ANG Pahayagan ng Partido Komunista ng Pilipinas Pinapatnubayan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo Edisyon nga Iloco Tawen LV No. 6 Marso 21, 2024 EDITORYAL Ar ma do a pan na ki da nga dang ti sung bat iti pa sis mo ti re hi men nga US-Marcos Umap-a poy ti rik na ti umi li a Pi li pi no mai bu sor iti re hi men nga US- Marcos ga po iti pa nag ra rai ra ti pa sis mo iti in te ro a pa gi li an, nang ‐ ru na iti away. Nap no ti pung tot ti ma sa a man na lon a iti teng nga ti pan na ka dur men da ken pa nag bi sin, pa sis mo ken pa na nga gum ti da ga ti sung bat ti reak syo nar yo a re hi men ka da gi ti kid daw da. Iti des pe ra do a pa nang pa das na a "lip pa sen" ti re bo lu syo nar yo nga ar ma do a pa nang sa ra nget ti umi li a Pi li pi no, awan-res sat itat ta ti te ro ris ta ken pa sis ta a pa nang ‐ ra ut ti re hi men nga US-Marcos ken da gi ti ar ma do a bung goy na iti in ‐ te ro a pa gi li an. Ma nam na ma ti ag ‐ sa sa ru no a pal so a dek la ra syon ni Marcos ken ti AFP nga "in sur ‐ gency-free" da gi ti na du ma du ma a pro bin sya, nang ru na da gi ti pro bin ‐ sya a pag peg ga dan ti ira ra ut ken pa nang sa kop da gi ti gang gan na et a kum pan ya ti pa nag mi nas, plan ta ‐ syon ken ener hi ya. Ga po iti man dar ti im per ya lis mo nga US, ma dag da ‐ gus met nga ikag ka gu ma an ti AFP a "lip pa sen" ti ar ma do a pan na ki da ‐ nga dang ti umi li a PI li pi no tap no naan-a nay a mau sar ti mi li tar ti US ti AFP iti pat pa tau den na a ger ra iti Chi na a ma ba lin a du mak kel iti su mu no a ta wen. Na bi it pay a na ngi man dar ni Marcos ken ti li de ra to ti Ar med Forces of the Phi li pi nes (AFP) iti gu bat. Pang gep day toy a to do-ger ‐ ra a da dae len ti amin a ge ril ya a kam po ti NPA iti ngu do ti Mar so, da dae len ti amin a puer sa a pang ‐ sa rang ti NPA iti ngu do ti Hun yo, ken ibu sen ti amin a re hi yo nal a ko mi te ti Par ti do sak bay ti ngu do ti ta wen. Ri ni bo a sol da do, ag ra man da gi ti tro pa ti pu lis ken ma no pu lo a ri bo a pa ra mi li tar a naar ma san ti AFP, ti nai ba on a mang ra ut ka da ‐ gi ti away. Gi na sot a ba ra ngay ti si nam ‐ sam da gi ti pa sis ta a bung goy ni Marcos. Da gi ti agin tu tu ray a sol ‐ da do ti mang kon kontrol iti biag ken sa ni kua da gi ti tat tao, mang pa sar ‐ deng iti pa nag sao da, ken mang da ‐ da el ka da gi ti ka lin te gan ken wa ya ‐ wa ya da. Da gi ti tsek poynt ken food blocka de, pan na kai pa rit nga ag ta ‐ lon wen no ma pan ka ‐ da gi ti uma, da gi ti ar ma do a sol da do nga ag ba raks ka da ‐ gi ti ba ra ngay, mang ‐ ba lay-ba lay a mang ‐ pi lit "su mu ko", mang bas tos ka da gi ti bab ba la sang wen no uray da gi ti naa sa wa ‐ ag gi-i num, an, mang bug bog ken ag ‐ bi bin nug bog, ag pa ‐ pu tok ti pal tog iti sa ‐ di no man - su mag ma ‐ ma no laeng ka da gi ti ki na da kes nga ara ‐ iti mid a nai mal dit pa nu not da gi ti umi li. Iti baet ti ti kag ken di dig ra, da gi ti pa sis ‐ ta a sol da do ket kas ‐ a
la pes te nga awan sa ba li nga iyeg no di mang da da el ka da gi ti ko mu ni ‐ dad da. Ba ba en ka da gi ti na pi pig sa nga igam, da gi ti dro ne ken jetfighter, da gi ti he li kop ter ken ho witzer, awan pil pi li en iti ra bii wen no al daw ti pa nag bom ba da gi ti te ro ris ta a sol da do ni Marcos ka da gi ti ka bam ‐ ban ta yan ken tal ta lon a mang dad ‐ da da el iti ki na bak nang ti ka ba ki ran ken mang sa bi dong iti ka da nu man, ken mang bu ong mang pa ta od iti na ka ro a ri ri bok ka ‐ da gi ti umi li, nang ru na ka da gi ti ub ‐ bing, ma si kog ken na tae ngan. Na ‐ ka ad-a do a pa nang pu kaw iti biag ti re sul ta day toy, mai bu sor iti amin a prin sip yo ken lin teg iti si bi li sa do a pan na ki gu bat. iti ki nau li mek Kang ru na an a pang gep ni Marcos ti ma ngi ka bil iti bu teng iti ba ru kong da gi ti umi li ken ma mag ‐ tal na ka da kua da ba yat nga ag-a ga ‐ wan ida ti da ga da gi ti da dak kel a ka pi ta lis ta a gang gan na et ken da ‐ gi ti ka kumplot a bur ge sya kumpra ‐ dor ken da dak kel nga apo't da ga. Ngem im bes a pai kul bo iti da ga, ad- ad da a ma ri ing da a tu mak der ken ma ki da nga dang, ken mang da lia sat ti da na ti ar ma do a re bo lu syon. ta gi rag sa ken da gi ti yu nit ti New Peop le's Army (NPA) ti nau neg ken na sak nap a su por ta ti ma sa a man ‐ na lon. Na ka ro ti pung tot da gi ti opi ‐ syal mi li tar ti AFP ken ti reak syo ‐ nar yo nga es ta do ta iti lak sid ti pi ‐ na ir teng da a to do-ger ra a bim ma ‐ ya gen iti aga rop pi to a ta wen, ag ‐ tul tu loy a mang mang ted ti pam pu ‐ li ti ka ken ma ter yal a su por ta ka da ‐ gi ti Na la ba ga a man na ki gu bat ti ma sa a man na lon. Da gi ti ag tu tu bo a man na lon, uray da gi ti ag tu tu bo nga es tud yan te, mang mang ged ken da gi ti pro pe syu nal ket ag tul tu loy a tu mip ti pon iti huk bo ti umi li. Ag tul tu loy nga umap-a poy ti ta ri ga gay ti umi li a ma ngi tan du do iti ar ma do a pan na ki da nga dang. Iti baet ti pa sis ta a pa na ngi da da nes da gi ti ar ma do a ga mat ti re hi men nga US-Marcos, ken da gi ti pa dag ‐ sen a pa ta ka ran a mang par pa ri gat ka da kua da, la lo a mai mal dit iti pa ‐ nu not ken pan na kaa wat ti ma sa a man na lon nga awan ti ma gung go na da no awan ti New Peop le's Army a ka dua da a mang sa lak nib iti biag ken ka lin te gan da, ken ka ku yog da iti pan na ki da nga dang pa ra iti da ga ken pag bia gan da. Ka da gi ti la ra ngan a ge ril ya iti in te ro a pa gi li an, ag tul tu loy a tag ‐ Ka da gi ti kal la bes a ta wen, ti NPA ket nag sag rap ti pan na ka da ‐ da el ken pa nag sa nud iti na du ma ‐ ANG Linaon Editoryal: Ar ma do a pan na ki da nga dang, sung bat iti pa sis mo ti re hi men nga US-Marcos 1 Tawen LV No. 6 | Marso 21, 2024 Pa da ya wan ti re bo lu syo nar yo a bab bai 3 Bak lay ti bab bai ti ka gu dua ti la ngit 4 Ti Ang Bayan ket maipabpablaak iti Iti aba ba a sa ri ta 5 lenggwahe a Pilipino, Bisaya, Iloko, Pi to, na dang ran iti na rang gas a de mo li syon 6 Hiligaynon, Waray ken Ingles. Agaw- Al daw ti bab bai mai bu sor iti chacha 7 awat ti Ang Bayan kadagiti Pan na ki dang dang da gi ti mang mang ged 7 kontribusyon nga artikulo ken damdamag. Maallukoy met dagiti Da gi ti protesta 7 agbasbasa nga agidanun kadagiti Pa nag bi bin nu lig ti ma sa iti sa ngoa nan ti El Niño 8 dillaw ken rekomendasyon para iti Im por ted nga LNG, de lub yo iti umi li 9 panagdur-as ti pagiwarnak tayo. Da gi ti opi syal ti US, dim teng iti pa gi li an 10 Ti Ang Bayan ket ipabpablaak ti Komite Sentral ti Partido Komunista ng Pilipinas dua a daras iti tunggal bulan ang.bayan@cpp.ph 2 du ma a pa set ti pa gi li an ga po ka ‐ da gi ti bid dut ken ka ka pu yan ti kon ser ba tis mo ken pa nag pan nak ‐ kel iti si gud a bal li gi. Im bes a si tu ‐ tu red a su ro ten da ti da na ti ag tul ‐ tu loy a pa nag pa la wa ken pa nang ‐ pa reg ta ti ar ma do a pan na ki da ‐ nga dang, im mi let ti sak law ken ba ‐ se a ma sa da gi ti yu nit ge ril ya, nag ‐ ba lin a pa si bo ken bul ne rab le iti pa nang la kub ti ka bu sor. Ba ba en ti pa na ngi wan wan ken pam ma reg ta ti Par ti do, de ter mi na do ti NPA a ma ngi lin teg ka da gi ti bid dut ken ru ‐ mang-ay iti da na ti pa nag pa pig sa ma nen ken pa nang pa rub rob iti apoy ti gu bat ti umi li. Iti es pi ri to ti tig na yan a pa na ‐ gi lin teg, rum beng a pa reg ta en ti NPA iti ar ma do a pan na ki da nga ‐ dang iti amin a pa set ti pa gi li an. Ka ku yog ti na la wa a tig na yan ti ma sa iti ge ril ya a pan na ki da nga ‐ dang, usa ren amin nga igam, pal ‐ tog ken ba to, pi ka ken ga yang, de ‐ sa bog ken bom ba - ken agi rus su at ka da gi ti da dak kel wen no ba bas sit a tak ti kal nga open si ba a ka bae lan nga ibal li gi a mang par mek iti na ka ‐ puy ken nai si na a pa set ti ka bu sor. Du sa en ti pa sis ta a tro pa ti ka bu ‐ sor ken amin a bung goy na kas pa ‐ may-an da gi ti umi li a mang gun-od iti hus ti sya ken mang ted iti inspi ‐ ra syon iti pan na ki la ban da. Ba ba en laeng ti na sak nap nga ar ma do a pa nang sa ra nget a ma pa tib ker, ma ‐ pa sub li ti pig sa ken ru mang-ay ti NPA. li ma ket ka gu dua a de ka da ti na pa la ba ‐ sen, ti NPA ket nag ser bi a pud no nga ar ma da da gi ti umi li a na ngi ‐ tan du do iti re bo lu syo nar yo a ta ri ‐ ga gay ti umi li a Pi li pi no pa ra iti nai li an a de mok ra sya. Iti su mu ‐ ngad nga ani ber sar yo na iti Mar so 29, ram ba kan ta yo da gi ti bal li gi a naa ra mi dan iti na pa la bas a 55 a ta wen, ag pa sin da yag ta yo ka da gi ti amin a mar tir ken ban nu ar, ken pa bil gen ta yo ma nen ti de ter mi na ‐ syon nga idur-as ti naun day a gu ‐ bat ti umi li, ania man a pa nag sak ri ‐ pi syo ken pan na ka pa sa kit a ka sa ‐ pu lan, tap no ma gun-od ti bal li gi iti ma sa ngoa nan. Ma ni pod idi nai pas dek, Marso 21, 2024 ANG BAYAN
Big bi gen ti ki na ban nu ar ti re bo lu syo nar yo a bab bai Saan a mai li bak ti dak kel a kontri bu syon da gi ti bab bai iti pa nag rang-ay ti ma pang wa ya wa ya a tig nay ken re bo lu syo nar yo a pan na ki da nga dang iti Pi li pi nas. Ma ni ‐ pod idi pa na wen ti ko lon ya lis ta a Kas ti la, ti pa nang sa kop da gi ti Ame ri ka no ken Ja pan, iti si dong ti pa sis ta a dik ta ‐ du ra ni Marcos, ken aging ga itat ta, saan da nga inib ba ‐ tan ti pur pu ra a ban de ra a ma ngi tan du do iti pa gim ba gan da gi ti bab bai ken ti ina a pa gi li an. Bi nak lay ken ag tul tu ‐ loy da a sar sa ru ku so ken ti na da dag sen a sak ri pi syo ken si ti tib ker a ma ngi bak lay ka da gi ti re bo lu syo nar yo a pag ‐ reb be ngan. Ti mo der no nga he ne ra syon da ‐ gi ti re bo lu syo nar yo a bab bai ket tul ‐ ti tu la den ken ehemplo da Gab rie la Si lang, a na ngi ‐ dau lo iti tig nay a mang wa ya wa ya iti idi Ilocos mai bu sor 1763; ni Co ro nacion Chiva (Ku man ‐ der Wa ling-wa ling), a na ngi dau lo iti ge ril ya kontra iti Ja pan idi ay Pa nay iti ken nang tul tu loy a nang la ban dik ta du ra ni Marcos; ni Ma ria Lo re ‐ na Bar ros, a nang bua ngay iti Ma ka ‐ ba yang Ki lu san ng Ba gong Ka ba bai ‐ han; ni Wil ma Tiamzon, ti secre tar ‐ yo-he ne ral ti Par ti do Ko mu nis ta ti Pi li pi nas; ni He le ni ta Par la dis, sek ‐ re tar yo ti ko mi te ti Par ti do idi ay Eas tern Vi sa yas; ti agi na a da Beverly Si nun ta, sek re tar yo ti sub ‐ re hi yon idi ay North Central Min da ‐ nao, ken Chenchen Ba na wan; ni Ema rie Pas ti dio nga opi syal ti pla tun ti NPA-Neg ros ken ado pay a bab bai a mar tir iti la ra ngan ti gu bat. Gi na ‐ sot a bab bai a man na ki gu bat ti na ‐ ngi pa ay iti di ma ga ta dan a kontri bu ‐ syon iti pa na ngi dur-as ti gu bat ti umi li. inspi ra syon da iti Es pan ya Pa ta wid ka da gi ti ag tu tu bo a bab bai Ka ra man ka da gi toy a bab bai ni Ka Li ra, ag ta wen ti 26, may sa a Na ‐ la ba ga a man na ki gu bat ti New Peop ‐ le's Army (NPA) iti may sa ka da gi ti ge ril ya a kam po ti Sout hern Ta ga log. " Agak-a ke mak itan kas may sa a gi ‐ ya a pam pu li ti ka ken no dad du ma kas instruk tor a pam pu li ti ka," pa na ‐ ngi bi ngay na. In nem a ta we nen isu ‐ na iti NPA. "I ti inal daw- al daw, maa mi ris ko nga ado pay ti ma sa pol a ma sur su ro, ken rum beng nga ilak sid", si gun ken Ka Li ra. Kas may sa a ba bai ken ma ni pod iti da sig a pe ti bur ge sya, ikag ka gu ma an na a was wa sen ti nai pa pi lit a la da wan ti na ka poy ken li mi ta do a ka bae lan ti ba bai. "Ad da da gi ti bab bai nga opi syal ti mi li tar, is nay per ken ko man dan te, ken ma ngi da dau lo ka da gi ti gu bat", ki nu na na. Ma san san a mas da aw da ‐ gi ti kab ba ro a man na ki gu bat no ma ‐ ki ta da da gi toy. Ti mis mo a kaad da da iti huk bo ket pa nang was was iti macho-pyu dal a ka pa nu no tan. "No ma ki ta na ka mi da gi ti bab bai iti bar ‐ yo, mas mas da aw da a mang kab la aw ka da ka mi. Ag la lo da gi ti in na, ta la ga nga ag da mag da no apay a pi ni lik a pa na wan ti kom por tab le a biag." " Im ba gak ka da kua da a saan a na la ka ti kas toy a pa nag bi ag, ngem awa tek ti sak ri pi syo ga po ta am mok no pa ra ania day toy," ku na na. " Ipak pa ki tak lae ngen ka da kua da nga awan ti rum beng a pag da na gan da." Ki na tu red iti sa ngoa nan ti ka bu sor Saan a nau pay ni Ka Re ma, may ‐ sa a Na la ba ga a man na ki gu bat ti NPA-North Central Min da nao, uray idi ad da iti ima ti ka bu sor. Sa nga pu ‐ lo ket tal lo nga al daw laeng kal pa san ti se sar yan a pan na ka-o pe ra na tap ‐ no ma ka pas ngay, di nal lia sat ni Ka Re ma ti ka ba ki ran tap no ma ta la wan ti ka bu sor ken ma ka sub li iti yu nit ti NPA a na ka bi la ngan na. Ni Ka Re ma ket kang ru na an nga opi syal iti may ‐ sa a pang la ban a yu nit ti NPA. Ni Ka Re ma ket pat ray dor a ki ‐ nem meg ti mi li tar ba yat nga ad da iti os pi tal kal pa san ti pa nag pas ngay na. Na ka lak-am isu na ti na ka ro nga in te ro ga syon ken na pi lit a ma ngak ‐ lon iti kontra-re bo lu syo nar yo a "mi ‐ syon." Iti day ta a tiem po, siaan nad a si nung ba tan na da gi ti sa lud sod ti opi syal ti mi li tar ken si ni gu ra do na nga awan ti ba ro nga im por ma syon a nai pa ay ka da kua da. Na pa ma ti na da gi toy ken inik kan isu na ti an no ‐ ngen a pa su ku en ti asa wa na a Na ‐ la ba ga a man na ki gu bat. Saan a pu los a na pa nu not ni Ka Re ma a li pu tan na da gi ti ka ka dua, da gi ti umi li ken ti re bo lu syon. Ka na ‐ yon a pam pa nu no ten na no ka sa no a ma ka ta law iti si dong da gi ti pa sis ‐ ta. Idi dim teng ti gun da way na nga ag li bas, gi nam ma tan na day ta. Sak ‐ bay a pim ma naw, ina ra kop na a si- ii rot ti ag sang sa ngit a 9-an yos nga anak ken ti ma la da ga. "Na la bit, maa wa tan dan to met day ta iti ma ‐ sa ngoa nan," na pa nu not ni Ka Re ma. Iti day ta nga al daw, dim teng ni Ka Re ma iti kam po ti huk bo ti umi li. Ag ya man unay ka da gi ti ka dua ken iti ma sa a tim mu long iti pa nag li bas na. " Ag ya ma nak ta na kaa wi da kon iti pud pud no a pag tae ngak!" nap ‐ nu an rik na a kab la aw na ka da gi ti ka dua. ANG BAYAN Marso 21, 2024 3
du ma a pa set ti pa gi li an ga po ka ‐ da gi ti bid dut ken ka ka pu yan ti kon ser ba tis mo ken pa nag pan nak ‐ kel iti si gud a bal li gi. Im bes a si tu ‐ tu red a su ro ten da ti da na ti ag tul ‐ tu loy a pa nag pa la wa ken pa nang ‐ pa reg ta ti ar ma do a pan na ki da ‐ nga dang, im mi let ti sak law ken ba ‐ se a ma sa da gi ti yu nit ge ril ya, nag ‐ ba lin a pa si bo ken bul ne rab le iti pa nang la kub ti ka bu sor. Ba ba en ti pa na ngi wan wan ken pam ma reg ta ti Par ti do, de ter mi na do ti NPA a ma ngi lin teg ka da gi ti bid dut ken ru ‐ mang-ay iti da na ti pa nag pa pig sa ma nen ken pa nang pa rub rob iti apoy ti gu bat ti umi li. Iti es pi ri to ti tig na yan a pa na ‐ gi lin teg, rum beng a pa reg ta en ti NPA iti ar ma do a pan na ki da nga ‐ dang iti amin a pa set ti pa gi li an. Ka ku yog ti na la wa a tig na yan ti ma sa iti ge ril ya a pan na ki da nga ‐ dang, usa ren amin nga igam, pal ‐ tog ken ba to, pi ka ken ga yang, de ‐ sa bog ken bom ba - ken agi rus su at ka da gi ti da dak kel wen no ba bas sit a tak ti kal nga open si ba a ka bae lan nga ibal li gi a mang par mek iti na ka ‐ puy ken nai si na a pa set ti ka bu sor. Du sa en ti pa sis ta a tro pa ti ka bu ‐ sor ken amin a bung goy na kas pa ‐ may-an da gi ti umi li a mang gun-od iti hus ti sya ken mang ted iti inspi ‐ ra syon iti pan na ki la ban da. Ba ba en laeng ti na sak nap nga ar ma do a pa nang sa ra nget a ma pa tib ker, ma ‐ pa sub li ti pig sa ken ru mang-ay ti NPA. Ma ni pod idi nai pas dek, li ma ket ka gu dua a de ka da ti na pa la ba ‐ sen, ti NPA ket nag ser bi a pud no nga ar ma da da gi ti umi li a na ngi ‐ tan du do iti re bo lu syo nar yo a ta ri ‐ ga gay ti umi li a Pi li pi no pa ra iti nai li an a de mok ra sya. Iti su mu ‐ ngad nga ani ber sar yo na iti Mar so 29, ram ba kan ta yo da gi ti bal li gi a naa ra mi dan iti na pa la bas a 55 a ta wen, ag pa sin da yag ta yo ka da gi ti amin a mar tir ken ban nu ar, ken pa bil gen ta yo ma nen ti de ter mi na ‐ syon nga idur-as ti naun day a gu ‐ bat ti umi li, ania man a pa nag sak ri ‐ pi syo ken pan na ka pa sa kit a ka sa ‐ pu lan, tap no ma gun-od ti bal li gi iti ma sa ngoa nan. Bak lay ti bab bai ti ka gu dua ti im per ya lis ta a la ngit Rik rik na en ti bab bai a Pi li pi no ti ka ka ro an nga epek to da gi ti neo li be ral a pa ta ka ran nga im pa kat ti im per ya lis mo nga US ken da gi ti aso-a so nga es ta do iti na pa la bas nga up pat a de ka da. Ga po ka da gi ti pa ta ka ran ti li be ra li ‐ sa syon, de re gu la syon ken pri ba ti sa syon, ad-ad da a mai dur du ron da iti ungto ti ka gi mo ngan, a sa di ay a ma pi li tan da nga agub ra ka da gi ti tra ba ho nga im ‐ por mal, saan a na tal ged ken ma la-a di pen ti swel do. Ma yor ya a bab bai ti ad da ka da ‐ gi ti kaa do an a ma gung gun da wa yan ken mai dad da da nes a sek tor ti ka gi ‐ mo ngan - da gi ti mang mang ged, man na lon ken ka tu tu bo, da gi ti na ‐ pang law iti away ken syu dad. Iti na ‐ pa la bas a de ka da, na su rok a ka gu ‐ dua ka da kua da, nga ag ta wen iti 15 ken na sur su rok, ti saan a nai ka meng iti puer sa ti pig sa't-teg ged ga po iti ki ta da gi ti tra ba ho nga ar-a ra mi den da. Ka ra man ka da kua da ti mi nil yon a naa sa wa an a bab bai a tu mul tu ‐ long ka da gi ti tra ba ho iti ta lon ken ma nga wat ka da gi ti "si de li ne" a tra ‐ ba ho ba yat a sus su suo nen ti na dag ‐ sen a tra ba ho iti ba lay ken pa nang ‐ pa dak kel ka da gi ti an nak. Idi 2022, 20 mil yon a bab bai ti awan iti puer ‐ sa ti pig sa't teg ged, awan pang ge ‐ dan ken ku rang wen no aga rop awan tra ba ho. it, ken plek si bi li dad iti ober taym. Ti ag pay so, saan a nain ka si gu dan da ‐ gi toy a ga lad ka da gi ti bab bai, no di ket bu nga ti ki naa wan nam na ma nga in yeg ti ag tul tu loy a kri sis iti pang ‐ ge dan, a gung gun da wa yan da gi ti ka pi ta lis ta ken da gi ti ahen sya iti pang ge dan. mat ge dan da gi ti lal la ki. (Bas sit ti suel do da no idi lig iti suel do da gi ti tra ba ha dor iti ser bi ‐ syo ken in dustri ya, a saan nga um ‐ das pa ra iti ka sa pu lan da gi ti pa mil ‐ ya da.) Ma san san, saan a ma ba ya ‐ dan da gi ti bab bai (ken ub bing) ga po ta mai bi lang nga "eksten syon ti tra ba ho iti pag tae ngan" ti ar-a ra ‐ mi den da iti pro duk syon. May sa pay, bas bas sit ti ga ga ‐ ngay a suel do da, no idi lig iti lal la ki. Iti in dustri ya ti ka wes, kas pa nga ri ‐ gan, na bab ba ba iti 17%-25% iti ka ‐ buk lan ti tu kad ti suel do da. Li te ral a sin sil yo ti itang tang dan da gi ti kum pan ya ti pa nag ma nu pak ‐ tu ra ka da gi ti bab bai ka da gi ti ko mu ‐ ni dad a kontra ta en da nga aga ra mid iti su mag ma ma no a pa set ti pa nag- a semble ya. Isu da ti aw-a wa gan ti In ter na tio nal La bor Or ga niza ti on a "ho me-ba sed" a mang mang ged-in ‐ dustri yal. Ka ra man ka da gi ti tra ba ho da ti sag ga bas sit a pa nag da it, pa ‐ nag bur da, pa nag-a sem bol ti ba bas ‐ sit nga ali ka men iti pag tae ngan, pa ‐ nag ma nu pak tu ra ti ma kan, pa na ga ‐ ra mid ka da gi ti han dicraft ken de ko ‐ ra syon a pang tu ris ta ken dad du ma pay. Tap no ma bi ag da da gi ti pa mil ya da, ado a bab bai ti ma ngi bat ba ti ka da gi ti an nak da, rum mu ar iti pa ‐ gi li an tap no agtra ba ho kas ka tu ‐ long, pa ra ay wan ken dad du ma pay a tra ba ho a ma ngi tug god ka da kua ‐ da iti na ka ro a pan na kaa bu so, pan ‐ na kai ru ru men, ki na rang gas, ken iti di ma bi lang a gun da way, ti ipa pa tay da. Idi 2022, 1.10 mil yon a bab bai (60.2%) ti na pan iti sa ba li a pa gi li ‐ an, no mai di lig iti 726,000 a lal la ki (39.8%). Nu pay kas ta, bas bas sit ti ti na wen nga abe reyds a ma teg ge ‐ dan da gi ti bab bai a mang mang ged a mig ran te (₱61,000) no idi lig ka da ‐ gi ti lal la ki (₱126,000). Pi to iti ka da sa nga pu lo a bab bai a mai bi lang nga ad da an iti tra ba ho ket ad da iti sek tor ti ser bi syo. Da gi ti tra ba ho da di toy ket "low-skil led" ken saan a re gu lar. Iti lak sid day toy ti re la ti bo a na nga to a na gun-od a tu kad ti edu ka syon ti bab bai. Iti sek tor ti ma nu pak tu ra, 90% ka da gi ti bab bai ket "saan-a-re gu ‐ lar" ken sang ka bas sit (2.7%) ti ka ‐ ra man ka da gi ti un yon. Ado a bab bai ti ma sa ra kan ka da gi ti pab ri ka da gi ti da dak kel a gang gan na et a ka pi ta lis ‐ ta iti uneg da gi ti export proces sing zo ne, no sa di no a pa set ida ti in ter ‐ na syu nal nga as sembly li ne (nga aw- a wa gan da gi ti im per ya lis ta a glo bal va lue cha in) . Ma ku na a "kay ka yat" da gi ti gang gan na et da gi ti bab bai a tra ba ha dor ga po iti ki na-em ma da, ki na la ing ka da gi ti de tal ya do a tra ‐ ba ho a kas iti pa nag-a sem bol ka da ‐ gi ti se micon ductor wen no pa nag da ‐ Ka da gi ti ag way wa yas a tra ba ‐ ha dor, 18.4% a bas bas sit ti suel do da gi ti bab bai nga ad da iti tra ba ho a di gi tal no iya rig ka da gi ti lal la ki. Ga ‐ po day toy iti "tra di syu nal a pan ni ri ‐ gan" a da gi ti bab bai ti ad-ad da a mai tu top ka da gi ti kla se ti "sa an unay kompli ka do" a tra ba ho a kas iti enco ding, no iya rig ka da gi ti "mas kompli ka do" ken na ngat nga to ti pa ‐ teg na a tra ba ho a kas iti di gi tal de ‐ sign a mai pa ga rop a "mas mai tu top" ka da gi ti lal la ki. Idi ay away, rik rik na en ti bab bai a man na lon ti na sak nap a ki naa wan ti da ga. Bas sit laeng ti bi lang (6.3%) ti ad da an ti so lo wen no ka ‐ gu dua a pa nag ta gi kua ti da ga. Bak ‐ lay da ti pa ri kot iti na nga to a pre ‐ syo ti farm in puts, na ba ba a pre syo ti apit ken pan na ka lu gi iti tiem po ti di dig ra. Kaa do an ket nai lum lom iti utang ka da gi ti usu re ro ken insti tu ‐ syon a microfi nance, saan laeng a pa ra iti pro duk syon, no di pay ket pa ra ka da gi ti inal daw a ka sa pu lan ti pa mil ya da. Iti ag ri kul tu ra, 8%-15% a bas ‐ bas sit ti mat ge dan da gi ti bab bai a tra ba ha dor iti ta lon, no idi lig iti Marso 21, 2024 ANG BAYAN 4
Bak lay ti bab bai ti ka gu dua ti im per ya lis ta a la ngit 5 ANG BAYAN Marso 21, 2024
Pi to, na dang ran iti na rang gas a de mo li syon idi ay An ge les City Pi to a re si den te ti Sit yo Ba lu bad idi ay Ba ra ngay Anu nas, An ge les City idi ‐ idi ay The Net her lands ti Pi li pi no nga ak ti bis ta a ni Ma ri kit Sa tu ray idi bim mi si ta iti Pi li pi nas idi Mar so 7 tap no tu ma bu no iti ka sa ngay ni apong na a ba ket. Tal lo a ra bii nga im pu pok isu na ti Bu reau of Im mig ‐ ra ti on (BI) idi ay Ni noy Aqui no In ‐ ter na tio nal Air port sak bay nga in ‐ ka pi li tan a pi na sub li iti nag ga pu an a pa gi li an. Ku na ti BI, ad da iti "blacklist or der" ni Sa tu ray ga po iti pan na ki pa set na ka da gi ti "an ti- gob yer no nga ak ti bi dad". ay Pam pa nga ti na su ga tan idi Mar so 12 iti awan kaes-es kan na a pa ‐ nag pal tog da gi ti pu lis. Nag ser bi kas puer sa ti se gu ri dad da gi ti pu lis iti de ‐ mo li ti on team ti Clark Hills Pro per ti es Cor po ra ti on a sim rek iti lu gar tap no rak ra ken ti ba ri ka da da gi ti re si den te.Nag da gop iti 500 ti nag ti pon a puer sa da gi ti pu lis ken ma ton. Apek ta ran ti pla no a de mo li syon ti na su rok a 500 a bal ba lay iti 72-ek tar ya a da ga a gam gam ga men ti kum pan ya. Ma pat ta pat ta a 2,000 a re si den te ti bik ti ma ti pa nang sam sam iti da ga. Na rang gas a ri nak rak da gi ti puer sa ti es ta do ken ma ton ti ba lay nga ad da iti asi deg ti ba ri ka da ken pi ni lit da a si ner rek da gi ti pag na an iti bar yo. Iti sa ngoa nan ti pa na ngi ‐ de pen sa da gi ti re si den te, nag pa pu ‐ tok ti pal tog da gi ti pu lis a nang su ‐ gat iti pi to a re si den te iti ba ru kong ken lup po da. Pi nang ta an da met ti dua a per yo dis ta a ma ngi pad pa da ‐ mag iti ki na rang gas. Iti sim ma ru no nga al daw, sim rek ma nen da gi ti ma ton iti sit yo ken bi nu ong da gi ti ta wa iti bal ba lay. ngay Bul bu la la,Licuan-Baa. Idi ay Bu kid non, ki nan yon ma ‐ nen da gi ti tro pa ti 10th ID ti Va ‐ lencia City idi Mar so 10, alas-10 ti bi gat aging ga alas-2 ti ma lem. Saan a na kur ku rang iti 18 a da ras a nag ‐ pa ban to da gi ti puer sa ti AFP ara ‐ mat da gi ti 105 ho witzer a na kap ‐ las tar idi ay Sit yo Bu la kaw, Ba ra ‐ ngay Concepcion iti ma ku na a syu ‐ dad. Awan-sar deng nga in ti mi da syon ken ha ras ment ti ar-a ra mi den da gi ti puer sa ti es ta do iti pa mil ya da gi ti Na la ba ga a man ‐ na ki gu bat ti NPA a nag mar tir idi ay Bi lar, Bo hol idi Peb re ro 23. Iti na ‐ pa la bas a su mag ma ma no a la was, mau lit-u lit a bi ni si ta ti pu lis ti pa ‐ mil ya ti nag mar tir a ni Per li to His ‐ to ria tap no pi li ten ida nga isa nod ti pla no nga ipa-o top sya ti bang kay ti bik ti ma. Bi na ya dan ti pu lis ti pa mil ‐ ya ni His to ria ken pi nang ta an idi ma di da ina wat ti kuar ta. Pa nang li pit. Pa nag pal to pal tog. A wan ania ‐ man na a pim mal tog ti 2nd IB idi ay Sit yo Ca yang, Ba ra ngay Liong, Ca ‐ ta ngi an, Mas ba te idi Mar so 11 ken im pab la ak a may sa nga "eng ‐ kwentro" iti New Peop le's Army (NPA) ti na pa sa mak. Bi nut bu teng ken pi ni lit pay ti mi li tar da gi ti opi ‐ syal ti ba ra ngay nga ag pir ma ti ser ‐ ti pi ka syon a mang pa nek nek nga ad ‐ da na pa sa mak a gu bat iti lu gar da. Pa nag bom ba. Di ku mu rang iti 22 a bom ba ti in tin nag ti AFP ma ni ‐ pod iti ta nga tang ka da gi ti ko mu ni ‐ dad ti Ab ra ma ni pod Peb re ro 25 aging ga Peb re ro 27. Si na ru no day ‐ toy ti pa nang kan yon ken pa nag- istra ping da gi ti sol da do a nai pun ta iti asi deg da gi ti pag ka la pan, pas to ken pag mu la an da gi ti re si den te. Apek ta ran na ti nag bed de ngan ti Ba ra ngay Bazar, Sal la pa dan, Ba ra ‐ Pa nang sa lu nga sing iti ka lin ‐ te gan da gi ti tra ba ha dor. Ti li der ti Technol Eight Phi lip pi nes Wor ‐ kers Uni on (TEP WU)-O LA LIA-KMU a ni Ma rio Fer nan dez ket li ni pit da ma nen idi Mar so 9. Mai pa ga rop a nai na ig ti kas ta a pa nang li pit iti uma da ni a pan na kiu man da iti ba ro a col lective bar gai ning ag ree ment (CBA). Kas ta met laeng ti ka pa da ‐ san na idi 2022. Ili gal a pan na ka ba lod ken pan ‐ na kai des tie ro. Ar bit rar yo nga im ‐ pu pok ken in ka pi li tan a pi na sub li Al daw da gi ti Bab bai kontra iti char ter cha nge NAG MARTSA TI GRU PO da gi ti bab bai nga in dau lo an ti Gab rie la, ken da gi ti na du ma du ma a de mok ra ti ko nga or ga ni sa syon, iti Al daw ti Bab bai, Mar so 8, tap no iwa ra ga wag ti pa nag ked ked da iti char ter cha nge (chacha) ti re hi ‐ men ni Marcos, ken ti kid daw da pa ra iti kar be ngan, pag bia gan ken ki na ‐ wa yas. Nag martsa da ma ni pod Es paña Ave nue nga ag tu rong idi ay Men dio ‐ la ngem si ner ra an ida da gi ti pu lis iti kal sa da ti Mo ray ta pay laeng. Na gi sa ‐ yang kat da ti prog ra ma iti sa ngo ti Far Eas tern Univer sity. Iti prog ra ma, na ngi pa ki ta ti Gab rie la ti may sa nga ob ra a ma ngi ba gi iti "re ga lo" ti re hi men a Marcos ka da gi ti bab bai nga ad da an mar ka a chacha. Iti uneg ti ka hon ket da gi ti uleg a mang sim bo lo ti 100% a pa nag ta gi kua ti gang ‐ gan na et, da gi ti na yon a ba se mi li tar ti US iti pa gi li an, ken ti pa nang paa tid ‐ dog ti tu ray da gi ti opi syal ti es ta do. Ti ka hon ket na bu ngon iti ban de ra ti US. Da gi ti umas ping a tig nay ket nai rus su at ka da gi ti syu dad ti Ba guio, Ca ‐ Ka ba ya tan na, ti kum pan ya a Profood In ter na tio nal Cor po ra ti on ket nang bay bay-a ti tra ba ha dor da a ni Isid ro Ro sell, 62, idi maak si ‐ den te iti Man daue Plant idi ay Ba ‐ ra ngay Ma gui kay, Man daue City, Ce bu. Sa nga pu lo ket wa lo a ta we ‐ nen nga agub-ub ra ni Ro sell iti kum pan ya. Naak si den te idi Peb re ro 20 idi nat nag iti trak a pag kar ga an na ka da gi ti cocos hells nga ag ga po iti pab ri ka. Nang pa ta od day ta iti blod clot iti utek na. Nag ked ked ti kum pan ya a tu mu long ken kua na. lam ba, Na ga, Ce bu, Iloi lo, Baco lod ken Davao. 6 Marso 21, 2024 ANG BAYAN
Pi to, na dang ran iti na rang gas a de mo li syon Pan na kai pa sa ti RBH7 iti Kong re so, si nup pi at. Nagpro tes ta da gi ti de mok ra ti ko nga or ga ni sa syon iti sa ngoa nan ti Kong re so iti may sa a Peop le's Rally idi Mar so 20 tap no sup pia ten ti RBH7, ti ga kat a ma ngi ‐ tu rong iti char ter cha nge (chacha). Kal pa san ti su mag ma ma no laeng nga oras iti day ta nga al daw, pi na sing ke dan ti Kong re so ti si nga sing ba ba en ti 288 a bo tos a pa bor, wa lo ti sim mup pi at ken dua ti nag absta in. Ka ra man ka da gi ti wa lo a nang sup pi at da gi ti kong re sis ta ti Ma ‐ ka ba yan bloc. Ka gid dan ti pro tes ta idi ay Kong re so, nagpro tes ta met da gi ti es tud yan te idi ay Ka ti pu nan Ave nue, iti sa ngo ti Ate neo de Ma ni ‐ la Univer sity. Ka bar ba ro a ser ye ti pa na gik kat iti Nexpe ria. Ki non de nar ti Nexpe ria Wor kers Phi lip pi nes Inc. Wor kers Uni ‐ on(NWPI WU)NAFLUKMU ti ba ro a ser ye ti pa na gik kat nga ipa tung pal ti Nexpe ria Phi lip pi nes ma ni pod Ab ril aging ga Set yembre. Im pa ka am mo ti kum pan ya iti un yon idi Mar so 4 nga ad da dan da ni dua a la was a pan na kai ‐ ser ra ti may sa nga er ya ti kum pan ya ken 53 a tra ba ha dor ti maik kat. Im pak ‐ da ar ti kum pan ya a day toy ket umu na laeng iti ser ye da gi ti po sib le a pa na gik ‐ kat iti day toy a ta wen. Ti na sak nap a pa na gik kat nga ara mi den ti Nexpe ria ket pa nag sa lu nga sing ka da gi ti nai la nad a kon di syon iti CBA na iti un yon. Iti ag da ma, ad da iti ne go sa syon ti un yon pa ra iti CBA 20242026. idi ay An ge les City Epek to ti El Niño, pag sa sa ri ta an. Ti Ami han, nai li an a pe de ra syon da gi ti bab bai a man na lon, ket nag pi ket iti opi si na ti De partment of Ag ‐ ricul tu re idi ay Quezon City idi Mar so 7 tap no ba ba la wen ti gob yer no ni Marcos ga po iti ki naa wan pa nag tig nay na iti epek to ti El Ni no ka da ‐ gi ti man na lon. Ki nid daw da ken Marcos ken ka da gi ti ahen sya ti es ta do a mang ted da iti da gos a tu long, nang nang ru na ka da gi di ay na da da el ti apit da ga po iti ti kag. De mo li syon idi ay Navo tas City, si nup pi at. Da gi ti mang nga lap a ka ‐ meng ti Pam ban sang La kas ng Ki lu sang Ma ma ma la ka ya ng Pi li pi nas (Pa ma la ka ya) iti igid ti bay bay idi ay Navo tas City idi Mar so 15 tap no sup pia ten ti man dar ti lo kal a gob yer no a rak ra ken da gi ti pag ta hu ngan ken 'bak lad' tap no mai sa yang kat ti Navo tas Bay Recla ma ti on Project. Ti 650ek tar ya a rek la ma syon ket itan tan du do ti lo kal a gob yer no ken ti ka so syo na nga Ar gon bay Constructi on Com pany, may sa a sub sid ‐ yar yo ti San Mi gu el Cor po ra ti on a ku kua ni Ra mon Ang. Iti lak sid ti ibu bu sor, in sa yang kat da gi ti tao ti kum pan ya ken ti Coast Guard ti de ‐ mo li syon idi Mar so 18. Da gi ti be ne pi syo da gi ti dya ni tor ti PUP, im pa ga net get da. Nag pi ket da ‐ gi ti dya ni tor ken ka meng ti Sa ma han ng Ja ni to ri al (SJ), da gi ti ka meng ti Anak ba yan ken da gi ti es tud yan te ti Polytechnic Univer sity of the Phi lip pi ‐ nes (PUP) idi ay Sta.Me sa, Ma ni la idi Mar so 13 tap no ipa ga net get ti pan na ‐ kai tan tan da gi ti be ne pi syo da gi ti dya ‐ ni tor ma ni pod iti Starcom Man po wer Agency. Ti pro tes ta ket nai na ig iti pan ‐ na ki tung tong da gi ti tra ba ha dor iti pan ‐ na ka ba gi ti ahen sya. Idi na pan a ta wen pay nga im mu na nga in ru pir da gi ti dya ni tor da gi ti aru nga ing da iti ad mi ‐ nistra syon ti PUP ken ti ahen sya pa ra ka da gi ti in sen ti bo, 13th month pay, ret ‐ roactive pay da, ken ki naa wan transpa ‐ rency iti pa nang pas wel do ka da kua da. Al daw kontra da dak kel a dam, li na gip. Nagpro tes ta da gi ti gru po ti nai li an a mi nor ya ken ta ga sa lak nib ti ka li ka san iti opi si na ti De ‐ partment of Envi ron ment and Na tu ral Re so urces (DENR) idi ay Vi sa yas Ae nue, Quezon City idi Mar so 14 tap no sup pia ten ti pan na kai ba ngon da gi ti da dak kel a dam iti pa gi li an ken iru pir a ma sa lak ni ban da gi ti ka ‐ ra yan. Naa ngay ti pro tes ta iti pa nang la gip ti sa nga lu bo ngan nga In ter ‐ na tio nal Day of Acti on for Rivers and Aga inst Lar ge Dams. Marcos idi ay Ger many, si na bat ti pro tes ta. Ti pa nag bi si ta ni Fer di ‐ nand Marcos Jr idi ay Ber lin, Ger many idi Mar so 13 ket si na bat ti pro ‐ tes ta da gi ti mig ran te a Pi li pi no. Ti AL PAS Pi li pi nas ken Gab rie laGer ‐ many ti na ngi dau lo ka day ta a pro tes ta ken di nara yan da gi ti gay yem a Ger man nga or ga ni sa syon. Ku na da, ti ibi bi si ta ni Marcos idi ay Ger ‐ many ken dad du ma pay a pa gi li an idi ay Eu ro pe ma ni pod Mar so 1115 ket rum beng nga ag ba lin nga oka syon pa ra ka da gi ti amin a mig ran te a Pi li pi no ken pa ra ka da gi ti ma ngi lab la ban iti kar be ngantao a mang kon ‐ de nar iti na rang gas a re hi men a ma ngi sak sak nap iti na ka ro a pa nag lab ‐ sing iti kar be ngantao ken in ter na tio nal hu ma ni ta ri an law (IHL). Nai li an nga Al daw ti Pa nang la gip ka da gi ti Mig ran te. Nagpro tes ta da gi ti ka meng ti Mig ran te iti De partment of Mig rant Wor kers (DMW) idi Mar so 17 kas pa set ti pa nang la gip da iti Nai li an nga Al daw ti Pa nang la gip ka da gi ti Mig ran te. Ka ba ya tan na, da gi ti over se ‐ as Fi li pi no wor kers ma ni pod Sau di Ara bia ket nagpro tes ta tap no kid da wen ti nag ri ga tan da a suel do ken be ne pi ‐ syo a saan da pay a naa wat si pod idi 2016 a pan na ka si san te iti ma ku na a pa ‐ gi li an. Iti re kord ti DMW, ag da gop iti 9,000 ti bi lang da gi ta a tra ba ha dor. LGBTQIA+ iti EA RIST, tim mak der la ban iti diskri mi na syon. Nagpro tes ta da gi ti LGBTQIA+ iti pa na ngi dau lo ti Ba hag ha riEA RIST iti kam pus na idi ay Sta.Me sa, Ma ni la idi Mar so 15 iti sa ngo iti pan na ‐ kai pa rit da gi ti transwo man nga es tud yan te a ma kaen rol aging ga a di da ag pa pu kis. Ga po iti pro tes ta, tem po rar yo a pi na sar deng ti eskwe la an ti an nu ro ten. 7 ANG BAYAN Marso 21, 2024
Pa nag ti tin nu long ti ma sa iti sa ngoa nan ti El Niño Ag da gu pen iti ₱78.45 mil yon ti ka buk lan a pan na ka da da el iti sek tor ti ag ri ‐ blo od pres su re, ken alis to a pan na ‐ ka ban nog. kul tu ra ga po iti ti kag idi ay Neg ros Occi den tal ken pa set ti Wes tern Vi sa ‐ yas, ti re hi yon a na ka ro a di ni dig ra itat ta ti El Ni no. Sa nga pu lo ket may sa ( tal ‐ lo a syu dad ken wa lo nga ili) ka da gi ti 32 a mu ni si pa li dad ti kaa do an a naa pek ‐ ta ran ti ti kag. Ri ni bo a pa mil ya ti ag sag sa ga ba itat ta iti pa nag bi sin ken ki na ki ‐ rang ti mai nom a da num. Iti sa ngoa nan day ta, nain sul to da unay iti sang ka bas sit a ₱2,500 a tu long nga iwa ras ti lo kal a gob yer ‐ no ka da gi ti man na lon nga ad da an tal lo ek tar ya a ka pa ga yan. Ku na da, na la daw ken pam ma rang laeng ti ₱15 mil yon a pon do tap no iga tang ka da gi ti bom ba ken ali ka men pa ra iti pa da num. Iti sa ngoa nan ti pa nang bay bay- a ti lo kal a gob yer no ken ti re hi men nga US-Marcos, ag ra man ti di ag res ‐ sat a mi li ta ri sa syon, awa nen ti sa ba li a pag ka ma ngan ti ma sa a man na lon no di ti ag kay kay sa a mang sa ngo iti di dig ra ti ti kag. ti mais tap no pang na yon ti ta ra on da. Nu pay kas ta, di da pay ma ba lin a mang ru gi aging ga nga awan ti ag tin ‐ nag a tu do a mang ted ti da num. Dad du ma ket ag mu la iti nat na teng ken ita ket agan-a nos nga ag sak do ti da num iti na ka ad-a da yo a bu bun tap no pang si bog. " Da gi ti ub bog, uray pay da gi ti ba bas sit a ka ra yan, na pu kaw dan", ku na ti sa ba li pay. Pang nged deng da, no saan ida a mait dan ti naan-a nay a tu long, na ‐ ka sa ga na da nga ag tig nay a sang ‐ sang ka may sa pa ra iti da ya lo go ken kompron ta syon ka da gi ti lo kal nga ahen sya. Pa nang si ngir iti gob yer no Ti pla no da gi ti tim pu yog ti man ‐ na lon iti pa na ngi tan du do ti kam pan ‐ ya a ma sa idi ay Neg ros Occi den tal tap no sa ngo en ti El Ni no ket koor di ‐ na do ken tu kad-tu kad. In ru gi dan da gi ti kon sul ta syon, pa nag mi ting ken kam pan ya ti pa na ga dal iti tu kad ba ra ngay, ken ikag ka gu ma an da nga itu loy day ta aging ga iti tu kad ti ili ken distri to. Na ngi sa ga na da ti pe ti ‐ syon a nag la on ti kid daw da iti gob ‐ yer no a mai paa yan da iti um das a tu ‐ long, ta ra on ken sub sid yo iti pro duk ‐ syon. Iti in te ro a pa gi li an, 67% laeng iti pun tir ya ti gob yer no a pa dur-a sen ka da gi ti iri ga syon ti nai pa tung pal na iti na pa la bas a ta wen. Ado a ka nal ti saa nen a maus-u sar, ma bal ba li wan ti usar ken naan-a nay a na da dae len. Na ka ro a kis say met ti pa da num pa ra iti iri ga syon ag ga po ka da gi ti dam ga ‐ po ta ilat la tang day toy iti in dustri ya ken ser bi syo a pang kur yen te. Dag yaw-a la yon Tap no ma pa dur-as ti pro duk ‐ syon, pi na gu ngar da gi ti man na lon ti dag yaw-a la yon, ti tra di syo nal a por ‐ ma ti pa nag ti tin nu long iti pa nag ta ‐ lon iti re hi yon. Iti ma kin-a ba ga tan a pa set ti Neg ros Occi den tal, in ked deng a ko ‐ mu nal a pag mu la an ti may sa nga er ‐ ya iti da ga a bung ka lan a nai bal li gi iti may sa a kam pan ya. Nag nu nu mu ‐ an da nga ag mu la iti mais iti da ga. "Day toy ti umu na nga as pe to ti koo ‐ pe ra syon... sur su ro ten mi ti ba la ba la ti "work points", pa na ngi bi ngay ti man na lon a ka la ok. Tung gal ra bii, nag nu nu mu an da a ti gru po da gi ti bab bai ti mang si bog iti ka mai san. Uray da gi ti ta ra ken da a di ngu en ket naa pek ta ran. Awa nen ti pag pas ‐ tu an ti nuang, ba ka, kal ding, ken dad du ma pay a ta ra ken a di ngu en ga po ta na ma gaa nen da gi ti ruut ken awa nen ti pa nga nan da. Na tay ti dad du ma a di ngu en ga po iti na ka ro a pu dot. Ado a man na lon iti pro bin sya ti mai pas pa sa ngo itan iti pan na ka da ‐ da el da gi ti apit da. Iti 94, 297 nga ek tar ya a pun tir ya ti iri ga syon, 41, 140 laeng nga ek tar ya ti ad da da num na, a maa pek ta ran met ita ti ti kag. Ku na ti may sa a man na lon, "sa an ka min a ma kaa ra mid ti mai kat lo a pa nag-crop ping ti pa gay ga po ta mang nam na ma ka mi laeng ti tu do pa ra iti pa da num". Saan laeng a ti pag bia gan, no di ket uray ti sa lun-at da gi ti re si den te ti apek ta ran ti El Ni no. Ti na ka ro a pu dot a na pa sa ran ket nag re sul ta ka da gi ti epi dem ya a kas ti uyek, gu ‐ ri gor, pa na teng ken dad du ma pay a sa kit. Nai re kord met iti su mag ma ‐ ma no a ka so ti stro ke, pa nag nga to ti Nag bu nga met ti pan na ki kay ‐ kay sa ken pan na ki-al yan sa da iti akin teng nga a pwer sa iti ko mu ni dad. Ku na da, dak kel a tu long da gi ti ho se a naa la da a su por ta. Day toy ti us- u sa ren da a pang si bog nang nang ru ‐ na ta ada yo ti pa nga la an ti da num. Ga po iti day ta, ti dad du ma ket ag pam pa nu not lae ngen nga agi mu la " Mas ma pa dur-as ti pa nag ti tin ‐ nu long mi iti pa na wen ti El Ni ‐ no...nang ru na ta ag lip pa sen ti tra ‐ ba ho ka da gi ti kam po (kau na san)", ku na pay ti may sa a man na lon. Ma ‐ ka tu long met day toy, ku na na, iti pa ‐ nga la an ti ta ra on ita a ti kag. Iti kas ‐ toy a pa na wen, na pa nek ne kan pay ti may sa a man na lon nga, "a wan ti sa ‐ ba li a pang nam na ma an no di ti pa ‐ nag ti tin nu long mi." 8 Marso 21, 2024 ANG BAYAN
Im por ted nga LNG, da gi ti pa si li dad ken plan ta na, di dig ra iti ag law law ken umi li Idi Mar so, im pab la ak ti tal lo a da dak kel a bur ge sya-kompra dor ti "pa nag ti ‐ Pa nag ti tin nu long ti ma sa iti sa ngoa nan ti El Niño ga tang ti LNG idi ay Rus sia ma ni pod bim tak ti gu bat idi ay Uk rai ne, pi na ‐ bit tak na pay ti Nordstre am pi pe li ne tap no saan a ma kai lu sot ti LNG. Ag ‐ sa sang ga la ti ka sa pu lan nga ipas dek a ter mi nal ti LNG tap no igab su un ti LNG ma ni pod idi ay US a mai pan idi ‐ ay Wes tern Eu ro pe ba ba en ka da gi ti da dak kel a ba por. pon da" pa ra iti ope ra syon ti Ilijan LNG ter mi nal, ti kaun na an nga "in teg ‐ ra ted LNG im port faci lity" nga im pa tak der ti At lan tic Gulf & Pacific Com pany (AG&P) iti igid ti bay bay idi ay Ba ra ngay Ilijan, Ba ta ngas City. Nag ka ka dua ti Me ralco Po wer Gen, Aboi tiz Po wer ken San Mi gu el Glo bal Po wer (SMGP) a nang ga tang iti na sao a pa si li dad iti ga tad a $3.3 bil yon (₱184 bil yon). Sa ku pen ti Ilijan LNG ter mi nal ti si yam nga ek tar ya a ka da ga an ken aging ga 700 met ro a ka da nu man ma ni pod bay bay pa ra iti "ag ta ta paw a pa gi du li nan" ti LNG (liquefied na ‐ tu ral gas). Ti na sao a pa si li dad ti mang sup lay iti na tu ral gas iti mai ‐ pas dek a dak kel a plan ta ti ener hi ya a ku kua ti San Mi gu el Cor po ra ti on (SMC). SMC, ag ra man da gi ti mul ti na syo nal nga insti tu syon ken da gi ti ban ko a Ja pa ne se, Ame ri ka no ken Bri tish. Ti di rek ta a re sul ta ti US proxy war idi ay Uk rai ne ket ti pa nag nga to ti pre syo ti LNG iti $40 ka da may sa a mil yon a Bri tish ther mal unit (mmBtu) idi 2022. Nu pay kas ta, ga ‐ po iti sob ra a pro duk syon ti US iti LNG, bim ma ba ti pre syo iti sa nga lu ‐ bo ngan a mer ka do iti $9.80 ka da mmBtu idi 2023. Iti ag da ma, ad da in nem a plan ta nga LNG ti agop-o pe ra syon iti pa gi ‐ li an, ket li ma ka da gi toy ti ad da iti igid ti bay bay ti Ba ta ngas. Pa ngi gab suu nan ti sarplas nga LNG ti US Day toy a pa si li dad ken plan ta ket ka ra man ka da gi ti 12 a "ter mi ‐ nal" ken 35 a ba ro a plan ta ti ener ‐ hi ya a nai ran ta a ma ba ngon tap no mang sip paw ti im por ted nga LNG ken die sel. Pi to ka da gi ti ter mi nal ken wa lo ka da gi ti ba ro a plan ta ti nai ‐ ked deng a mai pa tak der iti igid ti bay bay idi ay Ba ta ngas, iti sa ngo ti Ver de Is land Pas sa ge (VIP). Ad da pay da gi ti pla no a mai pa tak der idi ay Ley te, Navo tas City ken Zam boa nga. Ti may sa ka da gi ti plan ta ti LNG, a nai ked deng a mai pa tak der iti igid ti Tañon Stra it idi ay San Car los, Neg ‐ ros Occi den tal, ket tem po rar yo a na si nga ga po ka da gi ti pro tes ta da gi ‐ ti re si den te, re li hi yo so ken da gi ti gru po a ma ka-ka li ka san. Ado ka da ‐ gi ti pro yek to ti LNG ti itan tan du do ti In lu kat ti Pi li pi nas ti pa na gang ‐ kat ti LNG ma ni pod idi 2021 iti sa ngo ti mai pad pa da mag a dum teng a pan ‐ na kai bos ti re ser ba a na tu ral gas iti Ma lam pa ya gas fields iti 2027. Us-u ‐ sa ren ti US day toy a ma ngi du ron iti pa gi li an tap no agang kat ti LNG. Ikag ka gu ma an ita ti US a mang ‐ lu kat ka da gi ti ba ro a mer ka do ken mo no po li sa en da gi ti daan a mer ka ‐ do idi ay Asia tap no pa gur no ngan ti sarplas nga LNG ken tap no ag ta li ‐ na ed a na nga to ti pang ka sa pu lan ken pre syo na. Da gi ti kum pan ya ti US a kas iti Exxon mo bil, Nova tek ken Chevron ti pi na ka-in te re sa do nga agang kat ti LNG. Ti US ti kang ru na an a prod yu ser ti LNG iti lu bong ma ni pod idi 2011. Inar ta pan na ti Rus sia, Austra lia ken Qa tar ken nag ba lin a nu me ro uno nga ekspor ter iti kaun na an a gun da ‐ way idi Di syembre 2023. Day toy ket nang nang ru na ga po ti pa nang sam ‐ sam ti US iti lin na ku an ti LNG idi ay Wes tern Eu ro pe (Ger many, France, UK, ken dad du ma pay) a si gud nga agay-a yus ka da gi ti tu bo ma ni pod idi ay Rus sia. Ma lak sid iti in yet nag ti US a sang syon mai bu sor iti pa nag ‐ Uray no lu ma ka ti pre syo ti LNG iti sa nga lu bo ngan a mer ka do, tem ‐ po rar yo laeng day ta ken di na ka yat a sa wen nga ila ka na ti si ngir ti kur ‐ yen te iti Pi li pi nas. Idi 2023, na ngin- ngi na iti $1-$3/mmBtu ti im por ted nga LNG no iya rig iti lo kal a na tu ral gas. Si gun iti Insti tu te for Energy Eco no mics and Fi nancial Analysis, ti pre syo ti ener hi ya nga ag ga po iti im por ted nga LNG ket ₱9 ka da ki lo ‐ watt hour (kwh) aging ga iti ₱16/ kwh. Day toy ket na ngat nga to ngem ti abe reyds a ₱7.38/kwh a pre syo ti ener hi ya ma ni pod ti ka pa da nga im ‐ por ted a kar bon ken die sel idi 2023, ken ₱4.4/kwh nga usar ti lo kal a so ‐ lar po wer. Iti lak sid ti si gu ra do a na ngat ‐ nga to a ba yad, ti De partment of Energy ket na ngi ked deng pay a ma ‐ sa pol a ma nga la amin da gi ti distrib ‐ yu tor ti kur yen te ma ni pod ka da gi ti "Imported nga LNG..." suruten iti panid ANG BAYAN Marso 21, 2024 9
blo od pres su re, ken alis to a pan na ‐ ka ban nog. Iti sa ngoa nan day ta, nain sul to da unay iti sang ka bas sit a ₱2,500 a tu long nga iwa ras ti lo kal a gob yer ‐ no ka da gi ti man na lon nga ad da an tal lo ek tar ya a ka pa ga yan. Ku na da, na la daw ken pam ma rang laeng ti ₱15 mil yon a pon do tap no iga tang ka da gi ti bom ba ken ali ka men pa ra iti pa da num. Pang nged deng da, no saan ida a mait dan ti naan-a nay a tu long, na ‐ ka sa ga na da nga ag tig nay a sang ‐ sang ka may sa pa ra iti da ya lo go ken kompron ta syon ka da gi ti lo kal nga ahen sya. Dag yaw-a la yon Tap no ma pa dur-as ti pro duk ‐ syon, pi na gu ngar da gi ti man na lon ti dag yaw-a la yon, ti tra di syo nal a por ‐ ma ti pa nag ti tin nu long iti pa nag ta ‐ lon iti re hi yon. Iti ma kin-a ba ga tan a pa set ti Neg ros Occi den tal, in ked deng a ko ‐ mu nal a pag mu la an ti may sa nga er ‐ ya iti da ga a bung ka lan a nai bal li gi iti may sa a kam pan ya. Nag nu nu mu ‐ an da nga ag mu la iti mais iti da ga. "Day toy ti umu na nga as pe to ti koo ‐ pe ra syon... sur su ro ten mi ti ba la ba la ti "work points", pa na ngi bi ngay ti man na lon a ka la ok. Tung gal ra bii, nag nu nu mu an da a ti gru po da gi ti bab bai ti mang si bog iti ka mai san. Nag bu nga met ti pan na ki kay ‐ kay sa ken pan na ki-al yan sa da iti akin teng nga a pwer sa iti ko mu ni dad. Ku na da, dak kel a tu long da gi ti ho se a naa la da a su por ta. Day toy ti us- u sa ren da a pang si bog nang nang ru ‐ na ta ada yo ti pa nga la an ti da num. " Mas ma pa dur-as ti pa nag ti tin ‐ nu long mi iti pa na wen ti El Ni ‐ no...nang ru na ta ag lip pa sen ti tra ‐ ba ho ka da gi ti kam po (kau na san)", ku na pay ti may sa a man na lon. Ma ‐ ka tu long met day toy, ku na na, iti pa ‐ nga la an ti ta ra on ita a ti kag. Iti kas ‐ toy a pa na wen, na pa nek ne kan pay ti may sa a man na lon nga, "a wan ti sa ‐ ba li a pang nam na ma an no di ti pa ‐ nag ti tin nu long mi." "Imported nga LNG..." manipud iti panid 9 plan ta a ma ngip rospro se so ti im por ted nga LNG. Mai tu nos iti "e nergy map" ti re hi men a Marcos, in ga to ti Pi li pi nas ti pa na gu sar ti im por ted nga LNG ken da gi ti "re ne wab le" nga ener hi ya ma ni pod iti 29% ( a ti 13% ket LNG ) aging ga iti 35% in ton 2030 ken 50% in ton 2050. Da gi ti opi syal ti US, im ma do iti pa gi li an itat ta a Mar so GI NID DA NAN TI PRO TES TA ti iyu- u may ni Anthony Blin ken, ka li him ti De partment of Sta te ti US, idi ay Ma laca nang idi Mar so 19. Dim teng iti pa gi li an ni Blin ken tap no mi ti ‐ ngen ni Fer di nand Marcos Jr ken ti AFP iti uma da ni a Ba li ka tan war ga ‐ mes ken tap no iyu mang ma nen ti In do-Pacific Secu rity Stra tegy, ti estra te hi ya ti US tap no pag ta li nae ‐ den ti he ge mon ya na iti Asia mai bu ‐ sor iti ka ri bal na a Chi na. Pang ta iti VIP ken pag bia gan da gi ti mang nga lap Ilak la ko ti LNG kas "tran si ti on fuel" ga po ta na dal da los ka no day toy no iya rig iti kar bon ken die sel. Nu pay kas ta, mang pa ta od pay lat ta day toy ka da gi ti gre en hou se gas (GHG) a kas iti met ha ne, car bon mo noxi de ken car bon dioxi de. Ki na pud no na, ipa ki ta da gi ti pa na ga dal a ti met ha ne a pa ‐ tau den na ket ad-ad da a ma ka dang ran iti ag law law, ta 80-100 a da ras a na pa pa ot a ma ngi pu pok ti ba ra iti at mos pe ra no iya rig iti car bon dioxi de. Ti Ilijan LNG ter mi nal ket nai ru gi a mai ba ngon idi pa na wen ti pan dem ‐ ya (2021) ken nag lip pas idi 2023. Ti AG&P, may sa a kum pan ya a na ka ba se idi ay Uni ted Arab Emi ra tes, ti na ngi ba ngon iti day ta ka tin nu long ti Osa ka Gas ken ti Ja pan Bank for In ter na tio nal Coo pe ra ti on. Idi Peb re ro, gi na ‐ tang ti Ame ri ka no a kum pan ya a Ne bu la Energy ti di bi syon ti AG&P a na ‐ ka tu rong iti LNG. Sak bay ni Blin ken, aga rop nag ‐ gid dan a dim teng iti pa gi li an itat ta a Mar so ti na nga nga to nga opi syal iti eko nom ya ken mi li tar ti US. Ku ma dua-an ti Ilijan LNG ter mi nal iti Ba ta ngas Com bi ne Cycle Po wer Plant nga ag da ma nga ipat pa tak der ti SMGP idi ay Sta.Ri ta, Ba ta ngas. Nu ‐ pay ag si na a pro yek to, ag ka sil po ti dua a pa si li dad ken na ka sa ngo iti ag ‐ pa da a pa set ti VIP. In dau lo an ni Gi na Rai mon do, ka li him ti De partment of Com merce ti US, ti de le ga syon ti Pre si den ti al Tra de and Investment Mis si on nga im pa tu lod ti US tap no ila ko ti In do- Pacific Eco no mic Fra me work, may sa a "tul bek" a pa set ti In do-Pacific Secu rity Stra tegy. Ka ku yog iti de le ‐ ga syon ni Rai mon do ti 22 a dau lo ti da dak kel a kum pan ya nga Ame ri ka ‐ no, ka ra man ti dua a kum pan ya iti konstruk syon (Bechtel, Black & Veatch) a ta ga pas dek ka da gi ti ba se a na bal ken pa si li dad mi li tar ti US iti na du ma du ma a pa gi li an. Dim teng met Si gun iti pa na ga dal ti gru po a ma ka-ka li ka san, da gi ti dua a pa si li dad, ken ti dad du ma pay kas ka day toy, ket ma ka dang ran iti eko sis te ma ti VIP nga ibi lang da gi ti syen tis ta a " ti ka bak na ngan a taaw nga ha bi tat" iti in ‐ te ro a lu bong. Idi ma da ma a mai bang ba ngon, ti sa kop ti pa si li dad ket naa ‐ pek ta ra nen ti se di men to ken da rat. Ti konstruk syon ti mang da da el iti sik lo ken pag nae dan da gi ti ikan ken dad du ma pay a na bi ag iti bay bay saan laeng nga iti asi deg a sa kop na, no di ket iti in te ro a VIP. Nag ba nag day toy iti ad-ad da pay a pan na ka da da el da gi ti co ral reef ken pa nag bas sit ti ma ‐ ka la pan da gi ti mang nga lap. Ma lak sid iti pan na ka da da el ti bay bay, sang sa ngo en met ti AG&P ti ka ‐ so nga ili gal a pa nang ba liw-u sar da gi ti da ga nga ag ri kul tu ral ka da gi ti ba ‐ ra ngay ti Ilijan ken De La Paz. Ad da met da gi ti ka so nga ili gal a pa nang pu ‐ ted ka da gi ti ka yo ti ni yog iti lu gar. Ki na pud no na, na ngi pau log ti De ‐ partment of Ag ricul tu re iti "cea se and de sist or der" mai bu sor iti kum pan ‐ ya idi na pan a ta wen ga po ta awan ti pam ma lu bos na a mang ba liw-u sar ti da ga. Amin da gi toy ket in ya leng-a leng ti AG&P ken da gi ti ban ko ti Ja pan. iti pa gi li an ni Adm.John C. Aqui li no, ku man der ti US In do-Pacific Com mand, pa ra ka ‐ da gi ti mi ting ka ku yog da Marcos, ka li him ti de pen sa a ni Gil bert Teo ‐ do ro ken he pe ti AFP a ni Gen.Ro ‐ meo Braw ner Jr, ka dua ti sa ba li pay a na nga nga to nga opi syal ti AFP. Gi na sot a mang nga lap idi ay Ba ta ngas ti na ba ya gen a naa pek ta ran iti pa na gan dar da gi ti plan ta ti ener hi ya a First Gen ken SMC. Sak bay pay a nang ru gi ti pan na kai ba ngon da gi ti ba ro a plan ta ken pa si li dad, na su rok ka gu du an ti nak say iti na ka lap nga ikan (tu li ngan ken ga lung gong) ma ni ‐ pod 2019. Ad-ad da pay a na li pit da idi mai pa rit ti pa nag ka lap ka da gi ti igid ti bay bay nga asi deg iti lu gar a pag ba ngo nan. Nag sa sa ri ta an da da gi ti pa na gi ‐ sa ga na pa ra iti Ba li ka tan 2024, nga ipam pan nak kel nga ag ba lin a "ka ‐ dak ke lan" iti pa ka sa ri ta an na. Mai ‐ rus su at day toy idi ay Ba ta nes ken Pa la wan ma ni pod Ab ril 22 aging ga Ma yo 8. May sa ka da gi ti "highlight" na ti "in teg ra ted air mis si le defen se exerci se", wen no pa nang pa ta yab ka da gi ti mi sayl idi ay di rek syon ti Chi na. Mai tu nos day toy iti Stra te gic Defen se Stra tegy ken pa pel ti Pi li pi ‐ nas kas pa lab-og iti de pen sa a first- is land cha in ti US. Ka na yo nan na, pag but but ngan da gi ti re si den te ti po sib le a pa nag ta ‐ gas ti LNG iti bay bay, ag la lo ta bul ne rab le ti VIP iti na pi pig sa ken na ka ro a bag yo. Saan pay a na ka re ko ber ken ma ba lin a saa nen a ma ka re ko ber, ti VIP ma ni pod iti di dig ra nga im pag teng ti pa nag ta gas ti la ngis ma ni pod iti ba por nga inar ki la ti SMC, ti MT Princess Empress, idi na pan a ta wen. Ti an gin ken da num idi ay Ba ta ngas ket ku ma ro a ma ru gi tan ka gid dan ti pan na ka ta tek ti bay bay di toy ka da gi ti plan ta ti na ru git nga ener hi ya. Ad-ad da pay a ma ri ri bok ti biag ma ri no ga po ta pu mus kol ti pa nag ru ar- ser rek da gi ti ba por a ma ngi tu lod ti im por ted nga LNG. Ado a ko mu ni dad iti igid ti bay bay ti ag peg peg gad nga ag ku rang iti pag bia gan da ken uray pay ti pag nae dan da. Ag da gop iti dua a mil yon a Pi li pi no ti di rek ta nga ag pan nu ray iti ki na bak nang ti bay bay ti VIP. Marso 21, 2024 ANG BAYAN 10