NAGOYA PROTOCOL PARA TI PANANGITED ITI GUNDAWAY A MAKAALA TI SANIKUA NGA GENETIKO KEN ITI PADAPADA KEN RUMBENG NGA BENEPISYO NGA AGGAPO TI PANNAKAARAMAT ITI PINAGTUTULAGAN MAIPAPAN KADAGITI NADUMADUMA NGA BANAG NGA ADDA BIAG DA Dagiti Partido Kadaytoy nga Protocol Ket isu da met laeng dagiti Partido para ti Tulag maipapan kadagiti nadumaduma nga banag adda biag da ken manipud ita ket mapanaganan a "Ti Tulag"; Maipanunot iti padapada ken rumbeng a benepisyo nga aggapo ti pannakaaramat ti sanikua nga genetiko nga maysa kadagiti tallo nga gagara ti Tulag ken bigbigen na nga daytoy nga Protocol ket ipatungpal na dagiti gagara ti Tulag; Pasingkedan manen ti kangatuan a rebrebbengan iti Estado para kadagiti natural a sanikua ken kas iti nadumaduma nga kidkiddawen Tulag; Maipalagip manen ti Artikulo 15 ti Tulag; • Bigbigbigen dagiti tulong a maited iti panangpasayaat nga gapo ti panagakar ti teknolohiya ken pagtitinnulungan tapno mapaadda ti kabaelan nga agsukimat ken mangparnuay tapno manayunan iti pateg dagit sanikua nga genetiko para kadagiti marigrigat a pagilian a maitunos iti Artikulo 16 ken 19 ti Tulag; Bigbigbigen nga ti kaammuan ti publiko kadagiti pateg iti ecosystem ken dagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da para ti ekonomiya dagiti mangay-aywan ket maysa nga insentibo iti panangaywan kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da, ti rumbeng nga panangaramat ti bingay da; tapno mapasayaat Maawat iti posible nga papel iti gundaway a makaala ken makibingay kadagiti benepisyo iti panangaywan ken naayos nga panangaramat kadagiti nadumaduma nga adda biag da, pangikkat ti rigat iti biag, ken iti pangasikaso pannakagunod ti Millenium Development Goals; ti amin a sanikua tapno makatulong tapno makatulong Maawat ti koneksyon iti gundaway nga mangaramat kadagiti sanikua nga genetiko ken makaala iti rumbeng a benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sanikua; Bigbigbigen ti kasapulan iti pannakaited iti talged maipanggep
iti gundaway nga makaala ti sanikua nga genetiko ken iti padapada ken rumbeng a panangbingay iti benepisyo nga aggapo ti panangaramat; Bigbigbigen a lalo ti kasapulan iti pannakaitan-ok makatagitaw-an ken kaawan ti naidumduma ti uneg ti nagtutulagan maipapan kadagiti mangpapaaramat ken mangararamat iti sanikua nga genetiko; Bigbigbigen met ti importante nga papel ti babbai pinagtutulagan maipanggep iti access and benefit-sharing ken mapasingkedan iti kasapulan iti pannakilaok dagiti babbai ti amin a panangbukel kadagiti annuroten wenno paglintegan ken panangipatungpal iti panangasikaso ti nadumaduma nga banag nga adda biag da; Nakasagana nga tumulong a kanayon para ti epektibo nga panangipatungpal kadagiti nadumaduma nga probisyon ti Tulag maipanggep iti access and benefit-sharing; Bigbigbigen a ti maysa nga managparnuay a solusyon ket kasapulan tapno mapatibker dagiti nagtutulagan maipapan iti padapada ken rumbeng nga panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagiti sanikua nga genetiko ken iti naisigud a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko ken dagiti rumsua nga sitwasyon nga makadanon iti nagbeddengan dagiti sabasabali nga pagilian wenno gapu ti saan a mabalin a pakaited wenno pannakaala ti palubos; Bigbigbigen ti kasapulan kadagiti sanikua nga genetiko ti seguridad ti pannangan, salun-at ti publok, panangaywan kadagiti nadumaduma nga adda biag da ken ti pannapakapsut wenno pannakibagay iti panagsukat iti kasasaad ti panawen wenno klima; Bigbigbigen iti naisangsangayan nga kadawyan wenno ugali dagiti nadumaduma a banag nga adda biag da para ti panagtalon, ti naidumduma nga langa da, ken dagiti parikut nga masapul a maikkan iti maitutop ken naidumduma nga solusyon; Bigbigbigen iti panagtatarennek dagiti sabasabali nga pagilian maipapan kadagiti sanikua nga genetiko para ti pannangan ken panagtalon, ken dagiti naisangsangayan nga pakaidumaan wenno ugali, dagiti kasapulan kadagitoy a sanikua tapno lubong, magunodan tapno nakadawyanan a panagpasayaat mapababa ti lebel ti pinagrigrigat ken panagsukat iti kasasaad ti panawen wenno klima, kasta met nga maawat ti importante nga papel iti sapasap a sangalubongana Tulag para kadagiti mulmula nga paset iti sanikua nga genetiko para ti pannangan ken panagtalon ken iti komisyon iti FAO para kadagiti sanikua nga genetiko para ti pannangan ken panagtalon; iti pannangan ditoy iti panagtalon iti seguridad Sipapanut iti International Health Regulations (2005) ti Wirld Health Organization ken iti kasapulan iti sigurado nga pannakaala kadagiti human pathogens para ti panagsaganan ti aniaman nga mapasangbay a nasaknapa sakit a makaapekta ti salun-at ti publiko; Bigbigbigen nga adda agdama nga maararamid maipapan iti access and benefit-sharing kadagiti nagduduma nga sapasap sangalubongan a taripnong; iti ti
Maipalagip iti Multilateral System of Access and Benefit- Sharing nga naaramid babaen iti International Treaty on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture nga naitunos ti Tulag; Bigbigbigen nga dagiti dadduma pay a sapasap a sangalubongan a kasuratan maipapan ti access and benefit- sharing ket masapul a makitinnulong tapno magunodan dagiti gagara ti Tulag; Maipalagip iti tunos ti Artikulo 8 (j) ti Tulag maipanggep iti naisigud a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko ken iti padapada ken rumbeng nga panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy nga sirib; Maipalagip iti panagkadua ti sanikua nga genetiko ken ti nakadawyan a sirib ken dagiti saan nga malipatan a kababalin dagiti naikasigud ken local a komunidad; ti kasapulan kadagiti nakadawyan nga sirib maipapan iti panangaywan kadagiti nadumaduma nga banag adda biag da ken iti naannad a panangaramat kadagiti bingay da, ken para ti agnanayon a pagsapulan dagitoy a komunidad; Bigbigbigen iti nagdudumaan dagiti kasasaad dagiti nakadaywan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko nga igiggaman wenno tagikuaen dagiti naikasigud ken lokal a komunidad; Sipapanunut nga daytoy ket rebrebbengen dagiti naikasigud ken lokal a komunidad tapno maammuan dagiti akinrebbeng nga mangiggem kadagit nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko idiay komunidad da; Bigbibigen a lalo dagiti naisangsangayan a kasasaad dagit nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko nga adda ti poder ti sabali nga pagilian, a mabalin nga insao, naisurat wenno sabali pay a porma nga mangipakita ti kinabaknang iti tawid a kultural a maipapan iti panangaywan ken husto nga panangusar kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da; Maipalagip iti United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples ken papasingkedan nan a nga awan ti probisyon iti Protocol a mangibaga nga daytoy ket mangpabassit wenno mangpaikkat kadagiti rebrebbengen dagiti naikasigud ken lokal a komunidad; Makitinnulong kadagitoy: Artikulo
1 GAGARA Ti gagara na daytoy a Protocol iti pannakaited ti padapada ken rumbeng nga bingay kadagiti benepisyo nga aggapo iti panangaramat kadagiti sanikua nga genetiko, agraman ti pannakaala kadagitoy sa sanikua ken maitutop a panangyakar ti maitunos a teknolohiya, agraman iti panagbigbig iti amin nga rebrebbengen kadagitoy a sanikua ken pati pay dagiti teknolohiya; ken gapu ti maitunos a panangted iti pondo; ket gapu iti dayta makatulong iti panangaywan kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da ken husto nga panangaramat kadagiti paset na dagitoy a sanikua. Artikulo 2 PANANGARAMAT KADAGITI SAO Dagiti sao nga inaramat ditoy Artikulo 2 ket aramaten met laeng iti daytoy a Protocol. Ken maysa pay, aramaten met para kadagiti tarigagay ti Protocol: (a) "Komperensya dagiti Partido" ket isu met laeng iti komperensya dagiti Partido ti Tulag; (b) "Ti Tulag" ket kapadpada na met laeng ti Tulag maipapan kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da; (c) "Panangaramat iti Sanikua nga Genetiko" ket maipapan iti panagsukimat ken panagpartuat kadagiti genetiko wenno biochemical a komposisyon dagiti sanikua nga genetiko agraman iti panangaramat ti biotechnology nga ilawlawag iti Artikulo 2 ti Tulag; (d) "Biotechnology" a kas ilawlawag Artikulo 2 ti Tulag ket maipapan iti panangaramat iti teknolohiya ken mangaramat met kadagiti banag nga adda biag da wenno dagiti derivatives da tapno mabaliwan dagit agdama nga produkto wenno proseso para ti naisangsangayan nga usar na; (e) "Derivatives" ket maysa nga natural a biochemical compound nga aggapo iti panagaramid ti metabolism wenno genetic expression dagiti banag nga adda biag da wenno sanikua nga genetiko uray no saan nga uman-andar ti paset iti tawid. Artikulo
3 SAKOP Daytoy a Protocol ket sakop na dagiti sanikua nga genetiko nga masaksakupan iti Artikulo 15 ti Tulag ken dagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sanikua. Daytoy a Protocol ket sakop na met dagiti naikadawyan a sirib maipapapan iti sanikua nga genetiko nga masaksakupan ti Tulag ken dagit benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sirib. Artikulo 4 RELASYON DAYTOY A TULAG KADAGITI SABALI PAY A TULAG KEN SAPASAP A SALUBONGAN A KASURATAN 1. Dagiti Probisyon daytoy a Protocol ket saan a makaapekto kadagiti rebrebbengen dagiti Partido nga aggapo iti agdama nga sapasap a salubongan a Tulag no saan la ket di nga makaperdi kadagiti nadumaduma a banag nga adda biag da. Daytoy nga iti parapo ket saan na kayat a sawen nga mangpartuat panagpinnangatuan ti Protocol ken dagiti sabali pay a sapasap a salubongan a Tulag. 2. Awan kadaytoy a Protocol iti mangiparit kadagiti Partido nga mangpasayaat ken mangpaaramat ti sabali pay a napaeg a sapasap a salubongan a Tulag.
3. Daytoy a Protocol ket maipaaramat iti paraan mga masuportaran na dagiti sabali pay a sapasap a sangalubongan a Tulag a napateg kadaytoy a Protocol. Bigbigen met daytoy a Protocol dagiti napateg a trabaho wenno araramiden nga sakop ti sapasap a sangalubongan a kasuratan ken dagiti sabali pay a napateg nga organisasyon, ngem masapul nga dagitoy nga organisasyon ket suportaran da ken saan da nga kontraen dagiti gagara ti Tulag ken iti Protocol. 4. Daytoy nga Protocol iti kasuratan para ti pannakaaramat kadagiti nadumaduma nga probisyon iti access and benefit-sharing ti Tulag. No adda man naidumduma nga kasuratan maipapan iti access and benefit-sharing nga makituntunos ken saan nga kumontra kadagiti kasuratan maipapan kadagiti sanikua a genetiko ken dagiti gagara ti Tulag ken ti Protocol. Artikulo 5 PADAPADA KEN RUMBENG A PANANGBINGAY ITI BENEPISYO 1. Kas naidanggay iti Artikulo 15, parapo 3 ken 7 ti Tulag, dagiti benepisyo nga maala nga aggapo ti panangaramat kadagiti sanikua a genetiko ken dagiti sumaruno nga pangaramat ken pangilako ket ikkan iti rumbeng a bingay diay Partido nga nangted iti palubos a maaramat dagitoy a sanikua nga isu ti mapanaganan a country of origin iti naibaga nga sanikua wenno ti partido nga nakaala ti naibaga nga sanikua kas naidanggay iti probisyon ti Tulag. Ti panangbingay ket masapul a maidanggay met kadaydiay pinagtutulagan da. 2. Tunggal maysa nga Partido ket makaaramid iti linteg wenno annuroten a mangipasigurado nga dagiti benepisyo nga maala babaen iti pangaramat kadagiti sanikua nga genetiko nga adda iti poder dagiti naikasigud ken lokal a komunidad kadagitoy a sanikua, pannakaited iti narebrebbengan da dagitoy a komunidad, maitutop kadagiti napagtutulagan da. 3. Tapno maipaaramat ti parapo 1, tunggal maysa nga Partido ket masapul a makaaramid iti maitutop a linteg wenno annuroten. 4. Dagiti benepisyo ket mabalin nga kuwarta wenno saan, mairaman dagiti nakailista ti Annex iti Protocol ken dadduma pay. 5. Tunggal maysa nga Partido ket makaaramid iti maitutop a linteg wenno annuroten tapno dagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagit nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko ket maited iti rumbeng a bingay dagitoy a komunidad maitutop kadagiti
napagtutulagan da. Artikulo 6 PANNAKAITED ITI GUNDAWAY A MAKAALA TI SANIKUA NGA GENETIKO 1. Iti las-ud ti pangaramat kadagiti rebrebbengen maipapan kadagiti naisigud a sanikua, ken maitutop met kadagiti ania man a linteg wenno annuroten iti access and benefit-sharing, ti pannakaited iti gundaway a makaala ti sanikua nga genetiko tapno maaramat da ket kasapulan nga adda palubos iti Partido nga mangpapaaramat kadagitoy a sanikua maitutop iti probisyon ti Tulag, malaksid no adda sabali pay nga napagtutulagan da. 2. Mayanatup iti linteg a napartuat ti pagilian, tunggal maysa nga Partido ket makaaramid iti maiyanatup nga annuroten nga ti gandat na ket maisegurado nga ti palubos dagiti naikasigud ken lokal a komunidad ket maala tapno maikkan iti gundaway nga makaala ti sanikua nga genetiko nga kas bigbigen a rebben da ti mangited iti gundaway a makaala kadagitoy a sanikua. 3. Kas maitunos iti parapo 1 ti daytoy a probisyon, ti maysa nga Partido nga makaited iti palubos ket masapul nga makaaramid iti maitutop a linteg wenno annuroten tapno: (a) Maited a nalinteg, natarnaw ken nalawag dagiti amin nga linteg ken annuroten ti access and benefit-sharing; (b) Maited iti rumbeng ken saan na mabalbaliwan nga annuroten ken pamuspusan ti panangited iti gundaway nga makaala ti sanikua nga genetiko; (c) Makaited iti impormasyon no kasano nga makaala ti palubos; (d) Makaited iti natarnawa ken nalawag a nakasurat a desisyon nga inaramid ti maysa nga nalaing ken umil nga adda tury na, ti saan nga nagastos a pamuspusan ken iti uneg iti resonable nga kaatiddog ti oras; (e) Maited, ti uneg iti panawen nga naited iti gundaway a makaala, ti maysa nga palubos wenno ania man kapadpada na nga isu ti makapaneknek ti palubos ken pannakabukel dagiti napagtutulagan, ken pakaamuan ti Access and Benefit-Sharing Clearing House; iti keddeng iti pannakaited
(f) No maiyanatup iti sitwasyon, ken ikabil iti babaen ti linteg a pinartuat ti pagilian, maited dagiti kasapulan wenno proseso nga masapul a suroten tapno makaala iti palubos dagiti naikasigud ken lokal a komunidad para ti gundaway a makaala ti sanikua nga genetiko; (g) Makabukel iti nalawag nga annuroten wenno pamuspusan para ti pannakabukel dagiti nagtutulagan da. Dagiti napagtutulagan ket masapul a nakasurat ken mabalin na nga iraman dagitoy, inter alia: (i) paset nga mangibaga no kasano ti pannakaurnos iti riri wenno rupiat; (ii) napagtutulagan no kasano iti panangbingay kadagiti benepisyo ken dagiti banag maipapan ti intellectual property rights; (iii) napagtutulagan para kadagiti sumarsaruno nga mangaramat, no adda man; ken: (iv) napagtutulagan para ti panangsukat iti gagara, no maiyannatup. Artikulo 7 PANNAKAITED ITI GUNDAWAY A MAKAALA TI NAIPAKADAWYAN A SIRIB MAIPAPAN KADAGITI SANIKUA NGA GENETIKO ti pagilian, tunggal maysa nga Partido ket makaaramid nga annuroten nga iti gagara na ket maipasiguro nga dagiti naipakadwyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko nga adda iti lokal a aywan dagiti naikasigu ken komunidad makaala da adda la ketdi palubos dagiti komunidad, dagitoy napagtutulagan da ket maisimpa. Miyannatup linteg a napartuat iti kadagiti maitutop a ken
Artikulo 8 DAGITI NAISANGSANGAYAN A KONSIDERASYON Iti las-ud ti panangaramid ken panangpaaramat kadagiti annuroten maipapan iti access and benefit-sharing, tunggal maysa nga Partido ket: (a) Makapanunot no kasano na nga maitandudo ken mapapigsa ti kabaelan nga agsukimat nga isu ti makaited iti dakkel a tulong no kasano ti panangaywan ken rebbeng nga panangaramat kadagiti banag nga adda biag da, aglalo dagiti agrigrigat a pagilyan, agraman ti panangaramid iti simple nga annuroten maipapan ti pannakaala para ti non- commercial research purposes, ngem panunoten met nga kasapulan a mairaman iti pannakasukat iti gagara ti naibaga nga sukimat; (b) Maimatangan dagiti agdama wenno nagarasugas a mapaspasamak a makaited ti pannakadadael iti salun-at iti tao, ayup ken mulmula a kas naikeddeng ti sapasap a pagilian wenno sapasap a salubongan. Dagit Partido ket bigbigen da ti kasapulan iti napardas a pannakaala kadagiti sanikua nga genetiko ken iti rumbeng nga panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sanikua, ken dagiti mabaelan a panangpaagas kadagiti makasapul aglalo dagiti agrigrigat a pagilian; (c) Bigbigen dagit maited nga paglaingan dagitoy a sanikua nga genetiko para ti pannangan panagtalon ken dagiti naisangsangayan a papel da ti seguridad iti pannangan. Artikulo 9 PANNAKITULONG PARA TI PANANGAYWAN KEN HUSTO NGA PANANGARAMAT Dagit Partido ket awisen da dagiti mangararamat ken dagiti mangmangted iti palubos nga mangaramat nga usaren da dagitoy nga benepisyo nga aggapo iti panangaramat da kadagiti sanikua nga genetiko para ti panangaywan kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag da ken iti husto panangaramat kadagiti parte da. Artikulo 10 GLOBAL MULTILATERAL BENEFIT-SHARING MECHANISM Dagit Partido ket masapul nga mutekteken da dagiti kasapulan ken dagiti modalities ti maysa nga nailubongan a mekanismo para ti multilateral nga panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat ti sanikua nga genetiko ken dagit nakadawyan a sirib maipapan kadagitoy a sanikua a mabalin a rumsua kadagit sitwasyon a lumasat iti nagbeddengan dagit pailian ken komunidad wenno dagiti sitwasyon a saan nga mabalin a mangited wenno makaala ti palubos. Dagitoy a benepisyo nga bingayen dagiti mangararamat kadagiti sanikua nga genetiko ken dagiti naikadawyan a sirib maipapan
kadagitoy a sanikua babaen daytoy a mekanismo ket maaramat tapno masuportaran ti panangaywan kadagiti banag nga adda biag da ken iti husto nga pannakaaramat kadagiti parte da dagiti pagilian iti sapasap a lubong. Artikulo 11 PANNAKITULONG KADAGITI SITWASYON A LUMASAT ITI NAGBEDDENGAN DAGITI PAGILIAN WENNO KOMUNIDAD 1. No kas pagarigan adda pagpadaan dagit sanikua a genetiko idiay natural wenno naisigud a pasen da iti uneg iti masaksakupan adadu nga Partido, dagitoy a Partido ket ikabil da amin a kabaelan nga makitinnulong, no maitutop, mairaman dagiti naikasigud ken lokal a komunidad nga adda biang na kadagiti naibaga nga sanikua, ken adda gagara da nga mangipatungpal ti Protocol. 2. No adda agpada nga naikadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko ngamaited iti maysa wenno adadu pay a naikasigud ken lokal a komunidad kadagiti nadumaduma nga Partido, dagitoy nga Partido ket ited da amin a kabaelan da nga makitinnulong, no maiyannatup, ken iti pannakairaman dagiti naikasigud ken lokal a komunidad nga adda pibibiang da, ken adda gagara da nga mangipatungpal iti gagara daytoy a Protocol. Artikulo 12 NAKADAWYAN A SIRIB MAIPAPAN TI SANIKUA NGA GENETIKO 1. Iti panangipatungpal kadagiti obligasyon da nga nailatag kadaytoy a Protocol, dagiti Partido ket, maiyannatup iti linteg a napartuat ti pagilian, ket mutekteken da dagiti linteg nga nakadawyan dagit naikasigud ken lokal a komunidad, Protocol ken proseso ti komunidad, kas maiyanatup, nga bumigbigbig kadagiti nakadawyan a sirib maipapan iti sanikua nga genetiko. 2. Dagit Partido, mairaman ti epektibo nga pannakimuyon dagiti naikasigud ken lokal a komunidad nga adda rebrebbengen na kadagitoy a sanikua, ket makabukel da ti mekanismo tapno mapakaammuan dagiti mabalin nga mangaramat kadagit nakadawyan a sirib maipapan kadagit sanikua nga genetiko ken dagiti obligasyon da, mairaman dagiti annuroten a mabalin a gunoden babaen iti Access and Benefit-Sharing Clearing House para ti pannakaala ti rumbeng nga benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sirib.
3. Dagiti Partido ket aramiden da amin a kabaelan da nga suportaran, no maiyanatup, iti panangpasayaat dagiti naikasigud ken lokal a komunidad, mairaman dagiti babbai nga aggigiyan kadagitoy nga komunidad, ken ti: (a) Protocal iti komunidad maipapan iti pannakaited iti gundaway nga makaala kadagiti nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua a genetiko ken ti padapada ken rumbeng a panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panagaramat kadagitoy a sirib; (b) Kababaan a kasapulan para ti napagtulagan tapno makaala ti padapada ken rumbeng a bingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat kadagitoy a sirib maipapan iti sanikua nga genetiko. (c) Modelo nga parte ti katulagan para ti panangbingay kadagiti benepisyo nga aggapo ti panangaramat iti nakadawyan a sirib maipapan iti sanikua nga genetiko. 4. Dagiti Partido, iti panangipatungpal da ti Protocol, no mabalbalin, ket saan da nga maiparit iti nakadawyan nga panangaramat ken makisinnukat kadagiti kakaddua da ti Partido wenno ti sabali pay a Partido ken dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad, maiyanatup kadagiti gagara ti Tulag. Artikulo 13 NATIONAL FOCAL POINTS ken COMPETENT NATIONAL AUTHORITIES 1. Tunggal maysa nga Partido ket makaisaad iti maysa nga sentro nga managanan a National Focal Points para ti access and benefit-sharing. Daytoy a sentro ket isu ti mangipablaak kadagit rumbeng a maamuan, a kas kadagitoy: (a) Para kadigit aplikante nga mayat a maiikan ti gundaway a makaala ti sanikua nga genetiko, a kas iti impormasyon maipanggep kadagiti porseso ti panangala ti palubos ken panangbukel kadagiti pinagtulaga, mairaman iti panangbingay ti benepisyo; (b) Para kadagiti aplikante a kayat da nga maikkan iti gundaway nga
makaaramat kadagiti nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko, no agbalin, ken impormasyon maipanggep iti proseso ti panangala ti palubos, no maiyanatup, kadagiti naikasigud ken lokal a komunidad, ken iti pangbukel kadagiti napagtutulagan, mairaman met iti panangbingay iti benepisyo; ken (c) Impormasyon maipanggep kadagiti nalalaing nga agturay iti pagilyan, nga mapanaganan a Competent National Authorities, dagiti naikasigud ken lokal a komunidad ken dagiti dadduma pay nga umili nga mayat a makibiang kadaytoy a banag. Ti National Focal Point ket isu ti agbalin a liaison para ti Secretariat. 2. Tunggal maysa nga Partido ket manisaad iti maysa wenno adadu pay a nalalaing nga agturay iti pagilian para ti access and benefit-sharing. Dagitoy a nalalaing nga agturay iti pagilian ket, kas maiyanatup kadagiti maitunos a linteg ken annuroten iti pagilian, isu da ti maikkan iti turay nga mangpalubos ti pannakaited iti gundaway nga makaala, ken no kasapulan, mangited iti kasuratan a mangipaneknek nga amin a masapul tapno makaala ket maited amin, ken isu me iti mangited iti patigmaaan kadagiti mabalin a pamuspusan wenno kasapulan para ti pannakaala iti palubos ken mabalin na met a sumrek iti maysa a tulag. 3. Ti partido ket mabalin a mangisaad ti maymaysa nga opisina tapno tungpalen na dagiti rebbengan ti national focal point ken national competent authority. Artikulo 14 TI ACCESS AND BENEFIT-SHARING CLEARING HOUSE KEN PANANGIPABLAAK ITI IMPORMASYON 1. Ti Access and Benefit-Sharing Clearing House ket naaramid a kas maysa nga mekanismo ti babaen iti Artikulo 18, parapo 3, ti Tulag. Daytoy ket agsirbi a kas tapno maipablaak dagiti impormasyon maipapan iti access and benefit-sharing, Maysa pay, daytoy ket mabalin nga makaited iti impormasyon nga naggapu ti kada Partido nga maitunos iti panangpaaramat ti Protocol. instrument 2. Tunggal maysa nga partido ket mabalin na nga ited iti Access and Benefit-Sharing Clearing House, nga saan na a panggep a dadaelen dagiti annuroten maipanggep iti pannakaprotekta ti impormasyon a masapul nga ilimed, nga masapul ti Protocol ken dadduma pay nga impormasyon nga masapul babaen iti keddeng ti Conference of Parties nga agsirsirbi a kas gimong dagiti Partido kadaytoy a Protocol. Mairaman kadagitoy nga impormasyon dagiti:
(a) linteg wenno annuroten maipapan ti access and benefit-sharing; (b) impormasyon maipapan iti National Focal Point ken iti Competent National Authority; ken (c) Palubos wenno ania man a kapadpada na nga naited idi panawen ti pannakaala a kas makapaneknek iti keddeng nga makaited iti palubos ken iti panangbukel iti nagtutulugan. Dagiti daduma pay nga impormasyon, no adda ken mayanatup, ket 3. mabalin na nga iraman: (a) dagiti nalalaing nga agturay a maitunos kadagiti nainkasigud ken lokal a komunidad, ken impormasyon a maipanggep kadagitoy, no ania man iti keddeng. (b) modelo nga parte iti kontrata ti access and benefit-sharing; (c) dagiti pamay-an ken aruaten nga inaramid tapno kanayon a maimatonan dagiti sanikua nga genetiko, ken ti Code of Conduct ken dagiti kasayaatan nga araramiden. Dagiti modality ti pannakapaandar ti Access and Benefit-Sharing 4. Clearing House, mairaman dagiti padamag maipanggep kadagiti naaramid na, ket maimutektekan ken makeddengan iti Conference of the Parties nga agsirbi a kas gimong dagiti Partido ti Protocol idiay immuna a gimong, ken iti pannakaasaas na manipud ita. (d) Artikulo 15 PANANGTULNOG ITI LINTEG TI PAGILIAN WENNO REGULASYON ITI ACCESS AND BENEFIT-SHARING 1. Tunggal maysa nga Partido ket masapul a mangaramat iti maitutop, epektibo ken rumbeng a linteg wenno annuroten tapno dagiti sanikua nga genetiko nga naaramamt iti uneg ti masaksakupan da ket makaala mayanatup iti palubos kasta met iti pannakabukel kadagiti nagtutulagan, dagiti linteg ken kasapulan iti sabali nga Partido maipapan iti access and benefit-sharing. 2. Dagiti Partido ket masapul nga mangaramat kadagiti mayanatup, epektibo ken rumbeng nga aramiden tapno maikkan iti solusyon dagiti kaso maipanggep ti saan nga panangtulnog kadagiti annuroten nga inaramat mayanatup iti parapo 1.
3. Dagiti Partido ket, no mabalin ken mayanatup, masapul a tumulong kadagiti kaso ti panagsalungasing kadagiti linteg wenno regulasyon maipapan iti access and benefit sharing nga mabasa iti parapo 1. Artikulo 16 PANANGTULNOG KADAGITI LINTEG WENNO REGULASYON ITI ACCESS AND BENEFIT-SHARING PARA TI NAKADAWYAN A SIRIB MAIPAPAN KADAGITI SANIKUA NGA GENETIKO 1. Tunggal maysa nga Partido ket masapul a mangaramid iti mayanatup, epektibo ken rumbeng a linteg ken annuroten tapno dagiti nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko nga naaramat iti uneg iti masaksakupan na ket naikkan iti gundaway a maala mayanatup iti palubos ken iti pannakairaman dagit nainkasigud iti pannakabukel kadagiti ken napagtutulagan, maipapan iti access and benefit-sharing nga masapul dagiti sabali nga Partido ken no sadino ti pakasarakan kadagiti nainkasigud ken lokal a komunidad. lokal a komunidad, kasta met 2. Tunggal maysa nga Partido ket masapul a mangaramat kadagiti mayanatup, epektibo ken rumbeng nga aramiden tapno maikkan iti solusyon dagiti kaso maipanggep ti saan nga panangtulnog kadagiti annuroten nga inaramat mayanatup iti parapo 1. 3. Dagiti Partido ket, no mabalin ken mayanatup, masapul a tumulong kadagiti kaso ti panagsalungasing kadagiti linteg wenno regulasyon a mabasa iti parapo 1. Artikulo 17 PANANGIMATON ITI PANANGARAMAT KADAGITI SANIKUA NGA GENETIKO 1. Tapno masuportaan ti artikulo maipanggep iti panangpatulnog, tunggal maysa nga Partido ket masapul a mangaramat iti annuroten, kas mayanatup, tapno maimatonan ken maingato ti lebel ti transparency maipapan iti panangaramat kadagiti sanikua nga genetiko. Dagitoy nga annuroten ket iraman na: (a) ti pannakaisaad iti maysa wenno adadu pay a bangen, a kas kadagitoy: (i) dagiti naisaad a bangen ket mangkolekta wenno
mangawat, a kas mayanatup, kadagiti impormasyon maipapan iti palubos, ti naggapuan dagiti sanikua nga genetiko, ti panangtibukel kadaigiti nagtutulagan, ken ti panangaramat kadagiti sanikua a genetiko, a kas maitutop; (ii) Tunggal maysa nga Partido ket, a kas maitutop ken depende kadagiti galad dagiti naisaad a bangen, bagaan na dagiti mangaramat kadagiti sanikua nga genetiko nga mangted da iti impormasyon a makita iti parapo 1 daytoy nga artikulo idiay naisaad a bangen. Tunggal partido ket mangaramat iti mayanatup, epektibo ken rumbeng nga annuroten tapno maikkan iti solusyon dagiti kaso iti panagsalungasing; (iii) Dagitoy nga impormasyon ket, mairaman dagiti aggapo ti internationally recognized Certificate of compliance, no mabalin a magunodan, ken awan gandat na nga dadaelen ti pannakaprotekta dagiti impormasyon a masapul nga ilimed, maited kadagiti agturay nga umili, kadagiti partido nga mangitited iti plalubos, ken ti Access and Benefit- Sharing Clearing House, a kas mayanatup. (iv) Dagiti bangen ket masapul nga epektibo ken maaddaan iti responsibilidad maipapan iti pannakapatungpal ti subparagraph (a). Dagitoy ket maitunos iti panangaramat kadagiti sanikua nga genetiko, wenno dagiti koleksyon iti maitunos nga impormasyon iti, inter alia, uray ania nga ti panagsukimat, panangpasayaat, panangparnuay, pre - commercialization wenno commercialization. tukad (b) Panangamuyot kadagiti mangararamat ken mangpapaaramat kadagiti sanikua nga genetiko nga iraman da kadagiti probisyon iti nagtulagan a masapul a iti sabali dagiti panangpatungpal impormasyon maipapan kadagitoy nga nagtutulagan, kasta met dagidiay kasapulan iti panangipadamag. maipakaammo iti (c) Panangamuyot tapno mangaramat kadagiti saan a nagastos nga aruaten ken sistema ti komunikasyon. 2. Ti maysa nga palubos wenno wenno ti kapadpada na nga naited mayanatup iti Artikulo 6, parapo 3 (e) ken mabalin a maited iti Access and Benefit-Sharing Clearing House, ket buklen iti Internationally recognized certificate of compliance. 3. Ti internationally recognized certificate of compliance ket isu ti agsirbi nga paneknek nga ti sanikua nga genetiko nga naibaga ditoy a sertipiko ket naalan mayanatup iti palubos ken dagiti napagtutulaganket nabukelen, a kas sapulen dagiti linteg ken regulasyon iti domestic access and benefit-sharing ti Partido nga mangmangted iti palubos.
Dagitoy a kababaan nga impormasyon no saan la ket a masapul nga 4. ilimed ket makita idiay internationally recognized certificate of compliance: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) (i) agturay nga mangmangted; petsa ti panangted; ti mangmangted; naidumduma nga sertipiko nga pakabigbigan; ti tao wenno organisasyon nga nakaitedan iti palubos; sanikua nga genetiko nga nasaksakupan ti sertipiko; makapaneknek ti pannakabukel dagiti napagtutulugan; makapaneknek nga nakaala ti palubos; ken komersyal ken/wenno di-komersyal a pakaaramatan. Artikulo 18 PANANGTULNOG KADAGITI NAGTUTULAGAN Iti panangpaaramat iti Artikulo 6, parapo 3 (g), (i) ken Artikulo 7, 1. tunggal maysa nga Partido ket ammuyoten na dagiti mangararamat ken mangmangted ti sanikua nga genetiko ken/wenno dagiti nakadawyan a sirib maipapan kadagiti sanikua nga genetiko nga iraman da dagiti probisyon ti napagtutulagan nga mangsakop, no maitutop, kadagiti resolusyon para ti riri ken dagitoy: (a) ti akinsakop kadagiti proseso ti pannakaayos kadagiti saan a pagtitinnunosan; (b) (c) dagiti linteg nga maiyanatup; ken/wenno dagiti mapagpilian para ti alternatibo nga panangayos kadagiti riri, a kas iti mediation wenno arbitration. 2. Tunggal maysa nga Partido ket siguraduen na nga adda oportunidad a mabalin a mangbirok ti pamulisingsingan a rumbeng kadigiti legal a sistema da, maitunos iti maiyanatup kadagiti kasapulan ti pannakasakop, no adda ti di panangtitinnarusan maipanggep kadagiti nagtutulagan. 3. Tunggal maysa nga Partido ket masapul a mangaramat ti epektibo nga annuroten, no mayanatup, maipanggep iti: (a) (b) pannakaala ti hustisya; ken panangaramat iti panagbibinnigbig da ken iti panangipatungpal kadagiti keddeng a naggapu iti sabali a pagilian/daga ken arbitral awards. kadagiti mekanismo maipanggep 4. No daytoy nga artikulo ket epektibo ket asaasen iti Conference of Parties
a kas gimong dagiti Partido kadaytoy a Protocol mayanatup iti Artikulo 31 ti Protocol. Artikulo 19 MODELO NGA PARTE TI KONTRATA Tunggal maysa a Partido ket mapapigsa na, no maiyanatup, ti 1. pannakabukel, pannakapabaro ken ti panangaramat ti sectoral ken cross-sectoral a modelo nga parte ti kontrata nga napagtutulagan. Ti Conference of the Parties nga agsirsirbi a kas gimong dagiti Partido ti 2. Protocol ket kanayon na nga kitaen ti pannakaaramat dagiti sectoral ken cross- sectoral a modelo nga parte ti kontrata. Artikulo 20 REGULASYON MAIPANGGEP ITI HUSTO NGA UGALI, ANNUROTEN KEN KASAYAATAN NGA ARARAMIDEN Tunggal maysa nga Partido ket mapapigas na, no maiyanatup, ti 1. pnangbukel, panangpabaro ken panangaramat iti regulasyon maipanggep iti husto nga ugali, annuroten ken kasayaatan nga araramiden maipapan ti access and benefit-sharing. 2. Ti Conference of the Parties nga agsisirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol ket kanayon na nga kitaen iti panangaramat nga boluntaryo daggiti regulasyon iti husto nga ugali, annuruten ken kasayaatan nga araramiden ken panangaramat kadagiti naisangsangayan a regulasyon wenno kasayaatan nga araramiden. Artikulo 21 PANANGINGATO TI LEBEL TI PANNAKAMMO Tunggal maysa nga Partido ket mangaramat kadagiti mabalin na nga aramaten tapno maingato ti lebel iti pannakaammo ti imprtante nga papel dagiti sanikua nga genetiko ken nakadawyan a sirib maipapan kadagitoy a sanikua, ken dagiti isyu maipapan ti access and benefit-sharing. Dagitoy nga aramaten na ket iraman na, inter alia: (a) (b) Panangitandudo ti Protocol mairaman iti gandat na; Panangbuangay ti gimong dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken dadduma pay a Stakeholders;
(c) Pannakaipatakder ken pannakayos iti maysa nga help desk para kadagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken dadduma pay nga stakeholders; (d) Panangipablaak kadagiti impormasyon babaen iti panangusar ti clearing-house; (e) Panangitandudo kadagiti boluntaryo nga regulasyon maipanggep iti husto nga ugali, annuroten ken kasayaatan nga araramiden no makitungtungtong kadagiti nainkasigud wenno lokal a komunidad ken dadduma pay a stakeholders; (f) Panangitandudo, no maiyannatup, kadagiti pagilian, pangrehiyon, ken pang-internationasyonal a panagsisinnukat ti napadasan; (g) Edukasyon ken panagsanay kadagit mangararamat ken mangmangted kadagiti sanikua nga genetiko ken dagiti nakadawyan a sirib maipapan kadagitoy a sanikua ken dagiti obligasyon no makaala ken makibingay ti benepisyo; (h) Pannakairaman dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken dadduma pay nga stakeholders iti panangpaaramat ti Protocol; ken (i) Panangingato ti lebel ti pannakammo ti Protocol ti komunidad ken iti pamuspusan dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad. Artikulo 22 KAPASIDAD Dagiti Partido ket masapul a tumulong ti panangpasayaat iti kapasidad, 1. kapasidad a mangbukel, ken pangpapigsa ti human resources ken kapasidad ti maysa nga institusyon tapno maipatungpal ti Protocol kadagiti rumangrang-ay a pagilian, aglalo kadagiti agrigrigat a pagilian, ken dagiti babassit nga isla dagiti rumangrang-ay nga Estado, ken dagiti Partido nga adda ekonomiya na nga suksukatan, mairaman dagiti agdama nga global, regional, subregional ken national a institusyon ken organisasyon. Maigapu kadaytoy, dagiti Partido ket mapalaka na iti pannakairaman dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken dadduma pay nga stakeholders, mairaman dagiti organisasyon a saan a panggobyerno ken sektor a pribado. Dagiti kasapulan dagiti Partido nga adda kadagiti rumangrang-ay a 2. pagilian, aglalo dagiti agrigrigat a pagilian ken babassit nga isla dagiti rumangrang-ay a pagilian, ken dagiti Partido nga adda ekonomiya na nga suksukatan aglalo para ti pangpinansiyal a sanikua mayanatup kadagiti probisyon ti Tulag ket masapul nga maammuan para ti panangpapigsa ken panangpasayaat tapno maiparamat ti Protocol. Tapno adda pakaibatayan para ti maiyanatup nga annuroten maipanggep 3. ti panangpaaramat ti Protocol, dagiti rumangrang-ay a pagilyan, aglalo dagiti marigrigat a pagilyan ken dagiti babassit nga isla ti rumangrang-ay a pagilian, ken dagiti Partido nga ti ekonomiya ket masuksukatan, ket masapul nga maamuan dagiti kapasidad a kasapulan da dagiti prayoridad babaen iti panangramat iti national capacity assessments. Iti las-ud ti panangaramid da, dagitoy a Partido ket suportaan da dagiti kapasidad a masapul ken prayoridad dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken dadduma pay nga
stakeholders, a kas nailasin da, ipayunay-unay dagiti kasapulan da a kapasidad ken dagiti prayoridad dagiti babbai. Iti panangsuporta ti pannakaipatungpal ti Protocol, ti panangpapigsa ken 4. panangpasayaat ti kapasidad ket makatulong, inter alia, kadagitoy nga importante nga punto: (a) Kapasidad nga mangpaaramat, ken makatulnog kadagiti obligasyon para ti Protocol; (b) (c) Kapasidad nga maitulag dagiti napagtutulagan da. Kapasidad a mangbukel, mangpaaramat ken maipaganetget dagiti linteg ken annuroten para ti access and benefit-sharing; ken (d) Kapasidad dagiti pagilian nga mangbukel ti kapasidad da ti panagsukimat tapno manayunan ti pateg dagiti sanikua nga genetiko nga kukua da. 5. Annuroten, mayanatup ti parapo 1 inggana 4ket iraman na, inter alia; (a) (b) Panagpabaro a nainkalintegan ken institusyonal; Panagitandudo iti padapada ken rumbeng nga pannakitulag, a kas iti panagsanay no kasano ti makitinnaros para ti napagtutulagan; (c) (d) Ti panangimaton ken panangipagetget ti panagtulnog; Panangaramat kadagiti adda ken sangkasayaatan nga aruaten a pangkomunikasyon, sistema nga Internet-based para ti access and benefit-sharing nga aktibidades; (e) Panangaramid ken panangaramat kadagit pamuspusan para ti valuation; (f) Bioprospecting maipapan iti panagsukimat ken taxonomic studies. (g) Panangpaaramat nga panginprastraktura ken teknikal tapno husto iti panangpaaramat iti teknolohiya; iti teknolohiya, ken kapasidad (h) (i) Mapapigsa dagiti kontribusyon ti access and benefit-sharing Naisangsangayan nga annuroten tapno manayunan ti kapasidad dagiti stakeholders maipapan ti access and benefit-sharing (j) Naisangsangayan nga annuroten tapno manayunan ti kapasidad dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad ken pangipaunay-unay no kasano nga mapapigsa ti kapasidad dagiti babbai iti uneg iti komunidad maipapan iti gundaway nga makaala iti sanikua nga genetiko ken nakadawyan a sirip maipapan kadagitoy a sanikua.
Impormasyon para ti panangpapigsa ti kapasidad ken kabaelan a 6. mangirugi iti panagparnuay ti lebel a national, rehiyonal, ken internasyonal, nga maaramid mayanatup ti parapo 1 inggana 5, ket maited iti Access and Benefit- Sharing Clearing House nga adda gagara na nga mangitandudo ti synergy koordinasyon para kadagitoy nga aktibidad. Artikulo 23 PANANGIYAKAR ITI TEKNOLOHIYA, PANNAKITUNOS KEN PANNAKITINNULONG Mayanatup iti Artikulo 15, 16, 18, ken 19 ti Tulag, dagiti Partido ket makitinnunos ken makitinnulong iti teknikal ken siyentipiko a programa ken panagsukimat, aglalo dagiti panagsukimat maipapan iti biotechnology, tapno magunod ti gagara ti Protocol. Dagiti Partido ket aggregget nga mangamuyot ti pannakaited iti gundaway a makaala ti teknolohiya dagiti rumangrang-ay a pagilian, aglalo dagiti marigrigat a pagilian ken dagiti babassit nga isla ti rumangrang-ay nga Estado, ken dagiti Partido nga iti ekonomiya nga agsuksukat, tapno maaddaan da ti kabaelan a makaparnuay ken mapapigsa ti teknolohikal ken siyentipiko nga batayan para ti pannakagunod dagiti gagara ti Tulag ken ti Protocol. No adda pannakabalin na ken maiyanatup, dagiti araramiden tapno makapitunos ket maaramid iti uneg ken kadagiti sabali a Partido nga mangmangted iti sanikua nga genetiko nga isu da ti naibaga nga country/ies of origin dagitoy a sanikua weno Partido nga nakaala ti sanikua nga genetiko mayanatup ti Tulag. Artikulo 24 DAGITI SAAN A PARTIDO Dagiti partido ket amuyoten da dagiti saan nga Partido nga makikappon ti Protocol ken mangted iti maiyanatup nga impormasyon iti Access and Benefit- Sharing Clearing House. Artikulo 25 PINANSYAL A MEKANISMO KEN KAPADPADA NA NGA SANIKUA
1. Maigapu ti panangipatungpal ti Protocol, dagiti Partido ket kitaen da dagiti probisyon ti Artikulo 20 ti Tulag. ti sanikua nga pinansyal para ti panangpanunot 2. Ti pinansyal a mekanismo ti Tulag ket isu met laeng ti pinasiyal a mekanismo ti Protocol. 3. Maipapan iti panangpapigsa ken panangpasayaat iti kapasidad nga nakasurat idiay Artikulo 22 ti Protocol, ti Conference of the Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol, iti inna panangiturong ti pinansyal a mekanismo nga naibaga iti parapo 2 ken iti panangmutektek na, ket ikkan da ti importansya dagiti kasapulan dagiti rumangrang-ay a pagilian aglalo dagiti agrigrigat ken dagiti babasit nga isla ti rumangrang-ay nga Estado, kasta met dagiti Partido nga ti ekonomiya ket madama nga agsuksukat, para ti pinansyal a sanikua ken ti kapasidad a kasapulan da, ken dagiti kangrunaan nga kasapulan dagiti nainkasigud ken lokal a komunidad, mairaman dagiti babbae iti uneg ti komunidad. 4. Kas naisurat iti parapo 1, dagiti Partido ket kitaen da dagiti kasapulan dagiti rumangrang-ay a pagilian aglalo dagiti marigrigat, dagiti babassit nga isla ti rumangrang-ay a pagilian, ken dagiti Partido nga ti ekonomiya da ket madama nga agsuksukat, babaen iti panangayat da nga makita ken maipatungpal dagiti kasapulan maipanggep ti panangpapigsa ken panangpasayaat ti kapasidad da para ti panangpatungpal ti Protocol. 5. Ti panangiturong ti mekanismo nga pinansiyal ti Tulag para ti husto nga desisyon the Parties, mairaman met dagiti napagtutulagan kasakbayan ti naanamungan ti Protocol, ket aramaten, mutatis mutandis, para kadagiti probisyon ti Artikulo. ti Conference of 6. Dagiti narang-ay a pagilian ket mabalen da nga mangted, ken dagiti rumangrang-ay a pagilian ken dagiti Partido nga ti ekonomiya da ket madama nga agsuksukat ket mabalin da nga makaala ti pinansyal ken dadduma pay a sanikua para ti panangipatungpal kadagiti probisyon ti Protocol babaen ti bilateral, rehiyonal ken multilateral a pamuspusan. Artikulo 26 CONFERENCE OF THE PARTIES NGA ISU MET LAENG TI GIMONG DAGITI PARTIDO TI PROTOCOL
1. Ti Conference of the Parties ket isu met laeng ti agsirbi nga gimong dagiti Partido kadaytoy a Protocol. 2. Dagiti Partido ti Tulag nga saan nga Partido kadaytoy a Protocol ket mabalin da nga sumali a kas tagaimatang ti ania man a gimong ti Conference of the Parties nga agsisirbi nga gimong dagiti Partido kadaytoy a Protocol. No ti Conference of the Parties ket agsisirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol, dagiti keddeng babaen ti Protocol ket araramiden laeng dagiti Partido ti Protocol. 3. No ti Conference of the Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol, siasino man a miyembro ti Bureau of Conference of the Parties nga isut mangiparang iti Partido idiay Tulag, ken kadaytoy nga panawen, isu ket saan a Partido ti Protocol, isu ket sukatan ti maysa a miyembro nga pilien dagiti Partido ti Protocol. 4. Ti Conference of the Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol ket kanayon na nga asaasen ti panangipatungpal ti Protocol ken mangaramid kadagiti keddeng, mayanatup ti kabaelan na, nga masapul tapno maitandudo ti epektibo nga panangipatungpal. Aramiden na met dagiti pagrebbengan na nga inted ti Protocol ken: (a) mangaramid kadagiti rekomendasyon maipanggep kadagiti banag a masapul para ti panangipatungpal ti Protocol; (b) Mangisaad ti tiponan nga katulungan, a kas kasapulan iti 4. Ti Conference of the Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol ket kanayon na nga asaasen ti panangipatungpal ti Protocol ken mangaramid kadagiti keddeng, mayanatup ti kabaelan na, nga masapul tapno maitandudo ti epektibo nga panangipatungpal. Aramiden na met dagiti pagrebbengan na nga inted ti Protocol ken: (a) mangaramid kadagiti rekomendasyon maipanggep kadagiti banag a masapul para ti panangipatungpal ti Protocol; (b) Mangisaad ti tiponan nga katulungan, a kas kasapulan iti panangipatungpal ti Protocol; (c) No maitutop, mangbirok ken mangaramat ti serbisyo, pannakitulong ken impormasyon nga inted dagiti nalalaing nga organisasyon ti sapasap a salubongan ken dagiti nadumaduma a panggobyerno ken saan a panggobyerno nga tiponan. Mangaramid iti porma ken no kaano ti panangited ti impormasyon a masapul mayanatup iti Artikulo 29 ti Protocol ken bigbigen na nga dagitoy nga impormasyon kasta met dagiti report naited ti ania man a katiulungan a tiponan; (e) Bigbigen ken aramaten, a kas kasapulan, dagiti maisukat kadaytoy nga Protocol ken ti mainayon, kasta met dagiti mabalin pay nga mainayon iti Protocol a masapul iti panangipatungpal ti Protocol; ken (f) Aramiden dagiti trabaho a kasapulan iti panangipatungpal iti Protocol. 5. Dagiti annuroten ti pamuspusan ti Conference of Parties ken dagiti apngpinansiyal nga annuruten ti Tulag ken aramaten, mutatis, muntandis, ditoy Protocol no saan la ket a keddengan iti kaadduan ti Conference of Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol.
Ti umuna nga gimong ti Conference of Parties nga isu met laeng ti 6. gimong dagiti Partido ti Protocol ket taripnongen iti Secretariat ken irana nga aramiden iti umuna nga gimong ti Conference of Parties nga inkeddeng nga maaramid kalpasan iti panangpaaramat ti Protocol. Dagiti sumarsaruno nga gimong iti Conference of Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol ket irana nga aramiden kadagiti ordinaryo nga gimong ti Conference of Parties awan la ket di ti sabali nga naikeddeng ti Conference of Parties nga isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol. Dagiti saan a kadawyan a gimong ti Conference of Parties nga isu met 7. laeng ti gimong dagiti Partido ket maaramid ket maaramid iti sabali nga panawen no kasapulan a kas isaad ti Conference of Parties nga agsirsirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol, wenno adda nakasurat a dawat ti maysa a Partido, ngem masapul nga daytoy ket adda iti uneg ti innem a bulan tapno maipakaamo kadagiti dadduma pay a Partido ken daytoy ket supsuportaan ti one-third dagiti Partido. Ti United Nations, nga isu ti naisangsangayan nga ahensya ken ti 8. International Atomic Energy Agency, ken dagiti estado nga miyembro ti Protocol wenno dagiti tagaimatang a saan Partido ti Tulag, ket mabalin nga itakderan a kas tagaimatang iti gimong ti Conference of Parties nga agsibi a gimong dagiti Partido ti Protocol. Siasino man a tiponan wenno ahensya, daytoy man ket nasyonal, internasyonal, governmental wenno non-governmental, nga adda kabaelan na kadagiti banag nga adda iti saksakupen ti Protocol ken naipakada na ti Secretariat nga isu ket kayat na nga maiitakderan iti gimong ti Conference of Parties nga agsirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol a kas tagaimatang, ket mabalin nga awaten, saan la ket di a supiaten ti one-third dagiti Partido nga timmaripnong. Ti pannakitaripnong dagitoy a tagaimatang, saan la ket a maisupiat kadaytoy nga Artikulo, ket masapul nga maikabil iti babaen dagiti annuroten ti pamuspusan, nga makita ti Artikulo 25. Artikulo 27 DAGITI KATULUNGAN A TIPONAN 1. Siasino man a katulungan a tiponan nga adda ti babaen ti Tulag ken mabalin nga agsirbi ti Tulag, babaen iti keddeng ti Conference of Parties nga agsirbi met a gimong iti Partido ti Protocol. Ti ania man a keddeng ket ibaga na dagiti trabaho nga masapul nga maaramid. 2. Dagiti Partido ti Tulag nga saan nga Partido ti Protocol ket mabalin nga makisali a kas tagaimatang iti panangpatuloy iti gimong dagiti katulungan a tiponan. No ti maysa a katulungan a tiponan ti Tulag ket agsirbi a katulungan a tiponan ti Protocol, dagiti keddeng iti babaen ti Protocol ket maaramid laeng dagiti Partido ti Protocol. 3. No maysa a katulungan a tiponan ket aramiden na ti trabaho na maipanggep kadagiti banag maipapan ti Protocol, siasino man a miyembro ti pasen ti naibaga nga katulungan a tiponan nga isu ti manitaktakder ti Partido ti Tulag, ken kadaydiay nga panawen ket saan a Partido ti Protocol, isu ket sukatan ti maysa a miyembro nga pinili dagiti Partido ti Protocol.
Artikulo 28 SECRETARIAT 1. Ti Secretariat nga naisaad babaen iti Artikulo 24 ti Tulag ket isu me laeng ti Secretariat ti Protocol. 2. Ti Artikulo 24, parapo 1 ti Tulag maipanggep ti trabaho ti Secretariat ket isu met laeng ti aramaten, mutatis, mutandis, ti daytoy a Protocol. 3. No daytoy ket naisangsangayan ken mabalin a maisina, dagiti gastusen iti serbisyo a para Secretariat ket sungbatan dagiti Partido ditoy. Ti Conference of the Parties a isu met laeng ti gimong dagiti Partido ti Protocol ket, iti umuna a gimong da, keddengan na dagiti kasapulan a gastuen para kadagitoy. Artikulo 29 PANANGIMATON KEN PANAGPADAMAG Tunggal maysa a Partido ket imatonan na ti panangipatungpal dagiti obligasyon nga adda iti babaen ti Protocol, ken ipadamag na ti ania man nga annuroten nga araramaten na tapno maipatungpal ti Protocol, aramaten ti porma ken ti naibaga nga panawen nga inkeddeng ti Conference of Parties nga agsirsibi met a gimong dagiti Partido. Artikulo 30 PAMUSPUSAN KEN MEKANISMO TAPNO MAITANDUDO TI PANAGTULNOG TI PROTOCOL Ti Conference of the Parties nga agsirsirbi a gimong dagiti Partido ket, iti umuna a gimong da, mutektekan ken anamungan na dagiti pamuspusan a pinagtulungtulungan ket mekanismo a panginstitusyunal tapno maitandudo na ti panagtulnog kadagiti probisyon ti Protocol ken tapno maikkan iti solusyon dagiti kaso ti saan a panagtulnog. Dagitoy a pamuspusan ken mekanismo ket iraman na dagiti probisyon nga makaited iti balakad wenno tulong, no maaiyannatup. Dagitoy ket naisangsangayan ken saan da nga salungasingen, dagiti pamuspusan ken mekanismo ti panangayos iti riri wenno supiat nga adda iti babaen ti Artikulo 27 ti Tulag.
Article 31 PANANGITED TI PATEG KEN PANAGASAAS Ti Conference of the Parties nga agsirsirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol ket mangaramat, uppat a tawen kalpasan ti panangpaaramat ti Protocol ken manipud ita nga suroten ti baetan iti panawen nga inted ti Conference of the Parties nga agsirsirbi nga gimong dagiti Partido ti Protocol, ti instrumento tapno makita no epektibo ti Protocol. Artikulo 32 PIRMA Daytoy nga Protocol ket silulukat a mangawat ti prima dagiti Partido ti Tulag idiay United Nations Headquarters nga adda idiay New York, manipud idi Pebrero 2011 inggana Pebrero 2012. Artikulo 33 PANAWEN TI PANNAARAMAT 1. Daytoy nga Protocol ket maiparamat mangrugi iti maikasangapulo ket siam nga aldaw kalpasan a maideposito ti maikalimapulo nga instrumento ti panagpasingkad, pangawat, panangamung ken panangbigbig dagiti Estado wenno ti regional economic integration organization. 2. Daytoy nga Protocol ket maipaganetget para ti Estado wenno regional economic integration organization nga isu iti mangpasingkad, mangawat wenno anamungan na daytoy nga Protocol wenno umannugot kalpasan a maideposito ti maikalimapulo nga instrument nga naibaga ti parapo 1 , iti maikasiyampulo nga aldaw kalpasan ti petsa nga daytoy nga Tulag ket binigbig ti estado wenno ti regional economic integration organization. 3. Para kadagiti gagara ti parapo 1 ken 2 daytoy nga artikulo, ti ania man nga instrument nga naideposito ti regional economic integration organization ket saan nga bilangen tapno mainayon kadagiti naideposito dagiti miyembro nga Estado ti organisasyon. Artikulo 34 PANNAKAILASIN/PANAGPARESERBA
Saan nga mabalin ti agpailasin/agpareserba kadaytoy nga Protocol. Artikulo 35 NO UMIKKAT 1. Iti ania man nga oras kalpasan ti duwa nga tawen nga impaaramat daytoy nga Protocol iti Partido, daytoy nga Partido ket mabalin na ti umikkat iti Protocol babaen ti panangted ti nakasurat a pakdaar ti Depository. 2. Mabalin laeng nga umikkat ti Partido kalpasan ti maysa nga tawen a maawat ti Depository wenno ania man a petsa nga adda kadaydiay pakdaar ti panagpakada na nga umikkat. Artikulo 36 NAPUDNO NGA PASET Ti kaunaan daytoy nga Protocol, no saan nga dagiti Arabic, Chinese, English, French, Russian ken Spanish a paset, ket naideposito ti Secretary- General iti United Nations. DAKAMI NGA SAKSI, nga naikkan iti turay maipanggep kadaytoy, ket pinirmaan mi daytoy nga Protocol kadagiti naisaad nga petsa. Naaramid ditoy Nagoya ti maikaduapulo ket siyam nga aldaw ti Oktubre, duwa ribu ken sangapulo. ANNEX KUWARTA KEN SAAN A KUWARTA NGA BENEPISYO 1. Dagiti benepisyo a kuwarta ket, ngem saan laeng nga dagitoy: (a) Access fees wenno bayad ti maysa nga nakolekta wenno naala a (b) (c) (d) (e) (f) kapadpada (sample); Sigud a bayad; Milestone a bayad; Bayad dagiti royalty; Bayad nga aggapu ti panangted ti lisensiya para ti panaglako; Naisangnsangayan a bayad nga ibayad kadagiti trust funds pangsuporta ti panangaywan ken husto nga panangaramat kadagiti nadumaduma nga banag nga adda biag na;
2. (g) (h) (i) (j) Sweldo ken dagiti napagtutulagan a preferential terms; Pondo para ti panagsukimat; Bayad manipud ti pannakikadua a pannakigasan-gasat; Agpada a Panagtagikua ti imaitunos nga intellectual property rights. Dagiti benepisyo nga saan a kuwarta ket, ngem saan laeng nga dagitoy: (a) (b) Bingay iti resulta ti panagsukimat ken panangparnuay; Pannakitunos, pannakitulong ken kontribusyon iti siyentipiko a panagsukimat ken programa para ti panagparnuay, aglalo dagiti biotechnological a panagsukimat nga araramiden, ken no mabalin idiay Partido nga mangmangted iti sanikua nga genetiko; (c) (d) Pannakitunos, pannakitulong ken kontribusyon iti edukasyon ken Pannakisali ti panangparnuay ti produkto; panagsanay; (e) Pannakaawat ti ex situ a pasilidad ti sanikua nga genetiko ken idiay databases; (f) Panangiyalis kadaydiay mangmangted ti sanikua nga genetiko ti sirib ken teknolohiya babaen ti padapada ken mainugot a kondisyon, mairaman dagiti conditional ken preferential a kondisyon, no dagitoy ket napagtutulagan, aglalo dagito sirib ken teknolohiya a mangararamat ti sanikua nga genetiko, kasta met ti biotechnology wenno dagiti maitunos iti panangaywan ken husto nga panangaramat kadagiti banag; (g) Panangpapigsa ti kapasidad para ti pangiyalis iti teknolohiya; Panangbukel iti kapasidad a panginstitusyonal; (h) Sanikua a tao ken material tapno mapapigsa ti kapasidad para ti pagaywanan ken panangipagetget kadagiti annuroten ti pannakaala; (i) (j) Panagsanay maipanggep ti sanikua nga genetiko ken ti naanay a ti sanikua nga pannakisali dagiti pagilian nga mangmangted genetiko, ken no mabalin, idiay uneg daytoy nga pagilian; (k) (l) (m) Pannakaala kadagiti siyentipiko nga impormasyon maitunos iti panangaywan ken husto nga panangaramat kadagiti banag nga adda biag da, maairaman dagiti biological inventories ken taxonomic studies; Kontribusyon para ti local nga ekonomiya; Panagsukimat maipanggep kadagiti prayoridad a kasapulan, a kas iti seguridad para ti salun-at ken pannangan, nga bigbigen na ti usar dagiti sanikua nga genetiko iti Partido nga mangmangted kadagitoy a sanikua; (n) Relasyon nga panginstitusyonal ken pangpropesyonal nga mabalin a rumsua gapo kadagiti napagtutulagan maipapan ti pannaakaala ken panangited ti benepisyo ken dagiti sumarsaruno pay
nga aramiden nga pagtitinnulungan; (o) Benepisyo para ti seguridad ti pannangan ken pagsapulan; (p) (g) Panangbigbig ti sabali nga tattao; Nagkakadwaan a panagtagikua kadagiti maitutop nga intellectual property rights.


Illokano Translation Ania ti saan nga Maiyataday nga Pannakaibalay? Babaen ti nabaliwan nga linteg ti Hawai'i iti kapitolo 515, saan nga nainkalintegan ti akinkukua iti balay, ti ahenta na, ti mangilako wenno siasino nga tao nga adda pannakairamanna iti pannakailako wenno pannakapaupa ti balay, nga saan nga mangannong iti ummo nga pannakaipatas a pagsayaatan gapu iti: grupo ti puli nga nagtauda kinababai wenno kinalalaki ti nagtaudan nga daga ti pakainaigam nga simbaan ti kudil nangisit, puraw wenno ania ti saan nga pannakabalbalin kita ti sakit (HIV/AIDS) kasasaad ti pamilia ubing wenno nataengan naasawaan wenno saan Pangarigan iti saan nga pannakaipada, iti pagsayaatan iti ibabalay mo: Mapagbayadka iti adadu nga gatad ngem ti sabali- babai wenno lalaki. Saanca nga maikkan iti gundaway nga makipagusar iti paglalangayan gapu caadda ti pagilassinan kenka ti sakit nga HIV. Saanaka nga awaten nga. agrenta ti makinkukua ti balay agsipud ta adda ubbingmo. Ti aglako iti tagikua ket ibagana kenka ket saan ita nga maipakita, mailako wenno maipaupa, ngem iti madamdama, ipakitana ti tagikua iti tao nga. nagtaud iti sabali nga pagilian. Oblagen naka ti para lako nga gumatang, wenno mangrenta iti balay iti maya nga puruk gapu ta nagtaudka iti puli nga saan nga maipada ti karruayan kadagiti agdama nga agindeg, Marigatanca nga bumirok iti mangibayad iti gatangem gapu iti nagtaudam a kapututam numan pay addaanka iti umdas nga masapsapulam ken marka iti panagutangan.


34567A B R I L 1 5 , 2 0 1 3 Hunio 3-9 Naan-anay a Magunggonaan iti Panagbasa iti Biblia PANID 3 DAGITI KANTAEN: 114, 113 Hunio 10-16 Usarem ti Sao ti Dios Tapno Magunggonaanka ken ti Sabsabali PANID 18 DAGITI KANTAEN: 37, 92 Dadakkel Letrana nga Edision PASET 1
34567 Vol. 134, No. 8 APRIL 15, 2013 ILOKO Semimonthly DAGITI MAADAL NGA ARTIKULO ˝ Naan-anay a Magunggonaan iti Panagbasa iti Biblia ˝ Usarem ti Sao ti Dios Tapno Magunggonaanka ken ti Sabsabali Insurat ni Pablo a "ti sao ti Dios nabiag ken adda bilegna." (Heb. 4:12) Ngem magunggonaantay la- eng iti dayta no adalentayo ti naipaltiing a Sao ti Dios ken iyaplikartayo dagiti pannursurona. Itam- pok dagitoy nga artikulo ti epektibo a pamay-an ti personal a panagadal iti Biblia ken no kasano nga agpaiwanwantayo iti nadiosan a sirib iti ministerio ken iti personal a biagtayo. Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipa- blaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2013 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. All rights reserved. Printed in Japan.
Naan-anay a Magunggonaan iti Panagbasa iti Biblia "Pudno a pagragsakak ti linteg ti Dios." - ROMA 7:22. SIPUTAM DAGITOY A PUNTO: Kasano a magunggonaanka iti panagbasa iti "nababa a timek"? Kasano a maipempenmo iti panunotmo dagiti Nainkasura- tan a punto a mausarmo a pangtulong iti sabsabali? Kasano a proteksion kenka ti panagbasam iti Biblia? "BINIGAT nga agyamanak ken Jehova gapu ta tultu- longannak a mangtarus iti Biblia." Dayta ti komento ti maysa a baket a Kristiano a nakabasan iti Biblia iti nasurok nga 40 a daras, ken agtultuloy pay laeng agingga ita. Insurat met ti ub-ubing a kabsat a babai a gapu iti panagbasbasana iti Biblia, nagbalin a na- paypayso kenkuana ni Jehova ken nasingsinged iti na- ilangitan nga Amatayo. Kinunana, "Ita pay la a ma- riknak ti kastoy a ragsak!" 1-3. Ania dagiti gunggona iti panangbasa iti Biblia ken panangyap- likar kadagiti pannursuro a linaonna? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 3
2 Imparegta ni apostol Pedro a "patanoren[tayo] ti panagtarigagay iti awan lalaokna a gatas a kukua ti sao." (1 Ped. 2:2) No penkentayo dayta a tarigagay babaen ti panangadal ken panangyaplikartayo kadagi- ti pannursuro ti Biblia, maaddaantayo iti nadalus a konsiensia ken makagunggona a biag. Maaddaantayo iti nasayaat a gagayyem a mangay-ayat ken agserserbi iti pudno a Dios. Amin dagitoy ti panggapuantayo nga 'agragsak iti linteg ti Dios.' (Roma 7:22) Ngem ad- adu pay ti magunggona iti dayta. Ania ti sumagma- mano kadagita? 3 No ad-adu ti masursurom maipapan ken Jehova ken iti Anakna, ad-adda met a dumakkel ti panagayat- mo kadakuada ken iti padam a tao. Maadalmo met iti Biblia no kasano nga isalakan ti Dios dagiti natulnog a tattao iti daytoy agngangabiten a lubong. Iti minis- teriom, adda naimbag a damag a mabalinmo nga ira- nud kadagiti tattao. Bendisionannaka ni Jehova bayat nga isursurom iti sabsabali ti maipapan kadagiti na- ammuam iti panagbasam iti Sao ti Dios. 4 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
AGBASA KEN AGMENNAMENNA 4 Saan a kayat ni Jehova nga agap-apura dagiti adi- penna a mangbasa iti Saona. Imbilinna ken Josue: "Daytoy a libro ti linteg saan koma a sumina iti ngi- watmo, ket masapul nga iti nababa a timek agbasa- ka iti dayta iti aldaw ken rabii." (Jos. 1:8; Sal. 1:2) Kayatna kadi a sawen a masapul a basaem iti nababa a timek ti amin a sasao manipud Genesis agingga't Apocalipsis? Saan. Kaipapananna nga agbasaka iti nainayad tapno makapagmennamennaka. No basaem ti Biblia iti "nababa a timek," masiputam dagiti pun- to a napateg ken makapabileg kenka iti dayta a gunda- way. No madanonmo dagita a paset, bersikulo, wenno salaysay, ibambannayatmo a basaen, a nalabit iyebkas- mo pay ketdi. Makitamto a dumanon iti pusom ti ka- babagas ti basbasaem. Apay a napateg daytoy? Gapu ta no maawatam ti anag ti balakad ti Dios, ad-adda a matignayka a mangyaplikar iti dayta. 4. Ania ti kayat a sawen ti panangbasa iti Biblia iti "nababa a ti- mek"? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 5
5 Makatulong no basaem iti nababa a timek dagiti libro ti Biblia a saan a pamiliar kenka. Usigem dagi- toy tallo a kasasaad. Umuna, ti iskediul ti panagbasa ti maysa nga agtutubo a lalaki ket addan iti padto ni Oseas. Iti kapitulo 4, nagsardeng biit kalpasan a bina- sana iti nababa a timek ti bersikulo 11 agingga't 13. (Basaen ti Oseas 4:11-13.) Apay? Naginteresanna dagita a bersikulo ta sulsulisogen dagiti kaeskuelaan- na nga agaramid iti immoralidad. Inut-utobna dagita ket napanunotna: 'Makitkita ni Jehova dagiti dakes nga ar-aramiden dagiti tattao uray no awan ti sabali a makakitkita. Diak kayat a masaktan ti riknana.' In- keddeng daytoy a kabsat nga agtalinaed a nadalus iti moral iti imatang ti Dios. 6 Maikadua, basbasaen ti maysa a kabsat a babai ti padto ni Joel ket nadanonna ti kapitulo 2, bersiku- lo 13. (Basaen ti Joel 2:13.) Bayat a basbasaenna dayta iti nababa a timek, inut-utobna no kasano a 5-7. Ilawlawagmo no kasano a ti panagbasa iti Biblia iti nababa a timek matulongannaka nga (a) agtalinaed a nadalus iti moral; (b) agbalin a naanus ken naasi iti sabsabali; (c) agtalek ken Jehova uray kadagiti narigat a kasasaad. 6 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
matuladna ni Jehova, a "managparabur ken naasi, na- bannayat nga agunget ken naruay iti naayat a ki- namanangngaasi." Inkeddengna nga isardengnan ti makainsulto ken nagubsang a panagsasaona kas iti ar- aramidenna no dadduma ken lakayna ken iti sabsabali. 7 Maikatlo, ipapanmo nga adda Kristiano nga ama a naawanan iti trabaho ket madandanagan no kasano a maipaayna ti kasapulan ni baketna ken dagiti annak- da. Binasana iti nababa a timek ti Nahum 1:7, nga ag- kuna a "siaammo [ni Jehova] kadagidiay agkamka- mang kenkuana" ken salaknibanna ida kas "maysa a salindeg iti aldaw ti rigat." Naliwliwa iti nabasana. Nariknana nga ay-aywanan ida ni Jehova ket saan unayen a madanagan. Idi kuan, binasana met ti bersi- kulo 15 iti nababa a timek. (Basaen ti Nahum 1:15.) Nabigbig daytoy a kabsat a babaen ti panangikasaba- na iti naimbag a damag iti laksid dagiti narigat a ka- sasaad, ibilbilangna ni Jehova kas salindegna. Bayat nga agsapsapul iti trabaho, natignay met a mangsu- porta iti panangasaba iti tengnga ti lawas. PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 7
8 Dagiti napateg a punto a nadakamat ket manipud kadagiti libro ti Biblia nga ipagarup ti dadduma a na- rigat a matarusan. Bayat nga us-usigem ken ad-ada- lem ti libro nga Oseas, Joel, ken Nahum, nasayaat no basaem iti nababa a timek ti dadduma pay a bersiku- lo dagita. Panunotem ti kaadu ti magun-odmo a sirib ken liwliwa kadagita a sinurat dagiti propeta! Kasta met laeng ti maaramidan kenka ti dadduma pay a pa- set ti Biblia. Mayarig ti Sao ti Dios iti pagminasan nga aduan iti diamante. Bayat a basbasaem ti intero a Bib- lia, ikagumaam a biroken dagiti arig saniata a pana- ngiwanwan ken pammaregta ti Dios. IKAGUMAAM A TARUSAN TI BASBASAEM 9 Nupay napateg ti inaldaw a panagbasa iti Biblia, siguraduem met a maawatam ti basbasaem. Nasayaat no agsukisokka kadagiti publikasion ti organisasion ni Jehova tapno maammuam ti maipapan iti tattao, lug- 8. Mangibagaka iti maysa a naespirituan a saniata a nasarakam iti panagbasam iti Biblia. 9. Kasanotayo a mapauneg ti pannakaawattayo iti pagayatan ti Dios? 8 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
lugar, ken paspasamak a basbasaem. No kayatmo nga ammuen no kasano nga agaplikar kenka ti maysa a punto iti Biblia, agpatulongka iti maysa a panglaka- yen wenno iti sabali pay a nataengan a Kristiano. Tap- no maammuantayo no apay a nasken a paunegentayo ti pannakaawattayo, usigentayo ti ulidan ti maysa a Kristiano idi umuna a siglo - ni Apolos. 10 Ni Apolos ket maysa a Judio a Kristiano a "na- laing iti Kasuratan" ken "nasged iti espiritu." Kastoy ti kuna ti libro ti Aramid: "Insasao ken insursurona a siuumiso ti bambanag maipapan ken Jesus, ngem ti laeng pammautisar ni Juan ti ammona." Saan nga ammo ni Apolos a saanen a maitunos iti kabaruan a lawag ti isursurona maipapan iti bautismo. Idi nang- ngegan dagiti Kristiano nga agassawa a da Priscila ken Aquila ti panangisuro ni Apolos idiay Efeso, inlawla- wagda kenkuana ti 'umiso maipapan iti dalan ti Dios.' (Ara. 18:24-26) Kasano a nagunggonaan ni Apolos? 10, 11. (a) Kasano a natulongan ni Apolos a rumang-ay kas mi- nistro iti naimbag a damag? (b) Ania ti maadaltayo iti salaysay ma- ipapan ken Apolos? (Kitaen ti kahon a "Maitunos Kadi ti Isursu- rom iti Kabaruan a Lawag?") PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 9
MAITUNOS KADI TI ISURSUROM ITI KABARUAN A LAWAG? Kayattayo a maitunos ti pannakaawattayo iti kabaruan a lawag mainaig iti kinapudno iti Biblia tapno mairanud- tayo iti sabsabali ti umiso a pannakaammo. Maipapan iti dayta, ania ti sungbatmo kadagiti sumaganad a saludsod? ˇ Ania ti tuktukoyen ni Jesus idi dinakamatna ti sasao a "daytoy a kaputotan" iti Mateo 24:34? - Ti Pagwanawanan, Abril 15, 2010, panid 10-11. ˇ Kaano a mapasamak ti panamaglalasin "dagiti kar- nero manipud kadagiti kalding" a nailadawan iti Ma- teo 25:32? - Ti Pagwanawanan, Oktubre 15, 1995, pa- nid 21-23. ˇ Sigun iti Lucas 21:26, kaanonto a 'matalimudaw dagiti tattao gapu iti buteng ken panangpadpadaanda iti bambanag nga um-umay iti mapagnaedan a daga'? - Ti Pagwanawanan, Pebrero 15, 1994, panid 19-20. No ti inaldaw a panagbasatayo iti Biblia ket nabuyogan iti napinget a panagadal, matulongantayo ti sabsabali a magna iti rumanraniag a lawag nga ipalpalgak ni Jehova iti naisurat a Saona. - Prov. 4:18. 11 Kalpasan ti panangasaba ni Apolos idiay Efeso, napan met idiay Acaya. "Idi nakagteng sadiay, tinulo- nganna iti kasta unay dagidiay namati maigapu iti di kaikarian a kinamanangngaasi ti Dios; ta buyogen ti 10 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
kinanasged naan-anay a pinaneknekanna iti publiko a dagiti Judio saanda nga umiso, bayat nga imparanga- rangna babaen kadagiti Kasuratan a ni Jesus isu day- di Kristo." (Ara. 18:27, 28) Siuumiso idin a mailaw- lawag ni Apolos ti kaipapanan ti Nakristianuan a bautismo. Gapu ta nalawlawagen ti pannakaawatna, dakkel ti naitulongna kadagiti kabbaro a rumang-ay iti kinapudno. Ania ti maadaltayo iti daytoy? Kas ken Apolos, ikagumaantayo koma a tarusan ti mabasbasa- tayo iti Biblia. Ngem no adda isingasing ti maysa nga eksperiensiado a kapammatiantayo a mangpasaya- at iti panangisurotayo, sipapakumbaba ken siyayaman koma nga awatentayo dayta. USAREM TI NASURSUROM A PANGTULONG ITI SABSABALI 12 Kas kada Priscila, Aquila, ken Apolos, makatu- longtayo met iti sabsabali. Ania ti mariknam no natu- longam ti maysa nga interesado nga agbalbaliw ken rumang-ay iti kinapudno? Wenno kas panglakayen, 12, 13. Iladawam no kasano a makatulong iti irarang-ay dagiti ma- yad-adalan iti Biblia ti nataktika a panangusar iti Kasuratan. PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 11
ania ti mariknam no agyaman kenka ti maysa a kab- sat gapu ta nakatulong kenkuana ti Nainkasuratan a balakadmo? Pudno a mangyeg iti rag-o ti panangara- mat iti Sao ti Dios tapno tulongan ti sabsabali a mang- pasayaat iti biagda. Kasano a maaramidam dayta? 13 Idi kaaldawan ni Elias, saan a maikeddeng ti adu nga Israelita no ania ti annurotenda - ti pudno a pa- nagdayaw wenno ti palso a panagdayaw. Ti imbalakad ni Elias ket makatulong iti di rumangrang-ay a ma- yad-adalan iti Biblia. (Basaen ti 1 Ar-ari 18:21.) Usi- gem ti sabali pay a kasasaad: No ti maysa nga intere- sado ket maamak iti reaksion dagiti gagayyem wenno kapamiliana, pabilgem ti determinasionna nga agda- yaw ken Jehova babaen ti panangaramatmo iti Isaias 51:12, 13. - Basaen. 14 Nabatad a makaparegta, makailinteg, wenno ma- Siempre, saantayo nga usaren ti balakad ti Biblia a mangpilit wenno mangkondenar iti sabsabali. Naanus ken naasitayo koma iti iyad-adalantayo iti Biblia, no kasano a kasta met kadatayo ni Jehova. - Sal. 103:8. 14. Ania ti makatulong kenka a manglagip kadagiti teksto ti Bib- lia a kasapulam iti panangtulongmo iti sabsabali? 12 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
kapabileg ti adu a linaon ti Biblia. Ngem nalabit ma- isaludsodmo, 'Ania ti aramidek tapno nalakak a ma- lagip ti kasapulak a kasuratan?' Basaem ti Biblia ken inaldaw a mennamennaem ti pampanunot ti Dios. Iti kasta, maipempen iti panunotmo dagiti teksto a ma- balin nga ipalagip ti espiritu ni Jehova no kasapulam. - Mar. 13:11; basaen ti Juan 14:26. 15 Kas ken Ari Solomon, ikararagmo ken Jehova nga ipaayannaka iti sirib tapno maitungpalmo dagi- ti nateokratikuan nga annongem. (2 Cron. 1:7-10) Kas kadagiti propeta idi ugma, 'sigaganetget nga ag- sukimatka ken siaannad nga agsirarakka' iti Sao ti Dios tapno maammuam ti umiso a pannakaammo ken Jehova ken iti pagayatanna. (1 Ped. 1:10-12) Pinareg- ta ni apostol Pablo ni Timoteo nga adalenna ti 'sa- sao ti pammati ken ti nasayaat a sursuro.' (1 Tim. Ania ti aramidem no dagiti laeng kangrunaan a sasao ti mala- gipmo imbes a ti libro, kapitulo, ken bersikulo? Mabalin a makatu- long kenka ti indise iti likud ti Biblia, ti Watchtower Library, wen- no ti konkordansia ti New World Translation. 15. Ania ti makatulong kenka tapno naan-anay a matarusam ti Sao ti Dios? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 13
4:6) No kasta ti aramidem, matulongamto ti sabsaba- li a rumang-ay iti naespirituan ken bumileg pay ti pammatim. MAYSA A PROTEKSION TI PANAGBASA ITI SAO TI DIO S 16 Nakairuaman dagiti Judio iti siudad ti Berea idiay Macedonia a 'siaannad a sukimaten ti Kasu- ratan iti inaldaw.' Idi inkasaba kadakuada ni Pablo ti naimbag a damag, indiligda ti imbagana iti na- gun-odandan a pannakaammo iti Kasuratan. Ania ti nagbanaganna? Adu ti nakombinsir a kinapudno ti isursurona, ket "nagbalin[da] a manamati." (Ara. 17:10-12) Ipakita daytoy a bumileg ti pammatim ken Jehova no inaldaw a basaem ti Biblia. Kasa- pulantayo ti kasta a pammati, "ti sigurado a pa- nangsegsegga iti bambanag nga in-inanamaen," tapno makalasattayo nga agturong iti baro a lubong ti Dios. - Heb. 11:1. 16. (a) Kasano a nagunggonaan dagiti taga-B erea iti 'naannad a panagsukimatda iti Kasuratan iti inaldaw'? (b) Apay a nakapatpa- teg ita kadatayo ti inaldaw a panagbasa iti Biblia? 14 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
17 Kinuna ni Pablo: "No maipapan kadatayo a ku- kua ti aldaw, agtalinaedtay koma a sipupuot ket ika- pettayo ti kabal ti barukong nga isu ti pammati ken ayat ket ti namnama ti pannakaisalakan kas kabal ti ulo." (1 Tes. 5:8) Masapul a masalakniban ti puso ti maysa a soldado manipud iti kabusor. Umasping iti dayta, masapul a masalakniban ti piguratibo a puso ti maysa a Kristiano manipud iti basol. Ania ti resulta- na no nabileg ti pammati dayta a Kristiano ken ay-aya- tenna ti Dios ken ti padana a tao? Arigna ikapkapet- na ti kalagdaan a naespirituan a kabal iti barukongna. Iti kasta, maliklikanna ti agaramid iti banag a saan nga anamongan ti Dios. 18 Dinakamat met ni Pablo ti kabal ti ulo, "ti nam- nama ti pannakaisalakan." Idi tiempo ti Biblia, agpeg- peggad ti biag ti soldado nga awanan iti kabal ti ulo. Ngem no nalagda ti kabal ti ulona, maliklikanna ti na- karo a pannakadangran ti ulona. No adalentayo ti Sao ti Dios, bumileg ti namnamatayo iti pannakabalinna 17, 18. (a) Kasano a ti nabileg a pammati ken ayat masalakniban- da ti piguratibo a puso ti maysa a Kristiano? (b) Kasano a masalak- nibannatayo ti namnama? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 15
a mangisalakan. Tumulong kadatayo ti nabileg a nam- nama tapno masarangettayo dagiti apostata ken dagiti arig gangrena nga "ubbaw a panagsasao[da]." (2 Tim. 2:16-19) Dayta met ti mangpabileg iti determinasion- tayo a mangliklik iti dakes nga ar-aramid a kondena- ren ni Jehova. KASAPULAN ITI PANNAKAISALAKAN 19 Bayat nga umas-asideg ti panungpalan daytoy a lubong, ad-adda a kasapulantay ti agpannuray iti Sao ni Jehova. Dagiti linaonna a balakad matulonganna- tayo a mangisardeng kadagiti dakes a kababalin ken mangparmek kadagiti dakes a panagem. Paregtaen ken liwliwaennatayo dayta a mangibtur iti aniaman a suot nga ipaay ni Satanas ken ti lubongna. Iti pana- ngiwanwan ni Jehova babaen ti Saona, makapagtali- naedtayo iti dalan nga agturong iti biag. 20 Laglagipentayo a pagayatan ti Dios a "maisala- kan koma dagiti amin a kita ti tattao." Karaman ka- 19, 20. Apay a nasken a tagipatgentayo ti Sao ti Dios, ken kasa- no a maipakitatayo ti panagyamantayo iti dayta? (Kitaen ti kahon a "Talaga nga Ipapaay ni Jehova ti Mismo a Kasapulak.") 16 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
"TALAGA NGA IPAPA AY NI JEHOVA TI MISMO A KASAPULAK" Insurat ti maysa nga agtutubo a kabsat a babai: "Ka- dagiti amin a naayat a pammalagip ni Jehova, dakkel ti naitulong kaniak ti pannakaiparegta ti inaldaw a panag- basa iti Biblia. Inrugik a basaen ti Biblia iti maudi a ta- wenko iti hayskul, ket naileppasko iti dua a tawen. Iti dayta a tiempo, nasarakak iti Sao ni Jehova ti amin a kasapulak tapno makaaramidak iti nasayaat a desision iti biag. Basbasaek manen ti intero a Biblia iti maika- dua a gundaway. Ngem adda dagiti teksto a kasla itak pay la a mabasa. Magagaranak a mangbasa iti Biblia a kas idi damo - ket ad-adda pay ketdi ita ti gagarko! Ta- laga nga ipapaay ni Jehova ti mismo a kasapulak." dagita dagiti adipen ni Jehova ken dagidiay dumngeg iti naimbag a damag ken agpayadal iti Biblia. Ngem masapul a gumun-od iti "umiso a pannakaammo iti kinapudno" ti amin a mayat a maisalakan. (1 Tim. 2:4) Nasken ngarud a basaentayo ti Biblia ken iyapli- kartayo dagiti naipaltiing nga instruksion a linaonna. Wen, no inaldaw a basaentayo dayta, ipakpakitatayo a tagtagipatgentayo ti kinapudno a linaon ti Sao ni Jehova. - Juan 17:17. PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 17
Usarem ti Sao ti Dios Tapno Magunggonaanka ken ti Sabsabali "Imbilangko nga umiso amin a bilin maipapan iti amin a bambanag." - SAL. 119:128. ANIA TI SUNGBATMO? Kasano a sieepektibo a mausarmo ti Kasuratan iti pana- ngisurom iti sabsabali? Ania ti tuktukoyen ni Pablo iti sasaona a "panangpalinteg iti bambanag"? Kasano a 'mangdisiplina iti kinalinteg' dagiti panglakayen ken nagannak'? BAYAT a tingtingitingen dagiti panglakayen no kuali- pikadon ti maysa a mayad-adalan iti Biblia a makira- man iti panangasaba, isaludsodda iti bagida, 'Ti kadi sasao ken tigtignay daytoy a tao ipakitana a patienna a ti Biblia ket naipaltiing a Sao ti Dios?' Para iti asi- Kitaen ti Organisado a Mangaramid iti Pagayatan ni Jehova, panid 79. 1. Apay a masapul a naan-anay nga agtalektayo iti Sao ti Dios? 18 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
noman a mayat nga agbalin nga agibumbunannag iti Pagarian - ken iti amin nga ad-adipen ti Dios - masa- pul a wen ti sungbat. Apay? Ti panagtalektayo iti Sao ti Dios ken ti abilidadtayo a mangusar iti dayta iti mi- nisterio ti makatulong kadatayo a tumulong iti sabsa- bali a mangammo ken Jehova ken maisalakan. 2 Impaganetget ni apostol Pablo ti kinapateg ti insuratna ken Timoteo: "Agtultu- Sao ti Dios idi loyka iti bambanag a nasursurom ken nakaguyu- goyam a patien." Ti "bambanag" a tuktukoyen ni Pablo isu dagiti kinapudno iti Biblia a nakagu- yugoyan ni Timoteo a mamati iti naimbag a da- mag. Kasta met laeng ti epektona kadatayo da- gita a kinapudno, ket tultulongandatayo nga agtalinaed a 'masirib maipaay iti pannakaisala- kan.' (2 Tim. 3:14, 15) Nupay masansan nga usa- rentayo ti simmaruno a kinuna ni Pablo tapno ipa- kitatayo iti sabsabali a ti Biblia ket nagtaud iti Dios, adda pay masursurotayo kadagita a sasao a 2. Apay a masapul nga 'agtultuloytayo iti bambanag a nasursuro- tayo'? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 19
masarakan iti 2 Timoteo 3:16. (Basaen.) Usigentayo a naimbag dayta a bersikulo tapno bumileg ti panagtalektayo nga "umiso" ti amin a pannursuro ni Jehova. - Sal. 119:128. "MAKAGUNG G ONA ITI PANANGISURO" 3 Imbaga ni Jesus iti nasion ti Israel: "Ibaonko ka- dakayo dagiti mammadto ken dagiti masirib a tattao ken dagiti manangisuro iti publiko." (Mat. 23:34) Tuktukoyen ni Jesus dagiti adalanna, a sinuruanna a mangusar iti Kasuratan iti ministerioda. Idi Pentecos- tes 33 C.E., ni apostol Pedro a maysa kadagiti "ma- nangisuro iti publiko" ket nagpalawag iti sanguanan ti dakkel a bunggoy idiay Jerusalem nga inadawna ti sumagmamano a teksto iti Hebreo a Kasuratan. Idi nangngeg dagiti tattao ti aplikasion dagitoy a sasao, adu kadakuada ti 'naduyok ti pusona.' Nagbabawyan- da dagiti basolda. Agarup tallo ribu kadakuada ti nag- 3-5. (a) Ania ti reaksion ti maysa a bunggoy iti palawag ni Pedro bayat ti Pentecostes, ken apay? (b) Apay nga inawat ti adu a taga- Tesalonica ti kinapudno? (c) Ania ti ap-apresiaren dagiti tattao ma- ipapan iti ministeriotayo? 20 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
kiddaw iti pammakawan ti Dios ket nagbalinda a Kris- tiano. - Ara. 2:37-41. 4 Ti sabali pay a manangisuro iti publiko, a ni apos- tol Pablo, inkasabana ti naimbag a damag iti ruar ti Jerusalem. Kas pagarigan, iti siudad ti Tesaloni- ca idiay Macedonia, nagsao ni Pablo iti sanguanan dagiti tattao nga agdaydayaw iti maysa a sinagoga. Iti tallo a Sabbath, "nakirinnason kadakuada mani- pud iti Kasuratan, nga inlawlawagna ken pinampanek- nekanna babaen kadagiti reperensia a masapul a ti Kristo agsagaba ken bumangon manipud kadagiti na- tay." Ania ti nagbanaganna? 'Nagbalin a manama- ti ti sumagmamano a Judio ken ti adu a Griego.' - Ara. 17:1-4. 5 Adu ti mangap-apresiar kadagiti adipen ti Dios ita gapu iti nasigo a panangusarda iti Biblia. Idiay Switzerland, maysa a kabsat a babai ti nangibasa iti teksto iti maysa a lalaki. Kalpasanna, dinamag ti la- laki, "Ania ti relihionyo?" Insungbat ti kabsattayo: "Saksi ni Jehova-kami." Kinuna ti bumalay: "Ay wen aya, awan gayamen ti sabali nga umay agbalaybalay PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 21
a mangibasa iti Biblia no di laeng dagiti Saksi ni Jehova." 6 Kasanotayo a naan-anay a mausar ti Biblia iti pa- nangisurotayo? No adda pribilehiom a mangisuro iti kongregasion, agaramatka kadagiti espesipiko a teks- to ti Biblia. Imbes a dakamatem laeng ti punto dagi- ti napateg a teksto wenno basaem dagita iti nayim- prenta a reperensia wenno iti gadyet, luktam ken basaem ti Biblia, sa awisem dagiti agdengdengngeg a kasta met ti aramidenda. Ilawlawagmo met dagiti teksto tapno ad-adda a sumingedda ken Jehova. Im- bes nga agusarka kadagiti komplikado nga ilustrasion ken kapadasan tapno laeng agpakatawa, usarem ti tiempo a mangilawlawag a naimbag iti Sao ti Dios. 7 Ania ti masapul a laglagipentayo no mangyadalta- yo iti Biblia? Saantay a liblibtawan dagiti nadakamat a teksto iti publikasion nga us-usarentayo. Paregtaen- tayo ti iyad-adalantayo a basaenna dagiti naisitar a 6, 7. (a) Kasano a dagiti mangisursuro iti kongregasion naan- anay a mausarda ti Biblia? (b) Apay a napateg ti epektibo a pana- ngusar iti Kasuratan no mangyadaltayo iti Biblia? 22 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
teksto ken tulongan a mangtarus kadagita. Kasano? Saan a babaen ti atiddog a panangilawlawag a kas- la mangipapaaytayo iti lektiur. Paregtaentayo ketdi a yebkasna ti kapanunotanna. Imbes nga idiktartayo ti rumbeng a patienna wenno aramidenna, mangpataud- tayo kadagiti mamagpanunot a saludsod a makatulong iti panangtarusna kadagiti pannursuro ti Biblia. "MAKAGUNG G ONA . . . ITI PANANGTUBNGAR" 8 Masansan nga ibilangtayo ti "panangtubngar" kas annongen laeng dagiti panglakayen iti kongre- gasion. Pudno met ketdi a pagrebbengan dagiti ma- nangaywan a 'tubngaren dagidiay mangyug-ugali iti panagbasol.' (1 Tim. 5:20; Tito 1:13) Ngem napa- teg met a tubngarentay ti mismo a bagitayo. Ni Pablo ket mapagulidanan a Kristiano nga addaan iti nadalus a konsiensia. (2 Tim. 1:3) Ngem kaskasdi nga insuratna: "Makitak iti kamkamengko ti sabali a Masansan nga isaludsod ni Jesus bayat ti panangisurona: "Ania ti pagarupyo?" Kalpasanna, urayenna ti sungbat dagiti dumdum- ngeg. - Mat. 18:12; 21:28; 22:42. 8. Ania a panagdangadang ti napasaran ni Pablo? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 23
linteg a makigubgubat iti linteg ti panunotko ken mangiturturong kaniak a kautibo iti linteg ti basol." No usigentayo ti konteksto dagitoy a sasao, ad-adda a maawatantayo ti panagregget ni Pablo a mangparmek kadagiti pagkapuyanna. - Basaen ti Roma 7:21-25. 9 Aniada a pagkapuyan ti inkagumaan a parmeken ni Pablo? Nupay saanna nga espesipiko a dinakamat dagita iti suratna ken Timoteo, imbagana a maysa idi a "nakuspag a tao." (1 Tim. 1:13) Sakbay a nakom- berte ni Pablo, kasta unay ti gurana kadagiti Kristia- no. Impudnona ti sigud a riknana kadagiti pasurot ni Kristo: "Makaungetak unay idi a maibusor kadakua- da." (Ara. 26:11) Nasursuro ni Pablo ti agteppel, ngem adda latta dagiti gundaway a marigatan a mang- kontrol iti rikna ken panagsaona. (Ara. 15:36-39) Ania ti nakatulong kenkuana? 10 Iti suratna kadagiti Kristiano idiay Corinto, in- ladawan ni Pablo no kasano a tinubngarna ti bagina. 9, 10. (a) Aniada a pagkapuyan ti nalabit pinarmek ni Pablo? (b) Ania ti mabalin nga inaramid ni Pablo tapno malabananna da- giti pagkapuyanna? 24 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
(Basaen ti 1 Corinto 9:26, 27.) Linabananna dagiti pagkapuyanna. Mabalin a nangbirok kadagiti bala- kad ti Kasuratan, nagpakaasi a tulongan ni Jehova a mangyaplikar kadagita, ken inkagumaanna ti agbalba- liw. Magunggonaantayo iti ulidanna gapu ta maki- dangdangadangtayo met kadagiti pagkapuyantayo. 11 Ditay koma ipapan a ditayon kasapulan a laba- nan dagiti pagkapuyantayo. Imbes ketdi, masapul nga "itultuloy[ta]yo a suboken" ti bagitayo tapno masier- totayo nga an-annurotentayo ti kinapudno. (2 Cor. 13:5) No kas pagarigan basbasaentayo ti Colosas 3:5- 10, nasayaat nga isaludsodtayo iti bagitayo: 'Ikagka- gumaak kadi a parmeken dagiti pagkapuyak, wenno mangrugrugi a magustuak dagiti ibilang ni Jehova a dakes? No bigla nga agparang ti maysa nga immoral a Web site iti Internet, dagusko kadi nga i-close, wen- no dagita ti birbirokek?' Ti panangyaplikar iti balakad Kadagiti surat ni Pablo, namin-adu nga imparegtana ti panang- laban kadagiti pagkapuyan. (Roma 6:12; Gal. 5:16-18) Manamna- matayo nga inyaplikarna met ti imbalakadna. - Roma 2:21. 11. Kasanotay nga 'itultuloy a suboken' ti bagitayo no an-annuro- tentayo met laeng ti kinapudno? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 25
ti Sao ti Dios ti tumulong kadatayo nga 'agtalinaed a siririing ken sipupuot.' - 1 Tes. 5:6-8. "MAKAGUNG G ONA . . . ITI PANANGPALINTEG ITI BAMBANAG" 12 Ti Griego a termino a naipatarus a "panangpalin- teg iti bambanag" kaipapananna ti "pasayaaten, atu- ren, isubli iti umiso ken nalinteg a kasasaad." No dadduma, masapul nga ilintegtayo ti bambanag iti asi- noman a di umiso ti pannakaawatna iti imbaga wen- no inaramidtayo. Kas pagarigan, linais dagiti Judio a papanguluen ti relihion ti naasi a pannakilangen ni Jesus kadagiti "agsingsingir iti buis ken kadagiti ma- nagbasol." Insungbat ni Jesus: "Dagiti tattao a nasa- lun-at saanda a kasapulan ti mangngagas, no di ket dagiti masaksakit. Inkayo, ngarud, ket adalenyo no ania ti kaipapanan daytoy, 'Kalikagumak ti asi, ket saan a sakripisio.' " (Mat. 9:11-13) Siaanus nga inlaw- lawagna iti amin ti kaipapanan ti sasao ti Dios. Ga- 12, 13. (a) Ania koma ti panggeptayo iti "panangpalinteg[tayo] iti bambanag"? (b) No kayattayo nga 'ilinteg ti bambanag' iti pa- datayo a tao, ania a panagsasao ti masapul a liklikantayo? 26 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
puna, dagiti nanumo a tattao naam-ammoda ni Jehova kas "Dios a naasi ken managparabur, nabannayat nga agunget ken naruay iti naayat a kinamanangngaasi ken kinapudno." (Ex. 34:6) Nagbanaganna, adu ti na- mati iti naimbag a damag gapu iti panagregget ti Anak ti Dios a 'mangilinteg kadagiti bambanag.' 13 Tuladentayo koma ni Jesus no tultulongantayo ti sabsabali. Ngem mabalin a sigugubsang a kunaen ti maysa a makasursuron, 'Agsaritata man iti nalapat.' Saan a kasta ti kayat a sawen ti 2 Timoteo 3:16. Di- natay ikkan ti Kasuratan iti karbengan nga agsao a si- gugubsang iti sabsabali. Kas iti 'sugsugat a gapuanan ti kampilan,' ti nakaro a panangbabalaw mangyeg la- eng iti saem ken awan pagsayaatanna. - Prov. 12:18. 14 Kasano ngarud a maipakitatayo ti anus ken asi no 'ilintegtayo ti bambanag'? Ipapantayo nga adda agassawa nga agpatpatulong iti maysa a panglakayen gapu iti kanayon a panagsubangda. Ania ti rumbeng 14-16. (a) Kasano a 'mailinteg dagiti panglakayen ti bambanag' tapno matulonganda dagidiay addaan iti parikut? (b) Apay a naka- patpateg nga usaren ti Kasuratan iti "panangpalinteg iti bambanag" mainaig iti panangpadakkel kadagiti annak? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 27
nga aramiden ti panglakayen? Awan koma ti dasdasi- ganna ken usarenna dagiti prinsipio ti Biblia, kas iti nailanad iti kapitulo 3 ti libro a Ti Sekreto ti Kinaragsak iti Pamilia. Bayat a pagsasaritaanda da- gita, mabalin a mabigbig dagiti agassawa no ania pay a balakad ti pagreggetanda nga iyaplikar. Kalpasan ti sumagmamano a tiempo, mabalin a komustaen ti panglakayen ti kasasaadda ken mangipaay iti kanayo- nan a tulong no kasapulan. 15 Dakayo a nagannak, kasanoyo a 'mailinteg ti bambanag' mainaig kadagiti annakyo? Kas pagarigan, kayatmo a tulongan ti tin-edyer a balasangmo a mang- liklik iti di umiso a kakadua. Umuna, masapul nga ammuem no asino ti pakikadkaduaanna. Kalpasanna, no makitam nga adda masapul a pagtungtonganyo, kasaritam ket mabalin nga usarem dagiti punto iti Da- giti Saludsod nga Iyimtuod ti Agtutubo - Dagiti Sungbat nga Epektibo, Tomo 2. Kadagiti sumaganad nga aldaw, iwayaam ti makikadua kenkuana. Paliiwem met no ania ti pampanunotenna no adda iti ministe- rio wenno bayat nga aglinglingay ti pamiliayo. No na- 28 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
anus ken naasika, madlaw ti balasangmo ti naayat a pannakaseknam. Mabalin a matignay a mangyapli- kar iti balakadmo ket maliklikanna ti agaramid iti di umiso. 16 No naanus ken naasitayo, maparegtatayo met da- gidiay madandanagan iti salun-atda, dagidiay maladla- dingitan gapu ta naikkatda iti trabahoda, wenno dagi- diay marigatan a mangawat iti maysa a sursuro ti Biblia. Dakkel ti magunggona dagiti adipen ni Jehova no usarenda ti Sao ti Dios iti "panangpalinteg[da] iti bambanag." "MAKAGUNG G ONA . . . ITI PANANGDISIPLINA ITI KINALINTEG" 17 "Awan disiplina a kasla makaparag-o iti agdama, no di ket makapaladingit." Ngem "kalpasanna kada- gidiay a nasanayen iti dayta mangpataud iti natalna a bunga, awan sabali, ti kinalinteg." (Heb. 12:11) Uma- namong ti adu nga adulto a Kristiano a nakatulong ti disiplina nga impaay dagiti Kristiano a nagannakda. No awatentay ti disiplina manipud ken Jehova babaen 17. Apay a rumbeng a siyayaman nga awatentay ti disiplina? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 29
kadagiti panglakayen, makapagtalinaedtayo iti dalan ti biag. - Prov. 4:13. 18 Kasano a makaipaay iti nasayaat a disiplina da- giti panglakayen ken dagiti nagannak? Imbaga ni Jehova nga ipaaytayo ti disiplina maitunos "iti kina- linteg." (2 Tim. 3:16) Napateg ngarud a surotentayo dagiti prinsipio ti Biblia no mangdisiplinatayo. Ti may- sa kadagita a prinsipio ket masarakan iti Proverbio 18:13: "No ti asinoman sumungbat iti maysa a banag sakbay a mangngegna, kinamaag dayta iti biangna ken maysa a pannakaipababa." No ngarud adda nangiba- ga kadagiti panglakayen a nakaaramid iti nadagsen a basol ti maysa a kabsat, siguraduenda nga ammuen nga umuna ti amin a detalye. (Deut. 13:14) Kalpa- sanna, mabalindan ti mangdisiplina maitunos "iti ki- nalinteg." 19 Ibaga met ti Sao ti Dios a mangilinteg dagiti panglakayen "buyogen ti kinaalumamay." (Basaen ti 18, 19. (a) Apay a nakapatpateg ti balakad ti Proverbio 18:13 iti "panangdisiplina iti kinalinteg"? (b) Ania ti masansan a resultana no ipakita dagiti panglakayen ti kinaalumamay ken ayat iti panang- tamingda kadagiti nakabasol? 30 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 PASET 1
2 Timoteo 2:24-26.) Pudno a ti nakabasol ket mang- yeg iti pannakaumsi iti nagan ni Jehova ken pannaka- dangran ti dadduma. Ngem saan a matulongan day- ta no agung-unget ti panglakayen a mangbalbalakad. Nupay kasta, no tuladen dagiti panglakayen ti 'kina- manangngaasi ti Dios,' mabalin a matignayda ti naka- basol nga agbabawi. - Roma 2:4. 20 Masapul nga iyaplikar dagiti nagannak dagiti prinsipio ti Biblia iti panangpadakkelda kadagiti an- nakda iti "disiplina ken panangiturong-panunot ni Jehova." (Efe. 6:4) Kas pagarigan, ania ti rumbeng nga aramiden ti maysa nga ama no adda nadamagna a di umiso nga inaramid ti anakna? Ammuenna koma nga umuna dagiti detalye sakbay a mangipaay iti di- siplina. Saan a mayanatup iti Kristiano a pamilia ti na- karo a panagpungtot nga agresulta iti kinaranggas. "Ni Jehova nadungngo unay iti panagayat ken naasi," ket masapul a tuladen dayta dagiti nagannak no disip- linaenda dagiti annakda. - Sant. 5:11. 20. Ania dagiti prinsipio a masapul nga iyaplikar dagiti nagannak no disiplinaenda dagiti annakda? PASET 1 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 31
TI DI MAGATADAN A SAGUT NI JEHOVA KADATAYO 21 Maysa nga adipen ti Dios ti nangibaga no apay nga ay-ayatenna ti linteg ni Jehova. (Basaen ti Salmo 119:97-104.) Gapu iti panangadalna iti dayta, naad- daan iti sirib, pannakatarus, ken pannakaawat. Nalik- likanna ti dakes a dana a nakaisagmakan ti dadduma gapu ta inyaplikarna ti naadalna. Makaay-ayo ken ma- kapnek kenkuana ti panangadal iti Kasuratan. Deter- minado nga agtulnog kadagiti bilin ti Dios iti intero a panagbiagna. 22 Tagtagipatgem kadi ti "amin a Kasuratan"? Day- ta ti mangpabileg iti pammatim a ti Dios tungpalen- na ti panggepna. Dagiti linaonna a balakad ti salaknib manipud kadagiti dakes nga epekto ti panangyugali iti panagbasol. Ken no nasayaat ti panangilawlawagmo iti dayta, matulongam ti sabsabali a magna ken agta- linaed iti dalan ti biag. Naan-anay koma nga usaren- tay ti "amin a Kasuratan" bayat nga agserserbitayo ken Jehova, ti naayat a Dios a gubuayan ti sirib. 21, 22. Ania a sasao iti Salmo 119:97-104 ti makailadawan iti pa- nangmatmatmo iti Sao ni Jehova? 32 TI PAGWANAWANAN - ABRIL 15, 2013 wlp13 04/15-IL-1


Makabulan kalpasan ti Makadadael nga Uram iti Kabakiran, Agkakadua ti Maui ?Ohana a Mangbangon Manen Release Date: Septiembre 8, 2023 A Month after the Devastating Wildfires, Maui ?Ohana Are Rebuilding Together L?HAIN?, Hawai?i - Ita ta naiddep ti gil-ayab ken natalged ti pagtaengan ken pannakataraon dagiti rinibu a tattao, ita ta inaramid dagiti kaarruba ken gagayyem ti umuna nga addang ti panagimbagda babaen ti panagtitinnulongda, daytoy nadadael a komunidad ket agtartrabaho a sipipinget tapno makabangon manipud iti kadaksan a didigra tapno madungpar ni Maui iti tungpal biag. Makabulanen sipud idi nagngaretnget dagiti uram iti kabakiran a pinatibker ti angin idi Agosto 8 iti L?hain?, a di mangidumduma a nangkettel kadagiti biag a nataraken ditoy. Agladladingit dagiti komunidad iti pannakapukawda, agladladingitda a kadua dagiti ay-ayatenda ken umayda iti naun-uneg a pannakaawat a kasapulan ti panawen ti pannakaagas. Dagiti isu met laeng nga uram ket nangdadael wenno nakaro a nangdadael kadagiti rinibu nga estruktura idiay L?hain? ken nangtukkol ti suplay ti danum para kadagiti komunidad ti Upcountry iti aglawlaw ti Kula. Pinagbalin dagiti gil-ayab ti namaris, historiko nga ili ti L?hain? nga anniniwan ti dati a bagina. Nagbalin a narunaw a hulk dagiti nauram a kotse iti Front Street. Nagbitbitin dagiti nagkankanta a bulong kadagiti kayo a nakatakder pay laeng. Natnag ti King Kamehameha III Elementary School, ket napukaw dagiti ubbing ti L?hain? dagiti ay-ayamda, dagiti teddy bear-da, dagiti bisikleta ken ay-ayamda. Rinibu nga umili ti napukawan iti pagtaengan ken pagbiagda. Ngem ti nabati iti L?hain? ket ti nairut a komunidad a makibingbingay iti kolektibo a pannakapukaw ken panagkumit iti masakbayan. Tultulongan dagiti kaarruba dagiti kaarruba. Nagtrabaho dagiti arborista, landscaper ken boluntario ti Maui tapno maisalakan ti nalatak a 150 ti tawenna a banyan tree ti ili. Simrek dagiti grupo ti komunidad Page 1 of 4 Page printed at ohana-are-rebuilding-together 09/12/2024
tapno makatulongda. Nagurnongda iti danum, taraon, kawes ken kubrekama, ken nangasikasoda iti tunggal maysa. Nangipasdek ti N? 'Aik?ne o Maui L?hain? Cultural Center iti kahel a tolda iti asideg dagiti resort ti K??anapali ket pinunnona dayta kadagiti naidonar a tagilako a gatad ti maysa a department store. Dayta't nakasarak ti dua a babassit a babbalasitang kadagiti nasileng, baro a bisikleta ken rason nga agkikinnita bayat ti panagluganda iti aglawlaw ti K??anapali ita a lawas. Kalpasan a mismo dagiti uram, temporario a nangipasdek dagiti empleado manipud iti sentro iti L?hain? Post Office sakbay nga immakar iti tolda tapno agserbida iti komunidad. Ti panagresponde iti didigra ket maysa a nabingbingay a kuleana. Daytoy ket maysa a panagtitinnulong a panagregget a nagtaud manipud iti krisis, nga indauluan dagiti komunidad babaen ti suporta ti amin a lebel ti gobierno, nonprofits ken pribado a kompania. Manipud idi damo, nakitinnulong ti Estado ti Hawai?i ken Maui County iti American Red Cross, a sinuportaran ti FEMA, ti U.S. Small Business Administration ken dadduma pay a pederal ken lokal a kasosyo, tapno imaneharda ti sungbat ken panagregget a mangpaimbag. Ti pederal a kaadda ket naipangpangruna, nga addaan kadagiti nasurok a 1,500 a tattao idiay Maui ken O?ahu. Ti panagtitinnulong kas maysa nga ?ohana ket makaagas. Dagiti lokal, estado ken pederal nga ahensia ket makipagtrabtrabaho met kadagiti mapagtalkan a lokal a lider ti komunidad ken dagiti organisasion a naibatay iti pammati a makaawat, iti nauneg, iti pakasaritaan ken kultura ti Maui. Ti panangiwanwanda ket mangpabalin kadagiti grupo ti panagimbag a mangtaming kadagiti karit iti daga ken makikonektar kadagiti nakalasat iti wagas a makaaweng iti komunidad. Kas pagarigan, binaliwan ti FEMA ti kasapulanna a "maysa nga aplikasion iti tunggal pagtaengan" ken palubosanna ti adu a tattao, a masansan nga agnanaed iti sirok ti maysa nga atep ti pamilia idiay L?hain?, nga agaplikar a saggaysa para iti tulong ti FEMA. Mangisayangkat dagiti katutubo a Hawaiian cultural practitioners kadagiti seremonia ti bendision para iti pannakalukat ti tunggal disaster recovery center. Nasurok a 198,000 a taraon ti nangipaay ti Red Cross ken nangsangaili iti dandani 98,500 a panagrabii iti umuna a bulan ti didigra. Ti estado ket tinapikna ti humanitarian group tapno makikoordinar ti emerhensia a balay iti Maui County para kadagiti nakalasat iti didigra, maysa a panagregget a pinunduan ti FEMA. Babaen ti Red Cross, Maui County ken FEMA, nasurok nga 6,500 a nakalasat ti agnanaed itan kadagiti hotel ken timeshare properties a pakaaramidanda kadagiti Page 2 of 4 Page printed at ohana-are-rebuilding-together 09/12/2024
plano nga agsubli kadagiti pagtaenganda wenno dadduma pay a mas permanente a pagtaengan. Agtultuloy ti natibker a panagregget ti Red Cross, nga umaw-awat dagiti pamilia ken indibidual iti taraon, casework ken emosional a suporta. Kasta ti panangaywan ken panangsuporta dagiti taga Hawai?i kadagiti Maui ?ohana. Nagayus metten ti pinansial a suporta. Agingga ita, inaprobaran ti FEMA ken ti U.S. Small Business Administration ti nasurok a $65 milion a pederal a tulong para kadagiti nakalasat iti Maui. Karaman iti dayta a dagup ti $21 milion a tulong ti FEMA a naaprobaran para kadagiti indibidual ken sangakabbalayan. Iti $21 milion, $10 milion ti naaprobaran para iti tulong iti balay ken $10.8 milion pay ti naaprobaran para kadagiti nasken a kas iti kawes, muebles, appliances ken kotse. Dagiti pautang iti didigra ti SBA ket agdagup iti dandani $45 milion para kadagiti agtagikua iti pagtaengan, agpapaabang ken negosio ti Maui. Dagiti pautang ti SBA ti kadakkelan a gubuayan ti pederal a pondo ti panagsubli iti didigra para kadagiti nakalasat. Dagiti espesialista ti FEMA a paset ti damo a dalluyon dagiti responders a simmangpet iti isla ti timmulong kadagiti umili nga agaplikar iti tulong ti FEMA. Agingga ita, nasurok a 5,000 a nakalasat ti naaprobaran para iti Tulong ti Indibidual ti FEMA. Agtultuloy nga umadu dayta a bilang. Tallo a disaster recovery centers ti silulukat idiay L?hain?, Makawao ken Kahului tapno matulongan amin a napukaw ti maysa a banag a nasken kadagiti uram. Linuktan met ti Konseho para iti Panagrang-ay dagiti Katutubo a Hawaii ti disaster relief center iti Maui Mall para kadagiti nakalasat a kaykayatda ti umawat iti tulong manipud kadagiti dadduma a Katutubo nga Hawaiian. Kadagiti disaster recovery centers ken Sentro ti Tulong ti Pamilia, . kadagiti bulletin board iti aglawlaw ti isla ken iti intero a media, makagun-od dagiti umili iti impormasion a kritikal iti panagimbagda - impormasion a kuna ti dadduma a napateg a kas iti taraon ken danum kalpasan ti dakkel a didigra. Tulonganna dagiti nakalasat a mangaramid kadagita nga umuna nga addang tapno maisubli ti biagda iti urnos. Iti sabali a sango, maisubli ti bileg ken danum idiay L?hain? ken ti rehion ti Upcountry ti Maui. Ti U.S. Army Corps of Engineers, a nangipaay iti temporario a koriente kadagiti lugar a nadadael gapu iti uram, rinugianna pay ketdi nga i- redeploy dagiti generator-na. Nalawag a pagilasinan dayta ti masukatan nga Page 3 of 4 Page printed at ohana-are-rebuilding-together 09/12/2024
irarang-ay bayat a maisubli ti bileg. Rinugian ti U.S Environmental Protection Agency a mailasin ken ikkaten dagiti napeggad a material manipud kadagiti sanikua a nadungpar ti gil-ayab. Nasinged ti pannakipagtrabaho dagiti opisial ti Maui County iti estado ken ti Corps of Engineers tapno maimanehar ti natalged ken naannad a pannakaikkat dagiti rugit, maysa a kasapulan nga addang nga agturong iti panagimbag. Iti tengnga ti nadapo a buya ti daga, agkir-in ti lawag: dua a babassit a babbalasitang a nakasugat kadagiti nasileng a baro a bisikleta a naparpartak ken naparpartak ti panagpedalda. Iti katawada, mangngegmo daytoy: `Ohana ket Pamilia. Page 4 of 4 Page printed at ohana-are-rebuilding-together 09/12/2024