Mabalintayo ti Mamati iti Dios Naminsan ni Jim sinaludsodna ti maysa nga ateista (wenno maysa a saan a mamati iti Dios) no isunan ket nakipaggabbun, uray no iti sumagmamano a kanito, nga addaan iti pagarup a mabalin nga adda iti Dios. "Wen laketdi!" insungbat ti ateista, a nangpasiddaaw kenni Jim. "Iti sumagmamano a tawen a napalabas idin ti umuna nga anakmi ket naipasngay siak ket nganngani nagbalin a mamati iti Dios. Kas iti panagkitkitak iti dayta a bassit--ngem naan- anay a bassit a tao iti pagiddaanna a crib, bayat a buybuyaek iti panaggaraw dagiti babassit a ramay ken nakitak ti nasapa a panangbigbig kadagiti babassit a mata, naipanak iti sumagmamano a bulbulan nga idiay a panawen ket ngannganik insardeng ti panagbalinko nga ateista. Iti panangkitkitak iti dayta nga ubing ket nganngani a nakaawis kaniak nga adda iti Dios." 1. AMIN A NADESENIO KET ADDA ITI NAGDESENIO Ti desenio iti bagi ti tao ket dawatenna ti kinaadda iti nagdesenio. Ibagbaga dagiti sientista kadatayo a ti utek ket mangidulin ken mangipalagip iti rinibribu a mental a ladladawan, bukelenna ken solbarenna dagiti parikut, dayawenna ti pintas, maawatanna ti bagi, ken kalikagumanna ti mangsukog iti kinasayaat iti tunggal tao. Dagiti electrical charges a naggapu manipud iti utek kontrolenna amin dagiti aramid ti lasag iti bagitayo. Kasta met a dagiti computers ket agtignayda babaen iti electrical impulses. Ngem kasapulan iti panunot iti tao tapno makaaramid iti computer ken ibagana no ania ti aramidenna. Saan a pagsiddaawan ngarud a ti salmista ket ibagana a ti bagi ti tao ket agsasao a napigsa ken nalawag maipanggep iti nakaskasdaaw a Mammarsua. "Agyamanak kenka; ta nakaam-amak ken nakaskasdaaw ti pannakaaramidko; nakaskasdaaw dagiti ar-aramidmo; ket daydayta ammoen unay toy kararuak ."--Salmo 139:14. Saantayon nga umadayo tapno biroken dagiti "ar-aramid" ti Dios. Ti narigat a maawatan a desenio iti utek ti tao ken dagiti dadduma a parte ti bagi ket "ar-aramid" ti Dios, ken itudona iti nalaing a tagadesenio. Awan ti bomba nga aramid ti tao a mabalin a maidilig iti puso ti tao. Awan ti aramid ti computer a kas kapadpada ti nervous system. Awan ti sistema ti television a nasaysayaat ngem ti timek ti tao, lapayag ken mata. Awan ti central air conditioning ken heating system ti makaipada iti trabaho ti agongtayo, bara, ken kudil. Ti kinaadu ken narigat nga awaten a paset ti bagi ti tao ket ibagbagana nga adda iti nagdesenio, ken dayta a Maysa ket ti Dios. Ti bagi ti tao ket naan-anay a sistema dagiti organo--amin ket agtutunos, amin ket nasayaat ti pannakadesenioda. Dagiti bara ken puso, dagiti nervio ken laslasag, aminda agipaset iti nakaskasdaaw a narigat nga ar-aramid a nakadepende iti dadduma a nakaskasdaaw a naririgat nga ar-aramid. No koma markaam ti dies centimo manipud maysa agbalin a dies, ikabilmo iti bulsam, kulugem ida, kalpasanna guyudem nga iruar ken kalpasanna isublim manen
iti bulsam a maysa-maysa, ania ti maaramid a kas daytoy iti eksakto nga agsasaruno nga aramid? Babaen iti paglintegan iti mathematica adda laeng maysa a gundawaymo iti sangapulo a billion iti panangiruarmo iti agsasaruno manipud maysa inggana sangapulo. Itan iramanna dagiti gundaway ti tian, utek, puso, dalem, dagiti arteria, dagiti urat, dagiti kidney wenno bato, dagiti lapayag, dagiti mata, ken ngipen amin agsukogda nga agkakadua ken mangrugi nga agaramid iti agpapada a kanito iti panawen. Ania iti kasayaatan a rason iti panangipalawag iti bagi ti tao? "Ket ti Dios kinunana, 'Aramidentayo koma ti tao iti ladawantayo, kas kaaspingtayo,'...KET TI DIOS PINARSUANA TI TAO A KALADAWANNA MET LAENG,...lalalki ken babai."--Genesis 1:26, 27. Ti umuna a lalaki ken babai ket saan a basta napasamak. Nalawag nga ibagbaga ti Biblia a dinesenio ida iti Dios iti langana. Inikkannatayo iti panunot ken inaramidnatayo a kas tao. 2. AMIN A NAARAMID KET ADDA ITI NANGARAMID Ngem ti pammaneknek iti Dios ket saan a naisardeng iti desenio dagiti bagitayo; naiwara pay kadagiti langlangit. Panawan dagiti silaw ti ciudad, ken tumangad iti langit iti rabii. Dagiti milky nga ulep iti bangir dagiti bituen nga awagantayo iti Milky Way ket pudno a galaxia iti billones a sumsumged nga in-init a kapadpada ti init. Ti kinapudnona ti inittayo ken dagiti planetana ket paset ti Milky Way. Ken ti Milky Way ket maysa laeng kadagiti naibaga a nasursurok ngem maysa a billion a galaxia a mabalin a makita babaen iti dadakkel a telescopio iti daga ken babaen iti Hubble telescope iti tangatang. Saan a pagsiddaawan ngarud a ti salmista nga ibagana a dagiti bituen ibagada ti nadayag a Nagaramid: "Dagiti langlangit ipalawagda ti dayag ti Dios; ket ti law-ang ipakitana ti aramid ti imana."--Salmo 19:1-3. Ania ti mabalintayo a nairasonan a maibaga babaen iti panangkita iti narigat a maawatan a desenio ken nalawa nga universo? "Idi punganay ti Dios pinarsuana dagiti langlangit ken ti daga."-- Genesis 1:1. "Ket isu [Dios] ti umuna kadagiti isuamin nga adda, ket isuamin a banbanag addada kenkuana."--Colosas 1:17. Amin a naparsua paneknekanda maipapan iti Dios ti Nalaing a Tagadesenio ken Awan Patinggana a Mammarsua. Iti simpli a sarsarita, "idi punganay ti Dios," masarakantayo ti sungbat iti misterio iti biag. Adda iti Dios a nangparsua iti amin. Adu dagiti nalalaing a kapanunotan dagiti sientista nga itatta patienda ti Dios. Ni Dr. Arthur Compton, Novel Prize--winning physicist, iti panagkomentona iti daytoy a bersikulo ti Biblia, naminsan imbagana: "Kaniak, ti pammati mangrugi iti pannakautob a ti kangatoan a kinalaing ti nangaramid iti universo ken nangparsua iti tao. Saan a narigat kaniak a maadda daytoy a pammati, gapu ta nalawag a no adda iti plano adda iti nailangitan a kinalaing. Iti naurnos, ti naiparang nga universo
paneknekanna ti kinapudno iti kadadayagan a sarsarita a naisawang--`Idi punganay ti Dios.'" Ti Biblia saanna a padasen a paneknekan ti Dios--ibagana ti kinaaddana. Ni Dr. Arthur Conklin, maam- ammo a kas biologist, insuratna: "Ti probabilidad iti biag a nangrugi manipud aksidente ket naipares iti probabilidad iti unabridged a diktionario a nagresulta manipud iti panagbettak iti print shop." Ammotayo a dagiti tao ket saanda makaaramid iti uray ania a banag manipud iti awan. Mabalintayo ti agipatakder kadagiti pataker, agimbento kadagiti banbanag, pagtitiponen dagiti banbanag, ngem kaanoman saantayo a nangparsua manipud scratch uray ti kabassitan a tukak wenno ti kasimplean a sabong. Dagiti banag maipapan kadatayo iyebkasda a ti Dios nagdesenio, ti Dios nagparsua, ti Dios mangsussustenar. Ti laeng nakapapati a sungbat iti naggapuan iti universo, daytoy lubong, ken dagiti tao--iti Dios. 3. TI DIOS SUMREK ITI PERSONAL A RELASION KADAGITI TAO Ti Dios a nagdesenio kadagiti naraniag a langlangit, a nangaramid iti universo, birokenna ti personal a relasion kadatayo. Addaan Isu iti personal a relasion ken Moises: "Ket ni Jehova nakisao ken Moises iti nalatak, a kas maysa a tao makisao iti gayyemna" (Exodo 33:11). Ket ti Dios pagayatanna ti sumrek iti napersonalan a relasion kenka ken agbalin a Gayyemmo. Ti Dios inkarina kadagiti sumursurot Kenkuana: "Dakayo ti gagayyemko" (Juan 15:14). Amintayo ket nakigabbu iti kapanunotan ti Dios, kadagiti tao ket natural a relihioso. Awan ti uray ania nga animal iti nangipatakder iti altar a pagdayawan. Ngem iti amin a lugar makakitaka kadagiti lallaki ken babbai, masarakam ida nga agdaydayaw. Iti uneg iti pusoda ket ti natural a pagayatan nga agdayaw, iti panangammo nga adda iti Dios ti pagayatan nga agbalin a gayyem ti Dios. No sungabatantayo dagiti pagayatantayo ken masapulan ti Dios, awanen iti duadua maipapan iti kina-Addana ken ti panagkasapulantayo. Idi 1990 million dagiti ateista idiay Russia inlaksidda ti kina-ateistada ket inawatda ti Dios. Maysa a profesor iti universidad idiay St. Petersburg nangisawang iti sasao a nangsimbolo kadagiti komento nga insawang dagiti adu a nagbalbaliw nga ateista iti immuna a Soviet Union: "Sinukimatko ti kaipapanan ti biag iti nasientifikoan a panagsukimatko, ngem awan iti natakkuatak a pagtalkak. Dagiti sientista iti aglawlawko ket kasta met iti mariknada. Bayat iti panangkitkitak iti kinalawa ti universo iti panagadalko iti astronomia, ken ti kinakawaw ti kararuak, nariknak nga adda kaipapananna. Kalpasanna, idin naawatko ti Biblia nga intedmo kaniak ken rinugiak a basaen, ti kinakawaw iti biagko ket napunno. Nasarakak ti Biblia a kakaisuna a paggapuan iti panagtalek iti kararuak. Inawatko ni Jesus kas Manangisalakanko ken nakasarakak iti pudno a talna ken pannakapnek iti biag." Ti Cristiano patienna ti Dios gapu ta naam-ammona ti Dios ken natakkuatanna a mangpennek iti pagkasapulan iti puso. Ti Dios a natakkuatan a siraragsak dagiti Cristiano ket mangted kadatayo iti baro a panagkita, baro a kaipapanan, baro a motibo, ken baro a ragragsak. Saan a nagkari iti Dios iti banag a saan a libre iti rigat ken riribuk, ngem impasiguradona kadatayo nga aywanannatayo ken sustenarennatayo no mapantayo a makipagrelasion a personal Kenkuana. Ken million dagiti Cristiano ti mangpaneknek a panawanda iti amin imbes nga agsublida iti biag nga awan Dios. Daytoy ti kadakkelan a pagsiddaawan iti amin--a ti Mannakabalin a Dios a nagdesenio, nagparsua, ken mangsussustenar iti universo ket kayatnapay iti personal a panagrelasion iti tunggal lalaki ken babai, ubing a lalaki ken babai. Agsiddaaw ni David iti daytoy, iti insuratna:
"No imutektekak dagiti langlangitmo, ti aramid dagita ramaymo, ti bulan ken dagiti bitbituen, isuda nga insaadmo; Ania ti tao, tapno sipapanunotka kenkuana? Ket ti anak ti tao, tapno sumarungkarka kenkuana?"--Salmo 8:3, 4. Ti Mammarsuatao ket "makial-alam" iti tunggal maysa kadatayo. Agar-aramid iti napersonal nga interes kenka a kas siksika laeng iti pinarsuana. Iti kasta mabalintayo ti mamati iti Dios: (1) Gapu iti narigat a maawatan a panagdeseniona iti amin a pinarsuana maipapan kadatayo. (2) Gapu iti pagayatan nga agtaeng iti Dios kadatayo a saantayo a makatalna inggana saantayo a makainana Kenkuana. Ken, (3) Gapu ta no birokentayo ken makita Isu, ti Dios ipaayna ti tunggal kasapulan ken pagayatantayo--a napno! 4. ANIA A KLASE TI DIOS ISU? Karbengan laeng a ti personal a Dios ket pagayatanna nga ipakaamo ti Bagina kadagiti pinarsuana kas iti ama pagayatanna a dagiti annakna ket ammoda isu. Ken idiay Biblia ti Dios ibagbagana kadatayo no Sinno Isu ken ania a klase Isu. Ania ti sukog nga inusar ti Dios iti panagparsua kadagiti lallaki ken babbai? "Ket ti Dios pinarsuana ti tao a kaladawanna met laeng, iti ladawan ti Dios pinarsuana; pinarsuana ida a lalaki ken babai."--Genesis 1:27. Bayat a datayo ket naparsua iti ladawan iti Dios, dagiti kabaelantayo a mangipakita ken mangrikna, tapno malagip ken agnamnama, tapno utoben ken panunoten--amin ket naggapu Kenkuana. Ania iti dominante a kababalinna? "Ti Dios Isu ti ayat."--1 Juan 4:8. Ti Dios makisasao kadagiti tao babaen iti managayat a pusona. Awan iti uray maysa nga inaramidna wenno aramidenna a saan a gapu iti awan-imot, nasakrifisoan nga ayat. 5. KASANO NGA IMPAKAAMMO NI JESUS NO ANIA A KITA TI DIOS Iti Biblia ti Dios kanayonna nga isarita ti Bagina kas ama. "Datayo saantayo aya nga addaan maymaysa nga ama? Saan a maymaysa aya a Dios ti namarsua kadatayo?"--Malakias 2:10. Dadduma kadagiti ladawan dagiti amma itatta ket uray ania ngem pagayatan. Adda dagiti managliway nga amma, naabuso nga amma. Ti Dios ket saan a kasta. Isuna ket managayat, sensitibo nga Ama. Isu ti klase nga Ama a kayatna iti makiaay-ayam iti anakna a lalaki wenno babai, maysa a klase nga Ama awisenna dagiti annakna babaen iti panagistoria kadagiti nakaskasdaaw nga estoria sakbay iti pannaturogda. Ti managayat nga Amatayo pagayatanna pay ti agaramid iti ad-adu ngem iti panangipakaamona iti Bagina babaen kadagiti sao iti Sursurat. Ammona a ti tao a kaduatayo nga agbibiag ket nakarkaro a pudno kadatayo ngem iti maysa a mangmangngegtayo laeng wenno nabasa iti libro. Iti kasta immay ditoy lubong kas pudno a tao--ti persona ni Jesus!
"Isu a ladawan ti Dios a di makita, ti anak nga inauna kadagiti amin a naparsua."--Colosas 1:15. Isu a no nakitam ni Jesu, nakitamon ti Dios. Bimmaba Isu a kapadatayo--Nagbalin a kas kadatayo--tapno masuroantayo no kasano ti agbiag ken agbalin a naragsak, ken makitatayo no ania ti langa ti Dios. Ni Jesus ket ti Dios a naipakita. Imbagana Mismo, "Ti nakakita kaniak, nakitana ni Ama" (Juan 14:9). Bayat iti panagbasam iti estoria ni Jesus iti uppat nga Ebanghelio, ti umuna nga uppat a libro ti Baro a Tulag, matakkuatamti nakaay-ayo a ladawan ti nailangitan nga Ama. Dagiti mangngalap imbabada dagiti pangkalapda tapno surotenda ni Cristo, ken dagidi babassit nga ubbing agtitiponda tapno awatenda ti bendisionna. Mabalinna a liwliwaen ti nakaro a nairurumen a managbasol ken pababaen ti nakaro a managlinteg a managsisingpet. Inagasanna amin manipud kinabulsek inggana kinaagkukutel. Iti amin a tignayna ni Jesus impakitana a ti Dios ket naayat! Impaayna ti kasapulan ti tao iti pamuspusan nga awan ti nakaaramid sakbay Isuna--wenno uray manipud idi ken ita! Ti maudi a nadagaan a pannakaibaga ni Jesus maipapan iti Dios ket naaramid idiay krus. "Ta kasta la unay ti panagayat ti Dios iti lubong; nga intedna ti Anakna a Bugbugtong, tapno amin a mamati kenkuana, saan a mapukaw, no di ket adda biagna nga agnanayon."--Juan 3:16. Saan laeng nga inikkannatayo ti Dios iti naragsak a biag ita, no diket pay intedna ti biag nga awan inggana. Iti adun a panawen masdaaw dagiti tao, nagnamnamada, ken il-iliwenda maipapan iti Dios. Nakitada ti aramidna iti tangatang ken ti kinapintas iti law-ang. Kalpasanna idiay krus, rinakrak ni Jesus ti ulimek dagiti panawen, ken nasarakan dagiti tao dagiti bagida a kitkitaenda iti isu met laeng a rupa ti Dios, makitkitada Isu a kas pudno nga Isu--ayat, awan inggana ken agnanayon nga ayat! Mabalinmo a biroken ti Dios itattan kas ni Jesus ipakpakitana Isu. Dayta a panagbirok iti mangiturong kenka a mangaramid iti personal a panangipudno: "Ama, Ay-ayatenka!"
Mabalintayo a Patien ti Biblia Dagiti maam-ammo a rebelde a nangpalned iti bapor a Bounty ti Britania ket nagtungpalda nga agnanaed a kaduada dagiti netibo a babbai iti naliday nga isla ti Pitcairn idiay South Pacific. Ti grupo ket binukel ti siam a sailors a taga Britania, innem a lallaki a taga Tahiti, 10 a Tahitian a babbai, ken maysa a babai nga agtawen iti 15. Maysa kadagi sailors nadiskobrena no kasano ti agaramid iti alkohol, ket idin saan a bumayag ti panagbartek ti nangparugit iti islada. Ti panagaapa dagiti lallaki ken babbai ket dimmakel a nagbalin a riribuk iti panagibales. Kalpasanna, maymaysa laeng kadagiti orihinal a lallaki a nakadanon idiay isla ti nagbiag. Ngem daytoy a lalaki, ni Alexander Smith, nakitana ti Biblia iti maysa kadagiti lakasa a nairuar manipud iti barko. Rinugianna a binasa ken sinuroanna dagiti dadduma maipapan iti dayta. Bayat ti panagar-aramidna nabalbaliwan ti biagna, ket ti tungpalna aminda iti isla. Dagiti tao iti isla ket pudno a naisinada manipud iti ruar ti lubong inggana iti isasangpit ti barko ti Estados Unidos a managan Topaz idi 1809. Dagiti tattao iti barko nakitada ti isla a nakaay-ay, naprogreso a komunidad nga awan ti arak, awan ti pagpupukan, awan ti krimen. Ti Biblia ti nangbaliw iti isla manipud imfierno ti daga a nagbalin iti pagwadan a pagayatan ti Dios a maaramid koma iti lubong. Iti kasta agtuloy ita. Agsasao pay laeng kadi ita ti Dios kadagiti tao babaen dagiti panid ti Biblia? Masinunuo a kasta ti ar- aramidenna. Bayat ti innak panagsurat daytoy, birbirokek ti sungbat a naisurat iti papel nga impaw-it ti maysa nga estudiante iti maysa kadagiti kursomi iti Biblia. Ti naisurat iti baba ket kastoy, "Addaak iti pagpupukan, a lugar dagiti mapapatay, naiyaw-awanak, ngem itan adaanakon iti banag a kitkitaen, nabirokak ti baro nga ayat." Addaan ti Biblia iti pannakabalin a pudno a mangbaliw kadagiti biag dagiti tao. No dagiti tao ket pudno a rugianda nga adalen ti Biblia, dagiti biag ket nadrama a mabaliwan. 1. KASANO NGA AGSASAO TI DIOS KADATAYO BABAEN ITI BIBLIA Kalpasan a naparsua da Adan ken Eva, ti umuna a lalaki ken babai ti daga, nakisarita iti Dios kadakuada a rupan-rupa. Ngem idin ti Dios immay tapno dalawenna ida kalpasan a nagbasolda, ania ti inaramid dagiti agasawa? "Ket nangegda ti timek ni Jehova Dios a magmagna iti minuyungan iti lamiis ti aldaw; ken NAGLEMMENG TI LALAKI KEN TI ASAWANA kadagiti kaykayoan iti minuyungan iti imatang ni Jehova Dios."--Genesis 3:8. Ti basol dinadaelna iti rupan-rupa a panagkita itiDios. Kalpasan nga immay ti basol ditoy lubong, kasano a makisasao ti Dios kadagiti tao? "Kinapudnona awanto ti aramiden ni Apo Jehova a dinto maipalgak ti palimedna kadagiti adipenna, dagiti mammadto."-- Amos 3:7.
Saantayo a pinanawan ti Dios iti nasipnget maipapan iti biag ken iti kaipapananna. Babaen kadagiti mammadtona--dagiti tao nga inayaban ti Dios tapno agsao ken agsurat agpaay Kenkuana-- impakaammona dagiti sungbatna iti naririgat a saludsod iti biag. 2. SINNO TI NAGSURAT ITI BIBLIA? Dagiti mammadto itedda dagiti mensahe ti Dios babaen iti timek ken lapis bayat nga agbibiagda ken inton matayda, dagiti suratda agbiag kalpasanda. Dagitoy naimpadtoan a mensahe ket naurnongda babaen iti panangiturong ti Dios, iti libro awagantayo ti Biblia. Ngem kasano kapudno dagitoy a sursurat? "Nga umuna nga ammoenyo daytoy, nga uray ania a padto ti Surat awan ti maidumduma a pannakaipatarusna. Ta uray kaanoman, awan iti pudno a naggapu iti nakem ti tao; no di ket dagiti tattao a pinaltiingan ti Espiritu Santo nagsaoda iti biang ti Dios."--2 Pedro 1:20, 21. Dagiti nagsurat ti Biblia nagsuratda a saan babaen dagiti pagayatanda wenno kaykayatda, ngem laeng isuda ket inturong, wenno napaltiinganda babaen iti Espiritu ti Dios. Ti Biblia ket libro ti Dios! Iti Biblia ibagbaga kadatayo ti Dios maipapan Kenkuana ken ipakpakaamona dagiti panggepna agpaay iti tao. Ipakpakitana ti ladawan ti Dios iti napalabas, ken kasta met luklukatanna iti masungad, ibagbagana kadatayo no kasano a ti nadakes a parikut ket maresolba ken no kasano a ti talna ket umay iti lubongtayo. Amin kadi a mensahe ti Biblia naggapu iti Dios? "Isu amin a Surat nga impaltiing ti Dios isu met ti naimbag a pakasursuroan, pakatinggaran, pakababalawan ken pakaadalan iti kinalinteg. Tapno ti tao ti Dios naan-anay koma ket masursuroan a naimbag iti isu-amin nga aramid a nasayaat."--2 Timoteo 3:16, 17. Ti Nasantoan a Kasuratan apektaranna a nakaro dagiti tao gapu ta "amin" ti Biblia ket "anges ti Dios," maysa a napaltiingan a dokumento, libro ti Dios. Imbaga dagiti mammadto no ania ti nakitada ken nangngegda, ngem dagiti mensaheda ket naggapu mismo iti Dios. Isu a no kayatmo a maamoan no ania iti kaipapanan iti biag, basaen ti Nasantoan a Kasuratan. Ti panagbasa iti Biblia ket balbaliwanna ti biagmo. Iti kanayon a panagbasam a naikararagan, nakarkaro a talna ti panunot iti mapadasam. Ti isu met laeng nga Espiritu Santo a nangpaltiing kadagiti mammadto tapno suratenda ti Biblia, ti mangaramid iti sursuro ti Biblia, iti ebanghelio, nalaing a mangbaliw iti biagmo no awisem ti Espiritu a presente bayat ti panagbasam iti Biblia. 3. TI PANAGKAYKAYSA TI BIBLIA Ti Biblia ket libraria ti 66 a liblibro. Ti 39 a liblibro ti Daan a tulag ket nabukel manipud 1450 B.C. inggana 400 B.C., ti 27 a liblibro ti Baro a Tulag ket nabukel iti nagbaetan ti A.D. 50 ken A.D. 100. Ni mammadto Moises nirugianna ti umuna a lima a libro ti Biblia mabalin sakbay ti 1400 B.C. Ni apostol Juan insuratna ti maudi a libro ti Biblia, ti Apocalipsis idi A.D. 95. Idi 1,500 a tawen iti nagbaetan iti panagsurat iti umuna ken maudi a liblibro iti Biblia, 38 a napaltiingan a mannurat ti nagsurat. Dadduma kadakuada ket negosiante, dadduma pastor dagiti animal, dagiti mangngalap, dagiti soldado, dodoktor,
mangaskasaba, ar-ari--dagiti tao iti amin a kita ti biag. Masansan nga agbiagda iti agsasabali a kultura ken pilosopia. Ngem daytoy ti nakaskasdaaw amin: Idin dagiti 66 a liblibro iti Biblia iti 1,189 a kapitulo a nabukel iti 31,173 a bersikulo ket nairuarda, masarakantayo ti naan-anay a panagkaykaysa iti mensahe nga isaritada. Kas pangarigan maysa a lalaki ti agkatok iti ridawyo, ken idin inawismo a sumrek, indissona ti sumagmamano a pedaso a marble iti datar ti salayo, indissona nga awanan iti sarita. Dagiti dadduma a bisita sinurotda nga agsasaruno inggana 40 a tattao ti nangidisso iti marble a pidaso iti dayta a lugar. Idin ti maudi ket naawan, makitam nga addan sorpresa a ti napintas nga estatua ti agtaktaker iti sangoanam. Kalpasanna maadalmo nga adu dagiti "sculptors" ket saanda a nagkikita wenno agiinnammo, naggapuda manipud South America, China, Russia, Africa, ken dadduma a paset ti lubong. Ania ti maibagam? A Maysa ti nagplano iti estatua ket imbagam iti tunggal tao ti pudno a rukod iti natuding a pedaso ti marble. Ti Biblia iti amin ket makisarsarita iti maymaysa a mensahe--kas iti naan-anay a marble nga estatua. Maysa a panunot ti nangplano iti amin, ti panunot ti Dios. Ti panagkaykaysa dagiti Sursurat mangipaay iti pammaneknek a numanpay dagiti tao isuratda dagiti kapanunotan, isuda ket pinaltiingan ti Dios. 4. MABALINMO A PAGTALKAN TI BIBLIA (1) Ti pannakapreserba ti Biblia ket makaawis rikna. Amin dagiti immuna a manuskrito ti Biblia ket nakopia babaen iti ima--nabayag sakbay ti pannakaimprentada. Dagiti eskriba nangaramidda kadagiti orihinal a manuskrito ket inwarasda. Rinibribu a kopia iti dayta a manuskrito wenno bassit laeng kadagitoy ket adda pay laeng ita. Ti manuskrito ti Hebreo iti Daan a Tulag idi 150 inggana 200 a tawen sakbay ni Cristo ket nasapulan idiay asideg ti Dead Sea idi 1947. Nakaskasdaaw a daytoy 2000 ti tawenna nga scrolls ket laonenna ti eksakto nga agpadpada a kinapudno bayat iti panangsaraktayo iti Daan a Testamento dagiti Biblia a naimprenta ita. Daytoy ket mannakabalin a pammaneknek no kasano a mapagpiaran ti Sao ti Dios. Ti apostol umuna a nagsurat iti adu idiay Baro a Tulag kas sursurat nga impatulodda kadagiti Cristiano nga iglesia a naipatakder kalpasan ti pannakatay ken panagungar ni Cristo. Nasursurok ngem 4,500 a manuskrito iti amin wenno maysa a paset iti Baro a Testamento ket nakadisplay kadagiti dadakkel a museo ken dagiti libraria idiay Europa ken America. Dadduma kadagitoy ket ti petsada ket idi pay maikadua a siglo. Iti panagdilig dagitoy immuna a manuskrito iti Biblia ita, makitatayo ken mabasatayo a nalawag a ti Baro a Tulag ket nataginayon a saan a nabalbaliwan manipud pay iti immuna a pannakasuratda. Itatta ti Biblia wenno paset iti dayta ket naisalin iti nasursurok 2,060 a lengguahe ken dialects. Daytoy ti numero uno a mailaklako a libro iti sangalubungan: nasursurok iti 150 million a Biblia ken paspaset ti Biblia iti mailaklako kada tawen.
(2) Ti historical a kinapudno ti Biblia ket makaay-ayo. Adu dagiti natakkuatan dagiti archaelogists ket nadrama a paneknekanda ti kinaagpayso ti Biblia. Dagiti estoriador ket nadiskobreda dagiti napitak a sursurat ken dadduma a monumento nga impalpalawag dagiti nagan, luglugar, ken paspasamak nga iti un-unana ket naam-ammo laeng manipud Biblia. Kas pangarigan, iti Genesis 11:31, ni Abraham ken ti familiana `rimmuarda manipud Ur ti Chaldeo a napanda iti Canaan.' Gapu ta ti Biblia laeng ti agsasao maipapan iti Ur, dadduma nga eskolar ibagada nga awan ti ciudad a kasta ti naadda. Kalpasan a nasarakan dagiti archaeologists ti maysa a templo a torre idiay abagatan ti Iraq nga addaan iti sarming iti baba a nakaisuratan ti nagan nga Ur. Iti sumaruno naipakaammo ti Ur kas maam-ammo a naprogreso ken nangato a naipasdek a civilisasion. Ti pannakaammo dayta a ciudad ket nalipatanen, ti Biblia laeng ti nangpatinayon ti dayta a nagan--inggana ti pangkali nga aruaten dagiti archaeologist ket inkeddengda ti kinaaddana. Ket ti Ur ket maysa laeng dagiti adu nga ehemplo ti archaeologia a mangipudpudno ti kinaan-anay ti Biblia. (3) Ti kinaan-anay a pannakasarak dagiti ibagbaga ti Biblia ipakpakitana a mabalintayo a pagtalkan ti Biblia. Dagiti Sursurat ket aglaon kadagiti adu a maam-ammo a mangipakpakaammo iti mapasamak iti masangoanan nga itattan ket matungtungpal a makitkitatayo. Masukimattayo dagitoy nakaay-ayo a padpadto iti sumaruno a likliksion. 5. KASANO A MAAWATAN TI BIBLIA Bayat ti intayo panagsukimat ti Sao ti Dios, ikabil dagitoy a prinsipio iti panunot: (1) Adalen ti Biblia nga addaan napasnek a naimpusoan a panagkararag. No sangoem dagiti sursurat a sipupuso ken sipapanunot babaen ti kararag, agbalin daytoy a personal a panagrelasion ken Jesus (Juan 16:13-14). (2) Basaen ti Biblia iti inaldaw. Ti inaldaw a panagadal iti Biblia ket tulbek ti pannakabalin iti biagtayo, ti panagsarak iti panunot ti Dios (Roma 1:16). (3) Bayat iti panagbasam, itulok a ti Biblia ti agsao. Agsaludsod: ania ti kayat nga ibaga ti nagsurat ti Biblia? Iti panangala no ania ti kayat a saoen ti teksto mabalintayo a mausar a nalalaing iti biagtayo ita. (4) Adalem ti Biblia babaen iti subjeto. Idilig ti surat iti sabali a surat. Inusar ni Jesus daytoy a pamayan tapno paneknekanna nga Isu ti Mesias: "Ket idinto a rinugianna manipud ken Moises ken dagiti isuamin a mammadto, impalawagna kadakuada dagiti amin a sursurat a mangsarita iti maipapan kenkuana."--Lucas 24:27. Babaen iti panagtipon ti amin ti ibagbaga ti Biblia iti naibaga a subjeto makaalatayo iti balanse a panangkita wenno pannakatarus. (5) Adalen ti Biblia tapno makaawat iti pannakabalin nga agbiag agpaay ken Cristo. Ti Sao ti Dios ket naipalawag iti Hebreo 4:12 kas natadem, dua ti tademna a buneng. Nalablabes ngem kadagiti sao a nakasurat, daytoy ket sibibiag nga armas iti im-imatayo tapno labanan ti pannakasulisog ti basol.
(6) Dinggem bayat nga agsasao ti Dios kenka babaen iti Saona. No ti maysa a tao ket kayatna a maammoan iti kinapudno ti Biblia, masapul a sipapasnek a surotenna no ania ti isursurona (Juan 7:17), saan a ti panpanunoten ti dadduma a tattao, wenno no ania ti isursuro dagiti dadduma nga iglesia. 6. TI BIBLIA MABALINNA A SUKATAN TI BIAGMO "Ti pannakalukat dagiti saom mangted lawag; mangted iti pannakaawat kadagiti nakuneng."-- Salmo 119:130. Ti panagadal iti Biblia ket papigsaenna ti "pannakaawatmo," ipaayannaka iti pigsa tapno mapagballigiam dagiti makapadangran nga aramidmo, ken tulungannaka a mangsukog iti pisikal, mental, moral, ken espiritual. Ti Biblia ket agsasao iti puso. Makipaspaset kadagiti kapadasan ti tao--pannakaiyanak, panagayat, panagasawa, panagbalin a nagannak, ken pannakatay. Ag-agasanna ti nauneg a sugat iti kababalin ti tao, basol ken ti ladingit a nagresulta manipud iti dayta. Ti Sao ti Dios ket saan a libro ti maysa a rasa, maysa a tawen, maysa a nasion, wenno maysa a kultura. Nupay naisurat idiay Daya, daytoy ket makaar-arit pay kadagiti lallaki ken babbai idiay Laud. Ay-ayaten dagiti ubbing dagiti makaay-ayo nga es-estoriana. Dagiti banuarna makaay-ayo kadagiti agtutubo. Ti masakit, ti agladladingit, ken ti nataengan matakkuatanda ti liwliwa ken namnama agpaay iti nasaysayaat a biag. Gapu ta ti Biblia ket agar-aramid iti Biblia, addaan daytoy iti dakkel a pannakabalin. Burakenna uray dagiti puso a natangken, palammuyutenna ken punnoennaida iti ayat. Nakitatayo ti Biblia a binaliwanna ti dati nadangkes ken adik a managsigarilio a nagbalin a nalaing a mangaskasaba. Nakitatayo ti Biblia a nangbalbaliw ti lastog ken managkusit a nagbalin a napudno ken nalinteg a manursuro. Ken nakitatayo iti Biblia naagawna ti tao manipud iti panagkettel iti bukod a biag ken inikkannaida iti namnama iti baro a panangrugi. Ti Biblia riingenna ti ayat kadagiti kabusor. Aramidenna dagiti nalastog a managpakumbaba ken dagiti naimot a managparabur. Ti Biblia papigsaennatayo manipud pannakakapuy, paragsakennatayo manipud kinaladingit, liwliwaennatayo ken panam- ayennatayo no marigrigatan. Ipakitana kadatayo no kasano ti agbiag a situtured ken kasano ti matay nga awanan buteng. Ti libro ti Dios, ti Biblia, ket mabalinna a balbaliwan ti biagmo! Makitam a nalawlawag bayat iti kanayon a panagadal kadagiti liksion ti DISCOVER. Apay a naisurat ti Biblia agpaay kadatayo? Insungbat ni Jesus: "Ngem dagitoy addada a naisurat, tapno patienyo a ni Jesus isu ti Cristo, ti Anak ti Dios, ken tapno gapu iti pammatiyo maaddaankayo ti biag iti naganna."--Juan 20:31. Ti kasayaatan a rason a masapul a maammoantayo dagiti Nasantoan a Sursurat ket gapu dagiti naan- anay a ladawanna a mangipakpakaammo kenni Jesu-Cristo ken patalgedennatayo iti biag nga agnanayon. Babaen iti panangkita ken Cristo iti amin iti Biblia, mabalbaliwantayo ken agbalintayo a kas Kenkuana. Isu nga apay a saan a rugian itan tapno biroken ti pannakabalin ti Sao ti Dios a mangaramid kenka kas kenni Jesus?
Daytoy kadi Biagko ket Pudno a Napateg iti Dios? Kadagiti sumagmamano nga agsapa, daytoy lubong ket kasla maysa a paraiso. Agriingka, umangeska iti nauneg iti ayan iti tawa, ken kitaen ti kasla balitok a lawag iti init a tumamtama iti kaykayo, tunggal bulong. Dagiti dadduma a kanito ket aramidenda iti biag a kasla napateg unay; ti rupa iti ayaten a gayyem kas iti panangibagam iti naimbag a panagsina, ti maysa a nasudi a musika a naan-anay a kalapat iti riknam, ti saan a namnamaen nga ayat iti bassit nga ubing. Ngem dagiti dadduma nga agsapa, daytoy lubong ket kasla maysa a lugar a nakabutbuteng. Mariingam dagiti ulo iti damag nga agririaw maipapan iti maysa manen a panangbomba iti terorista a mangpilay wenno mangbulsek iti maysa nga ubing, wenno maysa manen a kriminal a mangpatay iti maikasangapulo a biktimana, wenno maysa a panagbisin wenno layus, wenno gubat, wenno gingined. Dagitoy dagiti kanito a dagiti banag ket awan pategna, awan iti agpadpada. Ania iti kayat a saoen amin dagitoy? Makaaramidtayo kadi iti nasayaat a kapanunotan ditoy nakaskasdaaw ken nakabutbuteng a lubongtayo? Apay nga addatayo ditoy? Daytoy biagko kadi ket pudno nga adda pategna iti Dios wenno maysaak laeng a bassit a piesa iti maysa a dakkel a makina? 1. PINARSUA TI DIOS TI MAYSA A NAAN-ANAY A LUBONG Ti Dios ket isu iti Namarsua, arkitekto ken nagaramid iti tunggal banag manipud kadagiti kadakkelan a bituen inggana iti paypayak iti kulibangbang. "Gapu iti sao ni Jehova naaramid dagiti langlangit, ken dagup iti buyodda gapu iti sang-aw ti ngiwatna.... Ta nagsao, ket natungpalen; nagbilin, ket napatibkeran."--Salmo 33:6-9. Ti Dios ket agsao laeng ket dagiti elemento ket tulnogenda ti pagayatanna. 2. INNEM NGA ALDAW TAPNO MAARAMID DAYTOY LUBONGTAYO "Ta kadagiti innem nga aldaw ni JEHOVA inaramidna ti langit ken daga, ti taaw, ken amin nga adda kadakuada, ket naginana iti maikapito nga aldaw: isu ti gapuna a ni Jehova binendisionanna ti aldaw a panaginana, ken sinantificarna."--Exodo 20:11. Ti awan patinggana, mannakabalin-amin a Namarsua ket mabalinna kom a pinorma daytoy lubong iti maysa laeng a kanito "babaen iti anges iti ngiwatna." Ngem pinili ti Dios iti nangala iti innem nga aldaw tapno aramidenna daytoy--innem a minuto, wenno innem a segundo ket mabalin nga umanayen. Ti umuna a kapitulo iti Biblia, ti Genesis 1, ket inladawanna no ania iti pinarsua ti Dios iti tunggal aldaw iti lawas iti panagparsua.
Ania iti nabalangatan a pinarsua ti Dios idi maikanem nga aldaw? "KET TI DIOS PINARSUANA TI TAO A KALADAWANNA MET LAENG, iti aldawan ti Dios pinarsuana; PINARSUANA IDA A LALAKI KEN BABAI."--Genesis 1:27. Ti Dios ket nagdesision a parsuaenna dagiti tao a kas la Kenkuana a makapagrason ken makarikna ken agayat. Ti tunggal tao ket naaramid iti "ladawan ti Dios." Iti maikanem nga aldaw, daytoy lubong ket napnon iti mulmula ken an-animal, ket sa inyam-ammon ti Dios ti kapintasan kadagiti pinarsuana. Kas ti ibagbaga ti Genesis 2:7, ti Dios ket pinormana ti bagi ni Adan manipud iti tapuk iti daga. Isu nga idi impuyot ti Dios "ti anges iti biag" idiay abot ti agongna, ti tao ket nagbalin "a sibibiag a kararua"--kayatna a saoen, isu ket nagbiag. Pinanaganan ti Dios ti kaunaan a lalaki a pinarsuana iti ladawanna nga Adan, maysa a sao a ti kaipapananna ket "tao," ken ti umuna a babai nga Eva, a kaipapanna ket "sibibiag" (Genesis 2:20; 3:20). Ti naayat a Namarsua ket nakitana ti panakasapul iti pannakikadua ti tao. Nalangto pay a naggapu iti ima ti Dios, ni Adan kenni Eva ket agpadpadada nga impakita ti ladawanna. Mabalin koma nga inaramid ti Dios ti tao a kasla robot tapno agpaspasiar a kontento iti uneg iti minuyungan ti Eden ken ingatoda dagiti timekda nga agdaydayaw Kenkuana. Ngem kinalikagumna iti nakarkaro pay: pudno a relasion. Dagiti robot ket makaisemda, makasao, ken uray pay aginnaw iti plato, ngem saanda a makaayat. Pinarsuanatayo ti Dios iti ladawanna, nga addaan iti kabaelan nga agpanunot ken agpili, ken manglagip, umawat, ken agayat. Ni Adan kenni Eva ket annakida iti Dios, ken dungdungoenna unay ida. PANAGPARSUA A LAWAS Umuna nga Aldaw: lawag; panagsaruno iti aldaw ken rabii Maikadua nga Aldaw: tangatang ti daga Maikatlo nga Aldaw: ti daga ken mulmula Maikapat nga Aldaw: init, bulan, bitbituen Maikalima nga Aldaw: bilbillit ken lam-lames Maikalima nga Aldaw: dagiti animal ken ti tao Maikapito nga Aldaw: ti Sabado 3. TI DAKES KET UMAY DITOY NAAN-ANAY A LUBONG Ni Adan kenni Eva ket addaanda amin a banag a mangparagsak kadakuada. Niragsakda ti naan-anay a salun-at iti pisikal ken mental, agbibiagda iti napintas a minuyungan a pagtaenganda iti awan pagkurkuranganna a lubong (Genesis 2:8; 1:28-31). Nagkari ti Dios kadakuada iti annakda ken ti abilidad nga agaramid iti managparsua a panunot, ken tapno makasarakda iti pannakapnek iti aramid dagiti im- imada (Genesis 1:28; 2:15). Napadasanda iti rupan-rupa a pannakikadua iti Mammarsuada. Awan iti pakakitaan iti panagrikot, buteng, wenno sakit a nangpalidem kadagidiay naragsak nga al-aldawda. Kasano a ti lubong ket nagbaliw a naranggas unay a nagbalin a maysa a lugar iti panagsagaba ken paspasamak? Ti maikadua ken maikatlo a kapitulo ti Genesis ket ibagana ti nabukel nga estoria no kasano a ti basol ket nakastrek ditoy lubongtayo. Basaenyo dagitoy kabayatan iti panaginanayo. Adtoy ti ababa a pakadagupan dagiti nakasurat idiay: Kalpasan a naaramid ti Dios ti naan-anay a lubong, ti Diablo ket napay idiay Minuyungan ti Eden tapno sulisogenna ni Adan kenni Eva a salungasingenda ti Namarsua kadakuada. Inikkan ti Dios ti pagpatinggaan ti impluwensia ti Diablo iti maysa laeng a puon iti kayo idiay minuyungan, ti puon "ti kayo a
pakaammoan ti naimbag ken ti dakes." Ket binilinanna dagitoy umuna nga agasawa nga umadayoda idiay a kayo ken saanda kaanoman a kanen ti aniaman a bungana, wenno saan ket matayda. Ngem ti maysa nga aldaw, ni Eva ket nagpasiar a nakadanon idiay ayan daytoy a kayo. Innala ti diablo daytoy a kanito, dagusna a rinugian ti panangawisna. Imbagana a ti Dios ket nagulbod kenkuana ket no mangan isu iti bunga daytoy a kayo ket saan isu a matay, no di ket agbalin isu a masirib a kasla iti Dios Mismo, a makaammo iti naimbag ken dakes. Nakaal-alinget ta ni Eva, idi kuan simmaruno ni Adan, a makaammo laeng iti naimbag, ket impalubosda ti diablo a makipagdiskusion kadakuada, ket pinadasda a ramanan ti maiparit a bunga--ket dinadaelda ti reppet iti panagtalek ken panagtulnog kenni Apoda. Plinano ti Dios a ni Adan kenni Eva ket "isuda ti agakem" ditoy a lubongtayo kas tagaaywan kadagiti pinarsua ti Dios (Genesis 1:26). Ngem gaputa dinadaelda ti pammatida iti Dios ken pinilida ti diablo kas baro a liderda, dagiti agasawa ket napukawda ti pagarianda. Ita a tiempo ket tinagikua ti diablo daytoy lubong a kas kukuana ket ar-aramidenna ti kababaelanna tapno adipenenna dagiti tao ditoy. Adu dagiti tiempo a masarakantayo dagiti bagitayo nga agar-aramid iti banag nga agpaay laeng iti bagi, wenno banag a naranggas, ngem ti pudno a kayattayo nga aramiden ket ti kasunganina. Apay ngata? Gaputa ti saanna a makita a kabusor, ti Diablo, ket agar-aramid tapno dagiti tao ket saanda nga agballigi iti moral. Kas iti inka panangbasa iti kapitulo 3 iti Genesis, ket madiskobrem a ti basol iti nangaramid kenni Adan ken Eva tapno aglemmengda manipud iti Dios a sibubuteng. Amin a parusa ket naapektoan iti basol. Dagiti siit ket rimuarda a kadua dagiti sabong. Ti daga ket nagsagaba iti tuyot, ket ti panagtrabaho ditoy ket nagbalin a padagsen. Dagiti saksakit ket dimtengda. Apal, pungtot, ken kinaagum ket nangpaadu iti rigrigat iti tao. Ti nakabutbuteng unay ket ti dimteng a kadua iti basol ket ti patay! 4. SINNO DAYTOY A DIABLO A NANGPESTE DITOY LUBONGTAYO ITI BASOL? "ISU NAKAPAPATAY MANIPUD IDI DAMO.... ket saan a nagtalinaed iti pudno, ta awan ti pudno kenkuana. No agsao ti ulbod, saoenna ti kababalinna met laeng ta isu managulbod ket AMA TI KINAULBOD."--Juan 8:44. Kas ti kuna ni Jesus, ti Diablo ket isu iti nangirugi iti basol ditoy lubong, "ama" iti basol ken ti panagpatay ken kinaulbod. Ni Thomas Carlyle, ti natan-ok a pilosopo iti Englatera, ket iti naminsan ket impasiarna ni Ralph Waldo Emerson iti sumagmamano a dakes a kalkalsada iti murdong a daya iti London. Kas iti pannagnada, a natalna a palpaliiwenda dagiti kinadakes ken kinarigat iti aglikmotda, ket ti udina nagsaludsod ni Carlyle, "mamatikan ita iti diablo?" 5. PINARSUA KADI TI DIOS TI DIABLO? Saan! Ti naimbag a Dios ket saanna a parsuaen ti diablo. Ngem saoen ti Biblia a ti Diablo, ken dagiti anghel a naallilawna, ket napukawda ti lugarda iti langit ket immayda ditoy lubongtayo. "Ket adda GUBAT IDI SADI LANGIT: Ni Miguel ken dagiti anghelna nakigubatda idi dragon; ket DAYDI DRAGON KEN
DAGITI ANGHELNA nakikabilda; Ngem dida nangabak, ket DI MET MASARAKAN DAYDI DISSODA SADI LANGIT. Ket naigarangogong daydi dakkel a dragon, daydi uleg a kadaanan nga isu ti managan ti Diablo ken Satanas, isu a a mangallilaw iti isuamin a lubong; naitapuak itoy daga, ket dagidi anghelna naitapuakda a naikanunong kenkuana."--Apocalipsis 12:7-9. Kasano ngata a ti Diablo ket nakapan idiay langit iti rugina? "Sika ti napulotan a KERUBIN A MANGABBONG: ket siak insaadka, tapno addaka idi iti rabaw ti nasantoan a bantay ti Dios.... SIKA AWAN IDI TI PAGKURANGAM KADAGITI DALDALANMO nanipud idi aldaw A PANNAKAPARSUAM agingga iti NASARAK KENKA TI KINAKILLO."--Ezequiel 28:14, 15. Saan a pinarsua ti Dios ti Diablo, pinarsuana ni Lucifer--maysa a naan-anay nga anghel, maysa kadagiti nangruna nga anghel iti langit, a nakatakder a sumaruno iti trono iti Dios. Ket idi kuan, isu ket nagbasol-- "ti kinadakes ket nasarakan kenkuana." Napapanaw manipud idiay langit, ken naginkukuna a kas gayyem ni Adan kenni Eva, isu ket nagbalin a kadaksan unay a kabusor iti tao. 6. APAY A NI LUCIFER, DAYTOY NAPARSUA NGA AWAN PAGKURKURANGANNA NGA ANGHEL, KET NAGBASOL? "Anian TI PANNAKATNAGMO NANIPUD LANGIT, O baggak, nga anak ti bigat! ANIAN TI PANNAKAKELTAYMO A NAIPADAGA.... Ket kinunam ita pusom, Agpangatoakto sadi langit, ibayogkonto ti tronok iti ngato dagiti bitbituen ti Dios.... IPADPADKONTO TI BAGIK KEN KANGATOAN."--Isaias 14:12-14. Daytoy nga anghel a nagbalin a Diablo, ket ti rugina ket maawag a Lucifer, kayatna a saoen ket "bibuten iti aldaw" wenno "maysa nga aglawlawag." Iti puso daytoy nga anghel, ket ti kinatangsit ken ambision ket nangrugi nga alaenda ti lugar iti debosion. Ti bin-i iti kinatangsit ket nagtubo ken dimmakkel a nagbalin a panagkalikagum nga agawenna ti lugar ti Dios. Ni Lucifer ket mabalin a nagtrabaho a pirmi tapno mapasurotna dagiti dadduma a nailangitan nga anghel. Nalaka a panunoten a ni Satanas ket irikrikiarna a ti Dios ket adda banag nga ilemlimedna kadakuada, ken ti nasantoan a linteg ket nakaro unay iti panagipawilna, ken ti Dios ket maysa a saan a managtaraken nga agituray. Pinirdina ti maysa a ti kababalinna ket mangipalawag ken mangipakita no ania iti ayat. Kasano a naresolba daytoy a riri idiay langit? "Ti pusom timmangsit gapu iti imnasmo.... impurruakka iti daga; inkabilka iti sangoanan dagiti ar-ari, tapno makitadaka koma."--Ezequiel 28:17. Ti kinatangsit iti nangbaliw ditoy panguloen dagiti anghel a nagbalin a Diablo wenno Satanas. Ket tapno mataginayonna iti talna ken panagtutunos iti langit, isu ken dagiti maikatlo a bilang dagiti anghel iti langit a simmurot kenkuana a nagrebelde, ket masapul a mapagtalaw (Apocalipsis 12:4, 7-9). 7. SINNO ITI RESPONSIBLE ITI BASOL? Apay a ti Dios ket saanna a pinarsua dagiti tao a saan a mabalin nga agbasol? No kasdaiay koma iti inaramidna, awan koma iti parikut iti basol ditoy lubongtayo. Ngem ti Dios ket kalikagumna a dagiti tao ket maaddaan iti relasion a napunno iti kaipapananna. Isu a "pinarsua ti Dios iti tao iti bukodn a ladawan"
(Genesis 1:27). Kayat a saoen daytoy ket waya-wayatayo ken responsable. Mabalintayo iti agdesision nga ayatentayo ti Dios wenno tallikodantayo Isu. Inikkan ti Dios dagiti anghel ken dagiti tao iti tunggal kapututan iti naespirituan a kababalin ken ti kapasidad nga agaramid iti pudno a panagpili. "Agpilikayo ita nga aldaw no siasino ti pagserbianyonto."-- Josue 24:15. Kinarit ti Dios dagiti tao a pinarsuana iti ladawanna a pilienda iti agaramid iti nalinteg agsipud dagiti pannakabalinda nga agrason ket agibagbaga kadakuada a "ti dalan ti Dios iti kaimbagan." Ken tapno tallikudanna ti dakes gapu ta ti pannakabalinda nga agrason ket mangpatigmaan kadakuada laban kadagiti resulta iti panagsukir ken ti basol. Dagiti laeng sibibiag nga addaan iti pannakabalin nga agpanunot ken agpili iti makapadas iti pudno nga ayat. Kalikagum unay iti Dios iti mangparsua iti tattao a mabalinda a maawatan ken pagyamanan ti kababalinna, siwayawaya a sumungbat kenkuana a siaayat, ken mapnoda iti ayat agpaay kadagiti dadduma. Kalikagum unay iti Dios nga ibingay ti ayatna nga Isu ket nagduyos nga innalana ti dakkel a peggad a panangpasua kadagiti anghel ken tattao nga addaan iti pannakabalin nga agpili. Ammona a posibli nga iti maysa nga aldaw ket maysa kadagiti pinarsuana anghel man wenno tao ket pilienna iti saan nga agserbi Kenkuana. Ti Diablo ket isu iti kaunaan a parsua ditoy entiro a sangalubungan a nagaramid ditoy nakabutbuteng a panagpili. Ti trahedia iti basol ket nangrugi kenkuana (Juan 8:44; 1 Juan 3:8). 8. TI KRUS ITI NANGARAMID A POSIBLE ITI PANNAKADADAEL ITI BASOL Apay a saan a dinadael ti Dios ni Lucifer sakbay a ti sakitna a basol ket nagdiwaras? Kinarit ni Lucifer ti kinapatas ti govierno ti Dios. Nagsarita isun iti kinaulbod maipapan iti Dios. No pinatay a dagus ti Dios ni Lucifer, ket mabalin a dagiti anghel ket rinugianda iti nagserbi Kenkuana gapu iti buteng imbes a gapu iti ayat. Inabak koma daytoy ti panggep iti Dios a panangparsua kadagiti pinarsuana a sibibiag a maikkan iti pannakabalin nga agpili iti rugina. Kasano a pudno a maammoan iti maysa a tao a ti dalan iti Dios ket isu iti kaimbagan? Inikkan ti Dios ni Satanas iti tiansa tapno ipalawagna ti pinilina a sistema. Isu nga naikkan isu iti gundaway a sulisugenna ni Adan ken ni Eva. Daytoy a planeta iti nagbalin a lugar a pangsubokan a ti kababalin ni Satanas ken ti law-ang iti pagarianna ket maidilig iti kababalin ti Dios ken iti law-ang iti pagarianna. Sinno iti nalinteg? Sinno iti mapagtalkantayo iti udina? Nalaing unay a mangallilaw ni Satanas, a nangibus iti atiddog a tiempo tapno dagiti tao ditoy a lubong ket naan-anayda a makumbinse no kasano a pudno a makadadael ti alternatibo a pinili ni Satanas. Ngem iti tanoyna ti tunggal maysa ket makitada a ti "bayad iti basol ket patay" ket ti "sagut ti Dios ket biag nga agnanayon ken Cristo Jesus nga Apotayo" (Roma 6:23). Ti tunggal tao ditoy lubong ket makitunosdanto a: "O Apo Dios, a Mannakabalin-amin; nalinteg ken napudno dagiti daldalanmo, Sika Ari kadagiti panpanawen.... Ta isu-amin dagiti pagpagarian umaydanto ket agdayawdanto iti sangoanam; ta dagiti ar-aramidmo a nalinteg 15:3, 4.
Kalpasan a ti tunggal maysa ket maawatanda ti makapatay a kababalin iti basol ken ti makadadael a law-ang iti pilosopia ni Satanas, ket mabalinen a dadaelen ti Dios ni Satanas ken ti basol. Iramanna met a dadaelen dagiti natangken iti uloda a lumablaban iti paraburna ken kumpetda iti pinili ni Satanas. Ti Dios ket gartemenna unay a resoten ti parikut ti basol ken ti panagsagaba kas iti panagayattayo nga aramidenna daytoy. Ngem Isu ket agur-uray inggana iti maaramidna daytoy a permanente, ken inggana iti tiempo a mataginayonna a pareho ti siwayawaya a panunottayo ken malappedanna ti dakes tapno saanen nga agparang manen. Inkari ti Dios a dadaelenna ti basol iti agnanayon babaen iti pananglinisna kadagiti langit ken daytoy daga iti apuy. "Ngem ti aldaw ti Apo umayto a kas la mannanakaw, aldaw a dagiti langlangit aglabasdanto a buyugen ti dakkel a daranudor, ket dagiti el-elemento mawarawaradanto babaen sumsumged a pudot; ti met daga ken dagiti ar-aramid nga addada kenkuana mauramdanto. Ngem kas mayannurot iti karina, datayo urayentayo dagiti babbaro a langlangit ken ti maysa a daga a baro, isuda a pagtaengan ti kinalinteg" (2 Pedro 3:10, 13). Saanen kaanoman a dadaelen iti basol daytoy lubong. Dagiti nasaem a bunga iti basol ket tumakderda a nalawag unay a makita, a ti panagsukir kenni Apo Dios ket kasla nakaar-aryek iti agnanayon. Ania iti mangaramid a posible iti pannakadadael iti Diablo ken iti basol iti kamaudiananna? "Iti kasta, agsipud ta dagiti annak makiramanda iti lasag ken dara, kasta met kenkuana nakiraman kadakuada, tapno gapu iti patay pukawenna daydiay addaan pannakabalin ni patay, kayatko a saoen ti diablo; Ken tapno malukatanna dagidiay a gapu iti buteng iti ipapatay, iti bayat ti amin a panagbiagda addada a paad-adipen."-- Hebreo 2:14-15. Idiay krus dagiti anghel ken dagiti saan a nagbasol a lublubong ket nakitada ni Satanas no ania isu a talaga--maysa a mangal-allilaw, maysa nga ulbod, maysa a kriminal. Idiay ket impakitana ti pudno a kababalinna babaen iti panangpilitna kadagiti tao iti entiro a sangalubungan ket nakitada no kasano nga awan kuwentana ken kasano karanggas a pudno iti basol. Ti krus ket naan-anayna nga imbuyangyang dagiti motibo ni Satanas, ket inton dadaelen ti Dios ni Satanas ken dagiti agtultuloy iti basol, amin ket bigbigenda a ti Dios ket nalinteg. Ti pannakatay ni Jesus idiay krus ket inruarna ti pudno nga intension ni Satanas iti sangoanan dagiti amin a parsua (Juan 12:31, 32). Kasta met a ti krus ket impakitana no sinno a talaga ni Cristo--Isu iti mangisalakan iti lubong. Idiay Golgota, ti pannakabalin iti ayat ket tumakder a naan-anay a laban iti panagayat iti turay. Ti krus ket mangibangon nga awan iti panagduadua a ti managsakrifisio nga ayat iti nangparegta iti Dios iti amin a pananakisangona kenni Satanas, iti basol, ken kadagiti managbasol a lallaki ken babai. Idiay krus, ti nalawag a panangipakita ni Cristo iti awan kondisionna nga ayat iti Dios ket isu iti napigsa nangparmek iti Diablo. Ti gubat a maipapan iti no sinno iti agituray ditoy lubong ket nalpasen, ni Cristo wenno ni Satanas. Ket ti krus iti nangleppas ditoy iti amin a panawen. Masapul a ni Cristo idiay rabaw iti amin! Makadiskobreka kadi iti relasion kenni Cristo a mangisalakan a natay tapno ipakaammona ti saan a maparisan ken saan nga agbalbaliw nga ayatna? Kasano iti mariknam maipapan ditoy maysa nga immay ditoy lubongtayo kas maysa a tao ken natay iti lugarmo tapno isalakannaka manipud kadagiti bunga iti
basol? Mabalinmo kadi iti agdumog ita ken pagyamanan ni Jesus, ket samo dawaten Kenkuana nga Isu ket sumrek kenka ken idalanna dayta biagmo?
Maysa a Plano Agpaay iti Biagmo Kalpasan a ti maysa a ministro ket nagsarita iti maysa a topiko, "Apay a Mamatiak ken Jesus," ti nasayaat ti panagkawesna nga agtutubo a lalaki a nakitariknong iti panagadal ket insawangna, "Ti inyadalmo ita a rabii ket nakaay-ayo, ngem amin nga imbagam maipapan ken Cristo ket naggapu iti Bibliam. Ibagam kaniak, no ni Jesus ket nagbiag iti daga, apay a saan nga ibaga ti pakasaritaan?" "Dayta ket nasayaat a saludsod," insungbat ti ministro bayat a nangala kadagiti sumagmamano a liblibro. "Ngem iti kinapudnona, ti pakasaritaan ket ibagbagada ni Jesu-Cristo." "Dayta ti kayatko a makita," insungbat ti baro. "Ngarud adda daytoy Surat 97 iti Libro 10 iti Letters of Pling the Younger, ti Romano proconsul idiay Britania, maysa a provincia ti daan nga Asia Minor. Nagsurat ni Pling iti Emperor iti Roma, Trajan, ibagbagana kenkuana maipapan dagiti pasamak iti provinciana. Ditoy, isu ket dumawdawat iti pammagbaga no kasanona nga ipataray ti baro a sekta, dagiti Cristiano. Ibagana ti alisto a panagaduda ken no kasanoda nga agkankanta kadagiti himno a naaramid agpaay iti panguloenda. Impatulod ni Pliny ti suratna idi mapan A.D. 110. Ti surat ni Pliny ket mangipaay iti historical a pammaneknek iti tao ni Cristo, ken ti panagwara iti pammatina iti al-aldaw dagiti adipenna." Masdaawaak, imbaga ti baro, "Isaritam pay kaniak iti ad-adu!" Bayat ti ministro alaenna ti sabali pay a libro, innayonna, "Maysa pay nga estoriador, kaddua met laeng ni Pliny, ni Tacitus. Iti librona nga Annals (Book 15, chapter 44) ibagana ti unget ni Nero, ken panangusig, kadagiti Cristiano iti panawen iti panagpuor ti Roma. Ni Tacitus ipalawagna a ti sao a `Cristiano' ket naggapu manipud iti nagan a `Cristo.' Imbagana a ni Jesu-Cristo ti nangyuna iti Cristiano a relihion, ket pinapatay ni Pontius Pilato. Amin dagitoy nga indetalye ni Tacitus ket mangted kadatayo iti eksakto a panagpada dagiti pasamak, nagnagan ken luglugar a naisurat iti Biblia." "Pastor, mandiak ammo dagita a banag a naisurat iti nailubungan a pakasaritaan!" insawang ti bisita. Innayon ti ministro, "kayatko a paliiwem nga agpapan idi 180 ni Celsus insuratna ti libro a lumablaban kadagiti Cristiano, itudtudona a ti Cristianismo iti dayta a panawen ket nagbalin a puwersa iti panangokom. "No agduduaka pay laeng, laglagipem a ti uppat nga Ebanghelio ket estoriada kas kadagitoy nainlubongan a liblibro." Idin daytoy a baro ket nautobna a ti agpadpada a naimbibliaan ken nainlubungan a pakasaritaan ket agtunosda nga ibagbaga a ni Jesus ket pudno a nagbiag a kas tao ditoy daga, pimmanaw a nakumbinsi a ni Jesu-Cristo ket pudno, naestoriaan a figura. 1. NI CRISTO KET ADDAN SAKBAY PAY IDI PUNGANAY Ni Jesus ket saan laeng a naimbag a tao. Isuna ket Dios pay. Ania ti ibagbaga ni Jesus maipapan Kenkuana a maiyanurrot iti kina-Diosna?
"No nailasindak koma, nailasinyo met koma ni Amak, manipud ita isu ammoyo ket nakitayo.... Ti nakakita kaniak, nakitana ni Ama, Apay-apay a kunaem: Ipakitam kadakami ti Ama?"--Juan 14:7-9. No kayatmo a maammoan ti sungbat dagitoy a saludsod, "Sinno ti Dios? Ania a klase a Dios?" kitaen laeng ni Jesus a nangibunannag. "Siak ken ti Ama maymaysakami."--Juan 10:30. Ti Dios Ama ken ni Jesus nga Anak ket addadan nga agpada manipud pay sakbay idi punganay (Hebreo 1:8). Awan iti uray maysa a kanito a ni Jesus ket saanna a kaddua ti Ama. Ti Ama ibingayna ti agpadpada nga ayat ken panangasikaso iti tunggal tao nga impakita ni Jesus idi nagbalin a tao ditoy daga. 2. NI CRISTO, TI PUSO TI PAKASARITAAN KEN PADTO Gapu ta ti estoria ti biag ni Cristo ket panagtungpal iti padto, ti estoria ti Biagna ket naisuraten sakbay pay iti pannakaiyanakna. Dagiti padto ti Daan a Tulag iparangda ti nalawag a sukog ti biag ni Cristo, pannakatayna, ken panagungarna a naiyuna. Ti Baro a Tulag ket ti estoria ti Biagna a naibaga a pannakatungpalna. Ti panagbiag manipud 500 inggana 1,500 a tawtawen sakbay ti pannakaiyanak ni Cristo, dagiti mammadto ti Daan a Tulag nagaramidda iti puntos ti nainaganan a padpadto maipapan ti biag ti Mesias. Ken iti rugi ti panagministro ni Cristo ditoy daga kas ti panangidilig dagiti tao ti Biagna kadagiti padto ti Daan a Tulag, ania ti ibagbagada? "Nasarakanmi daydi insurat ni Moises iti linteg, ken dagiti mammadto: Ni Jesus, a taga Nazaret nga anak ni Jose."--Juan 1:45. Ti Mannubbot nagsao kadagiti natungpal a padto tapno ipasdekda no sinno Isu: "Ket idinto a rinugianna manipud ken Moises ken dagiti isuamin a mammadto, impalawagna kadakuada dagiti amin a sursurat a mangsarita iti maipapan kenkuana."--Lucas 24:25-27. Dagiti natungpal a padpadto mangipaay iti makapaawis a pammaneknek a ni Jesus ti naikari a Mesias. 3. TI BIAG NI CRISTO TI PANNAKATUNGPAL TI PADTO Kitaentayo iti sumagmamano kadagitoy nainpadtoan a sasao manipud ti Daan a Tulag--ken ti pannakatungpalda iti pakasaritaan ti Baro a Tulag. TI LUGAR TI NAKAYANAKANNA Ti Padto ti Daan a Tulag: "Ngem sika, BELEN Efrata, sika a bassitka kadagiti rinibribu ti Juda, kenka rumuarto ti maysa nga umay kaniak nga agbalin nga agturay iti Israel, a dagiti iruruarna nanipudda idi ugma, nanipud iti kinaagnanayon."--Mikias 5:2. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Idi ta nayanak ngaruden ni Jesus idiay BETHLEHEM sadi Judea."--Mateo 2:1.
TI PANNAKAIYANAKNA BABAEN ITI VIRGEN Ti Padto ti Daan a Tulag: "Adtoy, a maysa a VIRGEN agsikogto, ken mangipasngayto iti maysa nga anak a lalaki, ket maigaladto iti naganna nga Emmanuel."--Isaias 7:14. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Jose, anak ni David, dika aduadua nga umawat ken Maria nga asawam; TA TI NABUKEL KENKUANA, ARAMID ITI ESPIRITU SANTO. Ket aganakto iti maysa a lalaki; ket panaganamto iti Jesus; ta isu isalakannanto ti ilina kadagiti basbasolna."-- Mateo 1:20-23. TI NAGGAPPUANNA MANIPUD TI TRIBU NI JUDA Ti Padto ti Daan a Tulag: "DINTO UMADAYO TI CETRO KEN JUDA.... Agingga iti di umay ni Mamagkakappia."--Genesis 49:10. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulad: "Ta nalawag a NI APOTAYO NAGTAUD ITI JUDA."--Hebreo 7:14. TI PANNAKAILAKSIDNA Ti Padto ti Daan a Tulag: "Isu nauy-uyaw, ken BINAYBAY-AN dagiti tao."--Isaias 53:3. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Immay kadagiti kukuana, ket DAGITI TAONA ISU SAANDA NGA INAWAT."--Juan 1:11. TI PANNAKALIPUT KENKUANA KEN TI BAYAD A NAIBAYAD ITI NANGTRAIDOR KENKUANA Ti Padto ti Daan a Tulag: "Wen, TI PAY KAINGONGOTKO UNAY A GAYYEM, a nagtalkak, isu a nakikaan iti kanek, inkugtarna ti mukodna kaniak."--Salmo 41:9. "Ket kinunak kadakuada, No dakayo panunotenyo a naimbag, itdenyo kaniak ti tangdanko; ket no saan baybay-anyo. Iti kasta kinatida ti tangdanko iti TALLOPULO A KAPISI A PIRAK."--Zacarias 11:12. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Idin, ti maysa kadagiti sangapulo ket dua, daydi managan ti Judas Iscariote, napan kadagiti turayen dagiti papadi. Ket kinunana: Ania ti kayatyo nga ited kaniak, tapno isu iyawatko kadakayo? Ket indiayada kenkuana ti TALLO PULO A BIAG TI PIRAK."--Mateo 26:14, 15. TI PANNAKATAYNA IDIAY KRUS Ti Padto ti Daan a Tulag: "SINALPUTDA DAGI IM-IMAK ken saksakak."--Salmo 22:16. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Ket idi makagtengda iti disso a managan ti Bangabanga, ISU INLANSADA idiay iti krus."--Lucas 23:33. (Kitaen pay ti Juan 20:25.) TI PANAGPANAWNA MANIPUD TI TANEM Ti Padto ti Daan a Tulag: "Ta SAANMONTO A BAYBAY-AN TOY KARARUAK ITI TANEM: saanmonto met nga ipalubos a ti santom makitana ti panagrupsa."--Salmo 16:10. Ti Pannakatungpal ti Baro a Tulag: "Isu, idinto a nakitana a sigud, nagsao iti maipapan iti panangungar ni Cristo, A SAAN MET A NABAYBAY-AN NGA
AGTAENG IDIAY HADES, ket ti lasagna saan met a nayawat iti panagrupsa. Daytoy a Jesus pinagungar ti Dios, isu a masaksianmi amin." --Aramid 2:31, 32. Ti pammaneknek ket napigsa a ni Jesus ket saan laeng a napasamak tapno maitunos kadagiti dadduma a padpadto. Ti pakasaritaanna ket pudno a naisuraten sakbay pay babaen iti nainlangitan a pamuspusan. Pudno, ni Jesus ti Anak ti Dios. Kalpasan a kitaen dagiti pammaneknek, masapul a mangaramid iti nainkararagan a decision maipapan no sinno ti apan iti Apo iti biagtayo. No saanmo pay naaramid, ikabilmo kadi ti biagmo kadagiti ima ni Jesus? 4. TI NAPLANO A BIAG TI DIOS Ni Jesus nagbiag iti naplano a biag, maysa a nasukog a rinibu a tawtawen sakbay ti pannakaiyanakna. Kanayon a panunoten daytoy a kinapudno. Nagtalinaed a sensitibo iti panangiyuna ti Dios. Imbaga ni Cristo: "Ken awan ti aramidek a sisiak; no di ket kas iti insuro kaniak ni Ama, dagitoy ti saoek... nga aramidek dagiti makaay-ayo kenkuana."--Juan 8:28, 29. Plinano ti Dios ti nataoan a biag ni Jesus, sakbay ti pannakaiyanakna, ken ti Dios ket addaan iti plano iti tunggal tao. Iti nauneg a pagayatan ket biroken ti nawadwad a biag. Ni Ray ket saan a kanayon a sigurado no kayatna nga ited ti biagna iti plano ti Dios. Ngem idin nakasango iti narigat a desision maipapan no sadinno ti pagadalanna iti kolehio, nagdesision iti umuna a gundaway iti biagna tapno birokenna ti nadiosan a panangidalan maipapan iti daytoy. Nagkararag iti sumagmamano nga al-aldaw ken pinadasna ti agdengngeg iti sumagmamano a sungbat. Kalpasanna kasla makaal-ala iti nalawag a rasrason no apay a masapul a pilienna ti Option B: basbassit ti bayadan ngem dakkel ken impersonal a unibersidad. Iti mabiit kalpasan iti panangrugi dagiti klase naam- ammona dagiti sumagmamano a nakaskasdaaw a Cristiano a kabilang ti Campus Crusade for Christ. Ti kapadasanna kadakuada iti sumaruno a dua a tawen ket nangbalbaliw ti biagna. No lagipen ni Ray itatta, ibagana a ti tunggal kanito a makisango iti naririgat a panagdesision ken dawatenna ti nailangitan a panangirutong, "Ti Dios nanglukat iti buo a baro a lugar iti biagko." Kasanom a maammaon ti plano ti Dios iti biagmo? Ti Dios mangaywan iti sumagmamano a pamayan: (1) TI BIBLIA. Iti Salmista, ania ti Mangaywan a libro ti biag? "Ti saom pagsilawan kadagiti saksakak, ket silaw iti danak."--Salmo 119:105. Ti Sao ti Dios pabaroenna dagiti panunot ken mangted kadatayo iti panagkita (Roma 12:2; Salmo 119:99). Ti kanayon a panawen a panagadal a nainkararagan kadagiti Sursurat ket isu ti kasayaatan a pamayan a maala dagiti nangruna nga ar-aramidtayo a nasayaat. (2) DAGITI NAINLANGITAN A PASPASAMAK. Ti Dios ket iturturungnatayo pay babaen iti nailangitan-naiturong a paspasamak. Ti Salmo 23 iladawanna Isu kas Naimbag a Pastor. Ti pastor iturongna dagiti karnerona kadagiti naruot a turturod ken kasta pay kadagiti nabatbato a garangugong. Mabalinna a tulungan kadagiti pagkurkuranganda ken makaadal manipud iti tunggal kapadasan. Addaantayo iti Pastor a kanayon nga adda iti sibaytayo. (3) TI DIREKTA A PANNAKISAO TI DIOS ITI PUSO. Ti Dios idalannatayo pay babaen iti panagsao iti konsensiatayo. Ti Espiritu mabalinna a lawagan "dagiti mata iti pusom" (Efeso 1:18). Iti kanayon a pannakisasao iti Dios, nakarkaro pay nga iturongnatayo.
Damilienna ti agpadpada ti adda iti uneg nga impresion ken ti panagrasontayo ken panangipatpato tapno makitatayo a nalawag ti sumaruno nga addang a masapultayo a papanan. 5. TI PANANGITURONG KET MASAPUL ITI PANAGTUNOS Posible, ngarud, nga ipapanmo a sika ket agbibiag iti turong ti Dios ngem ketdi sursurotem dagiti pagayatam ken rikriknam (Proverbio 16:25). Dagiti riknatayo masapul nga agtunos iti sursuro ti Biblia. Saan a natalged nga ibaga a ti Dios idaldalannatayo malaksid a dagiti tallo agtutunosda. Kas kenni Jake, kas pangarigan. Addaan isu ti naayat nga asawa ken dua nga annak ngem addaan iti relasion iti sabali a babai. Imbagana kadagiti gagayemna: "Ikararagko daytoy ket mariknak a pagayatan ti Dios." Dagiti emosion ni Jake ken "dagiti adda iti unegna nga impresion" nalawag nga isuda ti nangibaon kenkuana a mapan iti mali a dalan. Panpanunotenna a pagayatan daytoy ti Dios a maam-ammona daytoy sabali a babai ket saan a nagsanud tapno kitaenna dagiti bilin ti Biblia maipapan iti kinaabig. Ken ti Biblia, "ti linteg ken ti pammaneknek," isu ti addaan iti akem a mangidalan a libro, ti maudi nga okom agpaay iti panangammo iti pudno nga aramid (Isaias 8:20). Saantayo a palubusan ti uray ania nga impresion wenno kas nalawag a pagayatan ti langit a mangiturungkadatayo nga umadayo iti prinsipio iti Biblia. 6. PANAGPASAKUP ITI PLANO TI DIOS Idin immay ti Diablo a mangsulisog ken Jesus idiay let-ang, insingasingna, "No laeng panawam dagiti nasasakit a sakrifisio nga inplano ti Dios kenka, Itedko ti lubong iti dakulap ti imam--nga addaan tan-ok, gasat, ken narang-ay a biag." Ni Satanas ket nangala pay iti paspaset iti Sursurat iti panggepna tapno maallilawna ni Jesus. Ngem tunggal tiempo labananna isu ni Jesus iti sasao, a "Naisurat" (Mateo 4:1-11). Maysa a napigsa a liksion a maadaltayo iti biag ni Jesus ket ti panangipasakup iti pagayatan ti Ama. Uray pay iti tengnga ti nakabutbuteng a leddaang idiay Getsemane, Insangitna, "Ket magna pay bassit iti masangoanan, ket inruknoyna ti rupana ket nagkararag a kunkunana: Ama, no mabalin lumabas koma kaniak daytoy a kopa; ngem saan a kas iti kayatko, no di kas iti kayatna" (Mateo 26:39). Kalpasan ti tallo a tawen iti ministeriona, agbibiag iti inaldaw a makituntunos iti plano ti Ama, ti matmatay a sasao ni Cristo ket: "Nalpasen" (Juan 19:30). Ti pudno nga ibagbaga ni Cristo ket, "Ti biagko a plinano ti Dios ket itan nalpasen ken natungpalen." Bayat iti panangrugiyo a denggen ti timek ti Dios nga agsasao a kanayon babaen iti Saona, dagiti nainlangitan a tiempo ken direkta nga impresion, mabalinmo a masursuro nga awaten ti panangiturongna iti naan-anay iti puso. Mabalinmo met a mabirok ti ragsak iti plano ti Dios ken ti panangiturong ti Dios iti biag. Dagiti naggapuan dagiti adda iti ngato a historical material ken ti nadetalyado pay nga estoria a naiparang kadagiti sumaganad a liblibro: Documents of the Christian Chruch, selected and edited by Henry Bettenson (London, Oxford Univesity Press): Joseph Gullen Ayer, A Source Book for Ancient Church History (New York, Charles Scribner's Sons, 1931, 1941); Origen: Contra Celsum, translated by Henry Chadwick (Cambridge: University Press, 1965); F. F. Bruce, The New Testament Documents: Are They Reliable? 5th edition, revised (Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company, 1960; ken R. T. France. The Evidence for Jesus (Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1986). Ti maudi a dua a libro ket naggapu iti saan a nangina a paperback editions ket makita iti adu a religious bookstors. No dagiti immuna a tallo a libro ket saan a makita iti lokal a librariayo, dagiti adda idiay Estados Unidos ket mabalin a saludsodenda ti librarian nga iyorderandakayo babaen iti inter-library loan
Rangtay Agturong iti Makapnek a Biag Nasarakanda ti skeletonna iti abay iti temporario a balay iti adayo a naliday nga isla idiay tengnga ti Atlantico. Ti saan nga am-ammo a seaman ket indulinna ti insuratna a nangdetalye iti uppat a bulan a kapadasanna. Isu ket imbabada idiay Ascencion Island babaen ti barko ti Dutch idi 1725 gapu iti saan a naibaga a krimen. Iti mabiit isu ket in- inumennan ti dara dagiti pag-ong tapno laeng patayenna ti napalalo nga uwawna. Ti pisikal a panagrigat ti tao ket napalalo, ngem ti nakarkaro pay a nasakit nga ibagbagana iti listaanna ket ti napalalo a basolna. Insuratna ti nadadagsen a sasao kas: "Ania a rigrigat dagiti nakakaasi a tattao ti mariknada iti panangpanawda kadagiti dalan ti kinalinteg, naliwliwa tapno nayonanda ti bilang dagiti nadusa. Daytoy nakakaasi a pannakaiyadayo daytoy a seaman iti dayta nakalidliday nga isla ket naggapu iti kapanunotan a naiyadayo manipud iti Dios. Dayta ti napaneknekan a saan a maibturan iti udina. Dagiti tao ket makigubgubatda iti pannakaiyadayo iti puso bayat pay idi da Adan ken Eva "naglemmengda manipud iti APO a Dios kadagiti kaykayo ti minuyungan" kalpasan a kinnanda ti naiparit a bunga (Genesis 3:8). Ti nakaskasdaaw a baro nga emosion ti panagbain, basol, ken buteng ti nangpilit kadakuada a ti umuna nga agasawa a tumaray idi inawaganida ti Dios. Dagitoy a rikrikna ket daksanggasat ket maam-ammotayo itattan. Ania dagiti gapu iti pannakaisinatayo iti Dios? "Ngem dagiti kinadangkesyo namagsinada kadakayo ken ti Diosyo, ket dagiti basbasolyo inlemmengda ti rupana kadakayo, iti kasta dinto mangipangag."--Isaias 59:2. Daytoy dakkel a gulfo a mangsina kadagiti nagbasol manipud iti Dios ket saanna nga aramid. Ti Dios saanna a tinarayan da Adan ken Eva--isuda ti timmaray manipud Kenkuana. 1. PENNEKENNA TI NAILEMMENG A BISIN Sakbay ti basol pinerdina ti ladawan, da Adan ken Eva ket ragragsakenda ti makilanglangen iti Mammarsuada idiay napintas a Minuyungan a pagtaengan idiay Eden. Nakabutbuteng, ginatangda ti allilaw ni Satanas maipanggep iti panagbalin a masirib kas ti Dios ket rinakrakda ti tali ti panagtalek iti Mammarsuada (Genesis 3). Kalpasan ti pannakaiparitda manipud iti Minuyungan ti Eden, da Adan ken Eva nasarakanda ti biagda a nakaro ti rigatna iti ruar. Ti panaganak ken panagkali iti daga itan, rummuar iti dara, leng-et, ken lulua. Ti nadikket a pannakasiglutda iti Dios ket narakraken, nasarakanda dagiti bagida iti narigat a saan a mapennek a pagayatan ken nasasaem a pagayatan--ti kinaliday ti basol. Manipud iti umuna nga aramid a panagsukir da Adan ken Eva, "amin" (ti entiro amin a tao) ket natinnag iti agpadpada a pamayan ket masapul a matay, ti maudi a dusa ti basol.
"Gapuna, no kasano ti iseserrek ti basol ditoy lubong gapu iti maymaysa a tao, ken ti ipapatay gapu iti basol, ket iti kasta TI IPAPATAY IMMAY KADAGITI ISU-AMIN A TATTAO, agsipud ta ISUDA NAGBASOLDA AMIN."--Roma 5:12. Amintayo napadasantayon iti napalalo a panagbisin ti puso gapu ti pannakaiyaw-awantayo, mangar-arapaap iti sekuridad a ti Dios laeng ti makaited. Masansan padpadasentayo a penneken ti panagbisentayo babaen iti panaggatang, wenno makisalsalisal iti panagngato iti puesto ti trabaho, wenno itulok a malmes iti panagbisen a kaddua ti alkoho, druga, wenno sex. Ngem amin dagiti pagayatantayo ket sintomas laeng iti panagiliwtayo iti Dios. Ket awan iti agas malaksid a mapadasantayo ti ayatna iti biagtayo. "Ita sangoanam adda ti naan-anay a rag-o; ita makanawanmo adda dagiti pakaay-aywan nga agnanayon."--Salmo 16:11. Ti pudno a pannakapnek ket umay laeng no ti nagsina kadatayo ken ti Dios ket marangtayan ket mabalintayo iti magna iti Sangoananna. 2. PANAGRANGTAY TI NAADALEM A BASOL KEN PATAY Saan laeng a dagiti tao ti naaramid a naladingit gapu ti basol. Ti puso ti Dios ket nasaktan met iti aldaw a ni Adan ken Eva ket timmallikod Kenkuana. Ken ladladingetanna pay laeng dagiti ladladingit dagiti tao ken dagiti naliday a paspasamakda. Ti Dios ket mailiw a mangpennek kadagiti naidulin a pagayatantayo ken agasan ti naemosional a sugsugattayo. Saan Isu a kontento a kitaennatayo laeng a siaasi iti naadalem a nangsina kadatayo manipud Kenkuana. Nagdesision ti Dios nga agbalin a rangtay iti naadalem a basol ken patay. "Ta kasta la unay ti panagayat ti Dios iti lubong; nga intedna ti Anakna a Bugbugtong, tapno amin a mamati kenkuana, saan a mapukaw, no di ket adda biagna nga agnanayon. Ta saan nga imbaon ti Dios ti Anakna iti lubong, a mangokom iti lubong; no di ket tapno ti lubong maisalakan gapu kenkuana."--Juan 3:16, 17. Inted ti Dios ti Anakna, inted ni Jesus ti Biagna kas sakrifisio agpaay iti basol, bayadanna ti sukat ti patay babaen Isuna. Ti biagna, pannakatay, ken panagungarna ti nangaramid a posible a mapakawan ken maisalakan dagiti nagbasol, ken ipakitana iti universo ti pudno a kababalin ni Cristo kenni Satanas. Ti rangtay nga impaay ni Cristo babaen iti agdardara a bagina ti nangawis kadagiti tao manipud iti silo ti basol. Ti ayat patayenna ti adalem, a mabalin nga amin a mangikabil iti pammatida ken Cristo kas Apo ken Mannubbot ket magnada agturong iti biag nga agnanayon. 3. PITO A NANGRUNA A KINAPUDNO A MASAPUL A MAAMMOAM MAIPAPAN KEN JESUS Dagitoy pito a kinapudno maipapan ken Jesus ket saan a pudno iti uray ania a sabali a tao a nagbiag: (1) Ni Jesus Naggapu Manipud Langit nga Immay Ditoy Daga Kasano kabayag nga ibagbaga ni Jesus nga addan Isu?
"Iti kasangoanan ti pannakayanak ni Abraham, adaakon."--Juan 8:58. Binagaan ni Jesus ti lubong: "Siak!" Kanayon nga addaak, ken kanayon pay. Uray pay ni Jesus ket naiyanak babaen iti tao nga ina (Mateo 1:22, 23). Isu ket Dios--Dios a tao. Ni Dwight L. Moody, ti Billy Graham idi siglo 19, imbagana naminsan ti panagbalin a tao ni Jesus. Mabalinkoma a nagbalin a dakkel a sakrifisio ni Jesus nga immay a tagtagibien iti pagiddaan iti ubing nga aramid iti pirak, ay-aywanan ti anghel, ken subsuboan iti balitok a kutsara. Ngem ti Mammarsua ti langit ken daga ket immay ken innalana ti lasag ti tao, ken naiyanak iti kollong iti nakurapay a nagannak iti nadakes a lugar." Nagsao ti anghel ken Jose idi naiyanak ni Jesus: "Ket aganakto [Maria] iti maysa a lalaki; ket panaganamto iti Jesus; TA ISU ISALAKANNANTO TI ILINA KADAGITI BASBASOLNA."--Mateo 1:21. Ni Jesus, ti Namarsua ti universo (Juan 1:1-3, 14) ket desidido nga umay ditoy lubong tapno isalakannatayo manipud basol ken patay. (2) Ni Jesus Nagbiag nga Awanan Basol "Ni Jesus, nga Anak ti Dios,... maysa a nasulisog iti isuamin, a kas kadatayo ngem saan a nagbasol."--Hebreo 4:14, 15. Inaramid amin ti pamuspusan a kinasaonatayo ti Dios nga agbiag nga awanan-basol. Babaen iti panagbiag ditoy a kas Tao, ni Jesus nagbiag a saan a nagbasol a nakarkaro a nasaysayaat ngem iti sermon a naisarita. Ni Satanas, ti kabusor ni Cristo, napantaan iti entiro a biagna ditoy daga tapno awisenna Isu nga agbasol. Idiay let-ang ti Diablo pinaruarna ti kapigsaan a panagrautna mailaban iti integridadna (Mateo 4:1-11). Idiay Getsemane sakbay ti pannakailansana ti dagsen ti sulisog dimmanon iti kapigsaanna. Ni Jesus nagleng-et iti dara (Lucas 22:44). Ngem ni Cristo ket nagtakder a sititibker mailaban kadagiti amin nga ibato ti Diablo Kenkuana--"ket awanan basol." Gapu ta napadasan ni Jesus ti amin a napadasan a parikut ken sulisog dagiti tao, maawatanna amin dagiti rigrigattayo. Mabalinna ti "makirikna kadagiti kinalap-ittayo" (Hebreo 4:15). Apay a masapul ken Jesus ti agbiag iti biag nga awanan-basol? "Daydi saan a nakaammo ti basol, inaramidna a basol gapu kadatayo, tapno makapagbalintayo a kinalinteg ti Dios gapu kenkuana."--2 Corinto 5:21. Napagballigian ni Jesus ti sulisog ken nagbiag a saan a nagbasol tapno maipasana kadatayo a kasukat iti daan a biag ti basol. (3) Natay ni Jesus Tapno Ikkatenna ti Basol Kasano kaadu dagiti tao a nagbasol? "Ta ISUDA AMIN nagbasolda ket agkurangda iti dayag ti Dios."--Roma 3:23. Ania ti bayad ti basol?
"Ta dagiti supapak ti basol isu ni PATAY; ngem ti naparabur a sagut ti Dios isu ti biag nga agnanayon, ken Jesu-Cristo nga Apotayo."--Roma 6:23. Apay a natay ni Jesus? "Adtoy, ti Cordero ti Dios, a mangikkat ti basol ti lubong!" (Juan 1:29). Amintayo ket nagbasol ket masapul a matay, ngem ni Jesus ket natay iti lugartayo. Nagbalin Isu a "basol agpaay kadatayo." Binayadanna ti dusa a patay kadatayo. Ti pannakatayna ket maysa a sagut, ken "ti SAGUT ti Dios ket BIAG NGA AGNANAYON ken Cristo Jesus nga Apotayo" (Roma 6:23). Imparang ni Jesus ti naan-anay, nalinteg a biag kas sagut ti ayat kadatayo. Ti ayat a kasta ket kasla saan a maawatan ti tao. Ket gapu iti pannakatayna, "addaantayo iti TALNA iti Dios" (Roma 5:1). (4) Ni Jesus Bimmangon Manipud Patay Ti pannakatay ni Jesus idiay krus ket saan daytoy ti panagturpos ti maam-ammo nga estoria. Saan nga agnanayon Isu a natay ken Mangisalakantayo. "Ket no ni Cristo saan a nagungar, awan kapapay-an ti pammatitayo, addakayo pay laeng kadagiti basbasolyo. Kasta met, dagiti naturog ken Cristo napukawda."--1 Corinto 15:17-18. Ni Mohammed kenni Buddha nangiparangda iti lubong iti sumagmamano a maam-ammo a pilosopia a kinapudno. Rinagsakanda dagiti biag dagiti million a tattao, ngem masapul a maaddaanda ti supernatural a kababalin tapno mangted ti biag gapu ta addada pay laeng kadagiti tanemda. Gapu ta ni Jesus nagungar manipud iti tanem iti maikatlo nga aldawna a pannakatay, ania a kari ti iyar-aramidna kadatayo? "Gapu ta agbiagak, agbiagkayo met."--Juan 14:19. Ni Jesus ket nabiag! Gapu ta adda Kenkuana ti pannakabalin manipud patay. Mabalinnatayo nga isalakan manipud patay ken ikkannatayo iti biag a nawadwad ken awan inggana. Agnaed iti puspusotayo no awisentayo Isuna. Ti nagungar a Cristo ket adda ita tapno ipaayna dagiti kasapulantayo. "Ket adtoy, addaak kadakayo nga agnanayon agingga iti panungpalan ti lubong."--Mateo 28:20. Dagiti lallaki ken babbai iti amin a lubong ket mangibagbagada kadagiti estoria no kasano ni Cristo ket insalakannaida manipud ti nakaro a kinaadik ken ti kaunegan nga emosional a trauma. Maysa kadagiti napalabas nga estudiantemi ket insuratna dagitoy a panagyaman a sasao iti maysa a panid a pangisuratanna ti sungbatna: "Maysaak idi a managinom iti arak. Maysa nga aldaw bayat a nabartekak, nakakitaak iti card iti kasalugan nga ipakpakaammona ti kursuyo ti Biblia. Pinidutko dayta. Sinuratak, ket naawatko ti umuna a pudno a pannakaammo ken Cristo. Iti saan a mabayag kalpasan ti panagadalko ti Biblia, intedko ti pusok iti Dios ken naawanen ti pagayatak nga aginom." Idin innala ni Jesus ti biag ti tao, maysa a baro a bileg ti mangted kenkuana ti pigsa a malabananna ti pannakaadikna. Gapu ta ni Cristo ti nagungar a Mangisalakan, mabalinna nga isalakan amin nga umasideg a dumawat Kenkuana.
(5) Ni Jesus Immuli idiay Langit Sakbay a nagsubli ni Jesus iti Ama kalpasan ti panagungarna (Aramid 1:9), inaramidna daytoy a kari kadagiti pasurotna: "Saan koma nga agpulkok ti pusoyo, mamatikayo iti Dios, mamatikayo met kaniak. Idiay balay ni Amak adda adu a pagianan;... Ket no innak koma ket ISAGANAANKAYTO TI PAGIANAN, umayakto manen, ket ikuyogkayto kaniak met laeng: tapno no adino ti yanko, addakay met koma."--Juan 14:1-3. (6) Agminministro ni Jesus kas Kangatoan a Padi Ni Jesus kanayon nga agbirbirok tapno isaganaannatayo iti lugar a pagianan idiay langit. "Gapuna maipaay idi nga iti isu-amin mayasping koma kadagiti kakabsatna, tapno isu makapagbalinkoma a maysa a KANGATOAN A PADI, manangngaasi ken matalek, iti maipapan iti Dios, tapno ikarona dagiti basbasol dagiti umili. Ta gapu iti panagsagabana met laeng iti pannakasulisog, mabalinna a badangan dagiti masulisog."--Hebreo 2:17-18. Immay ni Jesus ditoy lubong tapno "tapno agbalin a bayad dagiti basol dagiti tao," ken isalakannatayo manipud iti kinapait ti pannakaadipen ti basol. Natay Isu tapno maisalakannatayo ket iti kasta maikkatna a naan-anay ti gapu ti basol, rigrigat, ken patay babaen ti panangdadaelna ti Diablo. Ni Jesus kas Nangato a Paditayo ket "inaramidnatayo kas kakabsatnatayo." Ket itan agparang a kankanayon iti sangoanan ti Ama nga itaktakderannatayo kas Mangibabaettayo. Ti agpadpada a Jesus a nangbendision kadagiti ubbing, pinakawanna ti babai a natiliw a nakiabig, ken pinakawanna ti matmatay nga agtatakaw idiay krus, ket agtrabtrabaho itan idiay langit agpaay kadatayo, "tapno tulunganna dagiti masulsulisog." (7) Ni Jesus ket Agsubli Sakbay a nagsubli idiay langit, ania ti kari nga imbaga ni Jesus? "Ket no innak koma ket isaganaankayto iti pagianan, umayakto manen, ket ikuyogkayto kaniak met laeng: tapno no adino ti yanko, addakay met koma."--Juan 14:3. Inton agsubli ni Jesus, isalakannatayo manipud iti basol, saksakit, trahedia, ken patay a nangsaloto ditoy a planeta. Ket awisennatayo iti baro a lubong nga addaan awan patinggana a kinaragsak ken agnanayon a biag. 4. SAAN NGA AGKUPAS NGA AYAT Ti estoria ket naibaga maipapan iti naareglo a panagasawa idiay Taiwan--da U Long ken ti balasang a managan "Golden Flower." Idin ni U Long ingngatona ti belo ti inkasarna kalpasan ti seremonia, nakigtot isu ken nadismaya. Ti rupana ket adu iti abut-abotna gapu iti burtong. Kalpasan dayta, ni U Long ket kasla awanen ti maaramidna iti baketna. Ni asawana ket inaramidna amin a kabaelanna tapno paragsakenna ni U Long; nagaget a nagtrabaho iti balayda, ti panagtulongna iti asawana mabalin nga awatenna isu. Ngem nagtalinaed a nalammiis iti amin nga impakitana a panagayat.
Kalpasan iti 12 a tawen iti daytoy a nakusit a panagasawa, ni U Long ket nangrugin a mapukpukawna ti panagkitana. Ti doktor imbagana kenkuana a mabulsek isu malaksid no maaramid ti pannakaibil ti baro a cornea iti matana. Ngem ti operasion ket nangina ken atiddog ti listaan iti panagurayna. Ni Golden Flower ken nangrugi a nagtrabaho iti napaut nga oras iti rabii a nagar-aramid iti straw a kallugong tapno makategged iti mainayon a kuarta. Maysa nga aldaw, ni U Long ket nabagaan nga adda maikabil a cornea iti matana gapu ta adda kano naaksidente. Nagapura a napan iti ospital tapno maoperahan. Kalpasan ti panaglaingna, napan nagawid tapno kitaenna ni baketna tapno agyaman gapu iti panagteggedna iti nagastosna iti operasion. Idin ingngatona ti nakadumog nga ulona tapno mapirringna isu, saan a nakauni ni U Long. Pinerrengna isu nga awan panagkita, blanko ti matana, awanen ti cornea ti matana. Nagtugaw a nagsangsangit kadagiti saksaka ni baketna. Ken iti umuna a panangibagana inyarasaasna ti naganna: Golden Flower. Ni Jesus il-iliwenna ti maaddan ti relasion kadagidiay a saan a mangikankano Kenkuana iti adun a panawen. Il-iliwenna datayo tapno maiyarasaastayo ti Naganna kas Manangisalakantayo. Isu ket sisasagana nga agsakrifisio a saan laeng dagiti matana ngem pay ti entiro a bagina tapno maipakitana laeng kadatayo ti saan nga agkupas nga ayatna. Ti ayatna ket napigsa a ni Cristo "immay ditoy lubong gapu kadagiti nagbasol" (1 Timoteo 1:15). Ti dakkel a sakrifisio ni Cristo ti nangtakder iti rangtay a mangdanon kadagiti saantayo a panangikankano a kayatna nga umasidegtayo a mapan iti barukongna ken kadagiti takkiagna? Sumungbatka kadi ken agkararag, "Jesus, Ay-ayatenka. Agyamanak gapu iti napalalo a panagsakrifisiom. Umayka ditoy pusok ken isalakannak ita--isalakannak a naan-anay, isalakannak nga agnanayon"? JESUS IMMAY kas Dios iti lasag ti tao. NAGBIAG iti lugartayo nga awanan-basol. NATAY gapu kadagiti basbasoltayo. BIMMANGON tapno isalakannatayo manipud patay. NGIMMATO tapno isaganaannatayo iti pagtaengan idiay langit. AGSERSERBI iti inaldaw kas ti nangato a paditayo. UMAY MANEN tapno alaennatayo a Kadduana iti awan patinggana.
Ti Maikadua A Tiansa ti Biag Kalpasanna nga inusar ti adu a tawen iti biagna kas maysa a Buddhista, ti maysa a lakay a tao idiay Singapore a nagbalin a Cristiano ket nasaludsod. "Mr. Lim, ania iti nakitam a nagdumaan iti maysa a Buddhista ken ti maysa a Cristiano?" "Nalaka laeng," kunana. "Manipud idi nasarakak ni Jesus kas Manangisalakanko, naaddaanak iti kastoy a talna ditoy pusok." Kasta iti maaramid no isentrotayo dagiti biagtayo kenni Cristo. "Aywanamto a natalna unay daydiay a ti panunotna agtalinaed kenka [Dios]; agsipud ta agtalek kenka."--Isaias 26:3. Ti panagbiag iti Nacristianoan a biag ket agresulta iti naan-anay a talna--ti naan-anay a rikna iti talged ken naimbag a kinatao. Dagiti nakaaramid iti daytoy a pannakadiskobre ket nasarakanda ti maymaysa a dalan nga agruong iti maikadua a gundaway iti biag--ni Jesus! 1. ANIA TI KAIPAPANAN ITI MAISALAKAN AGPAAY KADAGITI NAPUKAW Posible agpaay iti pisikal a biag a tao a manarimaan nga aggungun-od iti maawag dagiti dadduma a naimbag a tiempo, ngem isu ket natay--dayta ket natay iti espiritu. "KET PINAGBIAGNAKAYO IDINTO A NATAYKAYON GAPU KADAGITI PANANGSALUNGASING KEN BASBASOL, a nagnaanyo idi naminsan kas iti ugali daytoy lubong, kas mayannurot iti panguloen ti pannakabalin ti angin, TI ESPIRITU [DAKES] NGA ITA AGARAMID kadagiti annak ti kinasukir."--Efeso 2:1, 2. Ni Satanas ket iturturongna ti tao a natay iti espirituna iti agpasalog a puersa ti basol ken panagsalungasing. Ngem ti nakaskasdaaw a kinapudno iti ebanghelio ket ay-ayaten ti Dios dagitoy a naokoman a tattao. Ay-ayatenna ida kabayatan nga isuda ket natay iti basbasolda, ket idasdasaranna ida iti naan-anay ken awan bayadna a pannakaisalakan manipud kadagiti narigat a kasasaad ti biagda. "Ngem ti Dios, idinto a nabaknang iti kaasi, gapu iti dakkel nga ayatna a pinangayatna kadatayo, URAY PAY NATAYTAYON IDI GAPU KADAGITI BASBASOLTAYO, PINAGBIAGNATAYO A NAIRANUD KEN CRISTO.... [tapno] iparangarangna ti naindaklan a kinabaknang ti paraburna ti kinaimbag kadatayo ken Cristo Jesus."--Efeso 2:4-7. Ay-ayatennatayo ti Dios uray awan iti aniaman a banag a nakaay-ayat maipapan kadatayo. Ti paraburna ket nangparsua ditoy unegtayo iti baro a biag ken Cristo. Saantayo a mabaliwan dagiti bagitayo, ngem kabaelan iti Dios. No mapantayo Kenkuana a sipapammati ken agpasakup, ikkannatayo iti maikadua a gundaway ti biag kas awan bayadna a sagut. 2. MANIPUD ITI ANIA A DATAYO KET MASAPUL A MAISALAKAN?
(1) Masapultayo iti maisalakan manipud iti basol. "Ta isuda amin nagbasolda ket agkurangda iti dayag ti Dios."--Roma 3:23. Tapno maikabil daytoy iti diretso: ket saantayo nga agbibiag iti ammotayo a naimbag. Ti maysa a nagannak a madagdagsenan ket mabalinna a bittaken ken sugatan ti rikna ti maysa nga ubing. Ti maysa a tao ket mabalin a makaunget iti maysa a driver ket nganngani makaaramid iti aksidente. Ti maysa nga estudiante ket mabalin a dumakkel nga addaan unget ken agdaydayamudom iti dakes a banbanag maipapan iti sabali nga estudiante. Ti maysa a negosiante ket mabalinna a "lipatan" ti maipapan iti sigurado a paggapuan iti pagkakitaan no tiempo iti panagbabayad iti buwis. "Amin ket nagbasol;" kayta iti kasasaad iti tao. Kasano nga ipalawag ti Biblia ti basol? "Isu-amin a kinakillo basol."--1 Juan 5:17. Masapultayo iti maisalakan manipud kadagiti amin a kita iti saan a nasalun-at a kababalin ken panangpuwersa: kinaulbod, nakaro nga unget, derrep, sakit ti nakem, tapno mainaganan dagiti sumagmamano. "Isu-amin a makaaramid iti basol, aramidenna met ti maisalungasing iti linteg."--1 Juan 3:4. Isu a masapultayo iti maisalakan manipud iti basol--panangsalungasing kadagiti bilin ti Dios. (2) Masapultayo iti maisalakan manipud iti nadadael a relasiontayo iti Dios. "Ngem dagiti kinadangkestayo namagsinada kadakayo ken iti Diosyo, ket dagiti basbasolyo inlemmengda ti rupana kadakayo, iti kasta dinto mangipangag."--Isaias 59:2. Dagiti saan a napakawan a basbasol ket mangputed iti relasiontayo iti Dios. Ni Cristo ket immay tapno isublina ti panagtalektayo iti Dios, a dinadael ni Satanas. (3) Masapultayo iti maisalakan manipud iti pannakatay nga awan patinggana--dusa iti basol. "Gapuna, no kasano ti iseserrek ti basol ditoy lubong gapu iti maymaysa a tao, ken ti ipapatay gapu iti basol ket iti kasta ti ipapatay immay kadagiti isu-amin a tattao, agsipud ta isuda nagbasolda amin."--Roma 5:12. (4) Masapultayo iti maisalakan manipud iti biag a napno iti basol, naliday, ken kawaw. Agpaay iti managbasol, ti biag ket maysa a kalsada nga awan iti pagruaranna. (5) Masapultayo iti maisalakan manipud ditoy lubong a napno iti basol. Masapul a maisalakantayo manipud ditoy lubong a napno iti basol ken kadagiti bungana--rigat, sakit ti nakem, ladingit, gubat, saksakit, ken patay! 3. SINNO ITI MANGISALAKAN KADATAYO? Ni laeng Jesus iti makaisalakan kadatayao. (1) Maisalakannatayo ni Jesus manipud basol. "Ket aganakto iti maysa a lalaki; ket panaganamto iti Jesus, ta isu isalakannanto ti ilina kadagiti basbasolna."--Mateo 1:21.
Imbaga ti maysa a Hindu iti maysa a gayyemna a Cristiano, "Adu a banbanag iti nasarakak iti Hinduismo a saan a masarakan iti Cristianismo. Ngem adda maysa a banag nga adda iti Cristianismo nga awan iti Hinduismo--ti maysa a Mangisalakan." Ti Cristianismo laeng iti relihion ditoy lubong a mangidasdasar kadagiti tao iti Mangisalakan. (2) Ni Jesus ket maisalakannatayo manipud iti nadadael a relasiontayo iti Dios. "Idi a tiempo nga awankay pay ken Cristo... nga awan ti inanamayo ket addakay ditoy lubong nga awanan Dios. Ngem ita, ken Cristo Jesus, dakayo nga idi adayukayo iti Dios, naiyasidegkayo kenkuana, gapu iti dara ni Cristo."--Efeso 2:12, 13. Ni Jesus iti naan-anay a gayyem a mabalintayo a ragsaken iti makipagrelasion. Kayatna a paruaren ti kaimbagan manipud ditoy unegtayo. "Babaen iti dara ni Cristo" dagiti napalabas a panagbiagtayo iti basol ket napakawanen, ket iti inaldaw ket it-itedna kadatayo ti panangawatna, pannakabalin nga abaken ti basol, ken ti naan-anay a biagna. Ammotayo nga adda Isu idiay tapno itakdernatayo nga ibangon kada tiempo a mapatiklebtayo. Ti ayattayo met Kenkuana ket mangted iti panagkalikagum nga agbiag iti pamayan a nakaliwliwa Kenkuana. (3) Ni Jesus ket maisalakannatayo manipud iti awan patinggana a pannakatay, pannakadusa iti basol. "Ta dagiti supapak ti basol isu ni patay; ngem ti naparabur a sagut ti Dios isu ti biag nga agnanayon, ken Jesu-Cristo nga Apotayo."-- Roma 6:23. Datayo ket managsalungasing iti linteg a nasentensiaan a matay. Ti dusa iti basol ket patay. Isalakannatayo ni Jesus manipud patay nga awan patinggana ket ikkannatayo iti biag nga agnanayon. "Ngem ti Dios ipatalgedna ti ayatna kadatayo, agsipud ta idinto a managbasoltayo pay laeng, ni Cristo natay gapu kadatayo."--Roma 5:8. Gapu iti naballigi nga ayatna, ni Jesus ket "natay agpaay kadatayo." Ket agsipud ta Isu ket natay agpaay kadatayo ken sinagabana dagiti naan-anay a resulta iti basol, ket mabalinen ita a mapakawan ken awaten iti Dios dagiti managbasol a saannan a pategan iti basol. (4) Ni Jesus ket maisalakannatayo manipud iti napno iti basol ken naladinget a biag. "Gapuna no ti maysa adda ken Cristo, isu baro a parsua: dagiti banag a daan napalabasadan, adtoy nagbalinda a baro."--2 Corinto 5:17. Saantayo a maisalakan dagiti bagitayo manipud iti basol wenno baliwantayo dagiti kababalintayo a bukbukodtayo a nakarkaro ngem iti leon a nagdesision nga agbalin a kordero (Roma 7:18). Ti basol ket pudno laeng a napigpigsa ngem iti puwersa iti panunottayo. Ngem ni Cristo ket "kabaelanna a papigsaennatayo babaen iti Espirituna iti kaunegan a kinataotayo" (Efeso 3:16). Isu ket agar-aramid tapno sukatanna dagiti makadadael a kababalintayo kadagiti nasalun-at a kababalinna: ayat, talna, ragsak, singpet, panagteppel iti bagi (Galacia 5:22, 23). Ni Jesus ket agbibiag kadatayo, ket maawattayo ti naespirituan a pannakaimbag, pannakaisubli, ken baro a biag. Ni Harold Hughes ket naawananen iti namnama nga isu ket makapagbaliw pay. Impamuspusanna a siuuppapay nga isardeng ti panaginomna iti adu a tiempo. Ammona laeng a nalaing a ti pannakigubalna iti bote ket nangikabil kenni baketna ken dagiti dua a babbalasanga iti imfierno iti uneg iti sangapulo a tawen. Isu a napan isu timmapog iti pagdigdigusanna a batya iti maysa a nalamiis nga agsapa ket sana insubo ti murdong iti paltogna. Ngem sakbay a kalbitenna ti
paltog, nagdesision isu a nasaysayaat nga ipalawagna dagiti parikutna iti Dios. Daydiay a kararag ket nagbalin nga atiddog, nga adda sangitna a pakaasi iti Dios a dumawdawat iti tulong. Ket ti Dios ket immay. Ni Harold Hughes ket nangaramid iti kari ken Cristo ket nasarakanan a ti naespirituan a pigsa ket agtultuloy. Insardengna iti aginom agpaay iti pagimbagan, nagbalin a naayat, ken mapagtalkan nga asawa ken ama, ket nagtuloy isu a nagbalin a Senador iti America. Nadiskobre ni Harold Hughes ti kapigsaan a mangbaliw a puwersa ditoy lubong--ni Jesus! (5) Ni Jesus ket maisalakannatayo manipud ditoy napno iti basol a lubong. Dagiti sumaruno nga uppat a DISCOVER a mangidalan ket ipalawagna no kasano. 4. MAISALAKANTAYO BABAEN ITI PANANGARAMID KADAGITI TALLO A SIMPLI NGA ADDANG Addang 1. Dawaten kenni Cristo a sangoenna dagiti basol nga adda dita biagmo. Ania iti pasettayo iti panangikkat iti napno iti basol a biagtayo? "AGBABAWIKAYO ngarud, ket agsublikayo tapno mapunas dagiti basbasolyo."--Aramid 3:19. Ania iti mangidalan iti maysa a tao tapno agbabawi? "TI KINAIMBAG TI DIOS ITURONGNAKA ITI PANAGBABAWI."--Roma 2:4. "GAPU TA NAGLADINGITKAYO ITI MAIPAAY ITI PANAGBABAWI."--2 Corinto 7:9. Ti panagbabawi ket simpli laeng a pagladingitan dagiti napalabasen a panagbiag iti basol, ken adaywanen dagiti basbasoltayon, makisinan kadagiti daan a kababalin, ar-aramid, ken ug-ugali. Saan a panagladingit gapu ta kabutengtayo iti madusa, no diket sungbattayo iti "kinaanus iti Dios" a nangiturong kenni Jesus tapno idiay lugartayo gapu kadagiti kinadalustayo. Ilaksidtayo ti basol agsipud ta daytoy ket makasakit iti Dios. No mapadasantayo ti baro a biag ken Cristo, masapultayo a no mabalin ket itamatayo dagiti dakes a naglabas (Ezequiel 33:14-16). Ania iti paset it Dios idiay panangikkat iti daan a managbasol a biag? Agpada a ti panagbababawi ken pannakapakawan ket sagut kadatayo a naggapu iti Dios. "Isu intan-ok ti Dios iti makanawanna a kas maysa a Prinsipe ken MANANGISALAKAN, tapno itdenna iti Israel ti PANAGBABAWI, ken ti PANANGIKKAT DAGITI BASBASOL."--Aramaid 5:31. Ket no agbabawitayo, ti naayat a Mangisalakan ket pakawanenna dagiti basoltayo, linisennatayo manipud iti basol, ket ibellengna dagitoy iti kaunegan iti taaw. "NO IPUDNOTAYO dagiti basbasoltayo, Isu ti mapagtalkan ken nalinteg a MAMAKAWAN kadagiti basbasoltayo, ken MANGUGAS KADATAYO iti amin a kinakillo."--1 Juan 1:9. (Kitaen pay ti Mikias 7:18, 19.) Awan iti basol a dakkel unay a ti Mangisalakan a natay agpaay kadatayo idiay krus ti kalbario ket saanna a mapakawan. Ti tao nga agtaltalek kenni Jesus ket masapulna laeng a dawaten Kenkuana ti pammakawanna. Ti pannakatay ni Cristo agpaay kadatayo ket saannatayo a mapakawan no saantayo a dawaten ti pannakapakawan. Maysa a nakaladladingit a kinapudno a dagiti basoltayo ket timmulong a
nangilansa kadagiti imana ken saksakana iti krus. Nupay kasta, ni Jesus ket naregget unay a nasursurok ngem iti mapanunottayo tapno awatentayo ti sagutna a pammakawan ken panagkapia. Nakadanon iti agtutubo a pimmanaw iti pagtaenganda ti damag ni inangna ket agbugbugsoten. Ti damag ket nangpunno kenkuana iti panagbabawi gapu iti narakrak a relasionda. Nagapura isu a nagawid, diridiretso isu idiay kuarto nga ayan ni inangna, ket nagparintumeng isu idiay abay iti idda ni inangna. Idiay adu a lulua, dinawatna kenni inangna a pakawanenna isu. Ginuyudna isu nga inyasideg ket inyarasaasna kenkuana, "Anak, nabayag koman a pinakawanka no idi pay ket dimmawatkan iti pakawan." No sika ket immadayo manipud iti Dios wenno saanmo pay Isu a naam- ammo--panunotem koma no kasano kasaet ti naayat nga Amam idiay langit nga awatennaka iti pagtaenganna. Kalikagumna a nakarkaro pay ngem iti aniaman a banag nga awatem ti idasdasarna a pammakawan. Isu a sungbatam ti naparabur nga awisna nga agbabawika. Ipudnom dagiti basolmo. Patiem laeng a pinakawannakan iti Dios. Agtalekka Kenkuana! Agtalekka kadagiti karina. Addang 2. Awatem ti baro a biag manipud ken Jesus. Ti pasetmo iti panangawatmo iti baro a biag manipud kenni Jesus ket patiem a ni Jesus ket pudno nga insalakannaka. Awitem nga awan duadua ti kinapudno a pinakawannakan ken nilinisna ken, inikkatnan ti daan a biagmo iti basol, ket inikkannakan iti naan-anay a baro ken nabaliwan a biag. "Ngem kadagiti amin nga immawat kenkuana, inikkanna ida ti kalintegan nga agbalin nga anak ti Dios kadagidiay a mamati iti naganna."--Juan 1:12. Kas maysa nga anak ti Dios, addaanka "iti paglintegan" nga umawat iti baro a biag manipud kenni Cristo. Kas iti naibagatayon, saanmo daytoy a maala a bukbudkodmo--daytoy ket maysa a sagut manipud iti nailangitan nga Ama! Inted ni Jesus daytoy a nabukel a kari tapno maikkat dagiti kinaawan talgedtayo ken panagduadua. Ania iti paset ti Dios iti panangitedna kadatayo iti baro a biag? "Ni Jesus, ket kinunana kenkuana: Pudno, pudno kunak kenka, no ti maysa a tao saan a mayanak a mabaliwan, saanna a mabalin a kitaen ti pagarian ti Dios."--Juan 3:3. Kuna ni Jesus, ti mamati, agbabbabawi a managbasol ket ti kinapudnona ket pudno a naiyanak isu iti baro a biag. Daytoy ket maysa a milagro a ti Dios laeng iti makaaramid ditoy. Inkarina: "Ikkankayto met ti maysa a BARO A PUSO, ket maysa a BARO NGA ESPIRITU isaadkonto iti unegyo; ket ikkatekto ti bimmato a puso iti lasagyo, ket ikkankayto iti maysa a puso a lasag."-- Ezequiel 36:26. Balbaliwan ni Jesus dagiti pusotayo--dagiti riknatayo ken kababalin--ken agtaeng "kadatayo" (Colosas 1:27). Daytoy a baro a biag ket saan laeng a napintas a naespirituan a kapanunotan; daytoy ket natangken, nabukel a kinapudno, maysa a panagungar manipud iti naespirituan a pannakatay agturong iti naan-anay a baro a biag ken panagbiag. Addang 3. Agbiagka iti inaldaw agpaay kenni Jesus. Ti Nacristianoan a panagbiag ket karamanna ti inaldaw nga iyaadayo manipud kinaimot, ken makisiglot kenni Jesus kas naayat a gayyemtayo. Rumang-aytayo kenni Jesus. Kayatna a saoen ket mangusar iti
napateg a tiempo a kaduatayo Isu, a mangaramid iti pudno ken silulukat a pannakikasarita. Inikkannatayo ti Dios iti lima a nasantoan a tulong agpaay iti naespirituan a panagrang-ay: Panagadal iti Biblia, panagkararag, panagpanunot, pannakitipon a kadua dagiti dadduma a Cristiano, ken panangibingaytayo kadagiti kapkapadasantayo kadagiti dadduma. Ti panagbiag ken Cristo ket saan a kayatna a saoen ket saantayo--kaanoman a makaaramid iti panagkamali; ngem no maitibkoltayo gapu iti basol, ket matagikuatayo ti pammakawan ni Cristo, ket makapagtuluytayo. Agturturongtayo iti sigurado a direksion, ken ammotayo a ni Cristo ket agtultuloy a sibibiag a paresensia ditoy pusotayo. 5. TI RAGSAK TI MAIKADUA A TIANSA Ni Harold Hughes ket nakaawat iti adu a padayaw kabayatan iti mabigbig a tarigagayna kas maysa a Senador iti America, ngem ti maysa a kapategan kenkuana ket dimteng iti saan a nabayag kalpasan laeng iti panagkarina kenni Cristo. Ni Harold ket agad-adal iti Bibliana iti maysa a rabii iti kuartona idi mariknana nga adda nangkalbit kenkuana iti takiagna. Timmalliaw isu. Nakitana dagiti dua nga annakna a babbalasitang a natalnada a nakatakder a suotda dagiti badoda a pangturong. Pinerrengna ida iti apagbiit; adun iti nagbaliwandan, saanna unay a nakita ida kabayatan iti tiempo a pannakidangadangna kadagiti bote iti arak, ket kailiwna unay ida. Ket ni Carol, ti ub-ubing ket nagkuna, "Daddy, immaykami tapno ungngoendaka iti naimbag a rabii." Ket nagarubus dagiti luluana. Nabayagen a tiempo a dagiti annakna ket immayda a nagpaarakup kenkuana. Ket ita dagiti napintas a nalinaw a matmatada ket kasla awanen iti butengda. Ni amada ket nakaawid met laengen. Ni Jesus ket pudno nga ikkanna dagiti tao iti maikadua a tiansa. Alaenna dagiti kaskaso a talaga a ngan- nganin awan namnamana ket mangparsua iti baro a panangirugi. Ti Manangisalakan ket il-iliwenna a ti tunggal maysa kadatayo ket makaawiden. Inawatmo kadin ti naayat nga imbitasion ni Cristo? Ti panangawatmo iti pammakawan ken pananglinis iti Dios ket simpli laeng ken nauneg kas iti panangiyukradmo kadagita takkiagmo nga agpaay iti panangarakup iti anakmo. No saanmo pay a pinagtalkan ni Cristo kas personal a Mangisalakanmo, mabalinmo nga aramiden ita babaen iti panagkararagmo iti kastoy: Ama, pagladladingitak ti lakay a biagko iti basol. Agyamanak agsipud ta imbaonmo ti Anakmo ditoy lubong tapno matay iti lugarko. Jesus, pakawanem kadi dagiti basbasolko ket umayka ditoy biagko ket isalakannak. Kalikagumak iti maikadua a tiansa iti biag--kayatko iti maiyanak manen. Aglalo pay, kayatko iti mangitakder iti inaldaw-aldaw a relasion Kenka. Agyamanak gapu ta inaramidmo daytoy a milagro kaniak. Iti nagan ni Jesus, Amen." Aramidem daytoy nakaskasdaaw a panangdiskobre: No aramidentayo iti mapan, ni Jesus ket aramidenna iti mangisalakan. KASANOTAYO ITI MAKAAWAT ITI BARO A BIAG MANIPUD KEN CRISTO 1. Mamatitayo Kenkuana ken awatentayo Isu a kas Mangisalakan ken Apo. 2. Mangibangontayo iti relasion Kenkuana. (Ti kanayon a tiempo iti panagkararag ken panagadal iti Biblia ket napateg.)
3. Ni Cristo ket agar-aramid babaen iti Espirituna tapno masukatan dagiti dakes a kababalintayo kadagiti naimbag a kababalinna.
Maipapan iti Masangoanan Da doktor Patricia ken David Mrazek ket nakitada ti dakkel a pannakaisango iti panagladingit iti pusoda iti trabahoda. Kas espesialista a dodoktor dagiti ubbing, ket nakasangoda dagiti adu nga agsagsagaba nga ubbing. Ngem isuda ket natiroan iti kinapudno a dagiti dadduma nga ubbing ket bumueltada manipud iti pannakauppapay, bayat dagiti met dadduma ket naparmekda babaen ditoy. Apay? Apay, kas pangarigan a ti maysa nga ubing ket mapan iti maipawil nga agas, bayat ti maysa ket mapan iti kolehio? Apay a dagiti dadduma nga ubbing a naabuso ket dumakkelda nga agbalin nga abusado mismo, bayat dagiti met dadduma ket agbalinda a nasayaat a nagannak? Dagiti Mrazeks ket nagaramidda iti nalawa a panagsukimat tapno masarakanda dagiti sungbat dagitoy a salsaludsod. Iti panagadalda, ti maysa a rumangrangbaw a kababalin kadagiti ubbing a nakalasat iti trauma ket nagtuloyda a nangitakder iti nasalun-at a biag. Ti palimedna? "Ti nangruna a panangkita iti biag nga addaan pammakit ken namnama." Ti namnama iti mangaramid iti nagdumaanda. Ti namnama, nalablabes ngem iti amin, ket tumulong kadatayo a pagbaligian dagiti kabusor no dagitoy bumtuon kadatayo. Dagiti tao ket masapulda unay ti namnama, ngem kasanotayo daytoy a maala? Ti namnama ket narigat a masarakan ditoy lubongtayo--inggana kitaentayo daytoy manipud iti kapanunotan iti padto iti Biblia. Daytoy a mangidalan iti panangdiskobre ket sukimatenna ti saan a kadawyan a padto a nangliwliwa iti saan a mabilang a tattao nga addaan iti naregta a pammati. 1. TI NAKASKASDAAW A PADTO ITI BIBLIA Iti nganngani lima gasut a tawen sakbay iti pannakaiyanak ni Cristo, inikkan ti Dios daytoy lubong iti nakabutbuteng a talgiap iti masangoanan babaen kenni mammadto Daniel. Ti Dios ket nagpaunan a mangipakita iti balabala iti pakasaritaan ti lubong 2,500 a tawtawenen manipud pay idi tiempo ni David inggana kadagitoy al-aldawtayo. Daytoy a padto ket nangrugi iti tagtagainep nga inted ti Dios kenni Nabucodonosor nga ari iti Babilonia, ngan-nganin 2,500 a tawtawenen iti napalabas. Ti tagtagainep ket nangriribuk a pirmi iti ari--ngem saannan a malagip ti tagtagainep idi makariing! Kalpasan a dagiti amin a masirib a lallaki iti Babilonia ket saanda a maipalagip iti ari ti tagtagainepna wenno maipalawag daytoy, ti maysa nga agtutubo a balud a Hebreo a lalaki a managan iti Daniel ket simmangpet idiay pabuya, a tagtagikuaenna a ti Dios ti langit ket maipakaammona amin a misterio. Sitataker isu idiay sangoanan ti ari, ni David ket naturedna nga impakdaar: "Sika, O ari, nakita, ket adtoy ti maysa a A LADAWAN A DAKKEL. Daytoy a ladawan a mannakabalin ket ti raniagna, nadaeg, nagtakder iti sangoanam; ket ti langana nakabutbuteng. "No maipapan itoy a ladawan, ti olona pulos a balitok, ti barukong ken dagiti takiagna pirak, ti tian ken dagiti luppona suer, Dagiti gurong ken butoyna landok, dagiti sakana dadduma a paset landok, ket dadduma damili. "Idin daydi landok, damili, suer, pirak, ken balitok naburburakda a natiptipon, ket nagbalinda a kas la taep ti pagtaltagan iti pannawen ti pudot; ket intayab ida ti angin nga awan ti disso a nakasarakan kadakuadan; ket TI BATO A NANGKABIL ITI LADAWAN nagbalin a maysa a dakkel a bantay, ket PINUNNONA TI AMIN TOY DAGA."--Daniel 2:31-35.
Daytoy nga estatua, iti umuna a kita, ket kasla addaan laeng bassit a maaramidna iti panagbiruk iti namnama iti kagiddanna a panawen, ngem agurayka. 2. TI PADTO KET NAIPALAWAG Kalpasanna a nabagaan ti masdaaw unay a Nabocodonosor ti eksakto a nakitana iti sirmatana, impalawag ni mammadto Daniel: "Daytoy ti tagtagainep; ket ibagaminto ti katarusanna iti sangoanan ti ari."--Daniel 2:36. Ti BALITOK NGA ULO: Ania a puersa ti lubong ti imbaga ni Daniel iti ari a simsimboloan ti ulo a balitok? "Sika, O ari, sika ti ari dagiti ar-ari; a nangtedan ti Dios ti langit iti pagarian, pannakabalin, ken bileg ken kinadayag;... SIKA TI OLO A BALITOK."-- Bersikulo 37, 38. Ibagbaga ni Daniel iti pangulo iti kapigsaan nga imperio iti lubong: "Nabocodonosor, ibagbaga ti Dios kenka a ti pagariam a Babilonia, ket itaktakderan ti balitok nga ulo ti estatua." TI BARUKONG KEN TAKKIAG A PIRAK: Manipud idiay panangkita iti tao, ti Babilonia ket makita a kasla maysa a pagarian nga awan iti patinggana. Ngem ania iti ibagbaga ti padto a sumaruno a mapasamak? "Ket iti kalpasam tumakderto ti sabali a pagarian a nababbaba ngem sika."--Bersikulo 39. Iti pannakatungpal iti padto ti Dios, ti pagarian ni Nabocodonosor ket narba a nadadael idi ni Ciro, a heneral iti Persia ket pinarmekna ti Babilonia idi 539 B.C. Isu a ti barukong ken takkiag a pirak ket itakderanna ti Medo-Persia, maysa met a mannakabalin a pagarian. TI TIAN KEN DAGITI LUPPO A TANSO: Ania met iti itaktakderan daytoy a paset iti dakkel a metal a ladawan? "Ket sabali a maikatlo ti pagarian a suer, isu a mangiturayto iti amin toy daga."--Bersikulo 39. Ti tian ken dagiti luppo a tanso iti ladawan ket sumimsimbolo iti pagarian iti Grecia, niAlexander a natan-ok ket pinarmekna dagiti Medes ken Persiano, ket inaramidna ti Grecia a nagbalin a maikatlo a napigsa a pagarian. Isu ket nagakem manipud 331 B.C. inggana 168. B.C. DAGITI GURONG A LANDOK: "Ket ti pagarian a maikapat napigsanto a kas la landok, ta kas ti landok burakenna ken parmekenna ti isu-amin; ket kas ti landok rumekenna amin dagitoy, burakennanto ken rumekennanto ida."--Bersikulo 40. Kalpasan iti pannakatay ni Alexander, ti pagarianna ket kimmapoy, ket nagudua a nagbalin nga agkalaban a grupo inggana iti udina idi 168 B.C., idiay gubat iti Pydna, ti "pagarian a landok" iti Roma ket nirumekna ti Grecia.
Ni Caesar Augustus iti nagari iti emperio ti Roma idi ni Jesus ket naiyanak-ngan-nganin dua a ribu a tawtawen iti nakalabas (Lucas 2:1). Ni Cristo ken dagiti apostolna ket nagbiagda kabayatan daytoy a tiempo nga itaktakderan dagiti gurong a landok. Ni Gibbon nga estoriador iti maika-18 a siglo, ket saan a pagduaduaan a ti padto ni Daniel ket adda iti panunotna idi insuratna iti: "Dagiti ladawan a balitok, wenno pirak, wenno tanso, a mabalin a nagserbi tapno itakderanna dagiti nasion ken dagiti arida, ket nagsasaruno a narumek babaen iti landok nga ari iti Roma."--Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (John D. Morris and Company), vol. 4, p. 89. Panunoten iti maysa a kanito maipapan ditoy a padto manipud iti panangtannawag iti tao. Kasano a ni David, a nagbiag idi tiempo iti Babilonia, ket naaddaan iti aniaman a kapanunotan no kasano kaadu dagiti pagarian nga agsasaruno a mangsukat kalpasan ti maysa ken maysa gasut-gasut a tawtawen iti masangoanan? Marigatantayo a mangibaga no ania iti sumaruno a maaramid iti paglakuan dagiti komersio iti sumaganad a lawas! Ngem ti Babilonia, Medo-Persia, Grecia, ken Roma ket nagsisinnarunoda a dimteng nga eksakto kas iti naipadto--kasla dagiti natulnog nga ubbing iti eskuela a nakalinia. Tengngel kadi ti Dios iti masangoanan? Maaddaantayo kadi iti namnama base idiay dakkel a planona? Ti sungbatna ket napigsa nga, Wen! DAGITI SAKSAKA KEN RAMRAMAY A LANDOK a nalaokan iti pitak: Adda pay ngata iti maikalima a pangsangalubongan a puwersa a sumaruno pay iti Roma" "Ket kas nakitam kadagiti saka ken ramay dagiti saka a dadduma a paset damili ken dadduma landok, ISUNTO TI MAYSA A NABINGAY A PAGARIAN; ngem addanto kenkuana ti bileg ti landok, kas nakitam itilandok a nalaokan iti dadamilien. Ket kas kadagiti ramay dagiti saka, dadduma a paset landok ken dadduma a paset damili, kastanto met a ti pagarian, dadduma a paset nakipagsanto, ket iti dadduma marbekto."-- Daniel 2:41, 42. Impadto ti mammadto nga awanen iti maikalima a pangsangalubungan a pagarian, no di ket ti pannakaguddua-gudua iti landok a pagarian iti Roma. Ti Roma ket magudua-gudua iti sangapulo a pagarian, kas simsimboloan dagiti dapan ken ramramay ti ladawan. Pudno kadi a naaramid daytoy? Pudno a naaramid. Kabayatan ti maikapat ken maikalima a siglo ti panawen iti Cristianismo, dagiti saan a sibilisado a rumaraut manipud iti aniaman ket rinautda ti marungrungsutan a pagarian ti Roma, iti agsasaruno a panagraut. Ti udina, sangapulo kadagitoy a tribu ket naagawda ti kaaduanna a teritorio ti laud ti Roma, ket sangapulo a simmina ken independiente a nasnasion iti bimmangon iti uneg dagiti pagpatinggaan iti Europa. Isu a dagiti ramramay ket suminsimbolo kadagiti moderno a nasion iti Europa ita a tiempo. 3. TI ALDAWTAYO ITI PADTO TI BIBLIA Impadto kadi ni Daniel a dagiti ar-aramid tapno mapagmaymaysada dagiti nasion iti Europa a panguloan laeng iti maysa a lider ket maaramid? "Ket kas nakitam iti landok a nalaokan iti dadamilen, kasta met lumaokdanto kadagiti KAPUONAN TI TAO; ngem DIDANTO AGDEDEKKET ITI MAYSA KEN MAYSA, kas met laeng ti saan a panaglaok ti landok ken damili."--Daniel 2:43. Paulit-ulit a dagiti nataer a lallaki ket inaramidda amin a pamuspusan a pagmaymaysaen ti Europa, ngem kanayonda a saan a maabot ti panggepda. Ni Napoleon idi dimteng a ngan-
nganina napagmaymaysa ti nagudua-dudua nga Europa ngem kadagiti siasinoman a lallaki a pimmadas, ngem mabalin a panpanunotenna daytoy a padto iti panunotna, kas idi isu ket timmaray a naparmek manipud iti gubat iti waterloo, insangitna iti: "ti mannakabalin amin a Dios ket nadagsen unay kaniak, saanko a kabaelan!" Ni Kaiser Wilhelm II ken ni Adolf Hitler ket naaramidda ti kapigsaan a puersa iti armada idi tiempoda. Ngem sinnoman kadakuada ket saan a nagballigi tapno pagmaymaysaenda ti Europa iti siruk iti akemda. Apay? Agsipud ta ti Sao ti Dios iti nakataya: "Dagiti tao ket naglalaok ket saanda nga agtuloy nga agmaymaysa." Ti nagbanagan dagiti dua a pangsangalubungan a gubat ket nangpaneknek a ti Dios ket tengngelenna ti imana ti masangoananna; Isu iti ultimo a mangtengtengngel. Daytoy ket pudno nga umanayen a mangted kadatayo iti namnama, talna iti panunot, ken panagtalek iti planona agpaay kadagiti biagtayo. 10 A RAMRAMAY--SANGAPULO A NANGRUNA A TRIBU ITI LAUD TI PAGARIAN TI ROMA Anglo-Saxons (England) Franks (France) Alamanni (Germany) Lombards (Italy) Ostrogoths (napukaw iti udina) Visigoths (Spain) Burgundians (Switzerland) Vandals (North Africa, napukaw iti udina) Suevi (Portugal) Heruli (Saan a nagbayag napukaw) 4. TI PANANGKITA ITI MASANGOANAN Maysa laengen a paset iti padto ni Daniel iti saan a natungpal. Ania iti kaipapanan ti bato a timmama iti saka iti estatua, ginilingna daytoy iti napino, ket nagbalin a dakkel a bantay a nangpunno iti entiro a daga? "KADAGITI AL-ALDAW DAGITA NGA AR-ARI, TI DIOS TI LANGIT MAMANGONTO ITI MAYSA A PAGARIAN a kaanoman dinto madaael ket ti panagturayna dinto madadael ket ti panagturayna dinto met maited iti sabali nga ili; ngem BURAKENNANTO KEN IBUSENNANTO AMIN DAGITOY A PAGPAGARIAN, KET ISU AGTALINAEDTO ITI AGNANAYON."--Daniel 2:44. "Dagidiay nga ar-ari" ket itudona laeng dagiti ari a simsimboloan dagiti dapan ken ramramay iti estatua-- dagiti pangulo iti moderno nga Europa a nakatudo ditoy tiempotayo. Ti bato a natipak a saan a babaen iti ima ket timmama iti estatua ket rinumekna datoy iti pino ken pinunnuna daytoy daga (bersikulo 34, 35, 45). Iti mabiit ni Jesus ket bumaba manipud langit tapno "mangitakder iti pagarian," ti pagarianna a napno iti ragsak ken talna. Ket ni Cristo, ti Bato iti amin a panawen ken Ari dagiti ar-ari, ket iturayanna ti lubong iti agnanayon! Amin dagiti naipadto idiay Daniel 2 ket nalpasdan malaksid iti maudi a naaramid--ti panangtama iti bato iti estatua. Kas ibagbaga ti plano ti Dios, umas-asidegtayon iti dakkel a maudi a pasamak, ti panagsubli ni Cristo ditoy lubongtayo. Ni Jesu-Cristo nga Anak ti Dios, ket ngan-nganinan leppasen ti atiddog, nadardaraan a pannakidangadang iti pakasaritaan iti tao ket itakdernan ti awan patinggana a pagarianna iti ayat ken parabur. 5. TI TAGTAGAINEP TI ARI KEN SIKA Daytoy a padto ipakita ti mangidalan nga ima ti Dios iti panagbangon ken pannakatuwang dagiti nasion. Ammo ti
Dios ti napalabas, ket daytoy a padto ti Biblia ket nalawagna nga impakita nga ammona met uray ti masangoanan. No ti Dios ket idaldalanna dagiti kuti dagiti nasion iti kasdiay a kinaurnos, pudno a maidalanna ti biag ti tunggal maysa. Inikkanatayo ni Jesus iti talged: "Ket uray dagiti buokyo nabilangda amin" (Mateo 10:30- 31). Ti pammati a sagut ti Dios ket agbalin nga agas a pangkontra kadagiti amin a parikut ken butbutengtayo. Ti namnama a pinaregtana ket mabalin nga agserbi a kas angkla nga agpaay kadagiti kararuatayo (Hebreo 6:19). Ni Erasmus, maysa nga eskoloar iti maikasangapulo ket innem a siglo ket nangisarita iti maysa a pasamak kabayatan iti panaglayagna iti baybay a nagtalinaed kenkuana inggana iti maudi a paset iti biagna. Ti bapor a sakayna ket simmadsad idiay kabatoan iti tengnga iti bagio kas dagiti nauneg ken napigsa a dalluyon ket mangbabaut iti bagi ti bapor ket mangrugin a bumtak, uray dagiti marinero ket nariribukanda gapu iti buteng. Dagiti pasaehero ket agsasangitdan. Kaadduanna kadakuada ket dumawdawatda iti tulong manipud kadagiti didiosenda, agkakantada iti himno, wenno agpakaasida babaen iti napigsa a panagkararag. Nakakita ni Erasmus iti maysa a pasahero, a sabali iti makita a riknana. "Kadakami amin," insurat ni erasmus, "ti maysa a nagtalinaed a natalna ket ti maysa nga agkabanuag a babae a mangtengtengngel iti kaiyanak nga ubing a paspasususoenna. Isu laeng iti saan a nagririaw, nagsangit, wenno nakitinnawad iti langit. Awan iti inaramidna no di laeng natalna nga agkarkararag iti panunotna kabayatan a salsalikepkepanna ti ubing iti saklotna." Naawatan ni Erasmus a daytoy a kararag, ket panangituloy laeng iti kadawyan a panagkararag iti biagna. Kasla italtalekna laeng ti biagna ken ti anakna kenni Apo Dios. Kas ti bapor ket mangrugin a lumned, daytoy ubing pay nga ina ket insakayda iti rabaw iti napuskol a tabla, naikkan isu iti bassit a tabla a panggaodna, impatapawda isun idiay danum ken dalluyon. Iggem ti maysa nga imana ti anakna, ti maysa met nga imana iti aggagaod. Bassit dagiti nagipagarup a malasatanna dagiti baut dagiti dalluyon. Ngem ti pammatina ken talna ti nakemna iti timmulong kenkuana a makalasat. Daytoy a babai, kaduana ti anakna ket isuda iti kaunaan a nakalasat. Daytoy a babai, kaduana ti anakna ket isuda ti kaunaan a nakadanon idiay aplaya. Ti namnama ti mapagtalkan a Dios ket isu iti mangaramid iti amin a naggidiatan--uray no daytoy lubongtayo ket kasla bumtak iti aglikmottayo. Saantayo nga aggagaod iti tingnga iti taaw a bukbukodtyao. Ti napigsa nga ima iti Mangisalakan kadatayo ken mangtengtengngel kadatayo. No mapanka kenni Cristo a naan-anay nga agpasakup, ket ikkannaka iti pammati a mangaywan kenka iti tunggal bagio. Diskobriem ti nailangitan a talna nga ikarkari ni Jesus: "Ti talna ibatik kadakayo, ti talna itdek kadakayo.... Saan koma nga agpulkok ti pusoyo ken di agbuteng."--Juan 14:27. Adda kadi kenka daytoy a talna? No adda kenka, agyamanka kenni Jesus, a Mangisalakanmo. No awan, apay a saanmo nga awisen Isu dita biagmo ita nga aldaw?
Inton Umay ni Jesus Agpaay Kenka Kalpasan iti adu a tawtawen a pannakaparigat, ni Armando Valladares ket nagbalin a maysa a nakuttong, nalugpi nga aniniwan iti dati a bagina. Isu ket pagserserbianna ti 30 a tawen a sentensiana iti maysa kadagiti pagpupukan ni Castro gapu iti panagkararagna iti uneg ti maysa nga iglesia idi maysa nga Aldaw ti Paskua. Dagiti ofisial iti pagbaludan ket saanda isu a pinakan, pinarigatda, ken imbabainda daytoy a tao, ngem saanna nga insuko ti pammatina. Adda maysa a banag a nangpatibker iti nakemna tapno makapagtuloy isu: ti maysa a kari nga inaramidna iti maysa a balasang a managan Martha. Nagam-ammoda ken naginnayatda kabayatan nga isu ket adda idiay pagbaludan. Ti balasang ket naanus a pirmi gapu iti narubrub a pammatina. Saan a nagbayag kalpasan iti kasarda a sibil idiay solar iti pagbaludan, ni Martha ket napilitan nga immalis a napan idiay Miami. Ti panagsinada ket nasakit unay. Ngem ni Armando ket naaramidna a nakalibas a nakaited iti kari kenni asawana. Idiay bassit a pidaso iti nagelgel a papel, insuratna ti karina: "Umayak kenka. Dagiti bayoneta iti pagpatinggaan iti langit ken ti daga iti bangir iti likodak ket saanen a napateg." Daytoy a balud ket determinado a ti saan a mabayag, isu ken ni Martha ket makasarda iti simbaan idiay sangoanan iti Dios. Idiay masangoanan iti aldaw, ti panagtiponda ket maan-anayto. Kanayonka a kaduak," kinunana kenkuana. Ti kari ni Armando ket timmulong kenkuana a nagtultuloy iti adu a tawtawen iti pannakaparigat a mabalin a mangdadael iti nakem iti kaaduanna a lallaki: ket daytoy ti timmulong met kenni Martha a nagtultuloy. Nagaramid isu nga awan pannakabannogna tapno maipanna ti atension iti publiko ti kasasaad ni lakayna. Saan isu kaanoman a naawanan iti namnama. 1. TI KARI No maminsan ket mabalin a masulisogtayo a masdaaw, ni ngata Cristo ket pudno a bumaba iti maysa nga aldaw manipud ditoy asul a tangatang dita ngatotayo nga agpaay iti nakaskasdaaw a panagkikita manen? Nabayagen a nagsisinatayo. Ti kastoy a naragsak a panaggibus iti atiddog ken nakaal-alinget a pakasaritaan ti daga ket rumuar a kasla naimbag a kinapudno. Ngem adda maysa a banag a mangtaginayon a ti namnama ket sibibiag ditoy pusotayo. Dayta ket ti kari ni Cristo a panagsubli. Sakbay a panawanna dagiti adalanna a mapan langit, inted ni Jesus daytoy a kari: "Saan koma nga agpulkok ti pusoyo; mamatikayo iti Dios, mamatikayo met kaniak. Idiay balay ni Amak adda adu a pagianan: no koma no saan a kasta, kinunak koma kadakayo, ta innak isaganaankayo ti pagianan. Ket no innak koma ket isaganaankayto ti pagianan, UMAYAKTO MANEN, ket ikuyogkayto kaniak met laeng: tapno no adinto ti yanko, addakay met koma."--Juan 14:1-3. Sakbay a ni Jesus ket immuli idiay langit, impasigurona kadagiti adipenna nga "AGSUBLIAK!" Nagkari Isu nga agsubli ken umayna alaen amin dagiti nagtalek Kenkuana tapno ipanna ida idiay naisangsangayan a lugar nga insaganana agpaay kadatayo. Dagiti Kasuratan ket nagsao iti nganngani 2,500 nga ulit maipapan iti maikadua nga iyuumayna. Ti kinapudno a ni Jesus ket umay ditoy lubong iti maikadua a tiempo ket
pudno a kas ti kinapudno nga Isu ket immay nagbiag ditoy daga idi, dua a ribu a tawtawenen iti napalabas. Nabayagen idi ti Dios ket nagkari a ti Mesias ket umay, kas maysa a Mangisalakan nga awitenna ti bagina dagiti kinadakestayo ken mangted iti pannakapakawan agpaay kadagiti basol iti tao. Daydiay a kari ket kasla naimbag unay a kinapudno kadagiti adu iti daan a lubong a makidangdangadang kadagiti biagda--ngem ni Jesus ket immay a natay idiay krus. Ti kari ket pudno a dimteng a naramrambak ngem iti posible a panpanunoten dagiti tao. Ti karina nga agsubli ket pudno a dumtengto. Mabalintayo iti agtalek iti maysa nga agay-ayat kadatayo, nga umay agsubli tapno urnongenna nga ipangato dagiti immayna binayadan iti nangina unay a bayad. Iti uneg iti tiempo ti pannakaipupokan, ni Armando ket intultuloyna iti nangilibas a nagipatulod iti daniw, mensahe, ken ladladawan kenni Martha. Ket ni Martha ket naaramidna iti nangipablaak kadagiti dadduma kadagitoy a sursurat. Ti kinalaingda ket nakaawis ti atension ti lubong. Dagiti govierno ket nirugianda a puersaen ni Casto nga ibulosna dagiti balud iti konsensia. Ti presidente iti Francia ket nangiballaet ket ti udina idi Octubre 1982 ni Armando ket inluganda iti maysa nga eroplano nga agturong idiay Paris. Nganngani saanna a mapati nga isu ket waya-wayan--uray pay idi ti eroplano ket nakadisson. Ket idi, kalpasan iti dua a pulo a tawen a panagsagaba ken panagiliw, ken panaguray, ni Armando ket nagapura a napay idiay taktakkiag ni Martha. Kalpasan iti mano a bulan, dagitoy naragsak nga agasawa ket nakatakderda iti simbaan iti St. Kieran, idiay Miami, ket inulitda dagiti karida. Iti udina ti panagtiponda ket nakumpleto. Ti kari ket natungpal: "Umayak kenka." Mabalinmo kadi a panunoten no kasano a nakaskasdaaw iti pagbalinanna daydiay a panagtitipon manen inton ti udina ket mabalintayon a makita ni Jesus iti rupan-rupa? Ti napno iti dayag a panagpakitana ket tilmonenna amin dagiti ladingittayo ken pannakauppapaytayo, punasenna amin dagiti saksakit nga inlemmengtayo kadagiti pusotayo. Ti panagsubli ni Jesus iti mangtungpal kadagiti nauneg ken "makaliwliwa unay a panagnamnamatayo. Ket mapantayo agbiahe iti awan patinggana a nadikket a pannakimaymaysa iti kapintasan a personalidad ditoy sangalubungan. Ni Jesus ket ngannganin umay! Nasaetka kadi a sumabat Kenkuana? 2. KASANO ITI IYUUMAY NI JESUS? (1) Nalimed kadi iti iyuumay ni Jesus? "Adtoy, siak imbagak nga impakpakauna kadakayo. No kunaendanto ngarud kadakayo: Adtoy, adda ditoy let-ang; dikay mapmapan; wenno: Adtoy kadagiti kaunegan a silsiled; dikay patien. Ta kas iti kimat a rummuar iti daya, ket makita a sumilap agingga iti laud, KASTANTO MET TI YAAY TI ANAK TI TAO."-- Mateo 24:25-27. Ti kimat ket agkilap a makita a nalaing uray ti adayo, kasta met ti iyuumay ni Jesus ket saan a nalimed wenno pasamak a maaramid laeng iti panunot. (2) Ni Jesus ket umay kadi a kas pudno a tao? "Ket idi a kitkitaenda ti langit bayat ti ingangatona adtoy dagiti dua a lallaki a nagtakder iti dinnada a nagkawes ti puraw; Isuda a nagkuna met: Lallaki a taga Galilea, apay-apay agtatakderdkayo a kumitkita iti langit? DAYTOY A JESUS A NAIPANGATO SADI LANGIT NANIPUD KADAKAYO, KASTA MET UMAYTO A KAS TI
PANNAKAKITAYO NGA IPAPANNA SADI LANGIT."--Aramid 1:10-11. Iti aldaw iti ipapanawna manipud ditoy lubongtayo, dagiti anghel ket impasiguroda kadagiti adalanna nga "Isu met laeng a Jesus" nga immuli idiay langit--saan a sabali pay--ket agsubli a persona kas Ari dagiti ar- ari. Ti Isu met laeng a Jesus a nangpaimbag kadagiti masakit ken nanglukat kadagiti mata dagiti bulsek. Ti Isu met laeng a Jesus a nalumanay a nagsao iti babai a natiliw a nakiabig. Ti Isu met laeng a Jesus a nangpunas kadagiti lulua dagiti agladladingit ken nagsaklot kadagiti ubbing. Ti Isu met laeng a Jesus a natay idiay krus ti kalbario, naginana iti tanem, ket nagungar manipud patay idi maikatlo nga aldaw. (3) Ni Jesus ket umay kadi tapno makitatayo Isu? "Adtoy isu umay a buyugen dagiti ul-ulep ket MAKITANTO DAGITI ISUAMIN A MATMATA."-- Apocalipsis 1:7 (umuna a paset). Amin a sibibiag inton umay manen ni Jesus, dagiti nalinteg ken dagiti dakes, ket masaksianda ti panagsublina. Kasano kaadu ti kinuna ni Jesus Mismo a makakita iti panagsublina? "Ket iti kasta agparangto ti pagilasinan ti Anak ti tao iti langit; ket agdung-awto ti AMIN A TRIBU TI DAGA, ket MAKITADANTO ti Anak ti tao nga umay iti rabaw dagiti ulep ti langit, nga adda pannakabalin ken dakkel a gloriana."--Mateo 24:30. Tunggal sibibiag a tao ditoy lubongtayo, ket makitada ti panagsubli ni Jesus. (4) Sinno iti mangkuyog kenni Jesus inton umay? "Ngem intono ti Anak ti tao umayto agraman ti dayagna, ken amin dagiti anghel maikuyog kenkuana, isu ti panagtugawnanto iti trono ti gloriana."--Mateo 25:31. Panunoten no ania iti pagbalinanna inton agsubli ni Jesus idiay entiro a dayagna a napalikmotan "dagiti amin nga anghel." (5) Mapugtoantayo kadi ti eksakto a tiempo ti iyuumay ni Jesus" "Ngem ti maipapan iti dayta nga aldaw ken horas, awan ti makaammo no kaanunto uray pay dagiti anghel ti langit, uray pay met toy Anak, no di laeng ni Ama. Gapuna addakay met koma a sisasagana; ta inton horas a dikay ipagpagarup toy anak ti tao umayto."--Mateo 24:36, 44. Tunggal maysa ket makakita iti nadayagan nga isasangpet ni Jesus, ngem adu dagiti saan a nakasagana agpaay ditoy. Personalka kadi a nakasagana iti iyuumay ni Jesus? 3. ANIA TI ARAMIDEN NI JESUS INTON ISU KET UMAY MANEN? (1) Urnongen ni Jesus amin dagiti maisalakan (dagiti napili). "Ket ibaonnanto dagiti anghelna a buyugan ti napigsa nga uni ti trumpeta, ket urnongendanto dagiti pinilina, kadagiti uppat nga angin, manipud iti maysa nga ungto ti langit agingga iti bangir."- -Mateo 24:31. (2) Ibangon ni Jesus dagiti natay a nalinteg "Ta ti Apo met laeng aggapunto sadi langit a buyugen ti ariwawa, ti timek ti arkangel ken ti
trumpeta ti Dios, KET DAGITI NATAY KEN CRISTO BUMANGONDANTO NGA UMUNA."--1 Tesalonia 4:16. Ni Jesus ket bumaba manipud langit nga addaan iti pukkaw. Ti napigsa a timekna ket mangngeg iti entiro a lubong. Luktanna dagiti tanem iti tunggal tanem ket pagungarenna dagiti riwriw a tattao nga immawat kenni Jesus iti amin a panawen. Anian a nagrambak nga aldaw iti pagbalinannanto. (3) Ni Jesus ket baliwannanto amin dagiti nalinteg iti iyuumayna--saan laeng a dagiti natay a nalinteg, no diket kasta met dagiti sibibiag a nalinteg. "Kalpasanna, datayo a sibibiag, datayo a mabati, MAITAYABTAYO A MAIKUYOG KADAKUADA kadagiti ul-ulep, a sumabet iti Apo, iti tangatang; ket iti kasta kankanayon nga addatayto iti Apo."-- Bersikulo 17. Tapno isagananatayo nga agpaay iti agnanayon, ni Cristo ket baliwanna dagiti mortal a bagitayo a nakasagana a matay iti napintas a saanen a matay a bagbagi. "Adtoy, ibagak kadakayo ti maysa a palimed: Saantaytoy a maturog amin, ngem MABALIWANTAYO AMIN--iti maysa a kanito, iti paagdarikmat ITI KAMAUDIANAN A TRUMPETA: ta aguninto ti trumpeta, ket DAGITI NATAY AGUNGARDANTO A DI AGRUPSA, ket MABALIWANTAYTO. Ta masapul a daytoy bagi nga agrupsa, agkawes iti saan a panagrupsa, ket daytoy bagi a matay, agkawes iti saan nga ipapatay."--1 Corinto 15:51-53. Inton umay ni Cristo "datayo amin ket mabaliwan." Basta panunotem: awanen iti rayuma, paralitiko, wenno kanser. Maiserran dagiti hospital ken puneraria. Dimtengen ni Jesus! (4) Alaen amin ni Jesus dagiti nalinteg a tattao nga ipanna idiay langit. Ni Jesus Mismo iti nagkari, "agsubliak tapno alaenkayo a makikadua kaniak "idiay balay ni Amak" (kitaen ti Juan 14:1-3). Ni Pedro ket nagsarita maipapan iti tawid dagiti nasubbot a "maaywanan idiay langit agpaay kadatayo" (1 Pedro 1:4). Mabalintayo iti mangnamnama tapno intayo tan-awan dagiti nakasidsiddaaw iti ciudad ti Dios, ti Baro nga Jerusalem, ken ammoentayo a nalaing ti nailangitan nga Amatayo. (5) Paksiaten Jesus ti dakes ken panagsagaba iti amin a panawen. Dagiti managdakes--dagiti nagtultuloy a nangilaksid dagiti amin a panangidasar ni Jesus iti kaasina--ti kinapudnona ket sinentensiaandan dagiti bagida. Kas iti inda panangperreng iti rupa ni Jesus a sumangsangpet nga agturong kadakuada manipud iti ul-ulep, ti dagus a pannakalagipda kadagiti basolda ket mangpaneknek a nasakit unay tapno anusanda; agtarayda a mapan agsangit kadagiti banbantay tapno dawatenda kadagiti batbato a "Ket kinunada kadagiti banbantay ken kadagiti batbato: Agtinnagkayo kadakami ket ilemmengdakami iti imatang daydiay agtugtugaw iti trono, ket iti pungtot daydiay Cordero" (Apocalipsis 6:16). Pilienda iti matau iti sangoanan dagiti makitana-amin a mata ni Jesus. Ammoda a ti timek nga ita ket kasla gurruod manipud langit ket idi ket alumanay nga agsarsarita kadakuada nga awatenda ti nailangitan a parabur. Dagiti nakapukaw kadagiti bagbagida iti panagdakamatda nga agbirok iti kuarta, wenno liwliwa, wenno akem ket maammoandan ita a naliwayanda ti kakaisuna a pudno a napateg a banag ditoy a biag. Daytoy ket makarumek a pannakaammo. Kalpasan iti amin, ket awan iti uray maysa kadakuada iti masapul a mapukaw. Ti Dios Mismo ket "saan a maragsakan iti pannakatay iti managdakes" (Ezequiel 33:11). Saanna "a kayat a ti siasinoman ket mapukaw, no diket ti tunggal maysa ket umay nga agbabawi" (2 Pedro 3:0). Ni Jesus ket agpakpakaasi kadatayo. "Umaykayto kaniak dakayo amin nga agrigrigat ken
madagdagsenan ta paginanaenkayto" (Mateo 11:28). Ngem saan a nakapapati, dagiti dadduma ket tinallikodanda ti naparabur nga imbitasionna. 4. NAKASAGANAKA KADIN AGPAAY ITI IYUUMAY NI JESUS? Dakkel a kantidad iti binayadan ni Jesus tapno magarantiaannatayo iti nadayagan a masangoanan a kaduana "iti balay ni Amana." Biagna iti imbayadna! "Kasta met ni Cristo, idinto a naidaton iti naminan tapno awitenna dagiti basbasol dagiti adu, ti maikadua agparangto saan a gapu iti basol, no di ket maipaay iti pannakaisalakan dagiti agur-uray kenkuana" (Hebreo 9:28). Ti Mangisalakan a natay idiay krus tapno ikkatenna dagiti basolmo ket agpakita "iti maikadua," ken "umay mangyeg iti pannakaisalakan kadagiti agur-uray Kenkuana." Insakrifisio ni Cristo ti Bagina tapno mangidasar iti pannakasialakan iti tunggal maysa kadatayo. Ngem no awan ti maikadua nga iyuumay, ti krus ket agbalin nga awan serbina. Kalikagum ni Cristo nga ikkannatayo iti agnanayon a natalged a pagtaengan a kaduana. Tapno maaramid dayta, masapul nga ipalubostayo nga Isu iti agturay kadagiti pusotayo kas Mangisalakan ken Apotayo itattan. Idi agsapa iti Agosto 16, 1945, ti maysa nga ubing a lalaki ket timmaray a simrek iti solar iti Shantung, North China, nga ipukpukkawna a nakakita isu iti eroplano idiay tangatang. Amin dagiti napigsa pay iti bagina a nakapupok ket timmarayda a rimuar ken timmangadda. Dagitoy a lallaki ken babbai ket nagsagabadan iti adu a tawtawen iti pannakaisina, pannakaikkat iti gundawayda, ken pannakariribuk, impupok dagiti Hapon kas umili dagiti kabusor a nasion. Kadagiti adu kadakuada, maysa laeng a banag iti nangtaginayon kadakuada a sibibiag iti espirituda: ti namnama a maysa kadagitoy nga aldaw iti mabiit a masangoanan, ti gubat ket agleppas. Ti ayos ti koriente ket kasla naipuruak iti tingnga daytoy a pangen iti 1,500 a sibibiag a balud kas ti namnamada ket daytoy nga eroplano ket mabalin nga immay agpaay kadakuada. Kas ti ungor ti eroplano ket pumigpigsa, "kitaenyo" kuna ti maysa, ti Bandera ti America ket nakapintura idiay igidna!" Idi kuan ti saan a makapapati a pannakaulaw, dagiti timek ket nagririawda, "Kitaenyo, agpaypayapayda kadatayo! Ammoda no sinnotayo. Immayda tapno umaydatayo alaen." Ditoy a punto, ti ragsakda ket nalablabes ngem ti kabaelan a laonen daytoy narusanger, nabannog, mail- iliwen a natidda a sibibiag. Nakiburkiburdan. Dagiti tao ket agtatarayda nga agpalikmot, agririawda iti uray langa, ipaypayapayda dagiti im-imada ken agsasangitda. Bigla a daytoy a pangen ket simmardengda nga immanges ket natalnada nga agbuybuya. Ti siruk iti eroplano ket bigla a naglukat ket nakitada dagiti lallaki a nagtatapuak ket nangrugidan a tumayab babaen iti parachutes idiay ngato nga agin-inayadda nga agpabpababa. Dagiti mangisalakanda ket saanda laeng nga umay iti masangoanan; no diket immaydan ita nga aldaw, itattan tapno mapanda idiay tingngada! Ti pangen ket dimmarupda nga agturong idiay ruangan ti solar. Awan iti simmardeng a nagpanunot kadagidiay paltog a nakapaturong kadakuada manipud iti tortorre. Kalpasan iti adu a tawen iti pannakauppapay ken panagladingit, dinarupda ti ruangan a rimuarda a napan iti pagdisoan dagiti nakaparachutes.
Saan a nagbayag daytoy pangen iti tattao ket nagsublida idiay kampo--nga awit-awitda dagiti soldado. Ti kumander iti kampo ket simmuko nga awan pannakilaban. Ti gubat ket pudno a nalpasen. Dimtengen ti waya-waya. Ti lubong ket baro manen. Iti mabiit ti Diostayo, Mangisalakantayo, ket bumaba manipud langit tapno isalaknnatayo. Ti atiddog a nakabutbuteng nga estoria iti kinaranggas iti tao iti padana a tao ket ti udina ket sumardengen. Addanto iti panagraragsak idiay nga aldaw, dagiti pukkaw iti ragsak kas iti udina ket maawatantayo: "Isu ket umas- asideg nga umay; makitkitak dagiti anghel nga agpuypuyot kadagiti trumpetada." Ti ungor ket pumigpigsa, ti ulep iti dayagna ket lumawlawag, inggana ngannganitayon saan a maibturan daytoy. Ngem saantayo a makasardeng a kumitkita kas iti pannakabigbigtayo: "Makitkitanak. Ammona no sinnoak." Maammoantayo iti saan a mailadawan a ragsak: "Adtoy ti Diosko. Isu ket immay agpaay kaniak, saan a sabali, no di ket ita nga aldaw, itatta mismo!" Nakasaganaka kadin nga umawat iti Ari idiay amin a dayagna? No saan, awisem ni Jesus a personal dita biagmo itattan. No kasano a ti iyuumay ni Jesus ditoy lubongtayo ket mangresolba kadagiti parikut ti lubong, kasta met a ti iyuumayna dita pusom ket tumulong kenka a sangoem dagiti madama a parikutmo iti inaldaw. Ti natan-ok a tagaresolba iti parikut ket makaisalakan kenka manipud iti basol ken dagsenna ket ikkannaka iti biag nga agnanayon. Ti iyuumay ni Jesus idiay maysa a biag ket agnanayon a baliwanna daytoy kas met iti iyuumay ni Jesus ditoy lubongtayo ket baliwanna daytoy. Makapagtalekka kenni Jesus. Isagananaka iti iyuumayna ken itedna kenka ti nakaskasdaaw a talged iti biag iti agnanayon a ragsak.
Ti Pagtaengan idiay Langit Idi ni Marco Polo ket nagsubli idiay nakaiyanakanna nga ili iti Venice kalpasan iti adu a tawtawen ditoy Daya, dagiti gagayyemna ket impagarupda a ti nawatiwat a panagbibiahena ket nangaramid kenkuana a balla. Addaan isu iti adu a saan a nakapapati nga estoria nga ibagana. Ni Marco ket nakapanen idiay maysa a ciudad a napno iti pirak ken balitok. Nakakita isun iti nangisit a bato a sumged, ngem awan pay iti uray maysa a nakakita iti karbon. Nakakita isun iti lupot a saan a mapuoran uray no ipalladawmo iti apuy, ngem awan pay iti uray maysa a nakangngeg iti asbestos. Saritaenna dagiti dadakkel nga ul-uleg a ti kaatiddogna ket sangapulo nga askaw, nga addaan iti ngiwat a nalalawa nga umanay a mangalimon iti maysa a tao, mani a kasingdakkel iti ulo ti tao ken gatas a puraw iti unegna, ken ti banag nga agpugsit manipud iti daga a pudno a mangpasged kadagiti pagsilawan. Ngem awan pay iti uray maysa a nakakita kadagiti buwaya, bunga iti inyog, wenno krudo a langis. Katkatawaanda laeng dagitoy nga estoria. Kalpasan iti sumagmamano a tawen, idi ni Marco ket ngannganin matay, ti maysa a deboto a tao nga adda iti sikiganna ket pilipilitenna isu nga ibabawina amin dagiti kalokoan a parparbo nga inyestoriana kadakuada. Ngem ni Marco ket nagmadi: "Amin dagitoy ket pudno-tunggal maysa kadagitoy. Ti kinapudnona, saanko pay a naibaga ti uray kagudua ti innak nakita." Dagiti nagsurat iti Biblia a nangted kadatayo kadagiti apagbiit a pannakakitada maipapan iti langit ket kasla ibagbagada ti adda a rikna ni Marco Polo. Iti sirmata ket agbirbirokda iti lugar a narambak, saan a nakapapati unay, a kabaelanda laeng nga iladawan ti bassit laeng a paset iti nakitada. Ket masangotayo ti karit a kapareho kadagiti gagayyem ni Marco Polo. Padasentayo a panunoten "dagiti buwaya ken bungbunga iti inyog" a saantayo kaanoman a nakita, agsipudta dagiti talgiap a naalatayo iti Biblia ket mangipakia kadatayo a ti langit ket adayo a nakarkaro pay ngem ti nakatugawka iti ulep nga agay-ay- ayam kadagiti arpa. 1. TI LANGIT KADI KET PUDNO A LUGAR? Ni Jesus ket mangisagsagana iti pudno a lugar agpaay kadatayo itatta iti pudno unay a langit. "Saan koma nga agpulkok ti pusoyo; mamatikayo iti Dios, mamatikayo met kaniak [Jesus]. Idiay balay ni Amak adda adu a pagianan: no koma no saan a kasta, kinunak koma kadakayo, TA INNAK ISAGANAANKAYO TI PAGIANAN. Ket no innak koma ket isaganaankayto ti pagianan, UMAYAKTO MANEN, ket ikuyogkayto kaniak met laeng: tapno no adino ti yanko, addakay met koma."--Juan 14:1-3. Ni Jesus ket umay ditoy lubongtayo iti maikadua a tiempo tapno alaennatayo nga ipan idiay inaramidna a mansion idiay nailangitan a ciudad a naramrambak ngem iti kabaelantayo nga arapaapen: ti Baro nga Jerusalem. Kalpasan a nakapagnaedtayo idiay iti sangaribu a tawen, ni Cristo ket intensionna nga ipan daytoy nailangitan a pagtaengan ditoy planeta a Daga. Kas ti Baro a Jerusalem ket bumabbaba, ti apuy ket maibukbok tapno linisenna ti entiro a lubong. Daytoy napabaron a planetatayo
ket isu iti agbalin nga agnanayon a pagtaengan dagiti maisalakan. (Apocalipsis 20:7-15. Ad-adu pay maipapan ditoy idiay Guide 22.) Ania iti insaruno nga inladawan ni Juan a nagsurat iti Apocalipsis kalpasan daytoy? "Ket nakitak ti maysa a langit a baro ken maysa a daga a baro; ta daydi immuna a langit ken daydi immune a daga napalabasdan, ket ti baybay awanen. Ket nakitak ti santo a ciudad ti baro a Jerusalem, a bimmaba, manipud langit nga aggapu iti Dios, a naisagana a kas la maysa a novia a naarkosan a maipaay iti noviona. Ket nangngegko ti maysa a dakkel a timek a naggapu iti trono nga agkunkuna: Adtoy ti tabernakulo ti Dios adda kadagiti tao, ket isu makipagnaedto kadakuada, ket isudanto dagiti tattaona, ket ti Dios met laeng addanto kadakuada, a Dios da."--Apocalipsis 21:1-3. Kalpasan ti pannakabaliw daytoy babaen iti apuy, sinno iti inkari ni Jesus nga agian ditoy baro a daga? "Nagasat dagiti naemma; ta tawidendanto ti daga."--Mateo 5:5. (Kitaen pay ti Apocalipsis 21:7.) Inkari ni Jesus nga isublina daytoy iti un-unana ken naan-anay a lubong iti orihinal a pintas iti Eden, ket dagiti naemma ket "tawidendanto ti daga." 2. MAADDAANTAYO KADI ITI PUDNO A BAGI IDIAY LANGIT? Idi ni Jesus ket nagpakita kadagiti adalanna idiay nagungar ken nagloriaan a bagina, kasanona daytoy nga inladawan? "Kitaenyo dagiti ima ken sakak, ta siak met laeng; arikapendak ket kitaenyo: ta ti espiritu awan ti lasag ken tulangna, a kas makitayo nga adda kaniak."--Lucas 24:39. Ni Jesus ket addaan iti pudno a bagi; inawisna ni Tomas a sagidenna isu (Juan 20:27). Iti daytoy nga okasion, ni Jesus ket nagna idiay uneg iti pudno a balay, nakisarita kadagiti pudno a tattao, ken nangan iti pudno a taraon (Lucas 24:43). Ti langit ket saan a pagigianan dagiti al-alia, no di ket dagiti pudno a tattao a ragragsakenda ti naespirituan a biag, ken addaan iti "nagloriaan a bagi." "Ta ti panakipagilitayo adda sadi langit: ket manipud idiay urayentayo met ti Manangisalakan, ni Apo Jesu-Cristo: Isu pabaroennanto daytoy nanumo a bagitayo, tapno mayasping iti nadayag a bagina, kas mayalubog iti pannakabalinna met a mangpatulnog a maipaay kenkuana met laeng kadagiti isu-amin a banbanag."--Filipos 3:20, 21. Datayo ket mapatalgedan a dagiti nailangitan a bagitayo ket nabukel ken pudno kas iti nagungar a bagi ni Jesus. Mabigbigtayo ngata dagiti familiatayo ken gagayyemtayo idiay langit? "Ta ita kumitatayo a sikukudrep babaen ti maya a sarming, ngem intono kuan, rupanrupanton; ita ammok ti dadduma a paset, ngem intono kuan naan-anayton ti pannakaammok, a kas met ti pannakaammona kaniak."--1 Corinto 13:12.
Idiay langit ket "maammoantayo a naan-anay." Maawatantayo ken mapagyamanan ti maysa ken maysa iti nakarkaro ngem iti napadastayo ditoy madama a lubong. Dagiti adalan ni Jesus ket nabigbigda Isu idiay nailangitan a bagina, nalawag gapu iti kadawyan nga ammoda a langana (Lucas 24:36-43). Nabigbig Isu ni Maria idiay ayan iti tanemna gapu ta ammona ti timekna idi inawaganna ti naganna (Juan 20:14-16). Dagidiay dua nga adalan idiay Emmaus ket nagbigbigda Isu gapu iti sigurado nga ammoda a kutkutina. Idi nakitada ti pamayan a ti bisitada ket benindisionanna ti taraon, ket nabigbigda Isu a kas ti Apo babaen iti ugalina. (Lucas 24:13-35). Dagiti nasubbot ket pudno a mapadasandanto ti nakaliwliwa a rupan-rupa a panagtitipon idiay langit. Panunoten ti ragsak gapu ta mabigbigmo ti naisangsangayan nga isem ni asawam, wenno ti kadawyan nga ayab ti ubing nga inka impaidda nga aginana iti nabayagen a tiempo, weno ti naayatan a kutkuti dagiti dadduma nga ay-ayatem a gayyem. Maaddaantayo iti awan patinggana a tiempo tapno paunegentayo pay dagiti napateg a panagkakadua iti biag ken tapno parang-ayen dagiti nadikket a panaggagayyem kadagiti nakaay-ayo a personalidad iti sangalubungan. 3. ANIA ITI ARAMIDENTAYO IDIAY LANGIT? Adu dagiti aramidentayo idiay langit. Kasano ngata no plannoem ti ar-arapaapem a balay? "Ta, adtoy, mamarsuaak kadagiti baro a langlangit ken baro a daga.... Ngem agragsakkayo keg agrag-okayo iti agnanayon iti daydiay a parsuaek; ta adtoy, a parsuaek ti Jerusalem a maysa a pagrag-oan, ken ti umili kenkuana a maysa a ragsak.... Ket isuda bangonendanto dagiti balbalay, ken agtaengdanto kadakuada; ket agmuladanto kadagiti kaubasan, ken kanendanto ti bungada.... Ket dagiti pinilik agragsakdanto iti mabayag iti aramid dagiti im-imada."--Isaias 65:17-22. Ni Jesus ket mangisagsagana iti pangpersonal wenno pangmaysaan a pagtaengan agpaay kadatayo idiay nasantoan a ciudad, ti baro nga Jerusalem (Juan 14:1-3; Apocalipsis 21). Dagitoy a bersikulo ket mangisingasing a datayo ket agdesenio met ken agaramid kadagiti dadduma pay a balbalay-mabalin a napipintas a taltalon-a mulaantayo ida iti napipintas a saba-sabali a mulmula idiay langit. Ket sinno iti makaaammo no ania dagiti nangangato a teknolohia a panagpasiar iti agur-uray kadatayo idiay narangrang-ay a sibilisasion ti Dios? Dagiti madama a gappuanan iti siensia ken panagsukimat iti tangatang ket kasla ay-ayam laeng iti ubing inton rugiantayon nga agsukisok iti "balay ni Amatayo." Ay-ayatem kadi ti pintas dagiti dumaranudor a derraas iti danum, natalna a kataltalonan, naruay a kakaykayoan, ken narasi a sabsabong? "Ta ni JEHOVA liniwliwana ti Sion, isu liniwliwana dagiti amin a dissona a nalangalang, ken inaramidna dagiti let-angna a kas la Eden, ken ti kadaratan a tay-akna a kas minuyungan ni JEHOVA; RAG-O KEN RAGSAK MASARAKANTO IDIAY, PANAGYAMAN KEN TI TIMEK TI KANTA."--Isaias 51:3. Ti Dios ket pagbalinenna daytoy daga a napintas a Minuyungan iti Eden. Awanen iti langis a maibelleng wenno panagtuyot; dagiti kulos ket agtalinaedda a nalitnaw, dagiti kayo ket nadayag, ken dagiti rangkis dagiti bantay ket saan a kullo-kullong. Saan laeng a dagiti pintas iti lubong, no diket kasta met dagiti kapasidadtayo a mangdayaw kadakuada ket kumaro a pirmi. Kas manla ti umuna nga aldawmo a makaruar a makapasiar kalpasan iti atiddog ken nabayag a panagsakit. Ket ti umuna a "biente minutos a kinapudno" ket umatiddog nga agbalin a kas agnanayon.
Ragragsakem kadi iti makapadas iti baro a banbanag? Panagadal? Panagparsua? "Idiay, dagiti saan a matay a panpanunot ket kitaenda a nalaing nga addaan iti saan a kumupas a liwliwa dagiti nakaskasdaaw a pannakabalin nga agparsua, dagiti misterio iti manangsubbot nga ayat.... Ti tunggal abilidad ket maparang-ay, tunggal kapasidad ket mapaadu. Ti panagurnong iti pannakaamo ket saanna a bannogen ti panunot wenno ibusen dagiti pigsa. Idiay ket ti kadakkelan a proyekto ket mabalin a maituloy a malpas, dagiti katan-okan a kalikagumtayo ket maabot, dagiti kangatoan nga ambision ket maala; ken adda pay laeng iti bumangon a baro nga uulien, baro a pagsiddaawan a dayawen, baro a kinapudno a pagadalan, baro a banbanag a mangawis kadagiti puersa iti panunot ken kararua, ken bagi. Amin dagiti kinabaknang iti sangalubungan ket malukatan iti panagadal dagiti sinubbot ti Dios."-Ellen G. White, The Great Controversy (Nampa, Idaho: Pacific Press Publishing Association, 1950), p. 677. 4. TI DAKES KADI KET IPANGTANANTO MANEN TI LANGIT? "Ket saanto a sumrek kenkuana uray kaano ti aniaman a narugit, wenno uray siasino nga agaramid ti makarimon wenno ulbod; no di laeng dagidiay adda a naisurat iti pagbasaan ti biag a kukua ti Cordero."--Apocalipsis 21:27. Agnanayon a pukawenen ti Dios ti basol ken dagiti nakabutbuteng a bungana; saanda kaanoman a rumuar manen. Inton ni Jesus ket a gparang, "agbalintayonto a kas Kenkuana" (1 Juan 3:2). Imbes a labanantayo dagiti napiga nga awis iti rikna tapno pumatay, agtakaw, agulbod, wenno mangrape, ket maaddanto kadatayo dagiti parabur ti langit. "Ket punasennanto ti amin a lulua kadagiti matada; ket awanton ni patay; ket awanto metten ti sasaibbek, wenno sangsangit, wenno rigrigat; ta dagidi immuna a banbanag napalabasdan."-- Apocalipsis 21:4. Uray pay ti kamaudianan a kabusor, ti patay, ket mapukawto. Idiay nailangitan a daga iti agnanayon a kinaagtutubo dagiti nasubbot ket "awan pannakatayda" (1 Corinto 15:53); awan kadagiti agtataeng idiay iti agsagaba kadagiti panangdadael iti kinalakay. Ti langit ket saanna laeng dadaelen dagti bunga ti basol, no diket ballikidenna ida. Panunotem no ania iti pagbalinanna kadagiti nakidangadang iti entiro a biagda. "Iti kasta maluktanton dagiti mata ti bulsek, ken dagiti lapayag ti tuleng maluktandanto. Iti kasta aglagtonto ti pilay a kas maysa nga ugsa, ken ti dila ti umel agkantanto; ta iti let-ang pumsuakto dagiti dandanum, ken barbaresbes iti tay-ak a langalang."--Isaias 35:5, 6. 5. ANIA ITI KADAKKELAN A MAKAAY-AYO IDIAY LANGIT? Panunotem ta makitam ti Apo iti sangalubungan a rupan-rupa. "Ket nangnegko ti maysa a dakkel a timek a naggapu iti trono nga agkunkuna: Adtoy ti tabernakulo ti Dios adda kadagiti tattao, ket isu makipagnaedto kadakuada, ket isudanto dagiti tattaona, ket ti Dios met laeng addanto kadakuada a Diso da."--Apocalipsis 21:3. Ti Mannakabalin-amin a Dios ket nagkari nga agbalin a kaduatayo ken mangisuro kadatayo. Anian a ragsak iti agtugaw idi ayan dagiti sakana! Panunotem no ania iti mabalin nga ited iti maysa a musikero tapno laeng maaddaan isu iti uray bassit a kanito a makaduana ni Beethoven wenno ni Mozart. Panunotem no kasano a pategan ti maysa a pisiko ti gundaway a makatugaw a kadua ni Albert Einstein, wenno kasano
kapateg agpaay iti maysa a pintor a makasaritana ni Michelangelo wenno ni Rembrandt. Panunotemman, ta dagiti nasubbot ket maaddaanda iti dakdakkel nga adayo a pribilihio. Makasaritada ti nagaramid kadagiti amin a musika, siensia, ken arte. Maaddaandanto iti nadikket a relasion idiay katan- okan a panunot ken puso iti sangalubungan. Ket daytoy a relasion ket agayos nga agtinnag iti panagdayaw. "Ket maaramidto, a manipud iti maysa a lutuad agingga iti sabali, ket manipud iti maysa nga aldaw a panaginana agingga ti sabali, amin a lasag umayto agkararag iti sangoanak, kuna ni Jehova."-- Isaias 66:23. Iti sentro iti nailangitan a ciudad ket nakatakder ti dakkel a puraw a trono ti Dios. Napalikmotan iti bumerde-berde a bullalayaw. Ti rupana ket aglawlawag a kasla sumsumged nga init. Idiay baba iti saksakana ket kasla sarming a baybay nga umabut iti amin a direksion. Ditoy kristal a narambak a buya a mangipakita iti dayag ti Dios, dagiti nasubbot ket aguurnongda tapno ipukkawda ti naragsak a panagdayawda. "Ket dagiti sinubbot ni Jehova agsublidanto, ken umayda idiay Sion a mabuyogan iti kankanta; ket agnanayon a rag-o ti agtaengto iti rabaw dagiti oloda: magun-oddanto ti ragsak ken rag-o, ket ti ladingit ken sasainnek agtalawdanto."--Isaias 35:10. Adtoy ti maysa a ti kinaimbagna ket saan a kaanoman nga agmintis. Ti kinamatalekna ken ti anusna ken ti kaasina ket agtultuloy nga agtultulid. Dayawen ti nasantoan a naganna! 6. MASAPUL NGA ADDATAYO IDIAY! Il-iliwen ni Jesus daydiay a panagkikita iti rupan-rupa. Isu a nagduyos Isu tapno isalakannaka manpud iti basol uray iti kasdiay a nginana. Masapul a personalmo nga awaten daytoy a sagut. Masapulmo iti agaramid iti kari kenni Criso a kas Apom ken Mangisalakanmo. Masapulmo ti pannakapakawan nga idasdasar iti krus gaputa: "Ket saanto a sumrek kenkuana uray kaano ti aniaman a narugit, wenno uray siasino nga agaramid ti makarimon wenno ulbod; no laeng dagidiay adda a naisurat iti pagbasaan ti biag a kukua ti Cordero, iti trono ti Dios ken iti Cordero, ket agayus."--Apocalipsis 21:27. Insalakannatayo ni Jesus manipud iti basol, saan nga idiay basol. Masapultayo iti mapan Kenkuana babaen iti pannakabalinna ditoy unegtayo ken suminatayo manipud iti kinarugit ken kinadakes. Ni Jesus iti passwordtayo mangisindi kadatayo idiay mabiiten nga umay a pagarianna. Ket dayta a pagarian ket mabalinen a amangrugi dita pusom ita. Idi insalakannatayo ni Jesus manipud iti basol, Isu ket mangparsua iti langit-langitan ditoy pusotayo. Matulungannatayo a lumabn iti panagdukot, pungtot, derrep, buteng ken ti basol a mangsalsalot kadatayo. Ti namnama iti langit ket saan pannakabulos manipud kadagiti parikut iti biag; daytoy ket nakarkaro a tumulong a mangparsua iti langit ditoy daga. Ti nabiit pay a naaramid a panagboto ket nangipakita a "dagiti mamati nga adda iti biag idiay bangir iti patay ket naragragsak iti panagbiagda ken panagtalekda kadagiti tao ngem kadagiti saan a mamati." Awan iti nakarkaro a makaited iti ragsak iti biagmo ita ngem ti managtalek a relasionmo kenni Cristo Jesus. Denggem no kasano nga inladawna ni Pedro ti pigsa iti sibibiag a pammati:
"Isu nga uray no dikay nakita, ayatenyo; ket uray no ita dikay makita, patienyo ket agrag-okayo iti DI MAYEBKAS A RAG-O KEN NAPNO ITI DAYAG. Nga awatenyo ti pagbanagan ti pammatiyo, ti pannakaisalakan dagiti kararuayo."--1 Pedro 1:8, 9. Amin dagitoy-ken kasta met ti langit. Nadiskobrem kadin ti ita ti nawadwad a biag a kalikagum ni Cristo a mapadasam? Saanmo koma a tallikudan nga adaywan ti naparabur nga awisna. "Ket daydi Espiritu ken daydi novia kunada: Umayka! Ket ti dumngeg, kunaenna koma: Umayka! Ket ti mawaw, umay koma. Ket ti mayat, awatenna ti danum ti biag, nga awan baybayadna."-- Apocalipsis 22:17. Ni Jesus ket adda kenkan ita, agsarsarita dita pusom kas iti inka panagbasa kadagitoy a linia. Aw- awisennaka nga "Umay!" "Umay!" "Umay!" Nakaro iti saetna, nakaro iti pakaasina. No saanmo pay a naaramid daytoy, daytoyen iti kanito, awanen iti sabali a panawen tapno birokem ti idasdasarna. Apay a saanmo nga ibaga Kenkuana nga inawatmon ti naparabur a sagutna ken kalikagummo iti makikaddua Kenkuana iti agnanayon? Ibagam Kenkuana nga ay-ayatem Isu. Pagyamanam Isu kadagiti amin nga inaramidna agpaay kenka ken dagiti amin a planplanoenna pay nga aramiden agpaay kenka. No adda banag a nakaballaet idiay nagbaetam ken ti Dios, dawatem Kenkuana nga ikkatenna daytoy. Ita, kabayatan a mangmangngegmo ti timekna, kabayatan a ti pusom ket sumungsungbat, itedmon ti bagim Kenkuana nga awan iti reserbasion. Agdumogkan ita a kanito ket saoem, "Jesus, Apo Diosko, umayak Kenka. It-itedko amin nga adda kaniak Kenka. Kukuanakon iti agnanayon."
Kasano Kaasideg ti Iyuumay ni Cristo? Adu kadatayo ti addaan iti normal a panagayat a mangsirip iti masakbayan. Kayattayo a maammoan no ania ti adda iti ballasiw. Ngem dagiti eksakto a padpadto ket agtalinaedda a nakaro a di patpatien. Addaantayo iti narigat nga adu a panawen a mangibagbaga iti tiempo iti sumaruno nga aldaw. Adda ti maysa, a dagiti padtona ket napaneknekan a pudno. Ni Jesu-Cristo, babaen iti Saona, ket maikabiltayo iti masangoanan; Isu ket mapagtalkan a mangidalan. Iti daytoy a liksion mapantayo kitaen no ania ti ibagana maipapan ti iyuumayna. Sinno pay ngarud ti makaammo a nakarkaro maipapan ti gibus ti lubong ngem iti Maysa a nagparsua idi punganay? 1. DAGITI SENIALES A NI CRISTO KET AGSUBLI ITI PANAWENTAYO Kalpasan a ni Jesus pinatalgedanna dagiti adipenna nga Isu ket agsubli ditoy lubong iti maikadua (Mateo 23:39), ania ti saludsod nga insaludsodda Kenkuana? "'Ibagam kadakami, kaannonto ti pannakaaramid dagitoy? Ket anianto TI PAGILASINAN ITI IYAAYMO ken iti panungpalan toy lubong?'"--Mateo 24:3. Simmungbat a silalawag ken positibo ni Jesus. Iti kapitulo 24 ti Mateo ken kapitulo 21 ti Lucas, personal a nangted Isu iti sumagmamano a '"seniales," wenno ebidensia, a gapu kadagita maammoantayo nga asidigen ti iyuumayna. Dadduma pay kadagiti padto ti Biblia mangtulong kadatayo a mangpunno iti ladawan, mangidetalye kadagiti kondision ti lubong sakbay ti panagsubli ni Cristo. Bayat iti panagkitatayo, dagitoy a padto ket matungtungpalda a makitkitatayo; ibagbagada a ti panagsubli ni Cristo ditoy daga ket asidigen. Intayo kitaen dagiti sangapulo a seniales ti padto ti Biblia iti dalan agturong langit, ken sukimaten dagiti saludsod a mabalin a saludsoden dagiti moderno nga agbibiahe, bayat a basbasaenda. Senial 1--Rigat! Danag! Buteng! Iti nasursurok ngem 900 a tawen a napalabas ni Jesus nangted iti naipadtoan a panagladawan iti panagbiag a kasla manipud iti damag iti rabii: "Ket addanto dagiti PAGILASINAN iti init ken bulan ken kadagiti bitbituen; ket ditoy rabaw ti daga RIGAT DAGITI NASION NGA AGDANAG gapu iti daranudor ti baybay ken dagiti dalluyon. DAGITI TAO AGKAPUYDANTO GAPU TI BUTENG KEN DANAGDA KADAGITI MAAR-ARAMID NGA UMAYTO ITI AMIN A DAGA ta dagiti pannakabalin dagiti langlangit agkintayegdanto. KET ITI DAYTA MAKITADANTO TI ANAK TI TAO NA UMAYTO iti maysa nga ulep agraman ti pannakabalin ken dakkel a dayagna. Ngem inton dagitoy a banag mangrugida a maaramid, kumitakayo ket itangadyo dagiti ol-oloyo, ta ti pannakasubbotyo umasidegen."--Lucas 21:25-28. Awanen ti eksakto a pannakailadawan iti daytoy a lubong a mabalin a naisurat ngem ti "Dagiti tao aglusdoyda gapu iti buteng, madanaganda no ania ti umay ditoy lubong." Dagiti adu nga armas ket mabalinda a dadaelen ti entiro a planeta. Ania ngata no dagiti dadduma a terorista ket mangalada iti nuclear tapno mangdadael? Nangted kadatayo ni Jesus kas basehan ti namnama iti daytoy adu a didigra a panawen. Ti madama a krisis ti lubong "riribuk ken buteng"
ipanpaneknekda laeng manen ti kinapudno a ti panagsubli ni Cristo ket pudno nga "asidigen." Kitaen ti umay ditoy lubong!" ngem ti estudiante ti padto ti Biblia ket mabalinna ti mangiyebkas nga addaan mangnamnama a timek, "Kitaen no SINNO ti um-umay ditoy lubong." Senial 2--Dagiti Didigra ti Lubong. Kasano a dagiti natural a paspasamak ket mailapat kadagiti maudi a paspasamak? "Ket addanto dadakkel a GINGINED, ket iti nadumaduma a disso BISBISIN ken BAYBAYANGOBONG; ket addanto maaramid a nakakigkigtot ken dadakkel a pagilasinan ti langit....Inton makitatayo dagitoy a maar-aramid, ammoenyo a TI PAGARIAN TI DIOS ASIDIGEN."-- Lucas 21:11, 31. Panunoten dagiti bisin iti apagbiit. Dagiti ladawan dagiti ubbing a mabisbisinan nga addaan agsarsaraaw a tian a kanayon nga adda iti diario. Saankadi a nakarkaro a nakaskasdaaw a ti lubong a mabalinna nga iyapan ti tao idiay bulan ket SAANNA kabaelan a pakanen amin a tao? Ammo ni Jesus a dagiti bisin ket kanayon, a ti kinaimut a kababalin ti tao ket lumalllalo bayat nga umas-asideg ti panaggibus ti panawen. Ngem ania pay ti maipapan kadagiti gingined? Ibagbaga ti World Almanac ti 1999, siglo kalpasan ti siglo iti panawen dagiti Cristiano ket addaan iti umad-adu a napipigsa a gingined: maika-18 a siglo innem a napipigsa a gingined, maika-19 a siglo pito, maika-20 a siglo ad-adu ngem 100. Isu a ti ebidensia ket umad-adu a napigpigsa bayat nga umas-asidegtayo iti kasasaadtayo ita. Dagitoy a numero paneknekanda ti padto ni Jesus. Dagiti bisin ken napipigsa a gingined ket ngumatngato--"ti pagarian ti Dios ket asidigen!" Ti kadi maika-21 a siglo ket mangipaay pay iti nakarkaro a gingined, wenno iti iyuumay ti Ari dagiti ari? Senial 3--Panagurnong iti Kinabaknang. Ania ti kayat a saoen ti kinabaknang a dumapdaples laeng kadagiti ima ti sumagmamano bayat nga umad-adu ti nakurapay? "Nagurnongkayo iti gamengyo kadagiti kamaudianan nga aldaw."--Santiago 5:3. Uray pay amin dagiti naekonomiaan a panangkita, dagiti nabaknang nakarkaro a bumakbaknangda ken dagiti napanglaw nakarkaro a pumangpanglawda. Dagiti addaan ti million-million a dollar a gasat ket maysa pay a senial a mangipakpakita kadatayo a "ti Apo ket asidigen ti iyuumayna" (bersikulo 8). Senial 4-Awanan Inana a Tattao. Apay a dagiti awan panagkontentona ken awan inana kadagiti empleado ket ngumatmato a kankanayon? "Adtoy ti tangdan dagiti mangmangged a nagan-ani kadagiti taltalonyo, isu nga ingawidyo a babaen ti allilaw; umawag, ket DAGITI AS-ASUG DAGITI NAGAN-ANI SIMREKDA KADAGITI PAGDENGNGEG TI APO DAGITI BUYBUYOT. Aganuskay met koma; patibkerenyo dagiti puspusoyo, ta ti iyaay ti Apo asidigen."-- Santiago 5:4, 8.
Kalpasan ti panangipadtona ti awan pakaparisanna nga umad-adu iti aldawtayo. ni Santiago nakitana ti umad-adu nga awan inana kadagiti awan panagkontento nga agtrabtrabaho. Ti tension dagiti "addaan" ken "awanan" ket agtultuloy nga umad-adu. Maysa pay a senial a "ti iyuumay ti Apo ket asidigen." Senial 5-Panaglungsot ti Moralidad. Apay a ti moral ti sosiedad ket kasla maburburak? "Ngem ammoem daytoy, a KADAGITI MAUD-UDI NGA AL-ALDAW, UMAYDANTO DAGITI ALDAW A NAPEGGAD. Ta dagiti tattao agayatdanto kadagiti bagbagida, naagumda iti pirak, managpasindayaw, napalangguad, managuy-uyaw, nasukir kadagiti dadakkelda awan panagyamanda saanda a nasingpet. Awananda iti ayat a nakayanakan, awan pannakapnekda, managpadpadakes, saanda a managparbeng, nauyongda, gumurgurada kadagiti naimbag. Mangliliput, nasubeg, natangsit, managayat kadagiti ragragsak a nangnangruna ngem iti panagayatda iti Dios; Nga adda langada a kinasanto, ngem libakenda ti pannakabalin daytoy a kinasanto: umadayuka met kadagiti kakastoy. Ngem DAGITI TATTAO A DAKES KEN DAGITI MANGUL-ULBOD DUMAKESDANTO LA A DUMAKES, a mangallilawda ket maallilawda met laeng."--2 Timoteo 3:1-5, 13. Adda kadi ti maysa a makapanunot ti nalalaing a panangipalawag ti lubong? Iturong dagiti camera iti amin a direksion iti panawentayo ket makakita iti nalastog a materialismo. Makasarakka iti nakakigkigtot iti napalalo a panagabuso kadagiti ubbing ken molestia. Makaalaka kadagiti saan a mabilang a ladawan dagiti agtutubo nga awanan kontrol, dagiti ubbing pay a pumatpatay ken mangdangdangran. Amin dagitoy a banag ket mangaramidda iti galeria ti ladladawan. Napigsna nga idekdeklara a ni Jesus ket asidigen ti iyuumayna. Senial 6-Panagwaras dagiti Occult. Apay a makakitkitatayo iti panagbettak iti panaginteres iti occult? "Ta tumakderdanto dagiti saan a pudno a Cristo, ken dagiti saan a pudno a mammadto, ket mangipakitadanto kadagiti dadakkel a pagilasinan ken datdatlag tapno mangisiasida koma no mabalin, uray pay kadagiti napili."--Mateo 24:24. Dagitoy a paspaset ket ipadtoda a ti tiempo iti panaggibus ket ipakitana amin a kita dagiti milagro ken tanda, ti naulbod a manangipakita iti supernatural. Dagiti mangkukulam, ken manggagaway ket agpakitada kadagiti pabuya. Dagiti miembro iti Baro a Panawen ket addada iti amin a lugar, aglaklakoda kadagiti mahiko a kristal ken ipagpagnada dagiti simmina nga espiritu. Dagiti naulbod a pagilasinan ken pagsiddaawan ket umad-adu. Amin dagitoy ket aramidenda a nakarkaro a nalawag a kas iti impadto ni Jesus, ket a agbibiagtayon iti tiempo iti "iyuumay ti Anak ti Tao" (bersikulo 27). Senial 7-Ti Nariing a Lubong. Ania iti kayat a saoen iti pannakariing iti pannakapuot iti lubong iti Afrika, ti Middle East, ti Makindaya a Europa, ken dagiti nasion iti sAdayu a Daya? "DAGITI NASION AGRIINGDA KOMA.... Ikabilyo ti kumpay; ta ti apiten natangkenanen...agliplippiasda; ta ti kinadakesda dakkel. Umariwekwek, umariwekwek a tattao idiay lubong a nangokoman NGA ASIDEGEN TI ALDAW NI JEHOVA idiay lubong ti pangokoman."- -Joel 3:12-14. Ita a tiempo idiay Asia ken Africa, Makindaya a Europa, ti dati a Russia, ken dagiti nasion iti Agtingnga a Daya, ket mabalin a makitkitatayon ti
nalaka unay a panagwaras iti pannakariing iti tunggal maysa a nasion iti amin a nairekord a pakasaritaan, "agsipud ta ti aldaw ti Apo ket asidigen." Senial 8-Dagiti Plano Agpaay iti Talna ken Dagiti Panagsagana Agpaay iti Gubat. Agbibiagtayon iti naidumduma a lubong. Ti tunggal maysa ket makituntunos a masapul nga ikkantayo iti tiansa ti talna. Pagsasaritaantayo ti talna; ngem ur-urnongentayo met dagiti unget, nga iti sumagmamano a siglon iti nakalabas ket bimtak iti Makita a panagaapa. Ni Mammadto Mikas ken Joel kt impadtoda nga idiay tiempo a pagsasaritaan dagiti nasion iti maipapan iti panagkalikagumda iti talna (Mikas 4:1-3), ti saanda a panagtalek kadagiti padada a tattao iti nangpilit kadakuada tapno agsaganada iti guerra (Joel 3:9-13). Iti nabayagen a tiempo, ket inladawan ti Biblia ti madama a parikuttayo maipapan iti talna ken Guerra, ken impakdaarna a ti agnanayon a talna ket agturay laeng ditoy daga inton umay ni Jesus. Senial 9-Ti Moderno a Panagrang-ay. Apay, a kalpasan dagiti gasut a tawtawen iti pakasaritaan iti tao ket dagiti transportastion ken komunikasion iti nangitulod ditoy lubong tapno agdidiketda unay nga agkakadua? "AGINGGA MET LAENG ITI PANAWEN A PANNAKATUNGPAL; adu dagiti agtarayto a mapan ken agsubli, ket ti pannakaammo umadunto."--Daniel 12:4. Imbaga ditoy ni Daniel a ti pannakaammo kadagiti padtona ket rumang-ay "idiay", wenno "inggana iti tiempo iti panaggibus." Ngem daytoy a padto ket kasla diretso a nakaitudo ditoy panawentayo a dagiti imformasion ket babaen iti computer. Ti pannakaammo iti amin a klase iti banag ket rimmang-ay a kasimpardas iti kimat kadagitoy napalabas a sumagmamano a tawtawen. Adda iti ad-adu a panagbaliw kadagitoy napalabas a limapulo a tawtawen ngem idiay napalaas a dua ribu a tawtawen. "Adu dagiti mapan idiay ken ditoy nga agsubli-subli tapno parang-ayenda ti pannakaammo." Sakbay iti 1850, dagiti tao ket agbibiaheda babaen iti kaballo ken karwahe, napintas unayen ta kastoy iti adda kadakuada manipud ti punganay. Ita ket rinibbatayo ti pader iti timek ket binallasiwtayo daytoy lubong iti amin a banag manipud kadagiti concorde nga eroplano inggana kadagiti lugan nga agtaytayab dita tangatang. Dagiti naparang-ay a panagbiahe ken ti nabiit pay a panaglayus dagiti baro nga imbension ket mangted iti ad-adda pay a pammaneknek a datayo ket agbibiagen ditoy "tiempo iti panaggibus." Senial 10-Ti Ebanghelio iti Entiro a Lubong. Impadto ni Jesus a sakbay laeng iti iyuumayna ket ti ebanghelio ket nakadanonen iti entiro a lubong. "Ket daytoy ebanghelio ti pagarian maikaskasabanto iti amin a lubong tapno mangpaneknek kadagiti isuamin a nasion; ket iti kasta umayton ti panungpalan."--Mateo 24:14. Iti adu a pulo a tawtawenen, ti ngan-ngani kagudua daytoy lubong ket nakandaduan iti likod iti landok a kurtina, naiyadayo manipud iti Naimbag a Damag. Ngem iti ngan-ngani laeng agpatnag ti Makindaya a Europa ket nakabulos manipud iti nairut a pannakatengngel iti komunismo. Ti Pader iti Berlin ket narba, ken ti mannakabalin nga emperio iti Soviet Union ket narba a naguddua- gudua. Ket giddato a ti ngan-ngani kagudua iti planeta ket nakaukrad dagiti takiagna nga umawat iti ebanghelio. Ti ebanghelio ket pudno a mapan iti "entiro a lubong" a saan a kasla
idi. Babaen iti satellite ti Nacristianoan a mensahe ket aggigiddan a maikasaba idiay ngan-ngani tunggal nasion. Agbibiagtayon idiay mismo nga aldaw a sinarita ni Jesus idi impakdaarna: "A daytoy nga ebanghelio ket maikasaba iti entiro a lubong" ket "santo umay iti panungpalan." 2. KASANO KABIIT ITI IYUUMAY NI JESUS? Kalpasanna nga iladawan dagiti paspasamak a naaramid kadagiti tiempo a masakbayan iti maikadua nga iyuumayna, nileppas ni Jesus dagiti saritana iti panangibagana iti: "Pudno, kunak kadakayo, a dinto pay lumabas daytoy a kaputotan, maaramidton amin dagitoy a banag."--Mateo 24:34. Ti panagsagana ket nalawag-a ti kapututan a naipakita babaen kadagitoy a seniales iti padto ket makitada ti panagsubli ni Jesus ditoy daga iti maikadua. Saanen a mabayag inggana iti panangikkatna iti basol ken rigrigat ken itakderna ti awan patinggana a pagarianna. Ni Jesus ket nagipaannad, "Awan iti uray maysa a makaammo...ti aldaw wenno oras" (bersikulo 36). Ket intuloy ni Jesus: "Gapuna addakay met koma a sisasagana; ta inton oras a dikay ipagpagarup toy Anak ti tao umay."--Mateo 24:44. 3. NI JESUS, TI NAMNAMA LAENG ITI LUBONG Ni Cristo iti maudi, kapintasan a namnama agpaay iti lubong agsipud ta Isu laeng iti makaikkat iti bannog a mangdaddadael ditoy-ti basol, ni Jesus ket natay idiay kalbario tapno maaramidna a posibli ti pannakaabak iti dakes ken ti pannakaisalakan dagiti amin a sumungat iti idasdasarna a pannakaisalakan. "Ti agaramid iti basol kukua ti Diablo, ta manipud idi damo, ti Diablo agbasbasol. Gapu itoy a pangngeg naiparangarang ti Anak ti Dios, tapno pukawenna dagiti ar-aramid ti Diablo."--1 Juan 3:8. Ti Mangisalakantayo ket nangaramid iti dalan a pagruaran manipud ditoy marmarba a lubongtayo babaen iti panangidatonna iti bukodna a lasag ken darana. Ket isu met laeng a Jesus, a mangagas kadagiti saksakit ti lubong babaen iti panangdadaelna iti basol iti maysanto nga aldaw iti masangoanan, ket mangidasdasar ita tapno punasenna dagiti basol dita biagmo. Saanmon nga urayen ti maikadua nga iyuumayna tapno biroken ti pannakaruk-at manipud basol, ken manipud panagladingit ken dagiti makadadael a kababalin ni Jesus ket agduyos nga itedna kenka ti naanus a talnana daytoy mismon a kanito. Kabayatan nga agat-atendar iti maysa a narelihionan a panaggigimong ti maysa nga agtutubo a balasang ket nariknana nga isu ket natignay babaen iti pannakaipresenta ti ebanghelio. Kas iti pannakangngegna iti estoria maipapan iti mabiiten nga umay a Mangisalakan, amin dagiti piesa ket mangrugin a mailapat iti lugarda. Daytoy ket nagaramid iti kapanunotan, nagdesision isu nga isu ket agbirbirok iti ayat, ragsak, ken talna iti saan nga umno a luglugar. Ni Jesus ket masapul nga Isu iti sungbat dagitoy. Ti sumaruno nga aldaw idi ti ebanghelista ken ti kaduana ket napanda kinita isu, imbukbokna amin kadakuada ti estoria iti napait ken nadadael a biagna. Isu ket limned iti kababaan a lugar kas maysa a
bartekera, ket supsuportaranna ti bagina baaen iti panagbalin a prostitusion. Kalpasanna nga iladawan dagiti parikutna, insangitna iti, "Pudno a kasarsaritanak iri rabii." Ngem ti timek a nakadanon iti pusona ket timek ti Dios. Ket agsarsarita Isu a naalinaay. Nagdesision isu nga idissona amin dagitoy iti linia. Inawisna ni Cristo a sumrek iti uneg iti pusona kas Mangisalakanna ken Apona, ket kimpet iti namnama iti asidegen nga iyuumayna. Kadagiti lawas a simmaganad, nangrugin a nakitana a dagiti adu a panagbutbutengna ken kinaawan talgedna, a kanayonna a padpaasen a lemmesen iti arak, ita ket nakasarak iti pannakaibulos kas iti panangusarna iti tiempo a makisarita kenni Jesus. Nirugian ni Jesus nga isalakan isu manipud kadagiti panangpuersa a mangdaddadael iti biagna. Adun iti naaramidmo a banbanag a saanna a maipagtangsit ngem ti parabur ken pammakawan ni Cristo ket nangpaneknek a napigpigsa ngem iti inana. Ti kapadasan iti agtatakaw idiay krus ket napateg unay kenkuana. Idiay maudi ken nauppapay nga or-oras iti biagna ket timmalliaw isu iti Awan Basolna a Tao iti sikiganna sa nagkuna, "Jesus, laglagipennak inton addakan diay pagariam" (Lucas 23:42). Ni Jesus ket simmungbat a dagus babaen iti panangikarina iti agtatakaw iti lugar a kaduana isu idiay paraiso (bersikulo 43). Ti isu met laeng a Jesus a naparabur a nangidasar iti pammakawan iti agbugbugsot a agtatakaw, ket idasdasarna met ita kadakayo ti pannakaisalakan, naan-anay a pannakapakawan, ken talna iti panunot. Diskobriem daytoy ita agpaay dita bagim. Uray sika ket makakararag met a kasla iti matmatayen nga agtatakaw: "Jesus laglagipennak inton addakan iti pagariam." Ket ni Jesus ket sumungbat, "Umayakto manen ket makaduakanto idiay paraiso."
Ti Nakaskasdaaw A Pannakabalin ti Biagko Idi 1929 ni Frank Morris ket naglugan iti bapor nga agturong idiay Switzerland. Medio nabayagnan a segseggaan daytoy a panagbiahe. Ngem daytoy ket nagbalin a nakababain a kapadasan. Ti maysa a tagaaaywan a naibatang kenkuana ket ipuppupokna ni Frank idiay kuartona iti tunggal rabii. Kalpasan iti napardas a pammigat, ni Frank ket maka-ehersisio bassit, ngem mariknana a kalokoan diay isu ket maawis idiay ayan dagiti kama, kas man la animal nga adda talina. Sa pinagtugaw ti taga-aywan ni Frank iti tugaw a pagidadangan. No makasabat isu iti mannakigaggyem a pasahero a mangawis kenkuana nga agpasiar, ti taga-aywan ket madi, nga ibagana masapul a kanayon isu a nakabantay kenkuana. Ni Frank ket nataenganen nga addaan iti normal a panagayat ken panagkalikagum iti maysa a nataengan. Ngem isu ket bulag met. Ipagarup ti taga-aywan a saanna a kabaelan nga aywanan ti bagina. Ni Frank ket natrato a kasla maysa a kahon a masapul nga aw-awiten a kanayon. Ngem idiay Switzerland, ti biag ni Frank ket nadrama a nabaliwan. Kabayatan iti kinaaddana idiay, naammoanna iti maipapan kadagiti aso a nasursuroan tapno idalanda dagiti bulag. Idi nagsulbi isu idiay America, nangitugot isu iti German shepherd nga aso a managan Buddy, ket ni Frank ket nangrugin a makakita iti mata, nga itatta ket maysa a panglubungan nga organisasion. Itattan, ni Frank kaduana ni Buddy idiay sibayna ket makapanen iti uray adinno, aniaman a tiempo, a kakuyog ti uray sinno. Ti udina ket waya- waya met laengen isu. Kabayatan iti maysa a demonstrasion kadagiti maysa a grupo dagiti reporter idiay maysa a kalsada a pagballasiwan nga adu iti agtataray a luglugan idiay ciudad ti New York, ni Buddy ket indalanna a nalaing ti amona iti panagballasiwna manipud maysa a linia nga apan iti bangir bayat a bumanesbes dagiti lugan. Gapu ta nagtalkanna ni Buddy, ni Frank ket nalaka laeng a nakaballasiw. Dagiti nakakita a reporter ket marigatanda pay; ti maysa ket naglugan pay iti taxi tapno makaballasiw. Idiay sumaruno a sumagmamano a panid ket maadaltayo ti maipapan iti Espiritu Santo, maysa a mangidalan a kalikagumna nga ikabiltayo dagiti biagtayo iti im-imana. Amintayo ket adda sakitna babaen iti isu met laeng a kababalin ti tao, ti isu met laeng a pannakabulsek maipapan idiay no ania iti pudno a napateg unay. Ti biag ket lablabasannatayo iti napardas a panagtaray a masansan a masarakantayo dagti bagitayo nga agkakapsut imbes a mapan idiay uray adinno. Laeng, datayo agmadmadi tapno italektayo dagiti biagtayo a naan-anay Kenkuana a mangidalan kadatayo. Ngem ti pannakadiskobre nga agur-uray tunggal maysa kadatayo ket daytoy: masarakantayo ti pudno a pannakawayawaya ken pannakabalin babaen iti panagdependetayo iti Espiritu Santo a mangidalan kadatayo ti entiro a panagbiagtayo. 1. REPRESENTANTE NI CRISTO DITOY LUBONG Idi ni Cristo ket ngan-nganin umuli idiay langit, inikkanna iti kari dagiti adalanna iti sagut nga awan iti kantidadna: "Nupay kasta ibagak kadakayo ti pudno: Maipaay kadakayo a mapanak: ta no diak mapan, ti MANANGLIWLIWA dinto umay kadakayo: ngem no mapanak, ibaonkonto kadakayo.... Ngem, inton umay daydiay, ti ESPIRITU TI KINAPUDNO: IDALANNAKAYTO iti amin a kinapudno.... ISU IDAYDAYAWNAKTO, Ta mangalanto iti kukuak, ket ipakaammonanto kadakayo."--Juan 16:7, 13, 14. Idiay nailangitan a plano, maapul ni Jesus iti agsubli diay langit kas representantetayo idiay sangoanan ti Dios (Hebreo 9:24). Nupay ti nailansa nga Apotayo ket irepresentarnatayo idiay langit, addaantayo pay iti Espiritu Santo kas
tagabalakadtayo ken mangidalan kadatayo ditoy daga mismo. Isu iti direkta a representante ni Jesus. Kabayatan iti kinaaddana ditoy, ni Jesus ket nagserbi idiay inggana iti maaramid ti bagi ti tao, ket saan a mabalin nga adda isu iti amin a lugar. Ngem ti Espiritu Santo ket awan iti kasdiay a limitasionna; mabalinna iti agserbi kas personal a taga balakad ken mangidalan kadagiti saan a mabilang a tattao iti adu a luglugar nga aggigiddan. Sungsungbatan ni Jesus dagiti kasapulantayo babaen iti Espiritu Santo. 2. SINNO KADI TI ESPIRITU SANTO? Kaaduanna kadatayo ket makisarita iti Dios Ama no mapanunottayo ti kaimbagan nga agtaraken ken mangaywan a nagannak nga ammotayo. Ket nailadawantayo ni Jesus nga Anak, gaputa nakipagtaeng Isu kadatayo kas maysa a tao, ngem ti Espiritu Santo ket narigrigat nga iladawan ken pakikaduaan. Awan iti tao a nalakatayo a pangiparisan. Ti Biblia ket nangted kadatayo iti nalawag nga imformasion maipapan iti Espiritu Santo. Maysa a Personalidad. Intudo ni Jesus ti Espiritu Santo a kas maysa a persona, maysa a miembro iti Kadiosan, a kadua ti Dios Ama ken ti Dios Anak: "Inkayo ngarud, ket pagblainenyo nga ad-adalan dagiti amin a nasion, a bautisaranyo ida iti nagan ni Ama, ken ti Anak, ken ti Espiritu Santo."--Mateo 28:19. Ti Espiritu Santo ket addaan iti personal a kababalin: adda panunotna (Roma 8:27); kinasirib (1 Corinto 2:20); rikna nga agayat kadatayo (Roma 15:30); rikna nga agladingit no agbasbasoltayo (Efeso 4:30); adda abilidadna a mangisuro kadatayo (Nehemias 9:20); ken pannakabalin a mangidalan kadatayo. Pannakiramanna iti Panamarsua. Ti Espiritu Santo ket nakipaset iti pannakaforma daytoy lubongtayo a kadua ti Ama ken ti Anak. "Idi punganay ti Dios pinarsuana dagiti langlangit ken ti daga.... Ket ti ESPIRITU TI DIOS nagtignay iti rabaw dagiti dandanum."--Genesis 1:1, 2. 3. DAGTI ARAMID TI ESPIRITU SANTO (1) Mangbaliw iti puso ti tao. Iti pannakisangona kenni Nicodemo, inyunay-unay ni Jesus ti paset ti Espriitu Santo iti panangbaliw ti puso ti tao: "Pudno, pudno, kunak kenka, no ti maysa saan a MAYANAK iti danum ken iti ESPIRITU, saanna a mabalin ti sumek iti pagarian ti Dios."--Juan 3:5. Tapno "maiyanak iti Espiritu" kayatna a saoen ket ti Espiritu Santo ket mangted kadatayo iti baro a panangrugi. Daytoy ket nasursurok ngem ti panangbaliwna bassit kadagiti kababalintayo. Ti Espiritu Santo ket balbaliwannatayo manipud iti uneg sa agturong iti ruar, a tungpalenna ti kari nga: "Ikkankayto met ti maysa a baro a puso, ket maysa a baro nga espiritu isaadkonto ti unegyo; ket ikkatekto ti bimmato a puso iti lasagyo, ket ikkankayto iti maysa a puso a lasag" (Ezequiel 36:26). (2) Aramidenna nga ammotayo dagiti dakes nga ar-aramidtayo ken ikkannatayo iti panagkalikagum nga agsanto: "Ket isu [Espiritu], inton umay, BABALAWENANNTO ti lubong ti maipapan iti basol, ken ti kinalinteg ken ti panangokom."--Juan 16:8.
No mangngegmo ti nadrama nga estoria iti maysa a tao a timmallikod manipud iti dakes nga estilo iti panagbiag ket nagturong iti Dios ket nagbalin a matalek nga asawa ken managtaraken a nagannak, laglagipen a ti tunggal addang nga agturong iti panagimbag ket naggapu kas resulta iti panangawis iti Espiritu Santo. (3) Idaldalannatayo iti Nacristianoan a panagbiag. Ni Cristo ket agsarsarita kadatayo a direkta babaen iti "natalna a bassit a timek" ti Espiritu Santo. "Ket dagiti lapayagmo makangngegdanto iti maysa a sao iti likudam, a kunana, Isu daytoy ti dalan, magnakayo kenkuana; intono agbaw-ingkayo iti makanawan, ken intono agbaw-ingkay iti makatigid."--Isaias 30:21. Babaen iti satellite transmission, dagiti TV tayo ket kanayon a mangiyeg kadagiti ladladawan ken ruprupa manipud kadagiti adayo a kontinente ditoy uneg dagiti kuartotayo., Ti Espiriu Santo ket agar-aramid a kasla satellite ti Dios, naiyegna ti presensia ni Cristo ditoy daga manipud langit, nga aramidenna Isu nga asideg no masapultayo unay Isu (Juan 14:15-20). (4) Tultulunganna ti managkararag a biagtayo. "Ta ditay ammo no kasano ti panagkararagtayo a kas maiparbeng; ngem ti ESPIRITU MET LAENG IBABAETNATAYO, a buyugen dagiti un-unnoy a dimayebkas... kas iti pagayatan ti Dios."--Roma 8:26, 27. No marigrigatantayo a masarakan dagiti sao, ti Espiritu Santo ket agkarkararag agpaay kadatayo. No maup-uppapaytayo ket mabalintayo laeng iti agasug agturong iti Dios, ti Espiritu Santo ket papigsaena a palawagen dagiti nakapuy nga ar-ararawtayo a dumawdawat iti tulong nga agbalin a mannakabalin a kararag ti sangoanan mismo iti trono ti Dios a pagserserbian ita ni Jesus. (5) Parparang-ayenna dagiti kababalin ken ug-ugali dagiti Cristiano. Ti Espiritu Santo ket ar- aramidenna dagiti saan nga agbungbunga iti Espiritu a tattao a nataba a kas iti kayo nga agbungbunga iti amin a kita iti bunga: "NGEM TI BUNGA TI ESPIRITU ayat, rag-o, talna, mabayag a panagitured, kinaanus, kinalaing, kinamanagtalek, kinaemma, panagteppel: awan linteg a maibusor kadagitoy a banag."--Galacia 5:22-23. No addaantayo iti bunga ti Espiritu ket mangipakita a datayo ket naikapet iti pudno a puon ti ubas, ni Jesus (Juan 15:5). Ni Jesus ket pudno a maibiagna ti naruay a biagna kadatayo babaen iti pannakabalin ti Espiritu Santo. (6) Isagsagananatayo a kas saksi. Inkari ni Jesus: "Ngem UMAWATKAYTO TI PANNAKABALIN, inton umay kadakayo ti ESPIRITU SANTO; ket dakayto TI SAKSIK sadi Jerusalem, ken iti isuamin a Juda, ken Samaria, ken agingga iti ungto ti daga."--Aramid 1:8. Amin a mayat ket mabalin a maar-aramid a saksi babaen iti Espiritu. Mabalin nga awan kadatayo dagiti amin a sungbat, ngem ti Espiritu Santo ket mabalinnatayo nga ikkan iti estoria a mabalintayo nga ibaga a magntignay kadagiti puso ken panpanunot dagiti tao. Dagiti apostol, sakbay iti Pentecoste ket marigrigatanda nga agsarita, ngem kalpasna a ti Espiritu Santo ket dimteng kadakuada ket ipakdaarda ni Cristo a napno iti pannakabalin nga uray la a "binallikidna ti lubong" (Aramid 17:6). 4. DAGITI SAGUT TI ESPIRITU
Ti Biblia ket nangaramid iti nagdumaan dagiti sagut ti Dios maipapan iti Espiritu Santo kadagiti tunggal mammati nga agpaay iti naballigi a Nacristianoan a panagbiag, ken dagiti saba-sabali a sagut ti Espiritu Santo a naited kadagiti mammati nga agpaay iti epektibo a panagserbi idiay nadumaduma a pampamayan. "Idi nga immuli [Cristo] idi ngato, impana a kinayawan tipannakakayaw, ket INIKKANNA TI RANGRANGKAP dagiti tattao.'... Ket dagiti DADDUMA inkabilna nga APOSTOL; ket dagiti dadduma MAMMADTO; ket dagiti dadduma EBANGHELISTA; ket dagiti sabsabali, PAPASTOR ken MANNURSURO; a maipaay iti pannakapaan-anay dagiti sasanto a maipaay iti aramid ti panagserbi."--Efeso 4:8, 11-12. Ti tunggal Cristiano ket saanna a maawat amin dagti sagut, dagiti dadduma ket mabalin a makaawat iti ad-adu a sagut ngem dagiti dadduma; ti Espiritu Santo ket "itedna dagitoy iti tunggal maysa, kas iti pagayatanna" (1 Corinto 12:11). Ti Espiritu ket armasanna ti tunggal mamati agpaay iti naisangsangayan a pasetda iti plano ti Dios. Ammo ti Dios no inton kaano ken no adino iti panangitedna dagiti sagut a nangbendision a nalaing iti ilina ken ti iglesiana. Ti sabali pay a listaan dagiti naespirituan a sagut a masarakan idiay 1 Corinto 12:8-10 ket iramanna ti kinasirib, pannakaammo, pammati, pannakaimbag, padto, panagsrita iti nadumaduma a kita iti pagsasao, ken ti panangipalawag kadagiti sao (bersikulo 8-10). Pilpilitennatayo ni Pablo a "saitentayo a kalikaguman dagiti natantan-ok a sagsagut," sana innayon, "ket ita ipakitak kadakayo ti kalaingan unay a pamayan" (1 Corinto 12:31). Ti kapitulo ti ayat (1 Coritno 13) a simmaruno ditoy a bersikulo ket iyunay-unayna a "ti kalaingan unay a pamayan" ket ti dalan ti ayat. Ket ti ayat ket bunga ti Espiritu Santo (Galacia 5:22). Ti seggatayo ket ti birokentayo ti bunga ti espiritu ket satayo ipalubos a ti Espiritu iti mangiwaras kadagiti sagutna kadatayo kas "iti pagayatana" (1 Corinto 12:11). 5. TI KINAAN-ANAY TI ESPIRITU IDI PENTECOSTES Idi aldaw ti Pentecostes, ti Espiritu Santo ket naibukbok iti awan patinggana a sukat, tinungpalna ti kari ni Jesus: "Ngem umawatkayto ti pannakabalin, inton umay kadakayo ti Espiritu Santo: ket dakayto ti saksik...ken agingga iti ungto ti daga."--Aramid 1:8. Idiay Pentecostes ket inaramid ti Espiritu Santo dagti apostol a maisaritada ti ebanghelio a nalawag iti pagsasao dagiti tao "manipud iti tunggal nasion ditoy siruk ti langit" (Aramid 2:3-6). Dagiti dadduma nga eskolar ti Biblia ket inyarigda ti iyuumay ti Espiritu Santo idiay panagtinnag dagiti bulbulong ti nasapa ken maudi a tudo iti panagtutubo/panagsasaringit idiay Palestina (Joel 2:23). Ti panagtinnag ti Espiritu Santo iti Pentecostes ket kasla "ti nasapa a tudo" iti panagtitinnag dagiti bulbulong a mangaramid kadagiti bukbukel nga agtubo ken mangted iti napateg a sustansia agpaay iti iglesia Cristiano idi kinaubingna. 6. TI MAUDI A TUDO TI ESPIRITU SANTO
Ibagbaga dagiti padto ti Biblia a dumteng ti aldaw a ti Espiritu ti Dios ket maibukbok a kasla arbis idiay iglesia, tapno papigsaenna dagiti miembro ti iglesia kas saksi (Joel 2:28, 29). Naglabasen dagiti siglo ken ti estoria iti pannakaisalakan ket naiwarasen iti kaadduanna a paset it lubong. Panawenen iti pannakaibukbok ti "maudi a tudo" tapno paluomenna dagiti irik, ket maisaganan a maani. Kas ti pakasaritaan ket umasidegen idiay panagleppasna sakbay laeng iti iyuumay a maikadua ni Jesus, ket isagana ti Dios ti tunggal nasaet a mammati nga agpaay idiay langit babaen iti naruay a pannakaibukbok ti Espirituna. Mapadpadasam kadin ti "nasapa a tudo" a mangisagsagana iti iglesia agpaay iti "maudi a tudo" iti Espiritu Santo? Agbibiagka kadi iti biag a napno iti Espiritu? Kas iti pannakapapigsam babaen iti Espiritu Santo, ipalubosmo kadi nga usarennaka ti Dios tapno isaritam dagiit mensahe iti saan a nakapapati nga ayatna ken ti asidegen a panagsublina? 7. DAGITI KONDISION AGPAAY ITI PANANGAWAT ITI ESPIRITU SANTO Idiay Pentecostes ket tinignay ti Espiritu Santo dagiti nakangngeg iti ebanghelio tapno isangitda iti, "kakabsat, ania iti aramidenmi?" (Aramid 2:37). "Ket ni Pedro kinunana kadakuada: 'AGBABAWIKAYO, KEN MABAUTISARAN ti tunggal maysa kadakayo iti nagan ni Jesu- Cristo a maipaay iti pannakaikkat dagiti basbasolyo; KET AWATENYONTO TI PARANGKAP TI ESPIRITU SANTO.'"-- Aramid 2:38. Ti panagbabawi-panagtallikod manipud iti napno iti basol a pamayan iti biag ket agturong a mapan kenni Jesus-ket maysa a kondision iti panangawat ti sagut iti Espiritu Santo. Tapno maibukbok kadatayo ti Espiritu Santo, ket agbabawitayo nga umuna ken ikomittayo dagiit biagtayo kenni Cristo. Inyunay-unay met ni Jesus a ti panagduyos a sumurot Kenkuana ken agtulnog Kenkuana ket maysa met a kondision nga agpaay iti panangawat ti sagut iti Espiritu Santo (Juan 14:15-17). 8. TI BIAG A NAPNO ITI ESPIRITU Sakbay a pinanawan ni Jesus ti lubong, ket binilinna dagiti adipenna: "Binilinna ida a dida pumanaw sadi Jerusalem, no di ket urayenda pay ti kari ti Ama... A ni Juan pudno a NANGBAUTISAR ITI DANUM ngem dakayo mabautisarankayto iti ESPRITU SANTO."-- Aramid 1:4, 5. Kanayon a ti Biblia ket imbagana a ti Cristiano ket masapul a "napno iti Espiritu Santo" (Aramid 2:4; 4:8; 4:31; 6:3, 6:5; 7:55; 9:17; 13:9, 52; 19:6.) Ti Espiritu Santo ket ar-aramidenna ti biag ti Cristiano a makapnek ken napintas agsipud ta ti biag a napno iti Espiritu ket maabotna ti modelo nga inted ni Cristo kadatayo. Kabayatan nga iladladawan ni Pablo ti Nacristianoan a panagbiag a napno iti espiritu, ket indasarna daytoy a kararag nga agpaay iti tunggal mamati: "Tapno, ipaayna koma kadakayo kas iti kinabaknang ti dayagna A MAKAPIGSAKAYO ITI PANNAKABALIN, ITI TAO A MAKIN-UNEG; GAPU ITI ESPIRITUNA. Tapno agnaed koma ni Cristo kadagiti puspusoyo, gapu iti pamati.... Ket iti daydiay mannakabalin nga agaramid iti di matukod nga ad-adu ngem iti dagup ti isu-amin a mabalntayo a dawaten, wenno panunoten, KAS ITI PANNAKABALIN NGA AGARAMID KADATAYO."--Efeso 3:16, 17, 20.
Kasla kenni Frank Morris a kaduana ti matalek nga asona a mangidalan kenkuana-ni Buddy, ket kabaelantayo met no a dda ditoy unegtayo ti Espiritu Santo a mangidalan kadatayo, nga aramiden dagiti nakarkaro a saan a marukod nga ar-aamid ngem idi. Agdipud ta addaantayon dagiti baro a panagkalikagum ken baro nga abilidad, datayo ket napapigsa nga agkuti nga agtuloy a simamatalek imbes nga agipampamuspusantayo laeng a kanayon dagiti parikut ti biag. Daytoy napno iti Espiritu a kapadasan ket mabalbaliwan iti inaldaw babaen iti panagkararag ken panagadal iti Biblia. Ti kararag ket taginayonennatayo a nakadekket kenni Cristo, ket ti panagadal iti Sao ti Dios ket mangtaginayon kadatayo a nakaperreng kadagiti kinabaknangna. Ribbaenda dagiti pader a nakaballaet kadatayo kenni Cristo a mabalin a manglaped Kenkuana iti panangibukbokna kadagiti awan gatadna a sagut iti Espiritu Santo. Daytoy iti pamayan no kasanotayo a rumang-ay ken masukatan dagiti dakes a kababalin ken ug-ugali kadagiti nasalun-at a kababalin. Ti Roma 8 ket mangted iti nakaliwliwa a panangiladawan iti biag a napno iti Espiritu Santo. Basaen daytoy no kabaelam, ket tandaan no kasano kaadu nga ulit nga intudo ni Pabo ti "Espiritu" a kas ti pannakabalin nga adda idiay likod iti Nacristianoan a panagbiag. Naaramidmo kadi ti nakaskasdaaw a pannakadiskobre iti biag a napno iti Espiritu? Mapupuotam kadi ti presensia ti Espiritu Santo dita biagmo? Mapadpadasam kadi ti pannakabalinna a mangted iti biag? Lukatam dayta biagmo idiay kadakkelan a puersa ditoy sangalubungan.
Ti Agnanayon nga Adda a Mangisalakan Idi ti maysa ng ubing idiay Scotland a managan Pedro ket natawtaw iti nasamek a karuotan iti nabaybay-an a daga iti maysa a nasipnget a rabii, inawagan ti Dios ti naganna, "Pedro." Idi ti nailangitan a timek ket immawag ulit, ni Pedro ket simmardeng a nagna idiay dalanna, nagdumog a kimmita iti sangona, ket natakkuatanna a maysa laengen nga addang ket matnag isun iti nauneg a kali a nagkalian iti batbato. Saan kadi a nakaskasdaaw no ti tunggal maysa kadatayo ket mangngegna nga aw-awagan ti Dios ti naganna? Saan kadi a nagtan-ok no Isu ket nadekket a kaduatayo-no makatugawtayo nga agkakadua ken makapagiinnistoria iti napaut maipapan kadagiti pannakidangadangtayo ken dagiti planotayo? 1. AWAN PATINGGANA A PAMAYAN ITI IYAASIDEG KEN JESUS Patiem wenno saan, a makaasidegtayo a nakarkaro kenni Jesus ita ngem no Isu ket pudno nga adda ditoy lubong ita a kaduatayo a kas makita a tao. No Isu ket adda a silalasag ditoy lugartayo ket siempore nagimbag unay, ngem panunoten dagiti pangen a tattao nga agsisinnelsel nga umasideg Kenkuana tapno makiadda Isu. Panunoten dagiti dawat idi tiempona. Nasayaaten kadatayo no maaddaantayo iti uray sumagmamano laeng a minuto a direkta a makasaritatayo Isu iti entiro a biagtayo. Kalikagum ni Jesus iti maaddaan iti personal a relasion iti tunggal maysa kadatayo. Daytoy ti maysa a rason no apay a pinanawanna daytoy lubong agpaay iti maysa a naisangsangayan a ministerio idiay langit a mangipalubos Kenkuana a makaasideg iti tunggal maysa kadatayo iti inaldaw. Gapu ta ni Jesus ket saan a limitado iti maysa laeng a lugar kas idi kaaddana ditoy daga, babaen iti Espiritu Santo, Isu ket asidegen tapno idalanna ti biag ti tunggal tao nga agduyos a sumurot Knekuana. Ania ti makapapigsa a kari ti inted ni Jesus sakbay ti iyuulina idiay Langit? "ADDAAK KADAKAYO NGA AGNANAYON agingga iti panungpalan ti lubong."--Mateo 28:20. Ania iti ar-aramiden ni Jesus idiay langit a mangaramid Kenkuana a posibli a "kanayon a kaduatayo"? "Idinto ngarud ta ADDAANTAYO TI MAYSA A DAKKEL A KANGATOAN A PADI, a limmabas kadagiti langlangit, ni JESUS, NGA ANAK TI DIOS, salimetmetantayo koma a sititibker ti pammatitayo. Ta awan kadatayo ti maysa a kangatoan a padi a di makabalin a mangrikna kadagiti kinalap-ittayo, no di ti maysa a nasulisog iti isuamin, a kas kadatayo ngem saan a nagbasol. Umadnaitay ngarud a sitatalged iti trono ti parabur awatentayo ti asi ken makasaraktayo ti parabur; a tumulong kadatayo iti aldaw ti pannakasapul."--Hebreo 4:14-16. Paliiwen dagiti kinatalged a ni Jesus ket kukuatayo a kas personal a representantetayo idiay langit: "Nasulisog iti amin a pamayan, kas met kadatayo." "Makiramraman kadagiti kinakapuytayo." "Tumulong kadatayo iti tiempo iti pannakasapultayo." Agsipud ta ni Jesus ket Nangato a Paditayo, saantayo a naisina manipud iti adayo a langit; ni Jesus ket maiyasidegnatayo idiay mismo sangoanan ti Dios. Isu a saan a nakaskasdaaw a pakisarsaritaannatayo a "mapantayo umasideg iti trono iti parabur nga addaan iti kompiansa." Ania iti lugar a nagianan ni Jesus idiay Langit?
"Ngem daytoy idi indatonna timaymaysa a daton gapu kadagiti basbasol a maipaay iti agnanayonen, nagtugaw ITI MAKANAWAN TI DIOS."--Hebreo 10:12. Ti sibibiag a Cristo-maysa a nakaawat-ket isu iti personal a representantetayo iti trono "idiay makanawan nga ima ti Dios." Kasano a ti biag ni Jesus ket nangisagana Kenkuana tapno agbalin Isu a paditayo? "Gapuna maipaay idi nga iti isu-amin mayasping koma kadagiti kakabsatna, tapno isu makapagbalin koma a maysa a kangatoan a padi, manangngaasi ken matalek, iti maipapan iti Dios, tapno ikarona dagiti basbasol dagiti umili. Ta gapu iti panagsagabana met laeng ti pannakasulisog, mabalinna a badangan dagiti masulisog."--Hebreo 2:17, 18. Ti "kabsattayo" a nakibingay iti kinataotayo ken "nasulisog" a kas met kadatayo, ket isun iti Nangato a Paditayo idiay makanawan nga ima ti Dios. "Naaramid a kasla" kadatayo, isu nga ammona iti daldallasatentayo. Isu ket nagbisin, nauwwawan, ken nagkapsut. Nariknana ti pannakasapul iti asi ken pannakaawat. Ngem nangruna amin, ni Jesus ket kaulipikado nga agbalin a Nangato a Paditayo agsipudta isu ket natay "tapno mangaramid iti panangsubbot" agpaay kadagiti basoltayo. Binayadanna ti gated nga agpaay kadagiti basoltayo babaen iti pannakatayna iti lugartayo. Daytoy ti Ebanghelio, ti Naimbag a Damag nga agpaay iti amin a tao adinnoman iti ayanda ken agpaay iti amin a panawen. Maysa kadagiti direktor iti pagadalan iti Biblia ket imbingayna daytoy a kapadasan: "Idi ti kaubingan nga anakmi a babai ket agtawen iti tallo, naipitna ti maysa a ramayna iti dikulpi a tugaw, ket natukkol ti tulangna. Idi itartaraymi isu idiay ospital, ti inyarga gapu iti ut-otna ket pudno a timmarus kadagiti pusomi ket nakasagid a pirmi iti rikna iti maysa nga anakmi nga agtawen iti lima. Saanko kaanoman a malipatan dagiti saona kalpasan a maagasan ti doktor ti ramay ni adingna. Insaennekna nga inkuna, "Oh, Daddy, ti ramayko laengen koma!" Idi dagiti amin a tao ket rinumek iti basol ken naukoman nga agnananyon a matay, kinuna ni Jesus, "Oh, Ama, Siak la koman." Ket inted ti Ama kenni Jesus ti kalikagumna iti krus. Ti Mangisalakantayo ket napadas ti tunggal sakit a sinagabatayon-ken ad-adu pay! 2. TI EBANGHELIO ITI DAAN A TULAG Idi ti ili ti Israel ket nagkampoda iti puon iti bantay a Sinai, binilinan ti Dios ni Moises a mangaramid iti santuario a mabalin a bitbiten wenno mabalin a maiyalis-alis agpaay iti modelo a "kas maiyannurot iti modelo a naipakita kenkuana [Moises] iti bantay." (Exodo 25:40). Kalpasan iti ngan-ngani 500 a tawen, ti natan-ok a bato a templo nga inaramid ni Ari Solomon iti nangsukat iti maiyalis-alis a santuario. Ket daytoy a bato a templo ket naaramid a kapada met laeng iti isu met laeng a plano kas ti naiyalis-alis a santuwario. Idi inted ti Dios kenni Moises dagiti direktiba nga agpaay iti panangitakder iti santuwario, ania itipudno a panggep nga adda iti panunotna? "Ket yaramidandak koma iti maysa a santuario, TAPNO AGNAEDAK ITI NAGBABAETANDA."-- Exodo 25:8.
Ti basol ket nangaramid iti nakabutbuteng a panagsina iti tao ken iti Mammarsuana. Ti santuario ket isu iti pamayan ti Dios tapno ipakitana no kasano nga Isu ket makapagtaeng manen ditoy tingngatayo. Ti santuario, ken ti udina ket ti templo, ket nagbalin a sentro iti narelihionan a panagbiag ken panagdayaw iti tiempo iti Daan a Tulag. Tunggal agsapa ken ti malem dagiti tao ket makapaguurnongda iti aglikmot iti santuario ket makaasidegda iti Dios babaen iti kararag (Lucas 1:9, 10), a tagtagikuaenda ti kari ti Dios: "Ket ikabilkonto iti sango ti abbong nga adda iti abay ti lakasa ti pamaneknek, iti sango ti tugaw ti kaasi nga adda iti rabaw ti pamaneknek, a pangsarakakto kenka" (Exodo 30:6). Ti Daan a Tulag ket isursurona ti isu met laeng nga ebanghelio iti pannakaisalakan a kas met iti Baro a Tulag. Parehoda nga ipakpakita ni Jesus a matmatay agpaay kadatayo ken agserserbi kadatayo kas Nangato a Paditayo iti nailangitan a santuario. 3. TI MINISTERIO NI JESUS AGPAAY KADATAYO KET NAIPAKAAMMO ITI SANTUARIO Ti santuario ken dagiti serbisiona ket ipakpakitana no ania ti ar-aramiden ni Jesus ita idiay tTemplo idiay langit, ken no ania iti ar-araramidenna ita ditoy daga tapno parang-ayenna ket idalanna ti tunggal maysa kadatayo ditoy inaldaw a panagbiagtayo. Kasdi met laeng a ti naidagaan a santuario ket naitulad iti santuario idiay langit, daytoy ket ipakitana ti nailangitan a a santuario a pagserserbian ita ni Jesus. Ti Exodo 25-40 ket iladawanna dagiti serbisio ken seremonia idiay santuario idiay let-ang a detalyado. Ti ababa a salaysay dagiti arwaten iti santuario ket Makita idiay Baro a Tulag: "Ket pudno a daydi immuna a tulag adda met dagiti pagalagadanna iti panagserbi iti Dios, ken iti santuariona a naidagaan.... Daydi immune a paggianan ti kandelero, ken ti lamisaan, ti tinapay a sidadaya; isu a managan ti santo a disso. Ket iti labes ti maikadua nga abbong adda daydi tabernakulo a managan ti kasasantoan dagiti nasantoan a disso; A naggianan daydi incensario a balitok ken ti lakasa ti tulag, a nakalupkupan amin nga aglikmot iti balitok, a naggianan daydi banga a balitok a a nakaikkan daydi mana, ken daydi nagsabong a sarukod ni Aaron, ken dagiti taptapi ti tulag; Ken iti rabawna, dagiti querubin a nadayag, a manglinlinung idi tugaw ti asi."--Hebreo 9:1-5. Ti santuario ket adda dua a kuartona, ti nasantoan a lugar ken ti kasantoan unay a lugar. Ti patio a solar ket naikabil iti sangoanan iti templo. Idiay patio ket adda idiay ti altar a tanso a pagidatdatonan dagiti padi dagiti daton, ken ti palanggana a pagbugbuguanda. Dagiti sakrifisio a maidatdaton idiay altar a tanso ket sumimsimbolo kenni Jesus, a babaen iti pannakatayna idiay krus ket nagblain a "Kordero ti Dios, a mangik-ikkat iti basol ti lubong" (Juan 1:29). No ti agbabbabawi a managbasol ket mapan idiay altar a tugotna ti datonna ket ipudnona dagiti basolna, isu ket makaawat iti pannakapakawan ken pannakalinis. Iti kasta met laeng a pamayan, ti managbasol ita a tiempo ket makagun-od iti pannakapakawan ken pannakalinis babaen iti dara ni Jesus (1 Juan 1:9). Iti umuna a kuarto wenno idiay Nasantoan a Lugar, ti pito iti sangana a kandelero ket agtultuloy a sumsumged, itaktakderanna ni Jesus a kas ti saan a maiddep a "lawag ti lubong" (Juan 8:12). Ti lamisaan iti naidaton a tinapay ket simbaloanna ti panangbussogna kadagiti pisikal ken naespiritualan a panagbisintayo kas ti kanayon nga adda a "Tinapay iti Biag" (Juan 6:35). Ti nabalitokan nga altar iti insienso ket itakderanna ti managkararag a ministerio ni Jesus agpaay kadatayo idiay Mismo a sangoanan ti Dios (Apocalipsis 8:3, 4).
Ti maikadua a kuarto, wenno Kasasantoan a Lugar ket linaonna ti nabalitokan a lakasa iti tulag. Simboloanna daytoy ti trono ti Dios. Ti mangsubbot a kalubna, wenno ti tugaw ti kaasi, ket itakderanna ti panangiballaet ni Cristo, a Nangato a Paditayo, a mangibalballaet agpaay kadagiti napno iti basol a tattao a nangdadael iti moral a paglintegan ti Dios. Ti dua a tapyas ti bato a nangsuratan ti Dios kadagiti Sangapulo a Bilin ket addada iti siruk iti tugaw ti kaasi. Dagiti balitok a kerubin iti dayag ket addada iti rabaw iti tugaw ti kaasi iti agsinnumbangir a murdong iti lakasa. Ti nagloriaan a lawag ket aglawlawag iti nagbaetan dagitoy dua a kerubin, simbolo iti presensia Mismo iti Dios. Ti kurtina ket lengdanna ti nasantoan a lugar manipud iti pannakakita dagiti tao kas dagiti padi agserserbida kadakuada iti patio. Ti maikadua a a kurtina iti sangoanan iti nasantoan unay a lugar ket serraanna daytoy makin-uneg a kuarto manipud kadagiti padi a sumsumrek iti umuna a kuarto iti santuario. Idi ni Jesus ket natay idiay krus, ania iti naaramid idiay kurtina? "Ket adtoy ti abbong ti Templo napigis a nagkaddua nanipud ngato agingga iti baba."--Mateo 27:51. Ti Kasasantoan a Lugar ket naluktan idi ni Jesus ket natay. Kalpasan iti pannakatay ni Jesus, awanen iti kurtina a bumallaet iti nagbaetan iti nasanto a Dios ken ti napudno a mammati; ni Jesus a Nanagato a Paditayo ket iyasidegnatayo idiay mismo sangoanan iti Dios (Hebreo 10:19-22). Mabalintayon iti makaasideg iti trono iti langit gaputa ni Jesus a Nangato a Paditayo ket adda idiay makanawan nga ima ti Dios. Pinagbalin ni Jesus a makaasidegtayon idiay sangoanan iti Dios- idiay naayat a puso ti Ama. Isu a "mapantayo nga umasideg." 4. TI PANNAKAIPAKAAMMO KENNI CRISTO A MATMATAY TAPNO ISALAKANNATAYO No kas ti naidagaan a santuario ket nagserbi a kas maysa a bassit a ladawan a mangipadakkel iti nailangitan a santuario a pagserserbian ita ni Jesus agpaay kadatayo, dagiti met serbisio a maar-aramid ditoy naidagaan a santuario ket "kopya ken anniniwan iti no ania iti adda idiay langit" (Hebreio 8:5). Ngem adda iti dakkel a naggidiatanda: Dagiti padi a nagserbi idiay templo ditoy daga ket saanda a mabalin iti mangpakawan iti basol, ngem idiay krus ni Jesus ket "nagpakita a naminsan agpaay kadagiti amin iti panaggibus iti panawen tapno ikkatenna iti basol babaen iti panangidatonna iti bagina met laeng" (Hebreo 9:26). Ti libro ti Levitico ti Daan a Tulag, ket iladawanna a detalyado dagiti serbisio a maar-aramid idiay santuario. Dagti seremonia a ritos ket nagudua iti dua a paset: dagiti inaldaw a serbisio ken dagiti tinawen a serbisio. (Ti Guide 13 ket ipalawagna dagiti tinawen a serbisio). Iti inaldaw a serbisio, dagti padi ket indatonda dagiti sakrifisio nga agpaay iti tunggal tao ken agpaay ti entiro a kongregasion. No ti tao ket nagbasol, isu ket mangipan iti awan pakapilawana nga animal kas daton agpaay iti basol,"ipatayna ti imana iti ulo iti daton nga agpaay iti basol ken ti panangipatay kadagiti ima. Daytoy ket itakderanna ti panangala ni Cristo kadagiti basoltayo idiay kalbario; ti maysa nga awan basolna ket nagbalin a "basol agpaay kadatayo" (2 Corinto 5:21). Ti naidaton nga animal ket masapul a mapapatay ket ti darana ket maibukbok agsipudta itudona daytoy iti masangoanan ti nangina unay a dusa a sinagaba ni Cristo idiay krus. 5. APAY A TI DARA?
"Ket no awan ti dara a maiparukpok, awan ti pannakasubbot" (Hebreo 9:22). No ania iti napasamak iti santuario iti Daan a Tulag ket itudtudona iti masangoanan ti maysa a dakkel a panangisalakan nga inaramid ni Cristo. Agsipud ta Isu ket natay agpaay kadagiti basoltayo, Isu ket simrek iti nasantoan a luglugar "naminsan agpaay iti amin babaen iti bukodna a dara, kasdi met laeng a nagun-odna ti agnanayon a pannakasubbot" agpaay kadatayo (bersikulo 12). Idi ti dara ni Jesus ket naibukbok idiay krus agpaay kadagiti basoltayo, "ti kurtina ti templo (idiay Jerusalem) ket napisang a nagudua manipud ngato inggana iti baba" (Mateo 27:51). Gapu iti sakrifisio ni Jesus idiay krus, dagiti daton nga an-animal ket saanen a masapul. Idi imbukbok ni Jesus ti darana manipud idiay krus, ket idatdatonna ti naan-anay a natulnog a biagna kas kasukat nga agpaay kadagiti kinakapuytayo. Idi ti Ama ken ti Anak ket nagsinada idiay kalbario, ti Ama ket timmallikod nga immadayo gapu a silaladingit, ket ti Anak ket natay gapu iti pannakauppapay. Ti Dios Anak ket simrek ditoy pakasaritaan tapno alaenna iti Bagina dagiti naan-anay a resulta iti basol ken tapno ipakitana no kasano a pudno a nakabutbuteng iti agaramid iti dakes. Mabalinnan a pakawanen dagiti managbasol a saannan nga ikkan iti gated iti basol. Ni Cristo ket nagaramid iti "talna babaen iti pannakaibukbuok ti darana idiay krus" (Colosas 1:20). 6. TI PANNAKAIPAKAAMMO KENNI JESUS A SIBIBIAG TAPNO ISALAKANNATAYO Ania iti inaldaw a trabaho ni Jesus idiay nailangitan a templo? "Gapuna, mabalinna met nga isalakan agingga iti awan pagkuranganna dagiti umasideg iti Dios gapu kenkuana, ta isu agbiag nga agnanayon tapno ibabaetna ida."--Hebreo 7:25. Ni Jesus ket "sibibiag" ita tapno ipresentana ti darana, ti sakrifisiona, agpaay kadatayo. Isu ket nagaget nga agar-aramid ita tapno isalakanna ti tunggal tao manipud iti resulta iti basol. Dagiti dadduma ket kamali iti panangipagarupda a, ni Jesus kas Mangiballaet, ket adda idiay langit nga agpakpakaasi iti sangoanan iti Dios a mangpakawan kadatayo. Ti kinapudnona, ti Dios Mismo iti siraragsak nga immawat iti sakrifisio ti Anakna agpaay kadatayo. Kas Nangato a Paditayo idiay langit, ni Cristo ket agpakpakaasi met kadagiti tao. Isu ket agar-aramid tapno tulunganna dagti saan a mangikaskaso tapno kitaenda iti maikadua ti parabur, tapno tulunganna dagiti managbasol nga awatenda ti namnama ti ebanghelio, ken tapno tulunganna dagiti mammati a makasarakda iti ad-adu pay a kinabaknang iti Sao ti Dios ken ad-adu pay a pannakabalin iti kararag. Ni Jesus ket damdamilienna dagiti biagtayo a maiyannurot iti bilbilin ti Dios ken tumulong kadatayo a parang-ayen dagiti kababalintayo a makatakder kadagiti suot ti tiempo. Inted ti Dios ti biagna agpaay iti tunggal tao a nagbiag ditoy lubong. Ket ita, kas Nangato a Padi wenno Mangibabaet, "Isu ket kanayon a sibibiag" tapno idalanna dagiti tao nga awatenda ti pannakatayna agpaay kadagiti basolda. Nupay pinakipagkapiana ti entiro a nagbasol a lubong Kenkuana idiay krus, ket saannatayo pay laeng a maisalakan no saantayo nga awaten ti paraburna. Dagiti tao ket mapukawda, saan a gapu ta managbasolda, no diket gaputa saanda nga inawat ti pammakawan nga idasdasar ni Jesus. Dinadael ti basol ti nadikket a relasion a ragragsaken idi ni Adan ken ni Eva kenni Apo Dios. Ngem ni Jesus, kas Kordero ti Dios ket natay tapno ibulosna ti amin a tao manipud iti basol ken tapno isublina
daytoy a napukaw a relasion. Nadiskobrem kadin Isu a kas Nangato a Padim, ti maysa a sibibiag nga agnanayon tapno taginayonenna dayta a relasion a nadikket ken naregta? Ti nasakrifisio a pannakatay ni Jesus ket pudno a naisangsangayan unay. Ti nailangitan a ministerio ni Jesus ket saan a maparisan. Ni laeng Cristo iti makaiyasideg iti Dios ditoy sibaytayo. Ni Cristo laeng iti makaaramid a possible a ti Espiritu Santo ket pudno a makapagtaeng ditoy pusotayo. Pinaatiananna ti Bagina tapno maaramidnatayo a napunno. Pakaikarianna met iti kasta met laeng a panangipateg manipud kadatayo. Awatentayo Isu a naan-anay a kas Mangisalakantayo ken Apo dagiti biagtayo.
Manipud iti Nakabasol a Managbasol Agturong iti Napakawan a Santo Awan ti marka iti ramramay. Awan iti armas a nasarakan. Awan iti nakakita idiay pimmatay a simrek idiay opisina iti doktor. Awan iti uray maysa a nakangneg idiay uni ti paltog. Ngem nasarakanda ti doktor a natay a dara-dara idiay likudan iti tugawna. Lima a bala iti timmarus iti kamisetana. Daytoy ket kasla iti naan-anay a krimen. Idi umuna, awan iti masarakan dagiti pulis a pakaammoan. Ngem idi kuan adda nakitada a bassit laeng a barut a nakaikapet iti pagik-ikkan iti lapis iti rabaw iti lamisita ti doctor. Daydiay a bassit a barut ket nagturong a naikapet iti maysa a tape recorder iti bulsa iti lamisita. Ti pangtengngel iti lapis ket naammoanda a mangilenglinged iti bassit a mikropono nga us-usaren ti doktor tapno irekordna dagiti tungtunganda kadagiti pasientena a balbalakadanna. Dagiti imbestigada ket dagusda a pinaandar ti tape recorder, ket sisisiddaawda a dinengngeg ti pudno a pannakaaramid iti krimen. Ti lalaki a managan Anthony ket simrek iti opisina ket nangirugi iti napudot a diskusion iti doctor. Nangneg dagiti uni iti paltog. Ti tape ket nagleppas iti aring-ing ti doktor, a matmatay iti datar. Ti tunggal nakabutbuteng a detalye ti krimen ket nairekord. Impagarup ti kriminal a ti krimen nga inaramidna ket agnanayonen a limed. Naannadna nga inaramid nga awan iti pakaamoan. Ngem ti tape recorder iti nangibaga iti entiro nga estoria. Ditoy a mangidalan ket maadaltayo maipapan iti maudi a panangokom ti Dios inton dagiti tao ket "maokomanda kas maiyannurot iti inaramidda kas iti nakasurat iti liblibro" (Apocalipsis 20:12). Kadagiti saan nga immawat kenni Cristo kas Mangisalakanda, daytoy ket dakes a damag. Ngem ti panangokom ket napintas a damag kadagiti nakasarak iti talged kenni Cristo. 1. KASANOM A SANGOEN TI PANANGOKOM NGA AWAN ITI BUTENG Sinno iti mangokom ditoy lubong? "Ta ti Ama awan ti okomenna, no di ket isuamin a panangokom intedna iti Anak."--Juan 5:22. Kasano nga insagana ti krus ni Cristo tapno agbalin nga Okomtayo? "Isu nga impaay ti Dios a daton ti pannakikappia, gapu iti pammati iti darana, tapno maiparangarang ti kinalintegna, ta gapu iti kinaanus ti Dios pinalabasna dagiti basbasol a naaramid idi; Tapno ti kinalintegna maiparangarang iti agdama a tiempo; tapno maipakita a NALINTEG, KEN MANGPALINTEG iti adda pammatina ken Jesus."--Roma 3:25, 26. Ti pannakatay ni Jesus kas kasukattayo ket timmulong Kenkuana tapno agbalin a nalinteg nga Okom ken managparabur a mangilinteg a mabalin a mamakawan kadagiti agbabbabawi a managbasol. Inton ti agbuybuya a sangalubungan ket agsaludsod iti kastoy a saludsod, "Kasano a ti patas nga okom ket maibagana a ti tao a nakabasol ket awan basolna? Ni Cristo ket makasungbat babaen iti panangitudona kadagiti nagpiglat nga imana. Innalana ti nalinteg a dusa nga agpaay kadagiti basoltayo iti bukod a bagina.
Dagiti libro iti langit ket nakaidulinda idiay dagiti record ti tunggal tao a nagbiag, ket dagitoy a record ket mausar iti panangokom (Apocalipsis 20:12). Daytoy iti dakes a damag kadagiti nagipagpagarup a dagiti limed a basbasolda ken krimenda ket saanen nga agsubli tapno butengennaida. Ngem adda iti nakaskasdaaw a naimbag a damag kadagiti amin a sipupudno nga immawat kenni Cristo kas mangidepensa kadakuada idiay langit: "Ti dara ni Jesus...ti manglinis kadatayo manipud kadagiti amin a basol" (1 Juan 1:7). Ania iti idasdasar ni Jesus a kasukat iti biagtayo a napno iti basol? "Daydi saan a nakaammo ti basol, inaramidna a basol gapu kadatayo, tapno makapagbalintayo a kinalinteg ti Dios gapu kenkuana."--2 Corinto 5:21. Dagiti biagtayo a managbasol ket naisukat iti naan-anay a nalinteg a biag ni Cristo. Gapu iti awan basolna a biag ni Jesus ken ti pannakatayna, ti Dios ket mapakawannatayo ken tratoennatayo a kas uray la no saantayo kaanoman a nagbasol. Ania iti nakaikari kenni Jesus tapno agbalin nga Abogadotayo ken Okomtayo? 2. NI CRISTO KET IMMAY A NAINTIEMPOAN Idiay pannakabautisarna, ni Jesus ket nabukbukan iti Espiritu Santo: "'Ket ni Jesus, idi nalpas a nabautisaran, dagus a simmang-at nanipud iti danum; ket adtoy; dagiti langlangit nalukatanda kenkuana, ket nakitana ti Espiritu ti Dios a bumabbaba a kas la kalapati ket um-umay kenkuana. Ket adtoy ti maysa a timek a manipud kadagiti langlangit a kununana: `Daytoy ti Anakko a dungdungoek, Isu a pakapnekak unay kenkuana.'"--Mateo 3:16, 17. Kalpasan ti pannakaibukbok ti Espiritu Santo iti pannakabautisarna, ket impakdaar dagiti disipulo ti: "Nasarakanmi ti Mesias [a no maipatarus, Cristo]."--Juan 1:41. Ammo dagiti disipulo a ti sao a Hebreo a "Mesias" ken ti sao a Griego a "Cristo" ket agpada ti kaipapananna ket "ti maysa a napulotan." Ni Lucas, maysa a disipulo ni Jesus, ket inrekordna ti petsa ti pannakapulot ni Jesus kas Mesias idi maika-sangapulo ket lima a tawen ti panagturay ni Tiberius Caesar (Lucas 3:1). Kadatayo ket daydiay ti tawen nga A.D. 27. Nasurok pay a 500 a tawen sakbay ti iyuumay ni Jesus, ni mammadto Daniel ket impadtona a ni Jesus ket napulotan kas Mesias idi A.D. 27: "Ket kalpasan ti innem a pulo ket dua a lawasna madadaelto ti napulotan, ket awanto ti mabati kenkuana: ket ti ili ti prinsipe nga umayto rakrakennanto ti ciudad ken ti santuario; ket ti panungpalanna maaramidto agraman ti maysa a layus, ket agingga iti kanibusanan maaramidto ti gubat; maikeddeng dagiti pannakalangalang."--Daniel 9:25. Pito a lawas ken innem a pulo ket dua a lawas-amin-amin ket innem a pulo ket siam a lawas wenno 483 nga aldaw (7x69 - 483 nga aldaw). Idiay simboliko a padto iti Biblia, tunggal aldaw ket kapada ti maysa a tawen (Ezequiel 4:6; Numeros 14:34), isu nga ti 483 nga aldaw ket kapada ti 483 a tawen. Impadto ni Daniel nga addanto dumteng a
bilin tapno maisubli ken tarimaanen ti Jerusalem, ket eksakto a 483 a tawen kalpasan daytoy a bilin ket, rumuar ti Mesias. Rimmuar kadi ni Jesus kas Mesias iti naibatang a tiempo? Inted ni Artaxerxes ti bilin a tarimaanen ti Jerusalem idi 457 B.C. (Ezra 7:7-26). Dagiti 483 a tawen ket nagleppas idi A.D. 27 (457 B.C. + A.D. 27 = 484). Ti bilin ket naited iti katingngaan iti 457 B.C. ket ni Cristo ket napulotan idi katingngaan iti A.D. 27, agpadada a sagkagudua iti tawen, isu a ti pudno a bilangna ket 483 a tawen). Idiay mismo naibatang a tiempo, idi A.D. 27, ni Jesus ket nagparang nga addaan iti daytoy a mensahe: "Ti tiempo ket dimtengan" (Marcos 1:15). Ti eksakto a pannakatungpal iti daytoy a padto ti Biblia ket makaawis a mangpaneknek a ni Jesus iti Nazareth ket pudno nga Isu iti Mesias, ti Dios nga immay naglasag. Kasano kabayag a paneknekan ni Jesus ti kari? "Ket mangaramidto iti maysa a nalagda a tulag kadagiti adu iti maysa a lawasna."--Daniel 9:27, umuna a paset. No ipakattayo ti prinsipio iti aldaw-tawen, daytoy a "lawas" ket agbalin a pito a tawen. Isu nga iti pito a tawen-manipud A.D. 27 inggana A.D. 34-ni Jesus ket "kompirmaenna ti tulag," wenno ti kari nga intedna kenni Adan ken Eva kalpasanda iti nagbasol. Ti Dios ket nagaramid iti tulag, iti kari, nga isalakanna ti tao manipud iti basol babaen iti pannakatay iti maysa nga ibaonna tapno matay agpaay kadagiti basoltayo (Genesis 3:15). Ania iti mapasamak iti katingngaan iti daytoy maikapito a pulo a lawas? "Ket iti tengnga ti lawasna pasardengennanto ti sakrifisio ken daton."--Daniel 9:27, maudi a paset. Ni Jesus ket nailansa idi A.D. 31, idiay "katingngaan iti daytoy a lawas." Idiay kanito iti pannakatay ni Cristo, pinisang ti Dios "ti kuritna ti templo...iti dua manipud ngato inggana baba" ( Mateo 27:51). Ti animal a sakrifisio a daton a ngan-nganin mabagsol a matay (simbolo ni Jesus, "a Kordero ti Dios") ket nakabulos manipud iti ima iti padi. Daytoy ket tanda a saanen a masapul ti Dios iti tao nga agidaton pay iti sakrifisio nga an-animal. Iti panangtungpalna iti padto inggana iti letra, "nileppasen ni Jesus" ti aniaman a pannakasapul iti mainayon pay a sakrifisio a maidaton. Manipud iti pannakatay ni Cristo, dagiti tao ket naaddaandan iti gundaay a makaasideg iti Dios saan a babaen kadagiti sakrifisio nga animal ken tattao a papadi, no diket babaen iti Mesias, ti Kordero ti Dios ken Nangato a Paditayo. 3. TI TALGED TI PANNAKAPAKAWAN KADAGTI BASOL Babaen iti padto ni Daniel, apay a natay ni Jesus? "Madadaelto ti napulotan."--Daniel 9:26. Iti pannakatayna idiay krus, ni Jesus ket "naputed." Isu ket natay, "ngem saan nga agpaay iti bagina, saan a tapno bayadana ti dusa ti bukodna a basol, no diket tapno bayadanna ti dusa nga agpaay kadagiti basbasol iti entiro a lubong. Kasanotayo a maammoan a pinakawanen ti Dios dagiti basoltayo? "Nadiosan a kinalinteg, a magun-odan gapu iti pammati ken Jesu-Cristo, a maipaay kadagiti amin a mamati.... TA ISUDA AMIN NAGBASOLDA.... Idinto a maibilangda a NALINTEG nga awan ti baybayadna GAPU ITI PAMMATI ITI DARANA, tapno maiparangarang ti kinalintegna, ta gapu iti
kinaanus ti Dios pinalabasna dagiti basbasol a naaramid idi;... ITI ADDA PAMMATINA KEN JESUS."--Roma 3:22-25. Dagiti panglukat a punto kadagitoy a bersikulo ket: "datayo amin ket nagbasol," ngem gapu iti "parabur" ti Dios, "ket napaawanan iti basol" amin dagiti naaddaan iti "pammati" iti pannakabalin a nanglinis ti "dara" ni Cristo. No datayo ket naabsuelto, ideklara ti Dios a saantayo a nakabasol, ket ikkatenna ti rikna a nakabasol kadagiti nakalabasan a basbasoltayo. Ket ideklara ti Dios a datayo ket nalinteg: "ti kinalinteg a naggapu iti Dios ket aggapu iti pammati ken Cristo-Jesus. Amintayo a nabannogen a makidangdangadang tapno agbalin a naimbag, tapno masukat iti bukodtayo, ket makasarak iti pudno a panaginana iti naparabur a panangawat ni Cristo. Ikarkarina nga: "Umaykayo kaniak dakayo amin nga agrigrigat ken madagdagsenan, ta paginanaenkayto" (Mateo 11:28). Amintayo a madagdagsenan gapu kadagiti piglat iti napalabastayo ken gapu iti naut-ot a rikna iti kinakurang ken pannakaibabain, ket makasarak iti pudno a talna ken pannakaimbag ken Cristo. 4. TI TIEMPO TI PANANGRUGI ITI PANANGOKOM Idiay maikawalo a kapitulo iti Daniel ket impakita iti maysa nga anghel iti mammadto iti dakkel a buya maipapan iti masangoanan. Nakita ni Daniel iti (1) maysa a bulog a karnero, (2) ti maysa a bulog a kalding, ken (3) manipud iti maysa a sara iti kalding, ket "rimuar iti sabali a sara a ti rugina ket bassit ngem dimakkel a napigsa" (Daniel 9:8, 9); simbolo nga itakderanna ti (1) Medo-Persia, (2) Grecia, ken (3) Roma (Daniel 8:1-12, 20-26). Ania ti maikapat a paset daytoy a padto? "Kasanonto ti kabayag ti sirmata a maipapan iti di agsarday a daton a mapuuran, ket ti salungasing a mangpalangalang.... Ket isu kinunana kaniak, Aginggana iti dua ribu ket tallo gasut a malem ken bigat; kalpasanna ti santuario madalusanto."--Daniel 8:13, 14. Ni Daniel ket natalimudaw sakbay a maipalawag ti anghel ti paset iti 2,300 nga aldaw iti padto, ket ti maikawalo a kapitulo ket nagleppas nga awan iti interpretasionna daytoy. Ngem iti udina ket nagparang manen ti anghel ket imbagana iti: "Ket insurunak, ket nagsao kaniak a kinunana, O Daniel, ita rimuarak, tapno ikkanka iti sirib ken pannakaawat. Pitopulo a lawas nakaikeddengda kadagiti tattaom ken iti nasantoan nga ilim a pangleppas iti salungasing, ken panangaramid iti panungpalan dagiti basbasol."--Daniel 9:22-24. Dagiti 2,300 nga aldaw ket siempre, 2,300 a tawen, tunggal aldaw ket itakderanna ti maysa a tawen (Ezequiel 4:6). Pitopulo a lawas, wenno 490 a tawen, ket saklawenna ti umuna a paset iti at-atiddog a panawen iti 2,300 a tawen. Agpada dagitoy a tiempo iti panawen ket nangrugida idi 456 B.C. idi ti Persia ket nangited iti bilin 'tapno maisubli ken matarimaan ti Jerusalem." No ikissay dagiti 490 a tawen manipud iti 2,300 a tawen ket agbalin nga 1,810. No inayon dagitoy 1,810 a tawen iti A.D. 34, idi nagleppas dagiti 490 a tawen, ket ipannatayo iti A.D. 1844. 5. TI NAILANGITAN A SANTUARIO KET NADALUSAN-PANANGOKOM Imbaga ti anghel kenni Daniel nga inton 1844, iti panaggibus dagiti 2,300 a tawen, "ti santuario ket madalusan" (Daniel 8:14). Ngem ania iti kayat a saoen daytoy? Manipud idi A.D. 70 idi dinadael dagiti
Romano ti templo idiay Jerusalem, ti ili ti Dios ket awanen iti temploda ditoy daga. Isu a ti snatuario a madalusan, a nangrugi idi 1844, ket ti nailangitan a santuario a nakaituladan iti naidagaan a santuario. Ita ngarud, ania iti kayat a saoen ti pannakalinis iti nailangitan a santuario? Dayta lakay nga Israel ket awaganda ti aldaw ti panaglinis iti naidagaan a santuario a Yom Kippur, ti Aldaw iti Panangsubbot, wenno Panagbayad. Daytoy ket ti kinapunona ket aldaw iti panangokom. Kas iti intayo nadiskobre idiay Guide 12, ti trabayo ni Cristo agpaay kadatayo iti santuario ket adda dua a pasetna: (1) Ti inaldaw a panagdaton a nakasentor iti miniterio iti padi idiay umuna a kuarto ti santuario, idiay nasantoan a lugar. (2) Ti tinawen a sakrifisio a nakasentro iti ministerio iti Nangato a Padi idiay Maikadua a Kuarto ti santuario, idiay Nasantoan Unay a Lugar (Levitico 16). Idiay naidagaan a santuario, dagiti tao ket ipudpudnoda dagiti inaldaw a basolda, ket ti dara dagiti naidaton nga animal ket maiparsiak idiay suli iti altar, kalpasanna maiyalis iti kasantoan a lugar (Levitico 4 ken 6). Isu nga idiay simbolo, iit inaldaw dagiti naikonfesar a basbasol ket maipan iti santuario ket naurnongda idiay. Ket iti tunggal tawen, iti Aldaw iti Panangsubbot, ti santuario ket madalusan manipud kadagiti amin a basbasol a naikonfesar kabayatan iti naglabas a maysa a tawen (Levitico 16). Tapno naaramid daytoy a panaglinis, ti Nangato a Padi ket mangaramid iti naisangsangayan a panagidaton iti napili a kalding. Ipanna ngarud ti darana iti Kasasantoan a Lugar, ket iparsiakna daytoy a mangdalus a dara iti sangoanan iti kalub a mangsubbot tapno ipakitana a ti dara ni Jesus, ti umay a mangsubbot, ket bayadanna ti dusa nga agpaay iti basol. Ket ngarud, ti Nangato a Padi ket simbolikal nga ikkatenna dagiti naipudno a basbasol manipud iti santuario ket ikabilna iti rabaw iti ulo iti sabali a kalding, a maiyabog a mapan iti let-ang tapno matay (Levitico 16:20- 22). Daytoy a seremonia iti tinawen nga Aldaw iti Panangsubbot ket linisanna ti santuario manipud iti basol. Ituring dagiti tao daytoy a kas aldaw iti panangokom gapu ta dagiti saan nagipudno kadagiti basolda ket maituring a nakillo ket "maisinada manipud iti ili ti Dios (Levitico 23:29). Ti naisimboloan nga inaramid ti Nangato a Padi maminsan iti makatawen, ket inaramid ni Jesus daytoy iti naminsan nga agpaay iti amin a tiempo kas Nangato a Paditayo (Hebreo 9:6-12). Idiay dakkel nga aldaw iti panangokom ket ikkatenna manipud iti santuario dagiti naipudno a basol dagiti amin nga immawat Kenkuana kas mangisalakanda. No impudnotayon dagiti basoltayo, ket agnanayonen nga ikkatenna ti record dagiti basoltayo idiay a tiempo (Aramid 3:19). Daytoy a ministeiro ket isu iti aramid a panangokom ni Jesus a nangrugi idi 1844. Idi 1844 idi ti oras ti panangokom ti Dios ket nangrugi idiay langit, ti mensahe a maipapan iti oras iti panangokom ket nangrugi met a maikasaba ditoy entrio a lubong (Apocalipsis 14:6-7). Ti masangoanan a Discover Guide ket iyadalna daytoy a mensahe. 6. PANANGSANGOM ITI REKORD TI BIAGMO ITI PANANGOKOM Nanipud pay idi 1844, ni Cristo kas Okom ket im-imbestigaannan ti record ti tunggal tao a nagbiag manipud pay idi tapno maammoan no sinno dagiti maisalakan inton umay ni Jesus. Kas Okomtayo, ni
Jesus ket "punasenna" amin dagiti basol dagiti nalinteg manipud iti record iti biagda idiay langit (Aramid 3:19). No ti naganmo ket dumtengen idiay panangokom, nalaka laingen a sangoen ti record iti biagmo-no inawatmo ni Cristo a kas kasukatmo. Ket no ti pannakaokom dagiti nalinteg ket nalpasen, ni Jesus ket agsublin ditoy daga tapno gungunaanna ida (Apocalipsis 22:12, 14). Nakasaganaka kadin iti iyuumay ni Jesus? Wenno adda banag nga ilemlemmengmo Kenkuana? Addaanka kadi iti silulukat ken pudno a relasion iti Maysa a nagkari: "No ipudnotayo dagiti basbasoltayo, isu ti mapagtalkan ken nalinteg a mamakawan kadagiti basbasoltayo, ken mangagas kadatayo iti amin a kinakillo."--1 Juan 1:9. Ti panagipudno ket simpli a ti kayatna a saoen ket makitunos a sangoen dagiti basoltayo, awatentayo ti pammakawan ti Dios, ken bigbigentayo ti pannakasapultayo iti pannakabalinna ken ti paraburna. Kabayatan a bisbisitaenna ti maysa a pagbaludan idiay Potsdam, ni Ari Frederick William I ket dinengngegna dagiti mano a bilang iti dawat a pakaasi agpaay iti pannakapakawan. Amin dagiti balud ket nagsapatada a dagiti saan a patas nga ok-okom , ulbod a saksaksi; wenno dagiti awan prinsipioda nga ab-abogado ket isuda iti responsabli iti pannakaipupokda manipud selda inggana iti dadduma a seldada ket agpapada iti estoriada. Ngem idiay maysa a selda, ti maysa a balud ket saan nga agtagtagari. Nasdaawan, ni Ari Frederick ket inangawna daytoy a balud, "Ti pagarupko sika ket awan met iti basolna." "Saan, Apo" kuna ti lalaki, "nakabasolak ket talaga a pakaikariak amin dagitoy a naganabko." Ti ari ket tinaliawna nga inayaban ti guardia sa nagkuna iti napigsa, "Umayka ditoy ket paruarem a daras daytoy a dakes a tao, sakbay a rungsotenna dagitoy nasayaat a grupo dagiti awan basolna a tattao." Kasanotayo a pagsaganaan ti panangokom? Kasanotayo nga agsagana agpaay iti iyuumay ni Cristo? Simpli laeng. Babaen iti napudno a panangibaga iti kinapudno: Maikariak a talaga a madusa iti patay gapu kadagiti basolko, ngem adda maysa a nangala iti lugarko ket inikkannak iti nakaskasdaaw a pannakapakawan. Mangaramid iti kari itatta mismo nga uray ania iti mapasamak, ket aywanam ti relasionmo kenni Cristo a napudno a mata-ken-mata, ken puso-ken-puso a napudno.
Ti Limed iti Nasungbatan a Kararag Ni Anatoli Levitin, maysa a Ruso a mannurat ken estoriador, ket inusarna ti adu a tawen iti pagbaludan idiay Siberian Gulag a dagiti araraw iti Dios ket kasla timmangken iti daga. Ngem isu immay a nagsubli a medio nasayaat iti espirituna. Insuratna a "ti kadakkelan amin a milagro ket kararag." "Iturongko laeng ti panunotko iti Dios ket sigud a makariknaak iti puersa a maibukbukbok kaniak manipud iti adinno, ditoy kararuak ken entiro a kinataok. Ania daytoy? Adinno ngata iti pangalaak, maysa nga awan pategna a lakay ken nabannogen iti biag, iti pigsa a mangpapigsa ken mangisalakan kaniak, mangitag-ay kaniak a nangatngato ngem ti daga? Daytoy ket aggapu manipud iti ruarko ket awan iti puersa ditoy lubong a kaanoman ket makalaban ditoy." Ditoy a mangidalan ket makitatayo no kasano a ti kararag ket tumulong kadatayo a mangitakder ti napigpigsa a relasion iti Dios ken ti nasalun-at a Nacristianoan a panagbiag. 1. PANNAKISARITA ITI DIOS Kasanotayo a masiguro a denggennatayo ti Dios no agkararagtayo? "Ket umawagkayto kaniak, ket rumuarkayto ket agkarkararagkayto kaniak, ket ipangagkayonto. Ket sapulendakto, ket masarakandak, intono birokendak iti amin a pusoyo."--Jeremias 29:12, 13. Ania iti talged nga inted ni Jesus kadatayo a denggenna ken sungbatanna dagiti kararagtayo? "Ket siak kunak kadakayo: Dumawatkayo, ket maikkankayto; agsapulkayo, ket makasarakkayto; umawagkayo ket ilukatandakayto."--Lucas 11:9. Ti kararag ket agsinnabat a pamayan iti panagsarita. Dayta iti inkari ni Jesus. "Adtoy, siak addaak nga agtaktakder iti ruangan, ket agtugtugak; no adda dumngegto iti timekko ket luktannanto ti ruangan, sumrekakto kenkuana, ket makipanganakto kenkuana, ket isu, kaniak."--Apocalipsis 3:20. Kasano a posible iti agtugaw ken maaddaan iti naimbag a pannakisarita iti maysa a pannangan iti rabii kenni Jesus? Umuna, babaen iti panangibagatayo Kenkuana ti tunggal banag nga adda iti pusotayo iti kararag. Maikadua, babaen iti naannad a panagdengngegtayo. Kas iti intayo panagmuni-muni iti kararag, ti Dios ket direkta a makapagsarita kadatayo. Ken kas iti intayo panagadal iti Sao ti Dios, ti Dios ket agsarita kadatayo babaen kadagiti panidna. Ti kararag ket mabalin nga agbalin a dalan iti panagbiag agpaay iti Cristiano. "AGKARARAGKAYO A KANKANAYON; Agkararagkayo a di agressat; Iti isu-amin, agyamankayo; ta daytoy ti nakem ti Dios ken Cristo Jesus ti maipapan kadakayo."--1 Tesalonica 5:16-18. Kasanotayo nga "agkararag nga awan ressatna"? Kanayontayo kadi a nakaparintumeng iti amin a tiempo, wenno agtultuloytayo nga ulit-uliten dagiti paset iti panagdayaw wenno kararag? Siempre ket
saan. No di ket agbiagtayo a nakadikdikket unay kenni Jesus a mabalintayo latta iti makisarita Kenkuana iti aniaman a tiempo, uray adinno. "Iti tingnga iti adu a tattao iti kalsada, iti tingnga iti komersio, ket mabalintay laeng ti agkararag iti Dios tapno dumawattayo iti nailangitan a panangidalan.... kanayontayo a lukatan ti ruangan dagiti pusotayo ken dawatentayo kenni Jesus nga umay agtaeng kas nailangitan a bisita ti kararuatayo."-Steps to Christ, p. 99. Maysa kadagiti kaimbagan a pamayan tapno maparang-ay daytoy a kita iti nadikket a relasion ket ti masursurotayo iti agmuni-muni kas iti intayo panagkararag. "Toy panagpanunotko nasam-it koma kenkuana: pagrag-oakto ni JEHOVA."--Salmo 104:34. Saanka a basta agapura a mapan iti listaan dagiti dawatmo no agkarkararagka. Agurayka. Dumngegka. Ti bassit a panagintuod a napno iti kararag ket mangparang-ay a pirmi iti relasionmo iti Dios. "Umadanikayo iti Dios, ket isu umasidegto kadakayo."--Santiago 4:8. No ad-adda a mapantayo umasideg kenni Jesus, ket ad-adda a mapadasantayo ti presensiana. Isu nga aggianka iti distansia a makapagsinnaritaka kenni Jesus, ket saanka nga agdukot maipapan idiay no kasanom nga ibaga ti tama a sarita. Basta agsaoka a sipupudno ken silulukat. Saritaem maipapan iti amin a banag. Isu Mismo ket naglabasannan ti rigat iti patay tapno Isu ket agbalin a nadikket a gayyemmo. 2. KASANO ITI AGKARARAG No datayo ket ar-aramidentayo iti agkarkararag, mabalintayo a suroten ti ehemplo ti kararag ti Apo, ti modelo iti kararag nga insuro ni Jesus kadagiti adalanna kas sungbatna iti dawatda nga "Isuronakami nga agkararag." "Amami, nga addaka sadi langit, madaydayaw koma ti Naganmo. Umay koma ti pagariam. Maaramid koma ti pagayatam kas sadi langit kasta met ditoy daga. Itedmo kadakam ita ti taraonmi iti inaldaw. Ket pakawanennakami kadagiti ut-utangmi, a kas met panamakawanmi kadagiti nakautang kadakami. Ket dinakam iyeg iti pannakasulisog, no di ket isalakannakami iti dakes. Ta kukuam ti pagarian, pannakabalin, ken ti dayag iti agnanayon. Amen."--Mateo 6:9-13. Kas maiyannurot iti sukog nga inted ni Jesus iti kararagna ket masapul a mapantayo umasideg iti Dios kas Amatayo nga adda idiay langit. Dawaten nga ipanguloanna dagiti pusotayo kas iti pagayatanna a nagballigi iti langit. Birokentayo Isu nga agpaay kadagiti pisikal a kasapulantayo, pannakapakawan, ken agpaay iti managpakawan a kababalin. Laglagipentayo a ti abilidadtayo a lumaban iti basol ket aggapu iti Dios. Ti kararag ni Cristo ket nagleppas iti panangiyebkas iti panagdayaw. Iti sabali pay nga okasion, imbilin ni Jesus kadagiti adalanna nga agkararagda iti Ama "iti naganna" (Juan 16:23)-dayta ket, tapno agkararagda a maitunos iti prinsipio ni Jesus. Isu a dagiti Cristiano ket kadawyan a leppasenda dagiti kararagda iti kastoy a sasao: "Iti nagan ni Jesus, Amen." Ti sao nga Amen ket sao a Hebreo a ti kayatna a saoen ket, "maaramid koma." Nupay ti kararag ti Apo ket mangted iti panangidalan no ania iti ikararagtayo ken no kasano iti mangforma iti kararag, ti pannakisaritatayo iti Dios ket napinpintas a makaaramid iti kararag iti bukodtayo a
panagdawat iti puso. Mabalintayo nga ikararag maipapan iti aniaman a banag. Aw-awisennatayo ti Dios nga ikararagtayo ti pannakapakawan dagiti basoltayo (1 Juan 1:9), parang-ayenna ti pammatitayo (Marcos 9:24), dagiti kasapulantayo iti biag (Mateo 6:11), pannakapaimbag manipud panagsagaba iti rigat ken saksakit (Santiago 5:15), ken ti pannakaibukbok iti Espiritu Santo kadatayo (Zacarias 10:1). Pinatalgedannatayo ni Jesus nga alaenna amin dagiti masapsapultayo ken parparikuttayo Kenkuana, awan iti banag a bassit a saantayo a mabalin nga ikararag. "Nga itaklinyo kenkuana ti amin a pagdanaganyo gapu ta isu aluadannakayo."--1 Pedro 5:7. Ti Mangisalakantayo ket interesado iti tunggal detalye dagiti biagtayo. Ti pusona ket pumudot no dagiti pusotayo ket dumket Kenkuana iti ayat ken pammati. 3. PRIBADO A PANAGKARARAG Kaadduanna kadatayo ket addan iti banbanag a saantayo a basta-basta nga ibaga uray pay kadagiti kadikketan a gagayyemtayo. Isu a ti Dios ket aw- awisennatayo a palag-anentayo dagiti bagitayo iti limed a panagkararag: sika ken Isu laeng. Saan a gapu ta masapulna iti aniaman nga imformasion. Ammo ti Dios dagiti nakalimed a butbutengtayo, dagiti nakalemmeng a motibotayo, ken nakakali a sakit ti nakemtayo a nakarkaro ngem ti pannakaammotayo kadagiti bagitayo. Ngem masapultayo a lukatan dagiti pusotayo iti Maysa a makaammo unay kadatayo ken nagayat kadatayo iti kasta unay. Ti panagimbag ket mangrugi no ni Jesus ket masagidna dagiti sugattayo. No agkararagtayo, ni Jesus a Nangato a Paditayo ket asideg tapno tulungannatayo. "Addaantayo iti maysa a NASULISOG ITI ISUAMIN, A KAS KADATAYO-ngem saan a nagbasol. Umadanitay ngarud a sitatalged iti trono ti parabur awatentayo ti asi ken makasaraktayo iti parabur; a tumulong kadatayo iti aldaw ti pannakasapul."--Hebreo 4:15, 16. Mariknam kadi a sika ket madandanagan, aburido unay, ken nakabasol? Iyaplagmo ti sangoanan iti Apo, Maitednanto amin dagiti tunggal masapsapultayo. Addaantayo kadi iti naisangsangayan nga agpaay iti pribado a panagkararag? "Ngem sika, inton agkararagka, sumrekka iti siledmo, ket into nairikepen ti ruangan, agkararagka ken Amam nga adda iti 6:6. Kas mainayon iti panagkararagtayo no magmagnatayo iti dalan, panagtrabaho, wenno manarimaantayo nga agragragsak iti maysa a pagraragsakan, ti tunggal Crisitano ket masapul a maaddaan iti tiempo nga ilasinna iti tunggal aldaw nga agpaay iti personal a panagkararag ken panagadal iti Biblia. Aramidem ti inaldaw a pannakisaritam iti Dios iti tiempo a mariknam a sika ket naregta unay ken makapagpanunot a nalaing. 4. PANGKAADUAN A PANAGKARARAG Ti pannakitiponmo kadagiti dadduma tapno agkararag ket mangaramid iti naisangsangayan a pannakimaymaysa ken mangawis iti pannakabalin iti Dios iti naisangsangayan a pamayan.
"Ta no adino ti naguurnongan ti dua wenno tallo gapu iti naganko, addaak idiay iti nagtengngaanda."--Mateo 18:20. Maysa kadagiti katan-okan a banbanag a maaramidtayo kas maysa a familia ket ti mangparang-ay iti panagkararag a panagbiag nga agkakadua. Ipakita kadagiti annakyo a mabalintayo nga ipan a direkta Kenkuana dagiti masapsapultayo. Maragsakanda maipapan iti Dios kas iti pannakakitada Kenkuana a sumungsungbat kadagiti kararagyo iti praktikal a detalye iti biag. Aramiden ti panagdayaw iti familia a maysa a naragsak, nasayaat a tiempo iti panagiinnadal. 5. DAGITI PITO A SEKRETO ITI NASUNGBATAN A KARARAG Idi ni Moises ket nagkararag, ti nalabasit a baybay ket nagudua. Idi ni Elias ket nagkararag, ti apuy ket bimmaba manipud langit, Idi ni Daniel ket nagkararag, ti anghel ket sinerraanna dagiti ngiwat dagiti mabisin a leon. Ti Biblia ket mangipakita kadatayo iti adu a makaliwliwa nga estoria iti nasungbatan a kararag. Ken irekomendana ti kararag kas pamayan tapno maikonektatayo iti mannakabalin a pigsa ti Dios. Inkari ni Jesus: "No adda aniaman a dawatenyonto iti naganko, dayta ti aramidekto."--Juan 14:14. Ngem dagiti dadduma a kararag ket kasla agtultuloyda a saaan a masungsungbatan. Apay? Adtoy dagiti pito a prinsipio a tumulong kenka nga agkararag iti nakarkaro nga epektibo: (1) Kanayonka a nakadikket kenni Jesus. "NO AGNAEDKAYO KANIAK, ket dagiti saok agtaengda kadakayo, dawatenyo ti aniaman a kayatyo ket maaramidto kadakayo."--Juan 15:7. No aramidentayo ti relasiontayo iti Dios a nangruna ken kanayontayo a nakadikket Kenkuana, ket mangngegtayo ken makitatayo dagiti sungbat kadagiti kararagtayo a ti sabali a pamayan ket mapalabas a saantayo a mapupuotan. (2) Kanayon nga agtalek iti Dios. "Ket amin a dawatenyonto iti panagkararag, NO SIPAPATIKAYO, awatenyonto."--Mateo 21:22. Ti pammati, wenno maadddan iti pammati, kayatna a saoen ket datayo ket pudno nga agtaltalek iti Amatayo iti langit a mangted kadagiti masapsapultayo. No marirriribukanka gapu iti kinakurang iti pammati, laglagipem a ti Mangisalakantayo ket nagaramid iti milagro agpaay iti tao a nagpakaasi iti pannakauppapay. "Mamatiak, tulungam ti kurang ti pammatik."--Marcos 9:24. Basta ipunteriam ti panunotmo iti panangusarmo iti pammatim nga adda kenka; saanka a madukutan iti pammati nga awan kenka. (3) Itedmo a sitatalna iti pagayatan ti Dios. "Ket daytoy ti adda kadatayo a panagtalek kenkuana, a no adda aniaman a dawatentayo a MAYANNUROT ITI PAGAYATANNA, isu denggennatayo."--1 Juan 5:14. Laglagipen a kayat ti Dios a suroannatayo, ken kasta met nga ikkannatayo dagiti banbanag, babaen iti kararag. Isu nga no dadduma ket ibagana a s "Saan"; no dadduma ket iturongnatayo iti sabali a direksion. Ti kararag ket maysa a pamayan tapno ad-adda a maiyasidegtayo iti pagayatan ti Dios. Masapultayo iti agbalin a
sensitibo iti sungsungbat iti Dios ken makaadaltayo manipud kadakuada. Ti panangaywantayo kadagiti diretsaan a dawdawattayo ken no ania iti naaramid kas resultana ket dakkel a tulong. Ti Espiritu Santo ket tumulong kenka tapno mapanka iti tama a pagilasinan: "Ti Espiritu ket mangiballaet agpaay kadagiti Santo kas maiyannurot iti pagayatan ti Dios" (Roma 8:27). Laglagipen a dagiti pagayatantayo ket kanayon a mailapat iti pagayatan ti Dios no makitatayo a kas iti pannakakitana. (4) Aguray a siaanus iti Dios. "PINATURAYKO A SIAANUS NI JEHOVA; ket inallingagnak, ket nangnegna ti ikkisko."--Salmo 40:1. Ti nangruna a punto ditoy ket taginayonen ti punteriam iti Dios, taginayonem ti panunotmo iti solusionna. Saanka a dumawat iti tulong iti Dios iti maysa a minuto, kalpasanna ti sumaruno ket padasem a limmesen dagita parikutmo iti panagbirok iti liwliwa. Agurayka a siaanus iti Apo; masapultayo unay dayta a disiplina. (5) Saanka a kumkumpet iti aniaman a basol. "No IPATEGKO TI KINADAKES ITOY PUSOK, ti Apo saanto a dumngeg."--Salmo 66:18. Dagiti kadwyan a mabigbig a basbasol ket mangpugsat iti pannakabalin ti Dios kadagiti biagtayo; isinanatayo daytoy manipud iti Dios (Isaias 59:1-2) Saan a mabalin a nakakapet dayta maysa nga imam iti basol ken dayta maysa nga imam ket dumawdawat iti nailangitan a tulong Ti naimpusoan a panangipudno ken panagbabawi ket mangresolba iti parikut. No saantayo nga ipalubos ti Dios a mangibulos kadatayo manipud kadagiti dakes a panpanunot, sasao, ken ar-aramid, dagiti kararagtayo ket saan nga epektibo. "Agdawatkayo ket dikay umawat, ta saan a nasayaat ti panggepyo nga agdawat, ta karitenyo kadagiti ragragsakyo."--Santiago 4:3. Ti Dios ket saanna a sungbatan iti 'wen" dagiti naimbukodan a karkararag. Taginayonen a silulukat dagiti lapayagmo iti linteg ti Dios, iti pagayatanna, ket taginayonenna met a silulukat dagiti lapayagna kadagiti ar-ararawmo. "Ti di mangyallingag iti lapayagna iti panangdengngegna iti linteg, uray pay ti kararagna makarimon."--Proverbio 28:9. (6) Riknaem ti pannakasapulmo iti Dios. Ti Dios ket sumungsungbat kadagiti dumawdawat iti presensiana ken pannakabalinna kadagiti biagda. "Nagasat dagiti mabisin ken mawaw iti kinalinteg; ta mapnekdanto."--Mateo 5:6. (7) Piliten ti agtultuloy nga agkararag. Inladawan ni Jesus ti pannakasapul iti agtultuloy a panangisingasing kadagiti dawattayo babaen iti panangiyestoriana iti mapilit unay a babai a balo a kanayon a mapan iti hues gapu iti dawatna. Ti udina ket, kinunana ti hues nga addaan iti panagsikor, "Ngem gapu ta daytoy balo makaalimuteng kaniak, aramidekto ti kinalinteg kenkuana, tapno sumardeng nga um-umay kaniak. Ket kinuna ti Apo: Denggenyo ti sao ti okom a nakillo. Ket ti Dios dinanto aramiden ayan ti kinalinteg kadagiti pinilina, nga umaw-awag kenkuana iti aldaw ken rabii, ket addanto anusna kadakuada?" (Lucas 18:5-7). Ibagam iti Dios dagiti masapsapulmo, namnamam, ken planom. Dawatem dagiti nalatak a bendision, a tumulong kadagiti tiempo iti pannakasapul. Ituloymo iti agbirok, ken ituloymo iti dumngeg, inggana makasursuroka iti banag manipud iti sungbat iti Dios.
6. DAGITI ANGHEL KET AGSERSERBIDA AGPAAY KADAGITI MASAPSAPUL DAGITI AGKARKARARAG Ti salmista ket nagragsak a babaen iti ministerio iti anghel iti Apo, dagiti kararagna ket nasungbatan: "Binirbirokko ni JEHOVA, ket isu sinungbatannak, ket inispalnak kadagiti amin a panagbutbutengko. Kimmitada kenkuana, ket nagraniagda; ket dagiti ruprupada uray kaanoman didanto agmalmalanga. Toy nanumo a tao imkis, ket dinengngeg ni JEHOVA, ket insalakanna kadagiti amin a dukdukotna. Ti anghel ni JEHOVA alikubkubenna dagiti agbuteng kenkuana, ket ispalenna ida."--Salmo 34:4-7. No agkarkararagtayo, ibaon ti Dios dagiti anghelna tapno sungbatanda dagiti kararagtayo (Hebreo 1:14). Ti tunggal Cristiano ket addaan iti anghel a bantayna: "Kitaenyo ta dikay umsien ti maysa kadagitoy babassit nga ubbing, ta kunak kadakayo a dagiti anghelda sadi langit agnanayon a makitada ti langa ni Amak nga adda sadi langit."--Mateo 18:10. Gapu kadagiti karkararagtayo! "Maammoan koma dagiti isu-amin a tattao ti kinaanusyo. Ti Apo asidegen. Dikay madanagan iti uray ania, no di ket kadagiti isu-amin, maipakaammo koma dagiti dawdawatyo iti Dios, gapu iti kararag ken araraw, agraman panagiaman. Ket ti talna ti Dios, a daeganna ti amin a pannakaawat, aywanannanto dagiti pusoyo ken dagiti panunotyo ken Cristo Jesus."--Filipos 4:5-7. 7. TI ESTILO TI PANAGBIAG TI CRISTIANO Inladawan ti Biblia ti naidumduma nga estilo ti panagbiag ti Cristiano. Babaen idiay Efeso 4:22-24, ti Cristiano ket "masapul nga ikkatenna" ti daanen a panagbiag a nagresulta manipud kadagiti "makaallilaw a kalkalikagum," ken "isuot" ti baro a panagbiag a "naparsua tapno agbalin a kas iti Dios." Ditoy a kasuratan ken iti Guide 6, nadiskobretayo nga idiay baro a pannakaiyanak datayo ket "naparsua manen" tapno agbalin a sabali a kita a tao kenni Cristo. Daytoy a mangidalan ken dagiti innem pay a sumaruno-ket iparangna ti panagbiag ti Cristiano; ipakitada dagiti limed iti naragsak a biag iti Cristiano. Tulungandaka dagitoy a mangaramid iti napigpigsa a relasion ken Cristo, nga agresulta iti naidumduma nga estilo ti panagbiag ti Cristiano. Isu nga ikitatayo dagita matayo kenni Jesus ita nga aldaw ket agbalinkayo a paset iti daydiay a maudi a selebrasion iti panagballigi inton ti talna ni Jesus ket agparang nga awan iti tumakder a kumarit.
Ti Limed ti Ragsak Idi 1943 dagiti puersa ti Japon binilinanda dagiti rinibu nga Americano ken dagiti taga Europa "nasional a kabusor" a mapanda iti pagipunpunpunan a kampo idiay provincia ti Shantung, China. Isuda ket agitured iti adu a bulan ti tuok, uppapay ken nakiro, ken buteng. Dagti personalidad ket marirriribukan, ti panagteppel agluksaw. Dagiti babassit nga apa dumakkelda. Ngem maysa a tao ti nailadawan iti maysa nga internee kas "saan a pagduaduaan a kaykayat a tao ken daydayawen ken ay-ayaten iti kampo"--ni Eric Liddell, maysa a misionero manipud Scotland. Ti maysa a balangkantis a taga Russia idiay kampo ket nalagipna a ni Liddell ket maymaysa laeng a lalaki nga inaramidna amin agpaay kenkuana nga awan ti banag a maited wenno maisubli kenkuana. Idi isu ket immuna a napan idiay kampo, agmaymaysa ken saanda ikankano, inyaramidanna isu iti pagikkanna iti aruatenna. Maysa pay nga internee ti nakalagip, "Addaan isu ti naamo, managpakatawa a mangpalpalaing kadagiti nakaro ti ungetda." Iti maysa a naunget a miting dagiti internees, amin a ket kayatda nga ipaturay a maysa koma kadakuada ti agaramid iti pamayan maipanggep kadagiti saan a makatalna nga agtutubo a marirriribukan. Nangred ti solusion ni Liddle. Nagorganisa iti panagay-ayam, agaramid iti crafts, ken dagiti klase dagiti ubbing, ken inrugina ti makiadda kadakuada iti rinabii. Nangabak ken naan-ammo ni Liddell idi 1924 Olympics, a nakaawat iti medalia a balitok gapu iti panangabakna iti 400 meters race. Ngem idiay nakiro a kampo impakitana nga isu ket naballigi pay iti panagtaray Cristiano, naalana ti dayaw ken panagayat dagiti adu a maam-ammo nga internees. Ania ti nangaramid kenkuana a naisangsangayan? Mabalinmo a madiskobre ti palimedna iti alas 6:00 iti tunggal agsapa. Dayta ti oras nga agin-inayad a baka mariing dagiti kakadduana, mapan iti lamisaan, ken sindianna ti bassit a pagsilawan tapno basaenna dagiti insuratna ken ti Biblia. Ni Eric Liddell dawatenna ti parabur ken pigsa iti inaldaw iti kinabaknang ti Sao ti Dios. 1. TI MANGIDALAN A LIBRO ITI NACRISITANOAN A PANAGBIAG Naisurat ti Biblia kas mangidalan a libro agpaay kadagiti Cristiano. Daytoy ket napno kadagiti estoria dagiti pudno a tao kas kadatayo a nakapadas ti agpadpada met la a karkarit a masangsangotayo iti inaldaw. Tapno maam-ammo dagitoy a tattao ti Biblia--dagiti ragragsakda, ladladingit, dagiti parikutda ken balligida--mangtulong kadatayo nga agbalin a nataengan a Cristiano. Ni David a salmista iladawanna ti inaldaw a panagkasapulantayo iti Sao ti Dios babaen iti panangidilig iti maysa a silaw. "Ti saom pagsilawan kadagiti saksakak, ket silaw iti danak."-- Salmo 119:105. Ti lawag a maalatayo iti inaldaw manipud iti Biblia aramidenna a nalawag dagiti pagwadan a kasapulantayo iti panagbiag ken dagiti prinsipio ti naespiritualan a panagdakkel. Nangruna ti amin, ti Biblia iyam-ammonatayo kenni Jesus, ti Silaw ti Lubong. Adda laeng kaipapananna ti biag no adda ni Jesus nga aglawlawag.
2. MAYSA A MANGBALIW A PANNAKIGAYYEM Kayat ni Cristo a ti Biblia ket agbalin a pudno kadatayo kas personal a surat manipud ti nadikket a gayyem. "Ninaganankayo ti pagpagayam, ta isuamin dagiti nangegko ken Amak, impakaammok kadakayo."--Juan 15:15. Kayat ni Jesus ti kasayaatan agpaay kadatayo. Ti Saona iyegnatayo a nadikket Kenkuana. Agnaed ken personal a surroannatayo. "Dagitoy insaok idi kadakayo tapno adda koma talnayo kaniak."--Juan 16:33. Tapno mapadasan daytoy a talna, daytoy nasalimetmetan a relasion ken Cristo, masapul a mabasatayo dagiti surat nga ipatulodna kadatayo. Kasta ti Biblia: Surat manipud langit. Saanmo a panawan dagiti surat a saan a nalukatan. Ti mangbaliw a mensahe a kasapulantayo ket ti Sao: Adda datyoy maysa a tipikal a testimonia maipapan iti ibagbaga ti Biblia. Kasapulak iti tulong, ket nasarakak dayta ken Jesus. Amin a kasapulak naipaay, ti pannakabisin ti kararuak ket napennekan; ti Biblia kaniak ket panangipakita ken Cristo. Patiek ni Jesus gapu ta Isu kaniak ket nailangitan a Manangisalakan. Patiek ti Biblia gapu ta nasarakak nga isu ti timek ti Dios ditoy kararuak."--The Ministry of Healing, p. 461. 3. AGPAAY A MANGIDALAN TAPNO AGBIAG A MAIYANANUROT ITI BIBLIA KEN TI SANGAPULO A BILIN Ti nabiit a panangkita ti Sangapulo a Bilin ket mangtulong kadatayo a maawatan no apay nga isuda ken ti Biblia ket kasapulan unay a basehan ti pudno a panagbiag. Dagiti bilin ket natural nga agtinnag iti dua a dibision. Ti umuna nga uppat ipakaammona ti relasiontayo iti Dios, ken ti maudi nga innem ipakaammona ti relasiontayo iti tao. Makita dagitoy iti Exodo 20:3-17. Ti umuna a dua a bilin sukoganna ti relasiontayo iti Dios ken iti panagdayaw Kenkuana. I. "Awan ti sabali a diosmo iti sangok." II. "Dika mangaramid iti maipaay kenka a ladawan a kinitikitan.... Dika iruknoy ti bagim kadakuada wenno pagserbian ida...." Ti maikatlo ken maikapat a bilin iladawanna ti relasiontayo iti nagan ti Dios ken ti nasantoan na aldaw. III. "Dika aramaten iti barengbareng ti nagan ni Jehova a Diosmo..." IV. "Laglagipem ti aldaw a panaginana tapno santifikarem. Kadagiti innem nga aldaw agtrabahokanto, ket aramidem amin nga aramidmo; Ngem iti maikapito nga aldaw isu ti maysa a panaginana ken Jehova, a Diosmo...." Ti maikalima ken maika-7 saluadanna ti siglot ti familia. V. "Dayawem ni amam ken ni inam..." VII. "Dika makiabig iti dika asawa."
Ti maikanem, maikawalo, maikasiam, ken maika-10 a bilin saluadannatayo iti sosial a panagrelasion. VI. "Dika mamapatay." VIII. "Dika agtakaw." IX. "Dika agsaksi iti ulbod a maibusor iti padam a tao." X. "Dika aguman ti balay ti padam a tao, dika aguman ti asawa ti padam a tao...uray aniaman a kukua ti padam a tao." Dagiti Sangapulo a Bilin ipakaammona ti relasiontayo ti agpadpada a relasiontayo iti Dios ken ti tao. Dagitoy ket mangidalan iti Nacristianoan a panagbiag. 4. NO ANIA TI IBAGBAGA NI JESUS MAIPAPAN TI SANGAPULO A BILIN Maysa nga aldaw ni Jesus ket mangisursuro, maysa a naregget a baro ti agap-apura nga immay Kenkuana ket nagsaludsod, "Manursuro, ania ti naimbag nga aramidek tapno maaddaanak iti biag nga agnanayon?" (Mateo 19:16). Makita ni Cristo nga isudan ket makisangsango iti parikut ti pammirak ket binalakadanna isu a panawanna dagiti baknangna ket "tungpalenna dagiti bilin" (bersikulo 17). Ti baro pinadasna nga alaen ti solusion ni Cristo iti parikutna babaen iti panangsaludsodna no ania a bilin ti ibagbagana. Inlista ni Jesus dagiti sumagmamano kadagiti Sangapulo a Bilin (Bersikulo 18, 19). Kamaudiananna "ti nabaknang a mangituray" timmallikod a pimmanaw a malidliday (bersikulo 20-22). Mabalinna ti silalaing a masurot dagiti Sangapulo a Bilin, ngem saanna masurot ti espiritu ti bilin babaen ti panangpanaw iti naimot a panagbiagna. Dagiti Sangapulo a Bilin ipakitana kadatayo dagiti pagpatinggaan a nasalun- at a relasion, iti Dios ken iti tumunggal maysa a dumakkel. Itudtudo ni Jesus ti panagtulnog kas dalan iti pudno a kinaragsak: "No TUNGPALENYO DAGITI BILBILINKO, agtaengkayto iti ayatko; kas la iti panagtungpalko kadagiti bilbilin ni Amak, ket agtaengak iti ayatna. DAGITOY SINAOK KADAKAYO, tapno ti rag-ok agtaeng koma kadakayo, ket ti rag-oyo agdanunan koma."--Juan 15:10, 11. 5. MANGIDALAN AGTURONG ITI NARAGSAK A BIAG Ti libro ti Eclesiastes ket report ti panagsukimat ni Solomon agpaay iti kinaragsak. Isuratna dagiti ammona a panagragsak iti kinabaknang iti lubong: dadakkel ken napipintas a balbalay, naprodukto a pagmulaan, napipintas a minuyungan, ken dagiti mulmula a nabaknang iti bunga. Pinaaduna dagiti katulongna. Nasarakanna ti bagina a napalawlawan iti amin a kasapulan ti tao. Ngem intaksil isu ti kinaragsak, ket insuratna: "Idin kinitak dagiti main nga ar-aramid a pinataud dagiti im-imak ken ti aramid a nagbannogak nga inaramid; ket, adtoy isuda-amin bareng-barengda ken mays a a panagagawa iti angin, ket awan idi ti gunguna iti baba it init."--Eclesiastes 2:11. Kalpasanna, ni Solomon napanna binirok dagiti pagragsakan ti lubong a mangnamnama a masapulanna ti kinaragsak: Naala isu ti arak, babbai, ken kanta. Ti konklusionna: "Kinaubbaw dagiti kinaubbaw, kuna ti Mangaskasaba; isu amin kinaubbaw."--Eclesiastes 12:8.
Ni Solomon ket naminsan ket naramananna ken nakitana a ti Apo ket nasayaat. Bayat iti panangidiligna iti nasapa iti biagna a panagtulnog iti Dios iti awan annadna a panangabot agpaay iti kinaragsak kadagiti banag ti basol, ti okomna: "Daytoy isu ti pagbanagan ti panggep: amin nangngegan; Agbutengka iti Dios, ket salimetmetam dagiti bilbilinna: ta daytoy isu ti dagup ti rebbeng ti tao."--Eclesiastes 12:13. Marikna ni Solomon a mabalinna ti makasarak iti shortcut ti kinaragsak iti biag nga agwaleng-waleng. Iti maudi iti biagna, isun ket lalakin tapno bigbigenna nga isu ket nagbiddut. Tapno isalakanna dagiti dadduma manipud iti agpadpada a biddut, insuratna, "Ti mangsalimetmet iti linteg nagasat."--Proverbio 29:18. 6. TI SANGAPULO A BILIN KET SAAN A MASUKATAN A MANGIDALAN ITI BARO A TESTAMENTO Iti Baro a Testamento, impaneknek ni Santiago: "Ta ti siasinoman a mangtungpalto iti amin a linteg, ket makasalungsingto uray maymaysa agbanagto a pakabasolanna amin. Ta ti nagsao: Dika makikamalala, kinunana met: Dika mamapatay, ngem mamapatayka rumsuaka a nangsalungasing iti linteg. Iti kasta agsaokayo ket agaramidkayo a kas la maokomkayonto gapu iti linteg ti wayawaya."--Santiago 2:10-12. Ni Charles Spurgeon, ti nalaing a mangaskasaba a Baptist iti napalabas a siglo, imbagana: "Ti linteg ti Dios ket nailangitan a linteg--nasanto, makalangit, naan-anay.... Awan ti bilin nga ad-adu; awan ti uray maysa a bassit, ngem awan ti mangiparisan a ti kinaan-anayna ket pammaneknek a naggapu iti Dios ti langit." Ni John Wesley, maysa kadagiti nangyuna ti Methodist Church, insuratna daytoy maipapan iti panagandor iti kababalin ti bilin: "Ti moral a bilin nga adda iti Sangapulo a bilin...Isu [ni Cristo] saanna innala dayta nga inyadayo.... Tunggal paset ti linteg ket masapul a masurot iti amin a tao ken amin a panpanawen."--Sermons, vol. 1, pp. 221, 222. Ni Billy Graham, ti maresrespeto nga evangelical a ministro iti lubong, tudinganna ti Sangapulo a Bilin a nakangatngao a nagsurat iti libro maipapan iti kinapateg kadagiti Cristiano. 7. PIGSA TAPNO MATUNGPAL Ti Biblia ken ti Sangapulo a Bilin ket saan nga agbalbaliw, saan a mabalin a mapukaw, naan-anay a mangidalan agpaay iti naragsak a panagbiag. Ngem dagiti puso ket agaapa. Maysa a babai ti nangibaga iti kastoy: "Patiek dagiti Sangapulo a Bilin ket pudno. Maseguradoak a ti panagtungpal ket iyapannatayo iti ragsak. Inaramidkko amin a pamuspusan tapno masalimetmetak, ngem mandiak talaga a maaramid. Ibagbagak ngaruden a patiek nga awan ti makatungpal iti dayta." Ti aramid ti natural a tao ket padasenna ti agbiag iti biag a mangtungpal kadagiti bilin ti Dios. Ngem iti sungbat iti panagpadas, iti paulit-ulit manipud iti napno ti basol a puso ti tao umay ti makauppapay a sungbat, "Saanko a matungpal." Apay? Gapu ta:
"Agsipud ta ti nakem a linalasag maibusor iti Dios; ta saan a paiturayan iti linteg ti Dios, ket dina met kabaelan a pulos."--Roma 8:7. Ania ti panggep ti Sangapulo a Bilin a linteg? "Ta gapu iti linteg maipakaammo ti basol."--Roma 3:20. Ti panggep ti linteg ket tapno idalannatayo nga iyebkas ti mautobtayo a kinapudno a datayo ket awanan namnama a managbasol a kasapulantayo ti Manangisalakan. "Iti kasta ti Litneg, nagbalin a mangaywan kadatayo, tapno iturongnatayo ken Cristo, tapno mapalintegtayo a maipuon iti pammati."--Galacia 3:24. Ni Jesus ti sungbat! No addatayo iti sakaanan ni Jesus nga awanan gaway, babaen ti pammati mabalintayo nga awaten ti panangpakawan kadagiti basoltayo ken pigsa manipud Kenkuana tapno salimetmetan dagiti Bilinna. 8. ADDAAN AYAT A MANGTUNGPAL KADAGITI SANGAPULO A BILIN Imbaga ni Jesus kadatayo a ti panagtungpal ket resulta ti ayat: "No ayatendak, tungpalenyo dagiti bilbilinko."--Juan 14:15. No ay-ayatentayo ti Dios, tungpalentayo dagiti umuna nga uppat a bilin a mangipalawag iti relasiontayo iti Dios; ken no ay-ayatentayo dagiti tao, tungpalentayo dagiti maudi nga innem a bilin a mangipalawag iti relasiontayo kadagiti sabali. Ti tao a mangsalungasing kadagiti Sangapulo a Bilin agbasol: "Isu-amin a makaaramid iti basol, aramidenna met ti maisalungasing iti linteg; ta ti basol isu ti panagsalungasing iti linteg."--1 Juan 3:4. Ngem agyamantayo iti Dios, addaantayo iti Manangisalakan nga immay ditoy lubong ken natay, nagungar, ken itan agbibiag iti maysa a panggep: "Ket ammoyo nga isu naiparangarang tapno IKKATENNA DAGITI BASBASOL KET AWAN BASOL KENKUANA."--Bersikulo 5. Ti Manangisalakantayo pakawanenna ken ikkatenna dagiti basoltayo (1 Juan 1:9). Inkarina kadatayo nga itedna ti Ayatna tapno ayaten--ti nalaing nga agas iti biag nga awan imot ken basol: "TA TI AYAT TI DIOS NAIPARUKPOK KADAGITI PUSPUSOTAYO, gapu iti Espiritu Santo, a naited kadatayo."--Roma 5:5. Awanantayo iti kababalin a mangtungpal iti bilin ti Dios. Ti ayat ti Dios ti "nangiparukpok...kadagiti pusotayo" a daytoy laeng ti namnamatayo. 9. TI PARABUR KEN PANAGTUNGPAL TI DIOS ITI BILIN Ti panangisalakan ket sagut. Saantayo a mateggedan. Mabalintayo laeng nga awaten babaen ti pammati. Maawattayo ti pammakawan (iti panagtakdertayo ken Cristo) kas sagut, babaen laeng iti pammati gapu iti parabur ti Dios).
"Ta gapu iti parabur naisalakankayo gapu iti pammati; ket daytoy saan a nagtaud kadakayo ta sagut ti Dios."--Efeso 2:8. Saantayo masalimetmetan dagiti bilin babaen kadagiti ar-aramidtayo-- babaen iti panagpadas. Saantayo mabalin a salimetmetan dagiti bilin tpano maisalakan. Ngem no mapantayo ken Jesus babaen iti pammati ken panangipaay ket maisalakantayo, ti ayatna ti mangpunno kadagiti pusotayo. Kas resulta daytoy nadiosan a parabur ken panangawat, pagayatantayo ti sumurot Kenkuana ken tungpalen Isu babaen iti kababalin ti ayatna iti pusotayo (Roma 5:5). Inyunay-unay ni Pablo ti kinaawan-mamaayna ti aramid ti tao ken ibagbagana a datayo ket awan iti "babaen ti bilin" kas pamayan iti pannakaisalakan, ngem babaen iti parabur." "Ania ngarud? Agbasoltayo, gapu ta awantayo iti babaen ti linteg no di iti babaen ti parabur? Ni kaanoman."--Roma 6:15. Apay? Gapu ta ti puso a naawis iti ayat agbunga iti biag nga addaan ayat a panagtulnog (Roma 13:10). Ti panagayat ken Cristo ket panagtulnog Kenkuana: "Ti addaan kadagiti bilbilinko ket tungapalenna, isu dayta ti agayat kaniak."--Juan 14:21. Ni Eric Liddell impakitana nga uray pay ti kinadakes dagiti paspasamak, ti mammati a naikapet iti pannakabalin ti Dios ket agbiag a kontento, managtulnog a biag. Impakita ni Liddell ti maabot a parabur iti panawen ti rigat ken buteng. Ti addaan ayat a relasionna ken Cristo ti nangpapigsa kenkuana a kaddua ti Espiritu Santo, ken mangaramid kenkuana a masalimetmetanna "ti nalinteg a kasapulan ti bilin" (Roma 8:1-4). Ti addaan ayat a relasion iti nailansa ken nagungar a Manangisalakan ket agbunga iti dayta a nasayaat a biag. Nadiskobrem kadin daytoy a palimed iti biagmo? Ti ayat ti Dios kenka ti nangaramid Kenkuana a mangipaay iti Biagna gapu iti basolmo. Idasdasarna a papigsaenna amin a panagrelasionmo iti panagaramidmo iti pagayatanna" (Hebreo 13:21). Ania ti sungbatmo?
Ti Limed ti Nailangitan a Panagina Iti saan pay nabayag a sumagmamano a tawen adda sumagmamano a tattao ti mangibagbaga nga itin saan a mabayag maaddaantayon iti ad-adu nga oras a panagaliwaksay ngem iti maam-ammotayo nga ar-aramid. Adda dagiti naimbag a rasrason kadagidiay a sasao. Kadagiti ciudad iti computers a lubong ket pababaenna dagiti napaut nga ar-aramid. Ken dagiti robots ket irugidan nga aramiden ti nadadagsen a trabaho iti industria. Ngem kalpasan a dagiti computers ket agdardarasda ken ti automation agotomatikoda, ket aglallalo a maaw-awanantayo iti anges. Dagiti tao ket awanen iti panawenda. Dagiti agasawa marigatanda a maaddaan iti "naimbag a panawen" kadagiti annakda, aglallalo kadakuada. Maysa a panagadal iti maysa a komunidad ti nangipakita a ti average nga oras iti maysa nga aldaw a dagiti amma ket ipaayda kadagiti ubbingda ket--37 a segundo! Awanen ti panawen dagiti familia ken awanen ti panaglalangen. Kasanotayo a makainayad tapno laeng aglalangen? 1. TI REMEDIO AGPAAY ITI NANGATO A TENSION TI PANAGBIAG Maawatan ni Jesus dagiti parikut ti familia a mabanbannog ket kayatna a maawatantayo a ti naespiritualan a panaginana ket paset iti addaan kalidad a biag: "UMAYKAYO KANIAK, dakayo amin nga agrigrigat ken madagdagsenan, ta PAGINANAENKAYTO.... AGSURSUROKAYO KANIAK, ta siak naemmaak ken napakumbabaak iti panagpuspusok; ket makasarakkayto ti INANA A MAIPAAY KADAGITI KARARUAYO."--Mateo 11:28, 29. Ti Biblia ibagana a mapadasantayo daytoy klase a panaginana iti dua a pamayan: umay ken Cristo iti agpadpada iti inaldaw ken tunggal lawas. 2. INALDAW NGA ADDAAN KONEKSION KEN JESUS Dagiti adu a tattao kanayonda a dawaten ti atension ni Jesus. Ngem ni Cristo makisasao a sitatalna, makapalaing nga espiritu kadagiti amin iti aglawlawna. Kasano? Nangipaay iti panawen iti inaldaw a makisasao iti nailangitan nga Ama. Nagdepende iti Amana a kanayon kadagiti kasapulan tapno mausarna kadagiti karit ti biag (Juan 6:57). No kayattayo nga agbiag a natalna kas Kenkuana, masapultayo a kanayon a nakadepende ken Jesus-- itulok a ti Saona ken Espirituna ti mangpunno kadatayo ken mangsukog kadatayo. Ti kasayaatan a pamayan a sangngoen dagiti puwersa a mangpupuor kadatayo kas tattao ken mangrakrakrak iti familiatayo ket maaddaan iti nasayaat a tiempo ken Cristo. Ibagbagana kadatayo: "AGIANKAY KANIAK, ket siak kadakayo...TA NO AWANAK, AWAN TI MABALINYO NGA ARAMIDEN."--Juan 15:4, 5. Maysa kadagiti kadakkelan a kasapulan iti panawentayo ket agpaay iti tao nga alaenda dagiti naespiritualan a pamuspusan nga adda a mangforma iti inaldaw a panagrelasion ken Jesus. Maysa a napateg a punto a masapul a maipalawag maipapan iti relasiontayo ken Cristo
ket ti natungpalen a trabaho idiay krus. Ti pudno a panaginana, pudno a kinatalged, ket maadda laeng gapu iti nangato nga aramid ni Jesus nga imbagana idi nagsangit Isu idin matmatay: "Nalpasen" (Juan 19:30). Iti sabali a sasao, ti trabahona a panangsubbot kadatayo ken nalpasen. "Ngem ita, NAMINPINSAN LAENG ITI PANUNGPALAN adu a pannawen, isu [Cristo] naiparangarang a maipaay iti PANANGPUKAW TI BASOL, gapu iti pannakaidaton ti bagina met laeng."--Hebreo 9:26. Idin natay ni Jesus, "immadayon iti basol." Isu't gapuna a naibaga a ti mammati a nangikonfesar kadagiti basolna ket "makapaginana" iti nalpasen a trabaho ni Cristo. Naawattayo. Ti basol ket adda nga ad-adu kadagiti napartak nga ar-aramidtayo iti biagtayo ita. Ngem ni Jesus sinolbarna ti parikut ti basol a naminsan laeng agpaay iti amin idiay krus. Insangit ni Jesus, "Nalpasen," sinelloan ti karina nga "Ipaayanna iti inana" kas naipasdek a kinapudno. Inpalpas ni Cristo ti managsubbot a trabahona kadatayo idiay Kalbario (Tito 2:14), kalpasanna naginana idiay tanem iti Sabado, ken nagungar manipud tanem iti Domingo ti agsapa kas Nagballigi manipud basol ken patay. Ti Cristiano ket awanen ti dakdakkel pay a talged ngem ti aginana iti nalpasen nga aramid ni Cristo. "Umadanitay koma a buyugan ti puso a napudno ITI NAAN-ANAY A KINATALGED TI PAMMATI,... Salimetmetantayo koma a sittibker ti panangipaduyakyak ti inanamatayo tapno di agisin TA MAPAGTALKAN DAYDIAY NAGKARI."--Hebreo 10:22, 23. Gapu ta Isu "a nagkari a napudno," mabalintayo iti sumrek iti manangisalakan nga inana nga inkari ni Jesus. Gapu isu a "nagkari ket matalek," ket makastrektayo iti inana iti pannakaisalakan nga inkari ni Jsus. Ti kinatibker, talna, ken panaginana a mapadpadasantayo kenni Jesus iti inaldaw ket saan a resulta iti aniaman a maaramidtayo, no diket no ania iti naaramidna idiay krus. Makainanatayo kenni Cristo agsipud ta ti pannakaisalakantayo ket naipatalged. Dayta a talged iti mangtignay kadatayo a mangusar iti tiempo a kadua ni Cristo iti tunggal aldaw, a mangan iti sasaona ken umang-anges iti angin iti langit babaen iti kararag. Ti pannakisarita kenni Jesus ket tumulong kadatayo a mangiturong iti nabannog unayen nga estilo iti panagbiag iti napno iti talna ken adda panggepna a biag. 3. TI LINAWAS A PANNAKAIKAPET KENNI JESUS Kalpasan a naparsua ni Cristo ti lubong iti uneg iti innem nga aldaw (Colosas 1:16-17), ket intedna ti Sabado a panaginana. Daytoy ket nilawas nga oportunidad agpaay kadatayo tapno taraknentayo ti koneksiontayo Kenkuana. "Ket ti Dios nakitana amin nga inaramidna, ket, adtoy, nasayaatda unay. Ket naadda ti malem ken ti bigat, aldaw a maikanem. Ket BINENDISIONAN ti Dios ti aldaw a maikapito ket SINANTIFIKARNA: agsipud ta kenkuana ti NAGINANAANNA kadagiti amin a gapuanan a ti Dios pinarsuana ken inaramidna."--Genesis 1:31-2:3. Kas Mammarsuada, ni Jesus ket "naginana" iti umuna a Sabado a kadua ni Adan kenni Eva, ket "benindisionanna" ti aldaw ti Sabado ket "inaramidna daytoy a nasantoan." Ti Dios ket nangaramid iti pito nga aldaw a sirkulo iti linawas, saan nga agpaay iti pagimbaganna, no diket agpaay kenni Adan ken Eva, ken agpaay kadatayo ita a tiempo. Gaputa kasta la una iti panagtarakenna kadagiti tao nga inaramidna, plinanona a ti tunggal maikapit nga aldaw iti entiro a biagda ket maipaay iti panangbiruk iti presensiana. Tunggal Sabado, kas iti awagna ditoy, ket masapul nga agbalin nga aldaw a panaginana iti pisikal a bagi
ken naespirituan a pannakabang-ar. Ti iseserrek iti basol ditoy lubongtayo ket nangaramid laeng a nakarkaro a masapultayo ti panaginana iti aldaw ti Saado. Ti isu met laeng a Mangisalakan a nagkari ken Adan ken Eva iti "panaginana" ket iti ngan-ngani dua a ribu a tawen iti ud-udina ket intedna ti linteg kenni Moises iti Bantay ti Sion (1 Corinto 10:1-4). Pinili ni Jesus nga ikabil ti bilin maipapan iti panaginana iti aldaw ti Sabado idiay mismo sentro iti Sangapulo a Bilin. Ti maikapat a bilin ket mabasa: "LAGLAGIPEM TI ALDAW A PANAGINANA TAPNO SANTIFIKAREM. Kadagiti innem nga aldaw agtrabahokanto ket aramidem amin nga aramidmo; Ngem ti maikapito nga aldaw isu ti maysa apanaginana ken JEHOVA a Diosmo: iti dayta nga aldaw, dika atrabaho iti uray ania, sika, wenno ti anakmo a lalaki, wenno ti anakmo a babai weno ti adipenmo a lalaki, wenno ti adipenmo a babai, wenno dagiti animalmo, wenno ti gangannaetmo nga adda ti uneg dagiti ruanganmo. Ta kadagiti innem nga aldaw ni Jehova inaramidna ti langit ken daga, ti taaw, ken amin nga adda kadakuada, ket naginana iti maikapito nga aldaw: isu ti gapuna a ni JEHOVA BINENDISIONANNA ti aldaw a panaginana ken SINANTIFIKARNA."--Exodo 20:8-11. Intakder ti Dios ti Sabado kas maysa nga aldaw tapno "laglagipen" ti Apo a "nangaramid kadagiti langit ken ti daga." Ti panaginana iti Sabado iti tunggal lawas ket ikapetnatayo iti Namarsua a nangbendision ditoy nga aldaw ken nangisina ditoy. Idi ni Jesus ket agbibiag ditoy daga, ket innalana ti bentahe iti tunggal oportunidad tapno sustenarenna ti pannakaikapetna iti Ama. Isu ket nagbenefisio manipud iti panaginana iti Sabado babaen iti panagdayawna iti Sabado kas iti ibagbaga ni Lucas kadatayo: "Ket immay sadi Nazaret, isu a dinakkelanna; ket simrek kas ugalida iti ALDAW A PANAGINANA iti sinagoga."--Lucas 4:16. No ni Jesus a Dios ken tao ket masapulna iti aginana iti presensia ni Amana iti aldaw ti Sabado, datayo a tattao laeng ket pudno a nakarkaro a masapultayo daytoy. Idi inikkat ni Jesus dagiti legal a makaipawil nga inkabil dagiti Judio iti Sabado (Mateo 12:1-12), intudona nga inaramid ti Dios daytoy a pagimbagan dagiti tao: "Ket kinunana kadakuada: Ti aldaw a panaginana naaramid a maipaay iti tao, ket saan a ti tao maipaay iti aldaw a panaginana. Iti kasta, toy Anak ti tao isu ti Apo ti aldaw a panaginana."-- Marcos 2:27, 28. Minarkaan ni Jesus ti kinapateg ti Sabado uray idi pannakatayna. Isu ket natay iti Viernes, "aldaw iti panagsagana, ti Sabado ket ngan-nganin mangrugi" (Lucas 23:54). Idiay a kanito ket impakdaarna, "Nalpasen," dayta ket ti trabahona nga iyuumay ditoy lubong ken ipapatayna kas kasukat nga agpaay iti tao ket nakumpleton (Juan 19:30; 4:34; 5:30). Ket tapno marambakna ti nalpasen a misionna, ni Jesus ket naginana iti tanem iti aldaw ti Sabado. Kas met idi nakumpleto ni Cristo ti trabahona a panagparsua iti maikanem nga aldaw sa naginana iti maikapito nga aldaw, isu nga babaen iti ipapatayna idiay krus, ket nakompletona ti trabahona a panangsubbot iti maikanem nga aldaw, sa naginana iti maikapito nga aldaw. Iti agsapa iti Domingo, ni Jesus ket bimmangon manipud iti tanem, maysa a naballigi a Mangisalakan (Lucas 24:1-7). Dinawatnan kadagiti adalanna tapno taginayonenda ti makipagkita Kenkuana iti aldaw ti Sabado kalpasan iti panagungarna Iti panangisaritana maipapan iti pannakadadael ti Jerusalem, a napasamak idi
nganngani uppat a pulo a tawtawen kalpasan ti pannakatayna, ket binilinannaida nga: "Agdawdawtkayo narud, nga ti panagtalawyo saan koma iti kalam-ekna, wenno iti aldaw a panaginana."--Mateo 24:20. Kalikagum ti Mangisalakantayo a dagiti adalanna ken dagiti naawisda nga ituloyda dagiti ar-aramidda nga insurona kadakuada (Juan 15:15, 16). Tarigagayna a mapadasanda nga agpada ti panaginana iti pannakaisalakan ken panaginana iti Sabado. Saanda Isu nga inuppapay. Dagiti disipulo ket intuloyda iti nagngilin iti aldaw ti Sabado kalpasan iti pannakatay ni Cristo (kitaen ti Lucas 23:54-56; Aramid 12:14; 16:13; 17:2; 18:1-4). Ti ay-ayaten nga apostol Juan ket intuloyna ti nilawas a pannakaisilpona kenni Cristo iti aldaw ti Sabado. Iti maudin a tawtawen ti biagna ket insuratna: "Idiay Aldaw iti Apo ket addaak; ti Espiritu" (Apocalipsis 1:10). Babaen kenni Jesus, "ti Aldaw ti Apo" ket ti Sabado, "gaputa ti Anak ti Tao ket Apo met iti Sabado" (Mateo 12:8). Iti Sabado ket ramrambakantayo dagiti dua a dadakkel nga inaramidna agpaay kadatayo: Pinarsuanatayo ken insalakannatayo. Daytoy a kapadasan maipapan iti Sabado ket agtultuloy inggana iti langit: "Ta kas kadagiti babbaro a langlangit ken baro a daga, nga aramidekto, agtalinaeddanto iti saklangko', kuna ni JEHOVA....'manipud iti maysa a lutuad agingga iti saali, ket manipud iti masya nga aldaw a panaginana agingga iti sabali, amin a lasag umayto agkararag iti sangoanak, kuna ni JEHOVA."--Isaias 66:22, 23. 4. DAGITI BENEFISIO ITI PANAGINANA ITI SABADO Dagiti tao ita a tiempo ket agbibinnaddekda iti maysa ken maysa iti naleddaang a biagda. Dagiti tao ket kasta unay iti bannogda. Dagiti familia ket marmarbada gapu iti dagsen. Ngem iprespresenta ti Dios ti Sabado a kas nakarkaro a naim-imbag a pamayan tapno ibiag ti nasayaat a biag. Intayo kitaen dagiti dadduma a direkta a benefisio iti panaginana iti Sabado: (1) Ti Sabado ket maysa a pakalagipan iti panamarsua, ket babaen iti panangsantifikar ditoy, ket mangitaktakdertayo iti monumento ti Mammarsuatayo. Dagiti nasantoan nga orasna ket mangidasdasar iti nakaskasdaaw nga oportuniad tapno makasaritatayo dagiti naggappuantayo iti lubong a pinarsua ti Dios. Kaano ti kaudian a tiempo a sika wenno ti familiam ket naaddan iti tiempo tapno pudno a naguper iti natalna a pintas iti dana iti bakir wenno nabato nga ubbog? (2) Iti Sabado ket mapadasantayo ti ragsak ti panagdayaw ken pannakitipon kadagiti dadduma a Cristiano. Adda iti bendision manipud iti panagdayaw iti Dios a kadua dagiti dadduma kas maysa a grupo dagiti agdaydayaw. Ti Sabado ket mangmangted kadatayo iti naisangsangayan a tiempo tapno mapantayo aguurnong nga agkakadua kas maysa a bagi iti iglesia tapno paregtaentayo dagiti naespirituan a bateriatayo. (3) Ti Sabado ket mangmangted kadagiti okasion tapno aramidentayo dagiti mapagpanunotan nga ar-aramid iti kinaanus. Adda kadi karrubam a masakit kabayatan iti maysa a lawas a saanmo a napasiar agsipudta awan iti tiempom? No ti maysa a gayyem ket makasapul iti manangngaasi a lapayag kalpasan iti ipapatay ti asawana, dagiti kadi rigrigat iti inaldaw a panagbiag ket nanglapped kenkuana iti naayat nga atensionmo? Imbalakad ni Jesus: "Nalinteg iti agaramid iti naimbag iti aldaw ti Sabado" (Mateo 12:12).
(4) Ti Sabado ket aldaw tapno papigsaen ti siglot ti familia. Idi imbilin ni Cristo a, "ti Sabado ket saanka nga agaramid iti aniaman a trabaho" (Exodo 20:10). Mabalin a saan Isu a nangted iti nasaysayaat a bilin kadagiti sobra iti panagtrabahona nga amma, ken sobra iti bannogna nga inna. Ti Sabado ket myasa a higante a senias iti AGSARDENG nga agpaay kadagiti familia. Sumardeng nga ipalabos dagiti apurado unay a banbanag a salisianda dagiti bantay a kapategan unay. Ti Sabado ket maysa nga aldaw tapno sukatantayo ti panagdukot iti kararag, trabaho iti ragsak, dagiti awan inanana nga eskedyol iti natalna a panagpanunot. Ti panaginana iti Sabado ket mangted iti entiro a familia iti tiempo tapno makisilputayo kenni Cristo ken maikapet iti naespirituan a pigsana. (5) Ti Sabado ket maysa a tiempo a ni Jesus ket nangruna a makaasideg unay. Ti tunggal relasion ket masapulna iti naisangsangayan a tiempo, ket ti relasiontayo kenni Cristo ket saan a mailaksid. Ti panangitedtayo iti entiro a maysa nga aldaw kenni Cristo iti tunggal lawas ket maysa a dakkel a pamayan tapno maaywanantayo ti pannakigayemtayo Kenkuana a naregta ken nakaliwliwa. Ti Sabado ket mangted kadatayo iti ekstra a panawen nga agpaay iti panagadal iti Biblia ken panagkararag, ekstra a tiempo tapno makaduatayo ni Cristo a datdatayo iti natalna a lugar ken sa agdengngeg Kenkuana. "Benindisionan ni Jesus ti maikapito nga aldaw ken inaramidna daytoy a nasantoan" nga addaan iti kari iti presensiana (Genesis 2:3). Maawatam no apay a napateg a salimetmetan ti Sabado, ti maikapito nga aldaw iti lawas kas ti Sabado, agsipud ta daytoy iti aldaw nga inlasin ni Cristo idi panagparsua tapno makapagsarita isu kadatayo iti naisangsangayan a pamayan. Idi pinarsua ni Jesus ti Sabado ket kasla nganngani a ti adda iti panunotna ket ti kapututantayo. Daytoy iti eksakto a masapultayo ditoy napno iti rigat a lubongtayo: maysa nga aldaw a pudno a naan-anay agpaay iti panaginana manipud iti aniaman a banag. Maysa nga aldaw tapno daydayawen ti Dios, makipagkita manen kadagiti dadduma a parsua ken pagpanunotan dagiti relasion imbes a dagti banbanag. 5. MAYSA A PAMAYAN ITI MAKALANGIT A PANAGINANA Mapagmaymaysatayo dagiti benefisio iti pannakaikapet kenni Jesus babaen iti inaldaw ken ti linawas a pannakisango Kenkuana iti maysa a sao-panaginana. Ti sao a "Sabbath" ket naggapu iti sao a Hebreo a ti kayatna a saoen ket panaginana., isu a saan a nakaskasdaaw nga awagan ti Kasuratan ti maikapito nga aldaw a "Sabado iti panaginana" (Levitico 23:3). "Ta ti maysa a paset kastoy ti masasao [Dios] a maipapan iti maikapito nga aldaw: 'Ket naginana ti Dios iti maikapito nga aldaw, kadagiti isu-amin na ar-aramidna.'.... ADDA PAY NGARUD MAYSA A PANAGINANA A MAIPAAY ITI ILI TI DIOS.... Umagawatay ngarud tapno sumrektayo iti daydiay a panaginana."--Hebreo 4:4-11. Ti pannakapadas iti "Sabado a panaginana" ket mangted kadatayo iti linawas a pannakaraman iti ragsak a mapadasantayonto iti naan-anay a panaginana idiay langit. Daytoy a panaginana ket saan laeng a basta a wan iti ar-aramiden, daytoy ket ti kaipapananna ket iti rikna iti kinatalged, talna ken pagimbagan nga adda iti ramut iti pudno a naruay a biag. Daytoy a kita iti espiritual a panaginana ket mapagyamanan laeng babaen iti pannakapadas. Ti testimonia dagiti nakapadasen iti pannakaisalakan a panaginana ken ti Saado a panaginana ket pangsangalubungan: "No sumrekka iti panaginana ni Jesus babaen iti inaldaw ken linawas a koneksion Kenkuana, ket madiskobrem ti kadakkelan a ragsak iti biag." Kayatmo kadi a pagyamanan ni Jesus gapu iti sagutna a panaginana?" Kayatmo kadi a pagyamanan Isu gapu iti karina a pannakaisalakan a panaginana iti inaldaw tapno masango dagiti karit ti biag, ken ti kari iti Sabado a panaginana iti linawas tapno simintoenna ti relasionmo Kenkuana? No saanmo pay naaramid daytoy uray kaano, kayatmo kadi
nga awaten ti pannakaisalakan nga idasdasarna? Kayatmo kadi nga ibaga Kenkuana a kalikagummo a salimetmetan ti Sabadona iti linawas? Kayatmo kadi nga ibaga iti, "Wen, Apo! Kalikagumko iti makasarak iti ragsak iti aldaw nga intakdermo." Apay a saanka a mangaramid iti panagkari itatta mismo? (Mabalin a masmasdaawka: no sinno iit nangbaliw iti Sabbath manipud iti Sabado, ti maikapito nga aldaw iti Domingo, ti umuna nga aldaw iti lawas? Kaano a naaramid daytoy a pannakabaliw? Impalubos kadi ti Dios daytoy a panangbaliw? Dagitoy a saludsod ket masungbatanto iti Guide 21.
Ti Limed ti Panagrang-ay Babaen iti Panangibingay Ragragsaken ni Larry ti nakaliwliwa a saritaan, tea ti Japon, ken kinirog nga innapoy iti balay ni Mr. Komori, idi dagiti dadduma a bisbisita ket inrugida nga iruar dagiti Bibliada. Nakakitada amin kenkuana a mangnamnama. "Mabalinmo kadin nga adalannakami ita?" saludsod ni Mr. Komori. Ni Larry ket nganngani naipdukan iti ig-igupenna a tea. Impagarupna a daytoy a panagtitipon ket agpaay laeng a panagragragsak. Ket ita saan isu a makapanunot iti banag a saoenna. Ti kinapudnona, ni Larry ket nakapagisuron iti Biblia kadagiti klasena iti eskuelaan ti Nacristianoan nga English idiay Japan a pagtrabtrabhaoanna. Ngem amin dagitoy ket nasayaat a naplano. Makaited isu iti imformasion maipapan iti Biblia nga awan rigrigatna. Ngem ti agsarita ken iti maipapan iti Dios iti biglaan...ket sabali daydiay. Nangngegan ni Larry amin dagiti estoria iti Biblia manipud pay kinaubingna. Ngem bassit laeng iti kaipapananna dagitoy kenkuana iti personal. Ar- aramidenna met dagiti banag nga ammona a dakes idiay imatang ti Dios. Kasano isu nga agsarita maipapan iti Dios kadagiti dadduma nga isu mismo ket saanna met nga am-ammo? Ket ita, nakatugaw isu idiay sofa, napalikmutan iti tattao a mangnamnama, ket kasta la unay ti panagdanagna. Ket idiay a kanito iti panagdanag, ti maysa a teksto ket bigla a limmawag iti panunotna maipapan iti aramid ti Espiritu Santo a mangted kadatayo kadagiti sasao a saoentayo no datayo ket maipan iti sangoanan dagiti tao tapno agsaksitayo (Lucas 12:12). Nagkararag isu iti panunotna a dimmawat iti tulong ket intrangkana iti kadawyan nga estoria nga ammona: ti Naiyaw-aywan nga Anak. Kas iti panangiladawanna no kasano nga ay-ayaten ti Dios uray pay dagiti immadayo Kenkuana, nasarakan ni Larry nga isu ket agsarsarita a diretso manipud iti pusona. Dagiti saona ket umun-unegda. Iti kaunaan a tiempo iti biagna, naammoan ni Larry no kasano iti panagayat ti Dios kenkuana. Daydiay a rabii ni Larry ket nagparintumeng idiay sikigan iti Katrina ket inkomitna ti biagna iti Dios a ti udina ket nagbalin a pudno kenkuana. Ti panangibingay iti ayat ti Dios ket nangaramid daytoy a nakarkaro ngem ti ammo laeng a kapanunotan. Ita ket nagbalin daytoy a pudno a nangpunno iti kararuana. 1. KARKARITENNATAYO NI JESUS A RUMANG-AY BABAEN ITI PANANGIBINGAY Dagiti adalan ket nakaibusda iti tallo a tawen ket kagudua a nangala kadagiti sao ken aramid ni Jesus, iti udina ket ti pannakatayna ken panagungarna. Kas ni Jesus ket ngannganin agsubli idiay langit, binilinna dagiti adalanna tapno agbalinda a personal a representantina: "Ngem UMAWATKAYTOY TI PANNAKABALIN, inton umay kadakayo ti Espiritu Santo; ket DAKAYTO TI SAKSIK... ken agingga iti ungto ti daga."--Aramid 1:8. Idi dagiti adipen ni Cristo ket intedda dagiti pusoda a naan-anay Kenkuana idi Pentecostes, ket binaliwan ti nagungar a Cristo dagiti biagda babaen iti pannakabalin iti Espiritu Santo. Nabbalinda a saksi, saan laeng nga iti nagungar a bagi ni Cristo ken ti iyuulina idiay langit, no diket kasta met ti nagungar a pannakabalinna a nangbaliw kadagiti biagda.
Kas Cristiano, datayo met ket saksi idiay panagungar ni Jesus agsipudta napadasantayo ti mangbaliw a pannakabalinna ditoy bukodtayo a biag. "Ngem ti DIOS, idinto a nabaknang iti kaasi, gapu iti dakkel nga ayatna a pinangayatna kadatayo, URAY PAY NATAYTAYON IDI GAPU KADAGITI BASBASOLTAYO, PINAGBIAGNATAYO A NAIRANUD KEN CRISTO... TAPNO... IPARANGARANGNA TI NAINDAKLAN A KINABAKNANG TI PARABURNA ti kinaimbag kadatayo ken Cristo Jesus."--Efeso 2:4-7. Naaramidtayo a sibibiag ken Cristo, isu a mabalintayo nga "ipakita ti saan a maparisan a kinabaknang iti paraburna." Ket dawdawatenna kadatayo nga ipantayo ti naimbag a damag maipapan iti no ania iti maaramidna iti biag ti tao ti entiro a lubong ket ikarkarina kadatayo nga Isu ket makiadda kadatayo kas iti intayo panangaramid ditoy (Mateo 28:19-20). Ni H.M.S. Richards, ti nangyuna iti Timek iti Padto a ministerio iti radio, ket naminsan nagpaneknek: "Nakitak ti panagbaliw iti puspuso dagiti tao a nakangngeg iti ebanghelio ni Cristo. Nakapagbiahek idiay luglugar a ti nagan ti Dios ken ni Cristo ket saan pay kaanoman a naamoan inggana ti ebangehlio ket impan idiay iti iglesiana. Nakitak dagiti tao a nabaliwan manipud kinarugit inggana kinalinis, manipud sakit inggana iti salun-at, manipud iti agtultuloy a panagbuteng kadagiti dakes nga espiritu inggana iti ragsak iti Nacristianoan a panagbiag. Nakitak ti panagbaliw iti kasasaad iti kinababai. Nakitak dagiti pudno a pagtaengan dagiti Cristiano a bimmangon manipud iti kinasipnget iti paganismo. Iti tunggal lugar a binisitak ket nakitak dagiti biag a nabaliwan. Ammok a "ti ebanghelio ni Cristo...ket isu iti pannakabalin ti Dios agpaay iti pannakaisalakan" (Roma 1:16). Ammok a no ti iglesia ket iwaragawagna ti mensahe ti ebanghelio, dagiti panagbaliw ket mapan iti puspuso dagiti tao ken iti pagtaenganda, ket makita dagitoy iti biag dagiti simmungbat iti pakaasina." Inted ti Dios kadatayo a nakapuy a tattao ti naisangsangayan a pannakipaset nga agaramid ditoy nakaliwliwa a trabaho, gaputa ti panangibingay ket maysa a napateg a paset iti panagrang-ay. Tapno ti pammatitayo ket agtultuloh a nasalun-at, masapul a daytoy ket maiyebkas. Kas iti nadrama a pannakadiskobre ni Larry, ti panangibingaytayo iti pammatitayo ket tumulong kadatayo a mapadas daytoy iti ad-adda pay a pannakaan-anay, ken tumulong kadatayo a rumang-ay. 2. IBINGAYTAYO NI CRISTO BABAEN ITI PAMAYAN ITI PANAGBIAGTAYO Ti mayga nga agtutubo a dimmakkel iti maysa a naranggas a pagtaengan ket napaliiwna naminsan: "Kitkitaek dagiti nagannakko a babaen iti ehemploda ket nangted kaniak iti nadadael a ladawan ti Dios; saanak kaanoman a naaddaan iti ehemplo iti maysa nga adda iti kudilna a nagayat kaniak." Dagiti tao iti aglikmottayo ket siuuppapay a kasapulanda unay iti maysa a makaited kadakuada iti nasalun-at a ladawan ti Dios. Masapulda iti maysa nga "addaan iti kudil" a mangiladawan kadagiti makadios a kababalin. Ti kapigsaan a sermontayo ket masansan iti simpli a pamayan ti panagbiagtayo. Sakbay a ti tao ket ammoenna no kasano kaadu iti ammom, masapul nga ammoda no kasano kadakkel iti panagtarakenmo. Balbalakadannatayo ni Pedro: "A PATAKNENGENYO KOMA TI PANAGBIBIAGYO iti tengnga dagiti Gentil;... GAPU KADAGITI NASAYAAT NGA ARAMIDYO A MAKITADA, DAYAWENDA KOMA TI DIOS...ta ni CRISTO NAGSAGABA MET GAPU KADAKAYO ITI ULIDAN, TAPNO SURUTENYO DAGITI ADDANGNA."--1 Pedro 2:12, 21. Manipud iti "panagsagaba ni Cristo" agpaay kadatayo idiay kalbario, ket naaddaantayo iti ehemplo iti managsakrifisio nga ayat a nadikket ken asideg unay. Dayta nga ayat, ket nagaramid iti unegtayo a kas
naayat nga ar-aramid kadagiti dadduma, ket agbalin a napigsa a puersa a mangiyasideg kadagiti saan a mammati iti takiag ni Cristo. 3. IBINGBINGAYTAYO NI CRISTO GAPU ITI PAMAYAN ITI PANAGPANUNOTTAYO Idi inambus ti Diablo ni Jesus iday let-ang babaen kadagiti panangawisna iti raman, kinatangsit, ken panagingparagup, ni Jesus ket limmaban a sibaballigi babaen iti panangisaritana iti Kasuratan (Mateo 4:4, 7, 10). Ni Cristo ket nakasagana gapu ta pinunnona ti panunotna kadagiti kinapudno ti Biblia. Dayta iti lugar a pangabakan wenno pakaabakan iti laban-ditoy panpanunottayo. "Ta kas iti panpanunotenna iti unegna, isu kasta met."--Proverbio 23:7. Dagiti agdakdakkel a Cristiano ket agpanunotda iti agpangato. Panunotenda dagiti nasalun-at a kababalin a padpaasenda a maala. "Agragsakkayo iti Apo iti kankanayon... kadagiti isu-amin GAPU ITI KARARAG ken araraw, agraman panagiaman. Ket ti talna ti Dios, a daeganna ti amin a pannakaawat, AYWANANNANTO DAGITI PUSPUSOYO KEN DAGITI PANUNOTYO ken Cristo Jesus. Kamuadiananna, kakabsat, dagiti aniaman a banbanag a NAPUDNO, dagiti aniaman a banbanag a NADAYAW, dagiti aniaman a banbanag a NALINTEG, dagiti aniaman a banbanag a NADALUS, dagiti aniaman a banbanag a MAKAAY-AYO, dagiti aniaman a banbanag a NAIMBAG TI DAMAGDA; no aniaman A KINASINGPET, ken no aniaman a KINADAYAW, panunotenyo dagitoy a banbanag."--Filipos 4:4-9. No ania iti ipakpakantayo kadagiti panunottayo ket dagitoy iti nangaramid iti panagduma. No basura iti simrek, basura met laeng iti rumuar. No ti simrek ket Sao ti Dios, ti rumuar ken makadios a panagbiag. 4. IBINGBINGAYTAYO NI CRISTO BABAEN ITI PAMAYAN ITI MAKITA KADATAYO Kas representante ni Cristo, ti Cristiano ket masapul nga agbalin a napakumbaba, uray idiay no kasano isu a Makita, a liklikanna ti main a kita iti murdong. "Ta uray pay dagiti dadduma saanda nga agtulnog iti sao, mapatulnogda nga awan ti gapu... no mapaliiwda ti nanakman a panagbiagyo a buyugen ti pammadayaw. A ti arkosyo saan koma a ti arkos iti ruar, ti pannagsallapid iti buok ken ti panangikapet kadagiti alahas a balitok wenno ti naarkos a pagan-anay; Ngem ti tao a makin- uneg iti puso maarkosan koma iti kawes a MATAGINAYON ITI MAYSA A NAKEM A NAEMMA KEN NATALNA, isu a dakkel ti pategna iti imatang ti Dios."--1 Pedro 3:1-5. Ti kinasimpli iti panagkawes ken panagarkos ket kanayon a mangtanda iti pudno a langa ni Cristo. Kas ulidan, dagiti dadduma ket masapul a maawis kadatayo kas Cristiano saan a babaen kadagiti sarita nga inaramidtayo maipapan iti moda (uso), no di ket babaen kadagiti sarita nga ar-aramiden wenno ipakpakita dagiti biagtayo maipapan kenni Jesus. 5. IBINGBINGAYTAYO NI JESUS BABAEN TI PAMAYAN NO KASANOTAYO NGA AGGUNAY Ni estoriador nga Edward Gibbon ket imbagana kadatayo nga idi ni Galerius ket kinunesda ti kampo dagiti Persiano, ti maysa a nasileng a balat a bag a napunno iti perlas ket natinnag iti ima iti maysa a soldado nga agtaktakaw. Daytoy a tao ket naannadna nga inlemmeng iti bag, ngem imbellengna dagidiay napateg a perlas.
Dagiti tao a nakakapet kadagiti Makita a liwliwa a mabalin nga idasar ti lubong-bayat nga iwalwalinda ni Jesus, Isu a perlas a nangina-ket nakarkaroda pay a dakes iti kasasaadda ngem ti soldado a nagtakaw. Saan laeng a dakkel a kinabaknang iti makabulos kadagiti imatayo, no diket agnanayon a pannakaisalakan. Isu a patpatigmaanannatayo ti Kasuratan: "Dikay ayaten ti lubong, uray dagiti banbanag nga adda ditoy lubong. No ti siasinoman a tao agayat iti lubong, ti ayat ti Ama awan kenkuana. Ta isu-amin nga adda ditoy lubong, ti derrep ti lasag, ken ti derrep dagiti mata, ken ti kinapalangguad ti panagbiag, saanda nga aggapu iti Ama, no iti lubong. Ket ti lubong aglabas, ken ti dakes a tarigagayna; ngem ti agaramid iti pagayatan ti Dios mataginayon."--1 Juan 2:15-17. Ni Satanas ket agar-aramid a nalaing tapno balkotenna iti balitok dagiti makadadael unay a basbasol ken kadaksan unay nga ug-ugali. Dagti komersial nga agpaay kadagiti arak wenno sigarilio ket ipakpakitada laeng dagiti agtutubo, napintas, nagaget, ken naragsak pay a tattao. Saantayo kaanoman a nakakita iti komersial iti maysa a mangipakita iti langa iti tao a mapatpatulid iti kalsada gapu iti bartekna nga aramid iti arak nga adda iggemna a papel a langgotsi iti imana. Masapultayo iti agannad a makilaok kadagti asosasion a mangikompromiso kadagiti prinsipio iti Cristiano (2 Corinto 6:14). Siempre, kayat met ni Cristo a mapantayo met asitgan dagiti gagayyemtayo a saan a Cristiano. Ti personal a relasion ket isu iti nangruna a pamayan tapno maibingaytayo ti pammatitayo. Siguradoen laeng a dagiti pakikadduaam ket saandaka nga iguyod nga isubli iti daan a pamayan iti panagbiag. Aniaman dagiti ipastrektayo ditoy biagtayo, uray dagiti mabuya a makaliwliwa a pilientayo, ket adda dagsenna iti naespirituan a panagbiagtayo. Masapultayo a maamoantay no ania dagiti ipakpakantayo kadagiti panunottayo. "Diakto mangikabil iti naalas a banag iti saklang dagiti matak."--Salmos 101:3. No busbussogentayo dagiti kararuatayo iti kapintasan, ti dakes ket saanna a mabalin nga iduronnatayo nga ipababa. No kumpettayo kadagiti nangangato a paglintegan maipapan kadagiti banbanag nga iserserrektayo kadagiti pagtaengantayo ken panpanunotttayo ket saanna a makiputan dagiti biagtayo. Ti Cristiano ket adaaan iti ad-adu pay a mangaramid kenkuana a naragsak ngem iti siasinoman. "ITA SANGOANAM ADDA TI NAAN-ANAY A RAG-O; ita makanawanmo adda dagiti pakaay-aywan nga agnanayon."-- Salmo 16:11. 6. IBINGBINGAYTAYO NI CRISTO BABAEN ITI PAMAYAN ITI PANAGITEDTAYO Idi ngangnganina bautisaranen ti maysa a baro a mammati; daydiy Dios ti aluadna a Pastor H.M.S. Richards, ket nariknana a daytoy a lalaki ket adda pay laeng iti napintas iti pannakabalkotna a pera a papel iti bulsana. Sinaludsod ni Pastor Richards ti lalaki no baka nalipatanna nga imbati ti kuartana idiay kuarto a nagsukatanda. "Ti libritak ket agkuyogkami a mabautisaran." Natiliwna ti pudno nga espiritu iti Cristianismo-ti panagited nga agpaay kadagiti dadduma. Dagiti Cristiano ket rumang-ayda babaen iti panagited isu nga "imbaga mismo ni Jesus: `Nagasgasat iti mangted ngem iti umawat" (Aramid 20:35). No aniaman iti itedtayo tapno maparang-ay ti pagarian ti Dios ket mangibati
iti awan patinggana a pateg. "Saanka nga agurnong kadagiti gupgupit nga agpaay kadakayo ditoy daga, isu a ti sanga ken ti lati dadaelenda ida, ken isu a dagiti mannanakaw kalienda ket takawenda. Ngem AGURNONGKAYO KADAGITI GUPGUPIT SADI LANGIT.... Ta no adino ti yan ti gupityo, addanto met idiay ti pusoyo."--Mateo 6:19-21. Iti panagitedmo, laglagipem a: "Ti daga ket kukua ti Apo, ken amin nga adda ditoy" (Salmo 24:1), agraman ti pirak ken ti balitok (Haggeo 2:8). Datayo mismo ket kukua ti Dios, agsipudta pinarsuanatayo, ken gaputa insalakannatayo manipud kadagiti basoltayo babaen iti panangbayadna iti gatad dagiti basbasoltayo iti darana (1 Corinto 6:19-20). Amin a banag nga adda kadatayo ket kukua ti Dios, gaputa inikkannatayo iti "abilidad nga agbirok iti kinabaknang" (Deuteronomio 8;18). Kasano kaadu iti dawdawaten ti nailansa ken nagungar nga Apotayo nga ibingaytayo Kenkuana tapno maited met ti ebanghelio kadagiti dadduma" "Ti tao takawannanto aya ti Dios? Nupay kasta dakayo takawandak. Ngem dakayo kunayo, 'Iti ania ti mangtakawanmi kenka?' kadagiti apagkapullo ken datdaton.... Yegyo ti amin nga apagkapullo iti kamalig, tapno adda koma taraon iti balayko, ket padasendak ita iti daytoy, kuna ni JEHOVA dagiti buybuyot no SIAK diakto LUKTAN KADAKAYO DAGITI TAWTAWA TI LANGIT, ket ibuyatkonto kadakayo ti bendision, nga awanto ti lugar a makalaon nga umawat."--Malakias 3:8-10. Ti "apagkapullo" ket "maikasangapulo" a paset iti "kinitatayo" (Deuteronomio 14:22; Genesis 28:22). Kadagiti mannalon wenno negosiante, ti kita ket ti nabati kalpasan a maikissay ti puonan ken dagiti gastos iti negosio. Kadagiti empleado, daytoy ket ti entiro a suweldona. Ti prinsipio ti panagkapullo ket maysa a moral a prinsipio gaputa iramanna ti kababalin. No saantayo a mangmangted iti apagkapullo, "taktakawantayo" ti Dios. Ti apagkapullo ket kukua ti Dios ket daytoy ket masapul a mausar laeng nga agpaay iti ministerio ni Cristo (1 Corinto 9:14). Ken iti pannakaileppas iti trabahona ditoy daga tapno Isu ket makasublin (Mateo 24:14). Idi ni Jesus ket immay nagbiag ditoy tengngatayo, ket nangted Isu iti panangipalubos nga agkapullo iti tiempo ti Baro a Tulag (Mateo 23:23). Kasano met kaadu iti itedtayo a daton? Dagiti daton ket banag a desison iti tao. Ti tunggal tao "Ket mangted no ania iti dinisesionan iti pusona nga ited" (2 Corinto 9:5-7). Saanmo a kabaelan a labasan ti Dios a di mangted: "Mangtedkayo ket maikkankayto; sukat a naimbag, napenpen, nasesded ken agliplippias ti maitedto met iti saklotyo."--Lucas 6:38. Ni H.M.S. Richards ket insaritana a naminsan daytoy a kapadasan; "Ti maysa a nabayagen a sugarol ket nagatendar iti panangasabak idiay Los Angeles, ket saanko kaanoman a malipatan ti tiempo a kinasaritak isu nga agmaymaysa iti likudan iti paggimongan. Nangiruar isu iti maysa a balkot a papel a kuarta manipud iti bulsana, $500, ket intedna amin kaniak, sa nagkuna, "Daytoy iti umunga nga apagkapullok." "Ti lalaki ket saan a nasayaat, ket awan iti banag nga inaramidna no saan nga agsugal iti uneg iti 30 wenno 40 a tawtawen, isu nga imbagak, "kasanoka ngaruden nga agbiag itan?" "Isu ket simmungbat, 'adda laengen iti lima wenno innem a dolyarko a nabatbati, ngem dagitoy a dadduma ket kukua ti Dios.' "Sinaludsodko isu, 'ania iti armidemon?" "Saanko nga ammo' kunana, ngem amok a masapulko a bayadan ti apagkapullok iti Dios, ket Isun iti mangtaraken kaniak." "Ket pudno nga inaramid ti Dios. Ti panagbabawi daytoy a tao ket pudno. Nagtuloy isu iti panangitedna
ket naragsak isu iti biagna a Cristiano. Ket ti Dios iti nangtuloy kenkuana inggana iti ipapatayna." Saan nga inkari ti Dios nga amin dagiti matalek a mamati ket bumaknangda ngem addaantayo iti talged a ti Namarsua kadatayo iti mangted kadagiti masapsapul iti biag. Inted amin ni Cristo ti tunggal banag kadatayo. Itedtayon a naan-anay Kenkuana ita dagiti pusotayo. Ibingaytayo ni Cristo kadagiti dadduma babaen iti pamayan iti panagbiagtayo, panagpanunot, buyatayo, panagtignay, ken panagited. Apay a saanmo a diskobrien ti ragsak iti panagbingay ken Cristo kadagiti dadduma ken iti panagrang-ay iti nakaskasdaaw a paraburna?
Ti Limed ti Nasalun-at nga Estilo iti Panagbiag Dagiti aggigiddan nga agad-adal ken agsuksukimat ket nariknada dagiti ut-ot tapno yaramidanda iti dokumento ti maysa a kinapundo nga immunan nga imbangon iti Biblia: a dagiti tao ket nagtitipon a maymaysa. Ti masansan a pagsisinaantayo iti pisikal, mental, ken espiritual a paspaset iti tao ket ti kinapudnona ket agkakapetda ken saan nga agsisina. Iti sabali a sarita, no aniaman ti makaapekto iti panunot ket makaapekto met iti bagi. Ti naespirituan a kasasaadtayo ket adda dagsenna iti pisikal a kasasaadtayo, ken agpapan-agsubli. Datayo ket maysa a nabukel a tao. Kas pangarigan, dagiti sientifiko nga agsuksukimat ket nasarakanda ti kontrolado a panagadal a ti naragsak, makaliwliwa a panagkatawa ket mangted iti marukod a panagbaliw iti immune system ti tao. Ti kinapudnona ket matulungan dayta bagim a nakarkaro a lumaban iti sakit babaen iti panagbalin a naragsak! Daytoy a panagadal ket ipakitana ti nadikket a panagtrabaho ti panunot ken ti bagi. Niribribu a tawtawenen iti napalabas, ti Sao ti Dios ket insaritanan daytoy a napateg a koneksion iti panunot ken ti bagi a kaano laeng a naawat iti teoria iti medisina: "Ti naragsak a puso naimbag nga agas; ngem ti sidudukot nga espiritu magmagaanna ti tultulang."--Proverbio 17:22. Babaen kenni apostol Juan, kasano kaasideg iti relasion iti panunot ken iti bagi iti espiritual a kinataotayo? "Ay-ayatek, siak dawatek iti Dios a rumang-ayka kadagiti isu-amin a banbanag, ket ADDA KOMA SALUN-ATMO A KAS MET TI IRARANG-AY ti kararuam."--1 Juan 3:2. Kalikagum iti Namarsuatayo a "ragsakentayo iti naimbag a salun-at." Ti Sao ti Dios ket mabalin nga agserbi a kas ubbog iti salun-at, kas met iti ubbogtayo iti biag nga agnanayon. Agsipudta ti pisikal ken mental a salun-attayo ken ti espiritual a kinataotayo ket agkuykuyogda a kanayon, ni Pablo ket inaramidna dagiti sumaganad a sarita: "Gapuna, uray mangankayo, uray uminumkayo, wenno uray ania nga aramidenyo, aramidenyo amin a maipaay iti dayaw ti Dios."--1 Corinto 10:31. Ti ebanghelio ket iramanna nga agpadpada ti pisikal ken ti espirtiual a pannakaisubli. Ti nasalun-at nga estilo iti panagbiag ket tumulong kadatayo nga agbalin a naregta a Cristiano. Adtoy dagiti walo a prinsipio a masapul a suroten no pudno a kalikagummo iti agbiag a nasalsalun-at ken nakarkaro a produktibo a panagbiag: 1. NALINIS NGA ANGIN Ti nalinis, fresko nga angin ket napateg iti naimbag a salun-at. Iti aldaw ken iti pannaturog iti rabii, ti husto a bentilasion dagiti pagtaengantayo ken lugar iti trabaho ket mangpasiguro a dagiti daratayo ket kanayon a mangiwaras iti naan-anay nga oxygen iti tunggal paset iti bagi. Iti panaganges iti nauneg kabayatan iti pannagna iti agsapa ket maysa a dakkel a pamayan tapno maikkan iti oxygen ti bagi. Ti klase iti angin nga ang-angsentayo ket nalawag a napateg. Annadam a saamo a maikabil ti bagim iti ayat iti asok, gaas wenno bacteria nga awit iti angin a naggapu manipud iti nakalemmeng a
naggapuanna. Ti panagsigarilio ket parugitenna ti angin ket maysa daytoy a napigsa a pumatpatay ita a tiempo. Ti sientifiko a panagadal ket naammoanda iti pakaigapuan a relasion iti tabako ken kanser iti bara, emphysema, ken sakit iti puso. Ti pannakaadik iti bagi iti nicotina iti sigarilio ket mangaramid a ti panagsigarilio ket maysa kadagiti karigatan nga ikkaten nga ugali. Ti panagsigarilio ket mabalin a pumatay iti 12 a million a tattao iti uneg iti maysa a tawen inggana iti tawen a 2020 no ti madama a tignayna ket agtultuloy. 2. LAWAG ITI INIT "Dagiti bendision iti lawag iti init ket adu: (1) Ti 15 inggan 30 a minutos nga inaldaw a panagbilag iti lawag iti init iti bigbigat wenno iti ngan-ngani lumned ti init ket tumulong iti bagi a mangaramid iti bukodna a bitamina D, maysa a napateg a sustansia iti kudil. Ti bitamina D ket tumulong iti dara tapno mangaramid iti calcium ken phosphorus, a mangaramid ken mangtarimaan iti panagdakkel iti tulang. (2) Ti lawag ti init ket agserbi a kas tagapatay iti mikrobio ken bakteria. (3) Ti init ket mangted iti enerhia a gapu ditoy ti pagarian dagiti mulmula ket maaramidna iti carbon dioxide ken ti danum nga agbalin a carbohydrate.... No awan daytoy a proseso, dagiti animal ken dagiti tao ket matayda iti bisin. (4) Ti lawag ti init ket tumulong met iti tao a makatrabaho met iti rabii ken maikkatna ti pannakauppapay a gapuanan iti nasipnget nga aldaw no tiempo iti matudtudo. "Maysa a sarita iti panagannad: Ti lawag iti init ket mabalin met a makadadael. Iti napaut a pannakabilag ket mabalin a puoranna ti kudil, padakkelenna ti peggad iti kanser ti kudil, papardasenna iti proseso iti panaglakay, panagbaket, dadduma dagiti mata, ken pakaigapuan iti panagkusnaw ti mata." 3. PANAGINANA Ti bagi ket masapulna iti makinana tapno matarimaanna iti bagina met laeng. Masapul a maaddaantayo iti tiempo iti panagliwliwa ken panaginana tapno mapukaw dagiti bannog iti trabaho ken panagpanunot maippan kadagiti responsibilidad iti familia. No awan dagiti masapul a sukat iti panaginana, dagiti tao ket masansan a makapadas iti panagdukot, panagladingit, ken panagsikor. Dagiti kastoy a rigat iti rikna ket makaiturong iti panagsakit, a mangpilit kadatayo nga ited ti panaginana a dawdawaten ti bagitayo iti nabayagen a tiempo. Awan iti makasukat nga agpaay iti naimas a turog iti rabii. Ti panangpapigsatayo kadagiti naespirituan a bateryatayo iti inaldaw ket napateg met iti pisikal a salun-at. Ti inaldaw a panagutob iti Cristiano, panagadal iti Biblia, ken panagkararag ket paimbagenna iti bagi kasta met iti kararua. Masapultayo met iti kanayon a panaginana manipud iti trabaho, ti maysa nga aldaw a panaginana kada lawas ken iti tinawen wenno kada kagudua iti tawen a panagbakasion. 4. EHERSISIO Ti ehersisio ket napateg iti salun-attayo: (1) Ti ehersisio ket tumulong nga aramidenna a normal ti presion ti daratayo. (2) Ti ehersisio ket ipalubosna iti ad-adu a dara a nakadanon iti amin a paset iti bagi, tapno mataginayonna a nabara dagiti murdong a paspaset ti bagi. (3) Ti ehersisio ket ibulosna a pareho dagiti pisikal ken emosional a panagdukot, ket tumulong kenka a mariknam iti nasaysayaat a rikna maipapan iti biag. Ti ehersisio ket kadawyan a kalaingan nga agas agpaay iti panagladingit ken panagdukot. (4) Ti ehersisio ket mangted iti electrical nga enerhia iti utek ken kadagiti sellula dagiti urat. Parang-ayen ti salun-at babaen iti panangparigatna iti sistema iti
pananglaban iti sakit. No ti bagi ket maaywanana a naregta babaen iti pudno nga ehersisio, ti panunot ket a ddada a makapagpanunot a nalalaing ken tuloy-tuloy. (5) Ti ehersisio ket tumulong dita kolormo ket taginayonennaka a saan a nalukmeg. (6) Ti ehersisio ket aramidenna a nakarkaro a naregta, ket itantanna ti agpada a pannakbannog iti pisikal ken iti emosional. (7) Daytoy ket tumulong iti panagaramid iti utek iti kemikal a mangted kenka iti rikna iti nasayaat a kinatao ken paadduenna ti panaganus nga agpaay iti sakit No saanka pay nga ager-ehersisio, mangrugika a nainayad ken in-inut a paaduenna kas bumaybayag iti andormo. Nasaysayaat no konsultaem ti doktormo sakbay a mangrugika. Ti panggepmo ket maaddaanka iti uray ania a klase iti ehersisio a mabalin a maipares iti pannagna iti maysa a milia iti 15 minuto, maminpat wenno ad-adu pay iti maysa a lawas. 5. DANUM Agsipud ta ti danum ket napateg iti tunggal sellula iti bagi, masapul nga uminom iti adu. "1. Babaen iti timbang, ti bagi ket nganngani 70 porsiento a danum.... "2. Masapal ti bagi ti nganngangi 2 ½ litro iti danum iti inaldaw tapno maaramidna dagiti amin a trabahona. Ti dadduma kadagitoy a trabahona ket iramanna ti panangpataray iti dara, panangibelleng iti rugit, panangitulod iti sustasia, ken panaggiling.... "3. Ti kadawyan a tao ket addaan iti 15 inggana 40 billion a sellula iti utek. Tunggal maysa kadagitoy ket 70 inggana 80 porsiento a danum. Ti naan- anay a danum tapno masuportaran amin dagitoy a sellula ket tumulong kenka nga agbalin nga alerto iti utekmo ket tumulong a malappedan ti panagladingit ken panagsikor. "4. Saan laeng a ti danum nga in-inumen iti napateg. Ti inaldaw a panagdigos iti nalamiis ken presko a danum ket tumulong a maparang-ay ti "sirkulasion iti dara, ket mapapigsa ti bagi ken ti panunot. Ti panagdigos ket tumulong met a mangpakalma kadagiti nabannog nga ur-urat, a pakaigapuan iti panagsakit gapu iti panagkapuy iti sistema a lumaban iti sakit. Ti panagdigos ket makaikkat kadagiti rugit iti kudil ken mangikkat iti gurigor." 6. TI NASAYAAT A TARAON Idi panamarsua insuro ti Dios kenni Adan ken Eva a ti taraonda ket nuwes, bukbukel, ken prutas (Genesis 1:29). Kalpasan a nagbasol ni Adan kenni Eva, dagiti nateng ket nainyon a taraonda (Genesis 3:18). Kalpasan iti layus, ti Namarsua ket innayonna dagiti "nalinis" a lasag a taraon iti taraonda (Geneiss 7:2-3; 9:1-6). Dagiti lasag dagiti animal ket addaan iti naurnong a tabtaba ken kolesterol, a mangpangato iti peggad iti nangato a presion iti dara, stroke, sakit ti puso, kanser, panaglukmeg, diabetes ken dadduma a saksakit. Ita a tiempo dagiti doktor ket balbalakadanda dagiti mangmangan iti karne a ti kanenda laeng ket dagiti awan iti tabana, naluto a nalaing a karne ken lames ken bassit laeng. Agsipud ta dagiti tao a mangmangan laeng iti natnateng ket nasalsalun-atda ken at-atiddog iti biagda, adu kadagiti eksperto iti taraon ket iti salun-at ken irekrekomendada a pirmi a pagpanunotantayo iti agsubli iti orihinal a taraon iti tao a nuwes, bukbukel, ken prutas, ken natnateng a nainayon.
No kayatmo iti mangrugi iti vegetarian a taraon, siguradoem nga umuna nga ammom no kasano iti agaramid iti balanse a taraon nga awan iti karnena. Mangan iti lima wenno innem a sukat iti maysa nga aldaw iti nadumaduma a prutas, nuwes, bukbukel, innapoy, ken natnateng. Berdi ken duyaw a natnateng, a kakuyog ti citrus ket napateg unay. Managusar iti arina a saan unay a napudaw, ken iti Bagas sana unay apuas kas innapoy. Ti kanen nga innapoy ket aglaon iti innem wenno nasursurok a sukat iti maysa nga aldaw. Sukatam dagiti kankanem a taba iti animal (butter, cream) mantikilya, samsam-it, ken daddumpa pay) iti mantika iti nateng. Dagita a kankanen ket makaumanay uray awan iti karne. Dagiti agpili a mangan iti karne kas paset ti taraonda, ket kanenda laeng dagiti karne nga ibagbaga iti Biblia a "nadalus,' wenno mabalin a makan iti tao. Idi impalubos ti Dios kadagiti tao a mangan iti karne kalpasan iti layus (Genesis 7:2, 3; Levitico 11:47), imbagana no ania kadagitoy a lasag a taraon iti nalinis, ken dagiti narugit a saan a nasayaat a kanen. Basaen iti Levitico 11 ken Deuteronomio 14 iti listaan dagiti billit, animal, ken lamlames, nga imbaga ti Dios a saan mabalin a kanen. Babaen kadagitoy a kapitulo, dagiti nalinis nga animal ket masapul a naggudua, wenno pisi, ti kukoda ken agngatingat. Dagiti nalinis a lames ket masapul nga adda siksikda ken pigarda. Dagiti billit a mangmangan iti basbasura ket maipagel. Kadagit narugit nga animal ket ti baboy ket espesial a nainaganan ken nailunod (Deuteronomio 14:8). Ti nangato a porsiento kadagiti bagi ti tao a nautopsi ket naikkatan iti trichinae. Dagitoy babassit nga igges ket maiyalis iti tao a mangmangan iti naalian a karne iti baboy. Ti madama a sientifiko a panagadal ket masarakanda a no apay nga imbaga ti Dios a dagiti dadduma a karne ket narugit. Mabalin a ti maysa a rason ket ti peggad iti sakit, kas ti trichinae nga igges iti karne iti baboy. Mabalin a ti maysa pay a rason ket ti makadadael nga epekto dagiti maurnong a taba iti bituka iti tao. 7. LIKLIKAN DAGITI BANAG A MAKADADAEL Ania dagiti patigmaan nga inted iti Biblia maipapan kadagiti inumen a makabartek? "Ti arak managrabrabak, ti naingel nga inumen managringringgor; ket siasinoman a mailaw-an kenkuana saan a masirib."--Proverbio 20:1. "Uray dagiti mannanakaw, uray dagiti naagum, uray dagiti MANAGBARBARTEK, uray dagiti managtabbaaw, uray dagiti managpaanak, saandanto a tawiden ti pagarian ti Dios."--1 Corinto 6:10. Maapektoan iti alkohol dagiti sumaganad a sistema iti bagi: "1. Ti immune system-pabassiten ti alkohol ti abilidad dagiti punal a sellula a lumaban iti sakit, isu a pangatoenna ti peggad iti pneumonia, tuberculosis, hepatitis, ken dadduma a kanser. "2. Ti endocrine system-Iti dua wenno tallo laeng a baso iti arak iti maysa nga aldaw iet ingatona ti peggad iti pannakaalis, natay a maiyanak, ken panaganak a kurang iti bulan. "3. Ti circulatory system-Ti panagusar iti alkohol ket ingatona ti peggad iti coronary heart disease, panagbaba iti asukar ti dara, ken ingatona dagiti taba iti dara, ken presion ti dara. "4. Ti sistema ti panagtunaw-Ti alcohol ket pagsikorenna ti bituka, isu a mangaramid iti pangdara iti bituka..... Ti kanayon a a panaginom iti arak ket ingatona ti peggad iti panagtaba iti dalem, hepatitis, ken cirrhosis iti dalem. Ti alkohol ket pakaigapuan iti dakkel a porsiento iti suicide, aksidente, panagabuso kadagiti ubbing ken krimen iti pagtaengan. 8. PANAGTALEK ITI NAILANGITAN A PANANAKABALIN
Ti tao a maal-alia babaen iti buteng ket masarakanna a narigatiti agbenifisio a naan-anay manipud iti panagbiag a nasalun-at nga intayo inadal ken impalawag. Ngem ti tao nga agragragsak iti positibo a pammati iti Dios, ket mapadasanna ti ultimo a paggapuan iti naimbag a kinatao: "Benditoem ni Jehova, O kararwak, ket dika lipaten dagiti amin a paraburna: Isu a mamakawan kadagiti amin a kinadangkesmo; isu a mamapia kadagiti amin a nasaksakitmo; Isu a manubot ita biagmo iti pannakadadael; isu a mangbalangat kenka iti kinamanagayat ken kadagiti nadungngo nga as-asi."--Salmo 103:2-4. Ni David Larson, maysa a konsultant iti National Institute of Mental Health idiay America, ket nagaramid iti dakkel ken nalawa a panagsukimat maipapan iti relasion iti relihion ken iti salun-at. Ti inadalna ket nangipakita iti direkta a koneksion iti kari ti Cristiano ken ti salun-at. Isu ket nasdaawa a naammoanna: a dagiti mapmapan agat-atendar iti kapilia ket at-atiddog iti biagda ngem dagiti saan nga agat-atendar iti iglesia. Dagiti mapmapan iti simbaan ket basbassit iti pasamak iti atake ti puso, panagsikkil dagiti ur-urat, nangato a presion ti dara, ken dadduma pay a saksakit. Dagiti adda pammatina iti Dios ket agbibiag iti mas produktibo a panagbiag gaputa saana unay a nadukdukotan, saan nga agbalin a mammartek, saan a maipupok gapu iti ulit-ulit a panagsalungasing iti linteg, wenno matiliw iti saan a naragsak a panagasawa. Ti panagtalek iti Dios ket isu iti tulbek nga agturong iti pudno a naimbag a kinatao, ken nasalun-at, ken naragsak a panagbiag. Ngan-ngani 50,000 a Seventh-day Adventist iti napagadalan, nangruna idiay Califonria, iti nasurok a 30 a tawen. Dagiti resultana ket mangipakita a dagiti Seventh-day Adventista a lallaki ket agbibiagda nga at- atiddog iti 8.9 a tawen ket dagiti babbai ket 7.5 a tawen ngem kadagiti pangkaadduan a populasion. Dagiti panagadal maipapan kadagiti Adventista idiay Holland, Norway ken Poland ket ipakitana ti pareho a resulta. Dagiti agsuksukimat ket impagarupda a ti at-atiddog a sukat iti biag dagiti Adventista ket gapu iti panangsurotda kadagiti dadduma wenno amin dagiti walo a prinsipio iti salun-at a nailawlawag ditoy a Guide. Dagiti sumursurot kadagitoy a prinsipio ket saan laeng nga addaan iti at-atiddog a biag, no diket kasta met iti nasaysayaat a klase iti panagbiag. Ti panagipakat iti sasaoen ti Biblia kadagiti biagtayo ket mangaramid iti panagduma iti amin a kita iti praktikal a pamayan, mangted iti makaawis a pammaneknek a ti Cristianismo ket isu iti pinakapraktikal, resonable a relihion iti entiro a lubong. Baliwanna dagiti tao-dagiti panunotda ken dagiti aramiddan-ken mangaramid iti baro nga estilo ti panagbiag. Gapu iti nadekket a relasion iti panunot, ti bagi, ken ti espiritual a biagtayo, dagiti Cristiano nga agbibiag babaen iti sao ti Dios ket kalikagumanda a suroten dagiti prinsipio iti nasalun-at nga estilo iti panagbiag kas iti panagsaganada iti maikaddua nga iyuumay ni Jesus (1 Juan 3:1-3). Saan laeng a kalikagum ni Cristo a nakasaganatayo a sumabat Kenkuana inton agsubli Isu, kayatna met a parang-ayen ti klase ti madama a panagbiagtayo. Mabalintayo iti tumulong Kenkuana babaen iti panangpanunottayo kadagiti nangruna a prinsipio iti salun-at nga inted ti Dios. Inkari ni Jesus nga isalakannatayo manipud kadagiti tunggal makadadael a kababalin babaen iti "pannakabalinna nga agar-aramid ditoy unegtayo" (Efeso 3:20). No igaygay-atmo a pagballigiam dagiti dadduma a kababalin a makaperdi iti bagi kas iti panagusar iti tabako ken panaginom iti arak, dagiti kalaingan a resolusionmo tapno makalisika ket masansan nga agbalin a taltali iti darat. Ngem babaen iti panangisilpom iti pannakabalin ti Dios nga "agar-aramid dita unegmo," ket maikkannaka ti Dios itipigsa nga agballigi. Ikarkari ti Sao ti Dios: "Maaramidko dagiti amin a banbanag babaen kenni Cristo a mangmangted kaniak iti pigsa" (Filipos 4:13).
Iseserrek idiay Nacristianoan a Panagbiag Adtoy ti nakaliwliwa a surat a naggapu iti maysa kadagiti representante iti eskuelaantayo iti Biblia idiay Africa: "Lima a tawenen iti napalabas, nakaawatak iti dawat manipud iti Timek ti Padto tapno bisitaek ti maysa a balud nga estudiante iti eskuelaan ti Biblia babaen iti surat. Impakitak ti surat kadagiti agituray idiay pagpupukan, a naparaburda met a nangted iti permiso. Gaputa ti estudiante ket adda nauneg a panagkalikagumna nga agadal iti Biblia, isu a binisitak iti kanayon. Ngan-ngani innem a bulan kalpasan iti umuna a panangbisitak, dinawatna nga isu ket mabautisaran ken makitipon iti iglesia. Dagiti agakem ket nakitunosda a mangted kadagiti posibilidad tapno ti panagbautisar ket maaramid iti uneg iti pagbaludan. Dagiti guardia ken dagiti dadduma a balud ket naguurnongda tapno masaksianda ti maysa kadagiti kapartakan a panagbautisar nga innak naaramid. Nabiit pay kalpasan daytoy, daytoy a kabsattayo ket naibulos manipud pannakabalud, uray no atiddog pay dagiti tawen a masapulna a pagserbian. Idi dinamagko no apay, imbagada kaniak a ti biagna ket bigla a nagbaliw a pirmi, ken isu ket nagbalin a maysa a nasaet a saksi agpaay iti Apona, ken ti relihionna nga isu ket saanen a maibaga a balud, wenno matrato isu a kasdiay. Daytoy a tao ket naikuyog manen iti familiana ket ita isu ket maysa a lider iti maysa kadagiti dadakkel a kongregasiontayo." 1. ANIA ITI KAIPAPANAN TI BAUTISAR? Idi daytoy a balud ket nagbalin a Cristiano ken ti biagna naan-anay a nagbaliw, apay a napateg kenkuana nga isu ket mabautisaran. Iti pannakisarita ni Jesus kenni Nicodemo, daydiay a lider iti komunidad a napan kenni Jesus iti rabii, inaramid ni Jesus a nalawag ti kinapateg ken kayat a saoen iti bautisar: "No ti maysa a tao saan a mayanak a mabaliwan, saanna a mabalin a kitaen ti pagarian ti Dios... masansan a maiyanak iti danum."--Juan 3:3, 5. Isu a babaen kenni Jesus, masapul a maiyanaktayo "iti danum ken ti Espiritu." "Ti pannakaiyanak iti Espiritu" ket ti kayatna a saoen ket ti iseserrek iti baro a biag babaen iti ipapan iti panagbaliw iti panunot ken ti puso. Gapu ta ti iseserrek iti pagarian ti Dios ket iramanna ti naan-anay a baro a kita iti panagbiag, saan laeng a napatyan a daan a biag, daytoy ket maawag a baro a pannakaiyanak. Ti pannakabautisar iti danum ket isu iti makita a simbolo a mangipakita iti daytoy panagbaliw iti uneg. Ti representantetayo ket binautisaranna ti balud kas maysa a panangbigbig iti panagkarina kenni Cristo ken kas maysa a simbolo iti panagbaliw a nirugian iti Espiritu Santo iti kababalinna. 2. APAY A MASAPULKO ITI MABAUTISARAN? Ti pannakaisalakantayo ket agtaytayyek iti aglikmot kadagiti tallo a dadakkel nga ar-aramid ni Cristo:
"Ni Cristo NATAY gapu kadagiti basbasoltayo, kas maiyalubog kadagiti Sursurat; Ket NAITANEM, ket NAGUNGAR iti maikatlo nga aldaw, kas maiyalubog kadagiti Sursurat."--1 Corinto 15:3, 4. Inaramid ni Cristo ti pannakaisalakantayo a posibli babaen iti pannakatayna, pannakaipunponna, ken panagungarna. "Dikay ammo aya a datayo amin a nabautisaran ken Jesu-Cristo, NABAUTISARANTAYO ITI IPAPATAYNA? NAITANEMTAYO NGARUD A NAIKANUNONG KENKUANA, GAPU ITI PANNAKABAUTISAR ITI PATAY."--Roma 6:3, 4. Ni Jesus ket natay agpaay kadagiti basoltayo, naipunpon, sa bimmangon manipud tanem tapno ikkannatayo iti baro a biag iti kinalinteg. Babaen iti pannakabautisar ket aktualtayo a nakipaset iti pannakatay, pannakaipunpon, ken panagungar ni Jesus. Ti kayatna a saoen ti bautismo ket nataytayo iti basol kenni Cristo, inpunpuntayo ti daan a biag iti basol kenni Cristo, ken nagungartayo "tapno agbiagtayo iti baro a biag" kenni Cristo. Ti pannakatay ken panagungar ni Cristo ket nagbalin a pannakatay ken panagungartayo. Maaramidnatayo ti Dios a natay iti basol, kas manla no datayo ket nailansa. Mabalinnatayo a biagen kadagiti banag iti Espiritu, a kas manla no datayo ket nagungar manipud kadagiti natay. Ti pisikal nga aramid iti bautismo ket nalawag nga itakderanna dagiti addang iti pannakakombertir. Umuna, datayo ket tumapog iti danum, datayo ket mailemmes a naan-anay, kas iti tao a natay a maipababa iti tanem ken magaburan. Ibagbaga daytoy nga agduyostayo a matay ken Cristo ken ikalitayo a gaburan ti daan a panagbiagtayo. Ti bautismo ket maysa a panagipunpon, maysa a formal a panagpakada iti panagbiag a pagar-arian iti basol. Satayonto maiyaon a rumuar manipud iti danum babaen ti nangbautisar kadatayo, kasla iti tao a nagungar manipud iti tanem. Ibagbaga daytoy a datayo ket "baro a parsua," a naan-anay a naited iti "baro a biag" nga inted ti Dios kadatayo. Ti laeng panangilemmes iti naan-anay a makailadawan iti pudno a kaipapanan iti bautismo-pannakatay, pannakaipunpon, ken pannakaiyanak manen. "Ti bautismo" babaen iti warsi ket saanna a naan-anay a maisimboloan iti baro a pannakaiyanak. Ania a talaga ti pudno a kayat a saoen ti matay ken Cristo? "Nga ammotayo a ti daan a kinataotayo nailansa iti krus a naikanunong kenkuana, tapno mapukaw iti bagi iti basol, tapno ditayo patagabun iti basol."--Roma 6:6. Ti bautismo ket itakdernana iti makita iti ruar no ania iti masapul nga aramiden ti maysa a tao iti uneg: isukona ti amin a banag kenni Cristo. No adda banag a tengtenglentayo manipud iti Dios, ket kasla datayo ket agtultuloy nga "adipen ti basol." No naan-anaytayo nga agpasakup kenni Cristo, dagiti napno iti basol a tarigagaytayo ket "naaramid nga awan pannakabalinna," ket ti panagbaliwtayo ket mangrugin. Sinno iti responsable iti panagbaliw a dumteng? "Nailansaak a naikuyog ken Cristo; ket saan a siak ti agbiagen no di ket ni CRISTO TI AGBIAG KANIAK; ket ti biag a pagbiagko ita iti lasag, PAGBIAGKO GAPU ITI PAMMATI ITI ANAK TI DIOS, isu a nagayat kaniak, ket inyawatna ti bagina gapu kaniak."--Galacia 2:20. No bigbigek nga addaak iti pannakailansa ni Cristo babaen iti bautismo, ket aw-awisek ti mannakabalin a puersa a sumrek ditoy biagko-"ni Cristo ket agbiag kaniak."
Tapno naan-anaymo a maikabil ti biagmo iti ima ni Cristo, umuna a kitaem ni cristo a matmatay iti krus. Saanka a kumitkita iti basol a mangbutbuteng kenka, saanka a kumitkita iti nakalabas a rekordmo sa agasug: kitaem ni Jesus. Ti panagbuyam iti naparabur ken natured a pannakatayna idiay kalbario, maiyebkasmo a mabukel Kenkuana: "Babaen iti pannakabalin ti krus, maibagak a natayakon idi dana a kababalinko ket sumurotakon iti Dios. Aramidek iti takderko a kadua ni Cristo. Manipud ita agbiagakon" idiay pammati iti Anak ti Dios a nagayat kaniak ken intedna ti Bagina agpaay kaniak." Kas iti intayo pannakaisilpo iti pannakabalin iti pananakatay ken panagungar ni Cristo, ket ad-adda a makitatayo dagiti naimbag a kababalinna a magnsukat kadagiti daan nga ug-ugalitayo: "Gapuna no ti maysa adda KEN CRISTO, isu BARO A PARSUA: dagiti banag a daan napalabasdan, adtoy nagbalinda a BARO."--2 Corinto 5:17. Babaen iti bautismo iyebkastayo ti tarigagaytayo a maikawil dagiti takiagtayo kenni Cristo ken agbiagtayo iti baro ken naim-imbag a biag "ken Cristo." Inaramid ni Jesus kadatayo ti saantayo kaanoman a maaramid agpaay kadagiti bagitayo. Sumayaattayo manipud iti danum "a baro a parsua;" ikkannatayo iti pannakabalin nga agbiag "iti baro a panagbiag." 3. APAY A NI JESUS KET NABAUTISARAN? Idiay Pentecoste, binagaan ni Pedro dagiti agbirbirok a makabulos manipud pannakabasol nga "agbabawida ken agbautisarda" tapno mapakawan ni Cristo "dagita basbasolyo" (Aramid 2:38). Kasdi met laeng a ni Jesus ket saan kaanoman a nagbasol uray no maysa lakoma a basol. Apay nga impalubos ni Jesus nga Isu ket mabautisaran? "Idin ni NESUS NANIPUD Galilea AGINGGA TI JORDAN NAPAN ken Juan TAPNO PABAUTISARAN kenkuana. A PANANGTUNGPAL ITI AMIN A KINALINTEG."--Mateo 3:13, 15. Ni Jesus ket awan iti basolna. Saanna a masapul iti agbabawi iti uray ania a basol. Isu ket nabautisaran gapu iti sabali a rason: "tapno mtungpal ti amin a kinalinteg." Babaen iti pannakabautisarna, ni Jesus ket nangikabil iti positibo nga ehemplo agpaay kadatayo a nakapoy, managbasol a tattao. Saan kaanoman a dinawat ni Jesus kadagiti adipenna a mapanda iti lugar a saanna a napanan. Isu nga no dagiti mammati ket mailemmesda iti danum iti bautistmo, isuda ket sumursurot iti addang iti Apoda. Gaputa ni Jesus ket natay agpaay kadagiti basoltayo, mabalinna naited kadatayo ti kinalintegna. "Daydi saan a nakaammo iti basol, inaramidna a basol gapu kadatayo, tapno makapagbalintayo a kinalinteg ti Dios gapu kenkuana."--2 Corinto 5:21. Nabaliwan ti imatang ti Dios manipud managbasol a nagbalin a santo, datayo ket rumang-ay idiay a "kinalinteg,' ket ngarud agbiagtayo iti baro a biag ken Cristo. 4. APAY A MASAPUL A MAILEMMESAK? Ni Cristo ket nailemmes Isu ket nabautisaran; Isu ket saan a nawarsian iti danum. Binautisaran Isu ni Juan idiay karayan ti Jordan "agsipudta adu iti danum idiay" (Juan 3:23). Idi ni Jesus ket nabautisaran, Isu ket timmapog iti danum, ket "apaman a ni Jesus ket nabautisaran, isu ket simmang-at manipud iti danum" (Mateo 3:6).
No maawatantayo ti pudno a kaipapanan iti bautismo, ket saantayo a marigatan unay a bigbigen ti pudno a forma iti bautismo. Ti mismo a sao a "bautisar" ket naggapu iti sao a Griego a baptizo, a ti tarusna ket iyuper wenno ilemmes (ipauneg). Kabayatan iti panagbisita ni John Wesley idiay America idi 1737, dagiit hurado iti maysa nga iglesia, 34 da amin ket binisitada isu idiay kaso a "saanna a kayat a bautisaran ti anak a lalaki ni Mr. Parker, no saan nga inlemmes." Nalawag a ti ama dagiti Methodista ket binautisaranna dagiti naawisna babaen iti panangilemmes. Sinarita ni reformador John Calvin ti: "Pudno a ti panangilemmes ket isu iti ugali ti lakay nga iglesia."-Institute of Christian Religion, Book 4, chapter 15, section 19. Ti pakasaritaan ti immune nga iglesia ket inaramidna a nalawag a ti kaipapanan ti bautismo ket panangilemmes. Ni Dean Stanley, iti iglesia iti Englatera ket nagsurat: "Idiay umuna a sangapulo ket tallo a siglo, ti nganngani sangalubungan a praktis iti panagbautisar ket no ania iti mabasatayo iti Baro a Tulag, ken isu ti pudno a kaipapanan iti sao a "bautisar"-a dagiti nabautisaran ket naitapog, naipauneg a nailenned, nailemmes iti uneg iti danum."-Christian Institutions, p. 21. Dagiti pagbautisaran nga agpaay a pagilemmesan kadagiit nakombertir ket Makita iti adu nga ig-iglesia a naaramid iti nagbaetan iti maikapat ken maikasangapulo ket uppat a siglo idiay Europa ken Asia, idiay ig-iglesia a kas ti Cathedral idiay Pisa, Italia, ken idiay St. John, ti kadakkelan na iglesia iti Roma. Saan nga inggana idi ti konsilio ti Ravenna iti umuna a paset iti maikasangapulo ket lima a siglo a ti Iglesia Katolika ket inawatna a ti panagwarsi ket kapada laeng a balido iti panangilemmes. Iti panangsaludsod iti praktis iti iglesai, ket saantayo a suroten no ania iti isursuro iti tao, no diket no ania iti insuro ni Cristo ken dagiti adalanna. Adu dagiti napudno a Cristiano iti mangsalsalimetmet iti tradision iti panangbautisar iti ubing, ket ti panangited kadagiti ubbingtayo iti Dios manipud pay idi punganay ket pudno a nakadaydayaw. Ngem ti Biblia ket inaramidna a nalawag a ti maysa a tao ket masapul a masuroan iti dalan it pannakaisalakan sakbay a mabautisaran (Mateo 28:19, 20), a ti tao ket masapul a mamati kenni Jesus sakbay iti pannakabautisarana (Aramid 8:35-38), ken masapul a ti tao ket agbabawi kadagiti basolna ken mapakawan sakbay a mabautisaran (Aramid 2:38). Ti ubing ket saanna a kabaelan iti mamati, agbabawi, wenno agkonfesar, a masapul a maaramid sakbay a mabutisaran. 5. APAY A NAPATEG ITI MABAUTISARAN? Babaen kenni Jesus, ti bautismo ket napateg agpaay kadagiti agkalkalikagum a sumrek iti pagarian ti langit. "No ti maysa saan a maiyanak iti danum ken iti Espiritu, saana a mabalin ti sumrek iti pagarian ti Dios."--Juan 3:5. Ni Jesus ket nangted laeng iti maysa a panangilaksid. Ti agtatakaw idiay krus ket "naiyanak iti Espiritu," uray no imposible kenkuana iti bumaba idiay krus a mapan agpabautisar iti danum kas maysa a tanda iti panagbaliw ti pusona. Iet inkair ni Jesus kenkuana nga isu ket makaduananto iti pagarianna (Lucas 23:42, 43). Agpaay idiay agtatakaw, ti "paannakaiyanak iti danum ken ti Espiritu" ket itakderanna ti dara ni Jesus a nagudua tapno dalusanna isu manipud kadagiti basolna. Naobserbaran ni Augustine, nga "adda iti maysa a kaso a nairekord maipapan iti panagbabawi nga agbugbugsot, daytoy ket ti nagbabawi nga agtatakaw, nga awan iti masapul a mauppapay; ket maysa laeng, tapno awan iti agipagarup."
Ni Jesus Mismo iti nangted iti daytoy a nasantoan a patigmaan: "Ket ti mamati ken ti mabautisaran, maisalakanto; ket ti saan a mamati, madusanto."--Marcos 16:16. Babaen iti pannakatayna idiay lugartayo idiay kalbario, ni Jesus ket nangaramid iti silulukat a panangipakita iti ayatna kadatayo. Masapultayo iti sungbat a Makita iti kaadduan, saan a mabain a panangipudno iti panagkaritayo ken Cristo babaen iti bautismo. Nirugiam kadin iti baro a biag ken Cristo? Nabautisaranka kadin? No saan pay, apay a sanka anga agsagana a mabautisaran iti mabiit? 6. TI BAUTISMO KET RUGI LAENG Ti bautismo ket mangirepresenta iti panagkaritayo nga agbiag iti Nacristianoan a panagbaig. Ngem ti pananawattayo iti pannakabautisar ket saan nga otomatiko a bumayag iti inggana sibibiag. No ti ubing ket maiyanak, ti selebrasion ket maiyayos. Ket inton nalpasen ti aldaw ti pannakaiyanakna ket ti pannakaliwliwa ket maawanen, ti ubing ket masapulna iti mapakan iti inaldaw, inaldaw a digos, ken inaldaw a panangtaripato iti pagimbaganna. Kasta met iti bautismo. Imbaga ni Pablo ti kapadasanna, "Inaldawak a matay" (1 Corinto 15:31). Babaen iti inaldaw nga iyaadayo manipud kinaagum, agbalintayo a nakarkaro a makasungbat kenni Cristo. Ti ritos iti bautismo, kas seremonia iti kasar, ket naaramid a kas personal a panangpaneknek a ti nakaskasdaaw a rumangrang-ay a relasion ket nangrugi. Tapno agutltuloy a rumang-ay, masapultayo ti inaldaw a panangited iti bagitayo kenni Cristo, ti inaldaw a panangawat iti baro a biag babaen iti panagkararag ken panagadal iti Biblia. 7. MAYSA A PAKAIGAPUAN ITI PANAGRAGSAK Ti bautismo ket pakaigapuan iti dakkel a panagragragsak agsipudta dagiti nagikabil iti pammatida ken Cristo ket naaddaan iti talged iti biag nga agnanayon. "Ti siasinoman a mamati ken mabutisaran ket mangisalakan" (Marcos 16:16). No datayo ket mabautisarna, addatyao idiay agturong iti ngato a dalan a mangiturong kadatayo iti agnanayon a ragsak. Ti bautismo ket rambakenna met ti madama a ragsak ken Cristo. Ikarkarina ti awan gatadna a sagut iti Espiritu Santo kadagiti nabautisaran (Aramid 2:38). No adda ti Espiritu, ket kaduana met "ti bunga ti Espiritu"-"ayat," a mangpunno iti biag iti kinaanus, kinasingpet, kinaimbag, panagtalek, kinaemma, ken panangkontrol iti "bagi" (Galacia 5:22, 23). No adda ni Jesus nga agbibiag iti unegtayo babaen iti Espiritu Santona, ket mangted iti dakkel a rikna iti kinatalged. Agsipudta "ti Espiritu mismo iti mangpaneknek...a datayo ket annak ti Dios" ( Roma 8:15, 16). Daytoy natalged a relasion iti Dios ket manged kadatayo iti adu a bendision, ngem saan a manggarantia iti biag nga awan iti parikutna. Ti kinapudnona, ti kabusor ket masansan a padpadasenna nga ipalapal dagiti karigatan a parikut kadagiti nabiit pay a nakipagkari kenni Cristo. Nupay kasta, no addatayo idiay im-ima ti Dios ammotayo nga usarenna ti tunggal banag a mapasamak kadatayo, dakes man wenno naimbag, tapno isuronatayo ken tulungannatayo a rumang-ay (kitaen ti Roma 8:28).
Ti maysa a balasang ket nagaramid iti desision nga itedna ti biagna ken ni Cristo ken mabautisaran, idiay bangir iti pangta ni lakayna a sinaanna isu no agpabausiar. Saana a kayat iti agbalin a paset iti baro a pammatina, ngem isu ket nagtuloy a kimpet kenni Jesus ket impamuspusanna iti nagbalin a nakarkaro a naayat nga asawa ngem idi un-unana. No daddma ket aramiden ni lakayna a narigat dagiti banag iti pagtaenganda. Ket ti udina isu ket naawis bababen iti maysa nga argumento nga isu mismo ket saanna a masungbatan: ti nabaliwan a biagna. Daytoy a lalaki ket intedna ti biagna kenni Cristo ket uray isu ket nabautisaran. Ti asideg nga idedekkettayo ken Cristo "napuskol man wenno naingpis" ket mangaramid kadatayo a mannakabalin nga instrumento iti imana. Mabalintayo nga ikomit dagiti biagtayo Kenkuana nga awan iti kondisionna agsipudta inaramidnan ti ultimo a panagkari kadatayo idi binayadanna ti gatad dagiti basoltayo idiay krus. Anian a gundaway daytoy nga itedtayo a silulukat Kenkuana ti ayat ken panagtalektayo! No saan mo pay a naaramid dayty, apay a saanmo nga isuko dayta biagmo kenni Cristo ita mismo? Dawatem Kenkuana a mangiparsua iti baro a biag kenka babaen iti Espiritu Santo, saka agpabautisar kenni Cristo.
Ti Limed ti Panagrang-ay Babaen iti Panagtitipon Idi umuna a tawtawen iti dekada 1960, ni kabsat nga Andres, maysa a lalaki a naggapu idiay Holland, ket nagilibas iti sangakahon a Biblia iti luganna a VW a limmasat idiay pagpatinggaan iti Romania ket nakalasat kadagidiay guardia a komunista. Nagdagus isu idiay maysa nga hotel ket nangrugi a nagkararag ket dinawatna ti Dios nga iturongna isu idiay pudno a grupo dagiti Cristiano-dagiti makausar a nalaing kadagiti kopia iti Bibliana. Daydiay a panagleppas iti lawas, ni Andres ket napan nagsaludsod idiay klerk iti hotel no adinno ti pakasarakanna iti iglesia. Kinita bassit isu ti klerk a medio masdaaw ket sa simmungbat a nagkuna, "Ammom, awan iti adu a kasta ditoy. Ken maysa pay saanmo a maawatan ti pagsasaoda." "Saanmo aya nga ammo?" sungbat ni Andres, "a dagiti Cristiano ket adda iti maysa a klase iti pagsasaoda a pangsangalubungan." "Oh, ania daydiay?" "Daytoy ket maawag nga agape." Ti klerk ket saanna pay kaanoman nangngeg daytoy ngem siniguro ni Andres kenkuana, a "daytoy iti kapintasan a pagsasao ditoy luong." Ni Andres ket nakabiruk met laeng iti sumagmamano a grupo iti iglesia idiay a lugar ket naaramidna iti mangurnos iti pannakisarita iti presidente ken sekretario iti maysa a denominasion. Daksanggasat ta, uray no ammo ni Andres ken dagitoy a lallaki iti sumagmamano a pagsasao idiay Europa, naammoanda a saanda nga agkikinnaawatan. Isu nga addada idiay a nakatugaw nga agkikinnita iti maysa ken maysa. Ni Andres ket nakapagbiahen iti adu a napeggad a milia a tugut-tugotna daytoy napateg a kargana, ngem kasla awan iti pamayan tapno maibagana no dagitoy a lallaki ket pudno a kabsat a Cristiano wenno informer iti govierno. Ti udina nakakita isu iti Biblia iti Romania idiay rabaw iti lamisita idiay opisinada. Inruar ni Adres manipud iti bulsana ti Dutch a Bibliana. Niluktanna ti 1 Corinto 16:20 ket sana impakita ti Biblia nga itudtudona ti nagan ti libro a dagusda met nabigbig. Dagus a limmawag dagti rupada. Darasda a nabirukan ti isu met laeng a kapitulo iti Bibliada a Romania ket sada binasa: "Amin dagiti kakabsat ditoy ket pakpakumustaandaayoamin. Kumustaenyo ti tunggal maysa ti nasantoan nga ungngo." Dagitoy a lallaki ket kinasaritada ni Andres. Ket maysa kadakuada iti nanglukat iti Bibliana ket nasarakanna ti Proverbio 25:25. Nasarakan met ni Andres daydiay a teksto ket sana binasa: "Kas nalamiis a danum iti mawaw a kararua, kasta met dagiti naimbag a damdamag nga aggapu iti adayo a daga." Dagitoy a lallaki ket nakaibusda iti kagudua iti maysa nga oras a nagtutungtong ken agdidinnamagda- babaen laentg kadagiti sao iti Biblia. Nagragragsakda unay ditoy a panagtitipon a limmasat kadagiti amin a pagpatinggaan ti kultura nga isuda ket agkakatawa inggana rumuar iti lua kadagiti matmatada. Ammo n Andres a masarakannan dagiti kakabsatna. Idi impakita kadakuada dagiti awitna a Biblia, dagiti Romanian ket kasta unay iti panagsiddaawda ket ulit-ulit nga inarakupda isu.
Daydiay a rabii idiay hotel, ti klerk ket immasideg kenni Andres ket sa nagkuna: "Kinitak ti sao nga "agape" iti diksionario, ket awan iti kasta a sao. Dayta ket sao iti Griego a ti kayatna a saoen ket "ayat." Simmungbat ni Andres, "Dayta ngarud." Sarsaritaek dayta ti entiro a malem." Nadiskobrem kadin daytoy a napintas a pagsasao? Ditoy a Guide ket masursuroyo maipan iti no kasano a ti Dios ket mangipan kadatayo iti nalawa a napalawlawan iti ayat." 1. TI IGLESIA KET NAIPARSUA AGPAAY ITI PANAGDAYAW Imbangon ni Jesus ti iglesia tapno masuportaran ti nangruna a masapul iti tao a mangtaraken ken tulong. Amintayo ket addaan iti kasapulan. Ket dayta iti isu ti gapuna nga adda iti iglesia. Daytoy iti lugar a papanantayo tapo makapagtitipon ken makapagtinnulong ti maysa ken maysa. Impakita ti Kasuratan iti naregta nga iglesia apostolika a mangayab kadagiti lallaki ken babbai idiay napno iti ragsak a nagtitipon nga umabot nga agpangato inggana idiay Mannakabalin-amin. "Ti nakitami ken ti nangegmi, isuda dagiti ipakaammomi kadakayo, tapno kadakayo ADDA PAKAIKADDUAANYO KADAKAMI; wen, ket pudno a TI PANNAKIKADKADDUATAYO ADDA ITI AMA KEN ITI ANAKNA, a Jesu-Cristo; Ket dagitoy a banbanag isuratmi kadakayo tapno MAAN- ANAY TI RAG-OTAYO."--1 Juan 1:3, 4. Ti komunidad dagiti puso a napagmaymaysa babaen iti pannaikaikapet ken Jesus ken iti tunggal maysa, ket mapadasanda iti kinaan-anay iti ragsak. Isuda amin ket agsarsaritada ti maymaysa a pagsasao, ti pagsasao iti ayat. Dagiti Cristiano ket agbalinda a paset iti napalawa a familia. Agbalinda amin nga agkakabsat a lallaki ken babbai kenni Cristo agsipudta isuda amin ket addaan iti agpapada nga espiritu. No nalawlawa itpanagmaymaysa iti pammati, ket napigpigsa met iti pannakareppet dagiti Cristiano. Dagiti miembro dagiti iglesia nga intakder dagiti apostol ni Jesus ket nareppetda a nagmaymaysa babaen iti agpapada a pammatida, ayatda iti Dios, ket ti panagkalikagumda nga agserbi Kenkuana ken panangibingayda iti paraburna ditoy lubong Daytoy a nadikket a pannakareppet iti panagtitipon ket maysa kadagiti adu a rason no apay a daytoy awan pannakabalinna ken nausig a bassit iti bilangna a mammati ket binallikidda daytoy lubong. 2. TI IGLESIA NGA INTAKDER NI CRISTO Ni kadi Cristo ket addaan iti iglesiana, wenno daytoy nabukel a kapanunotan iti narelihionan na organisasion ket imbento laeng iti tao? Ti sungbat ni Jesus ket: "Ket iti daytoy a BATO bangonekto ti Iglesiak; ket dagiti ruangan ti hades saandanto nga agballigi kenkuana."--Mateo 16:18. Ni Jesus ket Isu iti angkla a Bato, ti Pasuli a Bato, wenno pundasion iti Iglesiana. Ania a grupo iti nangporma iti paset iti daytoy a pundasion? "A mabangon iti rabaw ti cimiento dagiti apostol ken dagiti mammadto, ket ni Cristo Jesus met laeng ti bato a nangnangruna ti iking."--Efeso 2:20. Ania iti inaramid ti Apo idi ti ebanghelio ket naikasaga?
"Ket ti Apo inayonna idi kadakuada nga inaldaw dagiti naisalsalakan."--Aramid 2:47. Idi intakder ni Jesus ti iglesiana inkarina a "dagiti ruangan iti hades ket saan nga agballigi ditoy" (Mateo 16:18), ket ti iglesia Cristiana ket agtultuloy pay laeng. Addaan isu iti napigsa unay a kabusor manipud kadagiti emperador a Romano inggana kadagiti diktador a komunista-ngem dagiti dara dagiti martir ket ad-adda laeng a pinarang-ayna daytoy. No ti maysa a Cristiano ket mapasgedan iti pagpuoran wenno maipakan kadagiti leon, ket ad-adu manen dagiti tumakder a mangala iti lugarna. Dagiti tao a mapagduadua ket inaramiddan ti amin a kababaelanda tapno pukawenda ti Iglesia Cristiana. Ngem ti Nacristianoan a kinapudno ket makilaban a nakarkaro a nalalaing ngem idi idiay sientifiko ken makalubong a panawen. Maysa kadagiti kadakkelan a karkarit iti iglesia ket dimteng idi kalpasanna a daytoy ket maawat a kas isu iti ofisial a relihion iti imperio iti Roma. Ti iglesia ket dimmakkel a narang-ay ket iti udina ket nagbalin a narungsot. Daytoy ket kasla natay iti espiritual kabayatan kadagiti nasipnget a panpanawen. Ngem ti Apo ket kanayon a mangibangon iti bugas iti napipinget ken matatalek a mammati nga isuda ket idiay napanglaw ken naririgat a tiempo, ket aglawagda a kas naraniag a bituen iti awan iti bulanna a rabii. Indilig ni Pablo ti relasion ni Cristo iti iglesiana idiay nalamuyot, managsalaknib a relasion iti asawa a lalaki iti asawana a babai (Efeso 5:23-25). Ti iglesia ket maysa a familia, a ti tunggal miembro ket mangar-aramid iti relasin kadagiti dadduma a miemro iti familia ken tumulongda iti pagsayaatanda (Efeso 2:19). Inrepresenta met ni Pablo ti iglesia ken maysa a sibibiag a bagi, a ni Cristo Mismo iti ulona (Colosas 1:18). No mabautisarantayo, ket paneknekantayo ti pammatitayo kenni Jesus ket agbalintayo a kamkameng iti "bagina" ti iglesia. "Ta gapu iti maymaysa nga Espiritu datay amin NABAUTISARANTAYO iti PANAGMAYMAYA A BAGI."--1 Corinto 12:13. Ti libro ti Apocalipsis ket iladawanna ti nagungar a Cristo a nagnagna idiay tingnga dagiti iglesiana, nga ipakpakitana ti panangaywanna kadakuada (Apocalipsis 1:20, 12, 13). Saan kaanoman a binaybay-an ni Cristo ti ilina, ket saanna kaanoman nga aramiden daytoy. 3. MAYSA NGA IGLESIA NGA ADDAAN ITI PANGGEP Ti panagatindar idiay iglesia ket napateg agpaay iti maysa a Cristiano. Masapultayo ti tulong dagiti dadduma tapno mataginayontayo ti pammatitayo a sibibiag ken rumang- ay. Ti iglesia ket ar-aramidenna met dagiti tallo a dadduma pay a napateg a pasetna: (1) Banbantayan ti iglesia ti kinapudno. Kas ti "adigi ken pundasion iti kinapudno" (1 Timoteo 3:15), ti iglesia ket iggamanna ken idepensana ti kinapudno ti Dos idiay sangoanan iti entiro a lubong. Masapultayo ti napagmaymaysa a kinasirib dagiti dadduma a mammati tapno tumulong kadatayo a punteriaentayo dagti napateg a kinapudno ti Bblia. (2) Ti iglesia ket maysa nga ehemplo a mangipakita no ania iti maaramid iti parabur ti dios agpaay kadagiti managbasol. Dagiti panagbaliw nga inaramid ni Cristo idiay biag dagiti mammati ket mangted iti padayaw iti Dios nga immawag kadatayo "iti nakaskasdaaw a lawagna" (1 Pedro 2:9).
(3) Ti ili ti Dios ket isuda iti saksi ditoy makasapul a lubong. Kas sakbay iti panagsublina idiay langit, inkari ni Jesus kadagiti adalanna: "Ngem umawatkayto ti pannakabalin, inton umay kadakayo ti Espiritu Santo; ket dakayto ti saksik sadi Jerusalem, ken iti isuamin a Judea, ken Samaria, ken agingga iti ungto ti daga."--Aramid 1:8. Daytoy ket dakkel a gundaway agpaay iti iglesia tapno ipanda ti mensahe ti dakkel nga ayat ti Dios iti sangalubungan. 4. NAORGANISA AGPAAY ITI PIGSA Ti iglesia nga intakder ni Cristo ket addaan iti nalawag nga organisasion. Ti maysa ket mabalin a mairaman, wenno maipuwera manipud kadagti miembrona (Mateo 18:15-18). Ti iglesia ti Dios ket mangibatangda kadagiti pangpanguloen ken addaan iti pangsangalubungan nga opisina kasta met dagiti lokal a paggigimongan (Aramid 8:14; 14:23; 15:2; 1 Timoteo 3:1-13). Idi nabautisaranda, dagiti mammati ket nakitiponda iti organisadon a grupo (Aramid 2:41, 47). Ti iglesia ket agtataeng agpaay iti agpapada a pannakapapigsa. "Ket agpipinnanunottayo a maipaay iti panakaparegtatayo iti ayat ken kadagiti naimbag nga ar- aramid; A ditay baybay-an dagiti panagggimongtayo, kas iti kadawyan dagiti dadduma, no di ket AGBIBINNALAKADTAYO, ket nangnangruna gapu ta makitatayo nga umas-asideg ti aldaw."-- Hebreo 10:24, 25. Daytoy ket adda iti ukis iti nues, no ania iti ar-aramiden iti nasalun-at nga iglesia. Dagiti miembrona ket agpipinnapigsada ti pammati iti maysa ken maysa. Inorganisa ti Dios ti iglesiana tapno papigsaenna ti ili ti Dios ken tapno agserbi met ditoy lubong. Ad-adu ken nalawlawa iti maaramidtayo no agkakaduatayo ngem iti agsolsolo laeng nga agar-aramid. Mangala iti maysa laeng nga ehemplo: ti Seventh-day Adventist Church. Ipagpagnatayo ti dakkel a trabaho-mediko iti entiro a luong-manipud kadagiti luglugan a pangsalun-at iti uneg dagiti ciudad inggana dagiti babassit a klinika iti adayo a barbario dagiti adayo nga is-isla iti abagatan iti Pacifico. Dagiti pagadalantayo ket nakaipanen iti gasut-gasut a ribu nga agtutubo tapno maammoanda iti naim-imbag a biag ken Cristo-manipud Loma Linda University, a nangirugi iti panangiyalis wenno panangsukat iti puso, inggana iti babassit nga eskuelaan dagiti mision a naiwaras ti entiro a kaunegan iti Africa. Ipagpagnatayo dagiti tulong agpaay kadagti mabisbisinan ken nadangdangran bvabaen iti ADRA. Dagiti lokal nga iglesia ket tultulunganda a pakanen ken kawesan dagiti marigrigat ken awan pagtaenganda idiay rinibribu a sentro iti serbisio, a pangkomunidad ti adinoman a lugar. Ket dagiti grupo dagiti Adventista a mammati ket ibingbingada ti mensahe ti egbanghelio iti nasurok a 200 a nasnasion ti lubong. Ti laeng organisado a grupo dagiti napudno a Cristano iti addaan iti kastoy nga aramid iti entiro a lubong. Ni Cristo ken dagiti adalan ket indiligda ti iglesia ti maysa a bagi, ken intudoda a dagiti amin a paset ti biag ket masapul (2 Corinto 12:21-29). Amin dagiti paset iti bagi ket saanda nga agpapada, ngem aminda ket napateg ken aminda ket masapul nga agaramid nga agkakadua nga agtutunos. Ti mata a naisina manipud iti bagi ket saan a makakita. Ti ima a nakasina ket awan iti pategna. No datayo man ket mata, ima, wenno ramay laeng, ket saantayo nga agblain a pudno nga epektibo agpaay kenni Cristo a bukbukodtayo. Ti panagbalintayo a paset iti iglesia, pannakimaymaysa kadagiti dadduma a miembro iti bagi, ket mangpapigsa kadatayo kas Cristiano. 5. TI RAGSAK TI PANAGDAYAW
Iti kaunegan dagiti pusotayo ket adda iti panagkalikagum nga agdaydayaw iti Dios, ket dayta a pannakasapul ket malaylay ken magango no daytoy ket saan a masibugan. Kasano iti rikna ti salmista idi panunotenna iti maipapan iti ipapanna iti lugar ti pagdaydayawan? "NARAGSAKANAK iti kinunada kaniak, intayon idiay balay ni JEHOVA."--Salmo 122:1. Ania iti paset ti musika iti pangkaaduan a panagdayaw? "Agserbikayo a sirarag-o ken Jehova: umaykayo ti sangoananna agraman panagkanta."--Salmo 100:2. Ibagbaga ti Biblia kadatayo a ti panagited kadagiti datdaton ket pudno a paset iti nasantoan a panagdayaw. "Mangyegkayo iti daton, ket umaykayo kadagiti paraanganna. O agdaydayawakayo ken JEHOVA iti imnas ti kinasanto."--Salmo 96:8, 9. Ti panagkararag ket maysa pay a napateg a paset iti panakaaduan a panagdayaw. "O umaykayo, a daydayawentayo ken agruknoytayo; agparintumengtayo iti saklang ni JEHOVA a nangaramid kadatayo."--Salmo 95:6. Ti panagadal iti Biblia ken ti panangasaba ket sentro iti panagdayaw iti Baro a Tulag. Mangrugi iti sermon ni Pedro idi aldaw iti Pentecostes, a masarakan idiay Aramid 2, ken manipud idi tiempo dagiti Reformador a Protestante inggana kadagiti aldawtayo, ti tunggal dakkel a narelihionan a panangparegta ket nakabase iti panangasaba iti Biblia. Apay? Agsipudta "ti Sao ti Dios ket sibibiag ken aktibo. Natadtadem ngem iti aniaman a buneng a dua iti tademna" (Hebreo 4:12-13). 6. ANIA ITI NALINTEG ITI IGLESIA? Dagiti dadduma ket ibagbagada a ti iglesia ket napno iti saan a naan-anay a tattao. Ti imbaga ni Henry Ward Beecher ket pudno: "Ti iglesia ket saan a maysa a galeria nga agpaay a pagbuyaan kadagiti natatan-ok a Cristiano, no diket maysa nga eskuelaan nga agpaay iti panagadal dagiti saan a naan-anay a tattao." Gapu ta awan kadatayo iti perfekto, ti iglesia ket saan met kaanoman nga agbalin a perfekto. Iti maya kadagiti pangngarig ni Jesus, pinalagipannatayo ni Jesus a dagti ruot ket dimmakkelda a kadua dagiti trigo (Mateo 13:24-30). No basaentayo dagiti surat ni Pablo iti Baro a Tulag, madiskobretayo a ti iglesia dagiti apostol ket addaan iti kritikal a parikut ket ti iglesia ita a tiemo ket masansan nga addaan iti nakaro a depekto ngem laglagipenyo koma nga awan iti managkamali a kongregasion iti makadadael wenno makadisturbo iti natan-ok a Pasuli a Bato iti Iglesia-ni Jesu-Cristo Mismo. Isu a ti saan a perfekto nga ig- iglesia ket masapul a taginayonentayo nga ikita dagiti matatayo iti Mangisalakan nga agserserbi kadatayo. Iti bangir dagiti adu a panagkamalina, ti iglesia ket kukuana, a nakapunteria kenni Cristo. "Lallaki, ayatenyo dagiti assawayo a kas met iti PANAGAYAT NI CRISTO ITI IGLESIA, KET INYAWATNA TI BAGINA GAPU KENKUANA. Tapno pagsantaenna, idinto nga inugasanna iti panangbuggo ti danum gapu iti sao. Tapno pagparangenna kenkuana met laeng ti Iglesia a nadayag nga awan ti rugitna wenno karetket wenno sabali a pakapilawan nga umas-asping, no diket koma santa ken awan tulawna."--Efeso 5:25-27.
Ti iglesia ket napateg unay kenni Jesus nga intedna ti bagina agpaay kenkuana" idi Isu ket natay agpaay iti tunggal maysa kadatayo ken agpaay iti iglesia iti pangkaaduan. Isu a ti panagmiembro iti iglesia ket masapul a napateg kadatayo. Miemroka kadin iti bagi ni Cristo? 7. PANANGBIROK ITI IGLESIA Kasano kaadu iti pudno a pammati nga adda kenni Jesus ditoy lubong? "Adda maysa a bagi, ken maysa a nga Espiritu.... Maysa nga Apo, maysa a pammati, maysa a pammautisar."--Efeso 4:4, 5. Agsipudta ni Cristo ket addaan laeng iti "maymaysa a pammati," kasanotayo a maamoan no ania kadagitoy? Inted ni Jesus kadatayo ti tulbek: "No adda agpanggep nga agaramid iti pagayatanna, maammoannanto ti maipapan ti isursurok, no aggapu iti Dios, wenno no agsaoak a sisiak."--Juan 7:17. (Kitaen pay ti Juan 8:31, 32.) No mangaramidtayo ken aramiden ti pagayatan ti Dios, ket tulungannatayo a makita no ti adal ket naggapu iti Dios wenno tradision laeng iti tao Ti panglukat a rekado no agbirbirok iti pudno nga iglesia ket sukimaten ti panangrespetona ken panagtulnogna ti Sao ti Dios. Ti pudno a panagtitipon ket nakatader iti Kasuratan, saan laeng nga iti karisma ti liderna wenno gapu ta dakkel nga institusion. Ituloymo iti agaramid kadagiti panagsukimat kadagitoy a mangidalan, magnaka iti lawag kas iti ipakaammo ti Dios kenka manipud iti Biblia, ket aramidenna a nalawag kenka ti pagayatanna. Ti rumangragt-ay a Cristiano ket ti maysa a tao a manglukat iti pusona ken iti panunotna tapno awatenna ti kinapudno kas iti panangipakaammo iti Dios ditoy manipud iti Saona.
Mabalin kadi a Dagiti Kaadduan ket Kamalida? Idiay Guide 16 nadiskobretayo a ti pannakapadas iti panaginana iti Sabado ket maysa a napateg nga agas iti napno iti banag a biag ita a tiempo. Agsipud ta maawatan ti Dios dagiti tunggal masapsapultayo, ket imbagangonna ti maikapito nga aldaw nga agpaay iti pisikal a panaginanatayo ken ti maikapito nga aldaw nga agpaay iti pisikal a panaginanatayo ken espiritual a pannakabang-artayo. Kalpasanna a parsuaen ti lubongtayo iti innem nga aldaw, ket "naginana" Isu iti maikapito nga aldaw, "benindisionanna, ken inaramidna daytoy a nasantoan" (Genesis 2:1-3). Idi inted ti Dios dagiti Sangapulo a Bili iti ilina, ti Israel, inkabilna ti bilin a salimetmetan ti maikapito nga aldaw ti Sabado iti puso iti lintegna (Exodo 20:8-11). Kas maiyannurot ditoy a bilin, ti Sabado ket isu iti pakalagipan iti pannakabalin ti Dios a Mammarsua, maysa nga aldaw tapno sumardeng ken panunoten ti maipapan kadagiti pintas ken nakaskasdaaw a parsuana, maysa nga aldaw tapno aginana ken mapantayo umasideg iti Namarsua kadatayo, maysa nga aldaw tapno sukimatentayo iti naun-uneg ti relasiontayo Kenkuana. Kabayatan iti panagbiag ni Jesus ditoy kas tao, uray Isu ket sinalimetmetanna ti Sabado (Lucas 4:16), ket intedna daytoy a kas maysa nga aldaw a pagimbagan dagiti Cristiano (Marcos 2:27, 28). Dagiti adu a teksto idiay libro dagiti Aramid ket inaramidda a nalawag a dagiti adalan ni Cristo ket nagdayawda iti aldaw ti Sabado kalpasan iti panagungarna (Aramid 13:14; 16:3; 17:2; 18:1-4, 11). 1. TI NAKIRO A SALUDSOD Daytoy ket mangipan kadatayo iti maysa a suheto a nasarakan iti adu a nakiro. Ti Nacristianoan a lubong ket iti medio nabayagen a tiempo ket salsalimetmetanda dagiti dua a nagduma nga aldaw. Iti maysa a banda, kaadduanna a Cristiano ket napudnoda a salsalimetmetan ti Domingo, ti umuna nga aldaw ti lawas, a patienda a pakalagipan iti panagungar ni Cristo. Idiay bangir a banda, ti dakkel a grupo dagiti Cristiano, kapadpadada a napudno, ket patienda a daydayawen laeng iti Biblia ti maikapito nga aldaw kas ti Sabado ket awan iti mangpaneknek iti kinasanto ti Domingo. Adda kadi nagdumaanna no aniaman kadagitoy nga aldaw iti ngilinentayo kas Sabado? Kas napudno ken nasaet a tattao nga agkalkalikagum a maammoan ti kinapudno, ket masapul a kanayontayo a saludsoden dagiti bagitayo: "Ania iti napateg kenni Jesus? Ania iti tarigagay ni Jesus nga aramidek? Iti intayo panagdesision maipapan ditoy dagiti sumagmamano a napateg a kinapudno ket masapul a maaramid a nalawag: Sinno iti nangsukat iti Sabbath manipud Sabado, ti maikapito nga aldaw iti lawas, a nagbalin a Domingo, ti umuna na aldaw ti lawas? Impalubos kadi ti Biblia daytoy a panangsukat? No pudno daytoy, ti Dios kadi, ni Cristo kadi, wenno mabalin a dagiti apostol iti nangaramid iti panangbaliw? Agtuloytayo babaen iti panangkitatayo kadagiti amin a posibilidad. 2. BINALIWAN KADI TI DIOS TI ALDAW? Adda kadi iti balikas a naggapu iti Dios a nangbaliw iti Sabbath manipud maikapito nga aldaw a nagturong iti umuna nga aldaw ti lawas? Kaadduanan dagiti Cristiano ket awatenda ti sangapulo a bilin kas maysa a napudno a mangidalan iti panagbiag. Dagitoy laeng iti mensahe a personal ng ainsurat I
Ti Dios agpaay iti tao. Napategda unay dagitoy, isu nga insuratna ida iti bato babaen iti bukod a ramayna (Exodo 31:18). Iti maikapat a bilin, binilinnatayo ti Dios nga: "Laglagipem ti aldaw a panaginana tapno santifikarem. Kadagiti innem nga aldaw agtrabahokanto, ket aramidem amin nga aramidmo; Ngem TI MAIKAPITO NGA ALDAW ISU TI MAYSA A PANAGINANA KEN JEHOVA A DIOSMO: iti dayta nga adlaw, dika agtrabaho.... Ta kadagiti innem nga aldaw ni JEHOVA inaramidna ti langit ken daga, ti taaw, ken amin nga adda kadakuada, ket NAGINANA iti maikapito nga aldaw: isi ti gapuna a NI JEHOVA BINENDISIONANNA ti aldaw a panaginana, ken SINANTIFIKARNA."--Exodo 20:8-11. Idi inted ti Dios dagiti Sangapulo a Bilin iti ilina, inaramidna met a nalawag nga awan iti uray sinno a tao iti mangbaliw wenno mangurnos idiay bilin a naggapu iti nasantoan a bibigna. "DIKAYTO SURSUROKAN ti sao nga ibilinko kadakayo, wenno DIKAYTO MET KESSAYAN, tapno mabalinyo a salimetmetan dagiti bilbilin ni JEHOVA a Diosyo, nga igunamgunamko kadakayo."-- Deuteronomio 4:2. Ti Dios ket nagsapata a saanna a baliwan dagiti bilinna: "Ti tulagko DIAKTO barengbarengen, DIAK MET BALIWAN TI BANAG A NAGWAYAWAY KADAGITI BIBIGKO."--Salmo 89:34. Ti Biblia ket nalawag a saan a binaliwan ti Dios ti Sabbath manipud maikapito a nagturong iti umuna nga aldaw iti lawas. 3. BINALIWAN KADI NI JESUS TI SABADO? Ibagbaga ni Jesus, dagiti Sangapulo a Bilin ket saan a mabalin a sukatan. "Dikay pagarupen nga immayak a mangdadael iti linteg weno kadagiti mammadto: saanak nga immay a mangdadael, no di ket mangtungpal. Ta ti kinapudnona kunak kadakayo, nga agingga ti mapukaw ti langit ken daga, uray la koma no maysa a jota wenno tunlek, dinto mapukaw iti linteg, agingga ti isuamin matungpalda."--Mateo 5:17-18. Iti Guide 16 nadiskobretayo nga ugali ni Jesus iti agdaydayaw idiay sinagoga iti aldaw ti Sabado (Luas 4:16). Nadiskobretayo met a kalikagum ni Jesus a dagiti adalanna ket ituloyda iti pannakapadas kadagiti ragsak iti pudno a panangsalimetmet iti Sabado (Mateo 24:20). Nalawag a manipud iti adal ni Jesus ken ehemplona a masapultayo pay laeng ti Sabado agpaay iti panaginana, panagrelaks, ken panagusar iti tiempo a kaduatayo ti Dios. 4. DAGITI KADI APOSTOL ITI NANGBALIW ITI SABADO? Ni Santiago a kaunaan a lider iti umuna nga iglesia Cristiana, ket nagsurat maipapan kadagiti Sangapulo a Bilin. "Ta ti siasinoman a mangtungpalto iti amin a linteg, ket makasalungasingto uray maymaysa agbanagto a pakabasolanna amin. Ta ti nagsao: Dika makikamalala kinunana met: Dika
mamapatay. Ita ngarud, no dika makikamalala, ngem mamapatayka rumsuaka a nangsalungasing iti linteg."--Santiago 2:10, 11. Ni Lucas, maysa a mangngagas ken ebanghelista iti umuna nga iglesia ket nagreport: "Ket iti aldaw a panaginana rimmuarkam iti ruar ti ruangan iti igid ti maysa a karayan, isu nga impapanmi nga adda disso a pagkararagan, ket timmugawkami, ket kinasasaomi dagiti babbai nga immay."--Aramid 16:13. Ti libro dagiti Aramid iti Baro a Tulag ket insaritana iti 84 nga ulit idi ti Sabado ket nginilin dagiti adipen ni Cristo, isuda amin, nasurok a 14 a tawen kalpasan iti panagungar ni Jesus: dua a Sabado idiay Antioch (Aramid 23:14, 42, 44); maysa idiay Filipos (Aramid 16:13); tallo idiay Tesalonica (Aramid 17:2, 3); 78 a Sabado idiay Corinto (Aramid 18:4, 11). Ni Juan, kaudian a natay kadagiti dose nga apostol, ket nagngilin iti Sabado. Insuratna: "Siak addaak idi iti Espiritu, iti aldaw ti Apo."--Apocalipsis 1:10. Ibagbaga ni Jesus, ti aldaw ti Apo ket Sabado: "Ta ti Anak ti tao isu ti Apo ti aldaw a panagina."--Mateo 12:8. Iti panangbiruk iti pammaneknek manipud Kasuratan ket nangipakita a dagiti apostol ket saanda a nangaramid iti pananggay-at tapno baliwanda ti aldaw ti panaginana nga inted ti Dios manipud maikapito nga agturong iti umuna nga aldaw iti lawas. Ti Baro a Tulag ket sinaritana laeng ti umuna nga aldaw iti lawas iti walo laeng nga ulit. Awan kadagitoy a pasamak a ti umuna nga aldaw iti lawas ket naibaga a kas nasantoan nga aldaw, wenno ketdi daytoy ket naibilin a mailasin a kas aldaw iti pangilin. Ti kritikal a panangsukimat kadagitoy walo a teksto maipapan ditoy umuna nga aldaw iti lawas ket ipakitana dagiti pasamak kadagitoy nga aldaw ti Domingo: (1) Dagiti babbai ket napanda idiay tanem iti umuna nga aldaw iti lawas (Mateo 28:1. (2) "Idi nakalabasen iti Sabado" dagiti babbai ket intuloyda dagiti kadawyan a trabahoda idi umuna nga aldaw ti lawas (Marcos 16:1, 2). (3) Ni Jesus ket nagpakita nga immuna ken ni Maria Magdalena iti parbangon iti umuna nga aldaw iti lawas (Marcos 16:9). (4) Dagiti adipen ni Jesus ket intuloyda dagiti kadawyan a trabahoda iti umuna nga aldaw iti lawas (Lucas 24:1). (5) Ni Maria ket napan idiay tanem ni Jesus ket nasarakanna a ti tanem ket awan nagianna idi umuna nga aldaw iti lawas (Juan 20:1). (6) Dagiti adalanna ket nagtitiponda "gapu iti butengda kadagiti Judio" (saan a tapno agdaydayawda) idi umuna nga aldaw iti lawas (Juan 20:19). (7) Dinawat ni Pablo kadagiti miembro iti iglesia tapno urnongenda dagiti pondoda iti umuna nga aldaw iti lawas, ken "mangilasinda iti gated iti pirak" nga agpaay kadagiti marigrigat a kakabsat idiay Jerusalem (1 Corinto 16:1, 2). Ti teksto ket saanna a naibaga iti aniaman a narelihionan a panagtitipon. (8) Idiay Aramid 20:7, insarita ni Lucas iti maipapan iti panangasaba ni Pablo iti umuna nga aldaw iti lawas idiay biglaan a panagtitipon tapno makapagpakada isu kadagiti kakabsat. Siempre ni Pablo ket inaldaw a mangaskasaba, ken dagiti apostol ket mangmanganda iti tinapay iti inaldaw (Aramid 2:46). Awan kadagitoy a teksto iti nangisingasing nga intension dagiti apostol nga isardengdan iti agngilin iti Sabalo a maikapito nga aldaw. Awan iti naibaga dagti apostol a panagbaliw iti Sabado manipud maikapito nga agturong iti umuna nga aldaw iti lawas. Nalawag nga awan ti pammaneknek iti Baro a Tulag nga agpaay iti panangbaliw iti Sabado manipud iti Sabado a maikapito nga aldaw nga agturong iti Domingo ti umuna nga aldaw iti lawas. Ti pannakabaliwna ket dimteng kalpasan dagiti aldaw ni Jesus ken dagiti apostol, isu a kitaentayo ti pakasaritaan tapno makitatayo no kaano ken no kasano iti pannakabaliwna.
5. ADINNO ITI NAGGAPUAN ITI DOMINGO? Dagiti apostol ket nalawag a pinatigmaanandatayo a dagiti dadduma a Cristiano ket maiyanodda nga umadayo manipud kadagiti doktrina iti Cristiano iti Baro a Tulag: "Isu nga, agpuyatkayo" (Aramid 20:29-31), ket dayta iti eksakto a naaramid. Dagiti mapagtalkan nga estoriador ket nalawagda nga inrekord no kasano a dagiti Cristiano ket nangrugida a simmina manipud iti kinalinis iti apostoliko. Dagiti tradision ken doktrina a ni Pablo, ni Pedro, ken dagiti dadduma a nagipundar iti iglesia Cristiana ket saanda nga inayunan ket in-inot a nagkarayam nga immuneg idiay uneg iti iglesia. Ti panangbaliw manipud iti panagngilin iti Sabado a nagturong iti panagngilin iti Domingo ket nangrugi idi kalpasan iti pannakakumpleto iti Baro a Tulag ken idi natay aminen dagiti apostol. Inrekord iti pakasaritaan a dagiti Cristiano ket iti tanoyna ket immakarda manipud iti panagdayaw ken panaginana iti maikapito nga aldaw a nagturong iti umuna nga aldaw iti lawas. Ngem siempre dagiti mammati ket saanda a simmardeng a nangilin iti maikapito nga aldaw iti Sabado iti naited a murdong iti lawas, ket bigla a nirugianda iti nagngilin iti Domingo kas aldaw iti Apo. Ti kaunaan a pudno a pasamak iti panagngilin iti Domingo babaen dagiti Cristiano ket nangrugi idiay Italia, iti katingngaan iti maikadua a siglo kalpasan ni Cristo. Iti nabayag a tiempo kalpasan daytoy, adu kadagiti Cristiano ket ngilngilinenda a pareho dagitoy nga aldaw, bayat dagiti met dadduma ket salsalimetmetanda laeng ti Sabado. Idi Marzo 7, A.D. 321, ni Constantino a natan-ok nga emperador iti Roma ket intedna ti kaunaan sibil a linteg maipapan iti Domingo, a pilpilitenna dagiti amin a tattao idiay emperio iti Roma, malaksid dagiti mannalon nga aginanada iti Domingo. Daytoy, ken dagiti lima pay a dadduma a linteg a sibil nga imbilin ni Constantino maipapan iti Domingo, iti mangikabil iti legal a pinagtuladanda kadagiti amin a sibil a lehislasion maipapan iti Domingo manipud idi a tiempo inggana ita a tiempo. Idi maikapat a siglo, ti konsilio iti Laodicea ket pinawilanna dagiti Cristiano manipud iti panagsardengda nga agtrabaho iti Sabado, bayat a pilitennaida a dayawenda ti Domingo babaen iti panagsardeng nga agtrabaho no laketdi mabalin. Impakita iti pakasaritaan a ti panagdayaw iti Domingo ket ugali nga inaramid iti tao. Ti Biblia ket saan a nangted iti panangipalubos tapno ikkaten ti maikapito nga aldaw ti Sabado iti maikapat a bilin. Impadto ni mammadto Daniel a kabayatan iti panawen iti Cristianismo, ti maysa a mangallilaw a puersa ket gay- atenna a baliwan ti linteg ti Dios (Daniel 7;25). 6. SINNO ITI NANGARAMID ITI PANANGBALIW? Sinno iti ofisial a nangiyales iti Sabado manipud iti maikapito nga aldaw a nagturong iti umuna nga aldaw iti lawas? Ti iglesia Katolika iti nagipudno a nangaramid ditoy. Idiay gay-atda nga isalbar ti marmargaay nga emperio ti Roma, dagiti lider iti iglesia nga addaan iti naimbag nga intension ket ikinompormisoda ken ginay-atda a baliwan ti aldaw ti panagdaway manipud Sabado a nagturong iti Domingo. Ti katekismo iti Iglesia Katolika Romana ket mabasa iti kastoy: "Saludsod: Ania iti aldaw iti Sabado? "Sungbat: Ti Sabado isu ti Sabbath. "Saludsod: Apay a ngilngilinentayo ti Domingo imbes a Sabado? "Sungbat: Ngilngilinentayo ti Domingo imbes a Sabado, agsipudta ti
Iglesia Katolika...ket inyalisna ti kinasagrado ti Sabado iti Domingo."-Peter Geiermann, The Convert's Catechism of Catholic Doctrine (1957 edition), p. 50. Ipagtangtangsit it Iglesia Katoliko nga iyan-anunsio a dagiti tao a lider iti iglesia iti nangaramid iti panagbaliw. "Ti nasantoan nga aldaw ti Sabado, ket nabaliwan manipud iti Sabado a nagturong iti Domingo...saan a naggapu iti aniaman a bilin iti Kasuratan, no diket naggapu iti bukod a pannakabalin ti iglesia nga agpanunot.... Dagiti tao nga agpanpanunot a dagiti laeng Kasuratan iti maymaysa nga agituray, ket lohikal nga agbalin a Seventh-day Adventist, ket salimetmetanna a nasantoan ti Sabado."-Cardinal Maida, Archbishop of Detroit, Saint Catherine Catholic Church Seninel, Algonak, Michigan, May 21, 1995. 7. ANIA ITI IBAGBAGA DAGITI DADDUMA NGA IGLESIA A PROTESTANTE? Dagiti ofisial a dokumento a mangibaga kadagiti pammati dagiti dadduma a denominasion iti Protestante ket makitunosda a ti Biblia ket saan a nangted iti panangipalubos iti panagngilin iti Domingo. Ni Martin Luther, nangiyuna iti Lutheran nga Iglesia, ket nagsurat idiay Augsburg Confesion, Article 28, paragraph 9: Isuda (ti Romano Katoliko) ket impakdaarda ti pannakasukat ti Sabado iti Domingo, ti aldaw ti Apo, a kontra iti dekalogo (Sangapulo a bilin)...awanen iti sabali pay nga ehemplo iti panagpannakkel a nakarkaro ngem iti panangsukat iti aldaw ti Sabado. Natan-ok, kunada, iti pannakabalin ken akem iti iglesia, agsipudta inikkatna ti maysa a bilin kadagiti Sangapulo a Bilin." Dagiti Methodist thelogian-ni Amos Binney ken Daniel Steele ket naobserbaranda iti: "Pudno nga awan iti positibo a bilin nga agpaay iti panangbautisar iti ubing...wenno iti bilin nga agpaay iti nasantoan a panangsalimetmet iti umuna nga aldaw iti lawas."-Theologicl Compound (New York: Methodist Book Concern, 1902), pp. 180, 181. Ni Dr. N. Summerbell, maysa nga estoriador dagiti Disipulo ni Cristo wenno Iglesia Cristiana, ket nagsurat: "Ti Iglesia Romano ket naan-anayen a timmallikod.... Binallikidna ti maikapat a Bilin babaen iti panangikkatna iti Sabado iti Sao ti Dios, ket inaramidna ti Domingo a kas nasanto nga aldaw."-A True History of the Christian and the Christian Church, pp. 417, 418. 8. ANIA ITI PUDNO NGA ISYU? Daytoy ket ipannatayo a sisasango kadagitoy a salsaludsod: Apay nga adu dagiti Cristiano iti agngilngilin iti Domingo nga awan iti otoridad iti Biblia? Ket ti napatpateg pay, ania nga aldaw iti ngilinek? Surotek kadi dagiti agkunkuna a, "siguro ket awan met iti nagdumaanna uray no ania nga aldaw iti ngilinek, basta ngilngilinek ti maysa kadagiti pito nga aldaw"? Wenno, ibilangko a napateg ti aldaw nga inted ni Jesus a Mammarsuatayo idi pinarsuana ti lubong, ken ti aldaw nga intudo ti Dios iti Sangapulo a Bilin: "ti maikapito nga aldaw ket isu iti Sabado"? Ditoy ket pagsasaritaantayo iti nakarkaro ngem iti Makita laeng a panagngilin, no diket no ania nga aldaw iti nainana a katunos iti Biblia. Ti napateg a pagsasaritaan ket ti panagtulnog kenni Jesus. Inlasin ti Namarsua kadatayo ti Sabado kas "nasantoan nga aldaw, kas panawen kadatayo ken dagiti familiatayo tapno mapantayo umasideg Kenkuana agpaay iti pigsa ken pannakabang-ar. Sinno iti tulnogek? Tulnogek kadi ni Jesus, ti Anak ti Dios, wenno ti tradision iti tao maipapan iti aldaw a nasantoan a ngilinek? Ti pagpilian ket nalawag: dagiti adal dagiti tao, wenno dagiti bilin ti Dios. Ti sao
dagiti tao wenno ti Sao ti Dios? Ti insukat ti tao wenno ti nasantoan a bilin. Ni mammadto Daniel ket nangiwarnak iti patigmaan kadagiti "mangpadas a mangbaliw dagiti naikabilen a panawen ken dagiti linteg" (Daniel 7:25) ("dagiti mangigagara a mangbaliw kadagiti panawen ken ti linteg," Daniel 7:25). Aw-awagan ti Dios ti ilina nga agsublida iti panagtulnog. Aw-awisenna ida tapno ngilinenda ti Sabado kas simbolo iti kinapudno ken ayat Kenkuana. Kinuna ni Jesus, "No ay-ayatendak, tulnogenyo dagiti bilinko" (Juan 14:15). Ket ikarkarina iti naan-anay a ragsak kadagiti agayat Kenkuana tapno tulnogenda dagiti bilbilinna (Juan 15:9-11). Addaantayo iti nakaskasdaaw a Mangisalakan. Kasta unay iti saetna nga agpaay kadatayo tapno mapadasantayo ti Ayatna iti entiro a kinaan-anayna. Ti puso nga agduyos nga agtulnog ket lukatanna a nalawa ti ruanganna agpaay idiay nga ayat. Idiay minuyungan ti Gethsemane, ni Cristo ket nagpasakup a naan-anay iti pagayatan iti Ama-urayno nakasango Isu idiay krus ken dagiti basol iti lubong ket rumrumekenda ti biagna. Kas iti dawatna iti Dios, "Ikkatem daytoy a kopa kaniak," ket nagtuloy Isu a nagpasakup iti pakaasina, ket innayonna, "ngem saan a ti pagayatak, no di ket ti pagayatam" (Marcos 14:36). Il-iliwen ni Cristo a mapadasantayo ti pannakatungpal nga iyeg iti pudno a naipasakup a biag ken tarigagayna met a mapadasantayo ti ragak iti panaginana iti Sabado. Kalikagumna a pagtalkantayo Isu a naan-anay tapno tulnogentayo Isu iti amin a detalye iti biag. No sungbatam ti ayab ti Dios ken tungpalen amin dagiti bilbilinna, ket mapadasam ti kari ni Jesus a ti ragsakna ket "mapan kenka" ket "ti ragsakmo" ket "agbalin a naan-anay" (Juan 15:11).
Nasayaat Kadi ti Dios? Ti maysa ng aubing a lalaki idiay kaunegan iti ciudad ket natay gapu kadagiti natawtaw a balbala iti paltog dagiti barkadanakabayatan nga isu ket agar- aramid iti liksionna idiay balayda. Ti agkabanuag nga ina, ket nasarakanna a ti anakna nga ubing ket nakaala iti AIDS manipud iti kontaminado a dara a naisalin kenkuana. Dagiti trahedia ket agtultuloy a mapaspasamak ditoy lubongtayo. Ket il- iliwentayo unay iti sungbatna amin dagitoy. Adinno iti ayan ti Dios ditoy lubong nga ayan dagiti awan serbina a panagrigrigat ken patay? Ti salmista ket pinatalgedannatayo a "ti daga ket napno iti awan pagkurkuranganna nga ayatna" (Salmo 33:5). Ngem no daytoy ket pudno, apay ngarud a saanna pay laeng a leppasen dagiti rigat ken dagiti trahedia? Ti maika-20 a kapitulo iti Apocalipsis ket ipakitana kadatayo no kasano ken no kaano a leppasen ti Dios ti basol ken rigrigat. 1. TI MAYSA A RIBU A TAWEN KET NALUKAISAN Ti Apocalipsis 20 ket nagleppas iti tiempo iti 1,000 a tawen a simmaruno iti maikadua nga iyuumay ni Cristo. Dagiti pasamak a nanglikmot ditoy a panawen iti 1,000 a tawen ket dagitoy dagiti maudi nga aramid idiay riri ni Cristo kenni Satanas a nangrugi idi ti basol ket simrek ditoy lubong. Daytoy a drama ket nangrugi idiay langit idi ni Lucifer ket nagimon kenni Cristo, nangirugi iti Guerra kadagiti saan a nagbasol nga anghel, napatalaw idiay langit, ken timmaray a napan ditoy lubongtayo. Ti drama ket nagtuloy ditoy daga iti minuyungan ti Eden, sa nagtuloy kadagiti adu a siglo inggana iti immabot idiay umuna a rurokna idi ti Diablo ket induronna dagti tao tapno ilansada ni Cristo. (Mabalinmo a basaen ulit daytoy a naladingit nga estoria idiay Guide 3.) Ti drama ket umabotto idiay maudi a rurokna idiay panagleppas iti tiempo dagiti 1,000 a tawen intono daytoy napno iti basol a lubongtayo ket nadalusan ken maikabil idiay siruk iti panagturay ni Jesus. Ti Apocalipsis 20 ket ipakitana kadatayo a ti panawen dagiti 1,000 a tawen ket pinagsina iti dua a panagungar. Sinno dagiti ibangon iti Dios manipud kadagiti natay iti umuna a panagungar a maaramid idiay rugi dagiti 1,000 a tawen? "Nagasat ken santo ti mairaman iti panagungar nga umuna: kadkuada awan pannakabalin ti maikadua nga ipapatay; no di ket isudanto dagiti papadi ti Dios ken ni Cristo, ket makipagaridanto kenkuana bayat ti sangaribu a tawen."--Apocalipsis 20:6. Dagiti "nagasat ken nasanto," dagiti immawat kenni Jesus kas Mangisalakanda, ket bumangonda idiay "umuna a panagungar." No dagiti nalinteg ket "aganida" a kadua ni Cristo kabayatan iti 1,000 a tawen, masapul nga agungar dagiti rugi dagiti 1,000 a tawen. Sinno met dagiti maibangon idiay maikadua a panagungar idiay panagleppas ti panawen dagiti 1,000 a tawen?
"Dagiti sasabali kadagiti natay saanda a napagbiag, agingga iti di maturpos dagiti sangaribu a tawen."--Apocalipsis 20:5. Dagiti "dadduma kadagiti natay" ket mangitudo laeng kadagiti natay a managdakes, agsipudta dagiti nalinteg, "dagiti nagasat ken nasanto," ket nagungardan idiay rugi dagiti 1,000 a tawen. Isu a ti panawen dagiti 1,00 a tawen ket adda idiay nagbaetan dagiti dua a panagungar: panagungar dagiti nalinteg iti rugi, ken panagungar dagiti managdakes idiay murdong dagiti 1,000 a tawen. 2. NAGUNGAR IDIAY IYUUMAY NI CRISTO Ti umuna a panagungar, daytoy ket agpaay kadagiti nalinteg, ket maaramid idiay maikadua nga iyuumay ni Cristo. "Ta ti Apo met laeng aggapunto sadi langit a buyugen ti ariwawa, ti timek ti arkangel ken ti trumpeta ti Dios, ket DAGITI NATAY KEN CRISTO BUMANGONDANTO nga umuna. Kalpasanna, DATAYO A SIBIBIAG, datayo a mabati, MAITAYABTAYO A MAIKUYOG KADAKUADA kadagiti ul-ulep, A SUMABET ITI APO, ITI TANGATANG, ket iti kasta kankanayon nga addatayto iti Apo."--1 Tesalonica 4:16, 17. Inton umay manen ni Jesus ditoy daga, ket bangonenna "dagiti natay ken Cristo," sa alaenna ida a kadua dagiti sibibiag a nalinteg nga ipanna idiay langit. Gaputa dagiti managdakes ket nakakapetda pay laeng idiay basol, ket saanda a mabalin iti agbiag idiay sangoanan iti Dios, ket madadaelda idiay iyuumay ni Jesus (Lucas 17:26-30). (Mabalinmo a basaen ulit idiay Guide 8 dagiti pasamak a nakapalikmot idiay panagsubli ni Jesus.) 3. NI SATANAS KET MAIKAWAR A NABALUD DITOY DAGA ITI UNEG ITI 1,000 A TAWEN Inton mangrugi dagiti 1,000 a tawen dagiti nalinteg ket addada aminen idiay langit, ket dagiti managdakes ket natayda aminen. Anian iti mapasamak ditoy lubong kabayatan dagiti 1,000 a tawen? "Ket nakitak ti maysa nga anghel a bumaba nanipud langit, nga adda kenkuana daydi tulbek ti mangliwengliweng nga abut ken ti maysa a dakkel a kawar, iti imana. Ket tiniliwna daydi dragon, daydi uleg a kadaanan, nga isu ti Diablo ken Satanas, ket pinarautanna iti bayat iti sangaribu a tawen. Ket isu ingarangogongna iti abut a mangliwengliweng, ket inrikepanna ken sinelloanna ti rabawna, tapno dina allilawenen dagiti pagpagarian agingga iti maturpos dagiti sangaribu a tawen; ket inton maturpos daytoy, masapul a maluk-atan iti bassit a kanito."--Apocalipsis 20:1-3. Idiay iyuumay ni Jesus, ni Satanas ket mabalud ken agtultuloy a nakakawar kabayatan dagiti 1,000 a tawen. Adinno iti pakaipupukan ni Satanas? Idiay "Abyss," sao a Griego a ti kaipapananna ket "nauneg unay" wenno "awan patinggana" nga abot. Idiay Genesis 1:2, ti Griego a salin iti Daan a Tulag ket inusarna ti sao nga "Abyss" tapno iladawanna ti daga idiay saan pay a natarimaan a kasasaadna sakbay dagiti aldaw a mangrugi iti panagforma. Isu a daytoy lubongtayo iti Abyss a pangipupukan ti Dios kenni Satanas. Inladawan dagiti Kasuratan ni Satanas a kas nakabalud babaen "iti dakkel a kawar." Daytoy kadi ket literal a kawar? Saan. Daytoy ket simboliko, maysa a kawar dagiti paspasamak. Ni Satanas ket kayatna unay nga ituloy iti mangallilaw kadagiti tao kabayatan dagti 1,000 a tawen. Ngem awan iti masarakanna a nalinteg a tattao tapno sulisogenna, agsipudta adda
amnen idiay langit. Ken awan met iti masarakanna a dakes a tattao tapno idalana, agsipudta natayda met amin, matmaturogda idiay tapok iti daga. Gaputa awan iti maallilawna wenno masulisogna, ket agpagpagna nga agliklikmot nga agpalaud ken agpadaya, agpabagatan ken agpaamianan ditoy lubong nga awan iti nagianna, ket mapilitan isu nga utobenna dagiti amin a panagladingit, rigrigat, ken trahedia nga inaramidna. 4. DAGITI NALINTEG KET OKOMANDA DAGITI MANAGDAKDAKES Ti panawen iti 1,000 a tawen ket panawen met iti panangokom. Ngem laglagipentayo a ti panangokom ket naglaon iti uppat a nangruna a tuktukad: (1) Ti panangokom kadagiti nalinteg sakbay iti maikadua nga iyuumay ni Cristo. (2) Ti gungona dagiti nalinteg idiay maikadua nga iyuumay ni Jesus. (3) Ti pannakaokom dagiti managdakdakes kabayatan dagiti 1,000 a tawen. (4) Ti gungona ni Satanas ken dagiti managdakdakes idiay panagleppas daytoy a panawen. (Mabalinmo nga uliten a basaen iti Guide 13 ti maipapan kadagiti tukad 1 ken 2 ti panangokom, imbestigasion ken gungona dagiti nalinteg.) Intayon kitaen dagiti maipapan iti tukad 3 ken 4, idiay imbestigasion ken gungona dagiti managdakdakes. Nakitatayon a dagiti natay a nalinteg a nagungar ken dagiti sibibiag a nalinteg ket agkukuyogda a naipan idiay langit idiay maikadua nga iyuumay ni Cristo. Addada idiay langit a pagtaengan kabayatan dagiti 1,000 a tawen. Ania iti aramidendanto idiay? "Dikay ammo aya a DAGITI SASANTO OK-OKOMENDANTO TI LUBONG?... Saanyo nga ammo aya a MANGOKOMTAYO KADAGITI ANGHEL? Dinto nangnangruna pay kadagiti banag itoy a biag?"-- 1 Corinto 6:2-3. "KET NAKITAK DAGITI TRONO; KEN DAGITI NAGTUGAW KADAKUADA; KET NAITALEK KADAKUADA TI PANANGOKOM KET DAGITI KARKARARUA DAGITI NAPUTULAN GAPU ITI PAMMANEKNEK KEN JESUS KEN GAPU ITI SAO TI DIOS, KEN DAGUP DAGITI SAAN A NAGDAYDAYAW IDI ANIMAL KEN ITI LADAWANNA KEN SAAN A MAMARKAAN KADAGITI MUGMUGINGDA KEN ITI IMADA; KET DAGITOY NAGBIAGDA, KET NAKIPAGARIDA KEN CRISTO ITI SANGARIBU A TAWEN."--Apocalipsis 20:4. Kabayatan dagiti 1,000 a tawen, dagiti nalinteg ket pagadalanda ulit dagiti kaso dagiti dakes a tattao, ken dagiti nagbasol nga anghel, agraman ti liderda a ni Satanas. Nagsayaat iti pannakaikari dagiti martir, dagiti nagballigi, ken dagiti nakipaglaban nga adipen iti ebanghelio tapno masukimatda ken maawatanda iti panangokom ti Dios kadagiti managdakdakes. Naparabur nga inikkan ti Dios dagiti nasubbot a tattao iti gundaway tapno pagadalanda ken timbangenda dagiti pakaasi ti Dios kadagiti managdakdakes. Mabalin a maaddaantayo iti adu a salsaludsod, kas iti: "Apay a ni ikitko ket awan ditoy? Isu ket kasla naimbag ken nasayaat a tao." Intono mapantayon Makita dagiti rekord ken okoman dagiti natay "kas maiyannurot kadagiti aramidda a nakasurat kadagiti libro" (bersikulo 12), ket makitatayo mismo nga idiay amin a pannakirelasionna kadagiti tao, ti Dios ket nagbalin a naimbag wenno patas iti tunggal maysa. Makitatayo no kasano a ti Espiritu Santo ket nangted kadagiti tao iti adu a gundaway tapno agpasakupda iti Dios, ket ti nailintegan a sentensia iti tunggal maysa ket agbalin a nalawag. 5. NI SATANAS KET MAIBULOS KALPASAN DAGITI 1,000 A TAWEN Iti panagleppas dagiti 1,000 a tawen, indeklara ti Biblia:
"Ket nakitak ti santo a ciudad ti baro a Jerusalem, a bimmaba, manipud langit nga aggapu iti Dios, a naisagana a kas la maya a novia a naarkosan a maipaay iti noviona."--Apocalipsis 21:2. Daytoy nakaskasdaaw a ciudad ket isu iti nagtaengantayo kabayatan dagiti 1,000 a tawen idiay langit. Ket ita, iti Nasantoan a Ciudad-a ni Cristo ken dagiti amin a tattao a sinubbotna ket agkakaduaa nga adda idiay uneg-ket bumaba manipud langit ditoy daga. Ania iti aramiden ni Satanas idiay panagleppas dagiti 1,000 a tawen? "Ket no mturpos dagiti sangaribu a tawen, ni Satanas maluk-atanto iti nakabaludanna. Ket rummuarto tapno allilawenna dagiti pagpagarian nga adda kadagiti uppat a suli ti daga...tapno urnongenna ida a maipaay iti gubat: ti bilangda kas kadagiti darat ti baybay. Ket nagwarasda iti naglawaan ti daga, ket linawlawda daydi kampamento dagiti sasanto iti aglikmot, ken ti ciudad nga ay-yaten; ket bimmaba ti apuy sadi langit, ket inalun-unna ida."--Apocalipsis 20:7-9. Dagiti managdakdakes ket agungardanto idiay maikadua a panagungar, idiay panagleppas dagiti 1,000 a tawen (bersikulo 5). Inton dagiti nalinteg ket bumabada ditoy daga idiay uneg iti Nasantoan a Ciudad, ken dagiti managdakdakes ket nagungardan, ni Satanas ket, "maibulos iti ababa laeng a tiempo" (bersikulo 3). Ket adda manen dagiti managdakes tapno ipanguloanna ken dagiti nalinteg a punteriana. Awan iti sayangennan a kanito, dagusna a ruggian nga urnosen dagiti managdakdakes tapno aramidenna a dakkel nga armada. Ited ni Satanas ti bilin tapno mapanda agawen ti Nasantoan a Ciudad. Ket kas dagiti managdakdakes ket agpuespuestodsa idiay aglikmot iti Baro a Jerusalem (bersikulo 9), ket makitada ti kasta unay a panagbuteng iti nagbalin a napukaw-iti agnanayon a napukaw. 6. TI MAUDI A BUYA TI PANNAKAOKOM Ditoy, iti kaunaan a tiempo, a dagiti amin a tao ket agkikitada nga agsasango, Ipanguloan ni Jesus dagiti nasubbot nga annak ti Dios nga addada idiay uneg iti ciudad. Ni Satanas, ket ipanguloanna dagiti pangen dagiti managdakes nga addada idiay ruar iti pader iti ciudad. Ditoy a kritikal a kanito, ket aramidenen ti Dios ti maudi a tukad iti panangokom ket awatenen dagiti managdakdakes ti aldawda idiay korte. "Ket nakitak ti maysa a dakkel a trono a puraw, ken daydi nagtugaw kenkuana.... Ket nakitak dagiti natay, babassit ken dadakkel, a nagtatakder iti sangoanana ti trono,... ket dagiti natay naokomda kadagiti banbanag a naisurat kadagiti pagbasaan kas mayannurot kadagiti aramidda."-- Apocalipsis 20:11, 12. Kas dagiti managdakdakes ket nakatakderda idiay sangoanan iti trono iti hustisia, ti entiro a pakasaritaan dagiti biagda ket malukatan idiay sangoda. Manipud kadagiti rekord a naurnong idiay langit, ni Jesus, ti nalinteg nga okom, ket formalnan a lukatan ti naan-anay nga estoria dagiti pannakisangona kadagiti nagbasol a lallaki, babbai ken dagiti anghel. Ti entiro a sangalubungan ket agbuybuyada nga addaan iti dakkel nga interes. Ni Jesus a nakatakder idiay sangoanan iti trono ti Dios, ket ikkanna ti tunggal maysa iti maawatan a buya maipapan iti mangsubbot nga aramidna. Ipakaammona nga Isu ket immay tapno birokenna ken isalakanna dagiti napukaw. Simrek Isu ditoy lubongtayo a silalasag a tao, nagbiag iti biag nga awan basolna idiay tingnga dagiti pannakiranget ken sulsulisog, inaramidna ti ultimo a sakrifisio idiay krus, ket sa nagserbi a kas paditayo idiay langit. Ti udina, inton ni Jesus ket silaladingit a magna a mapan tapno itedna ti sentensia dagiti nagtuloy a saan nga immawat iti paraburna, ti
tunggal sibibiag ditoy sangalubungan ket bigbigenda ti hustisia ken ti pannakasapul iti daytoy a maudi nga aramid iti nasantoan a panangokom. "Ta agparangtayto amin iti saklang ti pangokoman ti Dios. Ta adda a naisurat: Agsipud ta siak agbiagak, kuna ti Apo, agparintumengto kaniak ti amin a tumeng. Ket amin a dila agipudnonto iti Dios."--Roma 14:10-11. "Ken Cristo...nagtulnog agingga ken patay, wen patay iti krus.... Tapno, iti nagan ni Jesus, isuamin a tumeng agparintumeng, dagiti adda sadi langit, dagiti adda iti daga ken dagiti adda iti uneg ti daga. Ken amin a dila ipudnoda a ni Jesu-Cristo, isu ti Apo, tapno pakaidayawan ti Dios Ama."--Filipos 2:5-11. Nanipud pay idi nangrugi iti basol, ti Diablo ket perperdiennan ti kababalin ti Dios, pabpabasolenna Isu a saan a nasayaat. Ngem ita amin dagiti saludsod ket nasungbatan, amin dagiti pannakakiro ket naresolban. Ket ita ti tunggal sibibiag ditoy sangalubungan ket bigbigenda a ni Jesus, ti Kordero ti Dios, ket maikari kadagiti ayat ken panagrukbabtayo. Ti nabukel a plano ken panggep ti Dios ket naan-anayen a naipakaammo, ket ti kababalin ti Dios ket nalinis a nakatakder. Saan laeng a dagiti naisalakan, no di ket kasta met dagiti nagbasol nga anghel ken ni Satanas mismo ket ipudnoda a ti dalan ni Satanas ket saan a pudno ket dagiti dalan ti Dios ket nalinteg ken pudno. Makita iti amin a ti dakes ken ti kinaimot ket mangiturong laeng idiay panagladingit ken saan a pannakakontento ket saan a masapul nga ituloy. 7. NAALAN TI BASOL TI PANAGGIBUSNA Uray pay no ni Satanas ken ti dakkel a pangen dagiti managdakes ket binigbigda a ti dalan ti Dios ket pudno, dagiti pusoda ket saan a nabaliwan, dagiti kababalinda ket agtultuloy a dakes. Ket kalpasan iti pannakaiyebkas iti pannakaokomda, dagiti managdakdakes ket: "Ket nagwarasda iti naglawaan ti daga, ket linawlawda daydi kampamento dagiti sasanto iti aglikmot, ken ti ciudad nga ay-ayaten; ket bimmaba ti apuy sadi langit, ket inalun-unna ida. Ket daydi Diablo a nangallilaw kadakuada naibelleng iti danaw nga apuy, ken azufre.... Ket ni patay ken ti Hades naitappuakda idi danaw nga apuy: daytoy ti maikadua nga ipapatay, ti danaw nga apuy. Ket no ti siasinoman saan a nasarakan a naisurat iti pagbasaan ti biag, naitappuak idiay danaw nga apuy."--Apocalipsis 20:9-15. Idiay maudi a pannakadusa, dagiti apuy iti agnanayon a Dios ket dadaelenna ti basol ken dagiti nasukir a nakakayetket ditoy. Ni Satanas ken amin dagiti napukaw ket natayda ditoy "maikadua a pannakatay," ti agnanayon a pannakatay nga awanen iti panagriing. Ti dalanda a panagrebelde ket nangipan kadagiti managdakes a saanda a maikari idiay pudno a ragsak, ket nadadaelda a kadua ti Diablo ken dagiti anghelna. Ti makalangit nga apuy ket linisenna a naan-anay daytoy daga kadagiti dinadael iti basol; ti Dios ket maaddaanen met laengen iti nalinis a sangalubungan, a saanen kaanoman a mamarkaan iti basol. Ti pakasaritaan iti gubat ti naimbag ken ti dakes, ni Cristo ken ni Satanas, ket nalpas met laengen, ket ni Criston iti agturay. Ti kurtina ket akkubannan ti daanen a drama ti basol, ket lukaisannan ti dayag iti baro a lubong dagiti awan patinggana a mabalinen a maaramid. 8. TI DAGA KET MADALUSAN KEN MAARAMID A BARO Manipud kadagiti dapdapo iti daytoy maudi ken panglinis nga apuy ti Dios ket mangparsua iti baro a lubong:
"Ket nakitak ti maysa a langit a baro ken maysa a daga a baro; ta daydi immuna a langit ken daydi immuna a daga napalabasdan.... Ket nakitak ti santo a ciudad ti baro a Jerusalem, a bimmaba manipud langit nga aggapu iti Dios.... Adtoy ti tabernakulo ti Dios adda kadagiti tattao, ket isu makipagnaedto kadakuada, a Dios da: Ket punasennanto ti amin a lulua kadagiti matada; ket awanton ni patay; ket awanto metten ti sasaibbek, wenno sangsangit, wenno rigrigat; ta dagiti immuna a banbanag napalabasdan.... Adtoy pagbalinek a babbaro dagiti isu-amin a banbanag."-- Apocalipsis 21:1-5. Naisublin idiay orihinal a pintasna, daytoy daga ket agbalin a pagtaengan dagiti nasubbot iti agnanayon. Naibulosdan manipud iti kinaimot, saksakit, ken rigrigat, ket addaantayon iti naan-anay a sangalubungan tapno passiaren, nakaskasdaaw a relasion tapno parang-ayen, ken iti agnanayon tapno makatugaw idiay saklot ni Jesus tapno agdengngeg, agadal, ken agayat. (Agpaay iti naan-anay a apannakailadawan iti daytoy a baro a lubong, mabalinmo nga uliten a basaen ti Guide 9.) Adinno iti planom a pagianan idiay nga aldaw? Nakapagdesisionka kadin a makadua ni Jesus idiay uneg iti ciudad ken agnanayon a maisalakan? Wenno kayatmo iti adda idiay ruar iti ciudad nga awan ni Cristo ket mapukawka nga agnanayon? No inkabilmo ti biagmo idiay ima ni Jesus, saanmo a masapul a mapadas kaanoman ti saan a maiyebkas a buteng dagiti adda idiay ruar iti ciudad nga ammoda nga agnanayondan a mapukaw. Aniaman iti naited kenka iti biag, no ikabilmo iti biagmo idiay ima ni Jesus ita, ket mabalinmo iti aggian idiay uneg iti ciudad a kadua ni Jesus ken dagiti naisalakan. No saanmo pay a naaramid daytoy, itedmon ti pusom kenni Jesus ita, ket palikmotannaka iti ayat ken pammakawan. Daytoyen ti gundawaymo Daytoyen ti aldaw iti pannakaisalakanmo.
Ania ken Adinno iti Ayan iti Imfierno? Ti awan rasrason a panangpaltog ket naaramid idi ti maysa nga eskuela ket simrek nga immuneg iti eskuelaanda ket sana pinatay dagiti sumagmamano a kaeskuelana. Ti adda gurana a lalaki a naikkat iti trabahona ket simrek iti lugar iti dati a sumsumrekenna iti trabaho ket sana pinaltogan ti ofisialna. Ti maysa nga ina ket intapuakna ti kotsena iti maysa a bulos a kibkibinenna ti dua nga ubing nga annakna ket linemmesna ida. Iti dua a kontinente ket adu a rinibribu iti natay iti panaglines iti etniko. Ti gasut a tawenen nga apay dagiti dua wenno ad-adu pay a grupo dagiti estrikto iti gapuna. Lallaki, babbai, ubbing, ken uray ubbing a kaiyanak ket napaltogan, natagbat, namalmalo, ken narape. Ti pannakadusa kadagitoy a naranggas a krimen iti pannakatay uray kadagiti awan pusoda/kaasida a mammapatay, ket naukomanen dagiti adu. Dagiti grupo a kontra iti patay a pannakadusa ket napigsada nga agprotprotesta, nga aw-awaganda daytoy a maysa a saan a makatao a "ritos dagiti pagano." Salsaludsodenda no dagitoy a mammapatay ket saan a mabalin a masubbot? Ania iti makatao unay a pamayan iti panangdusa kadagiti nasentensiaanen a kriminal? Ti kadi electric chair? Ipagarup dagiti dadduma a ti pananginiksion iti lethal a droga ket mabalin nga isu ti awan sakitna. Dagiti dadduma ket taginayonenda a ti biag ket naparpardas a mapugsat babaen iti panangbekkel. Ngem amin kadagitoy a napudot a debate maipapan iti dusa a pannakatay ket adda maysa a pagpilian nga awan iti uray maysa a nakapanunot. Awan iti nangisingasing a dagiti naranggas a kriminal, a naranggasda a lineppas ti biag iti sabali a tao, ket agbayadda iti pisikal a sakit babaen iti panangparigat kadakuada inggana iti matayda. Awan unay maysa kas pangarigan iti nangisingasing a dagitoy a kriminal ket main-inutna a mapuoran inggana ti matayda. Ngem adu dagiti napudno a Cristiano iti mangipagpagarup a ti nailangitan nga Amatayo ket nakarkaro pay ngem daytoy iti aramidenna. Ibagbagada a dagiti managdakes ket masapul a maparigat tapno mabayadanda dagiti basbasolda. Ken ania pay iti nakarkaro, iladladawanda a ti lugar a pangdusaan ti Dios kadakuada ket kas maysa a lugar a panaggibusna a rigat. Ania laeng iti maaramid kadagiti managdakes? Kasano a ti gasatda ket mailapat iti ayat ken hustisia ti Dios? Kitaentayo ti sungbat ti Biblia. 1. TI MAUDI A PANAGLADINGIT NI JESUS Iti uneg iti 6,000 a ribu a tawen ti Dios ket agpakpakaasi kadagiti lallaki ken babbai: "Kunam kadakuada, Kas sibibiagak, kuna ni Apo JEHOVA, Awanan ti ragsakko iti ipapatay ti nadangkes; no di ket ti nadangkes agbaw-ing koma iti dalanna ket agbiag; agbawing-kayo, agbaw- ingkayo kadagiti dakes a daldalanyo; ta apay a mataykayo, O balay ti Israel."-- Ezequiel 33:11. Impakita ti krus no kasano iti panagkalikagum iti Dios nga isalakan iti nagbasol a tao. Idi ni Jesus ket nagsangit idiay krus iti, "Ama pakawanen ida, agsipudta saanda nga ammo no ania iti ar-aramidenda," impakitana ti masaksaktan a pusona (Lucas 23:34). Kalpasan daytoy, ni Jesus ket napugsatan iti anges ket
dagiti dadduma ket patienda nga isu ket natay gapu iti panagladingit (Juan 19:30, 34). Ngem uray no adda daytoy a panangidalan iti nasantoan nga ayat, adu dagiti tao a saanda latta kayat iti agsubli kenni Jesus. Ket inggana a ti basol iti agturturay ditoy lubong, daytoy ket agtultuloy a paadoenna ti panagrigat iti tao. Isu a ti basol ket masapul a madadael. Kasano a plinano ti Dios a leppasenna ti basol? "Ngem ti aldaw ti Apo umayto.... Dagiti langlangit aglabasdanto a buyugen ti dakkel a daranudor, ket dagiti el-elemento mawarawaradanto babaen ti sumsumged a pudot; ti met daga ken dagiti ar- aramid nga addada kenkuana mauramdanto."-- 2 Pedro 3:10. Masapul a ti udina ket leppasen ti Dios ti basol. Dagiti agpilpilit a kumkumpet iti basol ket ti udina ket madadael babaen iti daytoy nga apoy a naisagana tapno madadael ti Diablo, dagiti anghelna, ken ti basol manipud ditoy lubong. Anian a panagladingit para kenni Jesus kas iti pannakakitana a kankanen iti apoy dagiti immayanna a natay tapno isalakanna ida. 2. ADINNO KEN KAANO TI PANNAKAPUOR ITI IMFIERNO? Kontra kadagiti daduuma a maam-ammo a pannakaawat, ti Dios ket awan iti apoyna a sumsumged ita iti lugar a maawag nga "imfierno" a pagturongan dagiti managbasol iti pannakatayda. Ti imfierno ket maaramid inton daytoy a lubong ket agbalin a taaw ti apoy. Ti Dios ket urayenna ti pannakaiserbi iti sentensia dagiti managdakes inggana iti maudi a pannakaokomda iti panaggibus iti 1,000 a tawen (Apocalipsis 29:9-15) "Ti Apo ammona nga isalakan dagiti nasingpet iti pannakasulisogda ken aywanan dagiti managdakdakes a naipaay iti pannakadusa, iti ALDAW A PANNAKAOKOM."--2 Pedro 2:9. Dalusanna met daytoy lubongtayo iti daytoy nga apoy a panglinis. "Ngem dagiti langlangit ita ken ti daga, gapu iti daydi met la a sao naidulinda a maipaay iti apuy a PANNAKAOKOM ken ti pannakapukaw dagiti tattao a nadangkes."--2 Pedro 3:7. Saan kaanoman a plinano ti Dios agpaay iti uray sinno a tao a leppasenna ti biagna iti apoy iti imfierno. Ngem no dagiti tao ket saanda a kayat iti umibbat ti pannakapasetda kenni Satanas ken kadagiti basolda, ket masapul a ti udina ket awatenda dagiti bunga dagiti panagpilida. "Ket kunaennanto met kadagiti adda iti makatigidna: Umadayokayo kaniak, nailunod, inkay iti apoy nga agnanayon, a naisagana iti diablo ken kadagiti anghelna."--Mateo 25:41. Kaano ti imbaga ni Jesus a mapuoranto ti imfierno? "No kasano ti pannakaala dagiti zizania ken ti pannakaipuurda ti apuy, kastanto INTONO PANUNGPALAN TI LUBONG. Ti Annak ti tao ibaonnanto dagiti ANGHELNA, ket KAYASKASENDANTO ti pagariann, DAGITI AMIN A PAKAITIBKOLAN KEN DAGITI AGARAMID TI KINADAKES. KET ISUNGRODDANTO IDA TI HORNO TI APUY: idiay addanto dagiti sangsangit ken ngarngaretnget dagiti ngipen."--Mateo 13:40-42. Dagiti ruot, dagiti managdakes, ket saanda a mapuoran inggana iti panaggibus iti lubong. Sakbay a daytoy a sentensia ket maaramid, ti entiro a sangalubungan ket masapul a mapatalgeda a ti Dios ket nagbalin a nasayaat iti panangtratona iti tunggal tao. Kas iti naidetalye iti Guide 22, idiay dakkel a
panagbinnusor ni Cristo kenni Satanas, ni Satanas ket padpadasenna a paneknekan ditoy sangalubungan a ti dalan iti basol ket isu iti nasaysayaat a dalan; ni Jesus ket iladladawanna a ti dalan ti panagtulnog ket isu ti tulbek iti nakarkaro a pakapanennek a biag. Iti panagleppas iti 1,000 a tawen, daytoy a pannakailadawan ket agtungpal iti pannakaokom ni Satanas, kadagiti anghelna ken dagiti managdakes. Kalpasan a malukatan dagiti libro iti rekord a mangipakita iti paset nga inay- ayam iti tunggal tao iti dakkel a drama, ket ipalapal ti Dios ni Satanas, ti patay, ken ti tanem, a kadua dagiti tunggal maysa a ti "naganda ket saan a masarakan a nakasurat iti libro iti biag...idiay taaw iti apuy" (Apocalipsis 20:14-15). Babaen iti sumaruno a bersikulo, Apocalipsis 21:1, kalpasan a dalusan ti Dios daytoy daga manipud iti basol babaen iti apoy, Isu ket mangparsua "iti baro a langit ken iti baro a daga." 3. KASANO KABAYAG A SUMSUMGED TI IMFIERNO? Adu dagiti mammati nga umaw-awat iti kapanunotan a dagiti apoy iti imfierno ket agtultuloy nga awan patinggana, nga agresulta iti agnanayon a panangparigat. Kitaentayo a siaannad dagiti teksto a mangiladawan iti panangtrato iti Dios iti basol ken dagiti managbasol. "A balsenna dagiti saan a mangammo iti Dios, ken di agtulnog iti ebanghelio ni Apotayo a Jesus. Isuda MADUSADANTO ITI AGNANAYON A PANNAKAPUKAW a maisinada iti sangoanan ti Apo ken ti dayag ti pannakabalinna."--1 Tesalonica 1:8, 9. Tandaanan a ti "awan patinggana a pannakadadael" ket saan a kapada iti "awan patinggana a panangparigat." Simpli a ti kayatna a saoen ket, maysa a pannakadadael nga awan patinggana. Ti epektona ket agnanayon a pannakatay. Ni Pedro ket nagsarita maipapan iti panangokom ken "pannakadadael dagiti managbasol a tattao" (2 Pedro 3:7). Babaen kenni Jesus, agpada a ti "kararua ken ti bagi" ket madaael iti imfierno (Mateo 10:28). Iti sermonna idiay bantay, sinarita ni Jesus ti maipapan iti nailet a ruangan "nga agturong iti biag," ken ti nalawa a dalan "nga agturong iti pannakadadael" (Mateo 7:13, 14). Iti Juan 3:16 impalawag ni Jesus nga "inted ti Dios ti Anakna a bugbugtong" tapno dagiti amin a mamati Kenkuana ket saanda a "mapukaw, no di ket maaddaanda iti biag nga agnanayon." Pinagdilig ni Jesus dagiti dua a gasat: biag nga agnanayon wenno pannakapukaw-saan nga agnanayon a pannakapuor. Masapul nga ibagatayo a ti imfierno ket pudno nga adda iti panaggibusna; agresulta iti pannakatay ken pannakadadael dagiti managdakes. Dagiti nalawag a sarita iti entiro a Kasuratan ket ibagbagada kadatayo a dagiti managdakes ket madadaeldanto. "Dagiti managdakes, ket maputeddanto" (Salmo 37:28), "mapukawdanto" (2 Pedro 2:12), "mapukawdanto a kasla asuk" (Salmo 37:20). Pagbalinento iti apoy ida a dapo (Malakias 4:1-3). "Ti bayad iti basol ket patay" saan nga agnanayon a biag iti imfierno: "ti sagut ti Dios ket biag nga agnanayon" (Roma 6:23). Ti panggep iti maudi a panagdusa iti imfierno ket tapno malinisan daytoy sangalubongan maniud iti basol, saan a tapno ipreserba ti basol iti agnanayon. Narigat unay a panunoten a ti Cristo a nagsangit gapu iti gasat iti nasukir a Jerusalem, ken nangpakawan kadagiti pimmatay Kenkuana, ket kabaelanna a buybuyaen iti awan patinggana a dagiti ikkis ken as-asug dagiti naokoman. Pudno a ti imfierno ket adda iti murdongna. Iti panaggibus dagiti 1,000 a tawen, ti Dios ket agpatudo iti apoy manipud langit ket pukawenna ti Diablo, dagiti anghelna, ken dagiti managdakes nga agtultuloy a
nakakapet kadagiti basolda "Ti apoy ket bumaba manipud langit" ket tilmonennaida" (Apocalipsis 20:19). Babaen kenni Jesus, daytoy nga apoy ket "saan a maiddep" (Mateo 3:12). Awan iti bombero a makabael a mangiddep ditoy inggana iti malpasna nga aramiden ti trabaho a naan-anay a panangdadael. Inkari ti Dios, a manipud ditoy mangdalus nga apoy, ket mangparsua isu iti "baro a daga," lugar a "dagiti napalabasen a riribuk ket saanton a malagip;" ken "dagiti uni iti panagdung-aw ken sangsangit ket saanen a mangngeg uray kaano" (Isaias 65:16-19). Anian iti pintasnanto daydiay nga aldaw! Ti tunggal pakaigapuan iti panagladingit ket awandan. Punasento ti Dios dagiti sugsugat iti basol manipud iti tunggal puso, ket ti ragsaktayo ket agbalinton a naan-anay. 4. "TI AGNANAYON" IDIAY KASURATAN Iti Mateo 25:41, ibagbaga ni Jesus ti maipapan "iti awan patinggana nga apoy a naisagana nga agpaay iti diablo ken kadagiti anghelna." Ti kadi "awan patinggana" ditoy ket isingsingasinga kadi a ti imfierno ket agnanayon? Ti Judas 7 ket ipakpakitana ti Sodoma ken Gomorrah a "kas maysa nga ehemplo dagiti nagsagaba iti pannakadusa iti awan patinggana nga apoy." Nalawag a dagitoy a ciudad ket saanda a sumsumged pay laeng inggana itatta. Ngem ti apoy KET awan patinggana iti kapanunotan a daytoy ket nagresulta iti permanente a pannakadadael. Idiay 2 Pedro 2:6 ket maminsan pay ket mabasatayo ti awan patinggana nga apoy. Ngem daytoy a teksto ket nalawagna met nga imbaga a ti Dios ket "inokomanna dagiti ciudad iti Sodoma ken Gomorrah babaen iti panangforma kadakuada inggana nagbalinda a dapo, ket inaramidna ida nga ehemplo no ania iti pagbalinan dagiti managdakes." Dagiti managdakes iti Sodoma ken Gomorrah ket saandan nga agrigrigat pay laeng inggana ita; nabayagdan a nagbalin a dapo. Ngem ti apuy a nangpuor kadakuada ket "awan iti patinggana" (idiay resultana a permanente a pannakadadael. Ti kayat a saoen iti awan patinggana ket permanente a pannakadusa, saan a panangdusa. Gaputa ti libro iti Apocalipsis ket nangusar iti nalawag, ken simboliko a sasao, dagiti dadduma a paspasetna ket saanda a naawatan. Kas pangarigan, ti Apocalipsis 14:11 ket ibagbagana maipapan kadagiti napukaw, "ti asok iti panagrigatda ket agpangpangato iti agnanayon." Daytoy ket kasla ti unina ket awan ressatna a panagsagaba. Ngem, manen, bay-antayo a ti Kasuratan iti mangipalawag iti Kasuratan. Ti Exodo 21:6 ket ibagbagana iti maipapan iti maysa nga adipen a ti lapayagna ket naabutan kas tanda a pagserbianna ti amona iti "agnanayon." Ditoy a kaso ti "agnanayon" ket inggana sibibiag ti adipen. Ni Jonas a nagian laeng iti tallo nga aldaw ken tallo a rabii iti tian iti balyena (Mateo 12:40), ket imbagana nga isu ket adda idiay iti "agnanayon" (Jonas 2:6). Awan duadua a ti tallo nga aldaw nga addaka iti napitak a sipnget ket kasla agnanayonen. Isu a masapultayo iti agannad nga awaten no kasano ken kaano a ti Kasuratan ket mangus-usar iti simboliko ken nadaniw a sarita. Ti asok nga agpangpangato ti agnanayon manipud iti taaw iti apuy ket maya a nalawag a pamayan iti panangiyebkas iti awan patinggana a pannakadadael. Nalawag nga ibagbaga kadatayo ti Apocalipsis 21:8 a ti taaw a sumsumged iti apoy ken asupre ket isu ti "maikadua a pannakatay." Ti imfierno ket adda murdongna. Dagiti managdakes ket napuoranda; nadadaelda. 5. TI APUY NGA ADDA PAY LAENG TI IMFIERNO? Idi punganay ket pinarsua ti Dios ti naan-anay a lubong. Ngem ti basol ket immay a nangitugot iti dakkel a rigat. Panagrupsa, ken patay. No
nagawidka iti maysa a rabii ket nasangpetam ti balaymo a naserrek ket dagiti alikamem ket naiwarawara, ken nadadael, panawam kadi a kasdiay iti agnanayon? Siempre saan. Karaidem nga ikkaten ken linisen dagiti rugit manipud ngato inggana baba, ken ibellengmo dagiti alikamem a saanen a mabalin a tarimaanen. Kasdiay met ti aramiden ti Dios. Ikkatenna amin dagiti pinerde ken nirungsot iti baosl iti mammaminsan, ken kalpasanna mangparsua iti baro a daga iti lugarna daytoy. Ti panggep ti Dios iti panangdalusna babaen iti apoy daytoy a lubong ket tapno mangisagana isu iti pangikabilanna iti baro ken naan-anay a lubong a pagtaengan dagiti maisalakan. Ngem babaen iti Dios ti dakkel a parikut agsipudta ti basol ket saanna laeng a dinadael ti lubong, inalisanna pay dagiti tao. Dinadael ti basol ti relasiontayo Kenkuana ken iti tunggal maysa. Ti sangkataoan ket agtultuloy a masalsalat babaen iti pannakaabuso kadagiti ubbing, terorismo, pornograpia, ken ti ribu a dadduma a kanser iti kararua. Dumtengto ti aldaw a masapul a dadaelen ti Dios ti basol, agsipudta ti basol ket daddadaelenna dagiti tao. Ti parikut ti Dios ket daytoy: No kasanona nga ikkaten ti makapatay a bakteria iti basol ditoy lubong a saanna a mairaman a dadaelen dagiti tao a kinapetan daytoy? Ti solusionna ket alaenna ti bagina ti bakteria iti basol; impalubosna a ti kanser iti basol ket dadaelenna Isu idiay krus. Ti resultana: "No ipudnotayo dagiti basbasoltayo, isu ti mapagtalkan ken nalinteg a mamakawan kadagiti basbasoltayo, ken MANGUGAS KADATAYO ITI AMIN A KINAKILLO."--1 Juan 1:9. Idasdasar ti Dios ti solusionna iti parikut iti basol nga awan bayadna iti tunggal maysa. Ngem ti naladingit a kinapudno ket, dagiti dadduma ket pilpilitenda iti kumpet idiay sakit iti basol. Ket saan a piliten ti Dios dagiti tao tapno pilienda ti dalanna nga agturong iti biag nga agnanayon. Dagiti saan nga umawat idiay solusionna ket ti udina ket kanentayo ida daytoy a sakit. Ti pudno a rason iti kinaadda iti imfierno ket daytoy: "Agsipud ta idi immayabak, dikayo impangag; no di ket inaramidyo daydiay dakes kadagiti matak, ket piniliyo daydiay diak pagragsakan."--Isaias 65:12. Naisinada manipud kenni Jesus babaen kadagiti bukodda a panagpili, dagiti managdakes ket madiskobredanto nga iti laeng pagpilian ket ti agnanayon a pannakatay. 6. ANIA ITI PAGBALINAN TI MAPUKAW? Nupay saan nga isursuro dagiti Kasuratan a ti apoy ti imfierno ket agresulta iti awan ressatna a panagrigat, ket ikkanatayo iti apagtbiit a buya no ania ti nakaam-amak a kapadasan dagiti mapukaw. Dagiti managdakes ket mapukawda ti biag nga agnanayon. Anian a nakabutbutengto a rikna iti adda kadakuada inton maammoanda a ti ragsak iti biag nga agnanayon a kadua ti Dios ket makabulos kadagidiay im-imada, a saanda kaanoman a maramanan ti sam-it iti naan-anay, naayat a relasion iti entiro a panawen. Idi ni Cristo ket nakabitin idiay krus nga insina isu iti basol manipud kenni Amana, ket mabalin a nariknana ti ladingit ken rigat iti agnanayon a mapukaw. Kas iti panangkita dagiti managdakes iti nangisit a kinakawaw idiay unaanda, ket makitada laeng ti agnanayon a pannakadadael. Isuda ket natay nga awan namnamada iti maikadua a nagungar. Kagiddan daytoy ket makitada no kasanoda nga induron nga inyadayo ni Cristo kada tiempo nga Isu ket umasideg kadakuada nga addaan iti panangidasar iti ayat. Iti udina ket agrukbabda a nakaparintumeng a bigbigenda ti hustisia ti Dios ken ti ayatna (Filipos 2:10, 11). Isu a saan a nakaskadaaw a dagiti nagsurat iti Biblia ket iyunay-unayda kadatayo ti dagsen iti panagpilitayo ken panangtagikua kenni Cristo
"Dawatenmi met kadakayo a dikay awaten ti parabur ti Dios iti awan pagmamaayana, ta kunana: 'Idi tiempo a pannakaipaayna, denengngegka, ket idi aldaw ti pannakaisalakan tinulonganka; adtoy, ita isu ti tiempo a maiparbeng; adtoy, ITA isu ti aldaw ti pannakaisalakan."--2 Corinto 6:1-2. Awanen iti mapanunotko a dakdakkel pay a pasamak ngem iti maysa a tao a saysayangenna ti nangina a sakrifisio ni Jesus babaen iti panangpilina nga isu ket mapukaw. Dagiti alternatibo a makasango kadatayo ket naan-anay a nalawag: awan patinggana a pannakadadael-ti agnanayon a pannakapuersa manipud idiay presensia iti Dios, wenno ti agnanayon a pannakakigayyem kenni Jesus a mangtungpal kadagiti nauneg nga il-iliwtayo. Ania iti piliem nga agpaay dita bagim? Apay a saanmo a diskobrien dayta pagtungpalam kenni Cristo ita nga aldaw?
No ti Tao ket Matay Ania Ngaruden? Kasla agbutengtayo no ti ubing ket umuna nga agsaludsod iti, "Ania iti kayat a saoen iti matay?" Medio saantayo nga agsao no maipapan iti; wenno panunoten maipapan iti ay-ayatentayo a tao a matmatay. Ti patay ket isu iti kadawyan a kabusor iti tao uray adinno. Ania dagiti sungbat kadagiti narigat a salsaludsod maipapan iti patay? Adda kadi iti biag kalpasan iti pannakatay? Makitatayo kadi manen dagiti ay-ayatentayo iti biag? 1. PANANGSANGO ITI PATAY NGA AWAN ITI BUTENG Amintayo iti naikeddeng a kanito, mabalin a kalpasan laeng iti ipapatay iti maysa a gayyem wenno maysa nga ay-ayaten iti biag, ket mariknatayo ti kinakawaw idiay abut dagiti bagistayo, ti naliday a rikna a nangabbong kadatayo, kas iti panangtalgiaptayo idiay murdong ti biag. Iti banag a napateg unay, a napno iti emosion, adinno iti pakasursuroantayo iti kinapudno maipapan iti no ania ti mapasamak inton mataytayo? Gapu iti kinagasat, paset iti mision ni Cristo ditoy daga ket tapno "wayaanna dagiti entiro a biagda ket balud iti butengda iti patay" (Hebreo 2:15). Ken iti Biblia, impresenta ni Jesus dagiti nakaliwliwa a mensahe, ken nalawagna a sungbatan dagiti amin a salsaludsod maipapan iti patay ken ti biag iti masangoanan. 2. KASANONATAYO NGA INARAMID TI DIOS Tapno maawatan manipud idiay Biblia ti pudno a kinapudno maipapan iti patay, rugiantayo idiay rugi ket kitaentayo no kasanonatayo nga inaramid ti Namarsua. "Ket ni Jehova Dios bunukelna ti tao iti TAPUK TI DAGA, ket impuyotna iti agongna TI ANGES TI BIAG; ket ti tao nagbalin a KARARUA A SIBIBIAG."--Genesis 2:7. Idiay Panamarsua, ti Dios ket pinormana ni Adan manipud iti "tapuk ti daga." Adda utekna idiay ulona a nakasagana nga agpanunot; dara idiay ur-uratna a nakasagana nga agayos, sa pinuyutan ti Dios dagiti abut ti agongna iti "anges iti biag," ket ni Adan ket nagbalin a "kararua a sibibiag." Tandaan a nalaing, saan nga imbaga iti Biblia a ni Adan ket immawat iti kararua; ketdi imbagana a ti "tao ket nagbalin a sibibiag a kararua." Kas iti panangipuyot ti Dios iti angesna kenni Adan, ti biag ket nangrugi a nagayus manipud iti Dios. Ti panagtipon iti bagi ken "ti anges iti biag," ket mangaramid kenni Adan "a sibibiag a kararua." Isu a mabalintayo nga isurat ti formula iti tao iti kastoy: "Tapuk ti Daga" + "Anges ti Biag" = "Maysa a Sibibiag a Kararua" Ti Awan Biagna a Bagi + Anges manipud iti Dios = Maysa a Sibibiag a Tao Amintayo ket addaan iti bagi ken utek nga agpanunot. Bayat nga agtultuloytayo nga umang-anges, ket datayo ket agtultuloy nga agbibiag a tao, sibibiag a kararua. 3. ANIA TI MAPASAMAK INTON MATAY TI TAO? Iti patay ti baliktad iti naparsua a proseso a naibaga idiay Genesis 2:7 ket mangrugin:
"Ket agsubli ti TAPUK iti daga a kas idi, ket ti ESPIRITU [ANGES ITI BIAG] agsubli iti Dios a nangted kenkuana."--Eclesiastes 12:7. Ti Biblia masansan nga usarenna ti sasao ti Hebreo agpaay iti "anges" ken ti "espiritu" a mapagbalbaliktadna. Inton matay dagiti tao, dagiti bagida agbalin a "tapuk" ken ti "espiritu" (ti "anges ti biag") ket agsubli iti Dios, iti naggappuanna. Ngem ania ti mapasamak iti kararua? "Kas sibibiagak, kuna ni Apo JEHOVA... amin a KARARUA kukuak ida.... TI KARARUA NA AGBASOL MATAYTO."--Ezequiel 18:3-4. Ti kararua matay! Saan pay ita nga awan ipapatayna-mabalin a mapukaw. Ti equation a naadaw manipud Genesis 2:7, idin ti Dios inaramidnatayo, binaliktadna daytoy inton ipapatay. "Tapuk ti Daga" - "Anges ti Biag" = "Maysa a Natay a Kararua" Ti Awan Biagna a Bagi - Anges manipud iti Dios = Maysa a Natay a Kararua Ti patay ket isu ti panagturpos ti biag. Ti bagi ket makilaok iti tapuk; ken ti anges, wenno ti espiritu, ket agsubli iti Dios. Datayo ket sibibiag a kararua iti biag, ngem inton patay maysanton a natay a kararua, natay a tao. Isu nga iti kasta ti natay ket awan riknana. Inton alaen ti Dios ti anges ti biag nga intedna kadatayo, ti kararuatayo ket matay. Ngem bayat iti makitatayo iti sumauno nga adal iti daytoy a liksion, ken Cristo adda namnama. 4. KASANO KAADU TI AMMO TI NATAY A TAO? Kalpasan a matay ti utek marunawen, saanna ammo wenno saanen a makalagip uray aniaman. Amin a rikna ti tao ket maawanen inton matay. "Kasta met ayatda, ti guarada ken ti apalda, napukawen iti nabayag; isuda awananda iti pannakabiang nga agnanayon iti aniaman a naaramid iti baba ti init."--Eclesiastes 9:6. Dagiti natay ket awan riknada, nga iti kasta madida ammo ti mapaspasamak iti aglawlawda. Awan ken saanda inton kaanoman a mabalin a makitungtung ken makipagkita kadagiti sibibiag. "Ta dagiti sibibiag ammoda a mataydanto; ngem DAGITI NATAY DIDA AMMO TI ANIAMAN."-- Eclesiastes 9:5. Ti patay ket kasla panagturog nga awan tagtagainepna-iti kinapudnona, ti Biblia awaganna ti apay a kas "pannaturoy" iti 54 a beses. Insuro ni Jesus a ti patay ket kasla pannaturog. Imbagana daytoy kadagiti disipulona: "'Ni Lazaro gayyemtayo matmaturong; ngem innak tapno riingek iti turogna.' Kinuna ngarud dagiti adalan kenkuana: Apo, no matmaturog, umimbagto. Ngem ni Jesus nagsao a maipapan iti ipapatayna; ngem impapanda a nagsao iti panaginana iti turog. Idin kinuna ngarud ni Jesus a silalawag kadakuada: NI LAZARO NATAY."-- Juan 11:11-14.
Ni Lazarus ket natayen iti uppat nga aldawen sakbay a ni Jesus ket simmangpet., Ngem idin ni Jesus ket addan iti ayan ti tanem ni Lazarus, pinaneknekanna a nalaka iti Dios a mangibangon iti natay kas kadatayo iti panangriingtayo iti matmaturog a kaduatayo. Agbalin a dakkel a pakaliwliwaan kadatayo a maammoan a dagiti natay nga ay-ayatentayo ket "matmaturogda," laeng, agin-inanada a sitatalna ken Jesus. Ti abut ti patay, a mabalintayo a labasan inton umay dayta nga aldaw, ket kasla naulimek, natalna a panagturog. 5. MALIPATAN KADI TI DIOS DAGITI MATMATUROG ITI PATAY? Ti turog ti patay ket saan a gibus iti estoria. Idiay tanem, imbaga ni Jesus kenni Martha, si kabsat a babai ni Lazarus: "SIAK TI PANAGUNGAR ken ti biag: TI MAMATI KANIAK, uray no matay, AGBIAGTO PAY."--Juan 11:25. Dagidiay a natay "ken Cristo" ket matmaturogda iti tanemda-ngem adda pay laeng iti nalawag a masakbayanda. Ti Maysa a makabilbilang iti tunggal buok ti ulotayo ken kibinennatayo iti dakulapna ket saannatayo a lipatan. Mabalintayo ti matay ken agsubli iti tapuk, ngem ti rekord ti kina-isutayo ket agtalinaed a nalawag iti panunot ti Dios. Ket inton umay ni Jesus, ket riingennanto dagiti nalinteg a natay manipud iti pannaturogda, kas ti inaramidna kenni Lazarus. "Ngem dikami kayat nga awan ti ammoyo kakabsat maipapan KADAGITI MATUROG; TAPNO DIKAYO AGLADINGIT, A KAS KADAGITI DADDUMA, NGA AWAN INANAMADA.... Ta ti Apo met laeng aggapunto sadi langit a buyugen ti ariwawa, ti timek ti arkangel ken ti trumpeta ti Dios, ket DAGITI NATAY KEN CRISTO BUMANGONDANTO NGA UMUNA: Kalpasanna, DATAYO A SIBIBIAG, datayo a mabati, MAITAYABKAYO A MAIKUYOG KADAKUADA kadagiti ul-ulep, a sumabet iti Apo, iti tangatang ket iti kasta kankanayon nga addatayto iti Apo. NGARUD PANGLIWLIWAYO ITI MAYSA KEN MAYSA DAGITOY A SASAO."--1 Tesalonica 4:13, 16-18. Inton aldaw ti panagungar, ti abut ti patay ket kasla nabiit laeng a panaginana. Dagiti natay ket dida ammo ti naglabas a tiempo. Dagidiay nga immawat ken Cristo kas Manangisalakanda, ket mariingda manipud iti pannaturogda babaen iti nakaskasdaaw a timekna nga umay ditoy daga. Ti namnama ti panagungar ket addaan iti kaddua: ti namnama iti nailangitan a pagtaengan nga idiay ti Dios "punasennanto amin a lulua manipud iti matada. Awanton ti pannakatay wenno sasaibbek wenno sangsangit wenno saksakit" (Apocalipsis 21:4). Dagidiay nga agayat iti Dios saan a masapul a pagbutenganda ti patay. Iti lampasna daytoy ket ti awan patinggana a pannakatungpal ti biag iti Dios. Ni Jesus ig-igamanna "dagiti tulbek ti patay" (Apocalipsis 1:18). No awan ni Cristo, ti patay ket agbalin a maysa laeng a dalan, nga adda pagturposanna, ngem ken Cristo adda iti naraniag a namnama. 6. DATAYO KADI KET AWAN IPAPATAYNA ITA? Idin ti Dios pinarsuana da Adan ken Eva, isuda ket naparsua a mortal wenno mabalin a matay. No isuda laeng koma ket nagtalinaed a nagtulnog iti pagayatan ti Dios saanda koma a natay. Ngem idin nagbasolda, insardengdan ti karbenganda nga agbiag. Babaen iti saan a panagtulnog nagbalinda a mabalin a matay. Ti basolda ti nangalis ti entiro a tao, ket bayat ket amin ket nagbasol, amintayo ket mortal, mabalin a matay (Roma
5:12). Ket awan uray maysa a nakasurat iti Biblia a ti kararua ti tao ket agbiag nga adda ammona kalpasan a matay. Ti Biblia saanna kaanoman uray naminsan nga imbaga a ti kararua kas ita ket immortal wenno away ipapatayna-a saan a matay. Ti Hebreo ken Griego a sasao iti "kararua," "espiritu," ken "anges" ket masarakan iti Biblia iti 1,700 a beses. Ngem awan uray maysa a ti kararua ti tao, espiritu, wenno anges ket ibagbagana nga awan ipapatayna. Ita a panawen ti Dios laeng ti addaan iti immortal a kababalin wenno awan ipapatayna. "Isu [Dios] laeng nga addaan iti saan nga ipapatay."--1 Timoteo 6:15, 16. Dagiti Sursurat ipalawagda a dagiti tao iti daytoy a biag ket mortal: mabalin a matay. Ngem inton agsublin ni Jesus, ti kababalintayo ket mabiit a mabaliwan. "Adtoy, ibagak kadakayo ti maysa a palimed: SAANTAYTO A MATUROG AMIN ngem mabaliwantatyto amin. Iti maymaysa a kanito, iti apagdarikmat, iti KAMAUDIANAN A TRUMPETA: ta aguninto ti trumpeta, ket DAGITI NATAY AGUNGARDANTO a di agrupsa, ket mabaliwantayto. Ta masapul a daytoy bagi nga agrupsa, agkawes iti saan a panagrupsa, ket DAYTOY BAGI A MATAY, AGKAWES ITI SAAN NGA IPAPATAY."--1 Corinto 15:51-53. Kas tattao, datayo ket saan pay nga immortal ita. Ngem ti talged dagiti Cristiano ket agbalintayo nga immortal inton umay ni Jesus iti maikadua a tiempo. Ti kinatalged iti kari iti awan ipapatayna ket naiparang ni Jesus idin linuktanna ti tanemna: "Isu a MANGPUKAW KEN PATAY, kET INPARANGARANGNA TI BIAG KEN TI SAAN NGA IPAPATAY gapu iti ebanghelio."--2 Timoteo 1:10. Ti pagayatan ti Dios iti pagtungpalan ti tao ket nalawag: patay nga agnanayon kadagidiay a mangilaksid ken Cristo ken ituloyda dagiti basbasolda, wenno immortal, awan ipapatayna kas sagut inton umay ni Jesus kadagidiay nga immawat Kenkuana kas Apo ken Manangisalakanda. 7. PANANGSANGO ITI IPAPATAY ITI MAYSA NGA AY-AYATEN Dagiti butbuteng a natural a pakibalbalubalantayo iti panangsango iti ipapatay ket agbalin a naisangsangayan a nakaro no ti maysa nga ay- ayatentayo ket matay. Ti panagleddaang gapu iti ipapanaw ket nakaro. Ti laeng solusion iti sangsangit gapu iti panaginnaddayo manipud iti maysa nga ay-ayaten ket isu ti liwliwa a ni Cristo laeng iti makaited. Laglagipen a ti ay-ayatentayo ket matmaturong laeng, ken dagiti ay-ayaten nga agin- inana ken Jesus ket bumangonto inton "panagungar iti biag" inton umay ni Jesus. Ti Dios ket planplanoenna iti maysa a nakaskasdaaw a panaglalangen. Dagiti ubbing ket maisublinto kadagiti innada. Dagiti agasawa ket aginnarakupdanto iti kasta la unay. Ti nadangkes a panagsina gapu iti patay ket maawanton. "Ti patay ket natilmonen iti balligi" (1 Corinto 15:54). Adda dagiti dadduma a riknaenda ti panaginnaddayo manipud iti ay-ayatenda a nakaro a dida kabaelan isu a makisaritada iti natay nga ay-ayatenda babaen kadagiti espiritualista a medium wenno New Age channeler. Ngem ti Biblia nalawag a suppiatennatayo a saantayo nga aramiden ken uray pay padasen dagitoy tapno makissayan iti sakit gapu iti patay:
"Ket intono saoenda kadakayo, Umumankayo kadagiti baglan, ken kadagiti maammuyon, nga agarasaas ken agtanabutob: saan aya a rebbeng koma dagiti umili nga umumanda iti Diosda? Gapu kadagiti sibibiag umumanda aya kadagiti natay?"--Isaias 8:19. Pudno. Apay? Nalawag nga impakaammo iti Biblia a ti natay ket awan iti puotna. Ti pudno a solusion iti ladingit nga aramid iti pannakaisina manipud iti ay-ayaten iti biag ket ti liwliwa nga ited laeng ni Cristo. Ti panangusar iti tiempo a pannakisarita kenni Cristo ket isu iti kasalun-atan a pamayan tapno rumang-ay idiay proseso iti panagladingit. Laglagipen a kanayon, a ti sumaruno a siriring nga impresion a dumteng kadagiti nakaturog ken Cristo, ket ti uni iti maikadua nga iyuumay ni Cristo tapno riingenna dagiti natay! 8. PANANGSANGO ITI PATAY NGA AWAN ITI BUTENG Ti patay ket taktakawannatayo iti ngan-ngani amin a banag. Ngem ti maysa a banag a saanna a maala manipud kadatayo ket ni Cristo, ket ni Cristo ket mabalinna nga isubli ti amin a banag nga agkakadua manen. Ti patay ket saan a kanayon nga agari ditoy lubong. Ti Diablo, dagiti anghelna, dagiti managdakes, ti patay, ken ti tanem ket mapukawda amin "iti taaw ti apuy' nga isu iti "maikadua a pannakatay" (Apocalipsis 20:14). Adtoy dagiti uppat a simple a suhestion agpaay iti panagsango iti patay nga awan iti panagbuteng: (1) Agbiagka iti biag a napno iti namnama kenni Cristo, ket makapagsaganaka a sangoen iti pannakatay iti aniaman a kanito. (2) Babaen iti pannakabalin iti Espiritu Santo, agbalinka a natulnog kadagiti bilbilin ni Cristo, ket makapagsaganaka agpaay iti maikadua a biag a saan ken kaanoman a matay. (3) Panunotem a ti patay ket ababa laeng a pannaturog a manipud ditoy ket riingennaka iti timek ni Jesus inton maikadua nga iyuumayna. (4) Ikkam iti pateg ti talged nga inted ni Jesus kadatayo maipapan iti nailangitan a pagtaengan a makadua Isu iti agnanayon. Ti kinapudno idiay Biblia ket bulusana ti tao manipud iti panagbuteng a matay agsipudta ipakitana ni Jesus, ti maysa nga uray ti patay ket saan nga agballigi kenkuana, no ni Jesus ket umay ditoy bibiagtayo, ket punnoenna dagiti pusotayo iti talna. "Ti talna ibatik kadakayo, ti talnak itdek kadakayo: saan a kas iti panangited ti lubong ti panangitedko kadakayo. Saan koma nga agpulkok ti pusoyo ken di agbuteng."--Juan 14:27. Ar-aramiden met ni Jesus a posible agpaay kadatayo tapno makayatayo a sangoen ti trahedia iti pannakapukaw iti ay-ayatentayo iti biag. Ni Jesus ket nagna idiay "dana iti aniniwan iti patay"; ammona iti maipapan kadagiti nasipnget a rabii a pagnaantayo. "Iti kasta, agsipud ta dagiti annak makiramanda iti lasag ken dara, kasta met kenkuana nakiraman kadakuada, tapo GAPU ITI PATAY pukawenna daydiay addaan pannakabalin ni patay, kayatko a saoen, ti Diablo; Ken TAPNO MALUK-ATANNA DAGIDIAY A GAPU ITI BUTENG ITI IPAPATAY, iti bayat ti amin a panagbiagda addada a paad-adipen."--Hebreo 2:14, 15. Ni Dr. James Simpson, ti natan-ok a mangngagas a nangparang-ay iti anesthesia, ket nakapadas iti nakaro a pannakalugi idi natay ti inunaan nga anakna. Nagladingit isu a pirmi kas met kadagiti dadduma a nagannak. Ngem nasarakanna met ti dalanna nga agturong iti namnamana. Idiay tanem iti ay- ayatenna nga anakna, ket nangitakder isu iti senial nga idiay ket insuratna dagiti sasao ni Jesus nga insaritana maipapan iti panagungarna: "Urayta sibibiagak."
Imbaga amin daytoyen. Ti personal a trahedia ket kasla buraenna no dadduma ti tangatang; nupay kasta, ni Jesus ket sibibiag! Mabalin a dagiti pusotayo ket kasla bumtak, ngem ni Jesus ket sibibiag! Kenni Cristo ket addaantayo iti namnama iti biag kalpasan iti pannakatay. Isu iti "panagungar ken ti biag" (Juan 11:25), ken ikarkarina, "agsipud ta sibibiagak, ket agbiagkayo met" (Juan 14:19). Ni Cristo laeng iti namnamatayo iti biag kalpasan iti patay. Ket inton ni Jesus ket umay manen ket ikkannatayo iti immortalidad. Saantayon kaanoman nga agbiag idiay siruk iti anniniwan iti patay, agsipudta addaantayon iti biag nga agnanayon. Nadiskobrem kadin daytoy a dakkel a namnama a mabalintayo a pategen idiay nasipnget a kankanitotayo? No saanmo pay nga inawat ni Jesus kas Apom ken Mangisalakanmo, saan kadi a mabalin nga aramidemon ita mismo?
Mabalinko Kadi a Masarakan ti Iglesia ti Dios Ita a Tiempo? Ti Dios ket masansan a mangmangted kadagiti naisangsangayan a mensahe tapno masupurtaran dagiti kasapulan dagiti saba-sabali a kapututan: ti mensahe tapno matulungan ni Adan ken Eva kalpasan a dadaelen iti basol ti lubongda, ti mensahe iti lubong iti masakbayan iti naranggas a layus, dagiti mensahe agpaay iti Israel idi ti Asiria wenno Babilonia ket mangbuteng. Ni Jesus ket immay nga addaan iti naisangsangayan a mensahe nga agpaay iti kapututanna, ket ti Dios ket nangipablaak iti naisangsangayan a mensahe nga agpaay iti aldawtayo. Ti kapitulo 12 ken 14 iti Apocalipsis ket insaritana ti naisangsangayan a mensahe ti Dios nga agpaay kadatayo ita a tiempo. Ditoy a Discover guide ken ti guide a sumaruno ditoy, ket makitatayo dayta a mensahe. 1. TI IGLESIA NGA INTAKDER NI JESUS Ti Biag ken dagiti sursuro ni Jesus mangitakder iti panagmaymaysa iti pammati ken nadikket a panagdadanggay iti iglesia dagiti apostol nga intakderna. Dagiti adalan nagformada iti nadikket a panagrelasion iti bimmangon a Cristo. Ni Pablo iladawanna ti nadikket a pannakareppet iti relasion ti panagasawa. "Ta intulagko nga iyasawakayo iti maymaysa a lalaki, tapno iparangkayo ken Cristo, a kas balasang a nadalus."--2 Corinto 11:2. Ibagbaga ni Pablo, ti iglesia Cristiana ket napudno a babai, ti asawa ni Cristo, maysa a husto a simbolo ti ay-ayaten nga iglesia ni Cristo. Iti Daan a Tulag ti agpadpada a metaphor ket nausar tapno iladawanna ti Israel, ti napili a tattao ti Dios. Imbaga ti Dios iti Israel: "kas asawa a babai ayatennak" (Jeremias 2:2); "Siak ti asawam a lalaki" (Jeremias 3:14). Ti libro ti Apocalipsis ket agsasao pay iti iglesia kas babai: "Ket maysa a dakkel a pagilasinan nakita idiay langit: Maysa a babai a sikakawes iti init ket ti bulan iti baba dagiti saksakana ket iti ulona maysa a balangat a sangapulo ket dua a bituen."-- Apocalipsis 12:1. (1) Ti babai ket "nakawesan iti init." Daytoy ket mangisingasing a ti iglesia ket naraniag a kas ti init, agsipudta nakawesan daytoy iti nagloriaan a presensia ni Cristo. Ni Jesus a "silaw iti lubong" (Juan 8:12), ket aglawlawag babaen kadagiti miembro iti iglesiana, ket isuda met ket agbalinda a "silaw iti lubong" (Mateo 5:14). (2) Ti babai ket "adda iti bulan idiay siruk dagiti sakana." Ti bulan irepresentana ti naipakita a lawag ti ebanghelio kadagiti sakrifiso ken seremonia dagiti tao ti Dios iti Daan a Tulag. Ti bulan kas "adda iti siruk ti sakana" ibagana a ti nailawag a silaw ti ebanghelio ket nasukatan babaen ti ministerio ni Cristo. (3) Ti babai ket "addaan iti 12 a bitbituen iti ulona." Husto nga irepresenta dagiti bituen dagiti 12 nga apostol, natakneng a lallaki a ti pammaneknekda maipapan ken Jesus agraniag a kasta unay itoy nga aldaw. Nalawag, ti pannakailawlawag maipapan iti daytoy a babai iparangna a ni Juan ket adda iti panunotna ti pannakaiyakar ti tattao ti Dios, ti Israel, manipud iti Daan
a Tulag iti Nacristiaoan nga iglesia iti Baro a Tulag nga impasdek ni Jesus. Ti init, bulan ken dagiti bituen ibagbaga ti mangted biag a ministerio ti iglesia Cristiano iti panangibingay iti Naimbag a Damdamag. 2. TI DRAMA TI PANNAKAABAK NI SATANAS Ti panagserrek ti babai iparangna ti entablado agpaay iti dakkel a drama: "Ket isu, masikog idi, ket agikkis iti panagpasikalna, ken agrigrigat nga agpasngay. Ket nakita ti sagali a nakaskasdaaw sadi langit; ket adtoy maysa a dakkel a dragon a nalabaga, nga adda pito nga ulona ken sangapulo a sarana, ket iti rabaw dagiti ul-ulona, pito a korona. Ket ti ipusna guyudenna ti apagkatlo dagiti bitbituen sadi langit ket imbakalna ida iti daga: ket daydi dragon adda iti sangoanan daydi babai a nganngani aganak, tapno alun-unenna daydi anakna inton maipasngay. Ket inyanakna ti maya nga anak a lalaki, a mangiturayto kadagiti isu-amin a pagpagarian babaen ti maysa a sarukod a landok; ket daydi anakna naitayab agingga iti Dios idiay tronona."--Apocalipsis 12:2-5. Tallo a nangruna a figura ti makipaspaset ditoy a drama: (1) Ti babai, naibagan kas iglesia ti Dios. (2) Ti lalaki nga ubing a naiyanak ditoy a babai "ket naagaw manipud iti Dios ken iti tronona" ket inton umay a panawen "iturayna ti amin a nasnasion." Ni Jesus ti maymaysa nga ubing a naiyanak ditoy lubong a naala manipud iti trono ti Dios ket inton dumteng ti panawen ituraynanto ti amin a nasnasion. (3) Ti dragon irepresentana ti Diablo wenno ni Satanas. "Ket adda gubat idi sadi langit: Ni Miguel ken dagiti anghelna nakigubatda idi daragon; kdet daydi dragon ken dagiti anghelna nakikabilda; Ngem dida nangabak, ket di met nasarakan daydi dissoda sadi langit. Ket naigarangugong DAYDI DAKKEL A DARAGON, daydi uleg a kaadaanan nga isu ti MANAGAN TI DIABLO KEN SATANAS, isu a mangallilaw iti isuamin a lubong; naitapuak itoy daga, ket dagiti anghelna naitapuakda a naikanunong kenkuana."-- Apocalipsis 12:7-9. Ti ladawan nagbalin a nalawag no awatentayo dagiti simbolo. Idin ti Diablo ken dagiti anghelna "naawan ti lugarda idiay langit," isuda ket "naipurwakda ditoy daga." Idin ni Jesus ket naiyanak ditoy lubong, ti Diablo pinadasna a patayen ni Jesus, ti ubing a lalaki, kalpasan nga isu ket naipasngay. Saan a nagballigi, ket ni Jesus ket "naagaw" manipud iti trono ti Dios. Ket ni Satanas nagaramid tapno allilawenna ti Nacristianoan nga iglesia nga inpasdek ni Cristo. Ni apostol Juan, a nagsurat ti Apocalipsis nakakita iti taltalgiap iti daytoy dakkel a panagbinnusor iti nagbaetan ni Cristo kenni Satanas nga agap-apa ditoy daga. Kas ti Guerra ket dumanon iti panagturposna iti pannakatay ni Cristo, nangngeg ni Juan ti timek a ririaw manipud langit: "Ket nangngegko ti maysa a dakkel a timek sadi langit, nga kunkunana: Ita immayen ti pannakaisalakan ken ti pannakabalin ken ti pagarian ti Diostayo, ken ti panagturay ni Cristona; ta ti mangidardarum kadagiti kakabsattayo naitapuaken, daydiay nagidardarum kadakuada iti sangoanan ti Diostayo bayat ti aldaw ken rabii."--Apocalipsis 12:10. Nangabak ni Jesus iti nalatak a balligi laban kenni Satanas idiay krus. Kalpasanna inpudnona ti kinatalged ti plano ti "pannakaisalakan" ken nangipaay iti "pannakabalin" iti panagmadi iti sulisog ni Satanas. "Ti
Pagarian ti Dios" ket napatalgedan, ken ti otoridad ti Manangisalakan" kas Nangato a Paditayo ken Ari ken naikonfirma. "Itan immay ti pannakaisalakan" indeklara ti nabalangatan nga estoria ti pasamak nga immay. Ti pannakaiyanak ni Cristo, ti Manangisalakan ti lubong, ket napasamaken (bersikulo 5). Uray no kasano kapinget dagiti sulsulisog ni Satanas, nagbiag ni Jesus a saan a nagbasol, natay ken bimmangon a naballigi manipud basol ken patay (bersikulo 10). Ni Satanas ket agnanayon a naabak (bersikulo 7-9). Ti Krus ket napadakkel iti amin a kababalinna. Ti pakdaar, "itan immay ti pannakaisalakan," saan laeng a naay-ayo ni Juan, ngem pay ti entiro a lubong: "Gapuna, agragrag-okayo, O langlangit, ken daayo nga agnaed kadakuada, Asikayo pay daga ken baybay; ta ti diablo immulog kadakayo, nga adaan dakkel a pungtot, nga ammona a bassiten ti tiempona."--Apocalipsis 12:12. Amin ti langit niragsakda ti panagballigi ni Cristo. Dinadael ni Cristo ti uray ania nga tagtagikuaen ni Satanas a naminsan adda lugarna idiay langit, ken ti naabak a Satanas napukawna ti agnanayon a tagtagikuaenna ditoy lubongtayo. 3. TI IGLESIA CRISTIANO ITI PANAGAPADA KENNI SATANAS Sakbay a napnapan idiay langit ni Jesus, inpasdeknan ti iglesia Cristiana (simsimboloan ti babai). Ti pannakatayna idiay krus ipaayanna ti Nacristianoan nga Iglesia iti kababalin tapno abakenna ni Satanas. "Ket isu inabakda gapu iti dara ti Cordero ken apu iti sao ti pammaneknekda, ket dida kinailalaan dagiti biagda agingga ken patay."--Apocalipsis 12:11. Itan ni Cristo mabalinna nga ited ti kababalinna, ti bunga ti balligina iti Iglesiana. Nalatak a nagballigi ni Jesus manipud iti pannakirangetna kenni Satanas idiay krus, ket itan Isu agtultuloy nga agbalballigi iti panagrangetna kenni Satanas babaen iti Iglesiana. Tallo a kababalin markaanna ti naballigi nga iglesia idin napalabas nga adun a siglo ti panawen dagiti Cristiano: (1) "Inabakda isu [satanas] babaen iti dar ati Kordero." Ni Jesus ket natiliw manipud iti trono ti Dios tapno maaramidna ti darana nga epektibo kadagiti biag dagiti sumursurot Kenkuana. Mabalinna a linisin ti record dagiti basoltayo, isalakannatayo babaen iti pannakaibukbok ti darana (1 Juan 1:7), ken ikkannatayo iti pannakabalin tapno agbiag iti nasalun-at a Nacristianoan a biag iti inaldaw. (2) "Saanda inayat ti biagda a bimmasitda manipud patay." "Ti dara ti Kordero" ti nangaramid kadakuada a natured a matay agpaay ken Cristo; saanda "bimmasit manipud patay." Nagrigat ti kasta la unay ti Dios; isu a dagitoy martir a Cristiano ket pagayatanda met ti agrigat ken matay. Uray dagiti ubbing nangaramidda ti maudi a panagsakrifisio. Maysa nga estoria ti naibaga maipapan iti maysa a Cristiano nga ina a naipurwak kadagiti leon idiay Roma gapu ta intedna ti maudi a pangpilina nga ayaten ni Cristo ngem ti estado. Ti balasitang nga anakna, imbes nga agbuteng, nariknana iti napasnek a debosion iti uneg ti bagina. Kas dagiti leon sangoenda a kanen ti inana, nagtakder ken inyekkesna, "Uray siak Cristianoak." Dagiti Romano nga official tiniliwda isu ket inpurwakda kadagiti mabisbisin nga an-animal. (3) Naabakda isu [Satanas]...babaen iti sao ti pammaneknekda. Saan a dagiti sao, ngem iti lubong iti pammaneknekda-ti pammaneknek dagiti biagda, ti nabiag a panagsaksida iti kababalin ni Jesus ken ti Ebangheliona. Idi panawen ti kasipngetan nga or-oras ti panawen dagiti Cristiano dagiti
armada dagiti Cristiano-manipud ti immuna nga iglesia dagiti ammatayo ingana dagiti Protestante a reformador-inabakda ti kadaksan nga inpalapas kadakuada ti Diablo, babaen laeng iti napigsa a panagsaksida iti biagda. Ti Apocalipsis 12:11 iladawanna ti naballigi nga iglesia a napno kadagiti nagballigi. Dagiti kinasingpetda, kinamanagtalekda, kinaturedda, ken balligi ti nanggungon kadagiti siglo a panpanawen ken nangkuti ti lubong. Gapu ni Satanas saan a nagballigi iti panagdadaelna ken Jesus idi nagbiag Isu ditoy daga, itan birokenna a dadaelen ti Cristo nga agnanaed iti Iglesiana. "Ket idi nakita daydi dragon a naitappuak itoy daga, kinamatkamatna daydi babai a mangipasngay idi anak a lalaki. Ket naited idi babai ti dua a payak ti dakkel nga aguila, tapno manipud iti sangoanan ti uleg tumayab koma nga agpalet-ang, idiay dissona, isu a pakataraonanna ayat ti maysa a panawen ken panpanawen ken guddua ti maysa a panawen. Ket daydi uleg impugsona iti ngiwatna nga impasaruno idi babai, ti danum a kas la maysa a karayan, tapno mayanud doma iti karayan. Ket ti daga tinulunganna daydi babai, ta ti daga naglukat ti ngiwatna ket sinagepsepna daydi karayan nga impugso ti ngiwat daydi dragon."--Apocalipsis 12:13-16. Kas naipadto idi panawen ti Dark Ages ti panawen ti Cristiano, ni Satanas nangipatulod iti "karayan" ti panangparigat "tapno paksiatenna" ti iglesia "ranggasanna daytoy." Kayat ni Satanas a dadaelen ti impluwensia ni Cristo babaen iti panangpunasna ti Iglesiana ken aramatenna amin a panangallilaw babaen iti nadakes a kinalaingna. Ti dragon nga irepresentana a nangnangruna ni Satanas. Ngem laglagipen a ni Satanas us- usarenna dagiti nataoan nga institusion iti akemna a kas dragon tapno rautenna dagiti tao ti Dios. Inusarna ti Romano nga ari Herod iti panggepna a papatayen ni Cristo nga ubing kalpasan ti pannakaipasngayna. Nagtrabaho babaen iti naimon a narelihionan a kasalisal ni Cristo tapno putudenna ken rautenna ti Manangisalakan, ket iti tungpalna iturongna iti pannakatayna idiay krus. Ngem ti kasla nalawag a balligi ni Satanas ket nagbalin a kadakkelan ken kalatakan a balligi ni Cristo. Iti ungetna iti pannakaabakna idiay Krus, inbuelta ni Satanas ti ungetna iti iglesia nga impasdek ni Jesus. Iti panawen dagiti dekada kalpasan ti pannakailansa ni Cristo, rinibribu ti nasabatda ti pannakatayda iti Colosseum dagiti Romano, ciudad a managparigat, barbartolina, den desierto a pagbaludan. Iti umuna dagiti nailubungan nga otoridad inrugida daytoy a panagparigat. Ngem kalpasan ti pannakatay dagiti apostol ti nainayad a panagbaliw ti naguyas iti iglesia. Idi panawen ti maikadua, maikatlo, ken maikapat a sigsiglo, adu dagiti adda idiay uneg iti iglesia ket nirugianda a baliwan dagiti kinaudno nga insuro ni Cristo ken dagiti apostolna. Dagiti dadduma a timmallikod a pangpanguloen ket nirugianda payen nga usigen dagiti Cristiano a mangipilpilit iti kinalinis dagiti patpatienda iti Baro a Tulag. Dagiti eskolar ket tinantiada a ngan-ngani 50 million kadagiti matalek ket natayda. Iti napinget nga aramidda tapno lemmesenda ken rakrakenda daytoy, ti Diablo ket nangipatulod iti "karayan" ti panagparigat "tapno walisenda isu [iglesia] a maiyanud." Ngem ti daga tinulunganna ti babai babaen ti...panangtilmonna ti karayan" ti panagparigat ken saan a pudno a doktrina. Kadagitoy a panagparigat, ti pudno nga iglesia immadayoda manipud ti nagtallikod a pangpanguloen ket napanda naglemmeng "idiay desierto iti lugar a naisagana kenkuana ti Dios, a mabalin a mataraken iti 1,260 nga aldaw" (bersikulo 6). Daytoy a padto ket natungpal iti 1260 a tawen a panagparparigat manipud A.D. 538 inggana 1798 (ti maysa nga aldaw kanayon nga itakderanna ti maysa a tawen iti nasimboloan a padto ti Biblia, kitaen ti Ezequiel 4:6).
Kadagitoy nasipnget a sigsiglo, dagiti napudno a mammati ti Biblia a Cristiano ket nakasarakda iti paglemmenganda, uray adino: Kas pangarigan, idiay Waldensian a tantanap ti laud ti Italy ken adayo a daya ti France, ken idiay Celtic nga iglesia iday British Isles. 4. TI IGLESIA TI DIOS ITI ALDAWTAYO Dayoty iyumaynatayo iti aldawayo-iti pudno nga iglesia ni Cristo manipud pay idi 1798. Kas mabalin a maikspektaran, ti Diablo ket makaung-unget pay laeng kadagiti tao ti Dios. Ti dakkel a saan a Makita a Guerra agtultuloy. Iti kinapudnona, ni Satanas ar-aramidenna ti kadakkelan nga atakena iti iglesia sakbay iti iyuumay ni Jesus. "Ket nakapungtot daydi dragon [ti Diablo] idi babai, ket napanna ginubat ti natda iti kapuonanna, a mangsalimetmet kadagiti bilbilin ti Dios ken addaanda ti pammaneknek ni Jesus."--Apocalipsis 12:17. Daytoy a pudno ipunteriana iti aldawtayo. Ni Satanas ket makakaunget; makiraraut kadagiti "nabati" nga "annak" ti babai-ti tattao ti Dios ita. Paliiwen ti maam-ammo a markada: (1) Dagitoy mamati ita maudi nga aldaw "petpetanda ti pammaneknek ni Jesus." Ti Panagkumpet a napasnek kadagiti pudno a doktrina iti Sao ti Dios paneknekanda ni Jesus babaen iti napigsa a panagbiag a Nacristianoan. (2) Dagitoy Cristiano ti maudi nga aldaw ket tattao ti padto. Ti panangawat "ti pammaneknek ni Jesu-Cristo" ti nangigapu ken Juan tapno isuratna ti libro ti Apocalipsis (Apocalipsis 1:1-3). Ti maudi a grupo dagiti mammati ket nakaawatda iti kapadpada a sagut: direkta a pampaneknek manipud iti Dios babaen iti naidagaan a mensahero. Ti sagut ti padtona ipunteriana iti ibagbaga ti Dios maipapan ti misionda ken ti pagtungpalanda. (3) Dagitoy maudi nga aldaw a Cristiano ket naam-ammoda pay kas "isuda a mangdaydayaw kadagiti bilin ti Dios." Saanda laeng idepensa ti kinapudno dagiti Sangapulo a Bilin ngem pay tungtungpalenda pay. Ti ayat ti Dios iti pusoda agresulta iti naragsak a panagdayaw (Roma 5:5; 13:8-10). Dagitoy maudi nga aldaw a Cristiano sursurotenda ti ehemplo ni Cristo ken ti immuna nga iglesia iti panagdayawda kadagiti bilin ti Diso. Daytoy ti nangpaunget a napalalo iti Dragon-ti Diablo. Ket nangipataray iti Guerra kadagiti "nabati" kadagiti "annak" ti babai gapu ta adda pay la kadakuada ti panagsaksi a ti ayat ti Dios agbunga iti managdayaw a disipulo. Kas ibagbaga ni Jesus: "No ayatendak, tungpalenyo dagiti bilbilinko."--Juan 14:15. Dagiti biag dagitoy maudi nga aldaw a Cristiano ipakitana a possible a maayat ti Dios iti amin a pusotayo ken dagiti kapadpadatayo a tattao kas iti bagitayo. Imbaga ni Jesus, dagitoy a kababalin, panagayat iti Dios ken panagayat kadagiti tao, sumaenna ti Sangapulo a Bilin ti Dios (Mateo 25:35-40). Ti maikapat kadagitoy a bilin ibagana kadatayo a salimetmetan ti Sabado, ti maikapito nga aldaws iti lawas, kas Sabbath. Bayat a ti panagayat ken Jesus imulana amin ti Sangapulo a Bilin iti pusoda, dagitoy maudi nga aldaw a Cristiano ket salsalimetmetanda ti Sabado. Ti Sabado ket adda iti puso ti Dios iti maudi a mensahena kadagiti tao iti Apocalipsis, kapitulo 12, ken 14:6-15. Amin dagiti baknang ti langit ket nailatag iti likudan dagiti maudi nga aldaw a Cristiano a nailadawan ditoy a kapkapitulo. Ti sibibiag a Manangisalakan ti kanayon a kadduada, ken ti Espiritu Santo ket agtrabtrabaho tapno "papigsaenna ida nga addaan kababalin iti uneg ti tao." Ti kari ket
natalged. Mabalinda nga abaken ni Satanas "babaen iti dara ti Kordero ken babaen iti Sao ti pammaneknekda" (Apocalipsis 12:11). Kayatmo kadi nga agbalin a maysa kadagitoy maudi nga aldaw a Cristiano a "mangdaydayaw kadagiti bilin ti Dios," ken "petpetpetanda ti pammaneknek ni Jesus"? Apay a dika agaramid ti panagdesision ita?
Adda kadi Naisangsangayan a Padamag ti Dios iti Aldawtay? Ni Ramon Umashankar ket naiyanak idiay Brahmin. Dagiti nagannakna ket sinuroanda isu manipud kinaubing nga isu ket dios, ket tapno maammoanna ti kinadiosna masapul nga agsursuro iti yoga ken agutob. Ngem idin agbaron, nangrugin a masdaaw ni Ramon no isu ket pudno a makasarak iti Dios babaen iti nadumaduma a ladladawan a pagdaydayawan kadagiti templo dagiti Hindu. Nirugian nga inamires ni Ramon ti Biblia ken ti ibagbaga ni Cristo. Kankanayonna a daydayawen ni Jesus gapu iti kinapakumbabana, ngem itan nangngeg ni Ramon a daytoy a Jesus ibagbagana nga Isu ti naisalsalumina nga Anak ti Dios. Ket naamirisna nga adu dagiti Cristiano ket kaslada addaan iti talna ngem iti adun a tawen a panangut-utobna ket awan iti naipaayna. Uray pay, ni Ramon ket inkeddengna a sapulen ti pudno iti biag ni Cristo. Iti umuna a panawen, napanunotna a ni Jesus ket napadasanna ti panagrigat ken panagbuteng kas maysa a tao. Sakbay iti daytoy ipagrupna a ni Jesus ket inusarna ti supernatural a kababalinna tapno libasenna ti sakit ti pannakailansa. Ngem itan, saanna a maipalawag ti krus. Nagsiddaaw: Kasano a daytoy nga Jesus ket naaramidna daytoy-agpaay iti nagbasol a tattao? Bayat a ni Ramon ket nagtuloy a nagadal iti pannakatay ni Cristo isu ket naragsakan gapu iti dayta a panangipakita nga ayat. Nagdesision a panawanna ti pagay-ayatan a saad a kas Brahmin ket intedna ti biagna ken Jesus, ti Manangisalakan. Iti panangdilig iti nasakrifisoan nga ayat ni Cristo, imbaga ni Ramon, "Amin a banag nagtinnag a babassit." Daytoy agkabanuag a Brahmin natakkuatanna ti sentro ti kinapudno ti Cristianismo: Ni Jesus, ti Mangisalakan ti lubong. 1. ANIA A RELIHION TI MAKAISALAKAN? Ni Jesus ti Dalan-ti maymaysa a dalan-ti pannakaisalakan. "Ket awan ti sabali a pakaisalakanan, uray siasino; ta awan ti sabali a nagan iti babaen ti langit, a naited kadagiti tao, a pakabalinantayo a maisalakan."--Aramid 4:12. Ti Biblia nalawagna nga isursuro a datayo ket napukaw iti basol, ket masapul a madusa: pannakatay (Roma 6:23). Amin ket nagbasol (Roma 3:23), iti kasta amin ket nakasango iti patay. Ket ni Jesus ti Maysa-ti Maymaysa laeng-a mabalin a makaisalakan kadatayo manipud ti dusa ti basol. "Nga tunggal maysa a makakita iti Amak ket mamati kenkuana, adda koma biagna nga agnanayon; ket isu pagungarekto iti kamaudianan nga aldaw."--Juan 6:40. Adda laeng maymaysa a pudno a relihion: "Maysa nga Apo, MAYSA A PAMMATI, maysa a pammautisar."--Efeso 4:5. 2. TI DIOS KADI KET ADDA NAISANGSANGAYAN A PADAMAG KADAGITI CRISTIANO ITI MAUDI NGA ALDAW? Wen. Daytoy tallo a nakupin a mensahe masarakan idiay Apocalipsis 14:6-16. ti pannakaipakdaar kadagiti mensahe a
naited babaen kadagitoy tallo nga anghel itungpalda ti maikadua nga iyuumay ni Cristo (Bersikulo 14-16). (1) Ti Padamag ti Umuna nga Anghel. "Ket naglukat daydi ngiwatna tapno tabbaawanna ti Dios, tapno tabbaawanna ti naganna ken ti tabernakulona, ken kadagiti agnaed sadi langit. Ket naipalubos kenkuana ti pananggubatna kadagiti sasanto, ken mangabak kadakuada: ket naited kenkuana ti panagturay iti isu-amin a kapututan, ken ili, pagsasao, ken pagpagarian."--Apocalipsis 14:6, 7. Uray pay dagiti Sursruat nadrama nga ipakitada dagitoy tallo a padamag babaen iti simbolo ti tallo nga anghel. Dagiti tao ti Dios ket isu dagiti mensahero a pudno a mangit-ited kadakuada iti lubong. Saanda ipakpakdaar ti baro nga ebanghelio, no di ket ti "awan patinggana nga ebanghelio iti amin ti lubong-"ti amin a nasion, tribu, sasao, ken tattao." Ti awan inggana nga ebanghelio" ni Jesus ket isu pay laeng ti agpadpada a padamag ti pannakaisalakan, a dagiti tao iti Daan a Tulag iti panawenda inawatda "babaen iti pammati" (Hebreo 3:16-19; 4:2; 11:1-40); ti agpadpada a sursuro nga ipakpakdaar Mismo ni Jesus: ti agpadpada nga ebanghelio nga ikaskasaba dagiti adipen tapno sirkenda ti lubong agpaay ken Cristo; ti isu met laeng nga ebanghelio a nangkigtot iti amin a siglo ti Nacristianoan a panawen. Ti simple, makaisalakan nga ebanghelio ni Jesu-Crito ket ngannganin manipud iti iglesia iti nasursurok ngem ti sangaribu a tawen idi panawen ti Dark Ages, ngem ti Reformasion ti nagriing, ket dagiti tao ti Dios ikasabada iti amin ti lubong ita. Ti umuna nga anghel ipakdaarna daytoy agpadpada a padamag; ngem naited ti baro a lugar-pangsangalubungan-agpaay kadagiti tao nga agbibiag sakbay nga umay ni Jesus iti maikadua. Dagiti immawat ditoy a mensahe nasarakanda dagiti bagida a managan "agbuteng iti Dios ken dayawen Isu [ipakitana ti kababalinna]." Ipakitada iti lubong ti kababalin ti Dios a naayat, saan laeng kadagiti sasaoda, ngem pay babaen kadagiti bibiagda kas napigsa a saksi. Mangipaay iti makaay-ayo a panangibaga iti ania iti maaramid ti Dios kadagiti tao a napnoan iti Espiritu ni Cristo. Kaano a dagitoy tallo a padamag ti anghel ket maipakdaar iti amin ti lubong? Inton umay ti oras ti panangokom" ti Dios. Ti Guide 13 ipalawagna nga inrugi ni Jesus ti trabahona a pre-advent a panangokom idi 1844. Iti dayta a tawen, 1844, pinaltiingan ni Jesus dagiti tao iti amin a lubong tapno ruggianda nga ikasaba ti padamag ti Apocalipsis 14. Daytoy a padamag awagannatayo tapno "dayawen isu a nagaramid kadagiti langit ken ti daga" (Apocalipsis 14:7). Kiddawen ti Dios kadatayo a "laglagipen ti aldaw ti Sabado a salimetmetan a nasanto" gapu ta "iti innem nga aldaw ni JEHOVA inaramidna dagiti langit ken ti daga" ( Exodo 20:8-11). Idi 1844 idin ni Darwin ket ibabagana ti teoria ti evolution, ti Dios aw-awaganna dagiti tao tapno agdayaw Kenkuana kas Mammarsua. Iti daytoy a panawen, dagiti mangikaskasaba kadagiti padamag dagiti tallo nga anghel natakkuatanda ti maikapito nga aldaw a Sabado ti Sao ti Dios ken nirugianda a slaimetmetan agpaay iti panagdayaw iti Mammarsua ti langit ken daga. (2) Ti Padamag ti Maikadua nga Anghel. "Ket ti sabali nga anghel, a maikadua, simmaruno a kinuna: Narba, narba ti dakkel a Babilonia, isu a nangpainum kadagiti isu-amin a pagpagarian iti arak ti pungtot gapu iti pannakikamalalana."-- Apocalipsis 14:8. Ti maikadua nga anghel mangtigmaan, "ti natangsit a Babilonia narba." Ti Apocalipsis 17 ipakitana ti espiritual a "Babilonia"-timmallikod a Cristianismo-kas nadakes a babai (Bersikulo 5). Isu agtaktakder a sabali no maidilig iti nadalus a babai ti Apocalipsis 12 a mangirepresenta ti pudno a Cristiano nga iglesia. Ti babai a
mangirepresenta iti Babilonia ket narba a babai a "nangaramid iti amin a nasion a manginom iti makabartek nga arak iti pannakikamalala." Ti arak ti saan a pudno a doktrina ti nangaramid kadagitoy mannakiabig a forma ti Cristianismo. Daytoy a padamag, ti maikadua nga anghel awaganna dagiti tao ti Dios a dida awaten ti saan a pudno a sursuro ti timmallikod a Cristianismo. Ti Babilonia irepresentana ti naglaok nga adu a forma ti timmalikod a Cristianismo. Isu ket nakabutbuteng gapu ta perdienna ti ladawan ti Dios: Ti Dios kas mangibales ken mangipappapilit, wenno Dios kas sentimiento nga apoy a kas napalalo ti singpetna tapno dina ikankano ti uray maysa a maipapan ti basol. Ti nasalun-at nga iglesia ket ipakitana ti balanse a ladawan iti amin a kababalin ti Dios ken ipakitana no kasano ti hustisiana ken asina ket agkuyog iti kinapudno a ti Dios ket ayat. Aw-awagan ti Dios dagiti tao tapno "rumuarda" iti Babilona (Apocalipsis 18:4), tapno ilaksid ti saan a naimbibliaan a sursuro, ken surotenda dagiti sursuro ni Cristo. (3) Ti Padamag ti Maikatlo nga Anghel. "Ket sabali nga anghel, daydi maikatlo, sinurotna ida a kunkunana iti dakkel a timek: No ti asinoman a tao agrukbab iti animal ken iti ladawanna, ket pamarkaana iti mugingna wenno iti imana, Isu met uminumto iti arak ti pungtot ti Dios, nga adda a naisagana nga awan aniaman a laokna iti kopa ti pungtotna.... Ket awan ti panaginanada iti aldaw ken rabii kdagiti agrukbab iti animal ken iti ladawanna ken uray siasino nga umawat iti marka ti naganna. Daytoy ti kinaanus dagiti sasanto, nga salimetmetanda dagiti bilbilin ti Dios, ken ti pammati ken Jesus."--Apocalipsis 14:9-12. Ti padamag ti maikatlo nga anghel gudduaenna ti entiro a lubong iti dua a grupo. Iti sabali a sikig ket dagiti timmallikod a Cristiano nga 'agdaydayaw iti animal ken ti langana ken immawat ti markana iti mugingna wenno iti imana." Iti sabali a sikig agtaktakder dagidiay a nangilaksid ti otoridad ti animal, dagiti santo a napudno ken Jesus." Paliiwen ti nagsupiatan dagitoy dua nga agsabali a grupo. Dagidiay immawat iti marka ti animal ket makaliwliwa a kapanunotan nga inaramid ti tao ken ar-aramid. Dagiti "santo" addaanda kadagiti naisalsalumina a kabaalin: "Naanus a mangitured," mangdaydayaw kadagiti "bilin ti Dios," ket "nagtalinaedda a napudno ken Jesus." Kalpasan a dagitoy tallo a padamag ket naiwaragaag, iti amin ti lubong, umay ni Jesus tapno "anienna" dagiti naisalakan: "Ket kimmitaak ket adtoy ti maysa nga ulep a napudaw, ket iti ulep adda a nagtugaw ti maysa nga umas-asping iti anak ti tao, nga adda iti ulona ti maysa a balangat a balitok, ket iti imana maysa a kumpay, a natadem. Ket sabali nga anghel rimmuar iti templo, a pukpukkawanna iti dakkel a timek daydi nagtugaw iti ulep: Iserrekmo ta kumpaymo, ket agparaspaska; ta dimteng ti oras a panagani: ta ti anien ti daga natangkinanen. Ket daydi adda a nagtugaw iti ulep inaramatna daydi kumpayna iti daga: ket ti daga naparaspasan."--Apocalipsis 14:14-16. 3. TI IGLESIA NI CRISTO ITI MAUDI NGA ALDAW Nadayawmo kadin ti napigsa, narang-ay a Cristiano, nagsiddaaw iti kinapasnekna, naanus, ken pudno, ken pagayatan met iti kastoy nga espiritual a kapadasan? Ited ti Dios ti naisangsangayan a mensahena iti aldawtayo iti Apocalipsis 14 gapu ta mabalinna iti mangipaay iti kasta a kapadasan. Kas naipalawag iti Guide 25, ti Apocalipsis 12:17 ibagbagana dagiti Cristiano iti maudi nga aldaw kas "dagidiay mangdaydayaw kadagiti bilin ti Dios ken addaan iti pammaneknek ken Jesus." Ti Apocalipsis
14:12 ipalawagna ti daytoy agpadpada a grupo kas "sasanto a nangdayaw iti bilin ti Dios ken nagtalinaed a napudno ken Jesus." Dagupentayo ti kababalin dagiti Cristiano iti maudi nga aldaw. (1) Addaanda iti pammaneknek ni Jesus." Uray no ni Satanas itedna ti ungetna kadakuada, isuda ket 'agtalinaedda a napudno ken Jesus." Ti pammatida ket saan a gapu ti bukodda nga aramid, daytoy ket sagut manipud iti Dios (Efeso 2:8). Ti maudi nga iglesia ti Dios kitaenda ni Cristo a nakarkaro a nalawag iti pudno a kababalinna ken babaen iti parabur babaen iti pammati agbalinda a sibibiag a monumento iti kababalin ti pannakaadda ni Cristo. (2) Addaanda iti "pammati ken Jesus" (Apocalipsis 14:12). Ti pammati nga adda ken Jesus, ti pammati nga insurona, ti pammati nga imbiagna, itan ikabilna iti pusoda. Saan laeng nga adda kadakuada ti kinapudno, "salimetmetanda" ti kinapudno-surotenda. Kadakuada ti relihion ket biag, ti pammati ket mairaman iti praktis, ken ti pammati ket kadduaen iti panagdayaw. Ibiagda ti "pammati ken Jesus." Nadiskobreda a ti katan-okan a sursuro ti Biblia, no maaramid iti inaldaw a panagbiag, agbunga iti napigsa a biag Cristiano. Natakkuatanda a dagitoy dadakkel a kinapudno ti Biblia riingenna ti ayat ken debosion ken Cristo a mangpennek iti amin a kasapulan ken pagayatan ti puso ti tao. (3) Dayawenda ti Bilin ti Dios."-Ti Sangapulo a Bilin, ti moral a linteg ti Dios. Kayatda a nangruna iti amin a dayawen ti amin a pagayatan ti Dios. Ipakitada ti ayatda iti Dios ket ti ayatda kadagiti dadduma a tao babaen iti panangsurot iti amin dagiti bilin ti Dios, mairaman ti maikapat a bilin a mangiturturong kadatayo a dayawen ti Mammarsua babaen iti panagdayawmo iti Sabado, ti maikaitlo nga aldaw a Sabado. (4) Ibingayda ti mensahe ti "agnanayon nga ebanghelio" iti amin ti lubong (Apocalipsis 14:6). Ti ebanghelio ideklarana a ni Jesus ket natay gapu kadagiti basoltayo, ket bimmangon manipud iti tanem tapno mapadasantayo ti manangisalakan a relihion Kenkuana. Ti iglesia ti Dios iti maudi nga aldaw ket aw- awaanna ti amin a tao tapno rumuarda iti narelihionan a riribuk ken mangformada iti relasion ken Jesus maibase laeng iti kinapudno ti Biblia. (5) Isuda ket naiyasideg babaen iti panagkasapulan a rikna gapu ta "ti tiempo ti panagani ket dimtengen, gapu ta ti anien iti daga ken naluomen" (Apocalipsis 14:15), ken dagiti million a tattao ket dida pay nasarakan ni Cristo. (6) Isuda ket naawis babaen iti mission nga inted ti Dios. Gapu ta "ti Babilonia a Natangsit" ket narba, agpakpakaasida kadagiti agbibiag pay laeng iti narelihionan a riri, "Rumuarkayo kenkuana, tattaok" (Apocalipsis 18:4). Pagayatanda nga ibingay ti nakaskasdaaw a relasionda ken Cristo ken ti kinaragsakda iti amin. Amin daytoy ken adu pay pagkaykaysaenna dagiti puso dagiti million a Cristiano iti maudi nga aldaw a naawagan a rumuar gapu dagiti damag ti tallo nga anghel. Ti biagda nga addaan ragsak, mangiturong kadakuada a sumurotda ken apostol Juan iti panangited daytoy nga imbitasion kenka: "Ti nakitami ken ti nangngegmi, isuda dagiti ipakaammomi kadakayo, tapno dakayo adda pakaikadkadduaanyo kadakami; wen ket pudno a ti pannakikadkadduatayo adda iti Ama ken iti Anakna, a Jesu-Cristo: Ket dagitoy a banbanag isuratmi kadakayo tapno maan-anay ti rag-otayo."- -1 Juan 1:3, 4. Babaen iti Espirituna ken babaen iti iglesiana, aw-awisennatayo pay ni Jesus nga umay ken itedtayo amin Kenkuana. "Ket daydi Espiritu ken daydi novia kunada: Umayka! Ket ti dumngeg, kunaenna koma: Umayka! Ket ti mawaw, umay koma. Ket ti mayat, awatenna ti danum ti biag, nga awan baybayadna."-- Apocalipsis 22:17.
4. TI DUA A PANAGANI Dagiti tallo a padamag dagiti tallo nga anghel agturpos inton agsubli ni Jesus ditoy daga tapno anienna ti naisalakan iti amin a tiempo (Apocalipsis 14:14-16). Ni Jsus urnongenna amin a naisalakan ken idanonna ida idiay "adu a manmansionna" idiay langit (Juan 14:1-3). Ikkatenna ti amin a panawen a basol, sakit, leddaang, ken patay. Dagiti santo rugianda ti nagloriaan a baro a panagbiag Kenkuana iti agnanayon (Apocalipsis 21:1-4). "Aniento" pay ni Jesus dagiti nadangkes inton umay. "Ket ti sabali nga anghel rimmuar iti templo nga adda sadi langit, nga addaan met ti maysa a kumpay a natadem. Ket sabali nga anghel rimmuar...ket pinukkawanna iti dakkel a timek daydi addaan ti kumpay a natadem, a kinunana: Aramatem dayta kumpaymo a natadem, ket purusem dagiti bungbunga ti ubas ti daga, ta dagiti ubasna naluumdan. Ket daydi anghel inaramatna daydi kumpayna itoy daga ket inurnongna ti apiten nga ubas ti daga; ket impisokna iti pagpespean, daydi dakkel a pagdapilan ti pungtot ti Dios. Ket nabaddebaddek daydi pagpespesan iti ruar ti ciudad ket timbug ti dara iti pagpespesan a nagtengaanna dagiti freno dagiti kabayo, iti kaatiddug ti sangaribu ket innem a gasut nga estadio."--Apocalipsis 14:17-20. Daytoy ket nakabutbuteng a tiempo ti maudi a panagrakrak, maysa a nakaledleddang a pasamak ken Cristo gapu ta masapulna a parmeken dagidiay dida kayat a maisalakan. Ni Jesus "ket naanus kenka, dina kayat ti uray maysa a mapapatay, ngem amin umay tapno agbabawi" (2 Pedro 3:9). Inton umay ni Jesus tapno anienna ti aanien ditoy daga, iti ania nga aanien nga addaka? Sika kadi ket agtakder kadagiti naluom nga ani a kaddua dagiti nasubbot ti amin a panawen (Apocalipsis 14:13-16)? Wenno addaka a kaddua dagiti naluom nga ubas ti unget kadagiti napukaw (bersikulo 17-20)? Ti isyu ket nalawag a naidasar. Iti maysa a bangir, ni Jesus ket agtaktaker a nakaunnat dagiti natudok ti lansa nga im-imana, aw- awisennaka nga agtakder a kaddua dagiti "sasanto nga agdyadyaw kadagiti bilin ti Dios ken salsalimetmetanda ti pammatida ken Jesus" (bersikulo 12). Iti sabali a bangir ket dagiti timek dagiti tao, nga ibagbagada a ti panagdayaw iti entiro a Biblia ken ti amin a bilin ti Dios ket saan nga importante. Dagiti tao iti pangokoman a lugar ni Pilato ket naminsan sinangoda daytoy met laeng a kaing-ingas nga isyu. Iti maysa nga ima ket ni Jesus, ti nailangitan a tao, Dios-tao. Iti sabali nga ima ket ni Barabbas, ti awan maaramidna a tao. Saanna matulunan ti bagina wenno dagiti tao a nakasaksi iti dayta nakabutbuteng a pasamak. Ket uray pay idin dagiti bilin a sasao ni Pilato ket naisawang kadagiti tao, "Sinno kadagitoy dua ti paruarek a pakawanen agpaay kadakayo?" Simmungbat dagiti umariwekwek a tattao a makakaunget, "ni Barabbas." "Ania ngaruden," sinaludsod ni Pilato, "ti aramidek ken Jesus, ti maaw-awag a Cristo?" Ket ti maymaysa a pukkaw a sungbat dagiti tao, "Ilansa isuna!" Ket iti kasta ni Jesus, ti Maysa nga inosente, ket nailansa; ket ni Barabbas, ti maysa a nagbasol, ket nawayawayaan. (Kitaen ti Mateo 27:20-26.)
Sinno ti piliem ita nga aldaw, ni Barabbas wenno ni Jesus? Piliemkadi a suroten dagiti kapanunotan nga aramid ti tao ken sursuro a maikontra kadagiti bilin ti Dios ken kontra iti awan patinggana nga ebanghelio ni Jesus? Wenno pagayatam kadi ti "mangdayaw kadagiti bilin ti Dios ken agtalinaed a napasnek ken Jesus?" laglagipem, ni Jesus ti Maysa a nagkari nga ibaonna ti Espiritu Santona tapno solbarenna ti amin a parikutmo, tapno palaingenna ti amin a saksakit ti pusom, ken tapno pennekenna ti tunggal pagkasapulam.