Kasano ti agaramid iti observation well para iti controlled irrigation panagaramid 1. Mangaramid iti tubo manipud iti plastik wenno kawayan nga agatiddog iti 25 sm ken aglukmeg iti 10 sm wenno dakdakkel pay. No agusar iti kawayan, siguraduen nga awan ti abutna wenno aniaman a dadaelna. 2. Mangpili iti akinngato a paset ti tubo. Iti ngato a pasetna, agaramid iti 5 sm ken 10 sm ti ka- lawa na nga abut. Markaan iti "wet season" (matutudo) ken "dry season" (tikag wenno kalgaw). 3. Agaramid iti abut a 3 sm ti kaadayona no nakaidda wenno nakapatakder ti tubo. Agusar ti deko- riente a pagabut (electric drill) ket agaramid iti abut a 5 a diametro ti kalawana. 4. Iti met sabali a bangir, mangaramid iti 5 sm ti kaadayona nga abut no kasta a nakaidda ti tubo. Step 1 Step 2 Step 3 Step 4 panangaipalok 1. Kalpasan ti panagmula, pumili ti paset ti talon a pakaipanan ti tubo. Ti kasayaatan a pangipat- akderan ket maisa wenno 2 a metro manipud iti tambak tapno alisto a maobserbaran ti danum. Iti met agpapada ti kondisionna a taltalon maysa laeng a tubo iti kada maysa nga ektaria ti kasapulan. Iti sabali a bangir, kadagiti met talon a saan nga agpapada ti kondisionna, wenno agduduma ti kalamuyot ti daga, masapul ti maysa a tubo iti kada kategoria (ti tekstura ti daga wenno kangatona).
2. Iti napili a paset a nakaipanan ti tubo, italmeg ti tubo a nakatakder iti daga ken guyoden met laeng nga insigida. 3. Ikkaten ti naikarga a pitak manipud ti uneg ti tubo kalpasan a ginuyod daytoy manipud iti daga babaen iti panangibuk- bok ti nagyanna. 4. Uliten ti maikadua ken maikatlo a wagas agingga a ti na- markaan iti "wet season" wenno "dry seaon" a tubo ket maibatog iti akinngato a paset ti daga. 5. Simpaen a nasayaat ti tubo a nakatakder no sigurado met laeng a naibatog iti makinngato a paset ti daga. panangusar 1. No agpadanum iti panawen ti tudtudo, agpalayas agingga makadanun ti danum iti akinngato a paset ti tubo. Iti ka- lgaw, padanuman ti talon agingga a madanonna ti 5 sm iti ngato ti daga wenno iti marka iti tubo a "wet season". 2. No agpadanum manen, masapul nga usaren ti wagas a pangkontrol ti irigasion no awanen ti makita a danum iti tubo. Wet season Dry season pAlAgIp Mangrugi nga agpadanum maibasar iti obserbasion manipud iti tubo 21-30 nga aldaw, wenno 4 a lawas kalpasan iti panagmula. Iti daytoy a tiempo, dadakkelen dagiti mula ken naisayangkaten ti wagas a panangkontrol kadagiti ruot. Mangrugi nga agpadanum iti oras ti alas 3 wenno alas 4 iti malem. • Bayat ti panagtalon, nasalun-at dagiti pagay ken daga no umno a dagup ti kasapulanda nga ok- siheno a mangbalanse kadagiti nadumaduma a pisikokemikal ken biyolohikal nga aktibidadda. Iti panagsabong dagiti mula, mentenaren ti 5 sm a kaadalem ti danum tapno malapdan ti pana- gadu ti eppes a sabong gapu iti kinakurang ti danum. Isayangkat ti maudi nga irigasion 1 a lawas sakbay ti panagapit (para kadagiti nalamuyot a daga) ken 2 a lawas sakbay ti panagapit (para kadagiti natangken a daga).
Praktisen ti narabaw a panagmuriski kalpasan ti panagapit tapno mamentenar ken malapdan ti panagdakkel ken panaguneg dagiti bettak ti daga iti panawen ti tikag wenno kalgaw. Reviewed by: Jovino de Dios Language Editors: BMCatudan, LMDTapec, MBAlupay, RM Caoili


!"#2 DISIEMBRE 2014 Ti Masapul a Maammuam Maipapan Kadagiti Sakit ti Isip
S U H E T O I T I A K K U B Ti Masapul a Maammuam Maipapan Kadagiti Sakit ti Isip "Panagriknak, nagtupak ti langit kaniak," kuna ni Claudia, idi naammuanna nga isu ket addaan iti bipolar disorder ken post-traumatic stress disorder. "Kasla diak kaya ti maibabain gapu iti sakitko." !"#2 ITI DAY TOY A RUAR 7 DAMDAMAG ITI LUBONG "Nabayag sakbay a naakseptarko ti situasionmi," kuna ti asawa ni Claudia a ni Mark. "Ngem naamirisko a masapul nga ipamaysak ti atensionko iti panangtulongko ken baketko." 8 TULONG PARA ITI PAMILIA No Kasano ti Agpinnabus-oy 10 Dadakkel a Mata - Bassit a Bagi! 12 INTERBIU Ilawlawag ti Maysa a Propesor iti Financial Accounting No Apay a Mamati iti Dios 14 NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA Ti Daga ANIA ti mariknam no sika wenno ti ipatpategmo ket nadayagnos nga addaan iti sakit ti isip? Im- bag laengen ta adda mabalin nga agas dayta. Usigentayo ti sumagmamano a banag a nasken a maammuam tapno ad-adda a maawatam da- giti sakit ti isip. 16 Indise Dagiti Suheto iti 2014 nga Agriingkayo! Ti termino a "sakit ti isip" a nausar iti daytoy nga artikulo saklawenna dagiti saan a normal a kababalin ken depekto ti isip. Vol. 95, No. 12 / Monthly Mayim-imprenta iti Kada Ruar: 44,748,000 iti 99 a Lengguahe / ILOKO Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Maipapaay daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Dagiti teksto ti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan, malaksid no adda sabali a naipakita. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Printed in Japan. Kayatmo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno libre a mayadalan iti Biblia? Kitaem ti /ilo wenno ipatulodmo ti kiddawmo iti maysa kadagiti adres iti baba. JEHOVAH'S WITNESSES: PHILIPPINES: PO Box 2044, 1060 Manila. UNITED STATES: 25 Columbia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. Para iti kompleto a listaan dagiti adres iti intero a lubong, kitaem ti
Napapateg nga Impormasion Maipapan iti Salun-at ti Isip ˙ "Ginasut a milion iti intero a lubong ti addaan kadagiti sakit ti isip ket apekta- do uray dagiti ipatpategda. Addanto tiem- po iti biag ti 1 iti kada 4 a tao a maapek- taran iti sakit ti isip. Iti intero a lubong, depresion ti kangrunaan a manglimlimi- tar iti matrabahuan dagiti tattao. Kara- man ti schizophrenia ken bipolar disorder kadagiti kakaruan ken karirigatan a sakit. . . . Nupay nagadu ti addaan kadagiti sa- kit ti isip, mailimlimed latta dagita, maibi- lang a nakababain, ken saan unay a maas-asikaso." - World Health Organiza- tion (WHO). ˙ Sigun iti WHO, adu nga addaan iti sakit ti isip ti agkedked nga agpaagas gapu iti pan- nakaibabain nga ibunga dayta. ˙ Nupay adda agas para iti kaaduan a sa- kit ti isip, inreport ti National Alliance on Mental Illness nga idi napan a tawen iti USA, saan a nagpaagas ti agarup 60% ka- dagiti adulto ken dandani 50% kadagiti ag- tutubo nga agtawen iti 8-15 nga addaan iti kasta a sakit. Agriingkayo! Disiembre 2014 3
Panangtarus Kadagiti Sakit ti Isip Ania ti sakit ti isip? Dinepinar dayta dagiti eksperto kas abnormal a panagandar ti pa- nagpampanunot, panangkontrol iti emosion, ken kababalin ti maysa a tao. Ti addaan iti kasta a sakit ket masansan a marigatan a makilangen ken mangsango kadagiti pari- kut iti biag. Agduduma ti kapaut ken kakaro dagiti sintoma, depende iti tao, iti partikular a sa- kit, ken kadagiti kasasaad. Babai man wen- no lalaki ket maapektaran, aniaman ti edad, kultura, puli, relihion, wenno eduka- sion a nagun-odna ken kasano man kabak- nang wenno kapobrena. Dagiti sakit ti isip ket saan a resulta dagiti personal a pagka- puyan wenno naalas nga ugali. Babaen iti umiso a medikal a pannakaasikaso, maba- lin a sumayaat ti kasasaadda ken maadda- anda iti naragsak ken makapnek a biag. Dagiti sakit ti isip ket saan a resulta dagiti personal a pagkapuyan wenno naalas nga ugali Panangagas Kadagiti Sakit ti Isip Adu a sakit ti isip ti kabaelan nga agasan dagiti espesialista. Ti ngarud umuna a nas- ken nga aramiden ket agpakonsulta ken ag- paeksamen iti nalaing nga espesialista nga aduanen iti kapadasan iti panangagas kada- giti sakit ti isip. Ngem sa la matulongan dagiti addaan iti kasta a sakit no awatenda ti maitutop a pa- nangagas. Nalabit masapul a labananda ti bain a makisarita maipapan iti sakitda. Ma- balin a karaman iti panangagas ti pannaki- saritada kadagiti espesialista a makatulong kadakuada a mangtarus iti dayta a sakit, mangsolbar kadagiti inaldaw a problema, ken mangitultuloy iti panagpaagasda. Kada- giti kasta a panagpakonsulta, dakkel ti mai- tulong ti maysa a kapamilia wenno gayyem babaen ti panangparegta ken panangsu- porta. Adun ti nakasursuro no kasanoda nga ibturan dagiti sakit ti isip idi ad-adda a na- awatanda ti kasasaadda ken sinurotda ti panangagas nga inrekomenda dagiti espe- sialista. "Idi saan pay a nadayagnos ni ba- ketko," kuna ti nadakamat itayen a ni Mark, "dimi unay maawatan no ania ti sakit ti isip. Ngem nasursuromi ti saggaysa a pa- nangsolbar kadagiti dumteng a problema ken ti makibagay iti situasionmi. Idi aga- ngay, nakatulong kadakami ti suporta dagiti mapagpannurayan nga espesialista, kapa- milia, ken gagayyemmi."
Ti umuna a nasken nga aramiden ket agpakonsulta ken agpaeksamen iti nalaing nga espesialista Umanamong ni Claudia. "Idi damo, pa- nagriknak ket napukaw ti wayawayak idi na- dayagnosak," inadmitirna. "Ngem uray no agpadakami ken lakayko a malimlimitaran gapu iti sakitko, nasursurok a mabalin ga- yam a mapagballigian dagiti problema a kasla imposible a masolbar. Isu a naandu- rak ti sakitko babaen ti pannakikooperarko kadagiti espesialista ken doktor, panangpa- sayaatko iti relasionko iti dadduma, ken saggaysa a panangsolbar kadagiti dumteng a problema." BIAG TI ADDAAN ITI SAKIT TI ISIP "Adda dagiti tiempo a kasla diak maara- midan ti dadduma a banag gapu iti amak- ko, ken diak makapokus nga agbasa. No dadduma gapu iti depresion, diak kayat ti makilangen uray kadagiti nasinged a ga- gayyem. Gapu ta kayat ti dadduma ti tu- mulong, kunada a sumayaatto met laeng dagiti bambanag wenno saan a nakaro da- gita a kas iti ipagarupko. Adda met dagiti mangibaga a dagiti positibo ti panunotek. Ngem namin-adu metten nga inaramidko dayta! Uray no talaga a nasayaat met ti in- tensionda, dagiti ibagbagada ti mangpaka- ro laeng iti pannakakonsiensiak, pannaka- upayko, ken pannakariknak a nakapuyak." - Claudia, South Africa. Napateg ti Nasayaat a Relasion iti Dios Saan nga ibaga ti Biblia a ti nasayaat a re- lasion iti Dios ket mangpaimbag kadagiti sakit. Kaskasdi nga adu a pamilia iti intero a lubong ti naliwliwa ken napabileg unay iti isursuro ti Biblia. Kas pagarigan, ipasigura- do ti Biblia a ti naayat a Namarsua kadata- yo ket talaga a kayatna a liwliwaen dagiti 'maup-upay' ken dagidiay 'awananen a pu- los iti namnama.' - Salmo 34:18, Ti Baro a Naimbag a Damag Biblia. Nupay ti Biblia ket saan a libro maipapan iti panangaywan iti salun-at, mangipapaay daytoy kadagiti praktikal a balakad a ma- katulong tapno maibturantayo dagiti nasa- em a rikna ken narigat a situasion. Maipa- ayannatayo pay iti namnama a panagbiagto ditoy daga nga awananen iti sakit ken ut-ot wenno saem. Ikarkari ti Sao ti Dios: "Iti day- ta a tiempo maluktanto ti matmata dagidiay bulsek, ket maluktanto ti mismo a laplapa- yag dagidiay tuleng. Iti dayta a tiempo kuma- lay-atto daydiay pilay a kas iti panagkalay-at ti kalakian nga ugsa, ket ti dila daydiay umel umkisto gapu iti ragsak." - Isaias 35:5, 6. Agriingkayo! Disiembre 2014 5
DAGITI ARAMIDEM NO ADDAANKA ITI SAKIT TI ISIP 1. Surotem ti panangagas nga inrekomenda dagiti espesialista iti salun-at ti isip. 2. Pagtalinaedem a balanse dagiti inaldaw a rutinam ken dimo baliwbaliwan dagita. 3. Kanayon nga agehersisioka. 4. Dika agpuypuyat. 5. Iwayaam ti agrelaks iti tunggal aldaw. 6. Manganka iti nasustansia ken balanse a taraon. 7. Limitaram ti uminum iti arak wenno agas a saan naireseta kenka. 8. Liklikam ti agmaymaysa; makilangenka kadagiti mapagtalkam ken mangisakit kenka. 9. Pasayaatem ti relasionmo iti Dios. Saan a mangirekrekomenda ti Agriingkayo! iti aniaman a partikular a panagpaagas. Siguraduen koma dagiti Kristiano a ti pilienda a panagpaagas ket di maikontra iti Biblia. Kitaem met ti artikulo nga "Stress - Dagiti Makatulong Tapno Makontrol Dayta," iti Mayo 2014 a ruar ti Agriingkayo!
BRITAIN Impakaammo dagiti Briton a sientista a ti Icelandic mollusk (maysa a kita ti kappo) a naipapan nga agarup 405 ti tawenna ket 507 met gayamen ti tawenna idi di inggaga- ra a napapatay idi 2006. Dayta pay la nga- rud ti kapautan ti panagbiagna nga ani- mal a naidokumento. Natay ti kappo idi inkabil dayta dagiti researcher iti freezer tapno maipan iti laboratorioda. Saan a karaman iti termino a "kapautan ti panagbiagna nga animal" dagiti pinangen nga organismo, kas kadagiti korales, a maipagarup a rinibu a tawenen ti biagda. LATIN AMERICA KEN TI CARIBBEAN Iti komperensia a naangay idiay Havana, Cuba idi rugrugi ti 2014, indeklara ti 33 a nasion a miembro ti Community of Latin American and Caribbean States a 'peace zone' dagiti pagi- lianda babaen ti iyaanamongda a sitatalna a solbarenda dagiti panagriririda. Ni Ban Ki- moon a Secretary General ti United Nations ket karaman kadagidiay dimmar-ay. D A M D A M A G I T I L U B O N G GERMANY No aldaw ti Krismas, agarup 1/3 nga ad- adu dagiti mayospital gapu iti atake iti puso ngem iti sabali a tiempo, sigun iti sur- bey ti maysa a kompania ti insurance. Kuna ti kompania a dagiti kangrunaan a maka- gapu ket ti nakaro nga stress iti panagbirok kadagiti regalo ken ti nangato unay nga eks- pektasion dagiti kapamilia ken gagayyem. Dead Sea: Francesco Tomasinelli/age fotostock DEAD SEA Maat-atianan ti Dead Sea iti agarup may- sa a metro iti kada tawen. Madanagan ti dadduma nga interamente a maatianan dayta inton 2050. Agbirbirok dagiti opisial iti solusion. Ti maysa nga ad-adalenda nga opsion ket pagbalinenda a tamnay ti da- num nga aggapu iti Red Sea tapno mausar ti tao sada ipaayus iti Dead Sea ti nabati iti dayta a proseso. Ngem maamak dagiti kri- tiko a dayta a plano ti mangdadael iti nag- paiduma a sistema ti ekolohia ti Dead Sea. Agriingkayo! Disiembre 2014 7
T U L O N G P A R A I T I P A M I L I A P A N A G A S A W A No Kasano ti Agpinnabus-oy TI PROBLEMA Agduma ti kayatyo nga agassawa maipapan iti maysa a banag. Adda di kumurang a tallo a pag- pilianyo: 1. Ipapilitmo latta agingga a ma- alam ti kayatmo. 2. Basta tumulokka lattan iti ka- yat ti asawam. TI MASAPUL A MAAMMUAM Kasapulan ti kooperasion iti panagpinnabus-oy. Sakbay a nagkasarkayo, nalabit naruamka a siksika ti agdesision. Ita, saanen a kasta, ken masapul nga ipangpangrunayon nga agassawa ti relasionyo ngem kadagiti bukodyo a pagayatan. Imbes nga ibilangmo dayta a disbentaha, ibilangmo ketdi kas bentaha. "No pagtiponenyo dagiti kapanunotanyo a dua, makaaramidkayo iti nasaysayaat a solusion ngem no bukbu- kodan ti tunggal maysa kadakayo ti agpanunot," kuna ti adda asawanan a ni Alexandra. 3. Agpinnabus-oykayo. 'Ngem diak kayat nga agpin- nabus-oykami,' nalabit kunam. 'Kasla agpadakami no kuan a lugi!' Namnamaem a ti panagpinna- bus-oy ket saanyo a pakalugian a dua - no la ket ta umiso ti pana- ngaramidyo iti dayta. Ngem sak- bay a mausig no kasano ti agpin- nabus-oy, adda sumagmamano a nasken a maammuam maipapan iti daytoy a napateg nga abilidad. Kasapulan ti silulukat a panunot iti panagpinnabus-oy. "Saan a kasapulan nga anamongam ti amin nga ibaga wenno patpatien ti asawam, ngem masapul a nakasagana- ka a mangikabilangan kadagiti opinionna," insurat ti ma- malbalakad kadagiti agassawa a ni John M. Gottman. "No agtugtugawka a nakadalikepkep ken agwingwingiwing (wen- no uray pampanunotem la dayta) bayat nga ikagkagumaan ti asawam nga ilawlawag ti maysa a problema, awanto a pulos ti pagturturongan ti tungtonganyo." Kasapulan ti panagsakripisio iti panagpinnabus-oy. Awan ti naragsak iti denna ti asawa nga ipapatina a ti la kayatna ti masurot ta dayta kano ti kasayaatan. Nasaysayaat nga amang no agpadada a managsakripisio. "Adda tiempo a tu- mulokak iti kayat ni lakayko tapno maparagsakko isuna, ngem kasta met ti aramidenna no dadduma," kuna ti adda asawanan a ni June. "Dayta ti kaipapanan ti panagasawa - mangted ken umawat, saan la nga awat nga awat." Manipud iti libro a The Seven Principles for Making Marriage Work. r Kitaem ti ad-adu pay a tulong para iti pamilia iti /ilo
TI MABALINMO NGA ARAMIDEN Rugiam iti nasayaat a pamay-an. Ti pamay-am a mangirugi iti saritaan ket masansan nga isunto met laeng ti pamay-an a panagpatinggana. No rugiam babaen iti makapasakit a sa- sao, dakdakkel ti posibilidadna a dikay makapagpinnabus- oy. Surotenyo ngarud daytoy a balakad: "Kawesanyo ti bag- bagiyo kadagiti . . . pannakipagrikna, kinamanangngaasi, kinapakumbaba iti panagpampanunot, kinaalumamay, ken mabayag a panagitured." (Colosas 3:12) Dagita a galad ti makatulong kadakayo nga agassawa a mangliklik iti panag- sinnungbat ken mangsolbar iti problema. - Prinsipio ti Biblia: Colosas 4:6. Agbirokka iti pagtunosanyo. No ti panangikagumaam nga agpabus-oy ket agtungpal laeng iti panagpinnudot ti uloyo, nalabit sobra ti panangipamaysayo iti nagdumaan dagiti ka- panunotanyo. Ti ketdi pagtunosanyo ti kangrunaan a panu- notenyo. Tapno makitayo ti pagtunosanyo, padasenyo daytoy: Tunggal maysa kadakayo ket mangaramid iti listaan nga ad- daan iti dua a kolum. Iti umuna a kolum, isuratyo dagiti as- peto ti problema a diyo maipabus-oy. Iti maikadua a kolum, ilistayo dagiti mabalinyo a maipabus-oy. Kalpasanna, pagsa- ritaanyo dagiti listaanyo. Amangan no adu met gayam ti pag- tunosanyo kadagiti aspeto a panagriknayo ket diyo maipa- bus-oy. No kasta, saanen a narigat ti agpinnabus-oy. Uray no saan nga agpada dagita, tangay insuratyon ti amin nga as- peto, dayta ti makatulong kadakayo nga agassawa tapno ad- adda a maawatanyo ti problema. Agtinnulongkayo. Mabalin a medio nalaka a solbaren ti dadduma a problema. Ngem kadagiti mas komplikado, ma- pasinged ti agassawa ti relasionda no agtinnulongda nga ag- panunot iti solusion a nalabit dida mapanunot no maymay- sada a mangaramid iti kasta. - Prinsipio ti Biblia: Eclesiastes 4:9. Situtulokka koma a mangbalbaliw iti kapanunotam. Kuna ti Biblia: "Ayaten koma ti tinunggal maysa kadakayo ti asawa- na a babai a kas ti panagayatna iti bagina; iti sabali a bangir, ti babai rebbeng nga addaan iti nauneg a panagraem iti asa- wana." (Efeso 5:33) No marikna ti agassawa a maay-ayat ken mararaemda, situtulokda a mangikabilangan iti kapa- nunotan ti tunggal maysa kadakuada - isu a balbaliwandanto payen ti kapanunotanda. Kuna ti maysa nga asawa a lalaki nga agnagan iti Cameron, "Adda dagiti dimo kayat nga ara- miden ngem - gapu iti impluensia ti asawam - magustuamto met laengen dagita." - Prinsipio ti Biblia: Genesis 2:18. ˛ M A K A T U L O N G A T E K S T O "Ti panagsaoyo kankanayon koma a mabuyogan iti kinaparabur, natemplaan iti asin." - Colosas 4:6. "Ti dua nasaysayaat ngem iti maysa." - Eclesiastes 4:9. "Saan a nasayaat iti tao nga agtultuloy nga is-isuna. Mangaramidak iti katulongan maipaay kenkuana, kas maysa a komplimentona." - Genesis 2:18. CAMERON KEN DANITRIA "No aramidem ti amin a kayatmo ken dimo dengdenggen ti asa- wam wenno dimo man la ikkan iti gundaway a mangibaga iti ka- panunotanna, agbibiagka a kas man la awan pay asawam." BRAD KEN KARLEE "Marikna koma ti tunggal maysa iti agassawa a naikabilangan ti opinionda ken karamanda iti panagaramid iti desision. Maka- tulong kadakuada dayta a kita ti panagpinnabus-oy tapno maki- kooperarda imbes a makipinna- pilitda." Agriingkayo! Disiembre 2014 9
DADAKKEL A MATA BASSIT A BAGI! PARA iti kaaduan, cute daytoy; kuna met ti dadduma a karkarna dayta. Nakuttong ken atiddog dagiti gurongna, nalamuyot ti dutdotna, ken nasileng dagiti nagdadak- kel a matana. Agarup 12.5 a sentimetro ti kaatiddog ti bagina ken agdagsen iti aga- rup 114 a gramo. Ania daytoy? Isu ti tar- sier! Ammuentayo ti ad-adu pay maipapan iti maysa kadagitoy a parsua, ti Philippine tarsier. Dagiti mata, lapayag, ima, saka, gurong, ken ipusna ket kasla nagdadak- kel unay para iti nagbassit a bagina. Ngem no adalentayo a naimbag daytoy a karkarna a parsua, makitatayo a nagsa- yaat ti pannakadiseniona. Panangsalaknib iti Tarsier Idi 1997, ti Philippine tarsier ket indeklara ti go- bierno ti Pilipinas kas "masalsalakniban unay" a kita ti animal. Maibilang ngarud nga illegal ti panagtiliw wenno panangtaraken iti dayta, wen- no panangperdi iti pagtaenganna. Kaay-ayo ti tarsier ti panangipateg dagiti Filipino ken isu ket maysa a simbolo ti turismo. k c o t S r e p u S / s e r u t c P n e d n M i i : a g n a s i t i t e p a k a k a n a r e s r a T n n a m h c e D r e h t n u G i n o t a r t e n R i p a u k a d i t i a d d a a g n r e s r a T PANAGDENGNGEG: Agkulpikulpi ken agkutikuti dagiti nakaing-ingpis a lapayag ti tarsier tapno mang- ngeg ken maammuanna ti ayan uray dagiti nakakapkapsut nga uni. Makatulong ti napigsa a pa- nagdengngegna tapno maliklikan- na dagiti agkaan kenkuana a kas kadagiti musang ken tapno maam- muanna ti ayan dagiti tiliwenna. No rumabiin, madetek ti tarsier ti uni dagiti kuriat, anay, abal-abal, tuma- tayab, ken tukak. Kalpasanna, su- murot ti ulona tapno makita dagiti nagdadakkel a matana ti gamma- tanna a kanenna. PANAGKAPET: Nadisenio dagiti ima ti tarsier nga agkapet kadagiti babassit a sanga. Nakersang dagiti murdong ti ramayna isu a makaka- pet a kasla iti gerger (tread) ti pilid. Masapul a kumpet a naimbag ti tar- sier uray no matmaturog. Makatu- long kenkuana dagiti nakersang a paset iti sirok ti ipusna tapno maka- pagtalinaed iti posisionna agingga a makariing.
PANAGKITA: Awanen ti sabali pay a mamalia nga addaan iti kasta a nagdadakkel a mata no idilig iti bagina. Kinapudnona, ti maysa a mata ti tarsier ket dak- dakkel ngem iti utekna! Saan a makapuligus dagiti mata ti tar- sier; kanayon a deretso ti panag- kita dagita. Disbentaha kadi dayta a disenio? Saan ta mai- kutina ti ulona iti 180 degrees iti agsumbangir a direksion gapu ta nalap-it ti tengngedna. KINASIGLAT: Gapu iti atitiddog a gurongna, makalagto iti kaa- dayo nga 6 a metro - nasurok nga 40 a daras nga at-atiddog ngem iti bagina! No agtiliw iti kanenna iti rabii, iyukradna da- giti imana sa eksakto la unay ti pananggammatna iti dayta. Saan nga agpaut ti biag dagiti tarsier no nakapupokda. Ti maysa a makagapu ket narawetda kadagiti sibibiag nga insekto ken kagurada ti maigga-iggaman. Nupay kasta, magusgustuan latta dagiti Filipino daytoy a karkarna a parsua. Na- kaskasdaaw ti dandani amin a paset ti bagi daytoy agnanaed iti kabakiran a ma- kaay-ayo a parsua a nagdadakkel ti matana. ˛ Agriingkayo! Disiembre 2014 11
y m a A / y h p a r g o t o h P e e L n o t r u b r a W n h o J
I N T E R B I U S T E P H E N T A Y L O R Ilawlawag ti Maysa a Propesor iti Financial Accounting No Apay a Mamati iti Dios Ni Propesor Stephen Taylor ket mangisursuro ken mangidadaulo iti panagsirarak wenno panag-research iti University of Technology idiay Sydney, Australia. Ad-adalenna dagiti pinansial a merkado (financial markets) ken no kasano ti nalabit epektibo a panangimanehar kadagita. Ininterbiu ti Agriingkayo! no kasano a ti panagsirarakna ket nakaimpluensia iti panamatina iti Dios. Estoriaannakami man maipa- pan iti biagmo? Ania a tay-ak iti panagsirarak ti pinilim? Mannakimisa, mapagpiaran, ken nagaget dagiti nagannakko a nangpadakkel kaniak. Pinareg- tadak a gumun-od iti nangato nga adal isu a nangalaak iti com- merce iti University of New South Wales. Nakitak a magustuak ti agsirarak isu nga inkeddengko a pagbalinen a propesion ti pana- ngisuro. Kayatko unay a maammuan no kasano ti panagandar dagiti stock market (merkado). Kadagiti stock market, mabalin a guma- tang ken aglako dagiti tattao iti bi- ngayda (share) kadagiti kompania a mangus-usar iti kuarta wenno pondoda a mangpataray kadagiti negosioda. Karaman kadagiti sir- sirarakek ket dagiti banag a ma- ngapektar iti presio dagiti bingay ti kompania. Mangtedka man iti pagarigan? Dagiti kompania ket manamnama a regular a mangireport kadagiti maganansiada. Dagita a report ket adalen dagiti imbestor tapno ma- ammuanda ti pinansial a kasasa- ad ti maysa a kompania. Ngem dadduma a pamay-an a mangire- port kadagiti ganansia ket agdudu- ma. Mabalin nga ibilang dayta da- giti kritiko kas pamay-an dagiti kompania tapno mailimedda ti agpayso a pinansial a kasasaad ken ganansiada. Kasano a maam- muan dagiti imbestor ti umiso ken kompleto nga impormasion? Ania nga impormasion ti kasapulan da- giti mangimanmanehar (regula- tors) tapno masigurado a patas ti panagandar dagiti pinansial a mer- Maawagan met iti share wenno equity markets.
Ti panagadal iti Biblia ti kasayaatan pay laeng nga "investment-ko" kado? Madama nga am-ammuen- mi kadagiti katrabahuak dagiti sungbat kadagita a saludsod. Ania ti dati a relihionmo? Agkakaduakami idi kadagiti na- gannakko a kanayon a makimis- misa iti Presbyterian Church. Ngem idi tin-edyerakon, bimmaaw ti interesko iti relihion. Mamatiak iti Namarsua ken raraemek ti Bib- lia ngem panagkunak, saan a ma- katulong ti relihion no maipapan kadagiti problema iti biag. Para kaniak, dagiti relihion ket kasla asosasion laeng. Idi nagpasiarak iti sumagmamano a dadakkel a simbaan idiay Europa, pinampa- nunotko no apay ngata a naka- bakbaknangda idinto ta nagadu ti nakapobpobre ditoy lubong. Tala- ga a makapadismaya dayta a pa- nagduma isu a napukaw ti panag- talekko iti relihion. Apay a nagbalbaliw ti kapanu- notam? Rinugian ni baketko a Jennifer ti makipagadal iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova ken agatender ka- dagiti gimongda. Napanunotko a nasaysayaat sa no kaduaek tapno maam-ammok ida. Nasdaawak idi naamirisko a nagbassit gayam ti ammok maipapan iti Biblia! Gapu iti dayta, rinugiak metten ti naki- pagadal iti Biblia kadagiti Saksi. sodda, agkalapda kadagiti ebi- densia ken analisarenda dagita, sada mangaramid kadagiti lohikal a konklusion. Dagita a teknik ti us-usarek iti trabahok a panagsi- rarak iti unibersidad! Idi 1999, sumagmamano a tawen kalpasan a nabautisaran ni Jennifer, nagpa- bautisarak metten kas maysa ka- dagiti Saksi ni Jehova. Ti kadi pannakaammom iti economics napabilegna ti panagtalekmo iti Biblia? Siempre. Kas pagarigan, adda urnos iti Linteg nga inted ti Dios iti nagkauna nga Israel a mangsol- bar kadagiti problema iti ekono- mia a di pay la interamente a ma- risut dagiti ekonomista agingga ita. Sigun iti Linteg, masapul a mangilasin dagiti Israelita iti paset ti apitda para kadagiti napanglaw (maysa a kita ti panagbuis ken insurance), dida patawan iti inte- res ti ipautangda kadagiti nakura- pay (pammasiguro nga adda ma- balin a pagutangan), ken kada 50 a tawen, masapul nga isublida da- giti tawid a daga kadagiti orihinal a makinkukua (mangsaluad kada- giti kalintegan iti sanikua). (Leviti- co 19:9, 10; 25:10, 35-37; Deute- ronomio 24:19-21) Dagita ken dadduma pay a probision maipa- pan iti ekonomia ti nakatulong ka- dagiti umili iti tallo a napateg a wagas: Dagita ti nakatulong kada- kuada (1) no adda problemada iti pinansial, (2) tapno makalung- Talaga a bilibak iti pamay-an dagi- ti Saksi a mangyadal. Agsalud- awda iti nabayag a kinakurapay, ken (3) tapno mapabassitda ti bi- lang dagiti marigrigat - ket addan amin dagita nasurok a 3,000 a ta- wen sakbay pay a nangrugi ti eco- nomics kas tay-ak ti siensia! Isursuro met ti Biblia dagiti ugali ken kababalin a makatulong iti na- talged nga ekonomia. Kas pagari- gan, isursurona dagiti tattao nga agbalin a mapagpiaran, mapagtal- kan, naasi, ken naparabur. (Deute- ronomio 15:7-11; 25:15; Salmo 15) Kalpasan ti nabiit pay a panag- suek ti sangalubongan nga ekono- mia, makapainteres ta addan dagi- ti organisasion ken eskuelaan iti panagnegosio a nangrugi a nang- paregta kadagiti kompania ken propesional iti pinansial a pana- ngimanehar nga ikarida nga an- nurotenda dagiti moral a pagannu- rotan. Para kaniak, dagiti moral a pagannurotan ti Biblia ket adayo a nasaysayaat ngem kadagita. Kasano a nakatulong kenka a mismo ti panamatim nga adda Dios? Maragsakanak ta imbaga kaniak ni baketko a mas rasonableak itan. Dati a perpeksionistaak ken estriktoak unay. Nalabit dayta ti makagapu a nalaingak kadagiti prinsipio iti accounting! Ti panang- yaplikarko kadagiti prinsipio ti Bib- lia ti talaga a nakatulong kaniak nga agbalin a mas balanse. Na- ragragsakak itan ken uray ti pami- liak. Magusgustuanmi met nga ipakaammo ti makatulong a sirib nga isursuro ti Biblia. Ti panaga- dal iti Biblia ti kasayaatan pay la- eng nga "investment-ko." ˛ Agriingkayo! Disiembre 2014 13
N O A N I A T I K U N A T I B I B L I A T I D A G A T I D A G A Ania ti panggep ti Dios para iti daga? TI KUNA TI TATTAO Adu ti mangibaga a basta timmaud lattan ti daga. Isursuro ti dadduma a relihion a ti daga ket temporario a lugar a pangsubokan ti Dios kadagiti tattao tapno makitana no maikarida a magunggonaan iti biag idiay langit wenno madusada iti umap-apuy nga impierno. "Daytoy ti kinuna ni Jehova, . . . ti Nangporma iti da- ga . . . a saanna a pinar- sua a maipaay laeng iti awan kapapay-anna, a nangbukel iti dayta tap- no mapagnaedan." - Isaias 45:18. TI KUNA TI BIBLIA Kuna ti Biblia a "ti Dios pinarsuana ti langlangit ken ti daga." (Genesis 1:1) Imbagana iti umuna nga agassawa: "Agbunga- kayo ken agadukayo ket punnuenyo ti daga ken parukmaenyo, ket pag- pasakupenyo dagiti . . . sibibiag a parsua nga aggargaraw iti rabaw ti daga." (Genesis 1:28) Ti kakaisuna a pannakadakamat ti ipapatay ket mainaig iti isusukir. (Genesis 2:17) Panggep ngarud ti Dios a ti daga ti agbalin nga agnanayon a pagnaedan ti sangatauan. Nairanta daytoy a mapno kadagiti natulnog a tattao a mangaywan ken agbiag nga agna- nayon iti dayta. r Kitaem ti ad-adu pay a sungbat dagiti saludsod maipapan iti Biblia iti /ilo
Madadaelto kadi ti daga? TI KUNA TI TATTAO Adda imbaga dagiti sientista a nadumaduma a se- nario a mabalin a madadael ti daga wenno agbalin a di mapagnaedan. Dagiti risgo a mamagpeggad kano iti masakbayan ti sangatauan ket pakairamanan dagiti natural a didigra - kas iti idadalapus wenno pa- nagtinnag ti asteroid wenno kometa, napigsa a panagbettak dagiti bul- kan, ipapatay ti init, wenno panagbara ti globo - agraman dagiti aramid- tao a kalamidad - kas iti nuklear a gubat wenno terorismo a mangusar kadagiti banag a pakaigapuan ti sakit wenno ipapatay. TI KUNA TI BIBLIA Saan a nagbalbaliw ti panggep ti Dios para iti daga. Nalawag a kuna ti Biblia: "Ti daga agtalinaed uray agingga iti tiempo a di nakedngan." (Eclesiastes 1:4) Kanayon a mapagnaedanto met day- ta: "Dagiti nalinteg tagikuaendanto ti daga, ket agtaengdanto nga ag- nanayon iti dayta." - Salmo 37:29. 'Imbangonna ti daga kada- giti naipasdek a dissona; saanto a mapagdiwengdi- weng dayta agingga iti ag- nanayon.' - Salmo 104:5. APAY A RUMBENG A PANUNOTEM? Gapu ta mamati ti dadduma a madadaelto met laeng ti daga, ib-ibusenda dagiti agkakapateg a ga- mengna. Dayta pay ti makagapu nga adda dagiti awananen iti namna- ma para iti masakbayan isu a ti agdama lattan ti pampanunotenda. Kas resultana, saan unay a naragsak wenno awan ti masnup a direk- sion ti biagda. Ngem no mamatitayo a mabalintayo ti agbiag nga agna- nayon ditoy daga, ad-adda a makaaramidtayo kadagiti desision a paka- gunggonaantayo ken ti pamiliatayo - uray iti adayo a masanguanan. Ti kadi langit ti maudi a destinasion ti sangatauan? TI KUNA TI TATTAO Adu ti mamati nga amin a naimbag a tattao ket mapan idiay langit. TI KUNA TI BIBLIA Ti langit ket kukua ti Dios ngem inaramidna ti daga para iti tao. Dinakamat ti Biblia ti maipapan iti "mapagnaedan a daga nga umay." (Hebreo 2:5) Ni Jesus ti kaunaan a tao a napagungar nga immuli idiay langit, ket ipakita ti Biblia nga adda pinili ti Dios a limitado a bilang a mapan idiay langit para iti espesipiko a panggep. Kaduadan- to ni Jesus nga 'agturay kas ar-ari iti daga.' - Apocalipsis 5:9, 10; Lucas 12:32; Juan 3:13. "Kukua ni Jehova ti langla- ngit, ngem ti daga intedna iti annak ti tattao." - Salmo 115:16. APAY A RUMBENG A PANUNOTEM? Ti panamati a mapan idiay langit ti amin a naimbag a tattao ket maikontra iti pudno nga isursuro ti Bib- lia. No alaen ti Dios idiay langit ti amin a naimbag a tattao, ipasimuda- ag dayta a saanna a natungpal ti orihinal a panggepna para iti daga. Saan met no kuan nga agpayso dagiti karina maipapan iti biag nga agnanayon ditoy daga, idinto ta inkari ti Sao ti Dios: "Manginanamaka ken Jehova ket salimetmetam ti dalanna, ket itan-oknakanto a mang- tagikua iti daga." - Salmo 37:34. ˛ Agriingkayo! Disiembre 2014 15
!"#2 ENERO 2014 NAISANGSANGAYAN A WEB SITE !"#2 MARSO 2014 TI NAILEMMENG A SALAYSAY MAIPAPAN ITI PANAMARSUA !"#2 MAYO 2014 STRESS DAGITI MAKATULONG TAPNO MAKONTROL DAYTA !"#2 HULIO 2014 NO DUMTENG TI TRAHEDIA KASANO A MAIBTURAM? !"#2 SEPTIEMBRE 2014 ANIA TI AR AMIDEM NO MAPAKPAKSUYANKA? !"#2 N OBIEMBRE 2014 DAGITI TULBEK TI NARAGSAK A BIAG !"#2 NO KASANO TI KASAYAATAN A PANANGUSARMO ITI TIEMPOM !"#2 ABRIL 2014 Apay a Dika Sumuksuko? TALLO A RASON NGA AGTULTULOYKA NGA AGBIAG !"#2 HUNIO 2014 ANIA TI NASAYAAT A GAYYEM? !"#2 AGOSTO 2014 KASANO TI MAKIKAPPIA? !"#2 OK TUBRE 2014 ANIA TI PUDPUDNO A BALLIGI? !"#2 DISIEMBRE 2014 Ti Masapul a Maammuam Maipapan Kadagiti Sakit ti Isip Indise Dagiti Suheto iti 2014 nga !"#2 AN-ANIMAL KEN MULMULA Dadakkel a Mata - Bassit a Bagi (tarsier), 12/14 Dagiti Agtaytayab a Hardinero (fruit bats), 10/14 "Paliiwenyo a Sipapasnek Dagiti Tumatayab," 8/14 DAGITI SAKSI NI JEHOVA Naaddaanak iti Namnama Idi Kasapulak Unay Kasano ti Makikappia? 8/14 Mais-stress ti Balasitangmo, 2/14 Nasayaat a Kababalin iti Panagteks, 7/14 No Agulbod ti Anakmo, 11/14 No Dismayadoka iti Panagasawam, 3/14 No Kasano a Labanan ti Sulisog, 10/14 No Kasano a Maikkat ti Sakit ti Nakem, 9/14 No Kasano a Malabanan ti Di Nasayaat nga Dayta (M. Aleksza), 11/14 Impluensia, 1/14 EKONOMIA KEN PANGGEDAN No Kasano a Kontrolen ti Panaggasto, 6/14 No Kasano nga Awaten ti Panangkorehir, 4/14 No Kasano nga Ibaga ti Saan, 8/14 No Kasano ti Agpinnabus-oy, 12/14 INTERBIU Biotechnologist (H. Kotlar), 2/14 Experimental Physicist (W. He), 7/14 Microbiologist (F. Yang), 1/14 Pharmaceutical Researcher (F. Dumoulin), 4/14 Propesor iti Financial Accounting (S. Taylor), 12/14 Surgeon (G. Perez), 5/14 LUGLUGAR KEN TATTAO Aqueduct nga Inaramid Dagiti Romano, 11/14 Belize, 10/14 Cambodia, 4/14 El Salvador, 3/14 Ireland, 7/14 Italy, 1/14 Moriscos - Pinagtalaw ti Espania, 9/14 "Nalawag ken Nabileg a Simbolo" (Hiroshima NO ANIA TI KUNA TI BIBLIA Daga, 12/14 Dagiti Imahen, 10/14 Dagiti Pampanunotentayo, 5/14 Dagiti Tagtagainep Manipud iti Dios, 8/14 Espiritismo, 2/14 Ipapatay, 6/14 Kararag, 9/14 Kinadalus, 11/14 Kuarta, 3/14 Panamarsua, 1/14 Panangidumduma iti Puli, 4/14 Relihion, 7/14 RELIHION Panamarsua, 3/14 Peace Memorial), 11/14 NADUMADUMA Apay a Dika Sumuksuko? (panagpakamatay), 4/14 SALUN-AT KEN MEDISINA Dagiti Sakit ti Isip, 12/14 Diabetes - Kabaelam Kadi a Liklikan? 9/14 Mapakpaksuyanka, 9/14 Sakit ti Gugot, 6/14 Stress, 5/14 Dagiti Tulbek ti Naragsak a Biag, 11/14 Kasayaatan a Panangusarmo iti Tiempom, 2/14 Luam, 3/14 Naisangsangayan a Web Site (jw.org), 1/14 No Dumteng ti Trahedia, 7/14 Pananganup Kadagiti Mangkukulam, 5/14 Pudpudno a Balligi, 10/14 'Ti Sirib Agpukpukkaw,' 5/14 SIENSIA Abilidad ti Dung Beetle iti Nabigasion, 6/14 Dagiti Neuron ti Dudon a Sensitibo iti Garaw, 9/14 Lalat ti Uleg, 3/14 Payak ti Kulibangbang, 4/14 Payak ti Kulibangbang nga Agagsep iti Lawag, NALATAK A TATTAO ITI HISTORIA Constantine, 2/14 Priestley, Joseph, 6/14 Whiston, William, 8/14 8/14 Saka ti Kabalio, 10/14 Sekreto ti Napigket a Saput ti Lawwalawwa, 1/14 NATAUAN A RELASION Ania ti Nasayaat a Gayyem? 6/14 Isuro Kadagiti Tin-edyer ti Natalged a Silaw ti Photuris a Kulalanti, 2/14 Sistema ti Panaganak ti Gastric Brooding Frog, 7/14 Panaginternet, 5/14 % Adda kadi saanmo a nabasa kadagita? Mabasa ti Agriingkayo! iti /ilo L I - 2 1 4 1 g 8 2 8 0 4 1


Hawaii Aplikasion ti Rehistrasion ti Botante Isurat a nalawag iti nangisit a tinta. Agparehistro online iti elections.hawaii.gov 1 Addaanka kadi kadagitoy a kualipikasion: Maysaka kadi a sitisen ti Estados Unidos ti Amerika? Agtawenka kadi iti di nakurkurang ngem 16? (Masapul a 18 tapno makabotos) Maysaka kadi a residente iti Estado ti Hawaii? Wen Wen Wen Saan Saan Saan Ti pagnaedak a nailanad iti daytoy nga apidabit ket saan a gapu iti kaaddak laeng iti Estado, no di ketdi naalak gapu ta panggepko a mamagbalin iti Hawaii a legal a pagnaedak a kakuyogna amin nga obligasion. No sinungbatam iti "Saan" ti maysa kadagiti nailanad iti ngato, SAANMO a komkompletuen daytoy a pormulario Apeliedo Nagan M.I. Nayon (Jr., II) 2 Lisensia ti Panagmaneho iti HI wenno Numero ti ID ti Estado ti HI No agpada nga awananka iti kastoy, kompletuem ti kahon 3b. Awananak iti Lisensia ti Panagmaneho iti HI wenno Numero ti ID ti Estado ti HI Ited ti maudi nga 4 a dihito (digits) ti Social Security Number-mo. 3 3b Awananak iti Lisensia ti Panagmaneho iti HI, ID ti Estado ti HI, wenno SSN Petsa ti Pannakayanak Numero ti Telepono Email 4 No addaanka iti banay ti bagi (disabled) ket dika makabasa iti gagangay a naisurat, kayatmo kadi ti makaawat iti elektroniko a balota? 5 Wen. Adda banay ti bagik ket diak makabasa iti gagangay a naisurat ken agkiddawak koma iti elektroniko a balota a maipatulod iti email-ko a nailanad iti daytoy nga aplikasion. Ti aplikante ket masapul a mangted iti email address tapno makaawat iti elektroniko a balota. Adres ti Pagnaedan (P.O. Box, R.R., S.R., ket saan a mabalin) Apt. Numero Siudad Zip Code 6 Adres iti Hawaii a Pakaipatulodan ti Surat Kapadana ti Adres ti Pagnaedan Apt. Numero Siudad Zip Code No ti pagnaedam ket awanan iti adres ti kalsada, deskribirem ti lokasion (pakikinnurosan a kalsada, nalatak a pagtandaanan) 7 Rehistradoka kadi nga agbotos iti sabali nga estado? Wen. Ipalubosko a makanselar ti dati a rehistrasionko iti sumaganad nga adres, ili, estado, ken zip code. Ballaag: Asino man a tao a mangiranta a mangted iti palso nga impormasion ket mabalin nga agbasol iti Klase C a pelonia. Adtoy nga isapatak (wenno patalgedak) nga amin a naited nga impormasion iti daytoy nga aplikasion ket pudno ken husto. Petsa AGPIRMA DITOY 8 No dika makapagpirma, markaam ti linia a para iti pirma ken mangala iti saksi a mangited iti pirmana, adresna, ken numero ti teleponona. E S U E C F F O I Y L N O ID Number Location Code Document Number Pakaammo: Ti kinaasino ti ahensia ti rehistrasion ti botante a nagparehistroan ti asino man a botante ket saan a maipalgak iti publiko. Ti panagkedked a panagparehistro nga agparehistro nga agbotos ket kompidensial met ket mausar laeng para iti panggep iti rehistrasion ti botante (Linteg iti Nailian a Rehisrasion ti Botante iti 1993).
Agbotos ti Hawaii Babaen ti Koreo Amin a rehistrado a botante ket automatiko a maipatulod kadakuada ti balota babaen ti koreo iti adresda iti Hawaii a nailanad iti rehistrasionda a kas botante. Agdadamo a Botante a Mangikoreo iti Daytoy nga Aplikasion No agparehistro a botante iti umuna a gundaway iti Estado ti Hawaii, no ipatulodmo babaen ti koreo daytoy nga aplikasion, ket awananka iti Lisensia ti Panagmaneho iti Hawaii, ID ti Estado ti Hawaii, wenno ti maudi nga 4 a dihito (digits) Social Security Number-mo, masapul a mangitedka iti pammaneknek iti kinaasino. Ti pammaneknek iti kinaasino ket iramanna ti kopia ti: • Agdama ken balido nga ID nga addaan retrato; wenno Agdama a pakakitaan iti bayadan iti serbisio publiko a kas iti danum wenno koriente, banko de kuenta, tseke ti gobierno, pakakitaan iti naawat a sueldo (paycheck), wenno dadduma pay a dokumento ti gobierno a pakakitaan iti nagan ken adresmo. Panangisumite iti Aplikasionmo Ili ti Hawaii 25 Aupuni St. #1502 Hilo, HI 96720 Ili ti Kauai 4386 Rice St. #101 Lihue, HI 96766 Ili ti Maui 200 S. High St. Wailuku, HI 96793 Siudad ken Ili ti Honolulu 530 S. King St. #100 Honolulu, HI 96813 Kasaritanakami Para iti impormasion maipanggep iti panagparehistro nga agbotos, kasaritam ti makasakup kenka a Dibision Dagiti Eleksion ti Ili (County Elections Division). Ili ti Hawaii ... (808) 961-8277 Ili ti Maui ... (808) 270-7749 Ili ti Kauai ... (808) 241-4800 Siudad ken Ili ti Honolulu .... (808) 768-3800 Para iti nayon nga imposmasion iti panagbotos, kasarita ti Opisina Dagiti Eleksion (Office of Elections). Telepono: Libre a Pagawagan: (808) 453-VOTE (8683) 1-800-442-VOTE (8683) Para Kadagiti Addaan Diperensia iti Panagsao ken Panagdengngeg (TTY) (808) 453-6150 Libre a Pagawagan TTY: 1-800-345-5915 Email: Website: elections@hawaii.gov elections.hawaii.gov Rev. 2024 Ilocano Aplikasion iti Rehistrasion ti Botante Daytoy nga aplikasion ket mabalin a mausar para iti: Damo a rehistrasion Panagbaliw ti nagan Panagbaliw ti adres Panangpabaro iti pirma


Requesting a Family Court Protective Order Panagkiddaw iti Order iti Proteksion manipud iti Korte ti Pamilia You may request a Family Court temporary restraining order (TRO) if the person engaging in domestic abuse is a family or household member. Mabalinmo ti agkiddaw iti maysa a temporario nga order ti korte a manglapped (TRO) manipud iti Korte ti Pamilia nu ti tao nga agar-aramid iti panagabuso iti pagtaengan ket maysa a miyembro ti pamilia wenno sangkabalayan. Domestic abuse is defined, as follows: Ti kaipapanan ti panagabuso iti pagtaengan ket kas iti sumaganad:
Physical harm, bodily injury, assault, or the threat of imminent physical harm, bodily injury, or assault, extreme psychological abuse or malicious property damage; or Panangranggas, panangdangran, panangduklos, wenno panangipangta iti posible a panangranggas, panangdangran, wenno panangduklos, napalalo a panangriribuk iti panunot ken rikna, wenno inranta a panangdadael iti sanikua; wenno Any act that would constitute abuse or a family or household member, a sex offense, or a child abuse offense committed by an adult family or household member against a minor family of household member pursuant to Hawai`i Revised Statutes section 709-906, or under part V or VI of chapter 707. Aniaman nga aramid a mabalin a maibilang kas panangabuso iti maysa a kameng ti pamilia wenno sangkabalayan, basol mainaig iti seks, wenno basol a panangabuso iti ubing nga inaramid ti maysa a nataengan a kameng ti pamilia wenno sangkabalayan kontra iti menor de edad a kameng ti pamilia wenno sangkabalayan kas maiyannurot iti Hawai`i Revised Statutes section 709-906, wenno iti babaen ti part V wenno VI ti chapter 707. Family or household members means, as follows: Ti kayat a saoen ti miyembro ti pamilia wenno sangkabalayan ket : Current or former spouse or reciprocal beneficiary;
Agdama wenno dati nga asawa wenno reciprocal beneficiary; Persons who have a child in common; Tattao nga addaan anak iti dayta a tao; Parents; Dagiti Nagannak; Children;
Dagiti Annak; Blood-related family members; Dagiti miyembro ti pamilia a kadara; Persons currently or formerly in a dating relationship; or Tattao nga agdama wenno dati nga agnobyo wenno agnobya; wenno Persons currently or formerly residing together (but "residing together" does not include those persons who are, or were, adult roommates or cohabitants only because of an economic or contractual affiliation). Tattao nga agdama wenno dati a kadua nga agnanaed iti maymaysa a pagtaengan (ngem ti "kadua nga agnanaed" ket saan a pakairamanan dagiti nataengan a tattao nga agdama, wenno dati, a roommate wenno kabbalay gapu laeng iti rason a pinansial wenno kontrata). (See District Court Protective Orders for other cases.) (Kitaen dagiti Order a Mangprotektar manipud iti Korte ti Distrito para kadagiti dadduma pay a kaso.) Call the Family Court TRO Unit and be prepared to briefly provide details about the domestic abuse. W2 Ilokano
Awagan ti TRO unit ti Korte ti Pamilia ken agsagana a mangted kadagiti detalye maipanggep iti panagabuso iti ayan ti pagtaengan. O`ahu - (808) 538-5959 • Maui - (808) 244-2706 • Hawai`i - (808) 969-7798 • Kaua i - (808) 482-2330 ` Call hours: 7:45 a.m. through 4:30 p.m., Monday through Friday, except State holidays. Oras ti panagtawag: 7:45 a.m. agingga 4:30 p.m., Lunes agingga Biyernes, malaksid kadagiti piesta opisial ti Estado. After the TRO Court Officer receives information about your domestic abuse allegations, and information regarding the person against whom you are filing, you will be scheduled for an appointment. During this appointment, your petition will be submitted to a judge for review, and the judge will decide whether to grant you a TRO. Kalpasan a maawat ti Opisial ti TRO iti Korte ti impormasion maipanggep kadagiti alegasyonmo ti panagabuso iti ayan ti pagtaengan, ken impormasion maipanggep iti tao nga ak-akusaram, mayiskediulkanto para iti appointment. Bayat daytoy nga appointment, maisumite ti petisionmo iti maysa a huwes tapno marepaso, ken desisyonan ti huwes nu aprobaranna ti dawdawatem a TRO. The application process may take up to 2 hours for you to complete your petition. Please arrange for child care, if necessary. Ti proseso ti aplikasion ket mabalin nga agpaut iti 2 nga oras tapno makumpletom ti petisionmo. Mangalaka ti maysa a tao a mangaywan iti anakmo, nu kasapulan. If the TRO is granted by the judge, keep a copy of your TRO with you at all times and report any violations to the police department immediately by calling 911. Nu ti TRO ket aprobaran ti huwes, masapul a kanayon a tugotmo ti kopiam ti TRO ken ireport a dagus iti departamento ti pulisia ti aniaman a panaglabsing babaen ti panangawag iti 911. Parking Pagparadaan For people wishing to file in Honolulu, the location for filing is at the Circuit Court building on Punchbowl Street and Pohukaina Street. There is usually available parking at the Circuit Court parking garage (Pohukaina St. entrance). The court does not validate parking. Para kadagiti tattao nga agkayat nga mangidatag sadiay Honolulu, ti lugar para iti panagdatag ket iti pasdek ti Korte ti Sirkito iti Punchbowl Street ken Pohukaina Street. Kadawyan nga adda pagparadaan iti parking garage ti Korte ti Sirkito (Pohukaina St. entrance). Saan a garantian ti korte ti pagparadaan. If submitting your documents at the Family Court in Kapolei, there is metered parking available. The meters only take quarters and have a two hour limit so you will need to feed the meter again if you stay longer. For neighbor island applicants, please check with your respective court. Nu isumitem dagiti dokumentom iti Korte ti Pamilia idiay Kapolei, adda de-metro a pagparadaan. Akseptaren laeng dagiti metro ti quarters ken dua oras ti limitasionna isu nga masapulmonto manen a kargaan ti metro nu napapaut ka nga agtalinaed sadiay. Para kadagiti aplikante iti kabangibang nga isla, agsaludsodka koma iti korte iti lugaryo. RG-AC-508 (12/19) AD-P-814 W2 Ilokano


Dagiti Pagbatayan iti Ministering, Enero 2019 TI PANGGEP A MANGBALBALIWTO ITI MINISTERINGTAYO Idinto nga adu dagiti panggep ti ministering, nasken a matarabay dagiti panagkagumaantayo iti ministering babaen ti tarigagay a mangtulong iti dadduma a manggun- od iti naun- uneg a kombersion ti tunggal maysa ken agbalin nga ad- adda pay a kas iti Mangisalakan. No ayatentayo dagiti dadduma kas iti ar- aramiden ti Mangisalakan, kayattayo a tulongan ida kas iti ina- ramidna. Kas iti Naimbag a Pastor, Isu ti kangrunaan a pagwadan ti napnuan kaipapanan a ministering. Iti panangituladtayo iti ministeringtayo Kenkuana, napateg a laglagipentayo a dagiti panagkagumaanna nga agayat, mangparegta, ken agserbi, ken mang- bendision ket addaan iti nangatngato a panggep a tun- oyen ngem iti panangipaay iti madagdagus a kasapulan. Awan duadua nga ammona dagiti agi- naldaw a kasapulanda ken adda panangngaasina iti agdama a panagsagabada. Iti kasta Isu ket nag- paimbag, nagpakan, namakawan, ken nangisuro. Ngem tinarigagayanna ti agaramid iti nangnang- runa pay ngem iti panangipaay iti madagdagus a panagkasapulan iti agdama (kitaen iti Juan 4:13-14). Tinarigagayanna a sumurot Kenkuana dagiti adda iti aglawlawna (kitaen iti Lucas 18:22; Juan 21:22), ammuen Isuna (kitaen iti Juan 10:14; Doktrina ken Katulagan 132:22-24), ken maragpat ti nadiosan a potensialda (kitaen iti Mateo 5:48). Pumudno daytoy iti agdama (kitaen iti Doktrina ken Katulagan 67:13). Nakaad- adu dagiti wagas a pakatulongantayo a mangparabur kadagiti dadduma, ngem no ti kangruna- an a panggeptayo a tun- oyen [goal] ti ministeringtayo ket mangtulong kadagiti dadduma a mangam- ammo iti 1
Mangisalakan ken agbalin nga ad- adda pay a kas Ken- kuana, itrabtrabahotayo agingga iti aldaw a ditayon nasken a mangisuro iti padatayo a tao tapno mangam- ammo iti Apo gapu ta am- ammotayonto aminen Isuna (kitaen iti Jeremias 31:34). Ti Pokus ti Mangisalakan ket Ad- adda pay ngem kadagiti Madagdagus a Kasapulan Nagkagumaan unay ti adu nga indibidual a mang- yasideg iti maysa a gayyemda ken ni Jesus tapno maagasan iti sakitna. Iti kamaudiananna inaga- san ti Mangisalakan ti lalaki, ngem ad- adda nga interesado Isuna iti panangpakawanna kenkuana kadagiti basbasolna (kitaen iti Lucas 5:18-26). • Idi inyasideg dagiti tao iti Mangisalakan ti babai a nagbasol iti pannakikamalala, ti panangibabawi- na iti pannakakondena ti nangisalakan iti pisikal a biagna. Ngem tinarigagayanna pay ti mangisa- lakan kenkuana iti kinaespirituan, nga imbagana kenkuana ti "mapankan, ket saanka nga agbaso- len" (kitaen iti Juan 8:2-11). Nangipatulod iti mensahe da Maria ken Marta ken ni Jesus a nangkidkiddaw Kenkuana nga umayna agasan ti gayyemna, ni Lazaro. Ni Jesus, a nakapag- paimbagen iti dadduma pay iti adu a gundaway, intantanna ti isasangpetna agingga a kalpasan ti ipapatay ni Lazaro. Ammo ni Jesus ti tinarigaga- yan ti pamilia, ngem iti panangpangungar ken ni Lazaru manipud iti patay, pinapigsana dagiti pam- maneknekda maipapan iti kinadiosanna (kitaen iti Juan 11:21-27). Ania dagiti dadduma pay a pagarigan a mainayon- yo iti daytoy a listaan? Ania ti Mabalintayo nga Aramiden? No ti panggeptayo ket tulongan dagiti dadduma nga agbalin nga ad- adda pay a kas iti Mangisalakan, agbalbaliwto no kasano nga agministertayo. Adtoy ti sumagmamano a wagas a makaiwanwan daytoy a pan- nakaawat kadagiti panagkagumaantayo nga agminister. Ideya 1: Inaig ti Panagserbi iti Mangisalakan Napateg ti amin a panagkagumaantayo nga agaramid iti naimbag, ngem mabalin a kumitatayo kadagiti gundaway a mangpasayaat iti panagserbita- yo babaen ti pananginaig iti daytoy iti Mangisalakan. Kas pagarigan, no masakit ti pamilia a pagserbian- yo, mabalin a makatulong ti panangted iti kanen a 2 taraon, ngem ti simple a panangipeksayo iti ayat ket manayonan iti pammaneknekyo maipapan iti ayat ti Mangisalakan para kadakuada. Mabigbig ti pateg ti tulongyo iti panagdalus iti arubayanda, ngem nalabit a maaramid a napatpateg pay no idiayayo ti maysa a bendision iti priesthood. Insuro ni Elder Neil L. Andersen ti Korum dagiti Sangapulo- ket- dua nga Apostol: "Ti maysa a tao a nasayaat ti panagpuspusona ket makatulong iti maysa a tao a mangtarimaan iti ligay, makuyogna iti kakuar- tona a mapan iti doktor, makalanglangna a mangan ti maysa a tao a malidlidayan, wenno mabalin nga umisem ken mangisao iti hello tapno mangraniag iti maysa nga aldaw. "Ngem ti sumurot iti umuna a bilin ket gagangay- to a mangnayon kadagitoy napapateg nga aramid ti panagserbi." 1 Ideya 2: Agpokus iti Dana ti Katulagan Iti pannakisaritana kadagiti miembro iti umuna a gundaway kas Presidente ti Simbaan, kinuna ni President Russell M. Nelson, "Agtalinaed iti dana ti katulagan." Ti panagaramid ken panagtungpal kadagiti katulagan ket "luktanto iti ruangan iti tunggal naespirituan a bendision ken pribilehio a sidadaan a magun- od." 2 Kas Sasanto iti Ud- udina nga Aldaw, nabuniagan, nakumpirmaan, ken umawattayo iti sagut ti Espiritu Santo. Umawat iti priesthood dagiti maikari a miem- bro a lallaki. Mapantayo iti temple para iti endow- ment ken mailantip a sangkamaysa kas pamilia iti agnanayon. Dagitoy a pangisalakan nga ordinansa ken dagiti mainaig a katulaganda ket napateg kadata- yo iti panagbalin a kas Kenkuana tapno mabalintayo ti makidenna Kenkuana. Maaddaantayo iti napateg a papel nga akmen- tayo iti panangtulong kadagiti dadduma iti dayta a dana bayat ti panagsaganatayo kadakuada nga agtungpal kadagiti katulaganda ken agsagana a mangaramid kadagiti ordinansa iti masakbayan.3 Kasano a matulonganyo dagiti indibidual ken pami- lia a pagserbianyo tapno umawatda iti sumaruno nga ordinansa a kasapulanda? Kaipapanan daytoy ti panagtulong a mangisagana iti maysa nga ama a mangbuniag iti anakna a babai, a mangilawlawag kadagiti bendision ti sumaruno a katulagan a maa- ramid, wenno mangibinglay kadagiti wagas tapno maaddaan iti napatpateg pay a padas iti panangpa- baro kadagiti katulagantayo kabayatan ti pannaki- ranud iti sakramento.
Ideya 3: Mangawis ken Mangparegta No maitutop, makiinnuman kadagiti ay- aywananyo maipapan iti kombersionda ken dagiti panagkagu- maanda nga agbalin nga ad- adda pay a kas ken ni Cristo. Ipakaammoyo kadakuada dagiti pagpigsaan a makitayo ken dayawenyo ida. Ammuenyo no sadino ti pakariknaanda a mabalin a mapasayaatda ket pagsasaritaanyo no kasano a makatulongkayo. (Para iti ad- adu pay a pannakiuman kadagiti pagserbian- yo, kitaen iti "Counsel about Their Needs," Liahona, Sept. 2018, 6-9.) Dumani tunggal pannakilangen ket mangiraman ti simple nga awis nga agaramid iti maysa a banag a mangtulongto kadakuada a dumur- as. 4. Sangkamaysa nga agplanokayo. Ania dagiti kasa- pulan a mapasamak kadakuada tapno sibaballigi nga agtungpalda iti panagkumitda nga agbalbaliw? Kasano a matulonganyo ida? Adda kadi kasapulan a mapasamak iti uneg ti naituding a panawen? 5. Mangsuportakayo. No makatulong, maaddaan iti mangsuporta a network dagiti tao a makatulong iti tunggal tao nga agtalinaed a maparegta ken agbal- ligi. Kasapulantayo amin ti maysa a cheerleader. Saankayo nga agbuteng a mangawis kadakuada a sumurot iti Mangisalakan ken mangpalugod Kenkua- na a mangragpat iti nadiosan a potensialda. Mabalin a makapagbalbaliw iti biag daytoy nga awis, no mabu- yogan iti panangipeksa iti panagtalekyo kadakuada ken ti pammatiyo Kenkuana. 6. Ag-follow-upkayo. Ibinglayyo a masansan ti panagdur- as. Agtalinaedkayo a nakapokus iti plano ngem pasayaatenyo daytoy no kasapulan. Agba- linkayo a naanus, pursigido, ken manangparegta. Ikkanyo iti panawen ti panagbalbaliw. Innem a Wagas a Pakatulongantayo kadagiti Dadduma a Dumur- as nga Agturong ken ni Cristo Dagiti sumaganad dagiti singasing iti panangsu- porta kadagiti dadduma iti panangpasayaat iti biag- da ken panagdur- asda iti dana ti katulagan. (Kitaen iti Preach My Gospel, chapter 11, para iti ad- adu pay a kapanunotan.) Awis nga Agtignay Ibilangyoyo dagiti wagas a panagkagumaanyo nga agminister - agpada a dakkel ken bassit - ket makatu- long kadagiti dadduma a mangpauneg iti kombersion- da ken agbalin nga ad- adda pay a kas iti Mangisalakan. 1. Mangibinglaykayo. Agbalin a pudno ken natured no mangibingbinglay no kasano a tinulonganna- kayo ti Mangisalakan bayat ti panangpadasyo nga umasideg nga ad- adda pay Kenkuana babaen ti panagbiag kadagiti pagbatayan ti ebanghelio iti baet dagiti tubeng wenno lapped. 2. Ikariyo dagiti bendision. Kasapulan dagiti tao ti maysa a rason ti panagbalbaliw nga adda pammilit ngem dagiti rason ti saan a pangbalbaliw. Ti pana- ngilawlawag kadagiti bendision a mainaig iti may- sa a tignay ket mangipaay iti nabileg a motibasion (kitaen iti Doktrina ken Katulagan 130:20-21). 3. Agawiskayo. Ti panagbiag iti maysa a pagbatayan iti ebanghelio ket mangisangbay iti maysa a pam- maneknek a pudno daytoy (kitaen iti Juan 7:17) ken mangiturong iti naun- uneg a kombersion.4 Naisangrat dagiti artikulo iti "Pagbatayan iti Minis- tering" a mangtulong kadatayo a mangsursuro a mangaywan iti tunggal maysa - saan a maibinglay kas mensahe kabayatan dagiti isasarungkar. Bayat ti pannakaam- ammotayo kadagiti tao a pagser- biantayo, ipariknanto kadatayo ti Espiritu Santo tapno ammotayo no ania a mensahe ti mabalin a kasapulanda kas nayon iti panangaywan ken panangngaasitayo. DAGITI NAGADAWAN 1. Neil L. Andersen, "A Holier Approach to Ministering" (Brigham Young University devotional, Abr. 10, 2018), 3, speeches.byu.edu. 2. Russell M. Nelson, "As We Go Forward Together," Liahona, Abr. 2018, 7. 3. Kitaen iti Henry B. Eyring, "Daughters in the Covenant," Liahona, Mayo 2014, 125-28. 4. Kitaen iti David A. Bednar, "Converted unto the Lord," Liahona, Nob. 2012, 106-109. © 2019 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/18. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/18. Panakaipatarus ti Ministering Principles, January 2019. Ilokano. 15762 864 3


PAKAAMMO TI ASIDEG A NAKAPULAPOL ITI COVID-19 PARA KADAGITI PAGADALAN TI K-12 (Nagan ti Asideg a Nakapulapol) (Nagan ti Pagadalan) Naammoan nga asideg a nakapulapolnaka ti maysa a tao nga addaan iti impeksion ti COVID-19 iti pagadalantayo. No sika ket up-to-date kadagiti bakunam (kitaen ti baba), saan a masapul nga agkuarantina ka. Agsuot ti kusto ti sukatna a kalub ti rupa iti pagadalan iti amin nga oras malaksid ti panagpangan ken panaginum para iti 10 nga aldaw. Agpa-eksamen iti aldaw 5. No SAAN ka nga up to-date kadagiti bakunam (kitaen ti baba), sika ket kasapulan nga Agtalinaed ti balay para iti 5 nga aldaw kalpasan iti naudi a pannakipulapolmo ti tao nga addaan iti COVID-19 Agsuot ti kusto ti sukatna a kalub ti rupa iti eskuelaan iti amin nga oras malaksid ti panagpangan ken panaginum para iti kanayonan a 5 nga aldaw Sika ket kasapulan a
Kabayatan iti kuarantina, umadayo manipud kadagiti sabali a tao iti balaymo no kabaelam (kas pangarigan, nakasina a pagiddaan, pagdigusan, saan a mangan ti makan a kaduam isuda), ken agsuot ti kalub ti rupa. Agpa-eksamen iti aldaw 5, uray no awanan ka kadagiti sintomas. Iraman dagiti up-to-date a bakuna ti: Nakompletomon iti kangrunaan a seriem o 2 a lawas kalpasan iti maikadua a dosis kadagiti 2 a dosis a serie, kas ti Pfizer-BioNTech wenno Moderna, wenno 2 a lawas kalpasan iti maysa a dosis a bakuna, kas ti Janssen a bakuna iti Johnson & Johnson. • Nakaawatkan iti aniaman a booster a maikari para o Dagiti agtawen iti 18 ken natataengan pay ket maikari para ti booster 5 a bulan kalpasan ti pannakaawat ti maikadua a dosis iti Pfizer-BioNTech, 5 a bulan kalpasan ti pannakaawat ti maikadua a dosis iti Moderna, wenno 2 a bulan kalpasan ti pannakaawat ti umuna a dosis iti J&J. o Dagiti agtawen iti 12-17 ket maikari para ti booster iti Pfizer-BioNTech 5 a bulan kalpasan ti pannakaawat ti maikadua a dosis iti Pfizer. Dagiti Rekomendasion iti Salun-at ti Publiko Agpa-eksamen para iti COVID-19. o Agbirok kadagiti lokasion a pagpaeksamenan iti Monitorem ti salun-atmo. o Nu makarikna ka iti sintomas, sigud nga ilasin ti bagim ken inka agpa-eksamen. o Tawagam ti tagaipaaymo iti taripato ti salun-at, nu kasapulan. o Para kadagiti medikal nga emerhensia, awagan iti 911 ken pakaammoan ti dispatcher a naiwarnak ka iti COVID-19. No addaan ka kadagiti saludsod maipapan ti kuarantina, maidawat a kitaen ti Guidance-for-Schools.pdf. Bisitaen iti para ti kanayunan a giya para kadagiti eskuelaan iti K-12 wenno awagan iti Departamento iti Salun-at iti Estado ti Hawai`i iti (808) 586-8332. Panid 1 iti 1 Napabaro idi January 21, 2022 COVID-19 Close Contact Notification for K-12 Schools - Ilocano