Dagiti Reperensia iti Workbook iti Gimong a Panagbiag ken Ministerio OKTUBRE 5-11 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS EXO- DO 31-32 "Adaywanyo ti Idolatria" (Exodo 32:1) Kabayatanna, nadlaw dagiti Israelita a nakabaybayag ni Moises iti ban- tay isu a napanda ken Aaron ket kinunada: "Iyaramidannakami iti dios a mangidalan ka- dakami, ta saanmin nga ammo ti napasamak ken Moises a nangiruar kadakami idiay Egip- to." w09 5/15 11 ˚11 Agmataengankayo ta "ti Dakkel nga Aldaw ni Jehova Asidegen" idi nagbutengda a sumrek iti Naikari a Daga. - Heb. 4:3, 11. (Exodo 32:4-6) Innala ken linunag ni Aaron dagiti balitokda ket nagusar iti remienta a nangaramid iti estatua nga urbon a baka. Kalpasanna, kinuna dagiti tattao: "Day- toy ti Diosmo, O Israel, a nangipanaw kenka idiay Egipto." 5 Idi nakita ni Aaron dayta, nagaramid iti altar iti sango dayta sa impa- kaammona: "Inton bigat, addanto piesta para ken Jehova." 6 Kabigatanna, nasapada a bim- mangon ken nagidatonda kadagiti daton a mapuoran ken daton a pakikappia. Kalpasan- na, nagtugaw dagiti tattao tapno mangan ken uminumda, sa timmakderda tapno agrarag- sak. 11 Mabalin a narigat nga iyaplikar ti nasursu- rotayo iti Biblia, nangruna no maipasangotayo kadagiti narikut a kasasaad. Kas pagarigan, kal- pasan la unay ti panangispal ni Jehova kadagiti Israelita iti pannakaadipenda idiay Egipto, "naki- ririda ken Moises," ken intultuloyda a 'sinubok ni Jehova.' Apay? Gapu ta awan ti inumenda a danum. (Ex. 17:1-4) Awan pay dua a bulan kalpasan ti pannakitulagda iti Dios ken iyaana- mongda nga aramidenda ti "amin a sasao a sinao ni Jehova," linabsingda ti lintegna maipa- pan iti idolatria. (Ex. 24:3, 12-18; 32:1, 2, 7-9) Gapu kadi daytoy iti panagbutengda idi naba- yag nga awan ni Moises bayat ti panangawatna kadagiti pammilin idiay Bantay Horeb? Impaga- rupda kadi a rumaut manen dagiti Amalekita ket awan ti gawayda no awan ni Moises, ta nagbal- ligida idi imana? (Ex. 17: 8-16) Posible a kasta, ngem aniaman ti rason, "nagkedked nga agtulnog" dagiti Israelita. (Ara. 7:39-41) Indagadag ni Pablo kadagiti Kristiano nga 'aramidenda ti amin a kabaelanda' tapno saanda a "matnag iti isu met laeng a paganna- yasan ti kinasukir" nga impakita dagiti Israelita intag-ay ni Moises ti w12 10/15 25 ˚12 Agtulnog iti Dios ket Magunggonaan Kadagiti Sinapataan a Karina 12 Dagus nga intungpal ni Jehova ti pasetna iti Linteg ti tulag babaen ti panangibilinna a maa- ramid ti maysa a tolda a pagdaydayawan ken adda papadi nga umararaw kenkuana para ka- dagiti managbasol a tattao. Ngem nalipatan a dagus ti Israel ti dedikasionda iti Dios ket "pi- nasakitanda uray Daydiay Santo ti Israel." (Sal. 78:41) Kas pagarigan, bayat a mait-ited ken Moises dagiti kanayonan nga instruksion idiay Bantay Sinai, saan a nakaanus dagiti Israelita ket nangrugi a mapukaw ti pammatida iti Dios ket impapanda a binaybay-an idan ni Moises. Isu a nangaramidda iti nabalitokan nga urbon a baka sa kinunada kadagiti kailianda: "Daytoy ti Diosmo, O Israel, a nangipanaw kenka iti daga ti Egipto." (Ex. 32:1, 4) Idi kuan, inangayda ti oka- sion nga inawaganda iti "piesta ken Jehova" ket inaramidda nagrukbab ken nagsakripisioda iti nga imahen. Idi nakita dayta ni Jehova, imbaga- na ken Moises: "Sidadaras a simiasida iti dalan mwbr20.10-IL 1
nga imbilinko a papananda." (Ex. 32:5, 6, 8) Na- kalkaldaang ta sipud idin, masansan nga agkari ti Israel iti Dios ngem dida met tungtungpalen dayta. - Num. 30:2. (Exodo 32:9, 10) Kinuna ni Jehova ken Moi- ses: "Talaga a nasukir dagitoy a tattao. 10 Makapungtotak unay isu a bay-annak a mangpapatay kadakuada amin, ket sika la- engen ti piliek a mangpataud iti maysa a dakkel a nasion." w18.07 20 ˚14 "Siasino ti Adda iti Dasig ni Jehova?" 14 Ammo dagiti Israelita a nadagsen a basol ken Jehova ti panagdayaw iti idolo. (Ex. 20:3-5) Ngem nagdayawda iti balitok nga urbon a baka! Uray nalawag a nagsukirda, inallilawda ti bagi- da ta pinanunotda nga addada pay laeng iti dasig ni Jehova. Inawagan pay ketdi ni Aaron ti panagdaydayaw iti urbon a baka kas "piesta ken Jehova"! Ania ti narikna ni Jehova? Kasla natrai- dor. Imbagana ken Moises a 'nagtignay dagiti Israelita iti makadadael' ken 'simmiasida iti da- lan nga imbilinna a papananda.' 'Gimmil-ayab ti unget' ni Jehova ket kayatna pay ketdi idin nga ibusen ti baro a nasion ti Israel. - Ex. 32:5-10. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Exodo 31:17) Isu a ti Sabbath ket agna- nayon a pagilasinan iti tulaganmi kadagiti Israelita, ta innem nga aldaw nga inaramid ni Jehova ti langit ken ti daga ken naginana iti maikapito nga aldaw ket naragsakan.' " w19.12 3 ˚4 "Adda Tiempo" ti Panagtrabaho ken Panagi- nana 4 Ipakita kadi ti kinagaget ni Jehova ken ni Je- sus a saantayon a kasapulan ti aginana? Saan a pulos. Saan a mabambannog ni Jehova, isu a dina kasapulan ti pisikal a panaginana. Pudno nga ibaga ti Biblia a kalpasan a pinarsua ni Je- hova ti langit ken ti daga, "naginana . . . ket naragsakan." (Ex. 31:17) Ngem nalawag a ti ka- mwbr20.10-IL 2 ipapanan dayta ket nagsardeng ni Jehova nga agparsua ken tinagiragsakna dagiti inaramidna. Ken uray no nagaget a nagtrabaho ni Jesus idi adda ditoy daga, inwayaanna ti aginana ken makipangan kadagiti gagayyemna. - Mat. 14:13; Luc. 7:34. (Exodo 32:32, 33) Pakawanem koma ti ba- solda. No saan, punasem laengen ti naganko iti librom." 33 Ngem kinuna ni Jehova ken Moi- ses: "Ti laeng nakabasol kaniak ti punasek ti naganna iti librok. w87 9/1 29 Dagiti Saludsod Manipud kadagiti Managbasa Ngem ti pannakalaglagip ken pannakaanamong ti maysa a tao (nga adda a naisurat ti nagan- na iti "libro ti biag") saanna kayat a sawen nga isut' garantisado iti biag nga agnanayon, a kasla daytoy ti nasapsapa a naituding wen- no saanen a mabalbaliwan. Maipapan kadagiti Israelitas, insaludsod ni Moises ken ni Jeho- va: "Nupay kasta ita no pakawanem ti basolda, - ket no saan, punasennak, dawatek kenka, iti libro a sinuratam." Insungbat ti Dios: "Siasi- noman a nakabasol iti maikaniwas kaniak, isu punasekto iti librok." (Exodo 32:32, 33) Wen, uray pay kalpasan ti pannakailista ti maysa nga addaan iti pannakaanamong iti "librona," ti indi- bidual ket mabalin a sumukir wenno panawanna ti pammatina. No daytat' mapasamak, ti Dios ket "punasennanto ti naganna manipud libro ti biag." - Apocalipsis 3:5. Panagbasa iti Biblia (Exodo 32:15-35) Kalpasanna, simmalog ni Moises iti bantay nga iggemna ti dua a tapi ti Testimonia. Nasuratan ti agsumbangir da- giti tapi, iti sango ken likudda. 16 Ti Dios ti nangaramid kadagita a tapi, ken ti Dios a mismo ti nangisurat kadagiti naikitikit ka- dagita. 17 Idi nangngeg ni Josue ti ariwawa dagiti tattao gapu iti panagpupukkawda, ki- nunana ken Moises: "Kasla aggugubat dagiti tattao iti kampo." 18 Ngem kinuna ni Moi-
ses: "Saan a kanta dayta ti panagballigi, Ken saan met a sangit dagiti naabak; Sabali a kita ti panagkanta ti mangmangngegko." 19 Apa- man a nakaasideg ni Moises iti kampo ken nakitana ti sinan-urbon a baka ken dagiti agsasala, nakapungtot unay ket imbarsakna dagiti iggemna a tapi ket naburak dagita iti sakaanan ti bantay. 20 Innalana ti inaramid- linunagna, ken pinulbosna da nga estatua, sa inwarakiwakna iti danum ket imbilinna nga inumen dagiti Israelita. 21 Insaludsod ni inaramid kenka Moises ken Aaron: "Ania ti dagitoy a tattao ta impalubosmo nga agba- solda iti nadagsen?" 22 Insungbat ni Aaron: "Dika koma agung-unget, apo. Ammom met a napigsa ti tarigagayda nga agaramid iti dakes. 23 Isu nga imbagada kaniak, 'Iyarami- dannakami iti dios a mangidalan kadakami, ta saanmin nga ammo ti napasamak ken idiay Egipto.' Moises a nangiruar kadakami 'No adda 24 Isu nga imbagak kadakuada, balitok ti asinoman kadakayo, itedyo nga- rud kaniak.' Linunagko dagita ket inaramidko nga estatua." 25 Nakita ni Moises a binay- bay-an ni Aaron nga aglablabes dagiti tattao, isu a nagbalinda a nakababain iti imatang dagiti bumusbusor kadakuada. 26 Nagtakder ni Moises iti ruangan ti kampo ket kinunana: "Siasino ti sumurot ken Jehova? Umay ka- niak!" Ket napan kenkuana ti amin a Levita. 27 Kalpasanna, imbagana kadakuada: "Kastoy ti kinuna ni Jehova a Dios ti Israel, 'Ibarikes ti tunggal maysa kadakayo ti kampilanna, ket sursorenyo ti intero a kampo ket papatayen- yo ti kakabsat, kaarruba, ken dagiti nadekket a kakaduayo.' " 28 Inaramid dagiti Levita ti im- bilin ni Moises isu nga agarup 3,000 a lallaki ti napapatay iti dayta nga aldaw. 29 Kinuna ni Moises: "Patibkerenyo ita ti pakinakemyo para iti panagserbiyo ken Jehova, gapu ta pinatay ti tunggal maysa kadakayo ti mis- mo nga anak ken kabsatna. Ita nga aldaw, bendisionannakayo ti Dios gapu iti inaramid- mwbr20.10-IL 3 yo." 30 Iti simmaganad nga aldaw, kinuna ni Moises kadagiti tattao: "Nakaaramidkayo iti nadagsen a basol, ket ita mapanak agpaka- asi ken Jehova bareng no pakawanenna ti basolyo." 31 Simmang-at ni Moises iti bantay ket kinunana ken Jehova: "Anian a nagdag- sen ti basol nga inaramid dagitoy a tattao! Nagaramidda iti balitok a dios a pagdayda- yawanda! 32 Pakawanem koma ti basolda. No saan, punasem laengen ti naganko iti librom." 33 Ngem kinuna ni Jehova ken Moises: "Ti la- eng nakabasol kaniak ti punasek ti naganna inkan, ket idauluam dagiti librok. 34 Ala, iti tattao a mapan iti lugar nga ibagak kenka. Ibaonkonto ti anghelko iti sanguanam, ket iti aldaw nga iyegko ti pannusa, dusaekto ida gapu iti basolda." 35 Dinusa ngarud ni Jeho- va dagiti tattao gapu iti estatua nga urbon a baka nga impaaramidda ken Aaron. OKTUBRE 12-18 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS EXO- DO 33-34 "Dagiti Makaay-ayo a Kualidad ni Jehova" (Exodo 34:5) Bimmaba ni Jehova iti ulep ket nagtakder iti asideg ni Moises ken impakaam- mona ti nagan a Jehova. it-2 411 Nagan Paneknekan ti pisikal a sangaparsuaan nga adda Dios, ngem saanna nga ipalgak ti nagan ti Dios. (Sal 19:1; Ro 1:20) Ti panangammo ti maysa nga indibidual iti nagan ti Dios saanna laeng a kaipapanan ti pannakaammo iti dayta a nagan. (2Cr 6:33) Kaipapananna ti aktual a panangam-ammo iti dayta a Persona - ti pang- panggep, ar-aramid, ken dagiti kualidadna kas naipalgak iti Saona. (Idiligyo ti 1Ar 8:41-43; 9: 3, 7; Ne 9:10.) Nayilustrar daytoy iti kaso ni Moi- ses, tao nga 'am-ammo ni Jehova iti nagan,' kayatna a sawen, sisisinged nga am-ammona.
(Ex 33:12) Naaddaan ni Moises iti pribilehio a makakita iti pannakaiparangarang ti dayag ni Jehova ken kasta met a 'makangngeg iti panna- kaideklara ti nagan ni Jehova.' (Ex 34:5) Dayta a pannakaideklara ket saan laeng a pannakaulit ti nagan a Jehova no di ket pannakaipakaammo iti galgalad ken ar-aramid ti Dios. "Jehova, Je- hova, maysa a Dios a naasi ken managparabur, nabannayat nga agunget ken naruay iti naayat a kinamanangngaasi ken kinapudno, mangsalsali- metmet iti naayat a kinamanangngaasi maipaay iti rinibu, mamakpakawan iti biddut ken salu- ngasing ken basol, ngem nikaanoman saanto a mangipaay iti pannakailaksid iti dusa, a gapu iti biddut ti amma mangyeg iti pannusa iti annak ken iti appoko, iti maikatlo a kaputotan ken iti maikapat a kaputotan." (Ex 34:6, 7) Umasping iti dayta, iti kanta ni Moises, a naglaon iti sasao a "ta ideklarakto ti nagan ni Jehova," naisalay- say dagiti pannakilangen ti Dios iti Israel ken nadeskribir ti personalidadna. - De 32:3-44. (Exodo 34:6) Ibagbaga ni Jehova bayat a lu- mablabas idi iti sango ni Moises: "Ni Jehova, ni Jehova, maysa a Dios a naasi ken man- nakipagrikna, nabannayat nga agpungtot ken dakkel ti napudno nga ayatna ken kanayon a tungpalenna ti saona, w09 5/1 18 ˚3-5 Idi Imbaga ni Jehova ti Kinasiasinona Immuna nga impakaammo ni Jehova maipa- pan kenkuana nga isu ket "maysa a Dios a naasi ken managparabur." (Bersikulo 6) Sigun iti maysa nga eskolar ti Biblia, ti Hebreo a sao a naipatarus a "naasi" ipasimudaagna ti "na- dungngo a pannakipagrikna [ti Dios], a kas iti pannakipagrikna ti ama kadagiti annakna." Ti sao a naipatarus a "managparabur" ket nainaig iti berbo a "mangdeskribir iti tao a naimpu- suan a tumulong iti agkasapulan." Nalawag a kayat ni Jehova a maammuantayo nga umas- ping iti panangaywan dagiti nagannak kadagiti annakda ti panangaywanna kadagiti agdayda- yaw kenkuana. Nabuyogan dayta iti nadungngo mwbr20.10-IL 4 nga ayat ken kasta unay a pannakaseknan ka- dagiti kasapulanda. - Salmo 103:8, 13. Simmaganad, kinuna ni Jehova nga isu ket "na- bannayat nga agunget." (Bersikulo 6) Saan a nalaka nga agpungtot kadagiti adipenna ditoy daga. Imbes ketdi, isu ket napasensia kadakua- da, ta an-anusanna dagiti pagkurkuranganda bayat nga ik-ikkanna ida iti tiempo a mangbal- baliw kadagiti dakes nga aramidda. - 2 Pedro 3:9. Intuloy a kinuna ti Dios nga isu ket "naruay iti naayat a kinamanangngaasi ken kinapudno." (Bersikulo 6) Ti naayat a kinamanangngaasi, wenno ti nasungdo nga ayat, ket nagpateg a galad a nakaibasaran ti nasinged a relasion ni ilina. (Deuteronomio 7:9) Ni Jehova Jehova iti ket gubuayan met ti kinapudno. Saan a maalli- law wenno mangallilaw. Yantangay isu ti "Dios ti kinapudno," naan-anay a makapagtalektayo iti aniaman nga ibagana, a pakairamanan dagi- ti karina agpaay iti masanguanan. - Salmo 31:5. (Exodo 34:7) mangipakpakita iti napudno nga ayat kadagiti rinibu, mangpakpakawan kadagiti kamali, biddut, ken basol, ngem sigurado a dusaenna dagiti nakabasol. Du- saenna dagiti annak, appoko, ken appoko iti tumeng gapu iti kamali dagiti amma." w09 5/1 18 ˚6 Idi Imbaga ni Jehova ti Kinasiasinona Kayat ni Jehova a maammuantayo ti sabali pay a nagpateg a kinapudno maipapan kenkuana, nga isu ket mangpakpakawan iti "biddut ken salungasing ken basol." (Bersikulo 7) Isu ket "sisasagana a mamakawan" kadagiti agbabba- bawi a managbasol. (Salmo 86:5) Maigiddato iti dayta, ni Jehova dina konsintiren ti kinadakes. Inlawlawagna a "nikaanoman saanto a mangi- paay iti pannakailaksid iti dusa." (Bersikulo 7) Ti nasantuan ken nalinteg a Dios siertuenna a madusa dagiti sipapakinakem a managbasol. Lak-amendanto met laeng ti bungbunga ti da- kes nga ar-aramidda.
Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Exodo 33:11) Rupanrupa a nakisao ni Jeho- va ken Moises, kas iti panagtungtong ti dua a tao. No agsubli ni Moises iti kampo, ti agser- serbi kenkuana ken katulonganna a ni Josue nga anak ni Nun ket agtalinaed iti tolda. (Exodo 33:20) Innayonna: "Saan a mabalin a makitam ti rupak, ta matay ti asinoman a tao a makakita kaniak." w04 3/15 27 ˚5 Dagiti Tampok iti Libro nga Exodo 33:11, 20 - Kasano a ti Dios "rupanrupa" a nakisao ken ni Moises? Daytoy nga ebkas ipa- ripiripna ti nasinged a panagsarita. Nakisarita ni Moises iti pannakabagi ti Dios ken nangngegna ti bilin ni Jehova babaen kenkuana. Ngem ni Moises saanna a nakita ni Jehova, yantangay 'awan ti tao a makakita iti Dios ket kaskasdi nga agbiag.' Kinapudnona, saan a personal a na- kisao ni Jehova ken ni Moises. Ti Linteg ket 'nayallatiw baeten dagiti anghel babaen ti ima ti maysa a manangibabaet,' kuna ti Galacia 3:19. (Exodo 34:23, 24) "Kada tawen, masapul a mamitlo nga umay ti amin a lallaki tapno agdaydayawda iti pudno nga Apo a ni Jeho- va, ti Dios ti Israel. 24 Ta papanawekto dagiti nasion iti imatangyo, ken palawaekto ti teri- toriayo, ket awanto ti mangagaw iti dagayo bayat a mapankayo agparang ken Jehova a Diosyo mamitlo iti kada tawen. w98 9/1 20 ˚5 Siguraduem nga Iyun-una Dagiti Rebbeng nga Iyun-una! Mamitlo iti makatawen a nabilin dagiti amin a lallaki nga Israelita ken proselita nga agparang ken Jehova. Tangay mabigbigda a magunggona- an iti naespirituan ti amin a kameng ti pamilia iti kakasta nga okasion, adu idi dagiti amma a nangikuyog iti asawa ken kadagiti annakda. Ngem siasino ti mangbantay kadagiti pagta- mwbr20.10-IL 5 engan ken talonda tapno saan a rauten dagiti kabusor bayat nga awan ti pamilia? Inkari ni Je- hova: "Awanto . . ti agkalikagum iti dagam no umulika nga agparang iti saklang ni Jehova a Diosmo iti mamitlo iti makatawen." (Exodo 34:24) Nasken nga addaan dagiti Israelita iti pammati a no ipangrunada dagiti naespirituan a banag, saanda a malugi iti material. Tinung- pal kadi ni Jehova ti saona? Wen! . Panagbasa iti Biblia (Exodo 33:1-16) Kinuna pay ni Jehova ken Moises: "Pumanawkayo iti daytoy a lugar, sika ken dagiti tattao nga inruarmo idiay Egipto. Inkayo iti daga nga inkarik kada Abraham, 'Itedkon- Isaac, ken Jacob, to daytoy iti kaputotanyo.' 2 Mangibaonak iti anghel iti sanguananyo ket papanawek dagiti Canaanita, Amoreo, Heteo, Perizeo, Heveo, ken Jebuseo. 3 Inkayo iti daga a pagay-ayusan ti gatas ken diro. Ngem sa- anak a sumurot kadakayo ta amangan no mapataykayo amin iti dalan gapu iti kina- sukiryo." 4 Idi nangngeg dagiti tattao dayta a pakdaar, nagladingitda ket awan a pulos kadakuada ti nagalahas. 5 Kinuna ni Jeho- va ken Moises: "Ibagam kadagiti Israelita, 'Nasukirkayo. No makikuyogak la ngata kada- kayo iti apagbiit, amangan no mapataykayo amin. Isu a dikay agalahas bayat a pampa- nunotek no ania ti aramidek kadakayo.' " 6 Isu a saan a nagalahas dagiti Israelita idi pimmanawda idiay Bantay Horeb. 7 Kalpa- inyakar ni Moises ti toldana iti ruar sanna, ti kampo, iti medio pangadaywen, ket ina- waganna dayta iti tolda a pagkonsultaan. Tunggal maysa nga agkonsulta ken Jehova ket mapan iti tolda a pagkonsultaan iti ruar ti kampo. 8 No rummuar ni Moises a ma- pan iti tolda, tumakder ti amin a tattao iti ruangan ti bukodna a tolda ket kitkitaen- da ni Moises agingga a makastrek iti tolda. idi kinunak,
9 Apaman a makastrek ni Moises iti tolda, bumaba ti sinan-adigi nga ulep ket agtalina- ed iti ruangan ti tolda bayat a makisasao ti Dios ken Moises. 10 No makita dagiti tattao ti sinan-adigi nga ulep iti ruangan ti tolda, agruknoyda amin iti ruangan ti bukodda a tolda. 11 Rupanrupa a nakisao ni Jehova ken Moises, kas iti panagtungtong ti dua a tao. No agsubli ni Moises iti kampo, ti agserser- bi kenkuana ken katulonganna a ni Josue nga anak ni Nun ket agtalinaed iti tolda. 12 Kinuna ni Moises ken Jehova: "Ibagbagam 'Idauluam dagitoy a tattao,' ngem kaniak, saanmo nga imbaga no siasino ti ibaonmo a kumuyog kaniak. Ken imbagam pay, 'Am- ammoka unay ken maragragsakanak kenka.' 13 Pangngaasim, no maragragsakanka kaniak, ipakaammom koma kaniak dagiti dalanmo, tapno maam-ammoka ken kanayon a ma- ragsakanka kaniak. Laglagipem met koma a daytoy a nasion ket kukuam." 14 Kinunana ken Moises: "Siak a mismo ti kumuyog kenka ket natalgedkanto." 15 Insungbat ni Moises: "No sika a mismo ket saan a kumuyog, ditoykami latta ngaruden. 16 No dika kumuyog kadaka- mi, kasano ngarud a maammuan ti sabsabali a maragragsakanka kaniak ken kadagiti tat- taom, ken mailasinda a naidumakami kadagiti sabsabali a tattao iti daga?" OKTUBRE 19-25 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS EXO- DO 35-36 "Nakasagana a Mangaramid iti Trabaho ni Jehova" (Exodo 35:25, 26) Amin a nalaing a babbai ket manomano a nagaramid kadagiti sinulid, ket inyegda dagiti inaramidda nga asul a si- nulid, purpura a sinulid a delana, nalabaga a sinulid, ken napino a lienso a sinulid. 26 Nag- boluntario met ti amin a nalaing a babbai a mwbr20.10-IL 6 mangaramid kadagiti sinulid manipud kada- giti dutdot ti kalding. w14 12/15 4 ˚4 Sibubuslon a Bendisionan ni Jehova ti Situtu- lok a Panagserbi Saan a dagiti material a daton ti ad-adda a nagragsakan ni Jehova no di ket ti kinatulok da- gidiay nangsuporta iti nasin-aw a panagdayaw. Natignay pay dagiti Israelita a mangipaay iti panawen ken pigsada. "Amin dagiti babbai a masirib ti pusoda nagtibbida babaen ti im-ima- da," kuna ti salaysay. Wen, "amin dagiti babbai a tinignay ti puspusoda buyogen ti kinasirib tinib- bida ti dutdot ti kalding." Kasta met, impaayan ni Jehova ni Bezalel iti 'kinasirib, pannakaawat ken pannakaammo ken tunggal kita ti kinasigo iti panagtrabaho.' Kinapudnona, impaay ti Dios ti abilidad a kasapulan da Bezalel ken Oholiab tapno maaramidda ti amin a trabaho a naited kadakuada. - Ex. 35:25, 26, 30-35. (Exodo 35:30-35) Kalpasanna, kinuna ni Moises kadagiti Israelita: "Pinili ni Jehova ni Bezalel nga anak ni Uri ken apoko ni Hur iti tribu ni Juda. 31 Inikkan ti Dios iti espiritu- na tapno maaddaan iti sirib, pannakaawat, pannakaammo, ken kinasigo iti amin a kita ti trabaho, 32 iti panagdisenio, iti panagsukog iti balitok, pirak, ken gambang, 33 iti panagtabas ken panagimontar kadagiti napateg a bato, ken iti panagaramid iti amin a kita ti napintas nga alikamen a kayo. 34 Ni Bezalel agraman ni Oholiab nga anak ni Ahisamac iti tribu ni Dan ket inikkan ti Dios iti abilidad a mangi- suro. 35 Inikkanna ida iti laing nga agaramid iti amin a kita ti trabaho, agborda, agabel nga agusar kadagiti asul a sinulid, purpura a si- nulid a delana, nalabaga a sinulid, ken napino a lienso a sinulid, ken agdisenio iti lupot. Da- gita a lallaki ti mangaramid iti amin a kita ti trabaho ken mangisagana iti amin a kita ti di- senio.
w11 12/15 18 ˚6 Dagiti Nagkauna a Matalek a Tattao nga Inda- lan ti Espiritu ti Dios 6 Adu ti maammuantayo iti kapadasan ti kakon- temporario ni Moises a ni Bezalel maipapan iti panagtignay ti espiritu ti Dios. (Basaen ti Exodo 35:30-35.) Nadutokan ni Bezalel a mangidaulo iti panagaramid kadagiti alikamen iti tabernaku- lo. Adda kadin kapadasan ni Bezalel iti dayta? Mabalin nga adda, ngem nalabit ti kaudian a trabahona ket agaramid iti ladrilio idiay Egipto. (Ex. 1:13, 14) Kasano ngarud a maitungpalna ti narigat a trabaho? Ni Jehova 'pinunnona ni Bezalel iti espiritu ti Dios iti kinasirib, iti panna- kaawat ken iti pannakaammo ken iti tunggal kita ti kinasigo iti panagtrabaho ken maipaay iti panagdisenio kadagiti alikamen tapno manga- ramid iti tunggal kita ti nasigo a gapuanan.' Simmayaat ti nainkasigudan nga abilidad ni Bezalel iti tulong ti nasantuan nga espiritu. Kas- ta met ken Oholiab. Nagbalinda la ketdi nga eksperto ta naitungpalda ti trabahoda ken sinu- ruanda pay ti dadduma. (Exodo 36:1, 2) "Agkakadua da Bezalel ken Oholiab ken ti amin a nalaing a tattao nga inikkan ni Jehova iti sirib ken pannakaawat tapno maaramidda ti amin a trabaho para iti tabernakulo kas iti imbilin ni Jehova." 2 Ket inayaban ni Moises da Bezalel ken Oholiab ken ti amin a nalaing a tattao nga inikkan ni Jehova iti sirib, tunggal maysa a naimpusuan a nagboluntario a mangaramid iti trabaho. w11 12/15 19 ˚7 Dagiti Nagkauna a Matalek a Tattao nga Inda- lan ti Espiritu ti Dios 7 Ti maysa pay a pammaneknek nga indalan ti espiritu ti Dios da Bezalel ken Oholiab ket ti na- isangsangayan a kinalagda dagiti inaramidda ta uray kalpasan ti agarup 500 a tawen, maus- usar pay laeng dagita. (2 Cron. 1:2-6) Dagiti agar-aramid iti produkto ita kayatda ti agbalin a nalatak gapu iti naisangsangayan nga aramid- mwbr20.10-IL 7 da, ngem saan a kasta ti motibo da Bezalel ken Oholiab. Kayatda a ni Jehova ti maidaydayaw iti aniaman a naaramidanda. - Ex. 36:1, 2. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Exodo 35:1-3) Kalpasanna, inummong ni Moises ti amin nga Israelita ket imbagana ka- imbilin ni Jehova nga dakuada: "Dagitoy ti aramidenyo: 2 Mabalinyo ti agtrabaho iti in- nem nga aldaw, ngem ibilangyo a nasantuan ti maikapito nga aldaw, maysa nga espesial nga aldaw ti panaginana para ken Jehova. Mapa- patay ti asinoman nga agtrabaho iti dayta nga aldaw. 3 Iti aldaw ti Sabbath, dikay mangpas- ged iti apuy kadagiti pagnanaedanyo." w05 5/15 23 ˚14 Panangammo iti Daldalan ni Jehova 14 Ipangpangruna dagiti naespirituan a bam- banag. Masapul a ti nasion ti Israel liklikanna ti mangipaay iti nalabes nga atension kada- giti material a kasapulanna tapno saanna a mabaybay-an dagiti naespirituan nga aktibi- dadna. Saan a rumbeng nga ipamaysa dagiti Israelita ti panagbiagda kadagiti saan unay a napateg a kalat. Nangituding ni Jehova iti sag- rado a tiempo kada lawas, a mausar laeng iti aktibidad mainaig iti panagdayaw iti pud- no a Dios. (Exodo 35:1-3; Numeros 15:32-36) Kada tawen, adda dagiti kanayonan a tiempo a nairanta para kadagiti espesipiko a nasan- tuan a kombension. (Levitico 23:4-44) Mangted dagita kadagiti gundaway tapno mapagsasari- taanda dagiti nakaskasdaaw nga aramid ti pannakabalin ni Jehova, mapalagipanda kada- giti daldalanna, ken mayebkasda kenkuana ti panagyamanda kadagiti amin a kinaimbagna. Bayat nga iyeb-ebkas dagiti tattao ti debosion- da ken ni Jehova, rumayray ti panagbuteng ken panagayatda iti Dios ken makatulong dayta kadakuada a magna kadagiti daldalanna. (Deuteronomio 10:12, 13) Dagiti makaay-ayo a prinsipio a nairaman kadagita nga instruksion
ket makagunggona kadagiti agdama nga adipen ni Jehova. - Hebreo 10:24, 25. (Exodo 35:21) Ket immay ti amin a situtulok a mangted. Naimpusuan nga inyegda dagi- ti kontribusionda para ken Jehova a mausar para iti tolda a pagkonsultaan ken iti panag- serbi iti dayta ken para kadagiti nasantuan a bado. w00 11/1 29 ˚1 Mangyeg Rag-o ti Napalalo a Kinaparabur Mailadawanyo ngarud ti narikna idi dagiti Isra- elita. Nagsagaba iti nakas-ang a pannakaadipen ken kinapanglaw ti adu a kaputotan. Ita, nawa- yadan ken adda kinabaknangda. No iranudda ngay ti dadduma kadagita a kinabaknang? Mabalin a minatmatanda koma dayta a nag- rigatanda ket kalinteganda a bukodan. Nupay kasta, idi nakiddaw ti pinansial a panangsupor- tada iti nasin-aw a panagdayaw, nangtedda - ket saan a mapilpilit wenno nakedngan! Dida linipa- tan a ni Jehova ti naggapuan dagiti material nga ik-ikutanda. Sibubuslon ngarud nga inted- da dagiti pirak, balitok, ken animalda. 'Natulnog ti pusoda.' 'Natignay ti pusoda.' 'Siaannugot ti nakemda.' Pudno dayta a "maysa a daton a si- bubulos a nakem ken Jehova." - Exodo 25:1-9; 35:4-9, 20-29; 36:3-7. Panagbasa iti Biblia inummong ni (Exodo 35:1-24) Kalpasanna, Moises ti amin nga Israelita ket imbaga- na kadakuada: "Dagitoy ti imbilin ni Jehova nga aramidenyo: 2 Mabalinyo ti agtrabaho iti innem nga aldaw, ngem ibilangyo a na- santuan ti maikapito nga aldaw, maysa nga espesial nga aldaw ti panaginana para ken Jehova. Mapapatay ti asinoman nga agtraba- ho iti dayta nga aldaw. 3 Iti aldaw ti Sabbath, dikay mangpasged iti apuy kadagiti pagna- naedanyo." 4 Ket kinuna ni Moises iti amin nga Israelita: "Daytoy ti imbilin ni Jehova, 5 'Mangtedkayo iti kontribusion para ken Je- mwbr20.10-IL 8 hova. Asinoman nga addaan iti situtulok a puso ket mangted koma iti kontribusion para ken Jehova: balitok, pirak, gambang, 6 asul a sinulid, purpura a sinulid a delana, nalaba- ga a sinulid, napino a lienso a sinulid, dutdot ti kalding, 7 lalat dagiti kalakian a karnero a natinaan iti nalabaga, lalat ti foka, kayo ti akasia, 8 lana para kadagiti lampara, lana ti balsamo para iti nasantuan a lana ken para iti nabanglo nga insienso, 9 ken onix a batbato ken dadduma a batbato a maikabil iti efod ken iti pektoral. 10 " 'Umay koma ti amin a nalaing kadakayo ket aramidenda ti amin nga imbilin ni Jehova: 11 ti tabernakulo agraman ti tolda ken ti abbongna, dagiti ka- witna ken dagiti hambana, dagiti trangkana, dagiti adigina, ken dagiti batay a pakaisul- bongan dagiti adigi; 12 ti Lakasa ken dagiti assiwna, ti kalub, ken ti kortina para iti ta- bing; lamisaan ken dagiti assiwna ken amin nga alikamenna ken ti pamarang a ti- napay; 14 ti kandelero ken dagiti alikamenna ken dagiti lamparana ken ti lanada; 15 ti altar ti insienso ken dagiti assiwna; ti nasantuan a lana ken ti nabanglo nga insienso; ti ta- bing iti ruangan ti tabernakulo; 16 ti altar ti daton a mapuoran ken ti gambang a pari- lia, dagiti assiwna ken amin nga alikamenna; ti palanggana ken ti pagbatayanna; 17 dagi- ti kortina iti paraangan, dagiti adigina ken dagiti batay a pakaisulbongan dagiti adigi; ti tabing iti ruangan ti paraangan; 18 dagiti pasok ti tabernakulo ken dagiti pasok ti pa- raangan ken dagiti galutda; 19 dagiti napintas a naabel a bado nga usaren dagiti agserbi iti santuario, dagiti nasantuan a bado ni Aaron a padi, ken dagiti bado ti annakna nga agser- bi kas papadi.' " 20 Kalpasanna, pimmanawen ti amin nga Israelita iti sanguanan ni Moises. 21 Ket immay ti amin a situtulok a mangted. Naimpusuan nga inyegda dagiti kontribusion- da para ken Jehova a mausar para iti tolda 13 ti
a pagkonsultaan ken iti panagserbi iti dayta ken para kadagiti nasantuan a bado. 22 Kana- yon nga immay dagiti lallaki ken babbai nga addaan iti situtulok a puso a nangyeg kada- giti mayaspili nga arkos, aritos, singsing, ken dadduma pay nga alahas agraman ti amin a kita ti aruaten a balitok. Aminda ket nangted ken Jehova kadagiti daton a balitok. 23 Nang- ted met ti amin nga addaan iti asul a sinulid, purpura a sinulid a delana, nalabaga a sinu- lid, napino a lienso a sinulid, dutdot ti kalding, lalat dagiti kalakian a karnero a natinaan iti nalabaga, ken lalat ti foka. 24 Amin nga ad- daan iti pirak ken gambang inyegda dagita a kontribusion para ken Jehova. Kasta met ti inaramid ti amin nga addaan iti kayo ti akasia tapno mausar dagita iti aniaman a trabaho iti tabernakulo. OKTUBRE 26-NOBIEMBRE 1 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS EXO- DO 37-38 "Dagiti Altar iti Tabernakulo ken ti Usarda iti Pudno a Panagdaydayaw" (Exodo 37:25) Inaramidna met ti kuadrado nga altar ti insienso manipud kayo ti aka- sia; maysa a kasiko ti kaatiddogna, maysa a kasiko ti kaakabana, ken dua a kasiko ti ka- ngatona. Dagiti sarana ket paset a mismo ti altar. it-1 121 ˚3 Altar Altar ti insienso. Ti altar ti insienso (naawagan met "ti altar a balitok" [Ex 39:38]) ket naaramid met iti kayo nga akasia, a ti rabaw ken dagiti si- kigan dayta ket nakalupkopan iti balitok. Bilid a balitok ti naipalikmut iti ngato. Ti altar ket agru- kod iti 44.5 cm (17.5 pul.) iti uppat a sikiganna ken 89 cm (2.9 pie) ti katayagna, ken addaan met kadagiti nagdawadaw a "sara" iti uppat a suli ti rabawna. Naaramid ti dua a balitok a mwbr20.10-IL 9 singsing a pakayusokan dagiti pagawit nga as- siw a naaramid iti akasia ken nakalupkopan iti balitok, ket dagitoy a singsing naikabilda iti si- rok ti balitok a bilid iti agsumbangir a sikigan ti altar. (Ex 30:1-5; 37:25-28) Naisangsangayan nga insienso ti mapuoran idi iti daytoy nga al- tar mamindua iti inaldaw, iti bigat ken iti rabii. (Ex 30:7-9, 34-38) Ti pannakausar ti paginsien- suan, wenno pagikkan iti apuy, ket nadakamat iti sabali pay a teksto mainaig iti panagpuor iti insienso, ken nabatad a naaramat met a kasta mainaig iti altar ti insienso. (Le 16:12, 13; Heb 9:4; Apo 8:5; idiligyo ti 2Cr 26:16, 19.) Ti ayan ti altar ti insienso ket iti uneg ti tabernakulo iti sanguanan a mismo ti kortina ti Kasasantuan, iti kasta nadakamat nga adda iti "sanguanan ti lakasa ti pammaneknek." - Ex 30:1, 6; 40:5, 26, 27. (Exodo 37:29) Inaramidna met ti nasantuan a lana a pangdutok ken ti puro ken nabang- lo nga insienso a nasayaat ti panaglalaokda. it-1 1073 Insienso Ti sagrado nga insienso a naibilin a maaramat iti tabernakulo idiay let-ang ket naaramid iti nangingina a material nga inkontribusion ti kon- gregasion. (Ex 25:1, 2, 6; 35:4, 5, 8, 27-29) Iti panangtedna iti nadibinuan a pormula maipaay iti daytoy a templa a buklen ti uppat a sangkap, kinuna ni Jehova ken Moises: "Mangalaka ka- dagiti bangbanglo: dagiti tedted ti estakte ken onicha ken napabanglo a galbanum ken puro nga olibano. Rebbeng nga agpapada ti kaadu ti tunggal maysa. Ket masapul nga aramidem nga insienso, napaglalaok nga especia, ti aramid ti managaramid iti sapsapo, naasinan, puro, na- santuan a banag. Ket masapul a mangbegbegka iti sumagmamano iti dayta a pagbalinen a na- pino a pulbos ket ikabilmo ti sumagmamano iti dayta iti sanguanan ti Pammaneknek iti tolda ti gimong, a pagparangakto kenka. Rebbeng a ka- sasantuan dayta kadakayo." Kalpasanna, tapno maigunamgunam kadakuada ti kakaisuna nga
usar ken ti kinasanto ti insienso, innayon ni Je- hova: "Siasinoman a mangaramid iti aniaman a kas iti dayta tapno tagiragsakenna ti angotna masapul a magessat kadagiti kailianna." - Ex 30: 34-38; 37:29. (Exodo 38:1) Nangaramid iti altar ti daton a mapuoran manipud iti kayo ti akasia. Kuadra- do dayta a lima a kasiko ti kaatiddogna, lima a kasiko ti kaakabana, ken tallo a kasiko ti kangatona. it-1 121 ˚1 Altar Al-altar iti Tabernakulo. Idi maibangon ti taber- nakulo, naaramid ti dua nga altar maitunos iti disenio nga inted ti Dios. Ti altar ti daton a ma- puoran (naawagan met "ti altar a gambang" [Ex 39:39]) ket naaramid iti kayo ti akasia ken kasla kahon ti langana, a nalawag nga awan kalub ti rabaw ken sirokna. Agpapada a 2.2 m (7.3 pie) ti rukod ti uppat a sikiganna ken 1.3 m (4.4 pie) ti kangatona, sa adda nagdawadaw a "sara" iti tunggal maysa kadagiti uppat a makinngato a nagsulianna. Amin a rabawna ket nakalupkopan iti gambang. Iti baba ti ngarab ti altar, adda na- ikabil a rehas a gambang "nga agpababa iti uneg" agingga iti "tengnga." Uppat a singsing ti naikabil iti uppat nga ungto iti asideg ti rehas, ket agparang nga isu met laeng dagitoy dagiti singsing a nakayusokan ti dua nga assiw a kayo ti akasia a nakalupkopan iti gambang a naa- ramat a pangawit iti altar. Mabalin ngarud a naabutan ti dua a sikigan ti altar tapno adda pakaiserrekan ti rehas, a nakadawadaw dagiti singsing iti agsumbangir a sikigan. Adda dak- kel a naggidiatan ti kapanunotan dagiti eskolar maipapan iti daytoy, ket adu ti mangipagarup a nalabit adda dua a grupo dagiti singsing, a ti maikadua a grupo naikapet a mismo iti ruar ti altar, a kadagita a mayusok dagiti pagawit nga assiw. Adda dagiti alikamen a naaramid iti gam- bang a kas iti latlata ken supsuplad a pangakup iti dapdapo, malmalukong a pangtaya iti dara lasag, dagiti animal, tintinidor a pangtudok iti mwbr20.10-IL 10 ken pagikkan iti apuy. - Ex 27:1-8; 38:1-7, 30; Nu 4:14. Panagkali iti Naespirituan a Gameng (Exodo 37:1) Inaramid ni Bezalel ti Lakasa a kayo ti akasia a dua ket kagudua a kasiko ti kaatiddogna, maysa ket kagudua a kasiko ti kaakabana, ken maysa ket kagudua a kasiko ti kangatona. (Exodo 37:10) Nangaramid iti lamisaan a kayo ti akasia, a dua a kasiko ti kaatiddog- na, maysa a kasiko ti kaakabana, ken maysa ket kagudua a kasiko ti kangatona. (Exodo 37:25) Inaramidna met ti kuadrado insienso manipud kayo ti aka- nga altar ti sia; maysa a kasiko ti kaatiddogna, maysa a kasiko ti kaakabana, ken dua a kasiko ti ka- ngatona. Dagiti sarana ket paset a mismo ti altar. it-1 94 Akasia Aduan ti akasia iti atitiddog a sisiit a nagyunga- yong manipud nalawa ti panagsalumpayakna a sangsanga. Dagitoy a sanga gagangay a maki- kinnayammetda iti sangsanga dagiti kaabayda nga akasia a mangporma iti agsisinnagud a babassit a kaykayo; daytoy a kinapudno awan duadua nga ilawlawagna no apay a ti panga- du a porma a shit·tim ket gistay kanayon a maus-usar iti rekord ti Biblia. Mabalin a du- makkel ti akasia iti katayag nga 6 agingga iti 8 m (20 agingga iti 26 pie), ngem masansan langana. Addaan iti a kasla bassit a kayo ti nalamuyot, muldotan a bulbulong ken naab- bungotan iti makaay-ayo ti banglona a duyaw a sabsabong, a mangpatpataud iti nagbakkuko nga umakikid a bungana a naglaon iti bukbukel. Ti nakersang ken nangisit nga ukisna ti mang- kalupkop iti nakatangtangken a kayo a napino ti binggasna ken nadagsen, a makaandur iti panangdadael dagiti insekto. Gapu kadagitoy a kualidadna ken iti kinalakana a magun-odan iti
desierto, maikanatad unay ti akasia kas mate- rial a pangaramid iti tabernakulo ken kadagiti alikamenna. Naaramat dayta iti lakasa ti tulag (Ex 25:10; 37:1), iti lamisaan ti tinapay ti pama- rang (Ex 25:23; 37:10), kadagiti altar (Ex 27:1; 37:25; 38:1), kadagiti assiw a pangawit kadagi- toy nga alikamen (Ex 25:13, 28; 27:6; 30:5; 37: 4, 15, 28; 38:6), kadagiti adigi ti kortina ken ta- bing (Ex 26:32, 37; 36:36), ken kadagiti baskag ti diding (Ex 26:15; 36:20) ken kadagiti mamag- kakamang a balunetda (Ex 26:26; 36:31). (Exodo 38:8) Nangaramid iti gambang a palanggana ken ti pagbatayanna; inusar- na dagiti sarming ti babbai nga agserserbi maitunos kadagiti urnos iti ruangan ti tolda a pagkonsultaan. w15 4/1 15 ˚4 Ammoyo Kadi? Dagiti pagsarmingan idi tiempo ti Biblia ket saan a kas kadagiti adda ita. Gagangay a na- aramid dagidi a pagsarmingan iti napasileng a metal - masansan a bronse, ngem mabalin met a gambang, pirak, balitok, wenno elektrum. Ti umuna a pannakadakamat dagiti pagsarmi- ngan iti Biblia ket mainaig iti pannakaibangon immuna a sentro ti panag- ti tabernakulo, ti dayaw dagiti Israelita. Nagdonar dagiti babbai kadagiti pagsarmingan para iti pannakaaramid ti sagrado a palanggana a gambang ken ti pagsaadanna. (Exodo 38:8) Nalabit masapul a malunag dagiti pagsarmingan tapno mausar iti daytoy a panggep. Panagbasa iti Biblia (Exodo 37:1-24) Inaramid ni Bezalel ti La- kasa a kayo ti akasia a dua ket kagudua a kasiko ti kaatiddogna, maysa ket kagudua a kasiko ti kaakabana, ken maysa ket kagu- dua a kasiko ti kangatona. 2 Kinalupkopanna lakasa iti puro a balitok ti uneg ken ruar ti ken inyaramidanna iti balitok a dekorasion iti aglawlawna. 3 Kalpasanna, nangaramid iti up- mwbr20.10-IL 11 pat a balitok a sinansingsing a pagyusokan ken inkabilna dagita iti ngato ti uppat a saka ti lakasa, dua a sinansingsing a pagyusokan iti kannigid a sikigan ken dua a sinansingsing a pagyusokan iti kannawan a sikigan. 4 Na- ngaramid kadagiti assiw a kayo ti akasia ken kinalupkopanna iti balitok. 5 Inyusokna dagiti assiw kadagiti sinansingsing iti agsumbangir a sikigan ti Lakasa a pangawit iti dayta. 6 Na- ngaramid iti kalub a puro a balitok a dua ket kagudua a kasiko ti kaatiddogna ken maysa ket kagudua a kasiko ti kaakabana. 7 Na- gusar iti martilio iti panangaramidna iti dua a kerubin a balitok a naikabil iti agsumba- ngir a pungto ti kalub. 8 Ti maysa a kerubin ket naikabil iti maysa a pungto ken naikabil ti maikadua a kerubin iti sabali pay a pung- to. Inaramidna dagiti kerubin iti agsumbangir a pungto ti kalub. 9 Nakaukrad dagiti payak- da iti ngatuenda tapno malinongan ti kalub. Nagsinnangoda ken nakadumogda iti kalub. 10 Nangaramid iti lamisaan a kayo ti akasia, a dua a kasiko ti kaatiddogna, maysa a kasi- ko ti kaakabana, ken maysa ket kagudua a kasiko ti kangatona. 11 Kinalupkopanna day- ta iti puro a balitok ken inyaramidanna iti balitok a dekorasion iti aglawlawna. 12 Kalpa- sanna, nangikabil iti kayo a sangadakulap ti kaakabana iti aglawlaw ti lamisaan ken dine- korasionanna iti balitok ti intero nga ikingna. 13 Nangaramid met iti uppat a balitok a sinan- singsing a pagyusokan ken inkabilna dagita iti uppat a suli a nakaikapetan dagiti saka ti lamisaan. 14 Dagiti sinansingsing a pagyu- sokan ket asideg iti iking, kas pangpatibker kadagiti assiw a pangawit iti lamisaan. 15 Na- ngaramid met kadagiti assiw a kayo ti akasia lamisaan ken kinalupkopan- a pangawit iti na iti balitok. 16 Nangaramid pay kadagiti lamisaan alikamen a puro a balitok para iti - dagiti pinggan, kopa, malukong, ken pitser a pakaibukbokan dagiti daton nga inumen.
17 Kalpasanna, nangpanday iti kandelero a puro a balitok. Ti puon, ungkay, ken sang- sangana nga addaan kadagiti sabong, busel, ken petalo ket namimpinsan a napanday. 18 Adda innem a sanga ti agsumbangir a siki- gan ti kandelero, tallo a sanga iti kannigid ken tallo iti kannawan. 19 Ti tunggal sanga iti may- sa a bangir ket addaan iti tallo a sabong a kasla sabsabong ti almendro, a nabaetbaetan iti busel ken petalo. Kapada dayta ti tunggal sanga ti sabali a bangirna. Kasta ti itsura ti innem a sanga ti kandelero. 20 Iti ungkay ti kandelero ket adda uppat a sabong a kas- la sabsabong ti almendro, a naballaballaetan iti busel ken petalo. 21 Maysa a busel ti adda iti baba ti umuna a dua a sanga manipud iti ungkay. Maysa met a busel iti baba ti suma- ganad a dua a sanga, ken maysa a busel iti baba ti sumaganad a dua a sanga, para iti in- nem a sanga manipud iti ungkay ti kandelero. 22 Dagiti busel ken dagiti sanga ken ti intero a kandelero ket puro a balitok a namimpinsan a napanday. Martilio ti nausar iti pannakaa- ramid dayta. 23 Kalpasanna, puro a balitok ti inusarna a nangaramid iti pito a lampara ti kandelero agraman dagiti sipitna ken dagiti pagikkan iti narunot a pabilo ti silaw. 24 May- sa a talento a puro a balitok ti inusarna a nangaramid iti kandelero ken kadagiti alika- men dayta. ˘ 2020 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania mwbr20.10-IL 12


Nalawagen Idiay Laoag a gbiroktayo ti baro a pagnaedan. Pinerdi ti dakkel pagnaedan. Pinerdi ti dakkel o," sililiday a kinuna ti lakay a layus ti kuebatayo," sililiday a kinuna ti lakay kadagiti kakaduana. akadanonda iti maysa Iti panagbirbirokda, nakadanonda iti maysa u dagiti dadakkel a a nasipnget a kabakiran. Adu dagiti dadakkel a dagiti mulmula isu kaykayo idiay. Narurukbos dagiti mulmula isu . Adu dagiti ay- a simmipnget dayta a lugar. Adu dagiti ay- g idiay. ayup nga agwarang-warang idiay. ed," kinuna "Ditoy tayon nga agnaed," kinuna manen ti lakay. nsungbat "Wen apo, wen apo," insungbat dagiti kakaduana. Inrugida a dinalusan ti lugar. Pinukanda dagiti sang-sanga dagiti kaykayo. Inik-katda dagiti lanlanut a nangpasipnget iti lugar. u- "An-anusentayo a dalu- san ken papintasen daytoy a lugar." 25
In-inutda a napagbalbaliw ti lugar. Kalpasan ti sumagmamano a bulan, napapintasdan daytoy isu a nakaragragsakda. Adu kadagiti ay-ayup idiay ti immadayo ngem dagiti met dadduma ket nagbalin a tarakenda. Kamandiannana, nakitada manem N ti raniag ti init. "Ay, nalawagen!" inyikkis a siraragsak dagiti tattao. Nanipud idin, inawaganda ti "LAOAG" dayta a lugar a ti kayatna a sawen ket nalawag. Iti agdama, maysan a narang-ay a siudad ti Laoag. Nalawag idiay ket agtultuloy ti panagrang-ayna gapu ta dagiti umili ket adda panangilalada iti lugarda. 27


Dagiti Reperensia iti Workbook iti Gimong a Panagbiag ken Ministerio MAYO 3-9 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS NUMEROS 27-29 "Tuladenyo ti Di Panangidumduma ni Jehova" iti panangtratona iti dadduma pay nga Isra- elita. (Sal. 68:5) Maysa laeng dayta kadagiti adu a salaysay iti Biblia a mangipakita iti daytoy a makaliwliwa a kinapudno: Tratuen ni Jehova ti amin nga adipenna nga awan idumdumana. - 1 Sam. 16:1-13; Ara. 10:30- 35, 44-48. w13 6/15 10 ˚14 Naan-anay a Tagipatgem Dagiti Kualidad ni Jehova w13 6/15 11 ˚16 Naan-anay a Tagipatgem Dagiti Kualidad ni Jehova 14 Dagitoy a lima nga agkakabsat immasideg- da ken Moises ket insaludsodda: "Apay koma iti tengnga ti a maikkat ti nagan ni amami pamiliana agsipud ta awanan anak a lalaki?" Impakaasida: "O ikkannakami iti sanikua iti tengnga ti kakabsat ni amami." Kinuna kadi ni Moises, 'Saan a mabalin ta saan a kasta ti linteg'? Saan, "indatag[na] ti kasoda iti sanguanan ni Jehova." (Num. 27:2-5) Ania ti sungbat ni Jehova? Imbagana ken Moi- ses: "Umiso ti sasawen ti annak a babbai ni Zelofehad. Di bumurong nga itedmo kada- kuada ti panagtagikua iti maysa a tawid iti tengnga ti kakabsat ni amada, ket masa- pul nga iyallawatmo kadakuada ti tawid ni amada." Kinunana pay ken Moises nga ina- yonna daytoy iti Linteg: "No kas pagarigan ti maysa a lalaki matay nga awanan anak a lalaki, masapul ngarud nga iyallawatyo ti tawidna iti anakna a babai." (Num. 27:6-8; Jos. 17:1-6) Sipud idin, maipaayanen iti ta- wid ti amin nga Israelita a babbai a kasta ti kasasaadda. w13 6/15 11 ˚15 Naan-anay a Tagipatgem Dagiti Kualidad ni Jehova 16 Kasanotayo a matulad ti di panangidum- duma ni Jehova? Laglagipentay koma nga adda dua a saklawen ti di panangidumduma. Satay la matrato ti sabsabali buyogen ti di panangidumduma no bigbigentayo a masa- pul a kasta ti pannakatrato ti tunggal maysa. Nalaka nga ibaga a ditay mangidumdu- ma. Ngem nalabit umanamongka a narigat a maammuan no dadduma ti pudno a pa- nagriknatayo iti sabsabali. Ania ngarud ti aramidentayo tapno maammuantayo no ta- laga a ditay mangidumduma? Idi kayat a maammuan ni Jesus ti ibagbaga dagiti tat- tao maipapan kenkuana, dinamagna dagiti pagtaltalkanna a gagayyem: "Siasino ti Anak ti tao sigun iti panagkuna dagiti tattao?" (Mat. 16:13, 14) Apay a dimo tuladen ti kasta nga inaramid ni Jesus? Mabalinmo a kid- dawen iti maysa a pagtaltalkam a gayyem nga ibagana no talaga met laeng a saan- ka a mangidumduma. No ibagana a medio mangidumdumaka gapu iti puli, kasasaad iti kagimongan, wenno kasasaad ti panagbiag, ania ti masapul nga aramidem? Sipapasnek nga ikararagmo ken Jehova ti rikriknam, nga ipakaasim a tulongannaka a mangpasayaat iti kababalinmo tapno naan-anay a mayanni- nawmo ti dina panangidumduma. - Mat. 7:7; Col. 3:10, 11. 15 Pudno a naasi ken di mangidumduma day- ta a desision! Trinato ni Jehova buyogen iti dignidad dagitoy a nakakaasi a babbai, kas mwbr21.05-IL 1
Panagkali iti Naespirituan a Gameng it-1 626 ˚4 Datdaton Datdaton nga inumen. Ti datdaton nga inumen naidatag a maibuyog iti kaaduan ka- dagiti dadduma pay a daton, nangnangruna kalpasan a dagiti Israelita agtataengdan iti Naikari a Daga. (Nu 15:2, 5, 8-10) Buklen daytoy ti arak ("makabartek nga inumen") ket naiparukpok dayta iti altar. (Nu 28:7, 14; idiligyo ti Ex 30:9; Nu 15:10.) Insurat ni apostol Pablo kadagiti Kristiano idiay Filipos: "No maiparparukpokak a kasla daton nga inumen iti rabaw ti sakripisio ken publiko a panagserbi a nangiturongan kadakayo ti pammati, maragsakanak." Ditoy inaramatna ti ladawan ti daton nga inumen, nga inyeb- kasna ti kinatulokna a mangusar iti bagina maigapu kadagiti padana a Kristiano. (Fil 2:17) Sakbay unay ti ipapatayna, insuratna ken Timoteo: "Maiparparukpokakon a kasla maysa a daton nga inumen, ket dandanin ti naikeddeng a tiempo a pannakaluk-atko." - 2Ti 4:6. MAYO 10-16 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS NUMEROS 30-31 "Tungpalem Dagiti Insapatam" it-1 1367 Kari Boluntario, Ngem Masapul nga Annuroten Apaman a Maaramid. Naan-anay a bolunta- rio dagiti kari. Nupay kasta, apaman a ti maysa a tao nakaaramiden iti maysa a kari, inkapilitan nga itungpalna sigun iti nadibi- nuan a linteg. Gapuna naikuna a ti maysa a kari 'naisinggalut iti kararua [ti maysa a tao],' mangipasimudaag a ti mismo a biagna nagbalin a pammasiguro iti pannakaitungpal mwbr21.05-IL 2 ti saona. (Nu 30:2; kitaenyo met ti Ro 1: 31, 32.) Yantangay biag ti nainaig, mataru- san no apay a ti Kasuratan idagadagna nga agannad unay ti maysa sakbay a mangara- mid iti kari, a siaannad nga usigenna dagiti ibaklayna nga obligasion. Kunaen ti Linteg: "No kas pagarigan mangikarika iti kari ken Jehova a Diosmo . . . di bumurong a singi- rento kenka ni Jehova a Diosmo, ket pudno nga agbalin a basol iti biangmo. Ngem no kas pagarigan mabaybay-am ti agkari, saan- to nga agbalin a basol iti biangmo." - De 23: 21, 22. it-1 1367 Kari Serioso a sapata iti Dios tapno aramiden ti maysa a tignay, mangidatag iti maysa a daton wenno sagut, sumrek iti maysa a panagserbi wenno kondision, wenno mang- liklik iti sumagmamano a banag a saan nga iparit ti linteg. Ti kari ket boluntario nga ebkas nga agtaud a mismo iti sibubulos a nakem ti maysa. No dadduma, agkuy- kuyog a maaramat ti kari ken sapata iti Biblia. (Nu 30:2; Mt 5:33) Ti "kari" ket nang- nangruna a panangipakaammo iti panggep, idinto ta ti "sapata" mangipasimudaag iti panagdatag ti maysa iti nangatngato nga autoridad tapno patalgedanna ti kinapudno impakaammona wenno ti obligasionna a ti mangtungpal iti dayta. Ti panangpatalged iti maysa a tulagan ket masansan a na- pakuyogan kadagiti sapata. - Ge 26:28; 31: 44, 53. w04 8/1 27 ˚3 Dagiti Tampok iti Libro a Numeros 30:6-8 - Ti kadi maysa a Kristiano a lala- ki mabalinna a waswasen ti sinapataan ti asawana? No maipapan kadagiti sapata, indibidual ti panangtrato ni Jehova kada- giti agdaydayaw kenkuana. Kas pagarigan,
personal a sapata ti panagdedikar ken ni Jehova. (Galacia 6:5) Awan ti autoridad ti asawa a lalaki a mangwaswas iti kasta a sapata. Nupay kasta, ti asawa a babai ma- sapul a saan a mangaramid iti panagsapata a maikontra iti Sao ti Dios wenno iti pagreb- benganna iti asawana. Panagkali iti Naespirituan a Gameng it-1 1142 ˚1 Jefte Dagiti tattao ket mabalin nga ikeddeng maipaay iti naipamaysa a panagserbi ken Jehova idiay santuario. Adda kalintegan dagiti nagannak a mangaramid iti daytoy. Maysa idi ni Samuel kadagiti kasta nga in- dibidual, a sakbay a mayanak naikarin nga iti tabernakulo babaen ti maysa a agserbi kari ti Immanamong ni inana a ni Anna. Elcana nga asawana iti daytoy a kari. Apa- man a napusot ni Samuel, isu indaton ni Anna iti santuario agraman ti maysa a sak- ripisio nga animal. (1Sm 1:11, 22-28; 2:11) Ni Samson ket sabali pay nga anak a na- ikeddeng nga agserbi iti Dios kas maysa a Nazareo. - Uk 13:2-5, 11-14; idiligyo ti autori- dad ti ama iti anakna a babai kas nailanad iti Nu 30:3-5, 16. MAYO 17-23 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS NUMEROS 32-33 "Pagtalawenyo ti Amin nga Agnanaed iti Daga" w10 8/1 23 Ammoyo Kadi? Ania dagiti "nangato a disso" a masansan a dakamaten ti Hebreo a Kasuratan? Idi dandanin sumrek dagiti Israelita iti Naika- imbaga ni Jehova kadakuada a ri a Daga, mwbr21.05-IL 3 dadaelenda amin dagiti lugar a pagdaydaya- wan dagiti Canaanita nga agnanaed sadiay. Imbilin ti Dios: "Masapul a . . . dadaelenyo dagiti amin a rebultoda a bato, ket amin da- giti ladawanda a sinukog a metal rebbeng a dadaelenyo, ket amin dagiti sagrado a na- ngato a dissoda rebbeng a talipuposenyo." (Numeros 33:52) Dagitoy a lugar ti palso a panagdayaw ket mabalin a tukoyenna dagiti nawayang a disso iti tapaw ti turod wenno naibangon a plataporma iti dadduma a lu- gar, kas iti sirok dagiti kayo wenno kadagiti siudad. (1 Ar-ari 14:23; 2 Ar-ari 17:29; Eze- quiel 6:3) Nalabit addaan dagitoy iti altar, imahen, sagrado nga adigi wenno teddek, paginsiensuan, ken dadduma pay nga alika- men iti panagdayaw. w08 2/15 27 ˚5-6 Adda Masursurotayo Kadagiti Nagbasolan Dagiti Israelita Iti kaaldawantayo, maipaspasangotayo ka- dagiti karit a kas iti naipasango idi kadagiti Israelita. Adu met dagiti idolo a daydayawen dagiti tattao iti kaaldawantayo. Karaman kadagitoy ti kuarta, artista, umaayam, po- litika, lider ti relihion, ken uray pay dagiti miembro ti pamilia. Mabalin a dagitoy ti pa- ngipamaysaantayo iti biagtayo. Madadael ti relasiontayo iti Dios no makigayyemtayo ka- dagiti saan a mangay-ayat ken Jehova. Ti imoral a panagbiag ket paset ti panag- dayaw ken Baal a nangallukoy iti adu nga Israelita. Agingga ita, adda dagiti adipen ti Dios a natnag kadagita a silo. Kas paga- laeng maminsan a panangitalmeg rigan, ti iti buton ti kompiuter iti pagtaengan umda- sen a mangdadael iti nadalus a konsiensia ti saan a naannad a tao. Anian a nagsaem no maallukoy ti maysa a Kristiano iti pornogra- pia iti Internet!
it-1 524 ˚4 Canaan No maipapan iti pannakadadael dagiti Ca- inaramid ni Josue ta naanita, nainsiriban ti "saan a nangikkat iti maysa a sao iti isu- amin nga imbilin ni Jehova ken Moises." (Jos 11:15) Ngem ti nasayaat a panangidaulo- na saan a sinurot ti Israelita a nasion ken saanda a naan-anay nga inikkat ti gubua- yan ti pannakarugit ti daga. Ti nagtultuloy a kaadda dagiti Canaanita iti nagtetengngaan- da ti nangmulit iti Israel ta iti panaglabas ti tiempo, awan duadua a maysa dayta a nakaigapuan ti ad-adu nga ipapatay (malak- sid pay iti krimen, imoralidad, ken idolatria) ngem iti imbunga koma ti naibilin a pan- nakatalipupos dagiti amin a Canaanita no simamatalek koma a naipatungpal. (Nu 33: 55, 56; Uk 2:1-3, 11-23; Sal 106:34-43) Pi- nakdaaran ni Jehova dagiti Israelita nga awan panangidumduma ti kinahustisiana ken Isra- dagiti panangukomna. Ket no dagiti elita sumrekda iti pannakirelasion kadagiti Canaanita, makiinnasawada kadakuada, an- nurotenda ti panaglalaok ti pammati, ken abrasaenda dagiti narelihiosuan a kauga- lianda ken dagiti naalas nga ar-aramidda, kaipapananna ti sigurado a pannakaipag- teng kadakuada ti isu met laeng a bilin a pannakatalipupos ken agbanag met iti 'pannakaisarwada manipud iti daga.' - Ex 23:32, 33; 34:12-17; Le 18:26-30; De 7: 2-5, 25, 26. Panagkali iti Naespirituan a Gameng it-1 418 ˚6 Beddeng Kalpasan a naikeddengen ti geograpiko nga ayan ti maysa a tribu babaen ti panagbi- binnunot, nasken ngarud a maikeddeng ti kalawa ti teritoriana sigun iti maikadua a pangibatayan: ti kadakkel ti tribu. "Masapul mwbr21.05-IL 4 a pagbibingayanyo ti daga a kas sanikua babaen ti binnunot sigun iti pampamiliayo. Rebbeng nga iyad-aduyo ti tawid daydiay aduan umili, ket rebbeng nga ibasbassit- yo ti tawid daydiay narasay. No sadino ti rummuaranto ti pannaka-bunot maipaay kenkuana, sadiay ti agbalinto a kukuana." (Nu 33:54) Agtalinaed ti pangngeddeng ti binnunot no maipapan iti pamunganayan a geograpiko nga ayan, ngem mabalin a ma- aramid ti panangbalbaliw no maipapan iti kadakkel ti tawid. Gapuna, idi naammuan a dakkel unay ti teritoria ti Juda, nakissayan ti kalawa ti dagana babaen ti panangituding iti sumagmamano a paset dayta iti tribu ni Si- meon. - Jos 19:9. MAYO 24-30 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS NUMEROS 34-36 "Agkamangka ken Jehova" w17.11 9 ˚4 Agkamkamangka Kadi ken Jehova? Israel dagi- 4 Ngem kasano a tinaming ti ti di inggagara a panangibukbok iti dara? Nupay aksidente a makapatay ti maysa, ma- nungsungbat latta iti panangibukbok iti dara. (Gen. 9:5) Ngem gapu iti asi, mabalin nga agkamang iti maysa kadagiti innem a siudad a pagkamangan tapno saan a papatayen ti manangibales iti dara. Natalged ti kasasa- adna sadiay. Masapul nga agtalinaed ti di inggagara a nakapatay iti siudad a pagka- mangan agingga a matay ti nangato a padi. - Num. 35:15, 28. w17.11 9 ˚6 Agkamkamangka Kadi ken Jehova? 6 No di inggagara a makapatay ti maysa, masapul nga ibagana nga umuna ti kaso- na kadagiti lallakay iti ruangan ti napananna
a siudad a pagkamangan. Masapul a siaa- si nga awatenda iti siudad. (Jos. 20:4) Inton agangay, maisubli ti nakapatay ka- lallakay iti siudad a nakapasamakan dagiti ti panangpatay, ket tamingenda ti kasona. (Basaen ti Numeros 35:24, 25.) Maisubli la- eng ti nakapatay iti siudad a pagkamangan lallakay nga aksi- inton maikeddeng dagiti dente laeng ti napasamak a panangpapatay. w17.11 11 ˚13 Agkamkamangka Kadi ken Jehova? 13 Natalged ti nakapatay no addan iti siudad a pagkamangan. Kinuna ni Jehova maipapan kadagidiay a siudad: "Agserbida kadakayo a kas pagkamangan manipud iti manangibales iti dara." (Jos. 20:2, 3) Saan a kalikaguman ni Jehova a maukom manen ti nakapatay iti isu met laeng a kaso. Saan met a mapalu- bosan a sumrek iti siudad ti manangibales iti dara tapno patayenna ti nakapatay. Saan ngarud a pagbutngan ti nakapatay a maba- les gapu iti naaramidna. Bayat ti kaaddana iti siudad, mariknana ti kinatalged ken pan- nalaknib ni Jehova. Saan a pagbaludan dayta a pagkamangan. Mabalinna ti agtra- baho sadiay, tumulong iti dadduma, ken natalna nga agserbi ken Jehova. Wen, mabalinna ti maaddaan iti naragsak ken ma- kapnek a biag! Panagkali iti Naespirituan a Gameng w91 2/15 13 ˚13 Ti Katupag a Subbot Agpaay iti Isuamin 13 Nupay kasta, saan a nagunggonaan uray ni Adan wenno ni Eva, iti subbot. Ti Linteg Mosaiko naglaon iti daytoy a prinsipio: "Di- kayto mangala iti subbot ti biag ti maysa a nakapapatay a maikari ken patay." (Nu- meros 35:31) Saan a naallilaw ni Adan, gapuna ti basolna ket sipapakinakem, ingga- gara. (1 Timoteo 2:14) Katimbang dayta ti panangpapatayna kadagiti putotna, ta itan mwbr21.05-IL 5 natawidda ti kinaimperpektona, iti kasta im- mayda iti sentensia ti ipapatay. Nalawag, maikari ni Adan a matay, ta kas perpekto a tao, sipapakinakem a pinilina a sukiren ti lin- teg ti Dios. Maikontra koma dayta kadagiti nalinteg a prinsipio ni Jehova nga iyaplikarna ti subbot agpaay ken Adan. Ti panangbayad iti supapak ti basol ni Adan, nupay kasta, nangipaay ti panangwaswas iti sentensia ni patay kadagiti annak ni Adan! (Roma 5:16) Iti legal a pannakaawat, ti makadadael a pannakabalin ti basol naguped a mismo iti puonna. Ti mannubbot 'rinamananna ni pa- tay a gapu kadagiti isuamin,' nga imbaklayna dagiti bunga ti basol a maipaay kadagiti amin nga annak ni Adan. - Hebreo 2:9; 2 Co- rinto 5:21; 1 Pedro 2:24. MAYO 31-HUNIO 6 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS DEUTERONOMIO 1-2 "Ti Panangukom ket Biang ti Dios" w96 3/15 23 ˚1 Ni Jehova - Managayat iti Kinalinteg ken Kinahustisia Obligado dagiti nadutokan a panglakayen iti kongregasion a mangukom kadagiti kaso ti nadagsen a panagbasol. (1 Corinto 5:12, 13) No ar-aramidenda dayta, laglagipenda a panggep ti kinahustisia ti Dios ti panangi- pakita iti asi aginggat' mabalin. No awan pakaibatayan iti dayta - kas iti kaso dagi- ti di agbabbabawi a managbasol - saan a mabalin a mangipakita iti asi. Ngem saan nga ilaksid dagiti panglakayen ti kasta a iti kongregasion gapu iti panagi- nagbasol bales. Mangnamnamada a ti panangilaksid a mismo ti mangriing kenkuana. (Idiligyo ti Ezequiel 18:23.) Iti sidong ti kinaulo ni Kristo, agserbi dagiti panglakayen maigapu iti kina- hustisia, ket daytoy iramanna ti panagbalin
a kas "maysa a paglemmengan no aga- ngin." (Isaias 32:1, 2) Masapul ngarud nga ipakitada ti di panangidumduma ken kinana- inkalintegan. - Deuteronomio 1:16, 17. w02 8/1 9 ˚4 Sisusungdo nga Agpasakupkayo iti Auto- ridad nga Insaad ti Dios 4 Nupay kasta, para iti maysa nga ukom, saan nga umdas ti panangammo iti Linteg. Gapu ta imperpektoda, masapul a lallakay a mangparmek iti naalibtak dagiti aniaman a dakes a pagannayasanda - kas ti panagimbubukodan, panangidumduma, ken kinaagum - a nalabit mangballikug iti pang- ngeddengda. Kinuna ni Moises kadakuada: "Dikay mangidumduma iti panangukom. Rebbeng a denggenyo daydiay bassit a kas met laeng iti daydiay dakkel. Dikay maa- liaw gapu iti tao, ta ti panangukom kukua ti Dios." Wen, nagserbi a pannakabagi ti Dios dagiti ukom ti Israel. Maysa dayta a nadayaw ken naisangsangayan a pribilehio! - Deutero- nomio 1:16, 17. Panagkali iti Naespirituan a Gameng w13 9/15 9 ˚9 Dagiti Pammalagip ni Jehova ket Mapag- piaran inrugi dagiti Israelita ti panagdaliasat- 9 Idi da iti "nakaam-amak a let-ang" a nagpaut iti 40 a tawen, saan a detalyado nga in- lawlawag kadakuada ni Jehova no kasano nga idalan, salakniban, ken aywananna ida. Nupay kasta, maulit-ulit nga impakita- na a makapagtalekda kenkuana ken kadagiti instruksionna. Babaen ti maysa nga ulep iti aldaw ken maysa nga apuy iti rabii, impalagip ni Jehova kadagiti Israelita a tar- tarabayenna ida iti ilalasatda iti dayta a let-ang. (Deut. 1:19; Ex. 40:36-38) Impaay- na met dagiti kangrunaan a kasapulanda. "Dagiti mismo a kawesda saan a narunot, mwbr21.05-IL 6 ket dagiti met laeng sakada saan a limteg." Wen, "saanda a nagkurang iti aniaman." - Neh. 9:19-21. HUNIO 7-13 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS DEUTERONOMIO 3-4 "Umiso ken Patas Dagiti Linteg ni Je- hova" it-2 829 ˚5 Pannakaawat No ti maysa a tao ket nasaet nga agadal ken mangyaplikar iti Sao ken bilbilin ti Dios, tumulong dayta kenkuana a maaddaan iti dakdakkel a pannakatarus ngem kadagidiay naisaad kas mannursurona ken ad-adu a pannakaawat ngem kadagidiay lallakay. (Sal 119:99, 100, 130; idiligyo ti Lu 2:46, 47.) Ngamin, ti sirib ken pannakaawat arigna a naibinggas kadagiti nasin-aw nga alagaden ken hudisial a bilbilin ti Dios; gapuna, no dagitoy ket simamatalek a tungpalen ti Isra- el, ibilang ida dagiti nasion iti aglawlaw kas "masirib ken mannakaawat nga ili." (De 4: 5-8; Sal 111:7, 8, 10; idiligyo ti 1Ar 2:3.) Ti mannakaawat a tao bigbigenna a ti Sao ti Dios ket saan a mabalin a salungasingen, kayatna nga itunos iti dayta ti bukodna a dana, ket agkiddaw iti tulong ti Dios maipa- pan iti daytoy. (Sal 119:169) Bay-anna a ti mensahe ti Dios umukuok kenkuana (Mt 13: 19-23), isuratna dayta iti tapi ti pusona (Pr 3:3-6; 7:1-4), ket iti kasta mapataudna ti pananggura iti "tunggal ulbod a dana" (Sal 119:104). Kastoy ti pamay-an a panangipaki- ta ti Anak ti Dios iti pannakaawat idi adda ditoy daga, a saanna pay ketdi a ginandat ti lumapsut iti ipapatay iti kayo a pagtutuokan agsipud ta masapul a matay iti kasta a pa- may-an kas kaitungpalan ti Kasuratan. - Mt 26:51-54.
w99 11/1 20 ˚6-7 No Aglaplapusanan ti Kinaparabur Gapu ta nagsiddaaw iti nakita ken nangnge- ganna, sipapakumbaba a kinuna ti reyna: "Nagasat dagitoy ad-adipenmo, a tumakder a kankanayon iti sangom, ken makang- kangngeg iti kinasiribmo!" (1 Ar-ari 10:4-8) Nupay nalikmut dagiti adipen ni Solomon iti kinabaknang, saan a dagita ti rason a naku- nana a nagasatda. Imbes ketdi, naparaburan dagiti adipen ni Solomon gapu ta naynay a mangngegda ti inted-Dios a kinasirib ni Solomon. Anian a nagsayaat nga ulidan ti reyna ti Seba kadagiti tattao ni Jehova ita, a mangtagtagiragsak iti sirib ti mismo a Na- marsua ken ti Anakna, ni Jesu-Kristo! Makapainteres met ti simmaruno nga imba- ga ti reyna ken Solomon: "Bendito ni Jehova a Diosmo." (1 Ar-ari 10:9) Nabatad a nakita- na a ni Jehova ti adda iti likudan ti kinasirib ken kinarang-ay ni Solomon. Maitunos day- 'No inkari toy iti salimetmetanyo dagiti intedko nga alaga- den,' kinunana, "isu ti siribyo ken sarirityo iti imatang dagiti il-ili, a makangngeg kadagi- ti al-alagaden, ket kunada, Pudno unay a daytoy dakkel a nasion masirib ken manna- kaawat nga ili." - Deuteronomio 4:5-7. w07 8/1 29 ˚13 Nabaknangkayo Kadi iti Imatang ti Dios? idi ni Jehova iti Israel. 13 No iburay ni Jehova ti bendisionna kadagiti adipenna, kanayon nga itedna ti kasayaatan kadakuada. (Santiago 1:17) Kas pagarigan, idi nangipaay ni Jehova iti pagnaedan dagiti Israelita, intedna ti maysa a "daga a pagay- ayusan ti gatas ken diro." Nupay kasta ti pannakailadawan ti daga ti Egipto, sigurado nga adda napateg a nakaidumaan ti daga nga inted ni Jehova kadagiti Israelita. Maysa dayta a "daga a tartaripatuen ni Jehova a Diosmo," kinuna ni Moises kadagiti Israelita. Iti sabali a pannao, sigurado a rumang-ayda mwbr21.05-IL 7 ta taripatuen ida ni Jehova. No agtalinaed- da a matalek kenni Jehova, sibabaknang a paraburanna ida ken matagiragsakda ti wa- gas ti panagbiag a nabatad a natantan-ok ngem kadagiti amin a nasion a nanglikmut kadakuada. Wen, ti bendision ni Jehova ti "mangpabaknang"! - Numeros 16:13; Deute- ronomio 4:5-8; 11:8-15. Panagkali iti Naespirituan a Gameng w04 9/15 25 ˚3 Dagiti Tampok iti Libro a Deuteronomio 4:15-20, 23, 24 - Ti kadi panangiparit nga agaramid kadagiti kinitikitan a ladawan ka- ipapananna a dakes ti agaramid kadagiti ladawan a pangdekorasion? Saan. Ti maipa- rit ditoy ket ti panagaramid kadagiti ladawan a mausar iti panagdayaw - 'ti panagruknoy idolo wenno panagserbi kadagita.' kadagiti Ti Kasuratan dina iparit ti panagkitikit wen- no panangipinta iti ladawan dagiti banag a pangdekorasion. - 1 Ar-ari 7:18, 25. HUNIO 14-20 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS DEUTERONOMIO 5-6 "Sanayem Dagiti Annakmo a Mangayat ken Jehova" w05 6/15 20 ˚11 Nagannak, Ipaayyo Dagiti Kasapulan ti Pa- miliayo 11 No maipapan iti daytoy a topiko, nalabit awanen ti teksto iti Kasuratan a masan- san a maadaw ngem iti Deuteronomio 6: 5-7. Pangngaasiyo ta luktanyo ti Bibliayo ket Imutektekan- basaenyo dagita a bersikulo. yo ta umuna a naibilin kadagiti nagannak a patibkerenda ti mismo nga espiritualidad- da, a parayrayenda ti panagayatda ken ni Jehova ken ipapusoda dagiti sasaona. Wen, masapul nga ipasnekyo nga adalen ti Sao
ti Dios, a regular a basaenyo ti Biblia ken mennamennaenyo dayta tapno pudpudno a maawatan ken maipategyo dagiti dana, prin- sipio, ken linlinteg ni Jehova. Kas resultana, mapno ti pusoyo kadagiti nakaskasdaaw a kinapudno iti Biblia a mangyeg kadakayo iti rag-o, panagraem, ken panagayat ken ni Je- hova. Maaddaankayo iti aglaplapusanan nga agkakaimbag a bambanag a mairanudyo ka- dagiti annakyo. - Lucas 6:45. w07 5/15 15-16 Kasano a Matulongak Dagiti Annakko nga Agbalin a Pudpudno nga Edukado? Dagiti arapaap, kalat, prinsipio, ken interes- mo ket saan laeng nga agminar kadagiti ibagbagam no di ket uray iti ar-aramidem. (Roma 2:21, 22) Sipud iti kinamaladagada, makasursuro dagiti annak babaen ti siaan- nad a panangpaliiwda kadagiti nagannakda. Madlaw dagiti annak no ania ti napateg kadagiti nagannakda, ket dagita ti masan- san nga agbalin met a napateg kadakuada. No pudno nga ay-ayatem ni Jehova, mad- law dayta dagiti annakmo. Kas pagarigan, no makitada a napateg kenka ti panag- basa iti Biblia ken panagadal, maamirisda nga ipangpangrunam dagiti interes ti Paga- rian. (Mateo 6:33) Ti regular nga itatabunom kadagiti Nakristianuan a gimong ken ti pan- nakipasetmo iti panangasaba iti Pagarian ti mangipakita kadakuada a ti sagrado a panagserbi ken Jehova ti kapatgan kenka. - Mateo 28:19, 20; Hebreo 10:24, 25. w05 6/15 21 ˚14 Nagannak, Ipaayyo Dagiti Kasapulan ti Pa- miliayo 14 Kas ipakita ti Deuteronomio 6:7, adu ti gundaway a mabalinyo nga isuro kadagi- ti annakyo dagiti naespirituan a bambanag. Kaduayo man ida nga agbiahe, mangaramid kadagiti trabaho iti balay, wenno agin-ina- na, makasarakkayo kadagiti gundaway a mwbr21.05-IL 8 maipaayyo dagiti naespirituan a kasapulan dagiti annakyo. Siempre, saan a masapul a kanayon a "sermonanyo" dagiti annak- yo maipapan kadagiti kinapudno iti Biblia. Imbes ketdi, ikagumaanyo nga aramiden a makapabileg ken naespirituan ti saritaan ti pamilia. Kas pagarigan, ti magasin nga Ag- riingkayo! ket naglaon iti adu nga artikulo a naibatay iti nagduduma a suheto. Dagiti kasta nga artikulo ti mabalin nga aramaten- yo nga agsasarita maipapan kadagiti animal a parsua ni Jehova, dagiti natural ti pin- tasda a luglugar iti aglikmut ti lubong, ken ti nakaskasdaaw a panagduduma ti kultura ken wagas ti panagbiag dagiti tattao. Dagiti kasta a saritaan ti mabalin a mangtignay ka- dagiti agtutubo nga agbasa iti ad-adu pay a literatura nga ipapaay ti klase matalek ken masirib nga adipen. - Mateo 24:45-47. Panagkali iti Naespirituan a Gameng w19.02 22 ˚11 Ayat ken Hustisia iti Nagkauna nga Israel 11 Leksion: Saan la a ti makinruar a langa ti makita ni Jehova. Makitana ti pudpudno a kinataotayo, ti adda iti pusotayo. (1 Sam. 16:7) Awan ti pampanunot, rikna, wenno aramid a mailimed kenkuana. Birbirokenna ti naimbag nga adda kadatayo ken iparpareg- tana nga itultuloytayo dayta. Ngem kayatna a bigbigen ken kontrolentayo ti dakes a pampanunottayo sakbay a makaaramidtayo iti dakes. - 2 Cron. 16:9; Mat. 5:27-30. HUNIO 21-27 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS DEUTERONOMIO 7-8 "Dikay Makiasawa Kadakuada" w12 7/1 29 ˚2 Apay a Kalikaguman ti Dios Kadagiti Ag- daydayaw Kenkuana a Makiasawada Laeng iti Kapammatianda?
Umuna, agpaay a pagimbagan ti intero nga ilina. Ammo ngamin ni Jehova a kayat ni Satanas a mulitan ti ilina tapno agdayaw- da iti didiosen. Isu a kastoy ti impakdaarna mainaig kadagiti di manamati: "Pagbaw- ingennanto ti anakmo manipud isusurot kaniak, ket sigurado nga agserbidanto kada- giti sabali a didios." Adu ti saklawen dayta a bilin. No ti nasion ti Israel agserbida kadagiti didiosen, mapukawda ti anamong ken pan- nalaknib ti Dios iti kasta nalakada laeng nga agbalin a biktima dagiti kabusorda. Kasano ngarud a mapataud ti nasion ti naikari a Me- sias? Nalawag ti makagapu no apay a kayat ni Satanas nga allukoyen dagiti Israelita a makiasawa kadagiti saan nga agdaydayaw ken Jehova. w15 3/15 30-31 'Makiasawa Laeng iti Apo' - Realistiko Pay Kadi? Nupay kasta, imbilin ni Jeho- va kadagiti adipenna a makiasawada laeng iti Apo. Apay? Gapu ta ammona no ania ti nasayaat para kadakuada. Kayatna ida a saluadan kadagiti nasaem a resulta ti di nainsiriban a desision ken kayatna met nga agbalinda a naragsak. Idi kaaldawan ni Nehemias, adu a Judio ti nangasawa iti ganggannaet a babbai a saan nga agdayda- yaw ken Jehova isu a dinakamat ni Nehemias ti dakes nga ulidan ni Solomon. Nupay ni Solomon ket "inayat ti Diosna, . . . isu pi- nagbasol ti ganggannaet nga assawa[na] a babbai." (Neh. 13:23-26) Tapno ngarud saan a maisagmak dagiti adipenna, imbilin ti Dios a makiasawatayo laeng kadagiti agdayda- yaw Kenkuana. (Sal. 19:7-10; Isa. 48:17, 18) Agyamyaman dagiti pudno a Kristiano iti naayat a panangaywan ti Dios ken agpam- pannurayda iti panangiwanwanna. Babaen ngarud iti panagpasakupda kenkuana kas Agturay, bigbigbigenda nga isu ti Soberano iti intero nga uniberso. - Prov. 1:5. iti Biblia, mwbr21.05-IL 9 w15 8/15 26 ˚12 Piliem Dagiti Kakaduam Kadagitoy Maudi nga Al-aldaw 12 Dagiti awanan assawa a Kristiano nga ag- sapsapul iti kapareha nagpateg a pilienda ti pakikadkaduaanda. Nalawag ti balakad ti Biblia: "Dikay agbalin a di agkaasmang a naisangol kadagiti di manamati. Ta ania ti pagkaduaan ti kinalinteg ken kinakillo? Wen- no ania ti pakiramanan ti lawag iti sipnget?" (2 Cor. 6:14) Bagbagaan ti Biblia dagiti adipen ti Dios nga agsapsapul iti kapare- ha a makiasawada 'laeng iti Apo,' kayatna a sawen, makiasawada laeng kadagiti de- dikado ken bautisado nga agdaydayaw ken Jehova nga agtultulnog kadagiti pannursu- ro ti Biblia. (1 Cor. 7:39) No makiasawada iti kapammatianda, maaddaanda iti kadua a matalek ken Jehova ken makatulong kada- kuada nga agmatalek kenkuana. Panagkali iti Naespirituan a Gameng w04 2/1 13 ˚4 Ipaay ni Jehova Dagiti Inaldaw a Kasapu- lantayo inaldaw a tinapay, ma- 4 No ikararagtayo ti lagiptayo met koma a kasapulantayo ti naespirituan a taraon iti inaldaw. Nupay mabisbisin unay kalpasan ti panagayunar- na, saan a timmulok ni Jesus iti pannulisog ni Satanas a pagbalinenna a tinapay dagiti bato. Kinunana: "Adda a naisurat, 'Ti tao agbiag, saan nga iti tinapay laeng, no di ket iti tunggal sao a rumrummuar iti ngiwat ni Jehova.' " (Mateo 4:4) Inadaw ni Jesus ti imbaga ni propeta Moises kadagiti Israelita: "Pinagpakumbabanaka [ni Jehova] ken bi- nay-annaka nga agbisin ket tinaraonannaka iti manna, a saanmo a naammuan wenno uray dagiti ammam saanda a naammuan; tapno ipakaammona kenka a saan a babaen iti tinapay laeng nga agbiag ti tao no di ket
babaen iti tunggal ebkas ti ngiwat ni Jeho- va nga agbiag ti tao." (Deuteronomio 8:3) Babaen ti manna nga impaay ni Jehova, na- taraonan dagiti Israelita saan laeng nga iti material a taraon no di pay ket kadagiti na- espirituan a leksion. Naibilin nga "agpidutda tunggal maysa ti kaitutopanna iti inaldaw- aldaw." No masobraanda ti alaenda para iti maysa nga aldaw, bumangsit ken iggesen ti matedda. (Exodo 16:4, 20) Ngem saan a kasta ti mapasamak iti maikanem nga aldaw, a doblienda ti alaenda tapno mailak-amanda iti aldaw ti Sabbath. (Exodo 16:5, 23, 24) Gapuna, naipaganetget iti isipda a masapul a natulnogda ken agpannuray ti biagda saan laeng nga iti tinapay no di ket "iti tunggal ebkas ti ngiwat ni Jehova." HUNIO 28-HULIO 4 GAMENG MANIPUD ITI SAO TI DIOS DEUTERONOMIO 9-10 "Ania ti Kidkiddawen Kadakayo ni Jeho- va a Diosyo?" w09 10/1 10 ˚3-4 Ania ti Kalikaguman Kadatayo ni Jehova? Ania ti mangtignay kadatayo a naimpusuan nga agtulnog iti Dios? Dinakamat ni Moi- ses ti maysa a rason: "Ti panagbuteng ken Jehova a Diosmo." (Bersikulo 12) Saan a panagbuteng dayta gapu kadagiti dakes a resulta, no di ket gapu iti umiso ken na- dayaw a panagraem iti Dios ken kadagiti pagalagadanna. No addaantayo iti nauneg a panagraem kenkuana, ditay kayat a saktan ti riknana. Ngem ania ti kangrunaan a motibotayo nga agtulnog iti Dios? Kinuna ni Moises: "Ayatem [ni Jehova] ken . . . agserbika ken Jehova isuamin a pusom ken a Diosmo buyogen ti isuamin a kararuam." (Bersikulo 12) Saan mwbr21.05-IL 10 laeng nga emosion ti ramanen ti panaga- yat iti Dios. Kuna ti maysa a reperensia: "No dadduma, dagiti Hebreo a berbo para iti emosion ket tumukoy met kadagiti tig- nay a maitunos iti dayta." Innayonna pay a ti panagayat iti Dios kaipapananna "ti pa- nagtignaytayo iti pamay-an a makaay-ayo" kenkuana. - Proverbio 27:11. w09 10/1 10 ˚6 Ania ti Kalikaguman Kadatayo ni Jehova? Mangyeg kadagiti bendision ti naimpusuan a panagtulnogtayo. Insurat ni Moises: "Sali- metmetam dagiti bilin . . nga ibilbilinko kenka ita nga aldaw, [a] maipaay a pagim- bagam." (Bersikulo 13) Wen, amin a bilin ni Jehova - amin a kiddawenna kadatayo - ket pagimbagantayo. Kasano a kasta? "Ti Dios ket ayat," kuna ti Biblia. (1 Juan 4:8) Ga- intedna dagita a bilin agpaay iti puna, manayon a pagimbagantayo. (Isaias 48:17) No aramidentayo ti amin a kidkiddawen ka- datayo ni Jehova, maliklikantayo ti adu a pannakapaay ita ken dayta ti mangituggod kadatayo kadagiti manayon a bendision iti masanguanan iti sidong ti Pagarianna. cl 16 ˚2 Talaga Kadi a 'Makaadanika iti Dios'? . 2 Maysa ni Abraham idi un-unana a nangta- giragsak iti kasta a kinasinged. Inawagan ni Jehova dayta a patriarka kas "gayyemko." (Isaias 41:8) Wen, imbilang ni Jehova a na- singed a gayyemna ni Abraham. Nagun-od ni Abraham ti kasta a nasinged a relasion gapu ta "naaddaan iti pammati ken Jehova." (Santiago 2:23) Uray met itatta, agbirbirok ni Jehova kadagiti gundaway tapno 'maki- singgalut' kadagidiay agserserbi kenkuana a maigapu iti ayat. (Deuteronomio 10:15) Ida- gadag ti Saona: "Umadanikayo iti Dios, ket isu umadaninto kadakayo." (Santiago 4:8) Agpada a masarakantayo ti awis ken kari ka- dagitoy a sasao.
Panagkali iti Naespirituan a Gameng it-1 154 Anakim Puli dagiti tattao a nalablabes ti kadakkelda a nagnaed kadagiti bambantay a rehion ti Canaan kasta met iti sumagmamano a lugar igid ti baybay, nangnangruna iti abaga- iti tan dayta. Adda tiempo a nagtaeng idiay Hebron ti tallo a mabigbigbig a lallaki ka- dagiti Anakim, nga isu da Ahiman, Sesai, ken Talmai. (Nu 13:22) Ditoy a nakita dagiti 12 a Hebreo a managsimisim dagiti Ana- kim iti damo a gundaway, ket kalpasanna 10 kadagiti managsimisim ti nangipadamag iti makapakullayaw a nakitada ket imbagada a dagitoy a lallaki ket kaputotan dagidi Nefi- lim a nagbiag sakbay ti Layus, ket dagiti Hebreo kaslada "kadagiti rumsa" no maidilig kadakuada. (Nu 13:28-33; De 1:28) Gapu iti kinatayagda, naipadis kadakuada dagiti kas- la higante a lallaki ti Emim ken ti Refaim. Nalawag a gapu ta napigsada, timmaud ti pagkukuna a: "Siasino ti makapagtakder a sititibker iti sanguanan ti annak ni Anak?" - De 2:10, 11, 20, 21; 9:1-3. ˘ 2021 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania mwbr21.05-IL 11


PFAS Ania dagiti Agnanayon a Kemikal? Ti Per- ken polyfluoroalkyl a substansia (PFAS) ket inaramid ti tao a kemikal a maus-usar iti adu nga industria tapno maaramid dagiti bambanag a saan a mabasa, awan ti dumket, ken saan a mamantsaan. Sumagmamano kadagiti material a mabalin a naglaon iti PFAS iramanna dagiti foam para iti pananglaban iti apuy, karpet, muebles, saan a mabasa a pagbado, ken sumagmamano a kita ti pakete ti makan. Masansan a madeskriber dagitoy a kemikal kas "agnanayon a kemikal" ta saanda nga agrunot bayat a bumaybayag ken mabalin nga umaduda iti aglawlawtayo ken iti bagitayo. Ania ti mabalin nga aramidek tapno saanak unay maisarang iti PFAS? Masarakan iti sumagmamano a makan ti PFAS ken iti adu a paset ti aglawlaw, isu a saanmo a maliklikan a naan-anay ti pannakaisarang iti PFAS. Nupay kasta, no madanaganka iti pannakaisarang iti PFAS, adda dagiti addang a mabalinmo nga aramiden tapno saanka unay a maisarang. No ti in-inumem a danum ket addaan iti PFAS, mabalinka a mangusar iti alternatibo wenno nadalusan a pagtaudan ti danum tapno adda mainum, mausar iti panagluto, panagsepilio ken panagtimpla iti infant formula. Tapno maammuam no natesting kadi ti in-inumem a danum para iti PFAS, kitaem ti tinawen a Report iti Panagtalek ti Konsumer wenno kontakem ti mangipapaay iti serbisio ti danum (ti pagbaybayadam ti nakonsumo a danum). Dagiti impormasion maipapan iti teknolohia para iti panangdalus ti danum manipud iti PFAS ket masarakan ditoy. Basaem dagiti label dagiti makonsumo a produkto ken liklikam dagiti produkto nga addaan iti PFAS. Liklikam dagiti produkto nga adda laokna a PTFE wenno dadduma pay a "fluoro" a ramen a nailista iti label. Liklikam dagiti grease-proof ken water-proof a papel a mausar iti panangpakete ti makan. Maysa a pagtaudan ti impormasion para iti produkto nga awan ti PFAS-na ket masarakan ditoy. Kasano a mabalinak a maisarang iti PFAS? Makan Mabalin a maaddaan ti PFAS ti makan no maidekket dayta iti sumagmamano a kita ti pannakaipakete ti makan ken agdadaelen a paglutuan nga adda PFAS-na. Mabalin met a maurnong ti PFAS kadagiti ikan ken shellfish nga agnanaed kadagiti kontaminado a danum ken kadagiti prutas wenno nateng a napagbiag babaen iti kontaminado a danum. Kontaminado a Mainum a Danum Dagiti mainum a danum a kontaminado iti PFAS ti kadawyan a pagtaudan ti pannakaisarang iti PFAS. Ti kaaduan a kaso ti kontaminado a mainum a danum iti U.S. ket gapu iti pannakakontaminar manipud kadagiti lugar a pangsanayan iti pananglaban iti apuy, kampo ti militar, wenno lugar nga agar-aramid kadagiti produkto. Produkto para iti Pagtaengan ken Materiales iti Panagpatakder Adu a produkto para iti personal ken iti pagtaengan ket naglaon iti PFAS ket ti pannakausarda ket mabalin nga agresulta iti aksidente a panangipauneg wenno pananglang- ab. Masarakan met ti PFAS kadagiti saan a mamantsaan a coating a maus-usar kadagiti karpet, upholstery, ken dadduma a tela, saan a mabasa a pagbado, pagdalus a produkto, produkto para iti personal a panangaywan (shampoo, dental floss) ken kosmetiko (nail polish, makeup ti mata), pintura, barnis, ken sealant. Kontaminado a Tapok Mabalin a makontaminar iti PFAS ti tapok babaen iti panagrunot dagiti materiales ti panagpatakder wenno produkto a naglaon ti PFAS. Mabalin nga aksidente a matilmon dagiti tattao daytoy a tapok no adda dayta iti imada, kadagiti pangananda, wenno ay-ayam. Ad-adda a pakadanagan daytoy para kadagiti ubbing a masansan a mangisubo kadagiti bambanag wenno iti imada. Idi ineksamen ti National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) ti dara dagiti nagboluntario idi 2016, naammuanda a 98% kadagiti Amerikano ket adda iti PFAS iti darada. Nasarakan met ti PFAS kadagiti pawikan, balyena, dolphin, ken Hawaiian monk seal iti aglawlaw ti Hawaiʻi. Naudi a Na-update idi Enero 12, 2023
Ania ti Tungpal-biag a Lebel ti Panangbalakad iti Salun-at para iti Mainum a Danum ti EPA idi Hunio 2022? Ti tungpal-biag a panangbalakad iti salun-at ti EPA kitaenna dagiti lebel tapno masalakniban ti amin a tattao, agraman dagiti sensitibo a populasion ken tukad ti biag, manipud iti makadangran nga epekto iti salun-at manipud iti inaldaw a pannakaisarang iti sumagmamano a PFAS iti mainum a danum iti intero a panagbiag. Ikonsiderar met dagitoy a lebel dagiti dadduma a mabalin a pagtaudan ti pannakaisarang iti PFAS malaksid iti mainum a danum (kas pagarigan, makan, angin, makonsumo a produkto, ken dadduma pay). Idi Hunio 2022, nangipablaak ti EPA iti temporario a napabaro a tungpal-biag a lebel ti panangbalakad iti salun-at para iti mainum a danum para iti dua a kemikal ti PFAS (PFOS ken PFOA). Dagitoy a napabaro a lebel ket AD-ADDA a nababa ngem iti napalabas a lebel ti panangbalakad iti salun-at ti EPA para iti PFOS ken PFOA ken agtultuloy dagiti kanayonan a panagadal iti siensia iti likod ti baro a lebel. Nangiruar met ti EPA iti tungpal-biag a lebel ti panangbalakad iti salun-at para iti mainum a danum para iti dua a kanayonan a PFAS a kemikal: PFBS ken GEN-X (maawagan met kas HFPO). Narigat ti panangtarus kadagiti resulta ti lab para iti PFOA ken PFOS gapu ta dagitoy a lebel ti panangbalakad iti salun- at ket nakababbaba no ikompara kadagiti lebel a makita dagiti laboratorio maipapan kadagitoy a kemikal. Dagiti baro a tungpal-biag a lebel ti panangbalakad iti salun-at ti EPA, a narukod iti parts per trillion (ppt): Temporario a napabaro a panangbalakad iti salun-at para iti PFOA = 0.004 ppt Temporario a napabaro a panangbalakad iti salun-at para iti PFOS = 0.02 ppt Pinal a panangbalakad iti salun-at para iti GenX a kemikal = 10 ppt Pinal a panangbalakad iti salun-at para iti PFBS = 2,000 ppt Para iti kanayonan nga impormasion maipapan iti Panangbalakad iti Salun-at para iti Mainum a Danum ti EPA iti PFAS para iti PFOA, PFOS, GEN X, ken PFBS, kitaem ti: Salusod ken Sungbat: Panangbalakad iti Salun-at ti Mainum a Danum para iti PFOA, PFOS, GenX a Kemikal ken PFBS I-scan para iti ad-adu pay nga impormasion maipapan iti PFAS Ania dagiti mabalin nga epekto iti aglawlaw ken salun-at ti tao iti pannakaisarang iti PFAS? Nupay rinibu dagiti PFAS a kemikal, bassit laeng ti naadal maipapan iti peggadda iti salun-at ti tao ken iti aglawlaw. Kanayonanna, bassit laeng iti ammotayo maipapan iti peggad iti salun-at ken aglawlaw mainaig iti pannakaisarang kadagitoy a napagtipon a kemikal. Ti pannakaisarang iti nagduduma a PFAS ket mabalin nga agresula iti nagduduma nga epekto iti salun-at. Nupay agkasapulan pay iti adu a panagsirarak, dagiti panagsirarak a pakairamanan dagiti tattao ipakitana a ti nangato a lebel ti sumagmamano a PFAS ket mabalin a mangiturong iti: Nangato a lebel ti kolesterol • Panagbaliw dagiti enzyme iti dalem • Panagbaliw iti immune system ken nakissayan a panagresponde kadagiti bakuna Panagpeggad iti nangato a presion ti dara wenno pre-eclampsia kadagiti masikog • Nabuntog a panagsursuro kadagiti ubbing ken nakissayan ti timbang dagiti kayanak a maladaga Panagpeggad iti kanser iti bato wenno lateg Sadino ti pakasarakak iti kanayonan nga impormasion maipapan iti PFAS? Website ti DOH PFAS Website ti Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR) PFAS ti CDC ken ti Bukodmo a Salun-at Website ti PFAS ti EPA Website ti Panangbalakad iti Salun-at para iti Mainum a Danum ti EPA idi Hunio 2022 para iti PFAS Green Science Policy Institute PFAS Central Silent Spring Institute PFAS Exchange Naudi a Na-update idi Enero 12, 2023


"BABAI, ADTOY TI ANAKMO...ADTOY TI INAM" - Juan 19:26-27 (Ti maikatlo a balikas ni Jesus idiay Krus) PAKAUNA: Naimbag nga aldaw gagayyem ken kakabsat. Ti maikatlo nga balikas ni Jesus idiay krus kunana: "Babai, adtoy ti anakmo ...... kinunana met iti adalan, adtoy ti Inam." TI TEKSTO/MENSAHE Iti mapaspasamak ita nga HOME QUARANTINE, STAY HOME, LOCKDOWN, ken Enhance Community Quarantine gapu iti COVID- 19 ket maysa a responsibilidad iti tunggal pamilia iti agdama. Maysa nga dimteng iti tunggal maysa a mangamiris iti naun- uneg pay nga kaipapananna iti biagtayo ita. Ni Jesus kunana, "Babai adtoy ti anakmo."....maysa nga akem iti Ina nga mangkita kadagiti annakna, agraman sibubukel a pagtaenganna nga mangiyadayo iti peggad ken pakadaksanda gapu ta addatayo ita iti World Quarantine. Masaludsodtayo ita, "Kaano ngata nga agsardeng daytoy nga PANDEMIC? Ania ti aramidentayo itan? Kakabsat, makasugat iti puso ken rikna dagiti madamdamag, mabasa ken mabuybuya iti inaldaw nga adda agPositibo iti COVID, nga karaman metten dita dagiti agbalin nga PUI, ken PUM nga pakaammo dagiti Frontliners . Nga iti likudan metten iti kastoy ket panagbisin dagiti ubbing inggana nataengan iti mapagteng gapu iti panagkurangen iti taraon. Daytoy ti "Dangerous Challenge" kadatayo ita ngem kinuna ni Jahaziel iti 2 Cronicas 20::15- .... kuna ti Apo a dikay maupay wenno agbuteng a sumaranget iti daytoy dakkel nga armada. Saan a dakayo no di ket ti Dios ti makaammo iti pagbanagan ti gubat. Maikanatad la unay ita nga Home Quarantine a kumustaen ti kasasaad dagiti annaktayo/ pamiliatayo. Kumusta ti pammatida iti Dios? Kumusta ti salun- atda? Kumusta ti ar- aramidenda iti inaldaw nga kaawantayo iti sidongda gapu iti trabaho? Nakaskasdaaw ti impaay daytoy nga killer virus iti lubong saan kadi? PagsAayaatan ken pagdaksan ti iyegna para iti panagbalbaliw. Kuna manen ni Apo Jesus, " Adalan addayta ti Inam." Kadagiti nagserbi nga FRONTLINERS nga Ina wenno Babbai nga biktima iti daytoy nga sakit, naisakripisio ti biagda gapu iti panagserbi, panangagas kadagiti tattao nga saanda man laeng nga naasikaso iti usto ken nakitan iti maudi a gundaway gapu iti SOCIAL DISTANCINg nga Protocol. Nagliday nga panunoten saan kadi? Ni Apo Jesus kayatna nga iparikna ken Maria nga inana ti ayat ken pammateg idi nga iti maudi nga gundaway intalekna kadagiti adalanna iti responsibilidad iti panangaywan agingga nga mariknada iti panagpipinnateg. Isu nga ita ket strikto dagiti Senior Citizen nga agtalinaed iti uneg ti balay. Kas pamilIa iti Dios iti agdama, kayatna a makita iti nalawlawa pay a panagtitinnulong. Saan laeng nga iti material a banag makita ngem ketdi uray pay iti panagkikinnararagtayo. Kas iti CORONA virus nga saantay a makita ngem napaspas ti panagtrabaho na diToy lubong, how much more kakabsat iti kaadda ti Dios kadatayo nga ditay makita nga siguden nga nangted biag kadatayo ken agtrabtrabaho iti lubong tapno rumingbaw ti kinaimbag para kadatayo? Ket kalpasan daytoy nga COVID- 19 ket CORONA TI BIAG ti intay maawat. Kas pammatalged manipud libro ti Salmo 46:1 "Ti Dios ti kamang ken pigsatayo, sisasagana a tumulong iti nariribuk a tiempo." Iti maikatlo nga balikas ni Jesus idiay krus - "Babai, adtoy ti anakmo, .....Adtoy ti Inam." Itultuloytayo ti agkarkarag para iti salun- at ti lubong tapno maadda iti Kappia! God bless us always.