LaM-e K 2014 TI SUSI ITI NASAYAAT NGA PANAGBIAG KET ITI NATAN-OK NGA PLANO Health TALK ITI daYToY nga IsYu Panagabuso iti droga ... Panid 2 dagiti benepisyo ti maireseta nga agas ... Panid 3 Kinasalinged iti tugaw ti lugan ... Panid 4 nasalun-at nga umuna nga addang ... Panid 5 angkit ... Panid 6 adHd ... Panid 7 Panagtalinaed a nasalun-at dagiti bato Mabalinmo a lappedan iti diabetik a sakit ti bato. Dagiti batom ket agserbi kas pagsagatan para iti daram. Nu addaanka iti diabetes, agpeggadka para kadagiti parikut ti bato. Nu ngato iti presyon ti daram wenno asukar ti daram, ad-adda a madadael iti batom. Adu dagiti banag a mabalinmo nga aramiden tapno pagtali- naeden a nasalun-at dagiti batom. Surutem iti pannangan nga imballakad kenyam iti doktormo. Pagtalinaeden nga kontroladom iti asukar ti daram wenno presyon ti daram. Tumarem dagiti agasmo kas naiballakad. Usarem iti 30 minutos wenno ad-adu pay nga aktiboka iti kaaddoan nga aldaw. Dika agsigarilyo. Iti nasapa nga dadael ti bato ken awanan ti sintomas. Dagiti simple a suot ket maduktalanna sakbay a kumaro. Nu addaanka iti diabetes, agpasuotka uray maminsan kada tawen para iti sakit ti bato. Honolulu, HI 96802 P.O. Box 2960 UnitedHealthcare Community Plan Makatulong kami. Ti UnitedHealthcare Community Plan ket addaan iti programa tapno matulungan dagiti tat- tao nga addaan iti diabetes. Awagandakam toll-free tapno makitaripnong. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). AMC-029-HI-ABD-ILO
agannadka Sadino iti papanan nu madi ti riknam Iti primera a tagapaaymo ti taripato wenno primary care provider (PCP) ket iti kasayaatan nga tao a makatulong kenyam nu agsakitka wenno nadangranka. Am-ammonaka iti PCPim ken iti medikal a napalabasmo. Adda kenyana dagiti medikal a rekordmo. Awagam nga umuna iti opisina ti PCPim nu kasapulam iti taripato. Nalabit a makaalaka iti pannakidutokan iti dayta nga aldaw. Mabalin nga umawag ti PCPim iti parmasya para iti preskripsyon. Mabalinmo met nga umawag iti rabii wenno iti turpos-lawas. Nalabit nga ibaga ti PCPim a mapanka iti sentro ti magaganat a taripato. Mabalinmo met nga mapan iti maysa nu dimo masarungkaran iti PCPim. Adu a sentro ti magaganat a taripato iti silulukat ti rabii ken iti turpos-lawas. Dagiti emergency room ti ospital ket para iti kangrunaan a medikal nga emerhensya laeng. Mapanka iti maysa nu pattiem nga iti sakit wenno dunormo ket agbanag iti pannakaipapatay wenno pannakabaldado nu di dagus a maagasan. Mangala iti ballakad. Ti UnitedHealthcare ket addaan iti 24/7 a NurseLine. Mabalinmo a makisarita iti nars, bigat wenno malem, nga isu makatulong kenyam nga mangngeddeng iti kasayaatan nga lugar tapno makaala iti taripato. Umawag ti NurseLine toll-free, 24/7. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). Pasardengen dagiti sinyales Iti pannakaagas para iti panagabuso ti droga ket makatulong tapno nasaysayaat iti biagmo. Iti tulong para kenyam wenno maysa a patpatgem ken mabalin nga irugi babaen iti pannakisarita iti doktormo, nars wenno mamagbaga. Aniaman nga ibagam iti probaydermo panggep iti panagusar ti droga ket pribado. Daytoy ket masalakniban iti sidong ti linteg. Adda ditoy nu kasatnu nga irugi iti panaglung-aw. daRas a MangaLa ITI TuLong: Sarakem iti doktormo, nars wenno mamagbaga iti uneg ti 14 nga aldaw. Mapan dua wenno ad-adu pay nga beses iti uneg ti 30 nga aldaw. agTIgnaY nga aKTIBo: Surotem dagiti pannakiduto- kam. Agdamag ti saludsod. Kiddaem dagiti probaydermo nga makitinnulong kenyam. saPuLen ITI uMno nga PRogRaMa: Adu dagiti naduma-duma nga klase ti tulong nga maipaay. Siguradoem nga iti programa ket umno para kenyam. MangaLa ITI TuLong agTaud ITI PaMILYa Ken gagaYYeM: Dimo padasen nga umimbag iti kabukbu- kodam. Iti kinaadda dagiti tao nga mapagpiaram para iti suporta ken ballakad ken makatulong. MangnaYon ITI gRuPo a MangsuPoRTa: Iti pan- nakisarita kadagiti sabali a "nakapadasen" ken makatulong unay. Adu dagiti naduma-duma a klase ti onlayn ken personal a grupo. agadal iti ad-adu pay. Bisitaen iti para iti ad-adu pay nga impormasyon. Kasapulam nga mangsapul iti mamagbaga wenno programa? Awagan iti Serbi- syo para ti Kameng toll-free. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). 2 HEALTH TALK
Iti timek da- giti kamengmi Makitaripnong iti Member Advisory Groupmi. Ti UnitedHelathcare Community Plan kayatna a denggen panggep iti padasmo kenyami. Kayatmi met nga makaala kada- giti ideya nu kasatnu kami nga mapasayaat. Nangaramid kami iti Member Advisory Group nu sadino mabalinmo nga ibagan kenyami nu ania iti kanunotam. Iti grupo ket agsarak uppat a beses kada tawen tapno: saritaen panggep dagiti agsasabali nga pakasaritaan. kitaen iti handbuk ti kameng ken dagiti sabali a materyales. damagen iti singasingmo. Mangsarsarak kami kadagiti kameng (wenno iti addaan iti Bikeg ti Abogado) nga: agtawen 18 wenno natataengan. mabalin a mapan kadagiti miting. kayatna nga agaramid iti panagbalbaliw. Makitaripnong kenyami. Nu pattiem a kayatmo nga makipaset iti daytoy nga grupo, maidawat nga awa- gan iti Serbisyo ti Kameng toll-free. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). PaRa Laeng KadagITI LaLLaKI Dagiti parikut ti prostate ket kadawyan kadagiti lallaki agtawen surok 50. Kas agedad dagiti lallaki, masansan nga dumakkel iti prostate. Nu daytoy ket mapasamak, dadduma nga lallaki ket marigatan nga umisbo wenno makinaig. Ti doktor ket makatulong tapno mangsapol iti bang-ar. Iti masansan nga padteng, dagiti parikut ti prostate ket di ingapu iti kanser. Ngem, iti kanser ti prostate ket iti maikaddua a kadawyan nga kanser kadagiti tattao. Nu masapa a maduktalan, daytoy ket maagasan la unay. Isunga daytoy ket napateg para kadagiti lallaki agtawen surok 50 nga makita para kadagiti parikut ti prostate. Dagiti African-American nga lallaki ken dagiti lallaki nga iti tatang, kabsat nga lalaki wenno anak nga lalaki ket naaddaan iti kanser ti pros- tate ket nasken nga makita agrugi edad 40. Kitaen daytoy. Kasaritam iti doktormo panggep iti salun-at ti prostate mo. Damagem nu nasken nga man- galaka iti digital rektal nga suot ken PSA nga suot iti dara. aMMoeM dagITI BenePIsYo TI agasMo Kas kameng ti UnitedHealthcare Community Plan, addaanka kadagiti benepisyo ti maireseta nga agas. Ammom kadi nu sadino makaala iti ad-adu mga imporamasyon panggep kenyada? Bistaem iti websaytmi tapno makaadal: 1. anIa dagITI agas nga adda ITI PoR- MuLaRYo. Daytoy ket listaan kadagiti masaku- pan nga agas. Maallukoyka nga mangusar iti generik nga agas nu posible. 2. KasaTnu nga MaPunoan dagITI PResKRIPsYonMo. Adda iti surok 230 network ti parmasya iti Hawaii. Makasarakka iti maysa nga asideg kenyam a mangawat iti pla- nom. Mabalinmo met nga makaala iti maipadung nga agas babaen iti koreo. 3. dagITI MaIPaKaT nga LInTegTi. Dadduma nga agas ket masakupan laeng iti maipadung nga kaso. Kas pagarigan, nalabit nga kasapulam nga agpadas pay nga umuna iti sabali nga agas. (Daytoy ket maawagan nga step therapy.) Wenno nalabit nga kasapulam iti pammalubos aggapu iti UnitedHealthcare tapno agusar iti agas. (Daytoy ket maawagan kas maipakauna nga otorisasyon.) Nalabit nga addaan met kadagiti limitasyon iti gatad nga inka maala kadagiti maipadung nga agas. 4. KasaTnu a MangaLa ITI PannaKaL- aKsId. Mabalinmo nga agkiddaw iti agas a di limitado wenno di masakupan. Matulungan ka iti probaydermo nga agkiddaw. Kumita ditoy. Bisitaen iti tapno adalen dagiti benepisyo ti agas. Wenno, awagan ti Serbisyo para ti Kameng toll-free. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980- 8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). LAm-EK 2014 3
Timpuyog ti kaannawidan Ti UnitedHealthcare Community Plan kayatna nga tulungan dagiti kamengna iti amin nga kaannawidan ken pagsasao nga makaala iti taripato nga kasap- ulanda. Siguradoen nga palubosam iti primera a tagapaay ti taripato wenno primary care provider (PCP) nga maamoanna iti pagsasao a kadawyan nga komporatablem a saoen ken basaen. Bagaam isuna nu addaanka iti ania- man a naisangsangayan nga kasapulan iti kaannawidan. Mabalinmi nga mangisimpa kadagiti serbisyo ti panangitarus babaen iti telepono. Mabalin met nga ipasarakdaka iti tagipatarus ayan iti opisina ti doktormo. Mabalinmi met nga mangipaay iti agtanda para kadagiti addaan ti parikut ti pinagdenggeg ken Braille ken dakkel ti prentana a materyales para kadagiti addaan ti biswal a parikut nga kameng. awagandakam. Nu kasapulam iti tulong wenno imporma- syon iti lengguahe naduma ti Ingles wenno iti sabali a porma, awagan iti Serbisyo para ti Kameng toll-free. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). nasalinged nasalinged ken naaweng ken naaweng Panagtalinaed a nasalinged dagiti ubbing iti uneg ti lugan. Dagiti aksidente ti lugan ket kangrunaan nga pakagappuan iti ipapatay ken pan- nakadangran kadagiti ubbing. Ngem adda dagiti addang tapno pagtalinaeden nga nasalingedda iti uneg ti lugan. Itay nabiit nga gida ibagana a dagiti maladaga ket nasken nga agtugaw iti likod agingga agtawen 2. Santo, dagiti ubbing ket nasken nga agtugaw iti sangwanan usar dagiti barikes agingga madakkelandan iti limitasyon ti rukod iti nasao nga tugaw. (Daytoy ket adda iti baet ti 40 agingga 80 a libra) Itay nabiit nga gida ibagana met nga pagtalinaeden dagiti ubbing ayan ti booster nga tugaw agingga agrukodda iti 4 a piye 9 a pulgada, a kadawyan nga mapasamak kalpasan iti tawen 10. Dagiti natataengan nga ubbing ket kasapulan a kanayon nga agusar iti barikes ti tugaw. Iti tugaw ti likod ket iti kasalingedan a disso para kadagiti maladaga ken keiki agingga agtawenda iti 13. 4 HEALTH TALK Prutas Produkto ti Gatas Binggas Nateng Protina MYPLaTe Ti MyPlate ket iti baro a wagas ti gobyerno tapno ipalawag iti nasayaat a nutrisyon. Nalaka nga adalen. Gudduaenna ti plato iti uppat a seksyon nga adda iti maysa a maikkaddua a makan. 1. PRuTas Ken naTeng: Nasken a sakupenna iti kaguddua ti platom. Agpili ti pagdumaan iti tunggal maysa. Mabalinda a nalasbang, naipalammiis wenno nailata. 100 porsyento a juice ket mayat, met. 2. BInggas: Mangan kadagiti naduma-duma a binggas, kas iti tinapay, pasta, bagas wenno oatmeal. Nasken a kagudduana daytoy ket nabukel a binggas. 3. PRoTIna: Pilyen dagiti nalagpit a pro- tina kadawyanna, kas iti sida wenno awan kudilna a manok. Agnayon iti protina agtaud iti nateng, kas iti bukbukel wenno soy. 4. PRoduKTo TI gaTas: Ababa ti taba wenno awanan ti tabana a gatas, keso ken yogurt ken paset met iti nasalun-at a pannangan. Isimpa iti lamisaan. Adalen nu kasatnu a mangaramid iti kasay- aatan nga pili iti tunggal grupo ti makan. Ammoen nu kasatnu kaadu iti iserbi tunggal grupo ti makan a kasapulam. Bisitaen ti choosemyplate.gov.
taraon ti kanunotan eaTIng WeLL on a BudgeTTM (naKaRadKad a PanagKaan nuPaY naLaKa) Adalen panggep iti 'aniaman nga oras' wenno 'sagpaminsan' nga makan. Ni Cookie Monster ammona nu kasatnu kapateg iti pannangan ti nasalun-at a makan. Gagangayna iti mangan ti biskwit iti amin nga oras. Santo naadalna panggep iti "aniaman nga oras" ken "sagpaminsan" nga makan. Itatta ni Cookie Monster ammonan nga napateg iti mangan ti adu a nasalun-at nga "aniaman nga oras" nga makan. Ngem ni Cookie Monster mabalinna pay met laeng nga mangan ti biskwit kas "sagpaminsan" nga makan. Ti "aniaman nga oras" a makan pagtalinaedenna iti bagi tayo a nasalun- at jen napigsa isunga mayatda nga inaldaw a kanen. Dagitoy ket mak- makan kas dagiti prutas, nateng, nabukel a binggas, nalagpit a karne ken ababa ti tabana a yoguart. Uminom iti danum wenno ababa ti tabana a gatas kaddua dagitoy. Ti "sagpaminsan" nga magan ket dagiti banag a kanentay laeng a maminsan. Dagitoy ket makmakan kas dagiti biskwit, tsitserya ken cake. Isuda ket nangato ti asukarda, taba wenno asin. agragsak. Bisitaen ti sesamestreet.org/food para iti ad-adu pay nga impormasyon panggep iti Taraon ti Kanunotan. Ti websayt ket addaan kadagiti bidyo, libro ti ubbing, gida para ti caregiver ken nasalun-at a maluto. Irugi iti umuna nga addang Nasalun-at a panagsikog = nasalun-at a maladaga Nu masikogka, ti Nasalun-at nga Umuna nga Addang ket makatulong. Nupay namnamaem iti umuna wenno maikatlo a maladagam, mangalaka iti personal a suporta iti tunggal iyaddangmo. Nu makitaripnongka, makitinnulongka iti timpuyog tapno tumulong kenyam: agpili iti probayder para kenyam ken ti maladagam. mangiyiskedyul iti panagbisita ti probayder ken agsapul iti maluganan tapno bumisita. sungbatan dagiti saludsod panggep iti ania ti namnamaen kabayatan ti panagsikog. makisilpo iti lokal a saranay kas iti Babbai, Maladaga, ken Ubbing wenno Women, Infants, and Children (WIC). Sidadaan kami met aginggana iti innem a lawas kalpasan iti panagpasn- gay. Makatulong kami iti panagalam ti taripato kalpasan a naipasngaymo ti maladagam. Mangaramid kamin tupay iti pannakidutok kalpasan ti panagpasn- gaymo para kenyam. Kasamang iti Nasalun-at nga Pakarwaman ti Panagbiag TM/© 2014 Sesame Workshop Makitaripnong itatta. Awagan ti 1-800-599-5985 (TTY 711) toll-free, Lunes agingga Biyernes, 8 ti bigat agingga 5 ti malem Sentral nga oras. Ti Nasalun- at nga Umuna nga Addang ket paseten iti benepisyom. Awan ti kanayunan a bayadam. LAm-EK 2014 5
Pakaibatayan ti maladaga 5 nga rason tapno pabakunaan iti anakmo Adu a tawen ti napalabas, adu nga ubbing iti nagsagaba, wenno natay gapu kadagiti kadawyan nga sakit. Itatta, dagita nga sakit ket manmano. Gapuna ta dagiti ubbing ket nabakunaanen tapno agtalinaedda a nasalun-at. Nu dagiti ubbing ket dida mabakunaan a dagus, agpeggadda kadagitoy nga sakit. Adu dagiti rason nu apay agpabakuna: 1. dagIToY nga saKIT KeT adda Laeng TI agLaWLaW. Nalabit a masang-ab dagitoy dagiti ubbing. For example, whooping cough outbreaks have been reported recently. 2. dagITI saKIT KeT naLaKa nga uMaLIs ITI saBaLI nga PagILIan. Dagiti dadduma a sakit nga intay nalasatanen ket kadawyan pay laeng iti sabali nga pagilian. Dagiti bumisbisita ket dagiti nalabit a makaawit ditoy komunidad. 3. dagITI BaKuna KeT nasaLInged. Isuda ket nasuoten. Ipakita dagiti adal nga dida pakagappuan iti autism wenno sabali nga kondisyon. 4. KaYaTna saoen BasBassIT ITI MaLanganan nga TRaBaHo Ken esKWeLa. Dagiti nasalun-at nga ubbing ken mabalinda nga mapan ti eskwelaan wenno daycare. Dagiti nagannakda ket makapan iti trabaho. 5. saLaKnIBanda ITI PaMILYaM, gaYYeM Ken KoMu- nIdad. Nu ad-adu iti mabakunaan nga tao, tunggal maysa ket nasalsalinged. suroten. Idulin ti rekord a naglaon kadagiti bakuna nga naala ti anakmon ken nu katnu. Ibinglay iti siasinoman a probayder nga inka saraken. Kasapulam nga mangsapol iti probayder para iti anakmo? Bisitaen ti CommunityPlan. damagen ni dr. Health e. Hound s: Mabalin kadi nga agangkit ti maladagak? s: Adda umadani 9 milyon nga ubbing ti Estados Unidos nga addaan iti angkit. Ti angkit ket kadawyan nga agrugi sagbay ag-5 iti ubing. Dagiti ubbing nga addaan ti angkit ket nalabit nga agangsab wenno aguyek, uray nu dida agpanateng. Nalabit a marigatanda nga aganges nu dadduma. Nalabit a makaalada iti adu nga impeksyon ti bara. Nalabit a maaddaanda iti sabali nga alergy, mairaman iti alergy ti kudel. Nalabit nga addaanda iti nagannak nga addaan angkit. Nu iti anakmo ket addaan kadagi- toy nga sinyales wenno pagpeggadan, kasaritam iti doktorna panggep iti angkit. Nu iti anakmo ket addaan iti angkit, napateg nga adalen nu kasatnu nga imatonan daytoy. Kasapulam nga ikkam isuna iti agas kas naiballakad. Nalabit nga iramanna daytoy iti panagited iti inhaler wenno makina nga pagbalinenna nga angep iti agas. Kasapulam met nga liklikan dagiti banag nga mangpakaro iti angkitna. Dagitoy ket maawagan nga triggers, ken iramanna dagiti banag kas ti asok, tapok wenno dutdot ti taraken nga ayop. Maadalmo nu kasatnom nga maibaga nu katnu nga agpakaro ti angkit ti anakmo, ken nu kat- nuna kasapulan iti darikmat a taripato. Napateg met nga sinatnatan dagiti pannakidutokan iti probayder ti anakmo. 6 HEALTH TALK
naPosITIBo Iti awanan ti panagagas, maysa iti uppat a masikog nga babbai nga addaan iti HIV iyakarna iti birus kadagiti maladagada. Ti HIV ket birus nga pakagappuan iti AIDS. Daksanggasatna, adda iti agas nga agtignay a nasayaat unay. Dagiti masikog a babbai nga agtum- tumar iti maipadung nga agas ket addaan laeng iti 2 porsyento a gundaway nga iyakarda iti HIV kadagiti maladagada. Dagiti agas ket maawagan nga antiretrovirals. Dagiti maladaga ket agtumar kadagitoy nga agas iti apagbiit laeng nga kanito kalpasan a naipasngayda. Kasta met, napateg para kada- giti babbai nga addaan iti HIV a di agpasuso kadagiti maladagada. Daytoy nga panagagas kinissayanna iti bilang dagiti maladaga a maipasngay nga addaan iti HIV. Itatta, bassit laeng nga maladaga iti naipasngay nga addaan iti HIV iti Estados Unidos tunggal tawen. Irugi ti umuna nga addang. Ti UnitedHealth- care Community Plan ket addaan iti programa para kada- giti masikog nga babbai maawagan kas Nasalun-at nga Umuna nga Addang. Daytoy nga programa matulunganna dagiti babbai nga makaala iti taripato ken serbisyo nga kasapulanda. Ammoen ti adu pay babaen ti panagawag ti 1-800-599-5985 (TTY 711) toll free. Padas ken kamali Panagsapol iti umno nga panagagas para ti ADHD Nu iti anakmo ket addaan iti attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), mabalin nga isingasing ti probayderna nga daytoy ket agpaagas. Adu dagiti naduma-duma a klase ti agas a makaagas iti ADHD. Nalabit a nabayag sakanto maduktalan iti kasayaatan nga agas para iti anakmo. Nalabit a kasapulan ti anakmo nga sukatan dagiti agas ken gatas ti tumtumaren iti sumagmamano a kanito. Nalabit a dadduma kadagiti agas ket dina matulungan iti anakmo. Dagiti dadduma ket nalabit a pakagappuan iti maikaddua a gubbuay. Iti gatad ti tumtumaren ket nalabit nga ababa unay wenno nangato unay. Isunga napateg para kadagiti ubbing nga agag-agas para ti ADHD a masansanda nga saraken iti doktorda. sinatnatan. Agtumtumar kadi ti anakmo iti agas para ti ADHD? Siguradoem a pagtalinaeden iti regular a pannakidutokan iti probayderna. Ti behavioral therapy ken pamagbaba ken mabalin met a makatulong. LAm-EK 2014 7
MASARITAMI ITI LENGGUAHEM 8 HEALTH TALK Pakabirukan ti saranay Member services Mangb- irukka iti doktor, damagem dagiti pagimbagan wenno yebkasmo ti reklamom, libre ti awag. Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). nurseLine Agpabalakadka iti nars maipapan iti salun-at 24/7 a (libre ti awag). Para kadagiti kameng ti QExA, ti numero ket 1-888-980-8728 (TTY 711). Para kadagiti kameng ti QUEST, ti numero ket 1-877-512-9357 (TTY 711). Healthy First steps Dumawatka iti suporta maipapan iti panagsikog ken panangtaraken iti maladaga (libre). 1-800-599-5985 (TTY 711) our website (Ti website-mi) Usarem ti provider directory- mi wenno basaem ti Member Handbook-mo. national domestic Vio- lence Hotline (Linya para iti nasional nga Panaga- buso iti Pagtaengan) Man- gala iti libre, nalimed nga tulong para iti panagabuso iti pagtaen- gan (libre). 1-800-799-7233 (TTY 1-800-787-3224) smoking Quitline (Quitline para ti) Panagsigarilyo Mangala iti libre nga tulong tapno isardeng iti panagsigarilyo (libre). 1-800-QuIT-noW (1-800-784-8669)


34567SETIEMBRE 1, 2012 Maseknan Aya ti Dios Kadagiti Babbai?
34567 Kopia Tunggal Ruar: 42,182,000 ITI 195 A LENGUAHE SEPTEMBER 1, 2012 PANGGEP DAYTOY A MAGASIN, Ti Pagwanawanan, nga idaydayaw ni Jehova a Dios, ti Soberano nga Agturay iti uniberso. Idi nagkauna a panawen, agpuesto ti maysa a tao iti pagwanawanan tapno makitana dagiti mapaspasamak iti adayo. Umasping iti dayta, ipakita daytoy a magasin ti kaipapanan dagiti pasamak iti lubong maitunos kadagiti padto ti Biblia. Liwliwaenna amin a tattao babaen ti naimbag a damag a ti Pagarian ti Dios, a maysa a pudpudno a gobierno idiay langit, asidegen a pagpatinggaenna ti amin a kinadakes ken pagbalinenna a paraiso ti daga. Parparegtaenna dagiti tattao a mamati ken Jesu-Kristo, a natay tapno magun-odtayo ti biag nga agnanayon, ken agturturay itan kas Ari iti Pagarian ti Dios. Manipud pay idi 1879 nga ipabpablaak dagiti Saksi ni Jehova daytoy a magasin ken awan pakainaiganna iti politika. Naibatay daytoy iti Biblia. Saan a mailaklako daytoy a publikasion. Naipablaak daytoy kas paset ti sangalubongan a trabaho a panangisuro iti Biblia a supsuportaran dagiti boluntario a donasion. Malaksid no adda sabali a naipakita, dagiti teksto iti Biblia ket naadaw iti Baro a Lubong a Patarus ti Nasantuan a Kasuratan. NAITAMPOK ITI AKKUB 3 Dagiti Problema ti Babbai 4 Talaga Kadi a Maseknan ti Dios Kadagiti Babbai? 8 Panagraem ken Dignidad iti Panangaywan ti Dios REGULAR A BENNEG 16 Agsursuroka iti Sao ti Dios - Ania ti Mapasamak iti Aldaw ti Panangukom? 21 Umadanika iti Dios - "Kasapulanto a Maammuan Dagiti Nasion a Siak ni Jehova" 22 Ammoyo Kadi? 23 Saludsod Dagiti Agbasbasa - Adda Kadi Babbai a Ministro Kadagiti Saksi ni Jehova? & 24 Surat Manipud Greece 30 Isuroyo Dagiti Annakyo - Naisagmak ni Gehazi Gapu iti Kinaagumna ITI DAY TOY MET A RUAR 12 Ammok Itan ti Dios a Pagdaydayawak 18 Kinamanangngaasi - Galad a Napateg iti Dios & 26 Naipakaammo ti Nagan ti Dios iti Lenguahe a Swahili
TI SASAO ti balasitang a nadakamat iti ngato ipakita- na ti nasaem a kinapudno a mapaspasamak iti inte- ro a lubong. Ti kinaranggas ken diskriminasion ti mangparparigat kadagiti babbai iti intero a panagbiag- da. Usigem dagitoy a mapaspasamak. ˘ Diskriminasion iti sekso. Iti Asia, kaaduan a nagan- nak kaykayatda dagiti annak a lallaki ngem babbai. Iti 2011 a report ti UN, napattapatta a dandani 134 a mi- lion a babbai ti maksay iti populasion ti Asia gapu iti aborsion, panangpapatay iti maladaga, ken panang- baybay-a. ˘ Edukasion. Iti intero a lubong, babbai ti nasurok a 66 a porsiento kadagiti nageskuela laeng iti naku- rang pay nga 4 a tawen. ˘ Seksual a panangriribuk. Nasurok a 2.6 a bilion a babbai ti agnanaed kadagiti pagilian a sadiay saan pay laeng a maibilang a krimen ti panangpilit dagiti assawada a makidenna kadakuada uray agkedkedda. ˘ Salun-at. Kadagiti napanglaw a pagilian, iti kada dua a minuto, matay ti maysa a babai gapu iti kom- plikasion iti panagsikog wenno panagpasngay a re- sulta ti saan a nasayaat a pannakaaywan ti salun-at. ˘ Kalintegan iti sanikua. Nupay babbai ti agmula iti nasurok a kagudua iti amin nga apit iti intero a lu- bong, iti adu a pagilian awan ti kalintegan dagiti bab- bai a maaddaan iti sanikua wenno agtawid iti daga. Apay a mapapaidaman dagiti babbai iti kasta a kalin- tegan? Dadduma a kultura panuynoyanda dagiti nare- lihiosuan a patpatien ken ar-aramid a mangrubrob ken mangikalintegan pay ketdi iti panangabuso ken pa- nangranggas kadagiti babbai. Dinakamat ti periodiko iti France ti kinuna ni Chandra Rami Chopra, maysa nga abogado a taga-India: "Adda nagpapadaan ti amin a pagalagadan ti relihion: Supsuportaranda ti diskrimi- nasion kadagiti babbai." Kasta kadi met ti kapanunotam? Tagtagibassiten ngata ti Biblia dagiti babbai, kas iti isursuro ti adu a lib- ro maipapan iti relihion? Para iti dadduma, kasla kasta ti ipakpakita ti dadduma a teksto ti Biblia. Ngem ania a talaga ti panangmatmat ti Dios a nadakamat iti Biblia maipapan kadagiti babbai? Nupay agduduma ti opi- nion dagiti tattao, maammuantayo ti sungbat no suki- matentayo a naimbag ti kunaen ti Biblia. "Diak kayaten ti agbalin a babai no makitkitak ti pannakatratoda." - ZAHRA, 15 ANYOS, nakotar iti French nga edision ti magasin a GEO. Dagiti Problema ti Babbai s e r u t c i P s o n a P / h s a k A B M G ˘ . .
Talaga Kadi a Maseknan ti Dios Kadagiti Babbai? "Babai ti nangrugi iti basol, ket gapu kenkuana mataytayo amin." - ECCLESIASTICUS, MAIKADUA A SIGLO B.C.E. "Sika ti instrumento ti diablo, sika ti immuna a nangan iti bunga ti maiparit a kayo, sika ti immuna a nanglabsing iti linteg ti Dios . . . Sika ti nangisungsong iti umuna a lalaki nga agbasol." - TERTULLIAN, ON THE APPAREL OF WOMEN, MAIKADUA A SIGLO C.E. SAAN a nagtaud iti Biblia dagitoy a nagkauna a sasao. Ngem adun a siglo a nausar dagita a mangikalintegan iti diskriminasion kadagiti babbai. Agingga ita, us-usaren pay laeng dagiti panatiko dagita a sasao a pangibatayanda iti pa- nangdominar kadagiti babbai. Ibagada a basol dagiti babbai ti panagsagaba ti sangatauan. Panggep kadi ti Dios a dagiti babbai ket umsien ken abusuen dagiti lallaki? Ammuentayo no ania ti kunaen ti Biblia. ˛ Inlunod kadi ti Dios dagiti babbai? Saan no di ket "ti kadaanan a serpiente, day- diay naawagan iti Diablo" ti 'inlunod' ti Dios. (Apocalipsis 12:9; Genesis 3:14) Idi kinuna ti Dios a 'dominaranto' ni Adan ti asawana, saan nga ibagbaga ti Dios nga anamonganna ti panangadipen dagiti lallaki kadagiti babbai. (Genesis 3:16) Ipakpakaunana laeng ti nakal- kaldaang a resulta ti basol ti umuna nga agas- sawa. Isu a ti panangabuso kadagiti babbai ket re- sulta ti kinamanagbasol ti tao, saan a pagaya- tan ti Dios. Saan nga anamongan ti Biblia ti ka- panunotan a ti lalaki masapul nga adipenenna ti babai tapno maikaro ti orihinal a basol. - Roma 5:12. ˛ Ti Dios pinarsuana kadi ti babai a nababba- ba ngem iti lalaki? Saan. Kuna ti Genesis 1:27: "Ti Dios pinarsua- na ti tao iti ladawanna, iti ladawan ti Dios isu pinarsuana; pinarsuana ida a lalaki ken babai." Gapuna, sipud pay idi damo, dagiti tattao, lala- ki man wenno babai, naparsuada a mangyan- ninaw kadagiti galad ti Dios. Nupay nagduma ti emosional ken pisikal a pakabuklan da Adan ken Eva, agpada ti inawatda nga instruksion ken ti kalinteganda iti imatang ti Namarsua ka- dakuada. - Genesis 1:28-31. Sakbay a naparsua ni Eva, kinuna ti Dios: "Mangaramidak iti katulongan maipaay . . . [ken Adan], kas maysa a komplimentona." (Ge- nesis 2:18) Ti kadi sao a "komplimento" ipasi- mudaagna a nababbaba ti babai ngem ti lalaki? Saan, gapu ta daytoy a Hebreo a sao kaipapa- 34567 Kayatyo kadi ti ad-adu pay nga impormasion wenno ti libre a panagadal iti Biblia iti pagta- enganyo? Agsuratkayo kadagiti Saksi ni Jeho- va, nga usarenyo ti maysa kadagitoy nga adres. Para iti kompleto a listaan dagiti adres, kitaenyo ti 4 Australia: PO Box 280, Ingleburn, NSW 1890. Britain: The Ridgeway, London NW7 1RN. Canada: PO Box 4100, Georgetown, 2ON L7G 4Y4. France: BP 625, F-27406 Louviers Cedex. Germany: 65617 Selters. Greece: Kifisias 77, GR 151 24 Marousi. Hong Kong: 4 Kent Road, Kow- loon Tong, Kowloon. Israel: PO Box 29345, 61293 Tel Aviv. Italy: Via della Bufalotta 1281, I-00138 Rome RM. Japan: 4-7-1 Nakashinden, Ebina City, Kanagawa-Pref, 243-0496. Korea, Republic of: PO Box 33, Pyungtaek PO, Kyunggi- do, 450-600. Malaysia: Peti Surat No. 580, 75760 Melaka. Philippines: PO Box 2044, 1060 Manila. Spain: Aparta- ' on de Ardoz (Madrid). Taiwan: 3-12, do 132, 28850 Torrej Shetze Village, Hsinwu 32746. Thailand: PO Box 7 Klong- chan, Bangkok 10 240. United States of America: 25 Colum- bia Heights, Brooklyn, NY 11201-2483. Publishers: Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. 2012 Watch Tower Bible and Tract Society of Penn- sylvania. All rights reserved. Printed in Japan. Vol. 133, No. 17 Semimonthly ILOKO
Naparsua ni Eva kas katulongan ken komplimento ni Adan nanna met a "kadua" ti lalaki. Panunotenyo ti panagtinnulong ti siruhano ken ti anestesiolo- go bayat ti operasion. Mabalin kadi ti agopera nga awan ti maysa kadakuada? Saan! Nupay ti siruhano ti mismo nga agopera, saan kadi nga importante met ti anestesiologo? Kasta met, ti Dios pinarsuana ti lalaki ken babai tapno agtinnulongda, saan nga agkinnompetensia. - Genesis 2:24. ˛ Ania ti mangipakita a ti Dios maseknan ka- dagiti babbai? Gapu ta ammo ti Dios ti mabalin nga arami- den ti managbasol a lalaki, inyebkasna ti pang- gepna a mangsalaknib kadagiti babbai. No maipapan iti Mosaiko a Linteg a naited idi 1513 B.C.E., kuna ti autor a ni Laure Aynard, iti ' librona a La Bible au f eminin (The Bible in the Feminine Gender): "Kaaduanna, no ti Linteg ti tulag saritaenna ti maipapan iti babbai, agpaay dayta a mangsalaknib kenkuana." Kas pagarigan, ibilin ti Linteg a dayawen ken raemen ti ama ken ina. (Exodo 20:12; 21:15, 17) Makalikaguman met a maipakita ti konsidera- sion kadagiti masikog a babbai. (Exodo 21:22) Uray ita, naiduma unay ti proteksion nga ipaay ti linteg ti Dios kadagiti babbai no idilig iti ki- naawan kalintegan dagiti babbai iti adu a pagi- lian. Ngem saan la a dayta ti mangipakita a maseknan ti Dios kadagiti babbai. Linteg a Mangyanninaw iti Panangmatmat ti Dios Kadagiti Babbai Ti Linteg nga inted ni Jehova a Dios iti na- sion ti Israel ket agpaay a pakagunggonaan da- giti tattao iti pisikal, moral, ken naespirituan, lallaki man wenno babbai. No umimdeng ken agtulnogda iti Dios, ti nasionda natantan-okto ngem iti amin a sabsabali a nasion ditoy daga. (Deuteronomio 28:1, 2) Ania ngarud ti ipaay ti Linteg a kalintegan dagiti babai? Usigem dagitoy. 1. Wayawaya ti tunggal maysa. Saan a kas ka- dagiti babbai iti adu a sabsabali a nasion iti nagkauna a tiempo, addaan iti adu a wayawaya MAIPABPABLAAK ITAN ITI 195 A LENGUAHE: Acholi, Af- rikaans, Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Armenian ' (West), Aymara, Azerbaijani, Azerbaijani (Cyrillic), Baoul e, Bengali, Bicol, Bislama, Bulgarian, Cambodian, Catalan, Cebuano, Chichewa, Chinese (Simplified), Chinese (Tra- ditional) (audio Mandarin only), Chitonga, Chitumbuka, Chuukese, Cibemba, Croatian, Czech, Danish, Dutch, Efik, English, Estonian, Ewe, Fijian, Finnish, French, Ga, Garifuna, Georgian, German, Greek, Greenlandic, Guarani, Gujarati, Gun, Haitian Creole, Hausa, He- brew, Hiligaynon, Hindi, Hiri Motu, Hungarian, Ice- Indonesian, Isoko, Italian, Japa- landic, Igbo, Iloko, nese, Kannada, Kazakh, Kikaonde, Kikongo, Kikuyu, Kiluba, Kimbundu, Kinyarwanda, Kirghiz, Kiribati, Kirun- di, Kongo, Korean, Kwangali, Kwanyama, Latvian, Linga- la, Lithuanian, Luganda, Lunda, Luo, Luvale, Macedonian, Macua, Malagasy, Malayalam, Maltese, Marathi, Mar- shallese, Mauritian Creole, Maya, Mixe, Mizo, Mongolian, Moore, Myanmar, Nahuatl (Northern Puebla), Ndebele, Ndonga, Nepali, Ngabere, Niuean, Norwegian, Nyane- ka, Nzema, Oromo, Otetela, Palauan, Pangasinan, Papia- mento (Aruba), Papiamento (Cura ¸cao), Persian, Polish, Ponapean, Portuguese, Punjabi, Quechua (Ancash), Quechua (Ayacucho), Quechua (Bolivia), Quechua (Cuz- co), Quichua, Rarotongan, Romanian, Russian, Samoan, Sango, Sepedi, Serbian, Serbian (Roman), Sesotho, Sey- chelles Creole, Shona, Silozi, Sinhala, Slovak, Slovenian, Solomon Islands Pidgin, Spanish, Sranantongo, Swahi- li, Swati, Swedish, Tagalog, Tahitian, Tamil, Tatar, Telu- gu, Tetum, Thai, Tigrinya, Tiv, Tok Pisin, Tongan, Totonac, Tshiluba, Tshwa, Tsonga, Tswana, Turkish, Tuvaluan, Twi, Tzotzil, Ukrainian, Umbundu, Urdu, Uruund, Venda, Viet- namese, Wallisian, Waray-Waray, Wolaita, Xhosa, Yapese, Yoruba, Zande, Zapotec (Isthmus), Zulu Magun-odan met iti Braille. Magun-odan met iti CD. Magun-odan met iti MP3 CD-ROM. Magun-odan met dagiti audio recording iti
Nagnegosio dagiti babbai iti nagkauna nga Israel dagiti babbai nga Israelita. Nupay ti asawa a la- laki ti ulo ti pamilia, ti asawa a babai a naan- anay a pagtalkan ni lakayna, 'inut-utobna ti maysa a talon ket ginun-odna dayta ken nag- mula iti kaubasan.' No ammona ti agtibbi ken agabel, mabalinna pay ti agnegosio. (Pro- verbio 31:11, 16-19) Iti sidong ti Mosaiko a Linteg, addaan dagiti babbai iti bukod a kalin- tegan. Iti nagkauna nga Israel, addaan met dagiti babbai iti nasinged a relasion iti Dios. Dakama- ten ti Biblia ni Anna nga inkararagna ti parikut- na ken nagkari iti Dios. (1 Samuel 1:11, 24-28) Maysa a babai iti siudad ti Sunem ti kanayon nga agkonsulta ken propeta Eliseo no aldaw ti Sabbath. (2 Ar-ari 4:22-25) Dagiti babbai a kas kada Debora ken Hulda ket inusar ti Dios kas pannakabagina. Kasta met, nagkid- daw kadakuada iti balakad dagiti natan-ok a lal- laki ken papadi. - Uk-ukom 4:4-8; 2 Ar-ari 22: 14-16, 20. 6 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 2. Kalintegan nga agadal. Yantangay kara- man dagiti babbai iti Linteg ti tulag, maawisda met a dumngeg iti pannakaibasa ti Linteg tap- no makasursuroda. (Deuteronomio 31:12; Ne- hemias 8:2, 8) Mabalinda met ti agsanay a ma- kiraman iti dadduma a paset ti panagdayaw iti tabernakulo. Kas pagarigan, dadduma a babbai ti nakiraman iti "naurnos a panagserbi" iti ta- bernakulo, idinto a ti dadduma ket miembro ti grupo dagiti kumakanta. - Exodo 38:8; 1 Croni- cas 25:5, 6. Adu a babbai ti nalaing nga agnegosio. (Pro- verbio 31:24) Saan a kas iti kultura idi ti daddu- ma a nasion a ti laeng ama ti mangisuro kada- giti annak a lallaki, ti Israelita nga ina isurona met ti annakna a lallaki agingga nga agmatae- ngan. (Proverbio 31:1) Nalawag a de adal met dagiti Israelita a babbai. 3. Mabigbigbig ken mararaem. Nalawag a kunaen ti Sangapulo a Bilin: "Dayawem ni amam ken ni inam." (Exodo 20:12) Kastoy ti
mabasa iti proverbio ti masirib nga Ari a ni So- lomon: "Umimdengka, anakko, iti disiplina ni amam, ket saanmo a baybay-an ti linteg ni inam." - Proverbio 1:8. Ti Linteg ramanenna dagiti detalyado nga alagaden maipapan iti panagraem kadagiti babbai. (Levitico 18:6, 9; Deuteronomio 22: 25, 26) Ti nasingpet nga asawa a lalaki masapul nga ikabilanganna dagiti pisikal a limitasion ni baketna. - Levitico 18:19. 4. Kalintegan a masalakniban. Iti Saona, inla- dawan ni Jehova ti bagina kas "ama dagiti awan amada nga ubbing ken maysa nga ukom dagiti balo a babbai." Kayatna a sawen nga isu ti Mangsalaknib kadagidiay awanan mangika- lintegan nga ama wenno asawa. (Salmo 68:5; Deuteronomio 10:17, 18) Gapuna, idi saan a nasayaat ti panangtrato ti nagpautang iti naba- lo nga asawa ti maysa a propeta, bimmallaet ni Jehova babaen ti milagro tapno agtultuloy nga agbiag ken maaddaan iti dignidad. - 2 Ar-ari 4:1-7. Sakbay a sumrek dagiti Israelita iti Naikari a Daga, natay ti ulo ti pamilia a ni Zelofehad nga awanan iti anak a lalaki. Dagiti annakna a bab- bai kiniddawda ken Moises nga ikkanna ida iti 'tawid' iti Naikari a Daga. Ad-adu pay ti impaay ni Jehova kadakuada ngem iti kiddawda. Kinu- nana ken Moises: "Itedmo kadakuada ti panag- tagikua iti maysa a tawid iti tengnga ti kakabsat ni amada, ket masapul nga iyallawatmo kada- kuada ti tawid ni amada." Sipud idin, addaa- nen dagiti babbai iti Israel iti kalintegan nga agtawid iti sanikua dagiti ammada ken mai- patawidda met dayta iti annakda. - Numeros 27:1-8. Di Umiso a Pannakaawat iti Panangmatmat ti Dios Kadagiti Babbai Iti sidong ti Mosaiko a Linteg, nadayaw ti ka- sasaad dagiti babbai ken mararaem ti kalinte- ganda. Ngem sipud idi maikapat a siglo B.C.E., nangrugi a maimpluensiaan ti Judaismo iti kultura a Griego, nga ibilangda a nababba- ba dagiti babbai. - Kitaem ti kahon a "Diskri- Diskriminasion Kadagiti Babbai iti Nagkauna a Sursurat Sipud pay idi umuna a siglo C.E., dagiti mannurat a kas ken Philo iti Alexandria rinu- gianda nga inusar ti Griego a pilosopia a mangipaulog iti salaysay ti Genesis. Para kenkuana, nakaaramid ni Eva iti seksual a ba- sol isu a nakondenar iti biag "a mangikkat iti wayawayana ken masapul nga iturayan ni la- kayna." Maar-aramid met iti Judaismo ti kas- ta a pananglais kadagiti babbai, kasta met iti sursurat dagiti Amma ti Simbaan. Iti Midrash Rabba, ti maikadua a siglo a libro dagiti Judio, ilawlawagna no apay nga agu- sar iti belo dagiti babbai: "Kayariganna a na- kaaramid iti basol ti babai isu a mabain a makita ti tattao." Sipud pay idi maikadua a siglo C.E., adun ti mamati iti sursurat ti teolo- go a ni Tertullian, a dagiti babbai masapul a magnada a "kas ken Eva nga agladladingit ken agbabbabawi." Dagita a sursuro a ma- sansan a nagtaud kano iti Biblia ti namataud iti adu a diskriminasion kadagiti babbai. minasion Kadagiti Babbai iti Nagkauna a Sur- surat." Kas pagarigan, ti Griego a mannaniw a ni He- siod (maikawalo a siglo B.C.E.) impabasolna kadagiti babbai ti amin a pakarigatan ti sanga- tauan. Nagbalin a nalatak daytoy a kapanuno- tan iti Judaismo iti nasapa a paset ti maikadua a siglo B.C.E. Ti Talmud a natiptipon sipud idi maikadua a siglo C.E., impakdaarna kadagiti lallaki: "Dikay unay makisarsarita kadagiti bab- bai ta ituggoddakayo iti imoralidad." Iti adu a siglo, dakkel ti epekto daytoy a kina- awan ti panagtalek kadagiti babbai iti kagimo- ngan a Judio. Idi kaaldawan ni Jesus, iti laeng Paraangan Dagiti Babbai ti paset ti templo a mabalinda a papanan. Dagiti laeng lallaki ti TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 7
agsursuro maipapan iti relihion, ken agsina ti lugar ti lallaki ken babbai iti sinagoga. Kinotar ti Talmud ti kinuna ti maysa a Rabbi: "Siasino- man a mangisuro iti balasangna iti Torah [ti Linteg] sursuruanna dayta iti dakes." Babaen ti di umiso a pannakaawatda iti panangmatmat ti Dios, dagiti Judio a panguluen ti relihion immulada ti pananglais dagiti lallaki kadagiti babbai. Idi adda ni Jesus ditoy daga, nakitana a naira- mut iti tradision ti kasta a diskriminasion. (Ma- teo 15:6, 9; 26:7-11) Kasta kadi met ti pannaki- langen ni Jesus kadagiti babbai gapu kadagita a sursuro? Ania ti masursurotayo iti kababa- lin ken pannakilangenna? Ti kadi pudno a Kristianidad nangyeg iti pakabang-aran dagiti babbai? Masungbatan dayta iti sumaruno nga artikulo. Panagraem ken Dignidad iti Panangaywan ti Dios IDI adda ditoy daga ni Jesus, naan-anay nga im- parangarangna ti personalidad ti nailangitan nga Amana ken iti panangaramidna kadagiti bambanag. Kinunana: "Awan ti aramidek iti bu- kodko a nakem; no di ket kas iti insuro kaniak ni Ama sawek . . . kankanayon nga aramidek ti bambanag a makaay-ayo kenkuana." (Juan 8: 28, 29; Colosas 1:15) Isu a no ammuentayo ti pannakilangen ken panangtrato ni Jesus kadagi- ti babbai, matarusantayo met ti panangmatmat ti Dios ken ti namnamaenna a pannakatrato da- giti babbai. Bigbigen dagiti iskolar a naiduma unay ti pa- nangmatmat ni Jesus kadagiti babbai no idilig iti panangmatmat dagiti tattao idi maisursurat dagiti Ebanghelio. Ania ti nakaidumaanna? Ma- ngipaay pay laeng kadi ita iti ad-adu a wayawaya dagiti babbai ti pannursuro ni Jesus? No Kasano a Nakilangen ni Jesus Kadagiti Babbai ˛ Saan nga imbilang ni Jesus dagiti babbai nga agpaay laeng iti seksual a panggep. Sigun iti dadduma a Judio a panguluen ti relihion, ma-
ngituggod iti imoralidad ti pannakilangen kada- giti babbai. Gapu ta ibilangda dagiti babbai a pa- kagargarian, naparitanda a makisarita kadagiti lallaki iti publiko wenno rummuar nga awan ti abbungotda. Iti sabali a bangir, binalakadan ni Jesus dagiti lallaki a teppelanda ti riknada ken tratuenda koma dagiti babbai iti nadayaw a pamay-an imbes a liklikanda a kalangen ida. - Mateo 5:28. Kinuna pay ni Jesus: "Siasinoman a mangidi- borsio iti asawana a babai ket mangasawa iti sa- bali makaaramid iti pannakikamalala maibusor kenkuana." (Marcos 10:11, 12) Kinontrana ti pannursuro dagiti rabbi a mangipalubos kadagi- ti lallaki a mangidiborsio kadagiti assawada "iti tunggal kita ti pangibatayan." (Mateo 19:3, 9) Saan nga ammo ti kaaduan a Judio ti kapanuno- tan a pannakikamalala maibusor iti asawa a ba- bai. Isursuro ngamin dagiti rabbi a di pulos ma- ibilang a nakikamalala ti lalaki uray saan a matalek, dagiti laeng babbai ti maibilang a naka- basol iti pannakikamalala! Kas kunaen ti may- sa a komentario ti Biblia, "Impaayan ni Jesus dagiti babbai iti dayaw ken dignidad ta pinagpa- dana ti karbengan ti lalaki ken babai." Ti pagimbagan ti pannursurona ita: No aggigi- mong dagiti Saksi ni Jehova, nawaya dagiti bab- bai a makilangen kadagiti lallaki. Dida maamak a di umiso ti panangmatmat ken pannakilangen dagiti Kristiano a lallaki kadakuada, gapu ta da- giti lallaki tratuenda ti 'babbaket a kas inna, da- giti ub-ubing a babbai a kas kakabsat a babbai buyogen ti isuamin a kinadalus.' - 1 Timoteo 5:2. ˛ Sinuruan ni Jesus dagiti babbai. Saan a kas iti panangmatmat dagiti rabbi nga awan ti ammo dagiti babbai, insuro ken pinaregta ida ni Jesus a mangyebkas iti opinionda. Impakita met ni Je- sus a saan laeng a panagtagibalay ti akem dagiti babbai. Imbes ketdi, adda met kalinteganda nga agsursuro kas iti inaramidna ken Maria. (Lucas 10:38-42) Nagunggonaan met ni Marta a kabsat ni Maria iti pannursurona kas ipakita ti sungbat- na ken Jesus kalpasan ti ipapatay ni Lazaro. - Juan 11:21-27. Napateg ken Jesus dagiti kapanunotan ti bab- bai. Patien idi dagiti babbai a Judio a ti kaadda ti Imparit Kadi ni Apostol Pablo nga Agsao Dagiti Babbai? "Dagiti babbai agulimekda koma kadagiti kongregasion," insurat ni apostol Pablo. (1 Corinto 14:34) Ania ti kayatna a sa- wen? Tagtagibassitenna kadi ti abilidadda? Saan. Kinapudnona, masansan a tukoyenna ti makagunggona a panangisuro dagiti bab- bai. (2 Timoteo 1:5; Tito 2:3-5) Iti suratna ka- dagiti taga-Corinto, saan laeng a dagiti bab- bai ti binalakadan ni Pablo. Uray dagidiay addaan sagut a panagsao ken panagipadto nabalakadanda nga "agulimek" no adda sa- bali nga agsasao. (1 Corinto 14:26-30, 33) Mabalin a magagaran unay ti dadduma a Kristiano a babbai iti baro a pammatida nga urayda la pasardengen ti agpalpalawag tap- no agsaludsodda, kas iti kaugalian iti dayta a paset ti lubong. Tapno maliklikan ti kasta a parikut, pinaregta ida ni Pablo nga "agsalud- sodda koma kadagiti bukodda nga assawa idiay pagtaengan." - 1 Corinto 14:35. Para iti kanayonan a pannakaisalaysay ti akem dagiti bab- bai iti kongregasion, kitaem ti artikulo nga "Adda Kadi Mi- nistro a Babbai Kadagiti Saksi ni Jehova?" iti panid 23. anak a lalaki ket gubuayan ti ragsak, nangruna no maysa a propeta. Idi kinuna ti maysa a babai: "Naragsak ti aanakan a nangawit kenka!" impa- kita ni Jesus nga adda pay banag a nasaysayaat. (Lucas 11:27, 28) Dinakamat ni Jesus a napatpa- teg ti panagtulnog iti Dios ngem iti gagangay nga akem dagiti babbai. - Juan 8:32. Ti pagimbagan ti pannursurona ita: Dagiti man- nursuro iti kongregasion Kristiano ikkanda iti gundaway dagiti babbai nga agkomento kadagiti gimong ti kongregasion. Mararaem dagiti natae- ngan a babbai kas "mannursuro iti naimbag," iti man tigtignay ken ulidanda. (Tito 2:3) Ammoda met a dakkel ti maaramidanda a mangiwaraga- wag iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios. - Salmo 68:11; kitaem ti kahon nga "Imparit TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 9
Kadi ni Apostol Pablo nga Agsao Dagiti Babbai?" iti panid 9. ˛ Impateg ni Jesus dagiti babbai. Idi tiempo ti Biblia, saan unay a maipatpateg dagiti annak a babbai a kas kadagiti annak a lallaki. Iparanga- rang ti Talmud daytoy a panangmatmat a kuna- na: "Naragsak daydiay lallaki ti annakna ken asi pay daydiay babbai ti annakna." Ibilang ti dad- duma a nagannak a dadagsen dagiti annak a babbai ta isapulanda iti asawa a makaipaay iti sab-ong, ken saanda a manamnama ti tulongna inton lumakay ken bumaketda. Impakita ni Jesus nga agpada a napateg ti ubing a babai ken ubing a lalaki ta pinagungar- na ti balasang ni Jairo kas iti panangpagungarna iti baro nga anak ti balo idiay Nain. (Marcos 5: 35, 41, 42; Lucas 7:11-15) Kalpasan a pinaimbag- na ti babai a riniribuk ti maysa nga 'espiritu ti ki- nakapuy iti sangapulo ket walo a tawen,' inawa- gan ni Jesus ti "babai nga anak ni Abraham," termino a saan a pagaammo iti sursurat dagiti Judio. (Lucas 13:10-16) Idi inusarna dayta a na- dayaw ken naasi a sasao, binigbigna ti nabileg a pammati ti babai nga imbilangna a napateg a kameng ti kagimongan a kas met iti dadduma. - Lucas 19:9; Galacia 3:7. Ti pagimbagan ti pannursurona ita: Kuna ti maysa a pagsasao iti Asia: "Ti panangpadakkel iti anak a babai kayariganna ti panangsibug iti har- Ni Maria Magdalena ti pinili ni Jesus a mangipadamag kadagiti apostol maipapan iti panagungarna din ti kaarruba." Dagiti naayat a Kristiano nga amma saanda koma a maimpluensiaan iti dayta a kapanunotan no di ket aywananda koma a na- imbag dagiti annakda a lallaki ken babbai. Sigu- raduen dagiti Kristiano a nagannak a maaddaan iti umdas nga edukasion ken maaywanan ti sa- lun-at dagiti annakda. ˛ Nagtalek ni Jesus kadagiti babbai. Iti pangu- koman dagiti Judio, maibilang ti testimonia ti maysa a babai a kasla testimonia ti maysa nga adipen. Kuna ti historiador idi umuna a siglo a ni Josephus maipapan kadakuada: "Saan koma a maawat ti pammaneknek dagiti babbai gapu ta saanda a mapagtalkan." Naiduma ni Jesus gapu ta pinilina dagiti bab- bai a mangsaksi iti panagungarna. (Mateo 28:1, 8-10) Nupay naimatangan dagitoy matalek a babbai ti pannakapapatay ken pannakaitabon ti Apoda, kasla saan a nakappapati kadagiti apostol ti sasao dagiti babbai. (Mateo 27:55, 56, 61; Lu- cas 24:10, 11) Ngem babaen ti panagparang- na nga immuna kadagiti babbai, imbilang ti napagungar a Kristo a maikarida a mangsaksi a kas iti dadduma pay nga apostolna. - Aramid 1:8, 14. Ti pagimbagan ti pannursurona ita: Dagiti lalla- ki nga addaan responsabilidad iti kongregasion dagiti Saksi ni Jehova, ipakpakitada ti konsidera- sion kadagiti babbai babaen ti panangikabila-
nganda iti kapanunotanda. Kadagiti met Kristia- no nga assawa a lallaki, padayawanda dagiti assawada babaen ti panagimdengda kadakuada. - 1 Pedro 3:7; Genesis 21:12. Dagiti Prinsipio ti Biblia - Mangparagsak Kadagiti Babbai No tuladen dagiti lallaki ti ulidan ni Kristo, maipaayanda ti panagraem ken wayawaya dagiti babbai sigun iti orihinal a panggep ti Dios agpa- ay kadakuada. (Genesis 1:27, 28) Imbes nga ibi- langda a nalalaing ti lallaki ngem iti babbai, ag- paiwanwan dagiti Kristiano nga assawa a lallaki kadagiti prinsipio ti Biblia a mangparagsak met kadagiti assawada. - Efeso 5:28, 29. Idi nangrugi ni Yelena nga agadal iti Biblia, inib-ibturanna ti naranggas a panangtrato ni la- kayna. Dimmakkel ni lakayna iti naranggas nga aglawlaw. Gagangay iti lugarda ti panangkabil, ken ti panangkidnap kadagiti babbai a kayatda nga agbalin nga asawa. "Nakapagibturak gapu kadagiti nasursurok iti Biblia," kuna ni Yelena. "Ammok nga adda mangay-ayat, mangipatpa- teg, ken maseknan unay kaniak. Ammok nga agbalbaliwto ni lakayko no agadal iti Biblia." Natungpal ti arapaapna idi immanamong ni la- Dagidiay mangyap- aplikar kadagiti prinsipio ti Biblia ipaayanda ti panag- raem ken dignidad dagiti babbai kayna a mayadalan iti Biblia ken nagpabautisar kas maysa kadagiti Saksi ni Jehova. "Mapagwa- dan ti panagteppelna," kuna ni Yelena. "Nasur- suromi ti sibubulos nga agpinnakawan." Ti kon- klusionna? "Nariknak a napateg ti akemko ken masalsalaknibanak kas asawa a babai gapu kada- giti prinsipio ti Biblia." - Colosas 3:13, 18, 19. Saan laeng a ni Yelena ti makapaspasar iti kas- ta. Adu a Kristiano nga assawa a babbai ti narag- sak gapu ta ikagkagumaanda ken ti assawada nga iyaplikar dagiti prinsipio ti Biblia iti pana- gasawada. Naragsakda a makitimpuyog kada- giti padada a Kristiano gapu ta adda panag- raem, pannakaliwliwa ken wayawayada. - Juan 13:34, 35. Bigbigen dagiti Kristiano a lallaki ken babbai a gapu iti kinaimperpekto, karamanda kadagiti parsua ti Dios a "naipasakup iti kinabarengba- reng." Ngem babaen ti panagbalinda a nasinged iti naayat a Dios ken Amada a ni Jehova, addaan- da iti namnama a "mawayawayaanto iti panna- kaadipen iti panagrupsa" ken tagiragsakendanto ti "nadayag a wayawaya ti annak ti Dios." Nag- sayaat ketdin dayta a namnama dagiti lallaki ken babbai nga adda iti panangaywan ti Dios! - Roma 8:20, 21. TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 11
AMMOK ITAN TI DIOS APAGDAYDAYAWAK KAS INSALAYSAY NI MARIETA MANUEL BACUDIO Bimmisita ti maysa nga ebanghelisador ti Pentecostal nga agkunkuna nga adda pannakabalinna a mangagas. Idi sinagidnak, naawananak iti puot, "nalugananak iti espiritu." Idi nakapuotakon, kasla nagun-odkon ti kayatko - ti pannakabalinko a mangagas. Apay a napadasak daytoy ken ania ti epekto dayta iti biagko? Sakbay nga estoriaek dayta, bay-anyo nga ilawlawagko ti napalabasko. NAIPASNGAYAK idi Disiembre 10, 1968 idiay Ilocos Norte, Pilipinas. Maikapitoak kadagiti sangapulo nga annak. Kas iti kaa- duan a Filipino, napadakkelkami a Katoliko. Nagraduarak iti haiskul idi 1986, ket ambi- sionko ti agbalin a nars. Ngem saan a na- tungpal ti arapaapko gapu ta nagsakitak. Im- pagarupko pay ketdi a matayakon. Nupay naupayak, inkararagko a no maimbaganak, agserbiakon iti Dios bayat a sibibiagak. Bayat ti panagadalko, adu dagiti saludsod- ko. Kas pagarigan, dakamaten ti Mateo 6:9 ti "Ama" ken ti "naganna." Pampanunotek no "Asino ti Ama nga inawagan ni Jesus?" ken "Makinnagan ti masapul a masantipikar?" Masansan a saan a nalawag ken saan a ma- kapnek ti sungbat dagiti mangisursuro. Isur- suroda ti maipapan iti Trinidad ken ibagada a misterio, ngem para kaniak makariro dayta. Nupay kasta, intultuloyko latta ti nagadal a kas pastora. Kalpasan ti napaut a panagpaimbagko, na- lagipko ti karik iti Dios. Isu nga idi Hu- nio 1991, nagenrolak iti Pentecostal Bible school. Karaman iti adalenmi ti pananggun- od "iti awanan bayad a sagut ti nasantuan nga espiritu." Kayatko ti maaddaan iti pannaka- balin a mangagas. Naisuro kadakami a ma- gun-odan dayta babaen ti panagayuno ken panagkararag. Naminsan, tapno agpammara- ngak a nagun-odkon ti "sagut," sililimed a dimngegak iti maysa a kaklasek nga agkarka- rarag iti napigsa iti maysa a suli bayat ti pana- wen ti panagkararag. Idi dandanin malpas, dagus a nagsubliak iti lugar a nagparintume- ngak. Kalpasanna, imbagak kenkuana ti amin nga inkararagna, ket namati nga addaanakon iti "awanan bayad a sagut"! Ti Pagarupko Kadagiti Saksi ni Jehova Iti Bible school, naisuro kadakami a dagiti Saksi ni Jehova ti kadadaksan nga ulbod a relihion. Tinukoyda pay ida kas antikristo. Gapu iti dayta, kagurak dagiti Saksi ni Jehova. Bayat ti bakasion iti maikadua a tawen ti panagadalko, nagawidak iti balaymi tapno sa- rungkarak dagiti nagannakmi. Nadamag ni manangko a Carmen a nagawidak isu a sim- marungkar met. Maysa idin a bautisado ken amin-tiempo a ministro dagiti Saksi ni Jeho- va. Idi kayatnak a kasabaan maipapan iti Dios, nakaungetak ket kinunak: "Ammok ti Dios a pagserserbiak!" Kalpasan ti panang- bugkawko kenkuana, induronko ken diakon inikkan iti gundaway nga agsao. 12 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012
Idi nagsubliakon idiay Bible school, pina- tulodannak ni Manang Carmen iti broshur a Rumbeng Aya a Patienyo ti Trinidad? Dagus a kinunes sa impuorko ta makapungtotak pay laeng kenkuana. Panagbalin a Pastora Bayat ti panagadalko iti Bible school, adda dagiti napasurotko. Ipagpannakkelko unay idi nagbalin met a Pestecostal ni Nanang ken ni manongko. Idi Marso 1994, nagraduarak iti Pentecostal Bible school. Kas naibaga iti rugi, adda idi bu- misbisita nga ebanghelisador. Kayatmi amin ti makikadua kenkuana gapu ta mamatikami nga addaan iti sagut a panagagas. Kinaduami iti entablado, nga aglalagto ken agpapalak- pakkami a maibuyog iti banda. Kalpasanna, tunggal maysa a sagidenna matumba, "nalu- ganan iti espiritu." Idi sinagidnak, natumba- ak met ken naawan ti puotko. Idi nagsublin ti puotko, mabutengak, ngem panagriknak adda pannakabalinkon a mangagas, isu a ma- ragragsakanak. Idi agangay, inusarko daytoy a pannakaba- lin a mangpaimbag iti ubing a nangato ti gu- Impablaak dagiti Saksi ni Jehova ngem saanen a ma- yim-imprenta. Ti "naluganan iti espiritu" tukoyenna ti karkarna a pa- samak iti dadduma a relihion a patienda a sumrek ti "espi- ritu" kadagiti manamati nga urayda la maawanan iti puot gapu iti dayta a puersa. Idi nagraduarak a kas pastora rigorna. Idi nagkararagak, dagus a nagkalim- duosan ti ubing ket awanen ti gurigorna. Kamaudiananna, matungpalko met laengen ti karik iti Dios. Ngem nakaskasdaaw ta ma- riknak a kasla adda kurang. Patiek nga adda laeng maymaysa a Dios, ngem diak ammo no Inusarko daytoy a pannakabalin a nangpaimbag iti ubing a nangato ti gurigorna asino. Pagduaduaak ti adu a doktrina ti reli- hionmi. Bambanag a Nangbalbaliw iti Panagpampanunotko Kalpasan dagita a pasamak, kimmaro pay ti rurodko kadagiti Saksi ni Jehova. No adda masarakak a publikasion dagiti Saksi, puorak dagitoy. Idi kuan, adda di ninamnama a na- pasamak. Nasdaawak ta saanen a kayat ni Na- nang ti relihionmi. Iyad-adalan gayamen iti Biblia ni Manang Carmen! Karurodko unay ni manangko. Naminsan, nakitak ti magasin nga Agriing- kayo! iti balay da Nanang. No adda makitak idi puorak, ngem gapu ta kayatko a maam- muan ti basbasaenna, inukagko dayta. Nagin- teresak iti maysa nga artikulo maipapan iti in- dibidual a napasnek a manamati iti isursuro ti relihionna. Ngem idi rinugianna a basaen ti Biblia ken ti publikasion dagiti Saksi ni Jeho- va, nakombinsir a saan a naibatay iti Biblia dagiti sursuro a Trinidad, impierno ken imor- talidad ti kararua. Natukay ti pusok. Dagitoy ti sursuro a kayatko a matarusan. Sipud idin, tartarigagayakon ti tiempo a matarusak ti ki- napudno manipud iti Biblia. Kalpasan a nabasak ti sabali pay a pa- kasaritaan ti biag iti magasin nga Agriing- kayo! maipapan iti maysa nga alkoholiko ken adikto iti droga a nagbalbaliw gapu iti TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 13
panagadalna iti Biblia, intul- tuloyko ti nagbasa kadagiti publikasion dagiti Saksi. Na- kakitaak met iti broshur a Ti Nasantuan a Nagan nga Ag- talinaed iti Agnanayon. Na- basak a Jehova ti nagan ti Dios. Naragsakanak a maka- ammo iti kinapudno maipa- pan iti maymaysa a pudno a Dios! - Deuteronomio 4:39; Jeremias 10:10. Iyad-adalannak iti Biblia ni Precious Intultuloyko ti sililimed a panagbasak ken ad-adu pay ti naammuak a kinapudno ma- nipud iti Biblia. Kas pagari- gan, naisuro iti Pentecostal school a ni Jesus ti Dios, ngem naammuak manipud iti Biblia nga isu "ti Anak ti sibibiag a Dios." - Mateo 16:15, 16. maysa a Saksi ni Jehova! Isu nga intultuloyko ti nangisuro kas maysa a pastora, ngem diak insuro dagiti palso a doktrina ti relihionmi. Nagbalbaliwen ti Panangmatmatko Idi nagkitakami manen ken Manang Car- men, nasdaaw idi nagkiddawak iti kopiak a broshur a Ti Nasantuan a Nagan nga Agtali- naed iti Agnanayon ken dadduma pay a litera- tura. Adu a tawen a nagadalak iti Bible school, ngem saan a naisuro ti kinapudno kaniak; isu a naallilawak. Maragragsakanak unay itan gapu kadagiti kinapudno a maad-adalko ma- nipud iti Biblia. Pimmudno kaniak ti kinuna ni Jesus: "Maammuanyonto ti kinapudno, ket ti kinapudno wayawayaannakayto." (Juan 8:32) Dagita a kinapudno ti in-inut a nang- balbaliw iti biagko. Idi nagkitakami manen ken Manang Car- men, imbagana a padasek ti makigimong ka- dagiti Saksi ni Jehova. Gapu ta masansan a mapanak iti dakdakkel a kapiliami idiay siu- dad ti Laoag, binirokko sadiay ti Kingdom Hall a paggigimongan dagiti Saksi. Inyam- ammodak ken Alma Preciosa Villarin, paga- ammo iti palayaw a "Precious," maysa nga Dagitoy a kinapudno ti in-inut a nangbalbaliw iti biagko Ipagarupko idi a mabalinko ti agdayaw ken Jehova a sililimed ken agtultuloy kas pastora. Di nagbayag, diak kabaelanen nga isuro ti adu a doktrina ti relihionmi. Ngem maama- kak. Anianto ngatan ti pagsapulak no agikka- tak kas pastora? Maibilang a pakaibabainan ti relihionmi no ti maysa a pastora ket agbalin a Impablaak dagiti Saksi ni Jehova. amin-tiempo a ministro iti dayta a kongrega- sion. Nupay negatibo pay laeng ti panang- matmatko kadagiti Saksi, inawatko ti intu- konna a panagadal iti Biblia. Nakaan-anus kaniak ni manangko a ma- ngiranranud kadagiti kinapudno manipud iti Biblia. Kasta met laeng ti kinaanus ni Precious. Tinulongannak a mangtarus iti Bib- lia, uray no makarurodak ken makirikiarak 14 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012
Idi nagbautisarkami ken Nanang Kas maysa nga amin-tiempo a ministro dagiti Saksi ni Jehova kenkuana, ken makapungtotak pay no dad- duma, ta ipapilitko dagiti dati a nasursurok. Ti personal nga interes, kinapakumbaba, ken kinaanus ni Precious ken ti dadduma pay a Saksi ti nakatignayak nga agserbi ken Jehova. Idi Hulio 1995, nabigbigko a no talaga a ka- yatko nga ay-aywen ti Dios masapul nga agik- katak kas maysa a pastora. Apay? Iti simboliko a pamay-an, kastoy ti kuna ti Apocalipsis 18:4 maipapan iti palso a relihion: "Rummuarka- yo kenkuana, tattaok, no saanyo a kayat ti makiraman kenkuana kadagiti basolna, ken no saanyo a kayat ti umawat iti paset dagiti saplitna." Anianto ngaruden ti pagsapulak? Naammuak iti Hebreo 13:5 a no aramidenta- yo ti pagayatan ti Dios, inkarina: "Saankanto a pulos panawan ket saankanto a pulos bay- bay-an." Nupay busbusorendak da Tatang ken ma- nongko, dua a lawas sakbay ti panagbautisar- ko kas maysa a Saksi, naaddaanak iti tured nga agawid tapno puorak amin dagiti alika- menko kas maysa a pastora. Kalpasan dayta, nariknak nga awanen ti naisangsangayan a pannakabalin a naited kaniak. No maturogak idi, mariknak a kasla adda mangpampandag kaniak, adda pay dagiti makitkitak nga anni- niwan iti tawa ti kuartok, ngem ita awanen. Kaduak ni lakayko, ti balasangmi, ken adu a kabagiak a nakikadua kadakami iti pudno a panagdayaw Naammuak iti panagadalko iti Biblia a dagiti makunkuna a sagut ita, kas iti pannakabalin a mangagas ket saan a nagtaud iti Dios no di ket kadagiti dakes nga espiritu. Maragsakanak unay ta nakalapsutakon iti impluensiada, kas iti adipen a babai a winayawayaan ni Pablo manipud iti "sairo iti panagpadles." - Aramid 16:16-18. Maragsakanak ta kaduak ni nanangko a nagpabautisar kas Saksi ni Jehova idi Setiem- bre 1996. Kalpasan ti bautismo, simrekak kas Naragsakanak a makaammo iti kinapudno maipapan iti maymaysa a pudno a Dios! amin-tiempo a ministro dagiti Saksi ni Jehova ken adun a tawen nga agserserbiak. Ita, adda asawakon, ni Silver. Ikagkaguma- anmi a sanayen ti balasangmi iti kinapudno. Agserserbi metten ken Jehova ti dadduma a kakabsatko. Nupay pagbabawyak a diak naam-ammo ti Dios iti adu a tawen, maragsa- kanak unay ta am-ammok itan ti Dios a pag- daydayawak. TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 15
AGSURSUROKA ITI SAO TI DIOS Ania ti Mapasamak iti Aldaw ti Panangukom? Idatag daytoy nga artikulo dagiti saludsod a nalabit nayimtuodmon. Ipakitana met ti pakabasaam kadagiti sungbat iti Bibliam. Maragsakan dagiti Saksi ni Jehova a mangilawlawag kadagiti sungbat. 1. Ania ti Aldaw ti Panangukom? Kas makita iti ladawan iti kannawan, ipapan ti adu a tattao nga inton Aldaw ti Panangukom, bini- lion a kararua ti maipan iti saklang ti trono ti Dios tapno maukom sigun iti dati nga ar-aramidda. Ma- gunggonaan ti dadduma iti biag idiay langit, idinto ta matutuok ti dadduma idiay impierno. Ngem ipa- kita ti Biblia a ti panggep ti Aldaw ti Panangukom ket tapno ispalen dagiti tattao iti pannakairuru- men. (Salmo 96:13) Ni Jesus ti dinutokan ti Dios nga Ukom a mangisubli iti kinahustisia iti sanga- tauan. - Basaem ti Isaias 11:1-5; Aramid 17:31. TI "THE LAST JUDGEMENT," ' E, 1832-1883 ' e Engravings by Dor NI GUSTAVE DOR 2. Kasano a maisubli ti kinahustisia iti Aldaw ti Panangukom? Idi inggagara ti immuna a lalaki a ni Adan ti nag- rebelde iti Dios, impatawidna ti basol, panagsaga- ba, ken ipapatay kadagiti annakna. (Roma 5:12) Tapno maipaay ni Jesus ti hustisia, pagungarennan- to ti binilion a natay. Kuna ti libro nga Apocalipsis a mapasamakto daytoy iti sangaribu a tawen a pa- nagturay ni Kristo Jesus. - Basaem ti Apocalipsis 20: 4, 11, 12. Saan a maukom dagiti mapagungar sigun iti ina- ramidda sakbay a natayda no di ket maibatay iti aramidenda inton maipalgak ti linaon dagiti "lu- kot" a nadakamat iti Apocalipsis kapitulo 20. (Roma 6:7) Kuna ni apostol Pablo a karaman "dagiti nalin- teg ken dagiti nakillo" kadagiti mapagungar ken maaddaan iti gundaway nga agsursuro maipapan iti Dios. - Basaem ti Aramid 24:15.
3. Anianto ti mapasamak iti Aldaw ti Panangukom? Maikkan ti gundaway nga agbalbaliw ken agara- mid iti naimbag dagidiay natay a saan nakapagser- bi ken Jehova a Dios gapu ta dida pay naam-ammo. No agaramidda iti naimbag, "panagungar iti biag" ti sagrapenda. Ngem addanto dagiti napagungar a di mangayat nga agsursuro iti daldalan ni Jehova. Ti panagungarda ket agbalinto a "panagungar iti pannakaukom." - Basaem ti Juan 5:28, 29; Isaias 26:10; 65:20. Iti ngudo ti sangaribu a tawen a kapaut ti Aldaw ti Panangukom, naisublinton ni Jehova ti kinaper- pekto iti natulnog a sangatauan. (1 Corinto 15:24- 28) Anian a nagsayaat a namnama para iti amin a natulnog a tattao! Iti maudi a pannubok, luk-atan- to ti Dios ni Satanas a Diablo kalpasan ti sangaribu a tawen a pannakaipupokna iti mangliwengliweng nga abut. Padasento manen ni Satanas nga iyadayo dagiti tattao manipud ken Jehova, ngem dagidiay saan a sumurot ken Satanas, sagrapendanto ti biag nga agnanayon ditoy daga. - Basaem ti Isaias 25:8; Apocalipsis 20:7-9. 4. Ania pay ti sabali nga aldaw a panangukom ti pakagunggonaan ti sangatauan? Usaren met ti Biblia ti termino nga "aldaw a pa- nangukom" a tumukoy iti panagpatingga ti agda- ma a sistema ti bambanag. Kellaat a dumteng day- toy nga aldaw ti panangukom kas iti Layus idi kaaldawan ni Noe, a nangpukaw iti amin a dakes a tattao. Makaparagsak ta asidegen ti pannakadada- el ti "di nadiosan a tattao" a mangiruangan iti baro a kagimongan dagiti tattao ditoy daga a sadiay nga "agtaeng ti kinalinteg." - Basaem ti 2 Pedro 3:6, 7, 13. Para iti kanayonan nga impormasion, kitaem ti panid 213-215 daytoy a libro nga impablaak dagiti Saksi ni Jehova. ANIA A Talaga TI ISURSURO TI BIBLIA? 17
Kinamanangngaasi Galad a Napateg iti Dios MAYSA nga agtutubo idiay Japan ti natignay gapu iti kinamanangngaasi ti nataengan a misionero. Daytoy a misionero ket di unay makapagsao iti lenguahe dagiti Hapon gapu ta nabiit pay ditoy a pagilian. Ngem linawas a bu- misita iti pagtaengan ti agtutubo tapno iyada- lanna iti Biblia. Siaanus a sungbatan daytoy mannakigayyem ken naasi a misionero ti adu a saludsod ti agtutubo nga iyad-adalanna. Kanayon a malaglagip ti agtutubo ti kinaasi ti misionero. 'No mapagbalin ti Biblia a naka- an-anus ken naayat ti maysa a tao,' kuna ti ag- tutubo, 'masapul ngarud nga adalek dayta.' Gapu iti dayta, naparegta a mangadal iti banag a karkarna unay kenkuana. Wen, nabilbileg ti kinamanangngaasi ngem iti sasao a mangtig- nay iti puso. Galad a Mangyanninaw iti Dios Gagangay laeng ti agbalin a naasi kadagidiay nasinged kadatayo, ta ti kinamanangngaasi ka- ipapananna ti panangipateg gapu iti panagka- bagian. Ngem kinapudnona, galad ti Dios ti kinamanangngaasi. Kinuna ni Jesus a ti naila- ngitan nga Amana ket naasi saan laeng a kada- giti mangay-ayat Kenkuana no di ket uray "ka- dagiti awanan panagyaman." Dayta a galad ti Dios ti imparegta ni Jesus a tuladen dagiti pasu- rotna idi kinunana: "Agbalinkayo a perpekto, a kas iti nailangitan nga Amayo a perpekto." - Lucas 6:35; Mateo 5:48; Exodo 34:6. ayo a bunga ti nasantuan nga espiritu wenno aktibo a puersa ti Dios. (Galacia 5:22) Gapuna, in-inut a masursuro ti maysa a tao ti agbalin a naasi bayat nga umad-adu ti ammona maipa- pan iti Dios a Namarsua, ken bayat a sumingsi- nged kenkuana. Yantangay ti kinamanangngaasi ket naisigud a galad ti tao ken nagpateg iti Dios, nainkalin- tegan ngarud nga ibaga ti Dios kadatayo nga "agbalinkayo a manangngaasi iti maysa ken maysa." (Efeso 4:32) Naiparegta met kadatayo: "Dikay lipatan ti kinamanagpadagus," wen- no panangngaasi kadagiti estranghero. - Heb- reo 13:2. Iti kaaldawantayo a gagangayen ti kinaawan asi ken kinaawan panagyaman, posible kadi ti agbalin a naasi uray kadagiti estranghero? Ania ti makatulong kadatayo? Kinapudnona, apay a rumbeng nga agbalintayo a naasi? Napateg iti Dios Kalpasan a dinakamat ni apostol Pablo ti ma- ipapan iti panangipakita iti kinamanangngaasi kadagiti estranghero, kinunana: "Babaen iti dayta ti dadduma, saanda a pagaammo, nang- sangailida kadagiti anghel." Ania ngata ti rik- nam no adda gundawaymo a mangsangaili ka- dagiti anghel? Ngem siputam ta kinuna ni Pablo a "saanda a pagaammo." Kayatna a sa- wen, mabalin a di ninamnama a magunggona- antayo no ugalitayo ti agbalin a naasi iti sabsa- bali, agraman kadagiti estranghero. Tangay naparsua ti tao iti ladawan ti Dios, mayanninawtayo ngarud ti galad a kinama- nangngaasi. (Genesis 1:27) Wen, kabaelantayo a tuladen ti Dios ken agbalin a naasi uray kada- gidiay saantayo a kabagian. Iti Biblia, nadeskri- bir ti kinamanangngaasi kas paset ti makaay- Kaaduan a bersion ti Biblia nga addaan kada- giti cross-reference inaigna ti sasao ni Pablo iti salaysay maipapan kada Abraham ken Lot iti Genesis kapitulo 18 ken 19. Mabasatayo ka- dagita a teksto ti maipapan kadagiti anghel 18 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012
Nagunggonaan ti kinamanangngaasi ni Abraham a nagparang kas estranghero nga addaan napateg a men- sahe. Ti mensahe ken Abra- ham ket maipapan iti panang- tungpal ti Dios iti karina a maaddaan iti anak. Ti men- sahe ken Lot ket maipapan iti pannakaispalna iti panna- kadadael ti siudad ti Sodoma ken Gomorra. - Genesis 18:1- 10; 19:1-3, 15-17. No basaem dagiti nadakamat a teksto, ma- ammuam a nangipakita da Lot ken Abra- ham iti kinamanangngaasi kadagiti estranghe- ro a napan iti lugarda. Siempre, idi tiempo ti Biblia, kaugalian ken obligasion ti panang- padagus kadagiti agdaldaliasat a gagayyem, kabagian, wenno estranghero. Kinapudnona, kalikaguman ti Mosaiko a Linteg a dagiti Israe- lita tulonganda dagiti ganggannaet iti dagada. (Deuteronomio 10:17-19) Nupay kasta, nai- sangsangayan ti impakita da Abraham ken Lot a kinamanangngaasi kadagiti estranghero ta nalablabes pay ngem iti impaannurot ti linteg idi agangay. Gapu iti inaramidda, agpada a na- bendisionanda. Gapu iti kinamanangngaasi ni Abraham, isu ket nabendisionan iti anak a pakagunggonaan- tayo met. Kasano? Adda napateg a paset da Ab- raham ken ti anakna a ni Isaac iti kaitungpalan ti panggep ti Dios. Nagbalinda a kangrunaan a pagtaudan ti kapuonan ti Mesias a ni Jesus. Ti kinamatalekda ipakitana no kasano nga isala- kan ti Dios ti tao babaen ti ayat ken di kaikarian a kinamanangngaasina. - Genesis 22:1-18; Ma- teo 1:1, 2; Juan 3:16. Nalawag nga ipasimudaag dagita a salaysay no ania ti namnamaen ti Dios kadagiti tattao nga anamonganna ken no kasano kauneg ti pa- nangipategna iti galad a kinamanangngaasi. Rumbeng nga agbalintayo a naasi ta napateg dayta iti Dios. Maam-ammotayo a Naimbag ti Dios No Naasitayo Kunaen ti Biblia nga iti kaaldawantayo adu ti "saan a managyaman, saan a nasungdo, awa- nan nainkasigudan a panagayat." (2 Timoteo 3: 1-3) Inaldaw a makalanglangenyo dagita a tat- tao. Ngem saan a dayta ti manglapped kadata- yo a mangipakita iti kinamanangngaasi iti sab- sabali. Napalagipan dagiti Kristiano: "Dikay subadan ti dakes iti dakes iti asinoman. Mangi- paaykayo iti nasayaat a bambanag iti imatang ti amin a tattao." - Roma 12:17. Ikagumaantayo ti agbalin a naparabur ken naasi ta kuna ti Biblia: "Tunggal maysa nga aga- yat . . . magun-odanna ti pannakaammo iti Dios." Maipakitatayo ti ayat babaen ti panagba- lin a naasi. (1 Juan 4:7; 1 Corinto 13:4) Wen, no naasitayo, maam-ammotayo a naimbag ti Dios, ket dayta ti mangparagsak pay kadatayo. Kinu- na ni Jesus iti Sermonna iti Bantay: "Naragsak dagiti naasi, yantangay maipakitaandanto iti asi. Naragsak dagiti nasin-aw ti pusoda, yanta- ngay makitadanto ti Dios." - Mateo 5:7, 8. TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 19
Alaentayo a pagarigan ti Haponesa a ni Aki nga addaan dua nga annak. Idi kellaat a natay ni nanangna, napalalo ti leddaangna nga uray la a masapul nga agpadoktor no kasdiay a mad- madi ti riknana. Idi kuan, adda pamilia nga im- makar iti lugarda. Nabiit pay a nabalo ti asawa a babai nga addaan lima nga annak ta natay ti asawa a lalaki gapu iti aksidente. Maasian unay ni Aki isu a ginayyem- na ti ina ken dagiti annak- na. Inkagumaanna a tulo- ngan ti pamilia babaen ti panangtedna iti taraon, ka- wes a saandan nga us-usaren ken dadduma pay. Kas re- sultana, simmayaat ti rikna ni Aki. Agpayso kenkuana ti kuna ti Biblia nga: "Ad-adu ti kinaragsak iti pa- nangted ngem iti panangawat." (Aramid 20:35) Wen, ti panagbalin a naasi ti kasayaatan a maa- ramidmo no malidlidayka. No dimo ammo ti ibagam ken aramidem iti maysa a situasion, ipakitam laeng ti kinama- nangngaasi "Agpapautang ken Jehova" Saan a masapul nga aggastoka iti dakkel tap- no maipakitam ti asi. Saan met nga agdepende dayta iti abilidad wenno pigsa. Dakkel ti maara- midan ti isem, naasi a sasao, panangtulong, simple a naimpusuan a sagut, ken uray ti pa- nagbalin a napabus-oy wenno paunaentayo iti pila dagiti nakapuy a sumarsaruno kadatayo. No dimo ammo ti ibagam ken aramidem iti maysa a situasion, ipakitam laeng ti kinama- nangngaasi. Kasta unay ti pannakatignay ti ag- tutubo a nadakamat iti rugi daytoy nga artiku- lo gapu iti asi nga impakita ti nataengan a misionero. Ipakita dayta a kapadasan nga ad- adu ti maaramidan ti tignay ngem iti sasao. Di ngarud pakasdaawan a ti "panangayat iti kina- manangngaasi" ti maysa kadagiti kalikaguman ti Dios kadagiti adipenna! - Mikias 6:8. Kas tay kunadan, ti naasi a sao paluknengen- na ti pamulinawen a puso. Ipakita dagita a sa- sao a dakkel ti maaramidan ti bassit a kinama- nangngaasi. No naaramid dayta nga addaan umiso a motibo, ken nangruna no nabuyogan iti panagayat iti Dios, paragsakenna dagidiay naipakitaan iti dayta. Uray no saan a naapresiar ti impakitam a kinamanangngaasi, saan a na- sayang dayta. Napateg dayta iti Dios. Ipasi- gurado ti Biblia a no naasitayo iti sabsabali gapu iti panagayattayo iti Dios, kayariganna nga 'agpapautangtayo ken Jehova.' (Proverbio 19:17) Apay a dika mangbirok iti pamay-an tap- no maipakitam ti kinamanangngaasi iti sabsa- bali? Ti panagbalin a naasi kayariganna ti "agpapautang ken Jehova"
UMADANIKA ITI DIOS "Kasapulanto a Maammuan Dagiti Nasion a Siak ni Jehova" ANIA ti mariknam no mapabasolka iti krimen a kayatna a sawen, naan-anay a naisina iti aniaman a basol ken kinarugit. Ammom kadi ti rason no apay a dagidiay mangpabpabasol a gapuanan ni Jehova ti kinadakes ket tabtabbaawanda ti 'nasan- tuan a naganna'? saanmo met nga inaramid? Ken no ngay day- ta ti nakaigapuan ti panagsagaba ti sabsabali ag- raman dagiti inosente a tattao? Sigurado a kayat- mo a dalusan ti naganmo! Ammom kadi a kasta ti maipabpabasol ken Jehova? Adu a tattao ita ti mangpabpabasol iti Dios gapu iti panagsagaba ken kinaawan hustisia ditoy lubong. Kayat kadi ni Jehova a dalusan ti naganna? Siempre! Usigem ti mabasa iti libro nga Ezequiel. - Basaem ti Eze- quiel 39:7. Ti kangrunaan a tema ti Biblia ket panggep ni Jehova a dalusan ti naganna babaen iti Pagarian- na. Naipaganetget dayta iti libro nga Ezequiel, a maulit-ulit a kunaenna a "kasapulanto a maam- muan dagiti nasion a siak ni Jehova." (Ezequiel 36:23; 37:28; 38:23; 39:7) Paliiwem ta saan a dagi- ti nasion ti mangikeddeng no ammuenda ni Jeho- va wenno saan. Imbes ketdi, 'kasapulan a maam- muanda.' Iti sabali a pannao, agtignay ni Jehova tapno mapilitan dagiti nasion ditoy daga a mang- bigbig nga isu daydiay agnagan Jehova - ti Sobe- rano nga Apo a ti naganna irepresentarna ti kina- santo, kinasin-aw, ken kinadalus. "Saankonton a palubosan a matabbaawan ti nasantuan a naganko," kuna ni Jehova. No isu ti pabasolen dagiti tattao iti kinaawan hustisia, tab- tabbaawanda ti nasantuan a naganna. Kasano? Iti Biblia, ti "nagan" masansan nga ipasimudaagna ti reputasion. Kuna ti maysa a reperensia a tumu- koy ti nagan ti Dios iti "pakabigbiganna - ti pa- nangyam-ammona iti bagina; irepresentar met dayta ti kinatan-ok ken ti dayawna." Ti nagan ni Jehova iramanna ti reputasionna. Ania ti panang- matmat ni Jehova iti kinaawan hustisia? Kagurana dayta! Maasian met kadagiti biktima ti kinaawan hustisia. (Exodo 22:22-24) No dagiti tattao paba- solenda ti Dios kadagiti bambanag a kagurana, daddadaelenda ti reputasionna. 'Saanda ngarud a raraemen ti naganna.' - Salmo 74:10. Ti masansan a maulit a kari a "kasapulanto a maammuan dagiti nasion a siak ni Jehova" ket na- imbag a damag kadagidiay mangsegsegga iti panagpatingga ti kinaawan hustisia ken panag- sagaba. Asidegen a tungpalen ni Jehova dayta a karina a mangdalus iti amin a panangtabbaaw iti naganna. Pukawennanto ti kinadakes ken dagi- diay mangisungsungsong iti dayta ngem ispalen- na dagidiay mangbigbig ken mangraem iti na- ganna ken ti itaktakderan dayta. (Proverbio 18:10) Saanka kadi a magutugot a mangammo no kasa- no nga ad-adda a sumingedka ken Jehova, ti na- santuan a Dios a "managayat iti kinahustisia"? - Salmo 37:9-11, 28. Paliiwem ta namindua nga inusar ni Jehova ti ebkas a "nasantuan a naganko." (Bersikulo 7) Iti Biblia, namin-adu a nadakamat ti termino a "san- to" ken "nasantuan" a nainaig iti nagan ni Jehova. Ti sao a "santo" kaipapananna ti naisina; ipasimu- daagna met ti kinadalus ken kinasin-aw. Nasan- tuan a Dios ni Jehova isu a nasantuan ti naganna,
Kitaem ti artikulo nga "Umadanika iti Dios - Managa- yat iti Hustisia" iti Nobiembre 1, 2008 a ruar Ti Pagwana- wanan. SINGASING A BASAEN ITI BIBLIA ITI SETIEMBRE: ˛ Ezequiel 39-Daniel 3
TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 21
AMMOYO KADI? PERSIANO A KARTERO Kasano a naipatulod dagiti surat idi tiempo ti Biblia? ˇ Dagiti surat ti gobierno ti Persia agpa- ay iti pagimbagan ti pagilian ket naitalek iti serbisio ti koreo ti Gobierno. Deskribi- ren ti libro ti Biblia nga Ester no kasano dayta: "[Ni Mardokeo] nagsurat iti na- gan ni Ari Asuero ket inaramidna ti panangselio babaen iti pangtanda a singsing ti ari ket nagipatulod kadagiti naisurat a dokumento babaen iti ima dagiti agitultulod a nakakabalio, a naka- sakay kadagiti pagikoreo a kabalio a nausar iti naarian a panagserbi, an- nak dagiti napartak a kabaian a kaba- lio." (Ester 8:10) Addaan ti Imperio ti Roma ti kasta a serbisio iti panagipatu- lod ti surat para kadagiti agtuturay ken militar. Dagiti surat ti indibidual kas kadagiti surat ni apostol Pablo ken dadduma pay ket saan a kasta ti pannakaipatulodna. No nabaknang ti maysa a tao, ibaonna ti adipenna nga agitulod iti surat. Ngem masansan a maipaw-it dagiti surat kada- giti gagayyem, wenno estranghero nga agbiahe iti lugar a papanan ti surat. Ma- balin nga ipaw-it ti surat kadagiti ka- pamilia, soldado, wenno komersiante. Siempre napateg met no mapagtalkan ti pagpaw-itan ti surat ken no umiso ken kompleto ti maidanonna a mensahe. Dakamaten ti Biblia nga intalek ni Pablo ti dadduma a suratna kadagiti padana a Kristiano nga agdaldaliasat. - Efeso 6: 21, 22; Colosas 4:7. KITIKIT A TIENDAAN TI PRUTAS ˘ DeA Picture Library / Art Resource, NY Kasano nga aggatang ken aglako idi dagiti Israelita? ˇ Ti ekonomia ti nasion ket agtaud a nangnangruna iti panagtalon, panagta- raken iti dinguen, ken pannakisinnukat iti tagilako. Dakamaten ti Biblia dagiti tien- daan kadagiti ruangan ti siudad - "ti Rua- ngan ti Karnero," "ti Ruangan ti Ikan," ken "ti Ruangan dagiti Ribak." (Nehe- mias 3:1, 3; Jeremias 19:2) Agparang a tumukoy dagitoy a nagan kadagiti tagila- ko iti kada lugar. Ti Biblia dakamatenna met ti "kalsada dagiti panadero" iti Jeru- salem ken ti adu a tagilako. - Jeremias 37:21. tiempo ken lugar." Kaskasdi dagiti im- pormasion kadagiti nagkauna a reperen- sia, agraman ti Biblia, ipakitada nga uray idi, agbaliwbaliwen ti presio. Kas pagari- gan, idi un-unana kadawyan a mailakla- ko dagiti adipen. Nailako ni Jose iti 20 a kapisi a pirak, (nalabit siklo) ti kadawyan a presio ti maysa nga adipen idi maika-18 a siglo B.C.E. (Genesis 37:28) Tallo gasut a tawen kalpasanna, nagbalin a 30 a sik- lo ti presio ti maysa nga adipen. (Exodo 21:32) Idi maikawalo a siglo B.C.E., nag- balin a 50 a siklo. (2 Ar-ari 15:20) Dua a siglo kalpasanna, idi panawen dagiti Per- siano, nagbalin a 90 a siklo wenno nasur- surok pay ti presio ti adipen. Nabatad a sipud pay idi rugrugi ti pakasaritaan ti tao probleman ti panagngato ti presio. Dagiti ngay presio? Kuna ti maysa a ko- mentario ti Biblia: "Gagangay nga agba- liwbaliw ti presio kadagiti napalabas a siglo, ken saan a masigurado no mano ti balor ti maysa a tagilako iti espesipiko a 22 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012
SALUDSOD DAGITI AGBASBASA Adda kadi babbai a ministro kadagiti Saksi ni Jehova? ˇ Adda. Iti intero a lubong, minilion ti babbai a mi- nistro dagiti Saksi ni Jehova. Dakkel a bunggoy dagi- ti babbai a mangikaskasaba iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios. Impadto ti Salmo 68:11 maipapan kadagitoy a ministro: "Ni met laeng Jehova ipaayna ti sasao; dagiti babbai a mangibagbaga iti naimbag a damag ket dakkel a buyot." Ngem, adda dakkel a nagdumaan ti ministerio dagiti babbai a Saksi ni Jehova ken kadagiti babbai a miembro ti klero ti dadduma a relihion. Ania dayta? Nagduma dagiti tattao a dumngeg iti ministerio- da. Dagiti klero a babbai, nangruna iti Kakristia- nuan, mangidauloda iti uneg ti kongregasionda ket dagiti miembro ti relihionda ti kaaduan a dumngeg kadakuada. Dagiti babbai a ministro dagiti Saksi ni Jehova, kaaduan dagiti adda iti ruar ti kongregasion ti dumngeg iti panangasabada. Kayatna a sawen, dagiti tattao a masarakanda iti ministerioda a pa- nagbalaybalay ken iti sadinoman. Naiduma met ti ar-aramiden dagiti babbai a mi- nistro dagiti Saksi ni Jehova no idilig iti sabali a reli- hion. Dagiti babbai a klero ti Kakristianuan ken dad- duma pay a relihion, idaulo ken isuroda dagiti doktrina ti relihionda kadagiti miembro ti kongre- gasionda. Ngem dagiti babbai a ministro dagiti Saksi ni Jehova, saanda a mangisuro iti kongrega- sion no adda dagiti bautisado a lallaki. Dagiti laeng lallaki a nadutokan ti mangisuro. - 1 Timoteo 3:2; Santiago 3:1. Deskribiren ti Biblia a dagiti laeng lallaki ti naik- kan iti annongen a mangaywan iti kongregasion. Utobem ti imbaga ni apostol Pablo idi sinuratanna ti padana a manangaywan a ni Tito: "Gapu itoy a ra- son imbatika idiay Creta, tapno . . . makadutokka ka- dagiti lallakay iti tunggal siudad." Innayon ni Pablo a ti tunggal nadutokan a lalaki masapul a "siwaya- waya iti pammabasol, asawa ti maymaysa a babai." (Tito 1:5, 6) Nangted ni Pablo iti kasta met laeng nga instruksion ken Timoteo idi sinuratanna maipa- pan iti urnos ti kongregasion: "No ti asinoman a lalaki ragragpatenna ti akem a manangaywan, tartarigagayanna ti nasayaat nga aramid. Ti mana- ngaywan rebbeng ngarud nga awanan pakababa- lawan, asawa ti maymaysa a babai, . . . kualipikado a mangisuro." - 1 Timoteo 3:1, 2. Apay a lallaki laeng ti naikkan iti annongen a ma- ngaywan iti kongregasion? Kuna ni Pablo: "Saanko nga ipalubos a ti babai mangisuro, wenno mang- watwat iti autoridad iti lalaki, no di ket agulimek koma. Ta ni Adan nabukel nga umuna, kalpasanna ni Eva." (1 Timoteo 2:12, 13) Gapuna, ti panagsasa- runo ti panamarsua ipasimudaagna no apay nga in- ted ti Dios kadagiti lallaki ti annongen a mangisuro ken mangaywan. Dagiti ministro ni Jehova tuladenda ti ulidan ti Li- derda a ni Jesu-Kristo. Insurat ni adalan a Lucas ti maipapan iti ministerio ni Jesus: "Napan nagbam- baniaga iti siniudansiudad ken iti pinuronpurok, nga ikaskasabana ken idekdeklarana ti naimbag a damag ti pagarian ti Dios." Idi agangay, imbaon met ni Jesus dagiti pasurotna a mangasaba: "Na- panda iti teritoria iti pinuronpurok, a mangidekdek- lara ti naimbag a damag." - Lucas 8:1; 9:2-6. Iti kaaldawantayo, dagiti lallaki ken babbai a mi- nistro ni Jehova, aktiboda a mangitungtungpal iti impadto ni Jesus: "Daytoy naimbag a damag ti pa- garian maikaskasabanto iti intero a mapagnaedan a daga maipaay a pangsaksi kadagiti amin a na- sion; ket iti kasta umayton ti panungpalan." - Mateo 24:14. TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 23
SURAT MANIPUD GREECE Panangasaba iti Kaabagatanan Panangasaba iti Kaabagatanan a Murdong ti Europa a Murdong ti Europa IN-INUT nga umad-adayo ti luganmi a ferry boat ' a Mountains iti isla ti Crete bayat nga agturturongkami iti bassit a tapaw ti bantay iti Mediteraneo. Sangapulo ket tallokami amin a mapan mangasaba iti isla ti Gavdos, maysa a bassit a lugar iti kaabagatanan a mur- dong ti Europa. iti nagpintas a Levk Kasla awan ti problema iti biahemi iti daytoy nabara nga aldaw ti kalgaw. Ngem pagammuan ta kellaat a pimmigsa ti angin isu a dimmaleg ti baybay a nangipallapallayog iti naglugananmi a ferry boat. Gapu ta maulawak, malagipko ti sa- laysay ti Biblia maipapan iti bagyo a napasaran ni apostol Pablo iti tengnga daytoy a baybay si- nigsiglon ti napalabas - idi a ti Gavdos maawa- gan pay laeng iti Cauda. (Aramid 27:13-17) Ina- namaek a natalgedkami a makadanon idiay Gavdos. Kamaudiananna, makitami met laengen ti destinasionmi. Nabato ti igid ti isla ngem medio patag ti tapawna ta agarup 300 metro laeng ti ka- ngatona ken awan ti alimpatokna. Adu a saleng ken babassit a mula ti nagtubo iti daytoy nga isla nga agarup 26 kilometro kuadrado ti kalawana. Adda met paset ti isla a nagtubuan dagiti kayo a parwa agingga iti aplaya. Adda idi tiempo nga agarup 8,000 a tattao ti agindeg iti isla. Ita, awan pay 40 a tattao ti per- manente nga agindeg iti isla. Agparang a saan a rimmang-ay ti isla ti Gavdos. Nupay masansan nga aglayag dagiti pangkargamento a barko ken tangker iti kostana, manmano dagiti ferry boat nga agbiahe a mapan iti isla ti Crete. Kanayon pay a maladaw wenno makanselar ti biahe gapu iti dakes a paniempo. Napankami iti Gavdos tapno idanonmi kada- giti tattao ti makaparagsak ken makapabileg a mensahe, ti sigurado a namnama iti masangua- nan a biag nga agnanayon nga addaan perpekto a salun-at. Idi dandanikamin sumanglad, maga- garankamin a dumsaag tapno iranudmi ti naim- bag a damag. Madlaw kadagiti bimsag a rupami a narigat ti aglayag a mapan iti Gavdos gapu ta agarup uppat ket kagudua nga oras ti pa- naglayagmi iti nadaleg a baybay. Ngem nabang-arankami idi nakari- dep ken nakapagkapekamin. Kalpa- san ti apagbiit a panangrepaso iti salaysay ti Biblia maipapan iti pa- ' ı Cape a kaabagatanan Ti Trypit a murdong ti Europa
naglayag ni apostol Pablo ken ti napasnek a pa- nagkararagmi, nakasaganakamin a mangasaba. Mannakigayyem ken managpadagus dagiti lumugar. Awisendakami kadagiti pagtaenganda ken pagmeriendaendakami. Malaksid iti pana- ngiranudmi kadakuada iti naimbag a damag manipud iti Biblia, tinulonganmi met ida iti praktikal a pamay-an. Bayat a makisarsaritakami iti maysa a babai, nakita ti kaduami nga elektri- sian ti naperdi nga aplayans iti puestona isu a nagboluntario a mangtarimaan. Natignay ti ba- bai ket inawatna dagiti literatura ti Biblia nga intukonmi kenkuana ken inapresiarna ti mi- nisteriomi. Inyebkas ti sabali pay a babai ti apre- sasionna ket kinunana, "Ipakita ti iyaayyo a na- ngasaba ditoy nasulinek nga isla a nagtaud iti Dios ti trabahoyo." Apresiaren unay ti tattao dagiti literatura ti Biblia nga awitmi. Maysa a lalaki ti immawat iti magasin a Pagwanawanan ken Agriingkayo! ken kayatna ti ad-adu pay a literatura a basaenna in- ton panawen ti lam-ek. Maysa met a lalaki ti dimmawat iti kanayonan a literatura a basaenna ken ikabilna iti puestona para kadagiti kostu- merna. Intedna kadakami ti adresna tapno binu- lan a mapatulodanmi iti magasin. Naragsakan ti maysa a pamilia idi naipakita kadakuada a nada- kamat iti Biblia ti bassit nga islada. Maragsakan- da met a nangawat kadagiti magasintayo. Nupay makaparegta ti reaksion dagiti tattao, ti ibibisitami iti Gavdos ipalagipna ti nakalkalda- ang a pasamak iti dadduma a kakaduami. Iti asi- ' deg ti Sarak ıniko Bay, adda pasdek a dati a nakaibaludan dagiti destiero gapu iti politika. Naidestiero ditoy ni Emmanuel Lionoudakis, maysa kadagiti Saksi ni Jehova, idi arinunos ti dekada '30 gapu iti panangaskasabana. Idi a tiempo, nailadawan ti Gavdos kas "maysa a nati- kag nga isla nga ayan dagiti makapapatay a manggagama, lugar a nakatayan ti adu . . . gapu iti bisin, rigat ken sakit, isu a maitutop unay a maawagan dayta kas isla ni patay." Nagkalap ni Kabsat Lionoudakis iti ikan a taraonna, nupay Para iti pakasaritaan ti biag ni Emmanuel Lionou- dakis, kitaem Ti Pagwanawanan, Setiembre 1, 1999, pa- nid 25-29. ' ıniko Bay nga ayan dagiti pasdek a nakaibaludan dagiti destiero ken ti plake a pakalaglagipan kadakuada Ti Sarak okupado a mangaskasaba kadagiti padana a ba- lud gapu ta is-isu laeng ti Saksi sadiay. Naladingi- tan ti anakna a babai, katuganganna a lalaki, ken ti apokona a babai idi nakitada ti lugar a nagnae- danna, 70 a tawen ti napalabasen. Para kadaka- mi, ti ulidanna ti inspirasionmi nga agtalinaed a matalek ken aktibo iti ministerio. Kadagiti naidestiero ditoy, saan a nasayaat a lugar a pagpasiaran ti Gavdos. Ngem para kada- kami, nagsayaat a pangasabaan ti intero nga isla iti daytoy ngudo ti lawas. Nakaipaimakami iti 46 a magasin ken 9 a broshur kadagiti mannakigay- yem a tattao sadiay. Namnamaenmi a makita- minto manen dagiti baro a gagayyemmi! Kasla nakabibiit ti oras ta agawidkami gaya- men. Ngem saan manen a nasayaat ti paniempo, isu a naitantan ti alas singko ti malem a panagla- yagmi koma. Tengnga ti rabiin idi rinugianmi ti agsagana manen para iti panaglayagmi. Kama- udiananna, nakapanawkami met laeng iti alas tres ti parbangon ken kalpasan ti agarup lima nga oras a nadaleg a panaglayagmi, dimtengka- min iti Crete. Nabambannogkamin idi maka- sangladkami, ngem maragsakankami ta naipa- kaammomi ti nagan ni Jehova iti isla ti Gavdos. (Isaias 42:12) Kombinsido ti amin a saan a sayang ti panagreggetmi. Malipatan- minto met laeng dagiti narigat a pa- naglayagmi, ngem malaglagipminto a kanayon dagiti naragsak a kapadasan- mi iti Gavdos. TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 25 C o u r t e s y o f H e l l e n i c P o s t
NAIPAKAAMMO TI NAGAN TI DIOS ITI LENGUAHE A SWAHILI "Swahili." Para iti adu, dayta a lenguahe ipalagipna ti buya ti Africa ken ti adu nga atap nga animal nga agdakdakiwas iti karuotan ti Serengeti. Ngem ad-adu pay ti maammuantayo iti lenguahe a Swahili ken dagiti tattao nga agus-usar iti dayta. SWAHILI ti lenguahe nga us-usaren ti agarup 100 a milion a tattao iti 12 a pagilian manipud sentral ken makindaya nga Africa. Dayta ti lenguahe ti adu a nasion kas iti Kenya, Tanza- nia, ken Uganda. Dayta ti lenguahe dagiti tattao kadagiti pagi- lian nga adda iti aglawlawda tapno makapagsasarita ken maka- pagnegosioda. Nakapatpateg ti lenguahe a Swahili tapno agkaykaysa dagiti tattao iti Makindaya nga Africa. Kas pagarigan, idiay laeng Tan- zania adda 114 a nagduduma a lenguahe dagiti tribu. Agbiahe- ka laeng iti 40 agingga iti 80 a kilometro manipud iti pagtae- ngam, naiduman ti lenguahe dagiti tattao! No dadduma, babassit laeng a purok ti agus-usar iti agpapada a lenguahe. Ka- sano a makikomunikarka kadakuada? Dayta ti makagapu a na- sayaat no adda maysa a lenguahe a matarusan ti kaaduan. Pakasaritaan ti Lenguahe a Swahili Adda dagiti mangibaga a maus-usaren ti lenguahe a Swahili idi pay maikasangapulo a siglo. Idi maika-16 a siglo, addan al- pabeto ti lenguahe a Swahili. Idi agangay, nabigbig dagidiay makaammo iti lenguahe a Swahili nga adda nagpadaan dagiti Nagduduma a porma ti lenguahe a Swahili ti maus-usar kadagitoy a pagi- lian. 26 TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012
Sudan Ethiopia Congo, Dem. Rep. Uganda Rwanda Burundi Kenya Somalia Pagpagilian iti Africa nga Agus-Usar iti Lenguahe a Swahili Tanzania Zanzibar Zambia Malawi Mozambique sasao nga Arabic ken Swahili. Kinapudnona, agarup 20 porsiento kadagiti sasao a Swahili ket nagtaud iti Arabic, ngem kaaduan kadagita ket nagtaud iti lenguahe ti Africa. Di ngarud pakasdaawan a sumagmamano a tawen ti na- palabasen, alpabeto nga Arabic ti nausar iti pannakaisurat ti lenguahe a Swahili. Ngem iti agdama, alpabeto a Roman ti maus-usar. Ania ti napasamak ken apay a nag- balbaliw? Tapno maammuantayo dayta, sub- liantayo ti katengngaan ti maika-19 a siglo, idi simmangpet dagiti immuna a misionero iti Makindaya nga Africa, tapno iranudda ti men- sahe ti Biblia kadagiti tattao sadiay. Damo a Dimteng iti Makindaya nga Africa ti Sao ti Dios Idi 1499, bayat ti nalatak a panaglayag ni Vasco da Gama iti aglawlaw ti kaabagatanan a murdong ti Africa, inyam-ammo dagiti Portu- guese a misionero ti Katolisismo iti Makindaya nga Africa babaen ti panangisuroda iti Kristia- nidad idiay Zanzibar. Ngem kalpasan ti 200 a tawen, napapanaw dagiti Portuguese iti rehion ket napukaw metten ti "Kristianidad" gapu iti ibubusor dagiti lumugar. Naglabas pay ti 150 a tawen sakbay a naida- non manen ti Sao ti Dios iti Makindaya nga Af- rica. Insangpet dayta ti German a misionero a ni Johann Ludwig Krapf. Idi simmangpet idiay Ti patarus ni Johann Krapf iti Genesis 1:1-3 iti lenguahe a Swahili idi 1847 Mombasa, Kenya idi 1844, Muslim ti kaaduan nga agindeg iti kosta ti Makindaya nga Africa. Ngem iti sabali a paset ti pagilian, adu met ti mangal-alagad iti tradision ken sursuro nga animista. Para ken Krapf, nasken a mabasa ti amin a tattao ti Biblia. Apaman a dimteng ni Krapf, rinugiannan nga adalen ti lenguahe a Swahili. Idi Hu- nio 1844, rinugianna ti dakkel a trabaho a pa- nagipatarus iti Biblia. Nakalkaldaang ta kalpa- san ti makabulan natay ti asawana. Dua a tawenda pay laeng idi kas agassawa. Sumag- mamano nga aldaw kalpasanna, natay met ti anakna a babai. Nupay maladingitan unay iti napasamak, intultuloyna latta nga impatarus ti Biblia. Idi 1847, naipablaaken ti tallo a kapi- tulo ti libro a Genesis, ti kaunaan a nayimpren- ta a pagbasaan iti lenguahe a Swahili. Ni Krapf ti immuna a nangusar iti alpabeto a Roman iti lenguahe a Swahili imbes a ti ka- dawyan nga alpabeto nga Arabic. Sigun ken- kuana, saanna nga inusar ti alpabeto nga Ara- bic ta marigatan dagiti taga-Europa a mayat a mangadal ken mangusar iti lenguahe a Swahi- li. Kasta met, nalaklaka para kadagiti katutubo a sursuruen ti lenguahe dagiti taga-Europa no alpabeto a Roman ti usarenda. Nupay kasta, inusar latta ti dadduma ti alpabeto nga Arabic iti adu a tawen. Naipablaak pay ketdi iti Arabic ti dadduma a paset ti Biblia. Ngem adu ti TI PAGWANAWANAN ˙ SETIEMBRE 1, 2012 27 O r i e n t a l S o c i e t y , V o l . 1 , N o . 3 , 1 8 4 7 & : P u b l i s h e d i n t h e J o u r n a l o f t h e A m e r i c a n
Paset ti Mateo kapitulo 1 iti lenguahe a Swahili iti alpabeto nga Arabic, 1891 Ti parapo a nangdakamat iti nagan ti Dios a Jehova iti pakauna a sasao ti "Swahili Union Version" nalaka a nakasursuro iti Swahili babaen ti alpa- beto a Roman. Sigurado a maragsakan ti adu a misionero ken ti dadduma nga agad-adal iti lenguahe a Swahili gapu iti daytoy a panagbal- baliw. Ni Krapf ti kaunaan a nagipatarus iti Sao ti Dios iti lenguahe a Swahili. Nangpataud iti re- perensia para kadagiti simmarsaruno nga agi- patarus. Inaramidna ti kaunaan a libro iti gra- matika ken diksionario iti lenguahe a Swahili. Nagan ti Dios iti Lenguahe a Swahili Iti damo a pannakaipablaak ti umuna a tallo a kapitulo ti Genesis, ti nagan ti Dios ket naipa- tarus laeng a "Dios a Mannakabalin-amin." Ngem idi dandanin agpatingga ti maika-19 a siglo, adda simmangpet iti Makindaya nga Af- rica a nagipatarus iti intero a Biblia iti lengua- he a Swahili. Isu da Johann Rebmann, William Taylor, Harry Binns, Edward Steere, Francis Hodgson, ken Arthur Madan. Ti kapatgan kadagita nga immuna a patarus isu ti pannakausar ti nagan ti Dios, saan laeng nga iti sumagmamano a paset no di ket iti inte- ro a Hebreo a Kasuratan! Dagidiay agipatpata- rus idiay Zanzibar, inusarda ti "Yahuwa" kas nagan ti Dios, idinto ta dagidiay adda idiay Mombasa inusarda ti "Jehova." Idi 1895, magun-odanen ti intero a Biblia iti lenguahe a Swahili. Iti simmaganad a dekada, magun-odan metten ti sumagmamano a pata- rus, nupay saan a nasaknap ti pannakaiwaras- da. Idi rugrugi ti maika-20 a siglo, adda pana- ngikagumaan a mapagtutunos ti lenguahe a Swahili iti Makindaya nga Africa. Nagresulta dayta iti pannakaipatarus ti Biblia a Swahili Union Version idi 1952, dayta ti kasaknapan a naiwaras a patarus. Gapu iti daytoy, naakseptar met ti "Yehova" kas patarus ti nagan ti Dios iti lenguahe a Swahili. Nakalkaldaang ta idi saanen a mayim- imprenta dagitoy immuna a patarus, napukaw metten ti nagan ti Dios. Dadduma a kabarbaro a patarus inikkatda payen nga interamente ti nagan ti Dios, ngem pinagtalinaed ti dadduma dayta iti sumagmamano a lugarna. Kas pagari- gan, iti Union Version, 15 laeng a daras nga ag- parang ti nagan ti Dios. Ngem iti 2006 a rebi- sion, 11 a daras laengen. Nupay gistay saan nga inusar dayta a patarus ti nagan ti Dios, adda met nagsayaat a pasetna. Naglawag a makita iti pakauna a sasaona a Je- hova ti nagan ti Dios. Nagdakkel a tulong day- toy para kadagiti tattao nga agsapsapul iti kinapudno tapno maammuanda ti nagan ti nailangitan nga Amatayo iti mismo a Bibliada. Ngem saan laeng a dayta. Idi 1996, nairuar ti New World Translation of the Christian Greek Scriptures iti lenguahe a Swahili. Dayta ti im- muna a patarus iti lenguahe a Swahili a nangi- subli iti nagan a Jehova iti 237 a nagparangan- na manipud Mateo agingga iti Apocalipsis. Idi Masarakan dayta iti Genesis 22:14; Exodo 6:2-8 (dua a daras); 17:15 (kas Yahweh); Uk-ukom 6:24; Salmo 68:20; 83:18; Isaias 12:2; 26:4; 49:14; ken Jeremias 16:21. Ti nagkauna a patarus a nakausaran ti nagan ti Dios a "Yahuwa" ken "Jehova" m a k i n n g a t o a k a n n g d i i : I m a g e c o u r t e s y o f t h e N a t i o n a l L i b r a r y o f S c o t l a n d A m n a i l a d a w a n B b e S o c i e t y o f T a n z a n i a a n d B b l e S o c i e t y o f K e n y a ; i l i
2003, nairuar ti New World Translation of the Holy Scriptures, ti kompleto a Biblia iti lengua- he a Swahili. Iti agdama, addan agarup 900,- 000 a nayimprenta a kopia ti Biblia iti lenguahe a Swahili. Saanen a nailemmeng ti nagan ti Dios kada- giti titulo wenno madakamat laeng dayta iti pakauna a sasao. Ita, no dagiti naemma a tattao ukagenda ti New World Translation iti lengua- he a Swahili, ad-adda a sumingedda ken Jehova tunggal mabasada ti maysa kadagiti nasurok a 7,000 a nagparangan ti nagan ti Dios. Inkagumaan met daytoy a patarus nga usa- ren ti nalaka a maawatan, ken kabaruan a len- guahe a Swahili a matarusan ti amin nga agsa- sao iti lenguahe a Swahili iti Makindaya nga Africa. Malaksid iti dayta, saanen a nairaman ti adu a biddut nga adda iti dadduma a patarus. Kas resultana, makapagtalek ti agbasbasa a ti basbasaenna ket "umiso a sasao ti kinapudno" nga impaltiing ti Namarsua kadatayo, ni Jeho- va a Dios. - Eclesiastes 12:10. Adu ti nangapresiar iti New World Transla- tion iti lenguahe a Swahili. Maysa kadakuada ni Vicent nga agtawen iti 21 ken agserserbi kas amin-tiempo a ministro dagiti Saksi ni Jehova. Kunana: "Napalalo ti ragsakko gapu ta nausar ti simple a lenguahe a Swahili iti New World Translation ken gapu ta naisubli ti nagan ni Je- hova nga inikkat ti dadduma a patarus." Naka- tulong met daytoy a patarus ken Frieda nga ina ti tallo nga annak tapno nalaklakanan nga ilawlawag ti kinapudno iti Biblia kadagiti tat- tao. Sipud iti nanumo a nangrugianna, nagtultu- loy ti panagipatarus iti Sao ti Dios iti lenguahe a Swahili iti nasurok a 150 a tawen. Kinuna ni Jesus nga 'impakaammona ti nagan ni Amana.' (Juan 17:6) Ita, babaen ti panangusarda iti New World Translation, ti nasurok a 76,000 a Saksi ni Jehova nga agus-usar iti lenguahe a Swahili iti makintengnga ken makindaya nga Africa, maragragsakanda a makiraman iti panangipa- kaammo iti nagan ni Jehova iti amin a tattao. Adu ti maragragsakan a mangus-usar iti "New World Translation of the Holy Scriptures" iti lenguahe a Swahili 29
30 ISUROYO DAGITI ANNAKYO Naisagmak ni Gehazi Gapu iti Kinaagumna ADDA kadi banag a kayatmo a maala? - Kas- ta met ti adu a tattao. Agulbodka kadi tapno maalam ti kayatmo? - Saanmo koma nga ara- miden dayta. Naagum ti kasta a tao. Ammuen- ta no kasano a naisagmak ti lalaki nga ag- nagan Gehazi gapu iti kinaagumna. Isu ket adipen ni Eliseo a propeta ti pudno a Dios a ni Jehova. Nagbiag da Eliseo ken Gehazi agarup sanga- ribu a tawen sakbay a naipasngay ditoy daga ti anak ti Dios a ni Jesus. Inusar ni Jehova ni Eliseo a mangaramid kadagiti nakaskasdaaw a bambanag - dagiti milagro! Kas pagarigan, dakamaten ti Biblia ti maipapan iti agkukutel a natan-ok a lalaki iti buyot ti Siria. Ni Eliseo la- eng ti makapaimbag kenkuana. No usaren ti Dios ni Eliseo a mangpaimbag kadagiti tattao, saan nga agpabayad. Ammom kadi no apay? - Gapu ta ammo ni Eliseo a saan a nagtaud kenkuana dagita a milagro no di ket ken Jehova. Naragsakan ni Naaman idi naimbagan, isu a kayatna ti mangted iti sagut a balitok, pirak, ken napintas a kawes ken Eli- seo. Saan nga inawat dayta ni Eliseo ngem ka- yat ni Gehazi dagita a sagut. Idi nakapanawen ni Naaman, kinamat ni Gehazi a saan a nagpakada ken Eliseo. Idi naa- butanna ni Naaman, ammom kadi no ania ti imbaga ni Gehazi? - 'Imbaonnak ni Eliseo a mangibaga kenka nga adda dua a bisitana a simmangpet. Kayatna nga ikkam kano iti dua a kawes a pagsukatan tapno itedna kadagiti lallaki.' No adda ubing a kaduayo nga agbasa, ti uged agpaay a pa- lagip nga agsardengkayo biit ket paregtaenyo nga iyebkasna ti kapanunotanna.
Ngem saan a pudno dayta! Inimbento laeng ni Gehazi ti estoria maipapan iti dua a bisita. Imbagana laeng dayta tapno maited kenkua- na dagiti kawes nga ited koma ni Naaman ken Eliseo. Siempre, saan nga ammo dayta ni Naa- man. Isu a maragsakan ni Naaman a mangted kadagiti sagut ken Gehazi. Ad-adu pay ti inted- na ngem iti kidkiddawen ni Gehazi. Ammom kadi no ania ti simmaruno a napasamak? - Idi nakaawiden ni Gehazi, sinaludsodan ni Eliseo: 'Naggapuam?' 'Awan, saanak a pimmanaw,' kinuna ni Gehazi. Ngem imbaga ni Jehova ken Eliseo ti inaramid ni Gehazi. Isu a kinuna ni Eliseo: 'Tiempo aya ti panangawat iti pirak wenno pa- nangawat iti kawkawes?' Innala ni Gehazi ti kuarta ken dagiti kawes a saanna a kukua. Isu a nayakar ken Gehazi ti ku- kutel ni Naaman. Ania ti masursurotayo iti daytoy a pasamak? - Ditay agimbento iti es- toria a saan a pudno. Apay a nagimbento ni Gehazi iti estoria a saan met a pudno? - Gapu ta naagum ni Gehazi. Nagulbod tapno maalana ti saanna a kukua. Gapu iti dayta, nagkukutel iti intero a panagbiagna. Malaksid iti kukutelna, nakarkaro pay ti na- pasamak ken Gehazi. Ammom kadi no ania dayta? - Napukawna ti ayat ken anamong ti Dios. Ditay koma ngarud agaramid iti aniaman a banag a pakapukawan ti ayat ken anamong ti Dios! Imbes ketdi, naasitayo ken naparaburtayo koma. BASAEM ITI BIBLIAM 2 Ar-ari 5:5, 20-27; Judas 21 Juan 15:10
Kasano a magun-odan ti amin a babbai ti pudno a panagraem ken dignidad? KITAEM TI PANID 4-11. Apay a manangngaasika koma iti amin a tattao? KITAEM TI PANID 18-20. Ammuem dagiti makapagagar a pakasaritaan ti pannakaisubli ti nagan ti Dios a Jehova iti Biblia a Swahili. KITAEM TI PANID 26-29. Kayatmo kadi ti masarungkaran? Uray iti daytoy nariribuk a lubong, magun-odam ti ragsak manipud iti umiso a pannakaammo iti Biblia maipapan iti Dios, iti Pagarianna, ken iti nakaskasdaaw a panggepna iti sangatauan. No kayatmo ti ad-adu pay nga impormasion wenno kayatmo nga adda sumarungkar iti pagtaengam tapno libre nga iyadalannaka iti Biblia, pangngaasim ta agsuratka iti Watch Tower, PO Box 2044, 1060 Manila, wenno iti maitutop nga adres a nailista iti panid 4. wp12 09/01-IL