DISIEMBRE 1 5, 20 1 5 34567 DAGITI MAADAL NGA ARTIKULO
PEBRERO 1-7 Ni Jehova, ti Dios ti Komunikasion PANID 4 PEBRERO 8-14 Nalawag ken Makatignay a Patarus ti Sao ti Dios PANID 9 PEBRERO 15-21 Usarem iti Naimbag ti Pannakabalin ti Dilam PANID 18 PEBRERO 22-28 Tulongannaka ni Jehova PANID 23
PARAGUAY AKKUB: Maragragsakan ti special pioneer a mangiranud iti naimbag a damag iti agiina. Spanish ken Guarani ti opisial a lengguahe ti pagilian, ket maisaksaknap ti kinapudno kadagitoy a lengguahe
POPULASION 6,800,236 AGIBUMBUNANNAG 9,760 ITI DAYTOY MET A RUAR
3 Malagipyo Kadi?
14 Ti 2013 nga Ingles a Rebision ti New World Translation
28 Nagbalin a Gayyemko ti Dios ken ni Nanang
32 Indise Dagiti Topiko Ti Pagwanawanan 2015 34567 Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Maipa- paay daytoy kas paset ti sangalubongan a traba- ho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. DAGITI MAADAL NGA ARTIKULO
ˇ Ni Jehova, ti Dios ti Komunikasion ˇ Nalawag ken Makatignay a Patarus ti Sao ti Dios Iti rinibribu a tawen, nakikomunikar ni Jehova kadagiti adipenna iti nagduduma a lengguahe. Ipakita dagitoy nga artikulo a saan a nalapdan ti pannakikomunikarna iti tao gapu iti panangusarna iti nagduduma a lengguahe. Makita- tayo met no kasano a nagbalin a nabileg nga alikamen ti New World Translation, agraman ti 2013 a rebision, tapno maidaydayaw ti nagan ti Dios ken maipakaammo ti pagaya- tanna.
ˇ Usarem iti Naimbag ti Pannakabalin ti Dilam Nagsayaat a sagut ti Dios ti abilidad nga agsao. Isalaysay daytoy nga artikulo ti tallo a banag mainaig iti panagsasao- tayo. Paregtaennatayo met a mangtulad iti ulidan ni Jesus a nangusar iti daytoy nabileg a sagut tapno maidayaw ti Dios ken magunggonaan ti sabsabali.
ˇ Tulongannaka ni Jehova Agpasartayo amin iti sakit. Gapuna, kasano a matmatan- tayo dagiti panangpaimbag a nairekord iti Biblia? Ania ti ikabilangantayo no adda mangipaay iti singasing mainaig iti salun-at? Makatulong daytoy nga artikulo tapno masung- batantayo dagitoy a saludsod ken tapno makaaramidtayo iti personal a desision. December 15, 2015 Vol. 136, No. 24 Semimonthly ILOKO Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teks- to ti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2015 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan.
MALAGIPYO KADI? Binasayo kadi a naimbag dagiti nabiit pay a ruar Ti Pagwanawanan? Bueno, kitaenyo no masungbatanyo dagiti sumaganad a saludsod: Inton umay ti panungpalan, ania ti dadduma a bambanag nga agpatingga? Agpatingganto dagiti saan a na- balligi a gobierno ti tao, gubat ken kinaawan hustisia, dagiti relihion a nangpaay iti Dios ken kadagiti tat- tao, ken dagiti di nadiosan a tat- tao. - 5/1, p. 3-5. Siasino ti Gog iti Magog a nadakamat iti libro ti Ezequiel? Imbes a tumukoy ken Satanas, ag- parang a ti Gog iti Magog ket tu- mukoy iti aliansa dagiti nasion a manggandat a mangtalipupos iti ili ti Dios kalpasan a mangrugi ti dak- kel a rigat. - 5/15, p. 29-30. Ania dagiti innem a banag a ma- katulong tapno agbalin a narag- sak ti maysa uray nataenganen? Ibalakad ti Biblia nga agbalintayo a (1) napakumbaba, (2) balanse, (3) positibo, (4) naparabur, (5) mannakigayyem, ken (6) ma- nagyaman. No ipakitatayo dagita, makatulong tapno agbalintayo a naragsak uray nataengantayon. - 6/1, p. 8-10. Kasano a makitatayo kadagiti milagro ni Jesus ti kinaparaburna? Iti maysa a kasar idiay Cana, pinagbalin ni Jesus nga arak ti 380 a litro a danum. Iti sabali pay a gundaway, simimilagro a pina- kanna ti nasurok a 5,000 a tattao. (Mat. 14:14-21; Juan 2:6-11) Ka- dagita a gundaway, tultuladen ni Jesus ti kinaparabur ni Amana. - 6/15, p. 4-5. Nupay imperpektotayo, apay a masiguradotayo a posible a maparagsaktayo ti Dios? Nakaaramid met iti kamali da Job, Lot, ken David. Nupay kasta, ka- yatda ti agserbi iti Dios, nagba- bawyanda dagiti nagkamalianda, ken nagbalbaliwda. Nagun-odda ngarud ti anamong ti Dios. Maba- lin met a magun-odtayo dayta. - 7/1, p. 12-13. Ti kadi pannakadadael ti Babilonia a Dakkel agbanagto iti pannakapapatay ti amin a sigud a miembrona? Saan. Ibaga ti Zacarias 13:4-6 nga uray ti dadduma a lider ti reli- hion panawandanto ti relihioso a kabibiagda ken ilibakda a sigud a kamengda ti ulbod a relihion. - 7/15, p. 15-16. Apay a kayat laeng ni Barak ti mapan makigubat no kumuyog ni Debora kenkuana? Nabileg ti pammati ni Barak. Im- bes a dumawat ken Jehova iti ka- nayonan nga armas, kayatna nga adda sadiay ti pannakabagi ti Dios - ni Debora - a mangpabileg kenkuana ken kadagiti soldadona. (Uk. 4:6-8; 5:7) - 8/1, p. 13. Ania ti dadduma a bambanag a mabalin nga utoben ti maysa a Kristiano? Mabalin nga utobentayo dagiti parsua ni Jehova, ti pateg ti naipaltiing a Saona, ti pribilehio- tayo nga agkararag, ken ti sub- bot a naayat a sagutna. - 8/15, p. 10-13. Ania ti pakainaigan ti panangliklik kadagiti dakes a kakadua iti pannakideyt? Ipakitatayo ti nasayaat a kababalin uray kadagiti saantayo a kapam- matian. Ngem maikontra iti bilin ti Dios no makideyt ti maysa a Kris- tiano iti saan a dedikado ken saan a matalek kadagiti pagalagadan ti Dios. (1 Cor. 15:33) - 8/15, p. 25. Kasano a kimmapuy ti pammati ni Pedro, ngem bimmileg met laeng idi agangay? Gapu iti pammati, nagna ni apostol Pedro iti rabaw ti danum a napan ken Jesus. (Mat. 14:24-32) Nagbu- teng ni Pedro idi nakitana ti bagyo. Ngem impamaysana manen ti pa- nunotna ken Jesus ket inawatna ti tulongna. - 9/15, p. 16-17. Kuna ti Aramid 28:4 nga impa- pan dagiti taga-Malta a maysa a mammapatay ni apostol Pablo. Apay a kasta ti impagarupda? Idi kinagat ti karasaen ni Pablo, im- pagarup dagiti taga-Malta a dus- dusaen ni Dike, ti diosa ti hustisia. - 10/1, p. 9. Ania a leksion ti maadaltayo iti pannakasinga ni Marta kadagiti ar-aramidenna? Nasinga ni Marta gapu iti panangi- saganana iti adu a naimas a tara- on. Imbaga ni Jesus a pinili ti kab- satna ti nasaysayaat a banag ta dimngeg iti pannursurona. Masapul a siguraduentayo a saan a masinga dagiti naespirituan nga aktibidad- tayo gapu kadagiti saan a napateg a bambanag. - 10/15, p. 18-20. 3
KANTA: 113, 114 ANIA TI SUNGBATMO?
Apay a pinalaka ti Dios ti panangyebkasna iti kapanu- notanna kadagiti tattao?
Apay a ti pannakausar ti nag- duduma a lengguahe ti tao saanna a nalapdan ti panna- kikomunikar ti Dios iti tao?
Ania ti panggep ti organi- sasion ni Jehova mainaig iti New World Translation? 4 Ni Jehova, ti Dios ti Komunikasion "Dumngegka, pangngaasim, ket siak agsaoakto." - JOB 42:4. PINARSUA ti agnanayon a Dios dagiti masirib a parsua a pangira- nudanna iti biag ken kinaragsak. (Sal. 36:9; 1 Tim. 1:11) Tinukoy ni apostol Juan ti umuna a kadua ti Dios kas "ti Sao" ken "ti pangru- gian ti panamarsua ti Dios." (Juan 1:1; Apoc. 3:14) Impakaammo ni Jehova a Dios ti pampanunotna ken rikriknana iti inauna nga Anakna. (Juan 1:14, 17; Col. 1:15) Dinakamat ni apostol Pablo ti 'pagsasao dagiti anghel,' maysa a porma ti lengguahe a nasaysaya- at nga amang ngem iti lengguahe dagiti tattao. - 1 Cor. 13:1. 2 Am-ammo a naimbag ni Jehova dagiti binilion a masirib a par- sua idiay langit ken ditoy daga. Iti aniaman a kanito, nakaad-adu ti aggigiddan nga agkararag kenkuana iti adu a nagduduma a lenggua- he. Bayat a dumdumngeg kadagidiay a kararag, makikomkomuni- kar ken bilbilinenna pay dagiti nailangitan a parsua. Tapno maara- mid dayta, masapul a natantan-ok ti pampanunot, lengguahe, ken ti wagas ti pannakikomunikar ti Dios ngem kadagiti tattao. (Basa- en ti Isaias 55:8, 9.) Nalawag a no makikomunikar ni Jehova ka- dagiti tattao, pagbalinenna a simple ti panangyebkasna kadagiti ka- panunotanna tapno maawatantayo. 3 Usigentayo ita no kasano a sinigurado ti nakasirsirib a Dios a nalawag ti pannakikomunikarna kadagiti adipenna iti intero a 1-3. (a) Apay a natantan-ok ti lengguahe ken pamay-an ti pannakikomuni- kar ti Dios ngem ti tao? (b) Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo?
pakasaritaan ti tao. Kitaentayo met no kasa- no nga ibagayna ti pamay-an ti pannakikomu- nikarna sigun iti kasapulan ken kasasaad. PANNAKIKOMUNIKAR TI DIOS KADAGITI TATTAO 4 Inusar ni Jehova ti lengguahe ti tao idi na- kisarita ken Adan idiay hardin ti Eden. Maba- lin nga inusar ti Dios ti nagkauna a porma ti lengguahe a Hebreo. Idi agangay, impakaam- mona dagiti kapanunotanna kadagiti agsasao iti Hebreo a mannurat ti Biblia a kas kada Moises, Samuel, ken David, ket insuratda da- giti kapanunotanna iti bukodda a sasao ken estilo. Malaksid nga insuratda dagiti direkta nga imbaga ti Dios, insuratda pay ti pannaki- langenna kadagiti adipenna, agraman ti salay- say ti pammati ken ayatda kasta met dagidiay nangipudno kadagiti nagkamalian ken kina- sukirda. Nakapatpateg dagitoy nga imporma- sion para kadatayo ita. - Roma 15:4. 5 Bayat a nagbaliw dagiti kasasaad, saan la- eng a Hebreo ti inusar ti Dios iti pannakisa- ritana kadagiti tattao. Kalpasan a nawaya- wayaan dagiti Israelita manipud Babilonia, nagbalin nga Aramaiko ti inaldaw a pagsasao ti dadduma nga adipen ti Dios. Nalabit tapno maibagana no ania ti mapasamak iti masa- nguanan, pinaltiingan ni Jehova da propeta Daniel ken Jeremias ken ti padi a ni Esdras nga isuratda iti lengguahe nga Aramaiko ti dadduma a libro ti Biblia a naipanagan kada- kuada. 6 Idi agangay, sinakup ni Alejandro a Dak- kel ti kaaduan a paset ti nagkauna a lubong, Aramaiko ti orihinal a pannakaisurat ti Esdras 4:8; 7: 12; Jeremias 10:11; ken Daniel 2:4. 4. (a) Ania a lengguahe ti inusar ni Jehova a naki- sarita kada Moises, Samuel, ken David? (b) Ania ti linaon ti Biblia? 5. Hebreo laeng kadi ti inusar ni Jehova a nakiko- munikar kadagiti adipenna? Ilawlawagmo. 6. Apay a naipatarus iti Griego ti Hebreo a Kasura- tan? ket ti Koine, wenno gagangay a Griego ti nag- balin a kangrunaan a lengguahe ti adu a na- sion. Adu a Judio ti nangusar iti dayta a leng- guahe, isu a naipatarus iti Griego ti Hebreo a Kasuratan. Daytoy a patarus, a maipagarup nga impatarus ti 72 nga agipatpatarus, ket pa- gaammo kas Septuagint. Daytoy ti kaunaan ken maysa kadagiti kapatgan a patarus ti Bib- lia. Nagduduma ti estilo dagiti nagipatarus iti dayta, manipud iti literal agingga iti pata- rus a sigun iti pannakaawat dagiti nagipata- rus. Nupay kasta, imbilang dagiti Judio nga agsasao iti Griego ken dagiti Kristiano ti Sep- tuagint kas Sao ti Dios. 7 Idi immay ni Jesus ditoy daga, nalabit nagsao ken nangisuro iti aw-awagan ti Biblia a Hebreo. (Juan 19:20; 20:16; Ara. 26:14) Idi umuna a siglo, nalawag a nalaokan iti Aramai- ko ti lengguahe a Hebreo isu a mabalin a na- gusar pay ni Jesus kadagiti Aramaiko a sasao. Nupay kasta, ammona met ti nagkauna a Heb- reo nga inusar ni Moises ken dagiti propeta, a linawas idi a maibasa kadagiti sinagoga. (Luc. 4:17-19; 24:44, 45; Ara. 15:21) Kanayonanna, maus-usar met idi ti Griego ken Latin idiay Is- rael. Ngem awan ti ibaga ti Kasuratan no inu- sar ni Jesus dagita a lengguahe. 8 Makapagsao iti Hebreo dagiti nagkauna a pasurot ni Jesus, ngem kalpasan ti ipapatay- na, nagusar dagiti adalanna kadagiti sabali a lengguahe. (Basaen ti Aramid 6:1.) Bayat a maisaksaknap idi ti naimbag a damag, Griego Ti kaipapanan ti Septuagint ket "Pitopulo." Naibaga a nangrugi a naipatarus dayta idiay Egipto idi maikatlo a siglo B.C.E. ken mabalin a nalpas idi 150 B.C.E. Napateg pay laeng dayta a patarus ta makatulong dayta kadagiti eskolar wenno mangad-adal iti Biblia tapno matarusan- da ti kaipapanan ti dadduma a bersikulo ken sasao a Hebreo a narigat a maawatan. 7. Ania a lengguahe ti mabalin nga inusar ni Jesus idi insurona dagiti adalanna? 8, 9. Bayat a maisaksaknap idi ti naimbag a da- mag, apay a Griego ti kangrunaan a pagsasao nga inusar dagiti adipen ti Dios, ket ania ti ipakita day- toy maipapan ken Jehova? DISIEMBRE 15, 2015 5
PANNAKAYALLATIW KEN PANNAKAIPATARUS TI SAO TI DIOS NAIPATARUS ITI NAADAW KADAGITI ORIHINAL A SURSURAT GREEK SEPTUAGINT ORIHINAL A SURSURAT GENESIS-MALAKIAS (Hebreo ken Aramaiko) GENESIS-MALAKIAS (Griego) MATEO-APOCALIPSIS (Griego) ti masansan nga us-usaren dagiti Kristiano. Kinapudnona, nasaknap a naiwaras dagiti na- ipatarus iti Griego nga Ebanghelio da Mateo, Marcos, Lucas, ken Juan, a naglaon kadagiti naipaltiing a rekord dagiti insuro ken inara- mid ni Jesus. Gapuna, ad-adu nga adalan ti nagusar iti Griego ngem iti Hebreo. Kasta met, dagiti insurat ni apostol Pablo ken ti dadduma a libro ti Biblia ket naisurat iti Griego. 9 Makapainteres ta idi nagadaw dagiti man- nurat iti Kristiano a Griego a Kasuratan ma- nipud iti Hebreo a Kasuratan, masansan a nagkotarda iti Septuagint. Dagitoy a naadaw a sasao, a no dadduma adda bassit nakaiduma- anna iti eksakto a nausar a sasao a Hebreo, ket paset itan ti naipaltiing a Kasuratan. Ga- puna, ti patarus dagiti imperpekto a tattao ket nagbalin a paset ti naipaltiing a Sao ti Dios, ti Dios a saan a mangidumduma iti kul- tura wenno lengguahe. - Basaen ti Aramid 10:34. 10 Ti ababa a panangusigtayo iti pannakiko- munikar ti Dios iti tao isuronatayo a ma- kikomunikar ni Jehova sigun iti kasapulan ken kasasaad. Saanna nga imbaga a masapul a sursuruentayo ti maysa nga espesipiko a lengguahe tapno maammuantayo ti maipa- pan kenkuana ken kadagiti panggepna. (Ba- saen ti Zacarias 8:23; Apocalipsis 7:9, 10.) Ni Jehova ti nangipaltiing iti Biblia, ngem im- palubosna a maisurat dayta iti nagduduma nga estilo. PANNAKATAGINAYON TI MENSAHE TI DIOS 11 Nalapdan kadi ti pannakikomunikar ti Dios kadagiti tattao iti pannakausar ti nagdu- duma a lengguahe ken bassit a panagduduma dagiti patarus? Saan. Kas pagarigan, mabalin a manmano ti ammotayo kadagiti orihinal a sasao nga inusar ni Jesus. (Mat. 27:46; Mar. 5:41; 7:34; 14:36) Nupay kasta, sinigurado ni Jehova a maipatarus iti Griego ti mensahe ni Jesus sa kalpasanna, iti nadumaduma a lengguahe. Idi agangay, maulit-ulit a kino- pia dagiti Judio ken dagiti Kristiano dagiti manuskrito ti Biblia tapno mataginayon dagi- ti nasantuan a sursurat. Naipatarus dagitoy iti adu pay a lengguahe. Kinuna ni John Chrysostom, a nagbiag idi maikapat wenno maikalima a siglo C.E. nga idi kaaldawanna, naipatarus dagiti pannursuro ni Jesus kadagi- ti lengguahe dagiti taga-Siria, Egipto, India, Persia, Etiopia, ken adu a sabsabali pay a tat- tao. 12 Ti pannakaipatarus ti Biblia iti adu a lengguahe nalapdanna ti panggep dagiti tat- tao a kas ken Emperador Diocletian iti Roma. Ngamin, idi 303 C.E., imbilinna a madadael ti Kuna ti dadduma nga insurat ni Mateo ti Ebanghelio- na iti Hebreo sa naipatarus dayta iti Griego, a mabalin a ni Mateo met laeng ti nangaramid. 10. Ania ti masursurotayo maipapan iti pamay-an ti pannakikomunikar ni Jehova kadagiti tattao? 11. Apay a saan a nakalapped ti nagduduma a lengguahe iti pannakikomunikar ti Dios kadagiti tattao? 12. Kasano a binusorda ti pannakaipatarus ti Bib- lia? 6 TI PAGWANAWANAN
NAIPATARUS ITI ADU A LENGGUAHE INGLES A PATARUS Old Latin Tyndale Latin Vulgate King James amin a kopia ti Biblia. Adu nga ibubusor ti li- nasat ti Sao ti Dios, kasta met dagiti nagipa- tarus ken nangiwaras iti dayta. Idi 1500's, in- keddeng ni William Tyndale nga ipatarus ti Biblia iti Ingles manipud iti Hebreo ken Grie- go, ket kinunana iti maysa nga edukado a tao: "No ipalubos ti Dios nga agbiagak pay, kalpa- san ti adu a tawen, pagbalinek ti maysa nga agar-arado nga ubing nga ad-adunto ti ammo- na iti Kasuratan ngem sika." Masapul a pu- manaw ni Tyndale idiay England a mapan kadagiti sabali a pagilian ti Europa tapno ma- ipatarus ken mayimprenta ti patarusna. Nu- pay inkampania dagiti klero a mapuoran ti amin a masarakanda a kopia ti Biblia, nakaad- adu a kopia ti naiwaras. Kamaudiananna, na- liputan ni Tyndale, nabekkel, ken napuoran iti poste. Ngem nagtalinaed ti Biblia nga im- patarusna. Kanayon a nausar daytoy a pagi- basaran iti pannakaipatarus ti King James a bersion ti Biblia. - Basaen ti 2 Timoteo 2:9. 13 Dadduma kadagiti nagkauna a kopia ti Biblia nga adda ita ket addaan kadagiti babas- sit a kamali ken pakaidumaan. Nupay kasta, siaannad nga inadal ken pinagkokompara da- giti eskolar ti Biblia ti rinibu a pirsay, manus- krito, ken nagkauna a patarus. Patalgedan daytoy a panagadal nga umiso ti linaon ti Bib- lia. Saan a nabalbaliwan ti intero a mensahe- na uray no adda bassit pagdudumaan ti dad- duma a bersikulo. Ti kastoy a panangadal kadagiti nagkauna a manuskrito ti mangkom- 13. Ania ti ipakita ti panagadal kadagiti nagkauna a manuskrito? New World Translation MAGUN-ODAN ITAN ITI NASUROK A 2,800 a Lengguahe Revised Edition 2013 binsir kadagiti napasnek nga estudiante ti Biblia nga adda kadakuada ti orihinal a men- sahe nga impaltiing ni Jehova kadagiti man- nurat ti Biblia. - Isa. 40:8. 14 Nupay nakaro ti ibubusor, sinigurado ni Jehova a ti Saona ti kasaknapan ti pannaka- ipatarusna a libro iti pakasaritaan ti tao. Uray iti tiempo a bassit laeng wenno awan pay ket- di ti pammati ti kaaduan iti Dios, ti Biblia pay laeng ti kaaduan a mailaklako a libro. Magun- odanen ita ti intero wenno dadduma a paset- na iti nasurok a 2,800 a lengguahe. Awanen ti libro a nasaksaknap ti pannakaiwarasna ngem ti Biblia. Dadduma a patarus ti Biblia ket saan a nalawag wenno mapagtalkan, ngem mabalin latta a maammuan iti dandani amin a patarus ti kangrunaan a mensahe ti Biblia a mainaig iti namnama ken pannakaisalakan. KASAPULAN TI BARO A PATARUS TI BIBLIA 15 Idi rugrugi ti napalabas a siglo, naduto- kan ti bassit a grupo dagiti napasnek nga es- tudiante ti Biblia kas "ti matalek ken masirib nga adipen." Ingles ti kangrunaan a nausar iti pannakikomunikarda kadagiti 'katulong.' (Mat. 24:45) Inkagumaan dayta nga "adipen" ti mangipaay iti naespirituan a taraon iti Kitaen ti Appendix A3 iti rebisado a New World Translation; kasta met ti Libro Para iti Amin a Tao, p. 7-9, "Kasano a Nakalasat ti Libro?" 14. Kasano ti kasaknap ti pannakaiwaras ti Biblia? 15. (a) Kasano a napagballigian dagiti lapped iti lengguahe iti kaaldawantayo? (b) Apay nga Ingles ti praktikal a mausar tapno maipaay ti naespirituan a taraon? DISIEMBRE 15, 2015 7
8 ad-adu pay a lengguahe, nga agdagup itan iti nasurok a 700. Kas iti Koine a Griego idi umu- na a siglo, Ingles ti gagangay ita a maus-usar iti komersio ken edukasion ken maawatan iti intero a lubong. Gapuna, praktikal laeng a maisurat iti Ingles dagiti literaturatayo sak- bay a maipatarus iti dadduma a lengguahe. 16 Ti Biblia ti nakaibatayan ti naespirituan a taraontayo. Idi katengngaan ti 1900's, ti King James Version a nalpas idi 1611 ti kasak- napan a maus-usar nga Ingles a Biblia. Nupay kasta, kaaduan a sasao a nausar iti dayta ket saanen a maus-usar ken narigaten a maawa- tan. Kasta met, sumagmamano laeng a daras a nagparang ti nagan ti Dios iti dayta, idinto ta rinibu a daras a nagparang ti nasantuan a nagan kadagiti nagkauna a manuskrito ti Bib- lia. Adda pay sumagmamano a kamali iti day- ta a patarus ken adda nainayon a bersikulo a saan a masarakan kadagiti mapagtalkan a nagkauna a manuskrito ti Biblia. Kasta met ti problema iti dadduma nga Ingles a patarus ti Biblia. 17 Nalawag a kasapulan idi ti Biblia a mangi- paawat iti umiso a mensahe ti orihinal a sur- surat a naipatarus iti moderno a sasao. Gapu- na, nabukel ti New World Bible Translation Committee, ket iti uneg ti sangapulo a tawen, manipud 1950 agingga iti 1960, nairuar ti patarusda iti innem a tomo. Idi inruar ni Brother N. H. Knorr ti umuna a tomo idi Agosto 2, 1950, kinunana kadagiti nakikom- bension: "Talaga a makita a kasapulan ti patarus a mangusar iti moderno a sasao a maitunos iti naipalgak a kinapudno, ngem mangipaay kadatayo iti pakaibatayan tapno ad-adda pay a gumun-odtayo iti kinapudno babaen ti umiso a panangipatarus kadagiti orihinal a sursurat; ti patarus a maawatan dagiti agbasbasa iti kaaldawantayo no kasa- no a naawatan idi dagiti simple, ordinario, 16, 17. (a) Ania ti kasapulan idi dagiti adipen ti Dios? (b) Kasano a naipaay daytoy a kasapulan? (c) Ania ti ninamnama ni Brother Knorr? TI PAGWANAWANAN gagangay, ken nanumo nga agbasbasa dagiti orihinal a sursurat dagiti adalan ni Kristo." Ninamnama ni Brother Knorr a ti New World Translation ket makaipaay iti naespirituan a tulong kadagiti minilion a tattao. 18 Natungpal dayta idi 1963 idi naipatarus ti New World Translation of the Christian Greek Scriptures iti innem a nainayon a lenggua- he - Dutch, French, German, Italian, Portu- guese, ken Spanish. Idi 1989, nangbuangay ti Bagi a Manarawidwid dagiti Saksi ni Jehova iti departamento iti hedkuarter a tumulong kadagiti agipatpatarus iti Biblia. Kalpasanna, idi 2005, nagbalin a prioridad ti panangipata- rus iti Biblia kadagiti lengguahe nga agipatpa- tarus iti daytoy a magasin. Kas resultana, magun-odan itan ti intero wenno dadduma a paset ti New World Translation iti nasurok a 130 a lengguahe. 19 Iti panaglabas ti tiempo, nakita a ma- sapul a marebisar ti New World Translation tapno makigiddan kadagiti panagbalbaliw iti lengguahe nga Ingles. Idi Oktubre 5 ken 6, 2013, adda 1,413,676 manipud iti 31 a pagi- lian a nagatender wenno naikonektar tapno mangngegda ti maika-129 a tinawen a miting ti Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Naragsakan ti amin idi impaka- ammo ti maysa a miembro ti Bagi a Manara- widwid ti pannakairuar ti rebisado a New World Translation iti Ingles. Adu dagiti naka- lua bayat nga ibumbunong dagiti attendant dagiti kopia ti narebisar a Biblia. Bayat nga ibasbasa dagiti ispiker dagiti bersikulo, nad- law dagiti dumdumngeg a nalaklaka a basaen ken maawatan ti narebisar a Biblia. Mausig iti sumaganad nga artikulo dagiti detalye maina- ig iti daytoy a rebision, kasta met ti pannaka- ipatarusna iti dadduma a lengguahe. 18. Ania dagiti desision a nangpapartak iti panna- kaipatarus ti Biblia? 19. Ania a nakallalagip a pasamak ti naaramid idi 2013, ken ania ti mausig iti sumaganad nga arti- kulo?
Nalawag ken Makatignay a Patarus ti Sao ti Dios "Ti sao ti Dios nabiag." - HEB. 4:12. INSAGUT ni Jehova a Dios kadagiti parsuana ti abilidad a maki- komunikar. Kalpasan nga inkabil ti Dios ni Adan iti hardin a pag- taenganna, adda intedna nga aramidenna a mainaig iti lenggua- he. Masapul a panagananna dagiti animal. Inusar ni Adan ti abilidadna nga agpanunot ken ti laingna idi pinanagananna ti tunggal naparsua nga animal. (Gen. 2:19, 20) Manipud idin, in- tultuloy dagiti adipen ti Dios nga usaren ti abilidadda nga agsao - ti panangusar iti lengguahe - a mangidayaw ken Jehova ken mangipakaammo iti pagayatanna iti sabsabali. Iti nabiit pay, ti panangusar iti lengguahe iti pannakaipatarus ti Biblia ti maysa a nakapatpateg a pamay-an tapno masuportaran ti pudno a panag- dayaw. 2 Adda rinibu a patarus ti Biblia, ngem nagduduma ti panangi- patarusda iti mensahe manipud iti orihinal a sursurat. Idi dekada 1940, nangipasdek ti New World Bible Translation Committee ka- dagiti prinsipio ti panagipatarus a nasurot iti nasurok a 130 a leng- guahe. Dagitoy ket: (1) Maidaydayaw ti nagan ti Dios babaen ti 1. (a) Ania a trabaho ti inted ti Dios ken Adan? (b) Manipud idin, kasano nga inusar dagiti adipen ti Dios ti abilidadda nga agsao? 2. (a) Ania dagiti prinsipio a sinurot ti New World Bible Translation Commit- tee iti panagipatarusda? (b) Ania ti usigentayo iti daytoy nga artikulo? KANTA: 37, 116 ANIA TI SUNGBATMO?
Apay a masapul nga ag- parang ti nagan ti Dios iti patarus ti Biblia?
Apay a narebisar ti New World Translation?
Kasano a nagunggonaan dagiti adipen ti Dios iti New World Translation? 9
panangisubli iti umiso a lugarna iti Kasura- tan. (Basaen ti Mateo 6:9.) (2) Literal a ma- ipatarus ti orihinal a naipaltiing a mensahe no mabalin, ngem no saan a nalawag ti sao por sao a patarus, maipatarus ti umiso a kaipapananna. (3) Agusar iti nalaka a maawa- tan a sasao a makaay-ayo a basaen. (Basa- en ti Nehemias 8:8, 12.) Kitaentayo no ka- sano a nayaplikar dagitoy a prinsipio iti 2013 a rebision ti New World Translation ken no ka- sano a sinurot met dagitoy dagiti agipatpata- rus iti dadduma a lengguahe. TI BIBLIA A MANGIDAYAW ITI NAGAN TI DIOS 3 Dagidiay nangadal kadagiti nagkauna a Hebreo a manuskrito ti Biblia, kas iti Dead Sea Scrolls, nasdaawda ta namin-adu a nag- parang ti Tetragrammaton - ti uppat a letra a Hebreo a mangirepresentar iti nagan ti Dios. Saan laeng nga agparang ti nasantuan a nagan kadagiti nagkauna a Hebreo a ma- nuskrito. Agparang met dayta iti dadduma a kopia ti Greek Septuagint manipud idi maikadua a siglo B.C.E. agingga iti umuna a siglo C.E. 4 Nupay adda nalawag a pammaneknek nga agparang iti Biblia ti nagan ti Dios, adu a pa- tarus ti naan-anay a nangikkat iti sagrado a nagan ti Dios. Kinapudnona, dua a tawen la- eng kalpasan a nairuar ti New World Transla- tion of the Christian Greek Scriptures idi 1950, naipablaak ti Revised Standard Version. Awan ti masarakan a nagan ti Dios iti dayta a ber- sion ken saanna a sinurot ti pagannurotan dagiti editor ti American Standard Version idi Kitaen ti Appendix A1 iti Ingles a rebisado a New World Translation ken ti artikulo a "Kasano a Mapilim ti Nasayaat a Patarus ti Biblia?" iti Pagwanawanan a Mayo 1, 2008. 3, 4. (a) Ania dagiti nagkauna a manuskrito a nagparangan ti Tetragrammaton? (b) Ania ti inara- mid ti adu a nagipatarus iti Biblia mainaig iti nagan ti Dios? 10 TI PAGWANAWANAN 1901. Apay? Kuna ti pakauna a sasao: "Ti pa- nangusar iti aniaman a personal a nagan para iti maymaysa a Dios . . . ket saan a maitutop nga aramaten ti amin a Kristiano a Relihion." Dayta a pamay-an ket tinulad dagiti simma- runo a nagipatarus iti Ingles ken iti dadduma a lengguahe. 5 Apay a serioso ti panangikabil ken pana- ngikkat iti nagan ti Dios? Ti nalaing nga agi- patarus ammona a napateg ti panangtarus iti panggep ti autor. Adda epekto dayta a pan- nakaammo iti panagipatarusna. Adu a bersi- kulo ti Biblia ti mangipakita a nagpateg ti na- gan ti Dios ken ti pannakasantipikarna. (Ex. 3:15; Sal. 83:18; 148:13; Isa. 42:8; 43:10; Juan 17:6, 26; Ara. 15:14) Pinaltiingan ni Jehova a Dios - ti Autor ti Biblia - dagiti na- ngisurat iti dayta a kanayon nga usarenda ti naganna. (Basaen ti Ezequiel 38:23.) Ti panangikkat iti nagan ti Dios a rinibu a nagparang kadagiti nagkauna a manuskrito ket mangipakita iti kinaawan panagraem iti Autorna. 6 Adda pay dagiti nainayon nga ebidensia a masapul nga agtalinaed ti nagan ti Dios iti Biblia. Iti 2013 a rebision ti New World Trans- lation, agparang ti nasantuan a nagan iti 7,216 a daras, ad-adu iti 6 ngem iti 1984 nga edision. Dagiti lima a nainayon ket masarakan iti 1 Samuel 2:25; 6:3; 10:26; 23:14, 16. Naisubli dagitoy gapu ta masara- kan ti nagan ti Dios kadagitoy a bersikulo iti Dead Sea Scrolls, a naisurat nga immun- una iti nasurok a 1,000 a tawen ngem iti Hebrew Masoretic text. Adda met iti Uk- ukom 19:18 ti maikanem a nainayon a pag- parangan ti nagan ti Dios kas resulta ti kana- yonan a panangadal kadagiti nagkauna a manuskrito. 5. Apay a nagpateg a mataginayon ti nagan ti Dios iti Biblia? 6. Apay a nanayonan iti innem ti pagparangan ti nagan ti Dios iti rebisado a New World Translation?
7 Para kadagiti pudno a Kristiano, na- kapatpateg ti nagan ni Jehova. Mabasa ti kaudian nga impormasion maipapan iti daytoy iti apendise ti 2013 a rebision ti New World Translation. Iti pannakaawat ti New World Bible Translation Committee, ti nagan ti Dios ket naggapu iti Hebreo a berbo a ha·wah, a kaipapananna "Pagbali- nenna." Innaig idi dagiti publikasiontayo daytoy a kaipapanan iti kuna ti Exodo 3: 14: "Agbalinakto no Anianto ti Pagbalinak." Maitunos dayta iti dinakamat ti 1984 nga edision a ti kaipapanan ti nagan ti Dios ket agbalin a Manangtungpal kadagiti karina. Nupay kasta, ilawlawag ti Appendix A4 iti 2013 a rebision ti New World Translation: "Nupay karaman daytoy nga ideya iti kaipa- panan ti nagan a Jehova, saan laeng a day- ta ti pilienna a pagbalinan. Ramanenna met no ania ti kayatna a mapasamak mainaig ka- dagiti parsuana tapno maitungpal ti pang- gepna." (Kitaen met ti Giya iti Panagadal iti Sao ti Dios iti p. 5.) 8 Pagbalinen ni Jehova dagiti parsuana iti aniaman a kayatna a pagbalinanda. Maitunos iti kaipapanan ti naganna, ti Dios pinagbalin- na ni Noe a nalaing nga agaramid iti daong, pinagbalinna met ni Bezalel a nalaing nga ag- kitikit, pinagbalinna pay a naballigi a manna- kigubat ni Gideon, ken pinagbalinna ni Pab- lo nga apostol iti nasnasion. Wen, napnuan iti kaipapanan ti nagan ti Dios kadagiti adi- penna. Gapuna, pulos a saan a laglag-anen ti New World Bible Translation Committee ti kinapateg ti nagan ti Dios babaen ti pana- ngikkat iti dayta iti Biblia. Dadduma a reperensia ti umanamong iti daytoy a pannakaawat, ngem saan nga amin nga eskolar ket umanamong iti dayta. Kitaen ti New World Translation of the Holy Scrip- tures - With References, Appendix 1A "The Divine Name in the Hebrew Scriptures," p. 1561. 7, 8. Ania ti kaipapanan ti nagan a Jehova, ket apay a nakapatpateg dayta? 9 Iti nasurok a 130 a lengguahe a nakaipa- tarusan ti New World Translation, idaydayaw- da ti nagan ti Dios babaen ti panangikabilda iti dayta iti umiso a pagparanganna iti sagra- do a libro. (Basaen ti Malakias 3:16.) Ngem kadagiti agdama a patarus ti Biblia, masan- san nga ikkatenda ti nasantuan a nagan sa su- katanda iti titulo a kas iti "Apo" wenno ti na- gan ti maysa a didiosen. Dayta ti maysa kadagiti kangrunaan a rason no apay nga im- pangpangruna ti Bagi a Manarawidwid dagi- ti Saksi ni Jehova ti mangipaay iti Biblia a mangidaydayaw iti nagan ti Dios a mabalin a magun-odan ti adu a tattao. NALAWAG KEN UMISO A PATARUS 10 Ti panangipatarus iti sagrado a sursurat iti adu a lengguahe ket nangpataud iti adu a parikut iti panagipatarus. Kas pagarigan, si- nurot idi ti Ingles a New World Translation ti dadduma nga Ingles a Biblia a nangusar iti Hebreo a sao a "Sheol" kadagiti bersikulo a kas iti Eclesiastes 9:10. Kastoy idi ti mabasa: "There is no work nor devising nor knowl- edge nor wisdom in Sheol, the place to which you are going." Dagiti agipatpatarus iti sabali a lengguahe parikutda idi daytoy: Ti sao a "Sheol" ket saan nga ammo ti kaaduan kadagiti agbasbasa. Awan met dayta iti dik- sionarioda ken kasla nagan ti maysa a lugar. Gapuna, napatgan a maipatarus ti kaipapa- nan ti "Sheol" wenno "Hades" iti Griego kas "the Grave" tapno nalawlawag a maawatan ken umiso ti kaipapananna. 11 Iti dadduma a lengguahe, ti kanayon a panangipatarus iti Hebreo a sao a nephesh ken ti Griego a sao a psy·khe iti sao nga umarngi iti Ingles a "soul" ket nangpataud iti pannakariro. Apay? Gapu ta mabalin a ti ma- awatan ti adu a tattao iti sao a "soul" ket ti di 9. Apay a naipangpangruna ti pannakaipatarus ti Biblia iti dadduma a lengguahe? 10, 11. Ania dagiti parikut ti dadduma a lengguahe nga agipatpatarus iti New World Translation? DISIEMBRE 15, 2015 11
12 makita a paset ti tao. Mabalin nga ipakita dayta ti di umiso a kapanunotan a dayta ket kasla al-alia a saan a ti tao a mismo. Naana- mongan ngarud a maipatarus ti "soul" sigun iti konteksto. Dayta ket maitunos kadagiti kaipapanan a nadakamaten kadagiti apendi- se iti New World Translation of the Holy Scrip- tures - With References. Wen, naipangpangru- na ti panagipatarus iti teksto iti pamay-an a nalaka a maawatan, ken masansan a naikabil iti footnote dagiti makatulong sasao. 12 Gapu kadagiti saludsod manipud kada- giti agipatpatarus, nabigbig a mabalin a tu- maud dagiti umasping a di umiso a pan- idi Septiembre 2007, nakaawat. Gapuna, pinatgan ti Bagi a Manarawidwid a marebi- sar ti Ingles a New World Translation. Bayat ti pannakarebisar, narepaso ti rinibu a salsa- ludsod dagiti agipatpatarus iti Biblia. Nasu- katan dagiti saanen a maus-usar a sasao iti Ingles ket inkagumaanda a pagbalinen a na- lawag ken nalaka a maawatan dagiti sasao a saan a maapektaran ti umiso a kaipapanan- 12. Ania ti dadduma a panagbalbaliw a naaramid iti 2013 a rebision ti New World Translation? (Kita- en met ti artikulo a "Ti 2013 nga Ingles a Rebision ti New World Translation" a masarakan iti daytoy a ruar.) TI PAGWANAWANAN da. Simmayaat ti Ingles a patarus gapu ta in- yaplikarda ti inaramid ti dadduma a leng- guahe. - Prov. 27:17. AGYAMYAMANDA UNAY 13 Ania ti nagbalin nga epekto ti rebisado nga Ingles a New World Translation? Rinibu a surat iti panagyaman ti naawat ti hedkuarter dagiti Saksi ni Jehova idiay Brooklyn. Ipaki- ta ti komento ti maysa a kabsat a babai ti rik- na ti adu: "Ti Biblia ket maysa a lakasa a nap- no iti napapateg a gameng. Gapu ta nalawag a maawatak dagiti sasao ni Jehova no usarek ti 2013 a rebision, arigna suksukimatek ti tunggal napateg a bato, ket ap-apresiarek ti tabas, silap, kolor, ken pintas dagitoy. Gapu ta naipatarus ti Kasuratan iti nalaka a maawatan a sasao, ad-adda a naam-ammok ni Jehova a kasla maysa nga ama a mangsak- saklot kaniak bayat nga ibasbasana dagiti makaliwliwa a sasao." 14 Saan laeng a ti rebisado nga Ingles a New World Translation ti addaan iti nasayaat nga epekto. Maysa a lakay manipud iti Sofia, Bul- 13. Ania ti rikna ti adu maipapan iti 2013 rebision? 14, 15. Ania dagiti nasayaat nga epekto ti New World Translation a naipatarus iti dadduma a leng- guahe?
garia ti nagkomento maipapan iti Bulgarian nga edision: "Nabayagen nga agbasbasaak iti Biblia, ngem daytoy pay laeng ti nabasak a patarus a nalaka a maawatan ken dumanon iti puso." Kasta met, kinuna ti maysa a kab- sat a babai a taga-Albania idi naawatna ti ko- piana a New World Translation: "Nakapimpin- tas a denggen ti Sao ti Dios iti pagsasaomi nga Albanian! Nagsayaat a talaga ti dumngeg ken Jehova iti bukodmi a lengguahe!" 15 Iti adu a pagilian, nangina ken narigat a magun-odan ti Biblia isu a nagdakkel a ben- dision ti makaawat iti Biblia. Kuna ti report a naawat manipud Rwanda: "Iti nabayag a pa- nawen, adu dagiti nabayagen nga iyad-ada- lan dagiti kakabsat ti saan a rimmang-ay gapu ta awan Bibliada. Saanda a kabaelan ti gumatang iti Biblia nga ilaklako ti simbaan. Ken masansan a saanda a maawatan ti kaipa- panan ti dadduma a bersikulo, isu a saanda a rimmang-ay." Nagbaliw ti kasasaad idi ad- dan New World Translation iti lengguaheda. Kinuna ti maysa a pamilia a taga-Rwanda nga addaan iti uppat a tin-edyer: "Agyamya- mankami ken Jehova, kasta met iti matalek ken masirib nga adipen iti panangipaayda iti daytoy a Biblia. Nakapangpanglawkami ken awan ti igatangmi iti Biblia para iti tunggal maysa. Ngem ita, addaanen iti Biblia ti tung- gal maysa kadakami. Tapno maipakitami ti panagyamanmi ken Jehova, inaldaw a basba- saenmi a sangapamiliaan ti Biblia." 16 Inton agangay, magun-odanto metten iti ad-adu pay a lengguahe ti rebisado a New World Translation. Ikagkagumaan ni Satanas a lapdan dayta a panangikagumaan, ngem ag- talektayo a kayat ni Jehova a ti amin nga adi- penna mangngeganda ti ibagana iti sasao a nalawag ken nalaka a maawatan. (Basaen ti Isaias 30:21.) Dumtengto ti tiempo a "ti daga sigurado a mapnonto iti pannakaammo ken Jehova kas iti dandanum abbonganda ti mismo a baybay." - Isa. 11:9. 17 Determinadotayo koma ngarud a ma- ngusar iti amin a sagut ni Jehova, agraman daytoy a patarus a mangidayaw iti nagan- na. Palubosanyo ngarud a makisarita kada- inaldaw babaen iti Saona. Gapu kayo iti ta awan pagpatinggaan ti pannakabalinna, imdenganna a naimbag dagiti kararagtayo. Daytoy a pannakikomunikar ti makatulong kadatayo a mangam-ammo ken suminged ken Jehova bayat nga umun-uneg ti panaga- yattayo kenkuana. - Juan 17:3. 16, 17. (a) Ania ti kayat ni Jehova para kadagiti adipenna? (b) Ania koma ti determinasiontayo? "Nagsayaat a talaga ti dumngeg ken Jehova iti bukodmi a lengguahe!" DISIEMBRE 15, 2015 13
Ti 2013 nga Ingles a Rebision ti New World Translation ITI panaglabas dagiti tawen, namin-adun a narebisar ti New World Translation of the Holy Scriptures, ngem ti 2013 a rebision ti kaaduan iti naaramid a panagbalba- liw. Kas pagarigan, agarup 10 a porsiento nga Ingles a sasao ti naikkat iti patarus. Nabaliwan ti dadduma a napapateg a termino iti Biblia. Napagbalin a pormat a daniw ti dadduma a kapitulo, ken nainayon dagiti mangilawlawag a footnote iti regular nga edision. Saan a mailawlawag iti daytoy nga artikulo ti amin a panagbalbaliw, ngem usigentayo ti sumagmamano ka- dagiti kangrunaan a panagbalbaliw. nga ipamatmat ti kaipapananna iti Griego a sao. Ti na- usar idi a sao a "long-suffering" ket mabalin a maawa- tan a panagsagaba iti mabayag ngem nabaliwanen dayta iti "patience" nga ad-adda a mangipaawat iti umiso a kaipapananna. Nasukatan ti "revelries" iti "wild parties" a nalaklaka itan a maawatan. (Gal. 5:19- 22) Ti "loving-kindness" ket siuumiso a naipatarus a "loyal love." Ipakita dayta ti kaipapanan ti termino ti Biblia a masansan a kapada ti sao a "faithfulness." - Ps. 36:5; 89:1. Ania dagiti napapateg a termino iti Biblia a naba- liwan? Kas nadakamat iti napalabas nga artikulo, na- baliwan ti patarus para kadagiti sasao a "Sheol," "Ha- des," ken "soul." Malaksid kadagita, adda pay dagiti sasao a nabaliwan. Naipatarusen sigun iti konteksto ti dadduma a ter- mino nga agpapada idi ti pannakaipatarusna. Kas pa- garigan, ti Hebreo a sao nga oh·lam, a sigud a naipa- tarus a "time indefinite," ket mabalin a kaipapananna "forever." Idiligmo no kasano nga agaplikar dayta iti pannakaipatarus ti Psalm 90:2 ken Micah 5:2. Kas pagarigan, ti Ingles a sao nga "impaled" ket na- sukatan iti "executed on a stake" wenno "nailed to the stake" tapno saan a mangipaay iti di umiso a kaipapa- nan no kasano a napapatay ni Jesus. (Matt. 20:19; 27:31) Ti "loose conduct" ket nasukatan iti "brazen conduct" a mangipakita iti nakadakdakes a kababalin Masansan nga agparang iti Kasuratan ti Hebreo ken Griego a termino a naipatarus a "seed." Maus-usar dayta a sao mainaig iti agrikultura ken iti piguratibo a pamay-an kas "offspring." Kadagiti immuna nga edi- sion ti New World Translation, kanayon idi a nausar ti sao a "seed," a pakairamanan ti Genesis 3:15. Ngem 14 TI PAGWANAWANAN
manmanon a mausar iti Ingles ti sao a "seed" no ti ka- ipapananna ket "offspring." Gapuna, iti rebisado a New World Translation, nausar ti sao nga "offspring" iti Genesis 3:15 ken iti dadduma pay a mainaig a bersiku- lo. (Gen. 22:17, 18; Rev. 12:17) Naipatarus met sigun iti konteksto ti dadduma a nagparangan dayta a sao. - Gen. 1:11; Ps. 22:30; Isa. 57:3. Apay a nabaliwan ti adu a sasao a naipatarus a li- teral? Kuna ti Appendix A1 iti 2013 a rebision a ti nasayaat a patarus ti Biblia "ibagana ti umiso a kaipapanan ti sao wenno sasao no ti literal a panna- kaipatarusna ket saan nga umiso wenno saan a nala- wag ti kaipapananna." No dagiti gagangay a pagsasao (idioms) iti orihinal a lengguahe ket maawatan iti dadduma a lengguahe, maipatarus dagitoy a literal. Gapu iti daytoy, nausar ti sasao a "searches the . . . hearts" iti Revelation 2:23 ta maawatan dayta iti adu a lengguahe. Nupay kasta, iti dayta met la a bersiku- lo, saan a nalaka a maawatan ti sasao a "searches the kidneys" isu a nasukatan ti sao a "kidneys" iti "inner- most thoughts" tapno maipaawat ti pudno a kaipapa- nanna. Kasta met, iti Deuteronomy 32:14, ti pagsasao a "the kidney fat of wheat" ket nalawlawag a naipata- rus kas "the finest wheat." Iti dayta met la a rason, ti sasao nga "I am uncircumcised in lips" ket saan a kas kalawag ti "I speak with difficulty" iti adu a lenggua- he. - Ex. 6:12. Apay a dagiti sasao a "sons of Israel" ken "father- less boys" naipatarus itan nga "Israelites" ken "fa- therless children"? Iti Hebreo, ti panglalaki wenno pangbabai a porma ti sao ket masansan a mausar tap- no maammuan no lalaki wenno babai ti madakdaka- mat. Nupay kasta, dadduma a panglalaki a porma ti sao ket tumukoy agpadpada iti lalaki ken babai. Kas paga- rigan, ipakita ti konteksto ti dadduma a bersikulo a ti sasao a "the sons of Israel" ramanenna agpadpada da- giti lallaki ken babbai. Gapuna, naipatarusen dagita a sasao a "the Israelites." - Ex. 1:7; 35:29; 2 Ki. 8:12. Umasping iti dayta, ti panglalaki a porma ti Hebreo a sao a ti kaipapananna ket "sons" iti Genesis 3:16 ket naipatarus a "children" kadagiti immun-una nga edi- sion ti New World Translation. Ngem iti Exodus 22:24, mabasan dayta a sao kas: "Your children [Hebrew, "sons"] will be fatherless." No masurot daytoy a wa- gas iti dadduma a teksto, nasukatan ti sasao a "fa- therless boy" iti "fatherless child" wenno "orphan." (Deut. 10:18; Job 6:27) Kapada dayta ti naipatarus iti Greek Septuagint. Nagbalin metten a "the days of your youth" dagiti sasao a "the days of your young man- hood" iti Ecclesiastes 12:1. Apay a napasimple ti pannakaipatarus dagiti Heb- reo a sasao a berbo? Dagiti dua a kangrunaan a kasa- saad ti berbo a Hebreo ket ti saan a kompleto (imper- fect) a mangipakita iti agtultuloy a tignay ken ti kompleto (perfect) a mangipakita iti nalpasen a tig- nay. Kadagiti immuna nga edision ti New World Trans- lation, kanayon a naipatarus dagiti saan a kompleto a berbo a Hebreo nga addaan iti kanayonan a termino, kas iti "proceeded to" wenno "went on to" tapno ma- ipakita ti agtultuloy wenno maulit-ulit a tignay. Tap- no maipakita met a nalpasen ti tignay, nausar dagiti sasao a mangipaganetget kas iti "certainly," "must," ken "indeed". Iti 2013 a rebision, dagiti kanayonan a termino para iti tignay wenno berbo ket saanen a nausar no awan ti ipaganetgetda. Kas pagarigan, saanen a masapul nga ipaganetget a maulit-ulit a kinuna ti Dios, "Let Kitaen ti New World Translation of the Holy Scriptures - With References, Appendix 3C "Hebrew Verbs Indicating Con- tinuous or Progressive Action." Tapno masurot ti immuna a pamay-an ti pannakaisuratda, ad-adu itan a kapitulo ti naaramid iti pormat a daniw Each will devour the flesh of his own arm, 21 Ma·nasseh will devour Ephra·im, And Ephra·im Ma·nasseh. Together they will be against Judah.c Isa 8:3, 4 Isa 10:24 h 2Ki 17:6 i De 28:45, 63 2Ki 17:22, 23 plunder And to trample the mud in the street 7 But he will not be i this way And his heart will n scheme this way; For it is in his hear In view of all this, his anger j 2Ki 18:19, 24 annihilate, has not turned back, But his hand is still stretched out to strike.d 10 Woe to those who enact harmful regulations,e k Am 6:2 l 2Ch 35:20 To cut off many na not a few. 8 For he says, 'Are not my princes kings?j Who constantly draft oppressive decrees, 2 To deny the legal claim of the poor, m 2Ki 17:24 n 2Ki 19:11, 13 9 Is not Calnok just li Carche·mish?l Is not Hamathm like Is not Sa·mari·ao lik To deprive the lowly among my people of justice, f 9:17 Or "their orphans." o 2Ki 17:5 2Ki 18:9, 10 p 2Ki 16:8, 9 Damascus?p 10:2 Or "And orphans. Or "glory. "punishment." DISIEMBRE 15, 2015 15
Dadduma a Linaon ti Narebisar a New World Translation iti Ingles Question 4 Is the Bible scientifically accurate? "He stretches out the northern sky over empty space, suspending the earth upon nothing." Job 26:7 [Page 727] "All the streams flow into the sea, yet the sea is not full. To the place from which the streams flow, there they return so as to flow again." Ecclesiastes 1:7 [Page 916] "There is One who dwells above the circle of the earth." Isaiah 40:22 [Page 989] Question 9 Why do humans suffer? "The swift do not always win the race, nor do the mighty win the battle, nor do the wise always have the food, nor do the intelligent always have the riches, nor do those with knowledge always have success, because time and unexpected events overtake them all." Ecclesiastes 9:11 [Page 924] "Through one man sin entered into the world and death through sin, and so death spread to all men because they had all sinned - ." Romans 5:12 [Page 1512] "For this purpose the Son of God was made manifest, to break up the works of the Devil." 1 John 3:8 [Page 1632] "The whole world is lying in the power of the wicked one." 1 John 5:19 [Page 1635] Glossary of Bible Terms A Ab. After the Babylonian exile, the name of the 5th month of the Jewish sacred calendar and the 11th month of the secular calendar. It ran from mid-July to mid-August. It is not mentioned by name in the Bible; it is simply referred to as "the fifth month." (Nu 33:38; Ezr 7:9) - See App. B15. companiment was to be executed at a high register. - 1Ch 15:20; Ps 46:Sup. Alpha and Omega. Names of the first and last letters of the Greek alphabet; they are used together three times in Revelation as a title for God. In these contexts this expression means the same as "the first and the last" and "the beginning and the end." - Re 1:8; 21:6; 22:13. Abib. The original name of the first month of the Jewish sacred calendar and the seventh month of the secular calendar. It means "Green Ears (of Grain)" and ran from mid- March to mid-April. After the Jews' return from Babylon, it was called Nisan. (De 16:1) - See App. B15. Abyss. From the Greek word abys·sos, mean- ing "exceedingly deep" or "unfathomable, boundless." It is used in the Christian Greek Scriptures to refer to a place or condition of confinement. It includes the grave but is not limited to it. - Lu 8:31; Ro 10:7; Re 20:3. Achaia. In the Christian Greek Scriptures, the Roman province of southern Greece with its capital at Corinth. Achaia included all of the Peloponnese and the central part of conti- nental Greece. (Ac 18:12) - See App. B13. Adar. After the Babylonian exile, the name of the 12th month of the Jewish sacred calen- dar and the 6th month of the secular calen- dar. It ran from mid-February to mid-March. (Es 3:7) - See App. B15. Adultery. Voluntary sexual intercourse by a married man or woman with someone other than his or her mate. - Ex 20:14; Mt 5:27; 19:9. Alabaster. The name of small perfume jars originally made of a stone found near Ala- bastron, Egypt. Such containers were usu- ally made with a narrow neck that could be sealed to prevent any of the precious perfume from leaking. The stone itself also came to be known by the same name. - Mr 14:3. Alamoth. A musical term meaning "Maidens; Young Women," probably alluding to the so- prano voices of young women. It was likely used to indicate that a musical piece or ac- Altar. A raised structure or platform made of dirt, rocks, a block of stone, or wood cov- ered with metal on which sacrifices or in- cense were offered in worship. In the first room of the tabernacle and of the temple, there was a small "altar of gold" for offering incense. It was made of wood covered with gold. A larger "altar of copper" for burnt sacrifices was located outside in the court- yard. (Ex 27:1; 39:38, 39; Ge 8:20; 1Ki 6:20; 2Ch 4:1; Lu 1:11) - See App. B5 and B8. Amen. "So be it," or "surely." The word comes from the Hebrew root word a·man, which means "to be faithful, trustworthy." "Amen" was said in agreement to an oath, a prayer, or a statement. In Revelation, it is used as a title for Jesus. - De 27:26; 1Ch 16:36; Re 3:14. Angels. From the Hebrew mal·akh and the Greek agge·los. Both words literally mean "messenger" but are rendered "angel" when referring to spirit messengers. (Ge 16:7; 32:3; Jas 2:25; Re 22:8) Angels are pow- erful spirit creatures, created by God long before the creation of mankind. They are also referred to in the Bible as "holy myri- ads," "sons of God," and "morning stars." (De 33:2; Job 1:6; 38:7) They were not made with the ability to reproduce their own kind but were created individually. They num- ber well over a hundred million. (Da 7:10) The Bible indicates that they have personal names and distinct personalities, yet they humbly refuse to receive worship, and most even avoid disclosing their names. (Ge 32: 29; Lu 1:26; Re 22:8, 9) They have different ranks and are assigned a variety of roles, including serving before Jehovah's throne, conveying his messages, intervening in be- 1715 gans used as a religious symbol for many centuries before Christ. "Torture stake" con- veys the full intent of the original word, since Jesus also used the word stau·ros to indicate the torture, suffering, and shame that his followers would face. (Mt 16:24; Heb 12:2) - See STAKE. Transgress; Transgression. To overstep a stated law; the act of overstepping a law. It is synonymous with "sin" in the Bible. - Ps 51:3; Ro 5:14. Tree of life. A tree in the garden of Eden. The Bible does not indicate that it had inherent life-giving qualities in its fruit; instead, it represented God's guarantee of everlasting life to those he would allow to eat of its fruit. - Ge 2:9; 3:22. Tree of the knowledge of good and bad. A tree in the garden of Eden that God used as a symbol of his right to set the standards for mankind as to what is "good" and what is "bad." - Ge 2:9, 17. Tribute. Payment by one State or ruler to an- other as a mark of submission, in order to maintain peace or to gain protection. (2Ki 3:4; 18:14-16; 2Ch 17:11) The word is also used for a personal tax on individuals. - Ne 5:4; Ro 13:7. True God, the. A rendering of the Hebrew ex- pression for "the God." In many cases, this use of the definite article in Hebrew serves to distinguish Jehovah as the only true God in contrast to false gods. The rendering "the true God" carefully preserves the full mean- ing of the Hebrew expression in such con- texts. - Ge 5:22, 24; 46:3; De 4:39. Trumpet. A wind instrument made of metal, used for signaling and for music. According to Numbers 10:2, Jehovah gave instructions for making two silver trumpets that would be used to sound specific signals for sum- moning the assembly, for breaking camp, or for proclaiming war. These likely were straight trumpets, unlike the curved "horns" that were actually made from animal horns. Trumpets of unspecified construction were instru- also included among the musical ments at the temple. The sound of trumpets often symbolically accompanies the procla- mation of Jehovah's judgments or other sig- nificant events of divine origin. - 2Ch 29:26; Ezr 3:10; 1Co 15:52; Re 8:7-11:15. Turban. A cloth wrapped around the head and worn as a headdress. The high priest TRANSGRESS; TRANSGRESSION-WADI wore a turban of fine linen, with a gold plate tied to its front with a blue cord. The king wore a turban under his crown. Job used the expression figuratively when he likened his justice to a turban. - Ex 28:36, 37; Job 29: 14; Eze 21:26. U Unclean. May refer to being physically dirty or to breaking moral In the Bible, though, the word often refers to what is not acceptable, or not clean, according to the Mosaic Law. (Le 5:2; 13:45; Mt 10:1; Ac 10: 14; Eph 5:5) - See CLEAN. laws. Undeserved kindness. A Greek word with the central idea of that which is agreeable and winsome. The word is often used to re- fer to a kind gift or a kind manner of giv- ing. When referring to the undeserved kind- ness of God, the word describes a free gift given generously by God, with no expec- tation of repayment. Thus, it is an expres- sion of God's bounteous giving and gener- ous love and kindness toward humans. The Greek term is also rendered by such expres- sions as "favor" and "kind gift." It is given unearned and unmerited, motivated solely by the generosity of the giver. - 2Co 6:1; Eph 1:7. Unleavened. Referring to bread that is made without leaven. - De 16:3; Mr 14:12; 1Co 5:8. Urim and Thummim. Objects used by the high priest in a manner similar to the use of lots to determine the divine will when ques- tions of national importance needed an an- swer from Jehovah. The Urim and Thummim were put inside the high priest's breastpiece when he entered the tabernacle. Their use seems to have ceased when the Babylonians destroyed Jerusalem. - Ex 28:30; Ne 7:65. V Vow. A solemn promise made to God to per- form some act, make some offering or gift, enter some service, or abstain from certain things not unlawful in themselves. It carried the force of an oath. - Nu 6:2; Ec 5:4; Mt 5:33. Vow offering. A voluntary offering that ac- companied certain vows. - Le 23:38; 1Sa 1:21. W Wadi. The valley or bed of a stream that is usually dry except during the rainy season; the word may also refer to the stream itself. Some streams were fed by springs and were therefore perennial. The wadi is referred to Introduction to God's Word: Glossary of Bible Terms: Naglaon kadagiti teksto a mangsungbat iti 20 a saludsod maipapan iti Biblia Ababa a diksionario a mangilawlawag kadagiti sasao ken termino a nausar iti Biblia TIME 31 or 32 PLACE EVENT Gadara region Sends demons into swine Probably Capernaum Heals woman's flow of blood; resurrects Jairus' daughter Capernaum (?) Heals the blind and speechless Nazareth Rejected again in his hometown MATTHEW 8:28-34 9:18-26 9:27-34 13:54-58 MARK 5:1-20 5:21- 43 6:1-5 LUKE 8:26-39 8:40-56 JOHN Map 3B Tyre Sidon A I C I N E O H P Mt. Hermon A6 Chart: Prophets and Kings of Judah and of Israel Kings of Southern Two-Tribe Kingdom of Judah Appendix A: 32, near Passover (Joh 6:4) 32, after Passover Third tour of Galilee; expands work by sending out apostles Herod beheads John the Baptist; Herod perplexed by Jesus Capernaum (?); NE side Sea of Galilee Apostles return from preaching tour; Jesus feeds 5,000 men NE side Sea of Galilee; Gennesaret People try to make Jesus king; he walks on sea; heals many Capernaum Says he is "the bread of life"; many are stumbled and leave Probably Capernaum Exposes human traditions Phoenicia; Decapolis Heals Syrophoenician woman's daughter; feeds 4,000 men 14:22-36 15:1-20 15:21-38 6:45-56 7:1-23 7:24-8:9 6:14-21 6:22-71 7:1 G A LIL E E Nazareth Bethsaida D E C GADARA A P O I L Gadara S Rehoboam: 17 years Abijah (Abijam): 3 years Asa: 41 years Jehoshaphat: 25 years 997 980 950 B.C.E. Dagiti artikulo, tsart, ken pakasaritaan a makatulong kadagiti agad-adal iti Biblia Magadan Gives no sign but sign of Jonah 15:39-16:4 8:10-12 To Jerusalem (for Passover) Jehoram: 8 years Ahaziah: 1 year Queen Athaliah: 6 years c. 905 898 Region of the Gerasenes GADARA Jehoash: 40 years Bethsaida Activity at the Sea of Galilee (Also called Lake of Gennesaret and Sea of Tiberias) 858 Capernaum Sea of Galilee Calms a storm from the boat Chorazin Tiberias Sends demons into swine Amaziah: 29 years Plain of Gennesaret Magadan Walks on sea Feeds 4,000 men Traditional location of Sermon on the Mount J o e Uzziah (Azariah): 52 years 1754 Panagsasaganad Dagiti Pasamak Kadagiti Ebanghelio Dagiti Propeta ken Ari B14 Trade and Commerce Liquid Measures Dry Measures Cor ( 10 baths / 60 hins) 220 L / 58.1 gal Homer ( 1 cor / 10 ephahs) 220 L / 200 dry qt Bath (6 hins) 22 L / 5.81 gal Hin ( 12 logs) 3.67 L / 7.75 pt Log ( 1⁄ 12 hin) 0.31 L / 0.66 pt Ephah (3 seahs / 10 omers) 22 L / 20 dry qt Seah (31⁄ 3 omers) 7.33 L / 6.66 dry qt Omer ( 14⁄ 5 cabs) 2.2 L / 2 dry qt Cab 1.22 L / 1.11 dry qt Linear Measures Long reed (6 long cubits) 3.11 m / 10.2 ft Reed (6 cubits) 2.67 m / 8.75 ft Fathom 1.8 m / 6 ft Long cubit (7 handbreadths) 51.8 cm / 20.4 in. Cubit (2 spans / 6 handbreadths) 44.5 cm / 17.5 in. Short cubit 38 cm / 15 in. Fingerbreadth ( 1⁄4 handbreadth) 1.85 cm / 0.73 in. 2 Handbreadth (4 fingerbreadths) 7.4 cm / 2.9 in. 3 Span (3 handbreadths) 22.2 cm / 8.75 in. 1 Roman stadium 1⁄ 8 Roman mile ˙ 185 m / 606.95 ft B15 Hebrew Calendar NISAN (ABIB) 14 Passover 15-21 Unleavened Bread 16 Offering of firstfruits Jordan swells from rains, melting snow A P R . IYYAR (ZIV) M A Y SIVAN 14 Late Passover 6 Festival of Weeks (Pentecost) Dry season begins, mostly clear skies Summer heat, clear air J U N E TAMMUZ Heat increases, heavy dews in areas J U L Y AB Heat reaches maximum A U G . ELUL Heat continues S E P . TISHRI T (ETHANIM) O C T . HESHVAN (BUL) 1 Trumpet blast 10 Day of Atonement 15-21 Festival of Booths 22 Solemn assembly Summer ends, early rains begin Light rains N O V . CHISLEV D E C . TEBETH J A N . SHEBAT Rain increases, frost, mountain snows Maximum cold, rainy, mountain snows Cold weather lessens, rain continues F E B . ADAR 14, 15 Purim Frequent thunder and hail 0°C 32°F 10°C 50°F 20°C 68°F Barley Wheat Wheat, early figs First grapes Summer fruits Dates, grapes, and figs Plowing Olives Flocks wintered Vegetation developing Almond blossoms Flax 30°C 86°F Appendix B: Dagiti mapa, diagram, ken dadduma pay a makatulong iti panagadal Quart 1.08 L / 0.98 dry qt M A R . VEADAR Intercalary month added seven times in 19 years Dagiti Sukat Hebreo a Kalendario
there be light." Gapuna, iti 2013 a rebision, ti saan a kompleto a berbo a "say" ket saan a naipatarus a ma- ngipakita iti agtultuloy a tignay. (Gen. 1:3) Nupay kas- ta, nalawag a maulit-ulit nga inawagan ni Jehova ni Adan, isu a naipakita latta dayta iti Genesis 3:9 a na- ipatarus a "kept calling." Gapuna, amin a berbo ket naipatarus a nalaka a maawatan ken naipangpangru- na ti tignay imbes a ti saan a kompleto wenno kom- pleto a kasasaad ti berbo a Hebreo. Nasayaat pay day- toy ta makatulong tapno matulad ti kinaababa ti nausar a Hebreo a sao. Apay nga ad-adu itan a kapitulo ti naipatarus iti pormat a daniw? Adu a paset ti Biblia ti dati a naipa- tarus a daniw. Iti moderno a lengguahe, mailasin ti daniw babaen kadagiti agpapada nga uni dagiti ma- ibalikas a sasao, ngem iti daniw a Hebreo, ti kapatgan a paset ti daniw ket ti panamagpapada wenno pana- magduduma. Ti estilo ti pannakaisurat dagiti daniw iti Hebreo ket saan a babaen ti panagpapada dagiti uni ti sasao no di ket babaen ti lohikal a panagsasaruno da- giti kapanunotan. Kadagiti napalabas nga edision ti New World Trans- lation, naurnos dagiti sasao iti Job ken Dagiti Salmo iti pormat a daniw tapno maipakita a talaga a nairan- tada a makanta wenno maidaniw. Daytoy a pormat ipakitana ti pannakaipaganetget ti estilo ti daniw ken makatulong dayta iti panangimemoria. Iti 2013 a re- bision, naisurat metten iti pormat a daniw ti Pro- verbs, Song of Solomon, ken adu pay a kapitulo dagi- ti libro maipapan kadagiti padto tapno maipakita a dagitoy a bersikulo ket dati a naisurat a daniw ken tap- no maipaganetget ti panamagpapada ken ti panamag- duduma. Maysa a pagarigan iti daytoy ket ti Isaiah 24:2, a tunggal linia ket addaan iti panamagduduma, ket ti maysa a linia patalgedanna ti sabali tapno ma- ipaganetget nga awan ti maipuera iti panangukom ti Dios. No ammo ti agbasbasa a daniw dagita, mabig- bigna a saan laeng nga ul-uliten ti mannurat ti Biblia dagiti ibagbagana no di ket us-usarenna ti pormat a daniw tapno maipaganetget ti mensahe ti Dios. Saan a kanayon a nalaka a madlaw ti nagdumaan ti Hebreo a salaysay ken daniw. Gapuna, adda pagdudu- maan kadagiti patarus ti Biblia no maipapan kadagiti teksto a naipatarus a daniw. Kasapulan nga ikeddeng ti agipatarus no ania dagiti bersikulo a naisurat a da- niw. Dadduma ngamin ti naglaon kadagiti salaysay ngem dagiti sasao a nausar ket kas iti daniw, nausar met dagiti mangiladawan a sasao, sabali a kaipapanan dagiti sasao, ken dagiti sasao nga agpapada ti kaipa- pananda tapno maipaganetget ti punto. Ti Outline of Contents a baro a paset a nainayon ket nangnangruna a makatulong tapno mailasin ti ma- sansan a panagbaliwbaliw dagiti karakter iti nagkauna a daniw a Ti Kanta ni Solomon. Ania ti epekto ti panangadal kadagiti orihinal a sasao dagiti manuskrito iti 2013 a rebision? Ti im- muna a New World Translation ket naibasar iti Hebrew Masoretic text ken ti mararaem a Griego a manuskri- to da Westcott ken Hort. Agtultuloy a maad-adal da- giti nagkauna a manuskrito ti Biblia, isu a nalawlawa- gan ti kaipapanan ti orihinal a sasao ti sumagmamano a bersikulo ti Biblia. Magun-odan metten dagiti kopia ti Dead Sea Scrolls. Ad-adu pay a Griego a manus- krito ti nasukimat. Adu pay dagiti kabbaro a ma- nuskrito ti naikabil iti kompiuter tapno nalaklaka a masukimat ti nagdudumaan dagiti manuskrito ket maammuan no ania a patarus ti Hebreo wenno Grie- go a manuskrito ti ad-adda a suportaran ti kaaduan a reperensia. Ginundawayan ti New World Bible Trans- lation Committee dagitoy a panagrang-ay tapno ada- lenda ti dadduma a bersikulo, isu nga adda dagiti na- aramid a panagbalbaliw. Kas pagarigan, iti 2 Samuel 13:21, mabasa iti Greek Septuagint ti katupag dagiti sasao a: "But he would not hurt the feelings of Amnon his son, because he loved him, for he was his firstborn." Saan nga inraman da- giti immun-una a bersion ti New World Translation da- gitoy a sasao gapu ta awan dayta iti Masoretic text. Nupay kasta, mabasa dagitoy a sasao iti Dead Sea Scrolls isu a nairamanda iti 2013 a rebision. Gapu iti dayta met la a rason, nanayonan iti lima ti pagpara- ngan ti nagan ti Dios iti libro nga Umuna a Samuel. Nabaliwan met ti panagsasaruno dagiti ideya iti Mat- thew 21:29-31 gapu iti pannakaadal manen dagiti Griego a manuskrito. Gapuna, naaramid dagiti pa- nagbalbaliw a naibasar kadagiti ebidensia a masara- kan kadagiti manuskrito imbes a nasurot ti maymay- sa a pagibasaran a Griego a manuskrito. Sumagmamano laeng dagitoy kadagiti panagbalba- liw a naaramid tapno nalaklaka a maawatan ken ma- basa ti adu a mangibilbilang iti New World Translation a maysa a sagut manipud iti Dios ti komunikasion. DISIEMBRE 15, 2015 17
KANTA: 82, 77 APAY A TI PANANGTULADTAYO KEN JESUS MAKATULONG KADATAYO A . . .
mangpili iti umiso a tiempo nga agsao?
mangpili kadagiti umiso a sasao?
mangusar kadagiti makaay-ayo a sasao? 18 Usarem iti Naimbag ti Pannakabalin ti Dilam "Dagiti sasao ti ngiwatko . . . agbalinda koma a makaparagsak iti sanguanam, O Jehova." - SAL. 19:14. IDI Oktubre 1871, ti nadeskribir a kakaruan nga uram iti kabakiran iti pakasaritaan ti U.S. inibusna ti kakaykaywan iti makin-amianan a daya ti Wisconsin. Gapu iti gil-ayab ti apuy ken ti nakaro a pudot bayat ti uram, natay ti nasurok a 1,200 a tattao ken nauram ti aga- rup dua a bilion a kaykayo. Mabalin a nangrugi ti uram gapu iti bas- sit laeng a rissik manipud kadagiti aglabas a tren. Talaga nga agpay- so dagiti sasao iti Santiago 3:5: "Anian a nagbassit nga apuy ti kasapulan a panguram iti dakkel unay a kakaykaywan!" Apay a kas- ta ti imbaga ti mannurat ti Biblia? 2 Ti punto iti ilustrasion ni Santiago ket nailawlawag iti bersi- kulo 6. "Ti dila maysa nga apuy." Iladawan ti dila ti abilidadtayo nga agsao. Kas iti apuy, ti saotayo ket mabalin a pakaigapuan ti nakaro a pannakadangran. Ibaga pay ti Biblia a "ti ipapatay ken biag addada iti pannakabalin ti dila." (Prov. 18:21) Ngem kayat kadi a sawen day- ta a saantayon nga agsao amangan no makaibagatayo iti makadang- ran? Siempre saan. Saantayo nga isardeng ti agusar iti apuy gapu la- eng ta maamaktayo amangan no makapuortayo. Ti ngarud ayanna ket panangkontrol. No ammotayo a kontrolen ti apuy, mausartayo dayta a pagluto, paginuduan, ken pagsilaw iti nasipnget a rabii. No 1, 2. Apay a maitutop nga usaren ti apuy a mangiladawan iti pannakabalin ti dila?
kontrolentayo ti dilatayo, mabalin nga usaren- tayo dayta a pangidayaw iti Dios ken tapno magunggonaan ti sabsabali. - Sal. 19:14. 3 Ti abilidadtayo a mangyebkas iti pampa- nunot wenno rikriknatayo babaen ti panag- sao wenno panagsenias ket nagsayaat a sagut ti Dios. Kasanotayo a mausar daytoy a sagut a mangpabileg, saan ket a tapno mangdadael? (Basaen ti Santiago 3:9, 10.) Usigentayo da- giti tallo a napapateg nga aspeto ti panagsao: no kaano nga agsao, no ania ti ibaga, ken no kasano nga ibaga. NO KAANO NGA AGSAO 4 Paset ti inaldaw a panagbiagtayo ti panag- sao, ngem saan a masapul a kanayontayo nga agsao. Kinapudnona, ibaga ti Biblia nga adda "tiempo ti panagulimek." (Ecl. 3:7) Maipaki- tatayo ti panagraem no agulimektayo no adda agsasao. (Job 6:24) Ti panangtengngel iti dila wenno panagulimek mainaig iti kompidensial a banag ket mangipakita iti kinaannad ken pannakaawat. (Prov. 20:19) Masiribtayo no tenglentayo ti dilatayo uray no adda mamag- pungtot kadatayo. - Sal. 4:4. 5 Iti sabali a bangir, kuna ti Biblia nga adda "tiempo ti panagsao." (Ecl. 3:7) No inikkan- naka ti gayyemmo iti napintas a regalo, siem- pre, saanmo nga idulin dayta. Imbes ketdi, usarem a naimbag tapno maipakitam ti pana- ngapresiarmo. Ipakpakitatayo nga ap-apre- siarentayo ti sagut ni Jehova a panagsao no umiso ti panangusartayo iti dayta. Ramanen dayta ti panangyebkastayo iti riknatayo, pa- nangibaga iti kasapulantayo, panangparegta iti sabsabali, ken panangidayawtayo iti Dios. (Sal. 51:15) Kasano a maammuantayo ti kasa- yaatan a "tiempo ti panagsao"? 3. Ania dagiti tallo nga aspeto ti panagsao nga usigentayo? 4. Mangted kadagiti pagarigan iti "tiempo ti pana- gulimek." 5. Kasano a maipakitatayo ti panangapresiartayo iti sagut ti Dios a panagsao? 6 Iyilustrar ti Proverbio 25:11 ti kinapateg ti panangpili iti umiso a tiempo ti panagsao: "Kas kadagiti mansanas a balitok kadagiti ki- tikit a pirak kasta ti sao a naisao iti umiso a tiempona." Nagpipintas dagiti mansanas a ba- litok. Ngem napimpintas pay dagita no maika- bil iti kitikit a pirak. Umasping iti dayta, no pilientayo ti umiso a tiempo a panagsao, ad- adda nga agbalin a makaay-ayo ken nasayaat ti epekto dagiti sasaotayo. Kasano? 7 Mabalin a ti ibagatayo ti talaga a kasapu- lan ti kasarsaritatayo, ngem no saan nga umi- so ti tiempo a panangibagatayo, mabalin nga awan serbina ti ibagatayo. (Basaen ti Pro- verbio 15:23.) Kas pagarigan, idi Marso 2011, dinadael ti ginggined ken tsunami ti dadduma a paset ti makindaya a Japan, a nangdadael kadagiti siudad. Nasurok a 15,000 ti natay. Nupay adu met a Saksi ni Jehova ti nagsaga- ba kas kadagiti kaarrubada, ginundawayanda ti tunggal oportunidad a mangusar iti Biblia a mangliwliwa kadagiti agladladingit. Ngem adu kadagiti tattao sadiay ti napeklan a Budista ken bassit wenno awan pay ketdi ti ammoda maipapan iti isursuro ti Biblia. Nakita dagiti kakabsattayo a kalpasan ti tsunami, saan a dayta ti kasayaatan a tiempo nga ibagada ka- dagiti agladladingit a biktima ti maipapan iti namnama a panagungar. Imbes ketdi, inusar- da ti sagutda a panagsao a mangliwliwa kada- kuada. Inlawlawagda babaen ti panangusarda iti Biblia no apay a mapaspasamak dagita a di- digra kadagiti nasingpet a tattao. 8 Ammo ni Jesus no kaano a saan nga ag- sao, ngem ammona met no kaano ti umiso a tiempo ti panagsao. (Juan 18:33-37; 19:8-11) Naminsan, imbagana kadagiti adalanna: "Adu pay a banag ti sawek kadakayo, ngem saanyo 6. Kasano nga inladawan ti Biblia ti kinapateg ti panagsao iti umiso a tiempo? 7, 8. Kasano a tinulad dagiti kakabsattayo idiay Japan ti ulidan ni Jesus babaen ti panangpilida iti umiso a tiempo ti panagsao maipapan iti panagu- ngar? DISIEMBRE 15, 2015 19
a kabaelan nga awiten ida iti agdama." (Juan 16:12) Tinulad dagiti Saksi idiay makindaya a paset ti Japan ti ulidan ni Jesus. Dua ket ka- gudua a tawen kalpasan ti tsunami, naki- ramanda iti naaramid iti intero a lubong a kampania a panangiwaras iti Kingdom News Num. 38 a napauluan iti "Agbiagto Kadi Ma- nen Dagiti Natay?" Iti dayta a tiempo, ad- adun a tattao ti sisasagana nga umawat iti makaliwliwa a mensahe maipapan iti panagu- ngar, ket adu a bumalay ti immawat a dagus iti personal a kopiada iti tract. Siempre, nagdu- duma ti kultura ken patpatien dagiti tattao isu a masapul nga ammuentayo no kaano ti umi- so a panagsao. 9 Talaga nga adda dagiti tiempo a masapul nga ammotayo no kaano ti umiso a tiempo nga agsao. Kas pagarigan, mabalin a nasak- tantayo iti imbaga ti maysa uray no nasayaat met ti motibona. Masiribtayo no panunoten- tayo nga umuna no serioso unay ti imbagana ket masapul a sungbatantayo. No masapul nga agsaotayo, saan a nasayaat no kasaotayo ti nakabasol no marurodtayo, ngamin, maba- lin a makaibagatayo kadagiti nasakit a sasao. (Basaen ti Proverbio 15:28.) Kasta met, ma- sapul nga ammotayo no kaano ti kasayaatan a panangipakaammotayo iti kinapudno kadagi- ti saan a Saksi a kabagiantayo. Kayattayo a maam-ammoda met ni Jehova, ngem ma- sapul nga anusan ken tarusantayo ida. No ibagatayo dagiti umiso a sasao iti umiso a tiempo, mabalin a makatulong dayta tapno madanon ti pusoda. NO ANIA TI IBAGA 10 Mabalin a makadangran wenno makapa- imbag dagiti sasao. (Basaen ti Proverbio 12:18.) Gagangayen iti lubong ni Satanas da- 9. Ania dagiti situasion a masapul nga ammotayo no kaano ti umiso a tiempo a panagsao tapno ad- adda a makaay-ayo ti ibagatayo? 10. (a) Apay a pilientayo a naimbag ti ibagatayo? (b) Mangted iti pagarigan ti makainsulto a panag- sao. 20 TI PAGWANAWANAN giti makapasakit a sasao. Gapu kadagiti pa- buya ken pelikula, adu ti "nangpatadem iti dilada a kas iti kampilan" ken "nangisirig iti panada, a napait a sasao." (Sal. 64:3) Masa- pul a liklikan dagiti Kristiano daytoy a maka- dangran nga ugali. Maysa a pagarigan ti "napait a sasao" ket ti sarkastiko a sasao (sar- casm) a nairanta a mangtagibassit wenno mangbabalaw iti sabsabali. Masansan nga aramidenda dayta tapno agpakatawa, ngem mabalin nga agresulta dayta iti mangpabain wenno manginsulto a sasao. Ti nasakit a sar- kastiko a sasao ket maysa a kita ti abusado a panagsao a masapul nga 'ikkaten' dagiti Kris- tiano. Adda pagimbagan ti panagpakatawa, ngem masapul a liklikantayo ti agpakatawa nga agusar iti sasao a mangpasakit wenno mangpabain iti sabsabali. Ibalakad kadatayo ti Biblia: "Saan koma a rummuar iti ngiwatyo ti rinuker a sasao, no di ket ti aniaman a sa- sao a naimbag a maipaay a pangpabileg kas iti kasapulan, tapno maipaayna no ania ti mainugot kadagiti agdengdengngeg." - Efe. 4:29, 31. 11 Insuro ni Jesus a "ti naruay iti puso sa- wen ti ngiwat." (Mat. 12:34) No kasta, mang- rugi iti puso ti panangpili kadagiti umiso a sa- sao. Masansan nga ipakita ti panagsasaotayo no ania ti pudno a panangmatmattayo iti dad- duma. No napno iti ayat ken asi ti pusotayo, mabalin nga agbalin a positibo ken makapabi- leg ti panagsasaotayo. 12 Karaman met iti panangpili iti umiso a sasao ti panagpanunot ken nasayaat a pang- ngeddeng. Uray ti masirib nga ari a ni Solo- mon "nagutob ken naan-anay a nagsukimat" tapno masarakanna "dagiti makaparagsak a sasao ken ti pannakaisurat ti umiso a sasao ti kinapudno." (Ecl. 12:9, 10) Masansan kadi a marigatanka a mangbirok kadagiti "makapa- 11. Ania ti nakainaigan ti pusotayo iti panangpili iti umiso a sasao? 12. Kasano a mapasayaattayo ti panagpilitayo ka- dagiti umiso a sasao?
ragsak a sasao"? No kasta, mabalin a masa- pul a palawaem ti bokabulariom. Maysa a pa- may-an ti panangaramid iti daytoy ket ti panangpaliiwmo no kasano a nausar dagiti sasao iti Biblia ken kadagiti publikasiontayo. Ammuem ti kaipapanan dagiti saanmo a ma- awatan a sasao. Kasta met, adalem no kasa- no nga usaren dagiti sasao a makatulong iti sabsabali. Maipapan iti relasion ni Jehova ken ti inauna nga Anakna, mabasatayo: Ni "Jehova intedna kaniak [ni Jesus] ti dila da- gidiay nasursuruan, tapno maammuak no ka- sano a sungbatak iti maysa a sao daydiay na- bannog." (Isa. 50:4) Makapilitayo kadagiti umiso a sasao no utobentayo nga umuna no ania ti ibagatayo. (Sant. 1:19) Mabalin nga isaludsodtayo, 'Umiso kadi dagiti napilik a sasao tapno maawatanda ti kayatko nga iba- ga? Ania ngata ti epekto dagiti napilik a sa- sao iti kasarsaritak?' 13 Iti nagkauna nga Israel, nausar dagiti trumpeta tapno maummong ken mapagsisina dagiti tattao, ken tapno agsagana dagiti solda- do a makigubat. Umiso ngarud ti panangusar ti Biblia iti uni ti trumpeta a mangiladawan iti panagsao a nalaka a maawatan. Ti saan a na- lawag nga uni ti trumpeta ket mabalin a ma- magpeggad iti dumarup a buyot. Kasta met, no saan a nalawag wenno nalikaw ti panagsao- tayo, mabalin a makariro wenno makatikaw dayta. Siempre, uray no ikagkagumaantayo a nalawag dagiti sasaotayo, saantayo a kayat ti agbalin a nauyong wenno saan a nadayaw. - Basaen ti 1 Corinto 14:8, 9. 14 Impaay ni Jesus ti kasayaatan a pagari- gan iti panangpili iti umiso a sasao. Usigenta- yo ti ababa ngem makatignay a palawagna a nairekord iti Mateo kapitulo 5 agingga iti 7. Saan a nagusar ni Jesus kadagiti narigat a ma- awatan a sasao; saan met a nagusar kadagiti nasabrak wenno makasair a sasao. Pinilina 13. Apay a napateg ti nalaka a maawatan a sasao? 14. Mangted iti pagarigan iti panangusar ni Jesus iti nalaka a maawatan a sasao. ketdi dagiti nalawag ken simple a sasao a mangdanon iti puso dagiti dumdumngeg ken- kuana. Kas pagarigan, tapno saan a madana- gan dagiti tattao maipapan iti taraonda iti inaldaw, dinakamatna no kasano a tartara- onan ni Jehova dagiti tumatayab. Kalpasan- na, inyaspingna dagiti dumdumngeg kadagiti tumatayab, sa insaludsodna: "Saan kadi a na- patpategkayo ngem isuda?" (Mat. 6:26) Ta- laga a makaay-ayo ti simple ken nalaka a maawatan a sasao a makatignay iti puso! Usi- gentayo ita ti maikatlo a napateg nga aspeto ti panagsasaotayo. NO KASANO NGA IBAGA 15 Ti pamay-an a panangibagatayo iti may- sa a banag ket mabalin a kas kapateg ti ibaga- tayo. Idi nagsao ni Jesus idiay sinagoga iti ili- na a Nazaret, dagiti tattao 'nagsiddaawda kadagiti makaay-ayo a sasao a rumrummuar iti ngiwatna.' (Luc. 4:22) Dagiti makaay-ayo a sasao paragsakenna ti puso ngem saan- na a pakapuyen ti pannakabalin ti dilatayo. Kinapudnona, ad-adda a makaallukoy ti sa- saotayo no nadayaw dayta. (Prov. 25:15) Ma- tuladtayo ti nadayaw a panagsasao ni Jesus no naasi, nadayaw, ken adda konsiderasion- tayo iti rikrikna ti dadduma. Idi nakitana ti panangikagumaan ti bunggoy tapno mang- ngegda ti ibagbagana, naasian ni Jesus ket "rinugianna nga isuro ida iti adu a banag." (Mar. 6:34) Kasta met, uray idi nainsulto, saan a nagsao ni Jesus iti nagubsang. - 1 Ped. 2:23. 16 Mabalin a narigat ti agsao a naalumamay ken nadayaw no am-ammotayo unay ti ka- sasaotayo. Mabalin a maibagatayo ti ania- man a kayattayo ken prangkatayo. Kasta no dadduma ti panagsasaotayo iti miembro ti 15. Apay a masapul a nadayawtayo no agsaotayo? 16, 17. (a) No kasasaotayo ti miembro ti pamilia- tayo ken dagiti nasinged a gagayyemtayo iti kon- gregasion, kasano a matuladtayo ni Jesus? (Kitaen ti ladawan iti rugi ti artikulo.) (b) Mangted iti paga- rigan a nasayaat ti panagsao a nadayaw. DISIEMBRE 15, 2015 21
pamiliatayo wenno iti nasinged a gayyem iti kongregasion. Narikna kadi ni Jesus a maba- linna ti agsao iti nagubsang kadagiti adalan- na gapu ta nakasingsinged met kadakuada? Saan! Idi nagsusupiatan dagiti kasisingedan a pasurotna no asino ti katan-okan, tinub- ngarna ida babaen iti nasayaat a sasao ken di- nakamatna ti ulidan ti maysa nga ubing. (Mar. 9:33-37) No mangbalakad dagiti pang- lakayen babaen "iti espiritu ti kinaaluma- may," matuladda ti ulidan ni Jesus. - Gal. 6:1. 17 Uray no adda mangibaga iti makapasa- kit, mabalin a nasayaat ti resultana no su- mungbattayo babaen iti makaay-ayo a sasao. (Prov. 15:1) Kas pagarigan, ti tin-edyer nga anak ti maysa nga agsolsolo nga ina ket doble ti panagbiagna. Maysa a maseknan a kabsat a babai ti nangikuna iti ina: "Kaasika met ta sa- anmo a naisuro a naimbag ti anakmo." Nagpa- nunot nga umuna ti ina sa siaalumamay a sim- mungbat: "Pudno a di nasayaat ti kasasaad dagiti bambanag ita, ngem agtultuloy pay met a sansanayek. Maammuantanto dayta kalpa- san ti Armagedon." Nakatulong dayta a na- USAREM ITI NAIMBAG TI PANNAKABALIN TI DILAM KAANO: Piliem ti umiso a tiempo a panagsao ANIA: Piliem dagiti umiso a sasao KASANO: Ikagumaam ti agsao a nadayaw 22 alumamay a sungbat tapno mataginayon ti talna iti nagbaetanda. Kasta met, naparegta ti anak idi nangngegna ti sungbat ni nanangna. Nabigbigna a saan pay a simmuko ni nanang- na kenkuana. Gapuna, natignay a mangisar- deng iti pannakikaduana kadagiti dakes a gagayyemna. Idi agangay, nabautisaran, ken kalpasanna, nagserbi iti Bethel. Ti man kasar- saritatayo ket dagiti kakabsat, miembro ti pa- milia, wenno sabali a tattao, masapul a kana- yon a 'nadayaw ken natemplaan iti asin' ti panagsaotayo. - Col. 4:6. 18 Talaga a makapasiddaaw ti abilidadtayo a mangyebkas iti pampanunot ken rikriknatayo babaen iti sasao. Surotentayo koma ngarud ti ulidan ni Jesus babaen ti panangpili iti umiso a tiempo, panangikagumaan a mangpili kada- giti umiso a sasao, ken panangikagumaan nga agbalin a nadayaw. Iti kasta, ti pannakabalin ti dilatayo ket mangpaimbag kadagiti dumdum- ngeg kadatayo ken makaay-ayo ken Jehova, ti Nangted iti nagpateg a sagut a panagsao. 18. Kasano a ti panangtulad iti ulidan ni Jesus nga agsao matulongannatayo a mangusar iti pannaka- balin ti dilatayo para iti naimbag?
Tulongannaka ni Jehova "Saranayento ni Jehova a mismo iti idda ti panagsakit." - SAL. 41:3. NAISALUDSODMO kadin: 'Umimbagak pay ngata?' Wenno mabalin a napanunotmo no umimbag pay ngata ti kapamiliam wenno gay- yemmo. Gagangay a maseknantayo no agsakit ti maysa. Kasta met idi ti pakaseknan ti dua nga ari idi kaaldawan da propeta Elias ken Eli- seo. Natnag ni Ari Ocozias nga anak da Acab ken Jezebel ket insa- ludsodna: 'Makaungarak pay ngata iti daytoy a sakit?' Idi agangay, nagsakit ti ari ti Siria a ni Ben-hadad, ket dinamagna: "Makaunga- rakto kadi iti daytoy a sakit?" - 2 Ar. 1:2; 8:7, 8. 2 Siempre, kayattayo nga adda nasayaat a pagbanagantayo ken dagiti ipatpategtayo. Nupay kasta, adu ti mangpampanunot no ania ti aramiden ti Dios tapno tulongannatayo. Idi panawen dagi- diay nga ari, adda tiempo a nangaramid ti Dios kadagiti milagro mainaig iti biag ken salun-at dagiti tattao. Babaen kadagiti prope- ta, nangpagungar pay ni Jehova kadagiti natay. (1 Ar. 17:17-24; 2 Ar. 4:17-20, 32-35) Namnamaentayo kadi nga aramidenna met dayta ita? 3 Paneknekan ti Biblia a kabaelan ti Dios ti mangyeg iti sakit ken 1, 2. Ania ti mabalin a maisaludsodtayo no dadduma, ket ania dagiti mapa- nunottayo a pagarigan iti Biblia? 3-5. Ania ti kabaelan nga aramiden ni Jehova ken ti Anakna a ni Jesus, ket ania dagiti tumaud a saludsod? KANTA: 23, 138 ANIA TI SUNGBATMO?
No agsakittayo, kasano a ma- paregtanatayo ti Salmo 41:3?
Apay a saantayo a manamna- ma ita nga adda panangagas babaen ti milagro?
Apay nga agannadtayo no adda mangipaay kadagiti si- ngasing mainaig iti salun-at? 23
mangpaimbag kadagiti tattao. Kas pagarigan, dinusana babaen iti sakit ti Faraon idi kaalda- wan ni Abraham ken ni Miriam a kabsat ni Moises. (Gen. 12:17; Num. 12:9, 10; 2 Sam. 24:15) Pinakdaaran ti Dios dagiti Israelita a no saanda nga agmatalek, iyegna kadakuada ti "aniaman a sakit ken aniaman a saplit." (Deut. 28:58-61) Siempre, kabaelan met ni Jehova nga ikkaten dagiti sakit wenno lapdan ti panagsakit. (Ex. 23:25; Deut. 7:15) Kasta met, mapaimbagna dagiti masakit. Idi naad- daan iti nakaro a sakit ni Job ken kayatna pa- yen ti matay, pinaimbag ti Dios! - Job 2:7; 3: 11-13; 42:10, 16. 4 Wen, kabaelan ti Dios a lapdan ken paim- bagen ti sakit dagiti tattao. Kasta met laeng ti Anakna. Mabasatayo iti Biblia a babaen ti mi- lagro, pinaimbag ni Jesus dagiti agkukutel, agkissiw, ken bulsek wenno paralisado. (Ba- saen ti Mateo 4:23, 24; Juan 9:1-7) Makapa- bileg a panunoten a dagiti panangpaimbag nga inaramid ni Jesus ipakitana ti aramiden- nanto idiay baro a lubong. No kasta, "awanto ti agtataeng nga agkuna: 'Masakitak.' " - Isa. 33:24. 5 Ngem namnamaentayo kadi a paimbagen- datayo ita ti Dios wenno ni Jesus babaen ti milagro? Kasanotayo a matmatan dagiti naka- ro a sakit wenno an-annayen, ken ania ti ma- balin nga aramidentayo? NATULONGANDA IDI NAGSAKITDA 6 Isalaysay ti Biblia nga idi umuna a siglo, inikkan ti Dios ti dadduma a napulotan a Kris- tiano iti pannakabalin a mangaramid iti mi- lagro. (Ara. 3:2-7; 9:36-42) Karaman kadagi- ti "nagduduma a sagut" ti espiritu ti 'sagut a mangpaimbag.' (1 Cor. 12:4-11) Ngem nagpa- tingga idi agangay dagita a sagut ken ti dad- duma a sagut, kas iti panagsao iti nadumadu- ma a lengguahe ken panagipadto. (1 Cor. 6. Ania ti isalaysay ti Biblia maipapan iti 'sagut a mangpaimbag' nga inaramid idi ti dadduma nga immuna a Kristiano? 24 TI PAGWANAWANAN 13:8) Ita, saanen a maar-aramid dagita. Ga- puna, saantayo a namnamaen a ti Dios paim- bagennatayo wenno dagiti ipatpategtayo ba- baen ti milagro. 7 Kaskasdi, no agsakittayo, manamnamata- yo a mangipaay ti Dios iti liwliwa, sirib, ken tulong, kas ti inaramidna kadagiti immuna nga adipenna. Insurat ni Ari David: "Narag- sak ti asinoman nga agtigtignay a buyogen ti konsiderasion iti daydiay nanumo; iti aldaw ti didigra isu ilisinto ni Jehova. Isu saluadanto ni Jehova a mismo ket taginayonennanto a si- bibiag." (Sal. 41:1, 2) Idi kaaldawan ni David, ammotayo a nagpatingga latta ti biag dagiti nangipakita iti konsiderasion kadagiti nanu- mo. Gapuna, saan a kayat a sawen ni David a ti maysa a mangipakpakita iti konsiderasion ket simimilagro nga agtultuloy nga agbiag wenno agbiag nga agnanayon. Maawatantayo a ti kaipapanan dagidiay a naipaltiing a sasao ket tulongan ti Dios dagiti matalek ken ma- ngipakita iti konsiderasion. Kasano? Inlaw- lawag ni David: "Saranayento ni Jehova a mismo iti idda ti panagsakit[na]; isuamin a pagiddaanna pudno unay a baliwamto bayat ti panagsakitna." (Sal. 41:3) Wen, ti maysa a mangipakita iti konsiderasion iti daydiay na- numo masiguradona nga ammo ti Dios ti ka- sasaadna ken ti kinamatalekna. Mabalin met a matulongan nga umimbag babaen iti inted ti Dios nga abilidad ti bagina nga umimbag a bukodna. 8 Gapu iti kapadasanna, kinuna ni David: "O Jehova, ipaayannak iti parabur. Paimba- gem ti kararuak, ta nagbasolak a maikaniwas kenka." (Sal. 41:4) Mabalin nga insuratna dayta idi pinadas ni Absalom nga agawen ti tronona bayat a masakit ken saanna a kaba- elan a tamingen ti kasasaad. Nupay pinakawa- nen ti Dios, saan a nalipatan ni David ti basol- 7. Ania a pammaregta ti maammuantayo iti Salmo 41:3? 8. Iti Salmo 41:4, ania ti kiniddaw ni David ken Jehova?
na mainaig ken Bat-seba ken ti imbungana. (2 Sam. 12:7-14) Nupay kasta, masigurado ti ari a tulongan ti Dios bayat ti panagsakitna. Ngem kidkiddawen kadi ni David nga umim- bag babaen ti milagro ken umatiddog pay ti biagna? 9 Adu a tawen kalpasanna, pinaimbag ti Dios ni Ari Ezekias, a 'nagsakit agingga a nganngani matayen.' Nagtignay ti Dios iti dayta a saan a gagangay a kasasaad. Immim- bag ni Ezekias ken nagbiag pay iti 15 a tawen. (2 Ar. 20:1-6) Ngem saan nga inkararag ni Da- vid a paimbagen ti Dios ti sakitna babaen ti milagro. Ipakita ti konteksto a kiniddaw ni David a tulongan isuna ni Jehova a kas iti pa- nangtulong ti Dios iti maysa a mangipakita iti konsiderasion iti nanumo. Ramanen dayta ti panangtulongna kenkuana bayat ti 'panagsa- kitna.' Gapu ta napakawanen ti basol ni Da- vid, mabalinna a kiddawen a liwliwaen ken tu- longan ti Dios ken umimbag. (Sal. 103:3) Mabalintayo met nga aramiden dayta. 10 Saan nga immimbag ni David babaen ti milagro ken saan nga immatiddog ti biagna. Kasta met ti napasamak ken Trofimo a katra- bahuan ni Pablo. Adda dagiti gundaway a nangpaimbag ni Pablo kadagiti masakit. (Ba- saen ti Aramid 14:8-10.) Pinaimbagna idi 'ti ama ni Publio a siiidda a naparigatan iti guri- gor ken sika.' 'Nagkararag ni Pablo, impatay- na kenkuana dagiti imana ket pinaimbagna.' (Ara. 28:8) Ngem saan nga inaramid ni Pablo dayta ken ni Trofimo a kimmuyog kenkuana bayat ti panagdaliasatna kas misionero. (Ara. 20:3-5, 22; 21:29) Idi nagsakit ni Trofimo ket saannan a kabaelan ti kumuyog ken Pablo, saan a pinaimbag ti apostol. Imbatina idiay Mileto tapno agpaimbag. (2 Tim. 4:20) Kasta met, idi "nagsakit [ni Epafrodito] agingga a 9. (a) Kasano a naiduma ti kasasaad ni David iti kasasaad ni Ari Ezekias? (b) Ania ti manamnama ni David ken Jehova? 10. Ania ti makunatayo iti napasamak kada Trofimo ken Epafrodito? nagistayan natay," awan ti mangipakita a pi- naimbag ni Pablo ti gayyemna babaen ti mi- lagro. - Fil. 2:25-27, 30. MANGARAMID KADAGITI UMISO NGA ADDANG 11 Nakipagdaliasat met ken Pablo "ni Lucas a dungdungnguen a mangngagas" ken nangi- surat iti libro nga Aramid. (Col. 4:14; Ara. 16: 10-12; 20:5, 6) Mabalin a nangipaay ni Lucas iti medikal a balakad ken Pablo ken ti daddu- ma a kakaduana bayat ti panagmisionerona. Apay a masapul nga aramiden dayta ni Lucas? Gapu ta nagsakit met ni Pablo bayat ti panag- daliasatna. (Gal. 4:13) Kabaelan ni Lucas ti mangipaay iti medikal a tulong a maitunos iti kinuna ni Jesus: "Dagidiay nasalun-at saanda a kasapulan ti mangngagas, no di ket dagidiay masaksakit." - Luc. 5:31. 12 Saan nga ibaga ti Biblia no sadino wenno kaano a nasanay a doktor ni Lucas. Ngem ipa- kita ti Biblia a dinakamat ni Pablo kadagiti Kristiano idiay Colosas a maysa a doktor ni Lucas gapu ta pamiliarda kenkuana. Makapa- interes ta adda eskuelaan ti medisina iti Laodi- cea, maysa a siudad nga asideg iti Colosas. Ngarud, maysa a doktor ni Lucas, saan laeng a basta maysa a mangipapaay iti singasing mai- naig iti salun-at. Makita dayta kadagiti medi- kal a termino nga inusarna iti Ebangheliona ken iti libro nga Aramid ken iti panangisalay- sayna iti panangpaimbag ni Jesus iti sabsabali. 13 Saantayon nga agbibiag iti tiempo nga ad- daan dagiti kakabsat iti 'sagut a mangpaimbag' tapno maagasan ti sakittayo. Ngem dadduma a nasayaat ti motibona a kakabsat ti mangipaay kadagiti rekomendasion mainaig iti salun-at uray no saantayo a kidkiddawen dayta. Adda met dagiti mangipaay laeng kadagiti praktikal a singasing. Kasta ti inaramid ni Pablo idi 11, 12. Apay a dakkel ti naitulong ni Lucas ken Pab- lo, ket ania ti maibagatayo iti propesion ni Lucas? 13. Ania ti laglagipentayo no adda mangipaay iti si- ngasing mainaig iti salun-at? DISIEMBRE 15, 2015 25
nagsakit ti tian ni Timoteo a mabalin a gapu iti narugit a danum. (Basaen ti 1 Timoteo 5: 23.) Ngem naiduma dayta iti panangkombinsir kadagiti kakabsat nga agusar iti dadduma a makaagas a mula, agas, wenno panagdieta a mabalin a saan nga epektibo wenno maka- dangran pay ketdi iti salun-at no dadduma. Adda dagiti gundaway a kastoy ti panangallu- koy ti dadduma: 'Ammom, kasta met laeng ti sakit ti kabagiak. Nagusar iti . . . ket immim- bag.' Kasanoman kasayaat ti singasing, nagsa- yaat a laglagipentayo a mabalin nga adda saan a nasayaat nga epekto dayta uray no adu ti ma- ngus-usar iti dayta nga agas wenno pananga- gas. - Basaen ti Proverbio 27:12. TI PAGSAYAATAN TI PANAGANNAD 14 Kayattayo a nasalun-attayo tapno matagi- ragsaktayo ti agbiag ken naan-anay a maka- pagserbitayo iti Dios. Nupay kasta, natawidta- yo ti kinaimperpekto isu nga agsakittayo. No agsakittayo, mabalin nga adda dagiti nagdudu- ma a pamay-an ti panangagas. Adda kalinte- gan ti tunggal maysa nga agpili no ania ti awatenna wenno aramidenna. Ngem nakalkal- daang ta iti daytoy naagum a lubong, adda da- giti manggundaway iti panagsakit ti tao tapno makakuartada. Dadduma ti aglako kadagiti "agas" wenno "produkto," ket ibagada nga adun ti naagasan dayta. Adda dagiti indibidual wenno kompania a mangiparegta iti panagusar kadagiti nangina a produkto tapno laeng dak- kel ti maganansiada. Para iti masakit a talaga a kayatna ti umimbag wenno agbiag pay iti naba- yag, mabalin a makaallukoy dagita nga "agas." Ngem masapul a laglagipentayo ti balakad ti Sao ti Dios: "Ti asinoman nga awanan kapada- Ti libro a The Origins and Ancient History of Wine ibagana a naammuan dagiti sientista a matay a dagus ti typhoid ken ti dadduma pay a makadangran a mikrobio no mailaokda iti arak. 14, 15. (a) Gapu iti panagsakit, ania ti gundawa- yan ti dadduma? (b) Kasano a makatulong ti Pro- verbio 14:15 no adda mangipaay iti singasing ma- inaig iti salun-at? 26 TI PAGWANAWANAN san maaddaan pammati iti tunggal sao, ngem daydiay nasaldet [wenno masirib] utobenna dagiti addangna." - Prov. 14:15. 15 Nangnangruna nga agannad ti maysa a masirib no ti "sao" wenno singasing ket imba- ga ti maysa a saan a nagadal mainaig iti salun- at wenno panangagas. Mabalin a panunoten ti masirib a tao: 'Imbagana nga addan ti natulo- ngan daytoy a bitamina, makaagas a mula, wenno panagdieta, ngem adu kadin ti mang- paneknek nga epektibo dayta? Uray no na- katulong iti dadduma, masiguradok kadi a makatulong dayta kaniak? Masapul kadi nga agsukimatak pay wenno agdamagak pay kada- giti nagadal mainaig iti salun-at wenno pana- ngagas?' - Deut. 17:6. 16 Iparegta ti Sao ti Dios nga 'agbiagtayo a buyogen ti kinasimbeng ti panunot iti tengnga daytoy agdama a sistema ti bambanag.' (Tito 2:12) No addaantayo iti nasimbeng a panunot wenno pannakaawat, makapanunottayo a na- imbag no karkarna wenno kasla saan a nakap- papati ti pannakailawlawag ti maysa a pa- may-an ti panangeksamen wenno panangagas. Daydiay kadi mangngagas wenno ti agirek- rekomenda iti dayta mailawlawagna a naim- bag no kasano nga agkurri dayta? Maitunos kadi dayta iti naammuanen nga impormasion, ken umanamong kadi iti dayta dagiti naga- dal mainaig iti salun-at wenno panangagas? (Prov. 22:29) Wenno nakombinsirka laeng iti panangallukoyna? Mabalin ngamin nga ibaga- na a nadiskobre wenno us-usaren dayta dagiti tattao nga agnanaed iti adayo a lugar isu a kas- la saan pay a nasirarak dagiti eksperto. Ngem adda kadi dagiti mapagtalkan a pammaneknek nga agpayso a makaagas dayta? Adda dagiti alikamen a pangeksamen wenno pamay-an ti panangagas a makuna a mabalin nga agusar kadagiti 'sekreto a ramen' wenno 'puersa.' 16. Ania dagiti usigentayo a saludsod a makatu- long kadatayo a maaddaan iti 'nasimbeng a panu- not' no maipapan kadagiti singasing mainaig iti sa- lun-at?
Kayattayo a nasalun-at ken napigsatayo nga agserbi iti Dios (Kitaen ti parapo 17) Masapul nga agannadtayo kadagita ta namak- daar ti Dios maibusor iti "panangusar iti kar- karna a pannakabalin" wenno iti pannakiuman kadagiti espiritu. - Isa. 1:13; Deut. 18:10-12. "NAIMBAG A SALUN-AT KADAKAYO!" 17 Ti bagi a manarawidwid idi umuna a siglo ket nangipatulod iti napateg a surat kadagiti kongregasion. Kalpasan a nadakamat dagiti rumbeng a liklikan dagiti Kristiano, naingudo ti surat babaen kadagitoy a sasao: "No siaan- nad nga iyadayoyo ti bagbagiyo kadagitoy a banag, rumang-aykayto. Naimbag a salun-at kadakayo!" (Ara. 15:29) Mabalin met a maipa- tarus dagiti maudi a sasao kas "agpapigsaka- yo." Kayattayo a nasalun-at ken napigsatayo nga agserbi iti Diostayo. 18 Agingga nga adda daytoy agdama a siste- ma ti bambanag ken imperpektotayo pay, sa- antayo a maliklikan ti agsakit. Saantayo a 17. Ania a talaga ti kayattayo? 18, 19. Ania ti segseggaantayo iti baro a lubong? namnamaen nga umimbagtayo ita babaen ti milagro. Ngem ipakita ti Apocalipsis 22:1, 2 nga addanto tiempo a naan-anay nga umim- bagtayo. Nasirmata ni apostol Juan ti "maysa a karayan ti danum ti biag" ken "kaykayo ti biag" nga addaan kadagiti bulong nga 'agpaay- da a pakaagasan dagiti nasion.' Saan a tuktu- koyen daytoy ti maipapan iti makaagas a mula ita wenno iti masanguanan. Imbes ketdi, tuk- tukoyenna ti probision ni Jehova babaen ken Jesus a mangipaay iti biag nga agnanayon ka- dagiti natulnog a tattao - a talaga a segsegga- antayo. - Isa. 35:5, 6. 19 Bayat nga ur-urayentayo dayta, ammota- yo a maseknan ni Jehova iti tunggal maysa kadatayo, uray no agsaksakittayo. Agtalekta- yo a kas ken David a tulongannatayo ti Dios no agsakittayo. Maibagatayo met ti kinuna ni David: "No maipapan kaniak, gapu iti kina- tarnawko intandudonak, ket ikabilnakto iti sanguanam agingga iti tiempo a di naked- ngan." - Sal. 41:12. DISIEMBRE 15, 2015 27
PAKASARITAAN TI BIAG "APAY koma a saanmo a kayat a dayawen dagi- ti inapom?" dinamag ni nanangko. "Saanmo kadi nga ammo a nagbiagka gapu kadakuada? Saanka kadi nga agyaman? Kasano a matalli- kudam dagiti kaugalian nga impatawidda ka- datayo iti adun a henerasion? No saanmo a pa- dayawan dagiti inapotayo, kasla ibagbagam nga awan serserbi ti panagdayawtayo." Idi kuan, nagsangiten ni Nanang. Saan a kasta ti panagsasao ni Nanang. Kina- pudnona, imbagana pay ketdi nga agadalak iti Biblia, ngem inaramidna laeng dayta kas nasa- yaat a pamay-an ti panagkedkedna tapno saan nga agadal. Kanayon nga agtultulnogak ken- kuana, ngem ita marigatanak a mangtungpal iti kayatna. Ngem masapul a saankon a suro- ten ti kayatna tapno maparagsakko ni Jehova. No awan ti tulong ni Jehova, saanko a naara- midan dayta. PANAGBALIN A KRISTIANO Kas iti adu a tattao ditoy Japan, Budista ti relihionmi. Ngem kalpasan ti dua a bulan a pannakipagadalko kadagiti Saksi ni Jehova, ammokon a pudno ti Biblia. Idi naammuak 28 TI PAGWANAWANAN Nagbalin a Gayyemko ti Dios ken ni Nanang KAS INSALAYSAY NI MICHIYO KUMAGAI nga adda nailangitan nga Amak, kayatko la unay a maammuan ti maipapan kenkuana. Idi damo, maragragsakankami nga agsarita ken Nanang maipapan kadagiti maad-adalko. Iti Domingo, nakigimongak metten iti Kingdom Hall. Idi umad-adun ti naammuak, imbagak ken Nanang a saankon a kayat ti makiraman kadagiti ritual dagiti Budista. Bigla a nagbaliw ti ugalina. Kinunana: "Pakaibabainantayo no adda maysa iti pamilia a saan a mangipateg ka- dagiti inapotayo." Impapilitna nga isardeng- kon ti makigimong ken agadal iti Biblia. Diak impagarup a maibaga ni Nanang dayta! Kasla saan nga isun ti nanangko. Iti Efeso kapitulo 6, naadalko a kayat ni Jehova nga agtulnogak kadagiti nagannakko. Immayon ni Tatang iti kayat ni Nanang. Idi damo, pinanunotko a no agtulnogak kadakua- da, umannugotda met iti kayatko ken agkakap- piakami latta. Iti dayta a tiempo, kasapulan nga agsaganaak iti panageksamenko para iti hayskul. Inaramidko ngarud ti imbagada iti tallo a bulan, ngem inkarik ken Jehova a ma- kigimongak kalpasan dayta. Ngem adda dua a dakes a resulta ti desision- ko. Umuna, impagarupko a saan nga agbaliw ti regtak iti tallo a bulan. Ngem dagus a kim- mapuy ti espiritualidadko ken bimmaaw ti ayatko ken Jehova. Maikadua, imbes a pagus-
tuan da Nanang ken Tatang ti kayatko, ad- adda ketdi nga imbagada nga isardengkon ti amin a mainaig iti pudno a panagdayaw. TULONG KEN IBUBUSOR Idiay Kingdom Hall, adu ti naam-ammok a busbusoren met ti pamiliada. Impatalgedda kaniak a tulongannak ni Jehova. (Mat. 10:34- 37) Impaganetgetda a siak ti kangrunaan a makatulong tapno maisalakan ti pamiliak. Ga- puna, sipapasnek a nagkararagak tapno maka- pagpannurayak ken Jehova. Nagduduma ti panangbusor kaniak ti pami- liak. Agpakaasi ni Nanang sa adu pay ti pa- ngay-ayona. Kaaduanna a nagul-ulimekak. No agsaoak, masansan nga agapakami gapu ta ipapatimi ti kayatmi. Mabigbigko ita a mabalin a nataltalna koma ti kasasaad no inkabilangak idi ti rikrikna ken patpatien ni Nanang. Nina- Nepal NEPAL yonan dagiti nagannakko ti trabahok tapno addaak a kanayon iti balaymi. No dadduma, saandak a pastreken iti balaymi wenno saan- dak nga ibatian iti makan. Nagpatulong pay ni Nanang iti dadduma tapno kombinsirendak. Kinasaritana ti ma- estrok ngem saan a nakibiang. Intugotnak pay iti manedyerna tapno kombinsirennak nga awan ti nasayaat a maited ti amin a relihion. Iti balaymi, tinawagan ni Nanang dagiti kaba- gianmi sa nagsangsangit a nagpatulong. Ma- rurodak iti dayta, ngem iti gimong imbaga da- giti panglakayen a panunotek a no ibagbaga ni Nanang ti kasasaadmi, dina mapupuotan a makaskasabaanna dagiti pangibagbagaanna. Kalpasanna, problemak pay ti panagadalko iti unibersidad. Kayat dagiti nagannakko a ma- addaanak iti nasayaat a biag ken napintas a trabaho. Saanmi a mapagsasaritaan a natalna Adu ti nasursurok maipapan ken Jehova bayat ti panagserbimi iti sumagmamano a pagilian JAPAN BANGLADESH 29
Tinulongannak ni Jehova a mangbalbaliw iti panagpampanunotko ket ammok no ania ti aramidek ti panagadalko, isu a namin-adu a nagsura- tak kada Nanang ken Tatang tapno ilawla- wagko dagiti panggepko. Gapu iti pungtotna, binutbutengnak ni Tatang: "No pampanuno- tem a makasarakka iti trabaho, masapul nga adda mabirokam inton bigat, ta no awan pu- manawkan!" Inkararagko dayta ken Jehova. Kabigatanna, idi addaak iti pangasabaan, dua a kakabsat a babbai ti nangitukon iti trabaho nga isurok dagiti annakda. Saan a naragsakan ni Tatang iti daytoy ket saannakon a kinasar- sarita ken saannakon nga inkaskaso. Imbaga ni Nanang a kaykayatna pay nga agbalinak a kriminal imbes nga agbalinak a Saksi ni Jehova. Adda idi dagiti tiempo a pinampanunotko no talaga a kayat ni Jehova a sukirek ti paga- yatan dagiti nagannakko. Ngem idi nagkarara- gak ken inutobko dagiti teksto maipapan iti ayat ni Jehova, nakitak ken naawatak a ti pa- nangbusorda kaniak ket maigapu iti pannaka- seknanda kaniak. Tinulongannak ni Jehova a mangbalbaliw iti panagpampanunotko ket ammok no ania ti aramidek. Kasta met, no kanayonak a mangasaba, ad-adda a pagay- ayatko dayta. Wen, nagbalin a kalatko ti agpa- yunir. PANAGSERBI KAS PAYUNIR Idi naammuan ti dadduma a kakabsat a bab- bai a kayatko ti agpayunir, imbalakadda nga urayek pay a bumaaw ti pungtot dagiti na- gannakko. Inkararagko a maaddaanak iti si- rib, nagsukimatak, inusigko dagiti motibok, ken nakisaritaak kadagiti nataengan a kakab- sat. Nagdesisionak a kayatko a paragsaken ni 30 TI PAGWANAWANAN Jehova. Kasta met, uray no itantanko ti agpa- yunir, mabalin a saan latta nga agbaliw ti ka- babalin dagiti nagannakko. Nagpayunirak idi addaakon iti maudi a tu- kad ti hayskul. Kalpasan ti sumagmamano a panawen a panagpayunirko, inkeddengko ti agserbi iti lugar nga addaan iti dakdakkel a pa- nagkasapulan. Ngem saan a kayat da Tatang ken Nanang nga umadayoak isu a nagurayak agingga nga agtawenak iti 20. Kasta met, tap- no saan nga agdanag ni Nanang, kiniddawko iti sanga nga opisina nga idestinodak iti ma- kin-abagatan a paset ti Japan a sadiay adda ka- kabagianmi. Iti panagserbik iti dayta a lugar, maragsaka- nak ta nagpabautisar ti sumagmamano kada- giti inyadalak. Nagadalak met iti Ingles ta kayatko pay a palawaen ti ministeriok. Iti kongregasionko, adda dua a kakabsat a lallaki nga special pioneer. Nakitak ti regtada ken ti panangtulongda iti dadduma isu a kayatko met ti agbalin nga special pioneer. Iti dayta a tiempo, namindua a nagsakit iti nakaro ni Na- nang. Namindua met a nagawidak tapno aywa- nak. Nasdaaw iti dayta ket simmingpet. ADU A BENDISION TI NAAWATKO Kalpasan iti pito a tawen, nakaawatak iti su- rat ken Atsushi, maysa kadagiti special pio- neer a nadakamat itay. Imbagana nga agsapsa- pul iti agbalin nga asawana ket dinamagna no ania ti makunak. Awan ti romantiko a riknak ken Atsushi ken diak napanunot a magustuan- nak. Makabulan kalpasanna, imbagak a kayat- ko nga ad-adda nga agam-ammokami. Na- ammuanmi nga adu gayam ti pagpadaanmi. Kayatmi ti agtultuloy nga agserbi iti amin- tiempo ken situtulokkami a mangawat iti ania- man a kita ti panagserbi. Idi agangay, nagka- sarkami. Maragsakanak unay ta immatender iti kasarmi da Nanang ken Tatang ken ti su- magmamano a kabagianmi. Bayat nga agserserbikami kas regular pio- neer, nadutokan ni Atsushi kas suno a mana- ngaywan iti sirkito. Idi agangay, nabendisio-
nankami manen. Nadutokankami kas special pioneer sa idi agangay, nadutokan a mana- ngaywan iti sirkito ni lakayko. Kalpasan a nabisitami iti umuna a gundaway ti amin a kongregasion iti sirkito a pagserserbianmi, nakaawatkami iti tawag manipud iti sanga nga opisina. Dinamagda no kayatmi ti agserbi kas manangaywan iti sirkito idiay Nepal. Diak ammo no kayat dagiti nagannakko a mapanak iti kasta ti kaadayona a lugar isu a ti- nawagak ida. Ni Tatang ti nakasungbat ket ki- nunana: "Napintas a lugar ti papanam." Maka- lawas sakbayna, adda gayam gayyem ni Tatang a nangted kenkuana iti libro maipapan iti Nepal, ket pampanunoten pay gayam ni Ta- tang a nasayaat a pagpasiaran dayta. Bayat a naragsak nga agserserbikami kada- giti mannakigayyem a Nepalese, adda manen bendision a naawatmi. Mainayon iti sirkitomi ti Bangladesh. Asideg dayta iti Nepal ngem Maragragsakankami nga agserbi iti sirkito adu ti nagdumaanda. Agduduma ti kasasaad ti teritoriami. Kalpasan iti lima a tawen, nagsub- likami ditoy Japan ket tagtagiragsakenmi ti agserbi iti sirkito. Adu ti nasursurok maipapan ken Jehova bayat ti panagserbimi iti Japan, Nepal, ken Bangladesh. Nagduduma ti kaugalian ken kul- tura dagita a pagilian ken uray dagiti tattao. Nakitak no kasano nga ay-aywanan ni Jehova ti tunggal maysa, awatenna ida, tulonganna ken bendisionanna ida. Iti kapadasak, adu a bendision ti naawatko. Naam-ammok ni Jehova, agserserbiak ken- kuana, ken addaanak iti nagsayaat nga asawa. Inwanwannak ti Dios a mangaramid kadagiti umiso a desision, ket addaanak itan iti nasaya- at a relasion kenkuana ken iti pamiliak. Gapu ken Jehova, nasingedkami manen nga aggay- yem ken Nanang. Agyamanak unay ta nagba- lin a gayyemko ti Dios ken ni nanangko.
INDISE DAGITI TOPIKO BIBLIA Apay a Sukimatem? 2/1 Bedell's Bible (Ireland), 9/1 Dagiti Padto, 9/1 Gameng a Nasarakan iti Basuraan (pirsay ti Rylands), 4/1 Kayatmo Kadi nga Adalen? 4/1 Maawatam, 12/1 Sinukatan Kadi ti Siensia? 6/1 Sorpresa a Sagut Para iti Japan (Mateo), 2/15 Ti 2013 nga Ingles a Rebision ti New World Translation, 12/15 BIBLIA BALBALIWANNA TI BIAG Dimmakes Pay ti Dakesen a Biagko (S. McDowell), 7/1 Mariknak Itan a Kabaelak ti Tumulong (J. Corio), 10/1 Naadalko a Naasi ni Apo Jehova (N. Pelletier), 5/1 Panagkunak Idi, Kasasayaatanen ti Biagko (P. Pyzara), 11/1 Pinennekna ti Pannakawawko iti Kinapudno ¨ undel), 1/1 (M. G Sungbat Kadagiti Napateg a Saludsod iti Biag (E. Loedi), 2/1 Tallo a Saludsod ti Nangbalbaliw iti Biagko (D. Eldred), 4/1 DADDUMA PAY "Addaak Aya iti Saad ti Dios?" (Jose), 5/1 Agbiagto Manen Dagiti Natay? Sadino? 11/1 Agpatingganto Pay ti Panaginsisingpet? 12/1 Agtubo Pay ti Napukan a Kayo? 4/15 Aldaw ti Panangukom, 5/1 Ania ti Makuna a Nasayaat a Nagannak? 6/1 Antikristo, 6/1 Apay a Nagibarbas ni Jose Sakbay a Simmango ken Faraon? 11/1 Apay a Naparsua ti Tao? 8/1 Apay nga Agar-aramid Dagiti Tattao iti Dakes? 7/1 Apay nga Impapan Dagiti Taga-Malta a Mammapatay ni Pablo? 10/1 Arkeolohia, Suportaranna ti Biblia? 5/1 Asidegen ti Panungpalan? 5/1 Awanen Dagiti Leon Kadagiti Lugar a Nadakamat iti Biblia, 5/1 Awanton ti Kinarigat ti Biag, 10/1 Dagiti Judio idi Pentecostes 33 C.E. Naggapuda iti "Tunggal Nasion"? 12/1 "Dagiti Kayulogan Kukua ti Dios" (Jose), 2/1 Dagiti Pastor Paglasinenda Dagiti Karnero ken Kalding, 1/1 Dagiti Sagut a Maitutop iti Ari (nabanglo nga especia), 3/1 Easter, Selebrasion Dagiti Kristiano? 3/1 Eunuko, 1/1 Gobierno nga Awanan Korapsion, 1/1 Kaadda ti Namarsua, 1/1 Kabakiran ti Nagkauna nga Israel? 7/15 Kasanonto a Mapukaw ti Kinamanagimbubukodan? 4/1 Kastoy La Ngatan ti Biag? 8/1 Kaugalian iti Krismas, 12/1 Manomano a Gilingan Idi Un-unana, 7/1 Masakbayan Dagiti Tattao, 4/1 Maysa a Gobierno Para iti Intero a Lubong, 2/1 Naragsak Uray Nataenganen, 6/1 Ni Pedro ti Immuna a Papa? 12/1 No Kasano a Matangdanan Dagiti Pastor, 3/1 Pagdagusan Kadagiti Piesta Dagiti Judio, 12/1 Pagsarmingan idi Tiempo ti Biblia, 4/1 Panagdanag, 7/1 Panangpadakkel iti Responsable nga Anak, 6/1 Posible ti Biag Kalpasan ti Ipapatay? 8/1 "Saklot a Saad," 7/1 Senturion iti Armada ti Roma, 4/1 Taga-Grecia ti Tatang ni Timoteo? 11/1 Templo ni Herodes, 10/1 "Ti Dungdungnguen ken Matalek nga Anakko" (Timoteo), 11/1 Ti Masursurotayo ken Juana, 8/15 'Timmakderak a kas Ina iti Israel' (Debora), 8/1 Umili ti Roma, 3/1 TI PAGWANAWANAN 2015 A mangipakita iti petsa ti ruar a nagparangan ti artikulo DAGITI SAKSI NI JEHOVA Agsaksakripisioda iti New York, 1/15 Agsaksakripisioda iti Russia, 7/15 Agyaman iti Kinaparabur ni Jehova (donasion), 11/15 "Awan Koma a Pulos ti Mangpasardeng Kadakayo!" (dagiti colporteur idiay France), 11/15 Ayat ti Nangimanehar iti Cafeteria, 5/15 "Inyegnakayo ni Jehova Ditoy France Tapno Maammuanyo ti Kinapudno" (dagiti immakar a Polish kalpasan ti Gubat Sangalubongan I), 8/15 Itultuloyyo nga Ipateg Dagiti Kasta a Lallaki (dagiti katulongan ti Bagi a Manarawidwid), 10/15 "Nakapatpateg a Tiempo" (Memorial), 2/15 "No Kabaelan ni Kingsley, Kabaelak Met!" 6/15 Siasino Dagiti Saksi ni Jehova? 9/1 Ti Panangilaksid Naayat nga Urnos, 4/15 JEHOVA Dismayado iti Dios? 9/1 Kinapudno Maipapan iti Dios, 12/1 Mabirokantayo Kadi ti Dios? 10/1 Maparagsaktayo Kadi ti Dios? 7/1 Ti Kuna ti Dios Maipapan iti Gubat, 11/1 JESU-KRISTO Apay a Laglagipentayo ti Ipapatayna? 4/1 Mangisalakan ni Jesus - Manipud iti Ania? 3/1 Pananglaglagip iti Ipapatay ni Jesus, 3/1 Rumbeng Kadi nga Agkararagtayo Kenkuana? 1/1 MAADAL NGA ARTIKULO Agbantaykayo - Kayatnakayo nga Alun-onen ni Satanas! 5/15 Agbiagkayo Maitunos iti Modelo a Kararag, 6/15 Agsaganaka Itan nga Agbiag iti Baro a Lubong, 8/15 Agserbi ken Jehova nga Awan Pakasingaan, 10/15 "Agtakderkayo a Sititibker iti Pammati," 9/15 Agtalekka a Kanayon ken Jehova! 4/15 Agtalinaedka a Matalek iti Pagarian ti Dios, 7/15 Agtultuloyka a Manginanama! 8/15 Agtultuloyka Kadi nga Agbantay? 3/15 Agyaman ken Jehova ket Mabendisionan, 1/15 'Ay-ayatem Kadi ti Kaarrubam a kas iti Bagim'? 11/15 Bay-anyo a Patibkeren ken Saluadan ni Jehova ti Panagasawayo, 1/15 Daytoy ti Lugar a Pagdaydayawantayo, 7/15 Daytoy ti "Wagas nga Inanamongam," 3/15 Di Agkupas nga Ayat - Posible Kadi? 1/15 "Ikkannakami iti Ad-adu Pay a Pammati," 10/15 Inayatna Dagiti Tattao, 6/15 Itultuloymo nga Utoben Dagiti Naespirituan a Bambanag, 10/15 Iwanwanwan ni Jehova ti Sangalubongan a Panangisurotayo, 2/15 Kabaelam a Parmeken ni Satanas! 5/15 Kabaelantayo ti Agtalinaed a Nadalus, 6/15 Kasano a Maipakitatayo nga Ay-ayatentayo ni Jehova? 9/15 Kasano Kaagpayso ti Relasionmo ken Jehova? 4/15 Kasano nga Ipakpakita ni Jehova ti Ayatna Kadatayo? 9/15 Makiramanka a Mangpapintas iti Naespirituan a Paraiso, 7/15 Makitam Kadi ti Ima ti Dios iti Biagmo? 10/15 Mapagtalkan Kadi a Giya ti Konsiensiam? 9/15 Naisagana Dagiti Nasion Para iti "Sursuro ni Jehova," 2/15 "Nakitada" Dagiti Bambanag a Naikari, 5/15 Nalawag ken Makatignay a Patarus ti Sao ti Dios, 12/15 Ni Jehova Ket Dios ti Ayat, 11/15 Ni Jehova, ti Dios ti Komunikasion, 12/15 Ni Kristo - Ti Pannakabalin ti Dios, 6/15 No Apay a Selebrarantayo ti Pangrabii ti Apo, 1/15 No Kasano a Sansanayen Dagiti Panglakayen ti Sabsabali, 4/15 Pagbalinenyo a Natibker ken Naragsak ti Panagasawayo, 1/15 Papanglakayen, Situtulokkayo Kadi a Mangsanay iti Sabsabali? 4/15 Piliem Dagiti Kakaduam Kadagitoy Maudi nga Al-aldaw, 8/15 Ragragpatem Kadi ti Kinanataengan ti Kristo? 9/15 Sanayem ti Tin-edyer nga Anakmo nga Agserbi ken Jehova, 11/15 Sanayem ti Ubing nga Anakmo nga Agserbi ken Jehova, 11/15 Sangagasut a Tawen a Panangituray ti Pagarian! 11/15 Sisusungdo a Suportaram Dagiti Kakabsat ni Kristo, 3/15 Ti Maadal iti Ilustrasion Maipapan Kadagiti Talento, 3/15 "Ti Pannakaispalyo Umas-asidegen"! 7/15 Tuladem ti Kinapakumbaba ken Kinadungngo ni Jesus, 2/15 Tuladem ti Kinatured ken Kinamannakaawat ni Jesus, 2/15 Tuladenyo Daydiay Mangikarkari iti Biag nga Agnanayon, 5/15 Tulongannaka ni Jehova, 12/15 Usarem iti Naimbag ti Pannakabalin ti Dilam, 12/15 Utobem ti Di Agkupas nga Ayat ni Jehova, 8/15 NAKRISTIANUAN A BIAG KEN GALGALAD Adda Kadi Pagsayaatanna No Agkararagka? 10/1 Assawa a Lallaki - Pagbalinen a Natalged ti Pagtaengan, 1/1 Itultuloymo ti Regtam iti Ministerio, 2/15 'Kasapulam ti Panagibtur,' 6/15 'Makiasawa Laeng iti Apo' Realistiko Kadi? 3/15 Naimpusuan a Mangpakawan, 10/1 Napateg nga Adda Makakita iti Ar-aramidem? 7/15 Panagserbi ken Jehova Kadagiti "Makadidigra nga Aldaw," 7/15 Tagiragsakem ti Trabahom, 2/1 'Ti Awanan Kapadasan Mamati iti Tunggal Sao,' 10/15 PAKASARITAAN TI BIAG Ad-adu ti Impaay ni Jehova Ngem iti Pakaikariak ' on), 8/1 (F. Alarc "Agragsak Koma Dagiti Adu nga Isla" (G. Jackson), 8/15 Dagiti Bendision iti 'Mainugot a Panawen ken iti Nariribuk a Panawen' (T. R. Nsomba), 4/15 Dagiti Mata ni Jairo - Us-usarenna nga Agserbi iti Dios, 3/1 Desisionna Idi Agtutubo Pay (N. Dubovinsky), 10/15 Nagbalin a Gayyemko ti Dios ken ni Nanang (M. Kumagai), 12/15 Naragragsak a Karera (D. ken G. Cartwright), 3/15 Nasaysayaat Ngem iti Panagbalin a Sikat (M. H. Godenzi), 9/1 Tawid a Dimmanon iti Pito a Henerasion (K. Williams), 6/1 Ti Bendision ni Jehova ti Nangpabaknang iti Biagko (M. Jaracz), 9/15 Ti Damo nga Ayatko Tinulongannak (A. Morris III), 5/15 Ti Iyaadani iti Dios Naimbag Kaniak (S. Maiga), 10/15 SALSALUDSOD DAGITI AGBASBASA Adda mangsuporta a nagbiag ni Poncio Pilato? 2/15 Agdalungdong ti babai nga agibumbunannag no mangyadal iti Biblia? 2/15 Apagbiit laeng a nasakup ti Jerico? 11/15 Sensitibo iti angot ti bangbanglo, 2/15 Siasino ti Gog iti Magog? 5/15 Tipiko ken antitipiko, 3/15 L I - 5 1 / 2 1 5 1 w 3 0 5 0 6 1