiritu iti aldaw a panagungarda. Saan a kameng: Maar-aramat kadagiti tao a saan pay a kameng ti Ti Simbaan ni Jesucristo Dagiti Santo iti Ud-udina nga Aldaw. Pasantuen: Padalusen, patarnawen, ken awan mulitna; tapno mawayawayaan manipud iti dara ken basol iti daytoy a lubong. Saan a matay: Iti laksid ti bileg ni patay. No imortal ti tao saan a matay. 391
G l o s a r i o Sagut ti Espiritu Santo: Ti karbengan, a maawat babaen ti pannakaipatay dagiti dakulap, tapno masagrap ti kanayon a pannarabay ti Espiritu Santo no maikaritayo. Talugading: Maysa a sagut ti bileg a naited babaen dagiti ordinansa iti templo kadagiti maikari a kameng ti Simbaan. Mairaman iti talugading dagiti pangiwanwan maipanggep iti plano ti pannakaisalakan. Sairo: Maysa nga espiritu nga anak ti Dios a simmuppiat iti Ama ken nangpadas a mangdadael iti wayawaya dagiti tao nga agpili iti naimbag ken dakes. Managnaganan pay iti Lucifer wenno Satanas ken isu ti puon ti basol. Sakramento: Maysa nga ordinansa a pannakabendision ti tinapay ken danum ken pannakaiwaras kadagiti kameng ti Simbaan. Ibagian ti tinapay ken danum ti bagi ken dara ni Jesucristo nga insakripisio ti Mangisalakan. Sakripisio: Pannangted iti Dios iti maysa a napateg a banag; panangtallikud iti amin a banag gapu iti ebanghelio ni Jesucristo. Satanas: Maysa a nagan ti sairo, a mangsuppiat iti plano ti pannakaisalakan. Tawen ti kaadda ti sungsungbatan: Ti tawen a maammuan ti maysa a tao ti pagrebbenganna kadagiti aramidna ken mabalin a mabuniagan. Iti a kasasaad, mangrugi ti maysa a tao nga agsungbat iti pagrebbengenna no agtawenen iti walo. Templo: Maysa a lugar a pagdaydayawan ken pagkararagan; balay ti Apo a naisagana ken nairuknoy kadagiti sagradado nga ordinansa ti ebanghelio. Umuna a Panguluen: Maysa a ti korum a mangimaton iti sangabukel a Simbaan; a buklen ti Presidente ti Simbaan ken dagiti Mamalbalakadna. Subboten: Mangwayawaya iti maysa a tao kadagiti bunga ti basol a nagbabawianna. Mangwayawaya manipud kadagiti bunga ti naindagaan nga ipapatay. Zion: Ti nagan nga inted ti Dios kadagiti agtungpal kadagiti paglinteganna. Ti nagan ti lugar a pagnaedan dagiti nalinteg. 392
DAGITI LIBRO A NAAGAPAD Grant, Heber J. Gospel Standards. Compiled by G. Homer Durham. Salt Lake City: Improvement Era, 1941. Hinckley, Bryant S. The Faith of Our Pioneer Fathers. Salt Lake City: Bookcraft, 1956. Journal of Discourses. 26 vols. London: Latter-day Saints' Book Depot, 1854-86. Kimball, Spencer W. Faith Precedes the Miracle. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1972. - - - . The Miracle of Forgiveness. Salt Lake City: Bookcraft, 1969. - - - , et. al. Priesthood. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1981. Lee, Harold B. Stand Ye in Holy Places. Salt LaKe City: Deseret Book Co., 1974. Ludlow, Daniel, ed. Latter-day Prophets Speak, Salt Lake City: Bookcraft, 1948. McConkie, Bruce R. Mormon Doctrine. 2nd ed. Salt Lake City: Bookcraft, 1966. McKay, David O. Gospel Ideals. 2nd printing. Salt Lake City: Improvement Era, 1954. - - - . Treasures of Life. Compiled by Clare Middlemiss. Salt Lake City: Deseret Book., 1962. 393
D a g i t i L i b r o a N a a g a p a d - - - . True to the Faith. Compiled by Llewelyn R. McKay. Salt Lake City: Bookcraft, 1966. Packer, Boyd K. Mothers. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1977. Principles of the Gospel. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1976. Smith, Joseph. History of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. 7 vols. 2nd ed. rev. Edited by B. H. Roberts. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1932-51. - - - . Lectures on Faith. Compiled by N. B. Lundwall. Salt Lake City: N. B. Lundwall, n.d. - - - . Teachings of the Prophet Joseph Smith. Selected by Joseph Fielding Smith. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1938. Smith, Joseph F. Gospel Doctrine. 5th ed. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1939. Smith, Joseph Fielding. Answers to Gospel Questions. 5 vols. Compiled by Joseph Fielding Smith, Jr. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1957-66. - - - . Doctrines of Salvation. 3 vols. Compiled by Bruce R. McConkie. Salt Lake City: Bookcraft, 1954-56. Talmage, James E. Jesus the Christ. 3rd ed. Salt Lake City: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, 1916. Taylor, John. The Mediation and Atonement. Photolithographic reprint of 1st ed., 1882. Salt Lake City: Deseret News Co., 1964. Young, Brigham. Discourses of Brigham Young. Selected by John A. Widtsoe. Salt Lake City: Deseret Book Co., 1941. 394
INDEKS A Abraham, Katulagan ti Dios ken ni, 97-99 Adan ken Eva, nabilin nga aganak panangngilin, 167-68 panggep ti, 165-66 pakasaritaan ti, 166 parabur iti panangngilin, 169 da, 32 immay ti Espiritu Santo kada, 36-39 Aldaw ti Apo, 167 Alkohol, 201 Ama, dagiti pagrebbengan ti, immuna nga immay iti daga da, 247-48 31 Annak maingel nga espiritu, 31 pannakaisina da, manipud iti dagiti pagrebbengan ti, 249-50 Nabilin da Adan ken Eva a Dios, 33 pannakatnag da, 32-34 maaddaan iti, 32 Apagkapullo, 216-219 Agar-aramid iti sinsinan a milagro, palawag iti, ni Heber J. Grant, 154 219 Agbabawi palawag iti, ni Stephen L. kaanotayo nga, 132 kasano ti, 128-31 palawag iti, ni Spencer W. Richards, 217 Apagkapullo, bendision iti, 50-51 Apostol, naisangayan a saksi ni Kimball, 128, 131 Cristo dagiti, 115 Aganak, pannakabalin nga, 258 Agibtur agingga iti inggana, Apostol, saad ken pagrebbengan ti, 94 314-15 Agkararag Arak, 201 Aramid, 185-91, 202 apay nga, 41-42 kaano ti, 42-43 kasano ti, 43-44 Agpili, wayawaya nga, naimbag palawag iti, ni David O. McKay, 190 Aramid, makedngan kadagiti, 305 Astrologo, dagiti, 154 ken dakes, 14 Aldaw a panaginana, 165-69 ania ti, 165 Domingo, 167 B Balikas, makedngan iti, 305 Baro ken agnanayon a katulagan, 101-2 395
Basol ania ti, 127 nakaaramid ti amin iti, 122-28 Belo, abbonganna ti lagip iti nailangitan a pagtaengan, 14 Biblia, 52-53 Bukbukel, 202 Bungbunga, 202 C Cristo. Kitaen ti Jesucristo D Dakes nga aramid, gunggona iti, 188-89 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 188 Dakkel a Konseho, 14-15 Daton, 216-19 palawag iti, ni Heber J. Grant, 219 palawag iti, ni Stephen L. Richards, 217 Diakono, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 91 Dios adda, 8 agturay iti amin a banag, 8-9 bagi t, 9 gupit ti, 9 kinaama, ti, 11 palawag iti, ni Joseph Smith, 9 langa ti, 9 palawag iti, ni Joseph Smith, 9 nangparsua iti amin a banag, 8-9 pannakaammo, 10 Doktrina ken Katulagan, 54 Droga, 201 I n d e k s E Ebanghelio, naisubli ti kinapudno, 116 Elder, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 95 Elias, yaay ni, 277-78 Espiritu kalanglanga ti bagi, 300 ti tattao kaarngi dagiti Nailangitan a Nagannak, 11 Espiritu, lubong, 299-303 palawag iti, ni Brigham Young, 300 palawag iti, ni Ezra Taft Benson, 299-300 palawag iti, ni Joseph Smith, 299 Espiritu, pagbaludan, 302-303 Espiritu, sagut ti. Kitaen ti Naespirituan a sagut Espiritu Santo, 36-39 asino ti, 37 kasapulan ti panagbuniag iti yaawat iti sagut ti, 137 mision ti, 37 palawag iti, ni Joseph Fielding Smith, 38 sagut ti, Kitaen ti Sagut ti Espiritu Santo G Gloria, tukad ti, 307-8 Gloria, pakaitudingan a, 307 I Ikakalilis iti Kinapudno, Dakkel nga, 108-9 Ina, 248-49 Inana, 189, 202 396
Innapros, 259 Isaac, katulagan ti Dios ken ni, 100 Israel nagan ni Jacob a nabaliwan iti, 100, 281 nasayyasayya, 281-82 panaguummong ti Balay ti, 281-85 palawag iti, ni Bruce R. McConkie, 284 palawag iti, ni Joseph Fielding Smith,283 Israelita, 100, 281 J Jacob katulagan ti Dios ken ni, 100 nagan a nabaliwan iti Israel, 100, 281 Jesucristo biag ni, 61-70 naipadles sakbay a nayanak, 61-63 kaipapanan ti, kadatayo, 69 binukelna ti Simbaan, 67 Bugbugtong nga Anak ti Ama, 63-64 espiritu nga Anak ti Dios, 11 inyam-ammona ti sakramento, 157-59 kayatnatayo nga agserbi iti sabali, 195-97 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 195 maikadua a yaay ni. Kitaen ti Maikauda a yaay ni Jesucristo Mangisalakan ken dadaulo ti naindagaan a biag, 18 I n d e k s naan-anay a biag ni, 64-65 namarsua, 27 pagarigan ti kaasi, 209 pagarigan ti serbisio, 198 pammati iti. Kitaen ti Pammati ken ni Jesucristo panangsubbot ni, 67-68 saksi ni, ni Orson F. Whitney, 67 Pannubbot ni. Kitaen ti Pannubbot pannursuro ni, 65-66 tinungpalna ti Ama, 235-36 K Kaamaan agnanayon a, 241-45 palawag iti, ni David O. McKay, 242 dagiti pagrebbengan ti, 246-50 naballigian a, 243-44 palawag iti, ni Harold B. Lee, 243 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 243-44 panaglalangen ti, 242-43 pateg ti, 241-42 Kaamaan, pakasaritaan ti, 265-72 Kaasi, 205-11 palawag iti, ni Harold B. Lee, 208 palawag iti, ni Joseph Smith, 210 Kababaan (telestial) a pagarian, 308 Kangatuan a Pagarian (Celestial) kasapulan ti panagbuniag iti iseserrek iti, 137 pannakaitan-ok iti, 307, 311-16 397
Kallaysa, agnanayon a, 251-56 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 254-55 Kape, 201 Kapuonan, panangtulong kadagiti, 267-71 Kararag, 41-45 ania ti, 41 kasano a masungbatan ti, 43-44 Karne, 202 Kasuratan, maukom babaen dagiti, 305-6 Katulagan ania ti, 97-98 baro ken agnanayon a, 101-2 Panagbuniag, 139-40 ti Dios ken ni Abraham ken dagiti an-annabo, 99-100 Katulagan, mapabaro babaen ti sakramento dagiti, 160-61 Kedngan dagiti balikas, aramid, pampanunot, 305 dagiti sinurat, 305-6 dagiti Sangapulo-ket-dua nga Apostol, 306 dagiti Umuna a Panguluen ken Sangapulo-ket-dua nga Apostol, 306 ti Anak, 306 Kinadalus, 202 Kinadalus ti dayaw, 257-63 Kinamanagtungpal, 231-37 ipakita ti panagbuniag, 137 Kinasadut, 188 Kinapudno, 212-15 palawag iti, ni Joseph F. Smith, 215 I n d e k s palawag iti, ni Mark E. Petersen, 212, 213 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 214 Kinasaserdote, 83-87 Aaron korum ti, 94 saad ken dagiti pagrebbengan ti, 91-94 ania ti, 83 apay a kasapulantayo, 83-84 dagiti tulbek ti, 90-91 korum ti, 94-95 saad ken dagiti pagrebbengan ti, 93-94 kasano nga awaten ti lallaki, 84-85 kasano ti umno a panangaramat, 85-86 parabur iti panangaramat iti umno, 86 paset ti, 89-90 Kinasaserdote, pakabuklan ti, 89-96 Kinawaya nga agpili kasapulan iti panagpili, 23-24 nasken iti plano ti pannakaisalakan, 22 pinanggep ni Satanas nga agawen, 21 ti agnanayon a pagbatayan, 21-22 Konseho iti langit. Kitaen ti Dakkel a Konseho L Libro ni Mormon, 53-54 Lucifer. Kitaen ti Satanas. 398
M Mabuniagan apay a naskentayo a, 135-37 asino ti rumbeng a, 138-39 Maestro, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 91-92 Maikadua a kangatuan a gloria, 307 Maikadua a Yaay ni Jesucristo, 287-91 palawag iti, ni Brigham Young, 288 tanda ti, 290 Malugluganan, 154 Mammadles, 154 Manggagamud, 154 Mangisalakan. Kitaen ti Jesucristo Mangngagas, sinsinan, 154 Milagro, sagut iti panagaramid, 152-53 Millenium, 292-96 Minuyongan ti Eden, 32-33 Misionario, aramid ti, 221-26 palawag iti, ni Boyd K. Packer, 248 Misionario, pundo ti, 218 N Naespirituan a sagut, 147-55 Domingo ti Aldaw a Panaginana, 167 Langa ti pudno a simbaan, 107-8 Naingel a mainum, 201 Panagtakaw, 213-14 panangpadur-as, 153-54 Pasok, 115 tuladen ni Satanas, 154 Nagannak, dagiti pagrebbengan ti, 246-49 I n d e k s Nailangitan a nagannak adda kabaelan dagiti espiritu nga agbalin a kas kadagiti, 11 tarigagay dagiti, a makibinglay iti rag-o kadatayo, 13-14 Nainsiriban, sagut a, 151 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 203 Naipadto ti pannakaisubli ti Simbaan, 109-10, 113 babaen ni Joseph Smith, 113-115 Nalabes a pannakiinnagek, 259 Nalamuyot nga inumen, 202 Nangato a saserdote, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 93 Napudot a mainum, 201 Nasantuan a kasuratan, 52-56 ania dagiti, 52 panagadal iti, 55-56 uppat a libro ti, 52-55 Natay, dagiti ordinansa para, ti langa ti pudno a simbaan, 107 Natnateng, 202 Natubay ti katatao iti langit, 13 O Obispo, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 92 Ordinansa ti langa ti pudno a simbaan, 107 naisubli nga, 116 P Pagrebbengan iti kaamaan, 186-87 Pagsasao, sagut dagiti, 147-48 Paltiing iti pagilasinan ti pudno a simbaan, 103-4 399
Pammakawan iti panaglabsing iti paglintegan ti kinadalus ti dayaw, 262-63 palawag iti, ni Presidente Kimball, 262-63 Pammati ken ni Jesucristo, 121-26 ania ti, 121-22 apay a nasken nga addaantayo, 122 kasano a mapadakkeltayo ti, 123-26 palawag iti, ni Spencer W. Kimball, 124 parabur a sumaruno iti, 125-26 palawag iti, ni Joseph Smith, 125-26 Pammati, sagut iti, 151-52 Pampanunot, makedngan babaen ti, 305 Panagagas, sagut iti, 152 Panagaliwaksay, 189 Panagayuno, palawag iti, ni Joseph F. Smith, 171 Panagayuno, kasano ti, umno, 171-72 daton iti, 173, 218 Panagbabawi ania ti, 128 kasano a matulongannatayo ti, 131-32 nasken ti, 127-28 Panagayuno, 171-75 bendision iti, 174-75 Panagbuniag, 135-41 baro a pangrugian babaen ti, 140 katulagan ti, 139-40 wagas ti, 137-38 I n d e k s Panagdederrep, 259 Panagdur-as, kasapulan ti biag iti daga iti, 13-14 Panagipadto, sagut iti, 152 Panagipatarus, sagut iti, 148 Panagkusit, 214 Panaglantip, bileg ti, insubli ni Elias, 277-78 Panagparsua, 27-29 ipakitana ti ayat ti Dios, 28-29 ni Jesucristo, 27 panangipatungpal ti, 27-28 Panagulbod, 213 Panamati iti pammaneknek dagiti sabali, sagut iti, 151-52 Panangipatarus kadagiti pagsasao, sagut ti, 148 Panangisuro, sagut iti, 151 Panangukom, agsagana para iti, 308-9 maudi a, 304-9 panangukom ti Dios, 304-5 Pannakaammo nga Anak ti Dios ni Jesucristo, sagut iti, 151 Pannakaammo, sagut ti, 151 Pannakaitan-ok, 311-16 agbalin a maikari iti, 19 kasapulan ti agnanayon a kallaysa iti, 251-52 palawag iti, ni Joseph Fielding Smith, 312-13 Pannakatnag, 32-34 dagiti parabur a bunga ti, 33-34 Pannakatuding dagiti dadaulo ti Simbaan, 13 dagiti propeta, 13 400
Pannakaugas ti basbasol, panagbuniag para iti, 135-37 Pannakayanak, oras ken lugar ti, pinili ti Ama iti Langit, 13 Pannangted, 217 palawag iti, ni Stephen L. Richards, 217 Pannubbot, 71-79 kasapulan iti pannakaisalakan, 71-73 Nagsagaba ken natay ni Cristo tapno maaramid ti, 67-68, 73-74 Ni la Cristo ti makabael a mangaramid iti, 73 panagungar ti bunga ti, 74 pannakaisalakan iti basol bunga ti, 74-78 palawag iti, ni Joseph Fielding Smith, 128 Pannubok, biag iti daga, 14-15 Pannubok napateg para iti panagdur-as, 14-15 Paraiso, iti lubong ti espiritu, 301-2 palawag iti, ni Wilford Woodruff, 301 Patriarka, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 93 Perlas a Kapatgan, 54-55 Pitopulo, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 94 Propeta ania ti, 47-48 agbibiag iti daga ita, 48-49 palawag iti, ni Wilford Woodruff, 49 idauluanna ti Simbaan, 115 I n d e k s panangkanunong iti, 49-50 sinsinan a, 154 parabur iti panagtungpal iti, 50-51 Propeta, dagiti, 47-51 balikas dagiti sibibiag a, 55 inawagan ti Dios, iti amin a panawen, 48 naituding, 13 Purok, 115-16 R Rag-o, pakabuklan ti, 14 Ruar a kasipngetan, 308 Ruruot, 202 S Sagsagut ti Espiritu. Kitaen ti Naespirituan a sagsagut Sairo. Kitaen ti Satanas. Sagut ti Espiritu Santo, 143-45 ania ti, 143-44 kasano a maawat, 144-45 Sakramento, 157-62 galad iti pannakiranud, 161-62 katulagan a mapabaro bayat ti, 160-61 panangannong iti, 159-60 Sakripisio, 177-183 Salun-at, paglintegan ti Apo iti. Kitaen ti Nainsiriban a Balikas Sangapulo-ket-dua nga Apostol, pangngeddeng, 306 Saserdote, saad ken dagiti pagrebbengan ti, 92 Satanas agparang a kas anghel iti lawag, 154 401
kayatna a salungasingentayo ti paglintegan ti kinadalus ti dayaw, 259-61 ken pasurotna sulisogendatayo, 19 ken Millenium, 293, 295-96 nakiranget ken ni Jesus idiay langit, 18-19 napapanaw iti langit, 18-19 pinanggepna nga ikkaten ti wayawaya nga agpili, 18 sinulisogna ni Eva, 32 supringenna ti nasayaat, 23-24 Serbisio, 193-99 Simbaan ni Jesucristo agbalin a kameng iti, babaen ti panagbuniag, 137 ikakalilis iti, 108-9 ita, 111-117 iti America, 108 iti naglabas a panawen, 103-110 langa a mangyam-ammo iti, 103-107, 114-15 nabukel babaen ni Joseph Smith, 114-15 naisubli, saanton a madadael, 117 pakabuklan ti, 105-6, 114-15 paltiing iti, 103-4 pannakaisubli ti, naipadto, 109, 113 turay iti, 105, 114 Smith, Joseph, naisubli ti Simbaan babaen ni, 113-116 T Tabako, 201 Talento I n d e k s natubay iti langit, 13 panangpadur-as, 227-30 palawag iti, ni Heber J. Grant, 229 palawag iti, ni Marvin J. Ashton, 229 Tanda ti panawen. Kitaen ti Maikadua a yaay ni Jesucristo Tao anak ti Dios, 11 palawag iti, ni Joseph F. Smith, 11 a mangituray kadagiti parsua ti Dios, 9 Templo, aramid iti, 265-72 bayat ti Millenium, 294 Templo, 265-66 Trigo, 202 Tsaa, 201 Turay naisubli, 114 ti langa ti pudno a simbaan, 105 U Umuna a pagbatayan ken ordinansa, 107 naisubli babaen ni Joseph Smith, 1 Umuna a Panguluen, 114-15 panangukom ti, 306 W Wayawaya nga agpili. Kitaen ti Kinawaya nga agpili 402