20th nga Anibersaryo ti Panagkomersyo ditoy Lubong iti Biotek/GM nga Mula-mula: 1996-2015 Naisurat ni: Clive James, nangitakder ken Emeritus Chair, ISAAA Naisagut ti nag surat nga ni Dr. Clive James, nangiturong ken naasidig nga ka- trabaho na, nga maysa nga "Nobel Peace Laureate" ngem pumanawen nga ni Norman Borlaugh, ummuna nga nangitakder ti ISAAA Sangapulo nga Kapudnuan maipanggep iti Biotek/GM nga mul-mula iti ummuna nga 20 anyas, 1996 agingana 2015 Ti Kapudnuan na # 1. 2015 iti maika 20th nga tawen ti narang-ay nga panag lako/komersyo ti biotek nga mul-mula. Haan nga maawat ti panag- adu ti 2 bilyon nga ektarya ti biotek nga mul-mula. pareho ti mamindwa ti amin nga daga ti US (937 milyon nga ektarya), ket narang-ay nga nai-mula ditoy lubong iti amin nga 28 nga lug-lugar kadda tawen, nga addaan 20 nga tawen nag-rugi idi1996 agin-gana 2015, nga iti benepisyo iti mannalon agrugi 1996 agin-gana 2015 ket mabalin nga nasurok pay ngem US$150 bilyon. Mabalin nga adda ~18 milyon nga man-nalon ti na benepisyohan kada tawen, nga mabalen nga maibaga nga 90 porsyento ket ba-bassit ken agrig-rigat nga man-nalon idyay naririgat nga lugar. Ti Kapudnuan na # 2. Ti pag progreso ti pangusar ditoy umuna nga 20 anyos. Nu masurut iti nasiyaat nga panag-taray ditoy 19 nga tawen nga addaan ti ag sasaruno nga tawen ngapanag-dakkel agrugi 1996 agin-gana 2014, iti maka tawen nga bilang ti ektaraya ti biotek nga mul-mula ditoy lubong ket napan ti ka-ngatwan nga 181.5 milyon idi 2014, kumpara iti 179.7 milyon nga ektarya idi 2015, pareho iti bassit nga panag-baba ti neto kadatawen nga 1.0 nga porsyento idi 2014-2015. Adda sabali nga lugar ditoy lubong nga ummadu ti nag mula, ngem adda sabali nga lugar nga bimassit ti bilang ti ektarya maigapu ti nababa nga presyo mul- mula, detoy panag-baba ti bilang ti ektarya ket maisubli into met iti nangato nga bilang ti ektarya nu mayaten ti presyo ti mul-mula. Iti bilang ti ektarya ti biotek nga mul-mula ditoy lubong ket ngim-mato ti 100 nga beses ag rugi 1.7 milyon nga ektarya idi 1996 agin-gana 179.7 milyon nga ektarya idi 2015, maaramid nga iti biotek nga mul-mula iti pinaka-napartak nga naiyusar nga teknolohiya ditoy nalpas nga tawen. Ti Kapudnuan # 3. Idi nag-sasaruno nga nalpas nga 4 nga tawen dagiti naririgar nga lugar ditoy lubong ket ad-adu ti naimula da nga biotek nga mul-mula. Idi 2015, Latin American, Asian ken African nga mannalon ket agka-kadwa nga nagmula iti 97.1 milyon nga ektarya wennu 54% itti 179.7 milyon ektarya ti biotek ditoy lubong (nga addan iti 53% idi 2014) mai kompera iti industriyalisado wennu nabacnang nga lugar nga addaan 82.6 milyon nga ektarya wennu 46% (nga addaan 47% idi 2014)); mabalin nga detoy ket maaramid pay ti sumaruno nga tawen. Kadagiti 28 nga lugar nga agmul-mula ito biotek nga mula idi 2015, ka-adwan kadakuada, 20 ket naririgat nga lugar ken 8 ket aggapu iti industriyalisado wennu nabacnang nga lugar ditoy lubon g.
Ti Kapudnuan # 4. Dagiti "Stacked Traits" iti nag-okupar iti ~33 porsyento iti 179.9 milyon nga ektarya ditoy lubong. Dagiti addaan Stacked Traits (addu ken ag-duduma nga klase) iti mas nga kayat ti mannalon iti dagiti 3 nga cangrunaan nga biotek nga mul-mula. Dagiti "stacked traits" ket ummadu agrugi 51.4 milyon nga ektarya idi 2014 agin-gana 58.5 milyon nga ektarya idi 2015 - ngimmato iti 7.1 milyon nga ektarya nga addaan 14% nga panag. ngato Katorse nga lugar ditoy lubong iti nagmula iti"stacked nga biotek nga mul-mula nga adda maysa wennu duwa nga klase idi 2015, nga 11 ket aggapu iti naririgat wennu ag- paspasayaat pay lang nga lugar, iti Vietnam ket nagmula ti "stacked" biotek Bt/HT nga mais nga ummuna nga biotek nga mula idi 2015 Ti Kapudnuan # 5. Napili nga naaramid idyay agpas-pasayaat nga lugar idi 2015. Iti Latin America ket adaan ti kadakkelan nga ektarya, ummuna iti Brazil, sinarunuan iti Argebtina. Ditoy Asya, Vietnam ket itatta laeng nag mula, Iti Bangladesh, maigapu iti kaayatan ti politiko da, nai- darap ti panag-mula ti Bt nga tarong ken pinanecnecan da ti "Golden rice," biotek nga patatas ken kapas nga maimula iti masanguanan. Iti Pilipinas ket naballigi nga nagmula ti biotek nga mais iti 13 nga tawen ken umapela idiyay desisyon ti kangattuan nga korte (Supreme Court) maigapu iti biotek nga mula-mula, nga iti Indoneisa ket asidigen nga ma-aprubar iti pagmula idyay bal-balay iti unas na adda pigsa na iti namaga nga daga, iti China ket tuloy ti pag-ala ti pag-imbagan na maigapu ti Bt nga kapas (US$18 bilyon idi 1997 agingana 2014), ken iti "Chem- China" kaanu laeng ket nag-tawar iti US$43 bilyon para iti Syngenta. Idi 2015, iti India ket nag balin nga numero uno nga taga-mula iti kapas ditoy lubong, bga naipakita da iti dakkel nga kontribusyon - nga adda pinag-imbagan da idi 2002 agingana 2014 nga napugtuan ta US$18 bilyon, Iti Africa ket nag-progreso uray nu naka-padas da iti sobra nga pag-maga ti talon gapu ti kaawan ti danum idyay South Africa nga nag-results ti pagbaba ti panag-mula ti ~700,000 ek- tarya idi 2015 - dakkel nga panag-baba nga 23 porsyento . Maipakita dittoy iti kinapateg iti byag detoy pag-maga ti daga idyay Africa, ngem nasiyaat met ta detoy mais nga adda pigsa na nga mabyag iti namaga nga daga ket mai-ruar intuno 2017, idyay Sudan ummadu ti bilang ti ektarya nga minulaan ti Bt nga kapas iti 30 porsyento nga addaan 120,000 ektarya idi 2015, ngem ngumatu ti bilang ti ektarya nga namulaan idyay Burkina Faso. Idi 2015, importante nga 8 nga lugar idyay Africa ket nag padas nga nag-mula iti mabalin nga mula para iti naririgat nga tao ken ummuna nga mula ti Africa, nga detoy ti masapaul tapno ma-apruban dagiti mula. Ti Kapudnuan # 6. Cangrunaan nasayaat nga naaramid idyay US idi 2015. Makita iti pag- progreso iti adu nga "umuna" idyay panag-apruba ken paglacoiti "baru" nga GM nga mul-mula kasla Innate™" nga patatas ken Arctic® nga mansanas; panag-laco iti umuna nga "transgenic genome-edited" nga mula, SU Canola; kaunaan nga pag-aprubar iti GM nga produkto nga canen ti ayup, GM nga salmon, para iti panag-usar ti tao; ken pagdakkel wennu panag-adu ti usar ti R&D iti napigsa nga "genome editing" nga teknolohiya nga ada nagan na nga CRISPR (Clustered Regularly Interspersed Short Palindromic Repeats); nangato nga panagusar iti umuna nga biotek mais nga ada pigsa na nga mabyag iti namaga nga daga (kitaen idyay baba) Dow ken Dupont ket nag kaddua tapno maaramid iti "DowDuPont"
Ti Kapudnuan # 7. Nangato nga paggusar ti umuna nga biotek mais nga adda pigsa na nga mabyag iti namaga nga daga ket naimula idyay US. Iti biotek DroughtGard™ nga mais, umuna nga naimula idyay US idi 2013, ummadu iti 15 nga beses agrugi 50,000 nga ektarya idi 2013 agingana 810,000 ektarya idi 2015 kakitaan iti nangato nga panagawat ti mannalon. Iti pareho nga pasamak ket naiyawat kadagiti pribado nga kadwa da WEMA (Water Efficient Maize for Africa), nga adda gandar na nga maipan iti husto nga panawen iti biotek nga mais nga adda pigsa na nga mabyag iti namaga nga daga idyay napili nga lugar idyay Africa intuni 2017. Ti Kapudnuan # 8. Iti estado ti biotek nga mul-mula idyay EU. Pareho nga lima nga lugar idyay EU ket tuloy ti panag-mula ti 116,870 ektarya ti Bt mais, nababa ti 18 porsyento idi 2014. Iti bilang ti ektarya ket bimmaba iti amin nga lugar maigapu iti ag-duduma nga rason, kasla na- bab-baba nga pagmula ti mais, ken pangikkat ti insentibo ti mannalon nga adda pay kurang wennu utang da. Ti Kapudnuan # 9. Benepisyo nga maiyawat ti biotek nga mul-mula. Ditoy lubong na- analisa da iti 147 nga adal ditoy nalpasen nga 20 anyos ken nai baga da wennu naisurat nga iti "panag-usar ti GM technology ket nakapag-pababa ti panag-usat ti kemical nga pes- tisidyo iti 37porsynto, naingato ti apit ti 22 porsyento ken naingato ti kita ti mannalon ti 68 porsyanto" (Qaim et al, 2014). Dagitoy nga nakita da ket agpada met iti resulta ti sabali nga pag-adal ditoy lubong (Brooks et al, 2015). Agrugi 1996 agin-gana 2014, biotek nga mul- mula ket naka-iyawat ti seguridad para iti makan, kanayon nga kaddaan na, ken iti rawraw/wennu iti panagsabali ti panawen maigapu pag adu ti produksyan ti mula nga addaan US$150 bilyon; nga nangiyawat ti nasiyaat nga rawraw, maigapu ti nai-salbar nga 584 milyon kilo nga lason iti pestisidyo idi 2014 laeng; naibaba iti asuk nga aggapu ti 27 bilyon nga kilo, kasla naikatan iti pagluganan kadagiti kalsada iti makatawen; naka-aywan iti agduduma a biag maigapu ti panaka-isalakan iti 152 milyon ektarya ti daga agrugi idi 1996 agingana 2014; ken naka-tulong nga maik-katan ti panagrigrigat ti ~65 milyon nga tao, kadwa ti dagiti pinaka- agrigrigat nga tao ditoy lubong. Iti biotek nga mul-mula ket masapul ngem haan nga sumbat wennu agas iti amin nga problema - iti panagusar iti nasiyaat nga pagmula kasla iti panag- sasabali ti mula ken panaka turong ti panag-resistensya ti peste, ket masapul nga maaramid kasla met laeng kadagiti biotek nga mul-mula. Ti Kapudnuan # 10. Ti mabalen nga masapul ti kasangwanan. Tallu nga nga mabalin nga masacupan. Ummuna, nangato nga bilang ti panag-usar (90 porsyento agingana 100 porsyento) ti dagiti agdama nga cangruanan nga biotek nga panag-lakkuan wennu panaggatangan ket awan ti lugar nga panagpa- dakkel da tdetoy; ngem, adda dakkel nga panagpuspusan na para iti "baru" nga lugar para iti napilpili nga produkto, kasla iti biotek nga mais, nga mabalin nga maimula iti ~100 milyon nge ektarya ditoy lubong, 60 milyon ektarya ditoy Asya (35 milyon idyay China laeng), ken 35 milyon ektarya idyay Africa. Maikaddua, adda adda ad-adu pay iti 85 nga mabalin nga baru nga produkto nga naka pweston nga naka mulan tapno maadal, sakbay nga ma-aprubaan. mairaman ditoy iti WEMA- pinag-gapuan ti biotek nga mais nga dda pigsa na nga mabyag iti namaga nga daga, nga mairuar tun idyay Africa intunu 2017, "Golden Rice" ditoy Asya ken saba nga nanayunan ti nutrisyon nga ada ditoy, ken iti bukel (Cowpea) nga addaan pigsa na kontrs iti peste ket makita
nga mabalin idyay Africa. Maigapu ti dagiti institusyon, detoy pribado ken pampubliko nga pagkakadua (PPP) ket nagballigi ti pangaramid ken panangyawat ti na-aprubaan nga produkto kadagiti mannalon. Maikatlo, iti panag-rugi ti "genome-edited" nga mul=mula, iti pinaka- napateg nga napasiyaat nga nakita ti dagiti sayantipiko. Detoy baru ken mabalin nga mausar ket daytoy napigsa nga "CRISP". Addu nga nalala-ing nag-obserba ket nakita da nga detoy "genome editing" ket makaiyawat iti husto iti oras ket napigsa nga sabali (awan ti kaparehas na) nga langa ti napateg nga gandaway nu ipares iti cadawyan ken GM nga mul-mula iti uppat nga maiturayan: apagisu, kapartakan, gatad ken regulasyon. Haan nga kasla iti mapag-parigat nga regulasyon nga ma-usar kadagiti "transgenic". "genome edited" nga produkto nga napalawag ken naipabulod para pagbatayan ti ciencia, nga mairumben ti gandat na, naurnos Ti pagkita ti jen haan nga makapagparigat nga panangituray. nga panagbingay masangwanan nga estratehiya ket naidagadag (Flavell, 2015) tapno maipakita ti tallu nga agkakadwa nga "transgenics", "genome edited" ken "microbes" (ti pagusar ti "microbes" tapno adda baru nga makaalaan ti "genes" naka-pag papintas wennu mapapigsa iti mula) tapnu umadu ken ngumatu pay ti apit tapno adda tuloy-tuloy nga pagdakkel tapno manayunan detoy naayat ken nangato nga gandat iti talged nga addan ti makan ken ma-ikkat ti p anagbisin ken pagrigrigat. Ti ISAAA ket maysa nga organisasyon nga haan nga aggunguna, nga mangimatongan ti publiko ken pribado nga grupo. Amin nga ektarya nga namulaan ti biotek nga mul-mula nga naisuratan nga warnakan ti ISAAA ket naminsan laeng nga nabilang uray nu mano pay ti naikabil nga kababalin detoy mula. Ti ramit-ramit nga paka-ammuan ket maiyawat ti ISAAA. Detoy ababa nga kasuratan 51" maika 20 nga aniversaryo (1996-2015) Ti Entero nga Lubong Nga Kasasaad ti Panag-komersyo ti Biotek/GMO nga mul-mula: ken ken iti mayat nga naaramid idi 2015", naisurat ni Clive James. Para iti dadduma pay nga paka- ammo, bisitaen ti: htt or contact ISAAA SEAsiaCenter at +63 49 536 7216, or e-mail to info@isaaa.org.


Kasano a makapagsalimetmet babaen iti kontrolado a [Panangmanehar iti padanum] d ? Ti umdas a suplay ti danum ket maysa kadagiti kangrunaan a maaramat tapno agballigi ti produksion ti bagas. Ngamin, dakkel ti epekto daytoy iti mula, nutriheno iti daga, pisikal a kasasaad ti daga, peste ken saksakit, ken panagtubo dagiti ruot. Ngarud, masapul a mausar a nasayaat ti danum babaen iti kontrolado a wagas tapno malapdan ti panagkurkurang daytoy kadagiti pagtatalonan. Nagduduma ti kasapulan a danum dagiti mula iti panawen ti panagtalon, klase ti daga, klima ken aglawlaw, panagtangken dagiti mula, kalawa dagiti nagtitipon a talon ken dagiti nakaisigudan a wagas wenno kannawidan dagiti mannalon. 1. Agusar iti narabaw a suplay ti danum no namaga ti wagas a pannakaisagana ti talon. Kalpasan ti panagapit, araduen ti akimbaba a paset ti daga tapno maikabassit ti nauuneg a panagbettak ken panagadda ti bypass flow. Ti natalon a paset ket agbalin a pannakaproteksion a mangpababa iti panagmaga ti daga ken ti bettakna kabayatanna a malapdan ti daga dagiti dadakkel a bettak. Insigida nga araduen ti talon kalpasan ti umuna a panagpadanum. Pababaen daytoy iti perkolasion bayat ti pannakaisagana ti daga babaen iti pannakalapped dagiti dadakkel a bettak. 1. Agusar iti narabaw a suplay ti danum no namaga ti wagas a pannakaisagana ti talon. Kalpasan ti panagapit, araduen ti akimbaba a paset ti daga tapno maikabassit ti nauuneg a panagbettak ken panagadda ti bypass flow. Ti natalon a paset ket agbalin a pannakaproteksion a mangpababa iti panagmaga ti daga ken ti bettakna kabayatanna a malapdan ti daga dagiti dadakkel a bettak. Insigida nga araduen ti talon kalpasan ti umuna a panagpadanum. Pababaen daytoy iti perkolasion bayat ti pannakaisagana ti daga babaen iti pannakalapped dagiti dadakkel a bettak. 3. Saan a nabaybayag ngem uppat a lawas ti pannakaisagana ti daga. Iti pannakaisagana ti daga ket saan a lumabas iti 4 a domingo tapno saan a nagastar ti panagpadanum 4. Palamuyoten a nasayaat ti daga. Maaramid daytoy iti panawen ti panagsuyod wenno pannakalimpia ti daga. Mapasayaat daytoy ti pannakatengngel ti danum iti talon. 5. Praktisen ti aggigiddan nga operasion ti talon. Manipud iti aldaw a pannakaisagana ti daga, amin nga aramiden iti talon ket masapul a malpas iti saan a lumabes ngem 4 a lawas iti sibubukel a 20 nga ektaria a pagtatalunan. 6. Agpadanum ti 2‐5 sm a kaadalem iti unos iti 3‐4 a lawas kalpasan ti panagmula.
7. Aramiden ti natalged ken agsisinnublat a panangpadam‐eg ken panagpamaga iti talon bayat ti panagdakkel dagiti mula. Saanna a pabassiten daytoy ti apit ngem ti laeng sobra a danum ti bumassit. Maaramid daytoy tapno bumassit ti tiempo ti panagpadanum ken ti kaadu ti mausar a danum. Iti daytoy a wagas, mapaanginan a nasayaat ti daga ken pumintas ti pannakatubay dagiti ramut ken gipi. Mangrugi ti AWD (Alternate Wetting and Drying) iti 21‐30 nga aldaw kalpasan ti panagraep. It daytoy a tiempo, nakaungaren dagiti raep ken asidegen ti panagkeppet dagiti bulong. Panagsalimetmet babaen iti dadduma pay a kondision. 1. Padanuman iti 5‐7 sm ti talon kalpasan ti panages‐es daytoy. Pabassiten daytoy ti gundaway ti danum a lumned iti daga ken malapdanna ti panaglipias ti danum. Mairekomenda daytoy kadagiti saan unay a nalamuyot a daga ken amin a wagas ti panagpadanum. 2. Agusar iti bassit laeng nga irigasion tapno mamantiner ti kadam‐eg ti daga. Mausar daytoy a wagas kadagiti lugar a bassit ti agtubo a ruot ken dagiti napigket ken naparayapay a daga. Pabassiten daytoy ti gundaway ti daga nga ages‐es. Mairekrekomendar daytoy a wagas kadagiti mapalpalayasan a talon nga addaan iti garantisado a padanum ken dagiti sistema ti kulukol. 3. Padanuman iti 3‐5 a sentimetro ti talon kalpasan ti 5‐7 nga aldaw nga awan ti danum iti rinaepan. Maiyaplikar daytoy a wagas kadagiti addaan iti napigket a daga, kadagiti lugar a saan a masansan ti panagtudtudona, kadagiti gravity irrigated areas nga addaan iti garantisado a padanum, ken kadagiti addaan iti ababaw a tubo a pagalaan iti danum. 4. Iyababaw ti danum iti 20 agingga't 40 a porsiento a basbassit ngem iti gagangay a maar‐aramid. Maiyaplikar daytoy iti amin a klase ti daga ken dagiti agus‐usar iti tubo a para irigasion. Reviewed by: Jovino L. de Dios Language Editors: Bethzaida M. Catudan Leah May dC. Tapec Maribel B. Alupay Reynold M. Caoili


M E N S A H E T I U M U N A A P A N G U L U E N , O K T U B R E 2 0 1 6 Ni Presidente Thomas S. Monson Dagiti Bendision ti Panagtungpal "T i kadadaklan a leksion nga maadaltayo iti mortalidad," nga insuro ni Presidente Thomas S. Monson, "ket no agsao ti Dios ken tungpalenta- yo, kanayon nga umisotayo." 1 ditoy adda kappia' [kitaen iti "Keep the Commandments," Hymns, no. 303]." 3 Kinapigsa ken Pannakaammo Ken mabendisionantayo pay. Kas naibaga ni Presiden- te Monson itay napalabas a sapasap a komperensia: "No kupikopantayo dagiti bilin, naragragsak dagiti biagtayo, ad- adda a makapnek, ken saan a narikut. Dagiti pannubok ken parikuttayo ket nalaklaka nga ibturan, ken maawatta- yo dagiti inkari ti [Dios] a bendision." 2 Iti sumaganad nga naadaw manipud kadagiti pannursuro ni Presidente Monson a kas Presidente ti simbaan,ipalagipna kadatayo a ti panagtungpal kadagiti bilin ket isuda ti kasisiguraduan a mangidalan iti kinarag- sak ken kappia. Ti panagtungpal ket maysa a gagangay a kababalin dagiti propeta; daytoy ti nangted kadakuada iti pigsa ken pannakaammo iti amin a panawen. Napateg unay daytoy tapno maamiristayo a maikaritayo met iti daytoy a pagta- udan ti pigsa ken pannakaammo. Sidadaan a magun- od daytoy ti tunggal maysa kadatayo ita no agtungpaltayo kadagiti bilin ti Dios. . . . Ti pannakaammo a sapsapulentayo, dagiti sungbat a paggagarantayo, ken ti pigsa a tartarigagayantayo ita a sumango kadagiti karit ti nariribuk ken agbaliw- baliw a lubong ket matagikuatayo no sitatallugodtayo nga agtungpal kadagiti bilin ti Apo." 4 Dagiti pangidalan iti Panagdaliasat Dagiti bilin ti Dios ket saan nga naited tapno mangupay kadatayo wenno agbalin a lapped iti ragsaktayo. Idinto a ti kasunganina ket pudno. Isuna a nangparsua kadatayo ken mangay- ayat unay kadatayo ket ammona no kasano a kasapulan nga ibiagtayo a naurnos dagiti biagtayo tapno posible a magun- od ti naindaklan a kinaragsak. Inyaramidannatayo kadagiti annuroten tapno, no surotentayo ida, makitanatayo a sitatalged a makaungpot iti dayta masansan a manangliliput a panagdaliasat. Malagiptayo dagiti balikas ti nalatak a himno: 'Tungpalen dagiti bilin! Ditoy adda kinatalged; Pilien ti Agtulnog "Ti kadawyanen kadagiti panawentayo ket ti iyaana- mong. Dagiti pabuya kadagiti magasin ken telebision ket iladawanda dagiti bituen iti pelikula, dagiti bannuar iti tay- ak ti atlethics- dagitoy nabayagen a pagraraeman dagiti agtutubo- a di mangikankano kadagiti paglintegan ti Dios ken dagiti mangsupring ken napnuan basol nga aramid, kasla awanandan iti dakes nga epekto. Patienyo kadi? Adda tiempo ti panagkuenta- ken panangbalanse iti libro. Tunggal Cinderella ket addaan iti tenggat- rabii, no saan nga ita a biag, iti sumaruno. Sumangbay iti amin ti 1
Aldaw ti Panagukom. . . . Ipakaasik kadakayo ti panangpi- liyo ti agtulnog." 5 Rag- o ken Kappia Mabalin a no dadduma iti panagkitayo a naragragsak nga amang ngem dakayo dagiti adda iti lubong. Mabalin a marikna ti sumagmamano kadakayo a maig- igetankayo maipapan iti pagrukodan ti ugali a sursurotentayo iti Simbaan. Nupay kasta, kakabsatko, ibagak kadakayo, nga awanen ti sabali pay a makaisangbay iti ad- adu pay a rag- o kadagiti biagtayo wenno ad- adu pay a kappia kada- giti kararuatayo ngem ti Espiritu a makaumay kadatayo bayat iti panangsurottayo iti Mangisalakan ken mangkupi- kop kadagiti bilin." 6 Magna a Nalinteg "Paneknekak kadakayo a dagiti naikari a bendision ket aglaplapunosan. Uray agummong dagiti ulep ti bagyo, uray maibuyat dagiti tudo kadatayo, ti pannakaamotayo iti ebanghelio ken ti ayattayo iti Nailangitan nga Ama ken ti Mannubbottayo ti mangliwliwa ken mangsustener kadata- yo ken mangidanun iti rag- o kadagiti pusotayo iti pannag- natayo a sililinteg ken agtungpal kadagiti bilin. Awan ti aniaman ditoy lubong ti mangparmek kadatayo." 7 Surotenyo ti Mangisalakan "Asino daytoy maysa a Tao ti ladladingit, ken napag- sagaba"? "Siasino ti Ari ti gloria,daytoy nga Apo dagiti apo? Isu ti Maestrotayo. Isu ti Mangisalakantayo. Isu ti Anak ti Dios. Isu ti Akin- aramid iti Pannakaisalakantayo. Agay- ayab, 'Umaykay sumurot kaniak.' Imbilinna, 'Inkan, ket aramidem met ti kasta.' Impakaasina, 'Tungpalenyo dagiti bilbilinko.' "Surotentayo koma Isuna. Tuladentayo koma ti pagwa- danna. Tungpalentayo koma dagiti balikasna. Babaen ti panangaramid iti kastoy, maitedtayo Kenkuana ti nadiosan a sagut ti panagyaman." 8 DAGITI NAGADAWAN 1. "They Marked the Path to Follow." Liahona, Okt. 2007, 5. 2. "Keep the Commandments," Liahona, Nob. 2015, 83. 3. "Keep the Commandments," 83. 4. "Obedience Brings Blessings," Liahona, Mayo 2013, 90, 92. 5 "Believe, Obey, and Endure," Liahona, Mayo 2012, 129. 6. "Stand in Holy Places," Liahona, Nob. 2011, 83. 7. "Be of Good Cheer," Liahona, Mayo 2009, 92. 8. "Finding Joy in the Journey," Liahona, Nob. 2008, 88. 2 PANANGISURO MANIPUD ITI DAYTOY A MENSAHE Isuro ni Presidente Monson kadatayo maipanggep kadagiti adu a bendision a maawattayo iti panagtul- nog, pakairamanan ti kired, pannakaammo, rag- o ken kappia. Iramanyo a saludsuden dagiti sursuruanyo no kasano a nabendisionanda bayat iti panagtulnog- da kadagiti bilin. Mapaturedyo ida nga agtultuloy a mangutob kadagiti bendisionda ket isuratda iti journal dagiti kapanunotan ken kapadasanda. Mapaturedyo pay ida a mangipakita iti panagyaman iti Dios kadagiti bendision babaen iti panagtultuloy a managtungpal. AGTUTUBO Dagiti Apoy ken Adalen ti Panagtungpal Naminsan a naibaga ni Presidente Thomas S. Monson maipanggep daydi tiempo nga naadalna ti kina- pateg ti panagtungpal. Idi agtawen iti walo, binisita ti pamiliana ti cabinda iti kabanbantayan. Kayatna ken ti gayyemna ti mangdalus iti maysa a naruot a lugar para iti campfire. Pinadasda a dalusan ti karuotan babaen ti imada, nagguyod ken naggabut iti kasta unay inggat kabalinanda, ngem ti laeng naalada ket dagiti sang- kapetpet a ruruot. Inlawlawag ni Presidente Monson, "Ket kalpasanna dimteng ti walo- ti- tawen a panunotko ti impagarupko a kapintasan a solusion. Kinunak ken ni Danny, "Kasapulanta laeng a puoran dagitoy a ruot. Inta laeng puoran ti tengnga ti karuotan!" Uray ammona a di mapalubosan nga agusar iti gurabis, nagtaray a nagsubli iti cabin ket nangala iti sumagmamano, ket nangsilmutda ken Danny iti bassit a paset ti karuotan. Impagarupda a maiddepto lattan, ngem saan ta dimmakkel a nagramram ken makadada- el nga apoy. Napanda ken ni Danny nagpatulong, ket madamdama addan dagiti nataengan a nangiddep iti apoy sakbay a nakadanun kadagiti kaykayo. Intuloy ni Presidente Monson, "Nasursuromi ken ni Danny ti sumagmamano a narigat ngem napapateg a leksion iti dayta nga aldaw - ti dakkel a paset daytoy ket ti kinapateg ti panagtungpal." (Kitaen iti "Obedi- ence Brings Blessings," Liahona, Mayo 2013, 89- 90.) Kas ken ni Presidente Monson,adda kadin naadalyo a leksion babaen iti narigat a wagas maipanggep iti panagtulnog? Ania dagiti kayat a tun- oyen ti aramidem tapno iti masakbayan ket mapagbalinmo ti bagim a natalged?
ANNAK Pilien ti Rumbeng Ti panagpili ti rumbeng ket iyasidegnatayo iti Naila- ngitan nga Ama ken ni Jesucristo. Tulungannatayo pay nga agbalin a naragsak ken natalged. Timbukelan dagiti wagas tapno piliem ti rumbeng. Agulbod sadiay iskuwela. Basaenyo dagiti nasantuan a kasuratan. Mapan iti simbaan. Agay-ayam kadagiti napipintas a games. Makikabil kadagiti kakabsat. Agserbika kadagiti dadduma. © 2016 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/16. Pannakaanamongna a mai- patarus: 6/16. Pannakaipatarus ti First Presidency Message, October 2016. Ilokano. 12870 864 3
M E N S A H E I T I V I S I T I N G T E A C H I N G , O K T U B R E 2 0 1 6 Inordenan ti Dios ti Kaamaan Nainkararagan nga adalenyo daytoy a material ken kalikagumanyo nga ammuen no ania ti ibinglayyo. Kasano a ti pannakaawat iti "Ti Pamilia: Maysa a Waragawag iti Lubong" papigsaenna ti pammatiyo iti Dios ken mangparabur kadagiti ay- aywananyo babaen ti visiting teaching? Para iti ad- adu pay nga impormasion, mapan iti reliefsociety. lds. org. Pammati, Pamilia, Tulong "Kadagiti balikas [iti Primary Song], 'The Family is of God,' . . . maipalagip kadatayo ti natarnaw a doktrina," kinuna ni Carole M. Stephens, umuna a mammagbaga iti Relief Society General Presidency. "Saan laeng a maadaltayo a ti pamilia ket ikut ti Dios ngem ketdi maadaltayo pay a tunggal maysa kadatayo ket paset ti pamilia ti Dios. . . . ". . . Ti plano ti Ama para kadagiti annakna ket plano ti ayat. Daytoy ket plano a mamag- titipon kadagiti Annakna - Ti Pamiliana - Kenkuana." 1 Ni Elder L. Tom Perry (1922- 2015) iti Korum dagiti Sangapulo- ket- dua nga Apostol kinunana: "Mamatitayo pay a dagiti nakikired a tradisional a pamilia ket saanda laeng a dagiti umuna a paset ti natalged a sosie- dad, natalged nga ekonomia, ken natalged a kultura dagiti values- ngem ketdi isuda pay dagiti umuna paset iti awan patinggana ken iti pagarian ken gobierno ti Dios. "Mamatitayo a ti gunglo ken gobierno ti langit ket maipasdekto iti ikub dagiti pamilia ken dagiti extended a pamilia." 2 "Tunggal maysa, ania man ti kasasaadda iti panagasawa wenno bilang dagiti annak, ket makapag- balin a salaknib iti plano ti Apo a nailadawan iti waragawag ti kaama- an." kinuna ni Bonnie L. Oscarson, Young Women General President, "No plano ti Apo daytoy, nasken a daytoy met ti agbalin a planotayo" 3 Dagiti Mainayon a Nasantuan a Kasuratan Doktrina ken Katulagan 2:1- 3; 132:19 Ti Doktrina ti Pamilia Ni Sister Julie B. Beck, dati a Relief Society General President, insurona a ti theology ti pamilia ket naibasar iti Pannakaparsua, ti Pannakatnag, ken ti Pannubbot ni Jesucristo: "Ti Pannakaparsua ti lubong ket nangted iti lugar a sadiay ket makapagbiag dagiti pamilia. Pinarsua ti Dios ti lalaki ken babai nga isuda dagiti dua a napapateg a mangbukel iti pamilia. Paset daytoy ti plano ti Nailangitan nga Ama a da Adan ken Eba ket aglantip ken mangbuangay iti agnanayon a pamilia. ". . . Ti Pannakatnag ti namag- balin kadakuada a maaddaan iti annak a babbai ken lallaki. "Ti Pannubbot [ni Cristo] ket ipalubosna a mailantip ti pamilia iti agnanayon. Ipalubosna dagiti pamilia a maaddaan iti agnanayon a panagdur- as ken kinaan-anay. Ti plano ti kinaragsak, a naawagan pay iti plano ti pannakaisalakan, ket plano a nabuangay para kada- giti pamilia. . . . ". . . Daytoy daydi doktrina ni Cristo. . . . No awan ti pamilia, awan met ti plano; awan iti rason para iti mortal a biag." 4 DAGITI NAGADAWAN 1. Carole M. Stephens, "The Family Is of God," Liahona, Mayo 2015, 11, 13. 2 L. Tom Perry, "Why Marriage and Family Matter- Everywhere in the World." Liahona, Mayo 2015, 41. 3. Bonnie L. Oscarson, "Defenders of the Family Proclamation," Liahona, Mayo 2015, 15. 4. Julie B Beck, "Teaching the Doctrine of the Family," Liahona, Mar. 2011, 32, 34. Ibilang Daytoy Apay a ti pamilia, ket isut kapatgan a yunit ita a panawen ken iti kinaagnanayon? © 2016 ti Intellectual Reserve, Inc. Nailatang amin a karbengan. Naimaldit iti EUA. Pannakaanamongna iti Ingles: 6/16. Pannakaanamongna a maipatarus: 6/16. Pannakaipatarus ti Visiting Teaching Message, October 2016. Ilokano. 12870 864


P Panagdayaw ken panagyaman para iti 21 a tawen a panagministeryo Iti las-ud ti 21 a tawen, ti TWR Women of Hope sinangona iti nasaem ken makadidigra a paspasamak kadagiti biag ti babbai iti inaldaw. Dagiti kultura, pamilya, ken relihiyon iti intero a lubong ket nababa iti panangkitada kadagiti babbai a kunkunada nga saanda unay a napateg. Ti kinaranggas iti uneg kadakuada, kinaawan iti adal, aduan ti asawa, ken kurang a panakaaywan kinapanglaw. nakabutbuteng a paspasamak iti daytoy managbasul a lubong a masapulda a maammoan a makitkita ida iti Dios ken ay-aywananna ida. Idiay Salmo 34:18 kinunana, "vUmasideg ti APO kadagiti maupay;isalakanna dagiti awanen a pulos ti namnamana." Mangted iti Dayaw ken Panagyaman para iti 21 a tawen a Ministeryo ti pagtaengan, puwersaan nga panangikasar ti agnanayon a iti salun-at ket rason Dagiti babbai ket agiturtured kadagiti Agyamantayo iti Dios a pinalubusanna tayo nga agbalin a passet iti ar-aramidenna. Iti mensahe ket nalawag. Ni Kristo ket ummay nga dakkel iti asi ken ayatna nga agpaimbag ken mangted iti namnama kadagiti nadunor ken naabuso. Anian a nagpintas a mensahe nga ibingay kadagiti babbai nga agkasapulan unay iti mangisalakan! Agdayawtayo kenni Apo Dios gapu ta dagiti babbai ket ibingbingayda dagiti dadagsenda ken ikarkararagan dagiti dadagsen iti sabali a tao, ket napadasanda iti talna. Kas panagtugawda a naulimek ken agdengdengngeg iti sasao ti Dios a maiwarwaragawag babaen iti radyo wenno media player, makasarakda iti kinapudno. Kas pannakaawatda iti praktikal nga sursuro babaen kadagiti makasursuroda nga agwayawaya. Kas panangpasyarda ken panangpabileg kadagiti nakabalud, dagiti agsakit, ken kadagiti agladladingit, iti Apo ket maitan-ok. Ken kas maam-ammo dagiti babbai ni Hesus, makapadasda iti ayat ni Kristo nga awan kondisyon na. skills training, Iti programa nga audio iti TWR Women of Hope (Women of Hope, Hidden Treasures, Hope Has a Name, and Healing Voice) ket mangipapaay sursuro. Nasurok nga 62,000 nga mangibabaet kadagiti 120 nga nacion nga agkarkararag iti pareho nga prayer requests iti 100 a pagsasao. Kas panagkararagtayo, Ti Dios baliwanna dagiti ugali ken idalan na tayo nga mangdanun kadagiti naisalumina wenno nailaksid a babbai iti sociodad. iti praktikal ken naespirituan a Nobyembre 1. A dagiti babbai iti intero a lubong ket itan- Maiwarwaragawag ti Women of Hope iti nasurok 73 a linguahe. Daytoy nga binulan nga panagkararag ket maiwarnak iti 100 a linguahe. PRAYER CALENDAR NOBYEMBRE 2018 Agdenggeg nga online iti audio a kasapulan ti panangikararag iddyay twr360.org/twrwomenofhope Mangted iti Dayaw ken Panagyaman: WOMEN OF HOPE okda iti Dios uray no dagiti narigat a kasasaadda ket kasla saan a sumaysayaat. "Kanayon nga agragsakkayo. Diyo koma liwayan ti agkararag. Agyamankayo iti Dios, dakes man wenno nasayaat ti kasasaad. Daytoy ti kayat ti Dios a panagbiagyo a kas tattao ni Cristo Jesus" (I Tesalonica 5:16-18). Nobyembre 9. Para iti maika-21 a tawen iti TWR Women of Hope. "Kinuna ni Yahweh kadagiti tattaona: "Siputanyo dagiti nacion masdaawkayo iti makitayo. Addanto aramidek ket diyonto patien no maibaga kadakayo" (Habakkuk 1:5). iti lawlawyo, ket Nobyembre 2. Para iti natalged ken presensiya iti Diyos kas ni Dr. Peggy Bank , ti TWR Women of Hopeglobal ministry director a napan idiay Africa, Europa, ken the Americas a nangiwanwan kadagiti grupo tayo a babbai iti intero a lubong tapno umuneg pay ti pannakipagnada iti Dios. Nobyembre 10. Para kadagiti babbai idiay Central Asia, ti Middle East, South Asia, North Africa, ken dadduma pay a rehiyon nga intedda iti biagda kenni Kristo uray no ammoda nga papatayen ida dagiti miembro iti pamilyada. Nobyembre 11. Kadagiti oportunidad para kadagiti babbai a liders nga umatindar iti umuna nga TWR Women of Hope Unite conference, a mapasamak idiay Bratislava tapno mapagmaymaysa dagiti makipaset kenni Apo ken iti tumunggal maysa. Nobyembre 3. Kadagiti miembro iti TWR Women of Hope a mangipapaay kadagiti kasapulan para kadagiti babbai tapno kabaelanda a mangted ti panagbalbaliw iti biag dagiti adda ti aglawlawda. Usarenda iti media, Small-group mangkarit, tumulong, ken makipaset kadagiti babbai iti karkararag, panagdengngeg, panagrang-ay ti pammati ken pannangted. Nobyembre 12. A dagiti inna ket nakasursuroda a tararipatoen dagitii annakda a nasaysayaat, suruan iti kinapudno iti Dios, ken iwanwan ida nga agbalin nga pasurot ni Kristo. Dagiti babbai idiay Albania nangted iti Solar radio kadagiti inna nga addaan anak nga baldado wenno addaan iti nakaro a sakit tapno mangngegan iti programa nga Women of Hope. a interaction, ken leadership development Para kadagiti baro a boluntaryo, Nobyembre 4. interns, ken staff a tumultulong kadagiti adu a trabaho iti TWR Women of Hope. Idiay Korea, adda 35 a buluntaryo nga agiwarwaras kadagiti Prayer Calendars iti 9 a linguahe ken agar-aramid iti programa iti Korean ken Vietnamese a pagsasao. Nobyembre 13. Nga dagiti babbai nga agkarkararag kadagiti binulan a prayer Request iti TWR Women of Hope ket makitada dagiti dadduma a tattao babaen iti mata iti Dios ken dagitiugalida,tignay, ken riknada ket agbalin a kas kenni Hesus. "Dikay agaramid iti aniaman gapu iti kinaagum wenno kinapalangguad. Agpakumbabakayo ketdi iti maysa ken maysa ket diyo ipagarup a naim-imbagkayo ngem dagiti dadduma. Saan la a ti pagimbaganyo pagimbagan ti tunggal maysa. Adda koma kadakayo ti kababalin a kas iti kababalin ni Cristo Jesus" (Filipos 2:3-5). Nobyembre 5. Para iti audio drama nga Hidden Treasure a mangtultulong kadagiti ginundawayan a sekswal ken nailako a babbai a mapadasanda iti ayat iti Dios ken panangpakawanna. mangmangted iti pundo tapno magatang dagiti audio devices ken kadagiti organisasyon ti Kristiano nga mangiwarwaras. Agyamantayo para kadagidiay a .Kitaenyo met tikitaenyo ti Nobyembre 6. Para kadagiti babbai ken lallaki iti intero a lubong nga nagbalin a boses iti English audio prayer-calendar tawenna. Agyaman programs a mangmangngegan Malawi, South Africa, ken kadagiti dadduma pay a nacion. Nobyembre 14. Kadagiti ginasot nga staff iti TWR Women of Hope ken boluntaryo iti tunggal pagnanaedan a kontinente-dagiti program producers, ministry coordinators, dagiti grupo ken miembro iti prayer-group, intercessors, radio technicians, ken scriptwriters, kasta met dagiti mangbisbisita kadagiti ken agdengdengngeg ti Programa. a programa iti daytoy umuna a iti Dios para iti prayer tayo idiay Albania, Brazil, Nobyembre 7. Para iti pannakaisubli iti patakder iti TWR Cary office kalpasan iti puor idi Desyembre 2017. a gsursurat Nobyembre 8. Nga iti programa iti TWR Women of Hope ket mangmangngegan iti 73 a linguahe kadagiti radio, internet, CDs, ken dadduma a medya. Agdayawtayo met nga iti audio drama nga Healing Voice (para kadagiti biktima iti fistulas) iti Ari a linguahe ket agtultuloy a mangsagsagid kadagiti biag idiay Ethiopia. Nobyembre 15. Nga babaen iti TWR360 (twr360.org/ twrwomenofhope) dagiti babbai ket mangngegan iti kinapudno ti Apo iti Arabic, English, Farsi, Somali, Spanish, Thai, Turkish, ken 10 pay a pagsasao. Kasta met iti, Facebook, Skype, Twitter, ken Instagram nga mabalin a
NOBYEMBRE 2018 MANGTED ITI DAYAW KEN PANAGYAMAN PARA ITI 21 A TAWEN A MINISTERYO pagalaan dagiti adu a babbai kadagiti programa ken iti binulan a prayer request iti kayatda nga linguahe. Renibo dagiti agkunkuna nga naragsakda nga adda mangisaksakit ken dumdumngeg ken mangikarkararag kadakuada. Nobyembre 21. Nga gapu iti tulong iti TWR Singapore, iti grupo daddani 800 a tattao, a kaadduan ket babbai ken ubbing idiay naririgat a luglugar a mangipapaay iti libre a check up, agas, ken bitamina. "Kristiano akon, ngem iti wagas nga panangusaryo iti sasao ti Dios ket nakaskasdaaw, ken nasagid daytoy pusok. Ngem nagsuratak ta saan nga matarusan ni inangko ti linguahe nga Portuguese. Mabalin kadi nga aramidenyo daytoy programa iti pagsasao nga Tsonga para kadagiti babbai a saan pulos nakaeskuwela?" Estoria iti Namnama inaywanan iti ti Nepal ket nabaelanda nga Adda idi a naminsan nga dagiti babbai a taga baryo iti Zulu idiay South Africa ket nagkaka`dwada a kas iti nakadawyanda a panagdengngeg iti Women of Hope, iti programa idi ket maipapan kadagiti problema nga ipapaay iti stress. Kalpasanna, maysa a damdamo nga ummaten- dar iti nagkuna kadagiti babbai nga ummayak ditoy ta adda iti dakkel a pagdaldalanak nga stress. Nobyembre 16. A kadua dagiti babbai idiay Ethiopia nga agragragsak gapu ta naaddaanda iti baro a prime minister a kristiano. Dagitoy a babbai ket nakipaset iti napasamak a 40 -days-of-prayer para iti talna iti nacionda a buklen iti 80 nga ethnic addaan relihiyon, prinsipio, ken kultura. Ikararagtayo iti asawa ti prime minister a ni Zinash Tayachew, maysa met a namati nga nangiruar iti kastoy a damag. "Ti Opisina iti First Lady, ken iti panagtitinnulong dagiti masiknan a grupo, ket nagaramid iti plano para kadagiti lugar nga agkasapulan iti tulong, nangnangruna kadagiti malnutrisyon nga ubbing, nasapa unay nga pannakiasawa, pannakadukot, rames ken pannakakugit dagiti babbai." Nobyembre 22. Nga iti natan-ok a Dios ket impakitana iti gracia ken ayatna kadatayo iti inaldaw. "Idaydayawkanto kadagiti tattao, O Apo, Ikantakto ti pagyamanko a kenka. Tumukno sadi Langit ti di agbalbaliw nga a y a t m o ; tangatang. Ipakitam ti kinatan-okmo, O Dios, iti tangatang,ken ti dayagmo a mangpunno daga." (Salmo 57:9-11). Nobyembre 28. Nga renibo a babbai nga agdengdengngeg iti Women of Hope ti nangibingay iti testimonyo no kasano nga nakatulong kadakuada a mapadakkel dagiti annakda a nasayaat, no kasatno a tratoen ti asawa, panagisagana iti taraon, ken no kasatno nga agbiag nga mangidaydayaw iti Apo. iti group nga agduduma Natay ti asawa ni Martha* ken pinatalaw isuna dagiti kakabagyanda manipud iti pagnanaedanda a daga agraman dagiti uppat nga annakna. Maysa pay, dagiti annakna ket awanan iti ligal a dokumento a mangipakita nga isuda ket taga South Africa no man pay ti amada ken South African; iti inada ket naggapu iti kaarruba a nacion. d u m a n o n i t i t i k i n a p u d n o m iti a Nobyembre 29. Nga dagiti liders kadagiti kumunidad ken iti kadagiti mapaspasamak medya nga nangiparang a pannakarames, ubing unay a pannakaikasar, pannakailako, ken nakaam-amak a nakadawyan a kultura ket karkaritenda dagiti liders nga ipasardeng dagitoy a makapadidigra a panagab-abuso. Nobyembre 23. Para kadagiti babbai ken lallaki nga nakasarak iti pannakaisalakan babaen kenni Hesu Kristo ken kired tapno madalyasatan iti inaldaw a kadwa iti tulong iti Women of Hope program ken TWR Women of Hope prayer groups. Dagiti babbai ket rinugianda nga inkararagan ni Martha, ngem kasla kummaro iti parikotna. Dagiti eskuwelaan ket butbutngenda a saan a mabalin nga agiskuwela dagiti annakna ta awan iti usto a dokumentoda. Uray no kasta, nagtultuloy dagiti babbai nga nga ummawag iti Apo. Nobyembre 30. Nga dagiti balo ken ulila ket naikkan iti radyo, taraon, badbado, pannakaaywan iti salun-at, pangbayad iti panagadal, ken nasurwan maipapan Dios. "Tipudno a relihion nga awan pakapilawanna iti imatang ti Dios Ama isu daytoy: Ti itutulong kadagiti ulila ken biuda iti nakakaasi a kasasaadda ken ti panagtalinaed a nadalus a di patulawan kadagiti kinadakes ditoy lubong" (Santiago 1:27). Nobyembre 17. Nga iti kinapudno ti Dios ken iti ayatna ket maiwarnak babaen ti radio idiay Central Asia, China, India, ti Middle East, North Africa, North Korea, ken dadduma pay nga lugar nga dagiti kristiano ket naidadanes, ken dagiti missionary ket maiparit a sumrek. "Madaydayaw koma ti Dios a makaaramid iti nasursurok ngem ti dawaten wenno panunotentayo babaen agtartrabaho kadatayo" (Efeso 3:20). iti ayat ti Nobyembre 24. Kadagidiay boluntaryo nga agipatpatarus iti TWR Women of Hope's monthly prayer calendars tapno dagiti dadduma ket makikinnararag kadatayo iti surok 100 a pagsasao. Agyamantayo kadagidiay agiwarwaras, dadduma ket mapmapanda kadagiti purok nga usar iti motorbike, bus, wenno magmagna. Iti sireb ken umno nga panawenna iti Dios, sinungbatan iti Na dagiti karkararagda. Ti pamilya ni Martha ket impatakderanda isuna ken dagiti annana iti balay nga adda ti dua a kuartona. Iti kastoy nga panangpakita iti kinaim- bag ket mangpabileg iti dignidad ti sangkapamilyaan. Ken iti eskuwelaan ket nangted met iti umanay a panawen tapno makaala dagiti annakna iti ligal a dokumento. iti pannakabalin nga Nobyembre 25. Para kadagiti pastor, assawa a lalaki, lider iti purok, ken kadagiti TWR staff nga sumupsuporta ken tumultulong kadagiti TWR Women of Hope's staff ken dagiti boluntaryo iti intero a lubong. Daytoy a grupo iti TWR Women of Hope ket nakitada a mismo iti bileg dagiti karkararagda. Iti daytoy a kapa- dasanda ket nangtignay kadakuada nga agtultuloy nga agkararag para iti tunggal maysa, para kadagiti pampami- lya, ken iti kuminidadda. Nobyembre 18. Nga iti grupo iti Croatian TWR Women of Hope nakitada a ngummato iti nangbisita iti Facebook page ken website, no sadino dagiti agdengdengngeg nga taga Croatia the USA, Canada, Australia, ken dagiti nacion idiay Europa ket umaw-awat iti namnama. Email: twrphilippines@twr.org Nobyembre 26. Nga dagiti renibo a nakabalud ket nakaawat iti namnama babaen iti ayat a naipakita kadakuada iti praktikal a wagas ( kasla iti regalo nga badbadu, sabon, ken gamgamit ti maladaga); babaen iti programa iti TWR Women of Hope; ken idiay Bible studies nga idadauloan dagiti mangbisbisita kadakuada sadiay Albania, Angola, Cambodia, Democratic Republic of Congo, Ethiopia, Ghana, Indonesia, Ivory Coast, Korea, Liberia, Nepal, Paraguay, South Africa, Tanzania, ken Thailand. Website: Saan na a pudno a nagan. Nobyembre 19. Kadagiti rinibo a tattao nga nakiraman kadagiti grupo nga agkarkararag iti TWR Women of Hope a masansan nga agtitipon tapno agkararag, tumulong kadagiti babbai, ken agibingay iti ebanghelio kadagidiay pagbaludan, paganakan, ospital, pagamponan ken kadati ligtas a pagkamangan. November 8 Join us at 8 a.m. or 7 p.m. (EST) for a global prayer call on Zoom, a video conferencing service. Nobyembre 20. Nga dagiti babbai ket makasursuro nga agdait, agaramid kadagiti alahas wenno sapsapatos, ken panagmula kadagiti mabalinda nga ilako tapno makasapulda para kadagiti pamilyada ken ngumato ti panagkitana iti bagi na ken maalana iti respeto dagiti kalugaranna. Nobyembre 27. Para iti agtultuloy a pinansiyal a suporta iti programa a Women of Hope, iti prayer ministry, ken leadership training dagiti indibidual , foundations ken TWR partner ministries. Itultuloytayo nga ikararagan iti pundo nga mangirugi iti programa kadagiti baro a linguahe. Maysa nga agdengdengngeg idiay Mozambique ti nagsurat a kunana, Find out more and RSVP at twrwomenofhope.org/ WOMEN OF HOPE P.O. BOX 332 BAGUIO CITY (074) 424 1262


ILOKANO ILOKANO KASANO TI AGKIDDAW TI AGIPATARUS / INTERPRETE NGA ILOKANO How to Request an Interpreter Serbisyo ti pagsasao kadagiti Korte ti estado iti Hawaii Language Services in the Hawai'i State Courts Ti Korte ket mangted ti libre nga interprete kadagiti amin a makilaok ti panagusig ti korte. The court provides free interpreters for all participants in court hearings. Mangted pay ti korte iti libre a serbisyo a mangtulong kenka tapno makasaritam dagiti empleados ti korte ti ruar iti pangukuman. The court also provides free language services to help you communicate with court staff outside of the courtroom. Nu kasapulam ti tulong nu umayka wenno umawagka iti korte, ibagam kagagiti empleados ti korte nga masapulmo ti interprete. If you need help in your language when you visit or call the court, tell court staff you need an interpreter. Pakaammo maipanggep ti serbisyo iti pagsasao ket masarakan ti website iti Hudikatura diay Information about language services is available on the Judiciary website at Kasano ti agkiddaw ti interprete no adda kan iti Korte iti aldaw ti panagusig How to Request an Interpreter at the Hearing 1. Masapul a mapanka iti korte nga agparang iti sango ti Hues iti aldaw ti pannakausigmo. You must go to the court to see the Judge on your hearing date. 2. No madama ti pannakausig ti kasom, mabalin mo ti: At the hearing, you may: Agkiddaw iti Hues ti maysa nga interprete. Ask the Judge for an interpreter. Mangited iti Hues ti surat maipanggep ti panagkiddaw ti maysa nga interprete. Give the Judge a letter asking for an interpreter. Mangipakita iti Hues ti Language ID Card (karta a mangipakita ti pagsasaom) nga maala iti amin a pagukoman ditoy Hawaii ken idiay website ti Hudikatura nga Show the Judge your Language ID Card, available at all courthouses statewide and on the Judiciary website at
3. Mabalin a dumawat ti abogadom ti Hues iti maysa nga interprete para kenka, isaona man wenno isuratna. Your attorney may ask the Judge for an interpreter for you, orally or in writing. Intuno pannakausigmo, mabalin nga agsaludsod kenka ti Hues. Ti Hues ti mangdesisyon no kasapulam iti maysa nga interprete. Nu mangited ti Hues iti maysa nga interprete, awan ti baybayadam. At your hearing, the Judge may ask you questions. The Judge will decide whether you may have an interpreter. If an interpreter is provided by the Judge, the interpreter is free. For more information about language services, contact: Office on Equality and Access to the Courts 426 Queen St. #B-17, Honolulu, HI 96813 Phone: (808) 539-4860 Email: oeac@courts.hawaii.gov Content produced by the Hawaii Access to Justice Commission.


Sangalubungan a Kasasaad iti Magatgatang nga Biotech/GM Crops: 2008 Sinurat ni Clive James, Nangbuangay ken Mangiturtong iti ISAAA Daytoy ket kabuklan a panangilaad kadagiti naitampok nga kasasaad dagiti mulmula nga napartuat babaen ti biotec idi 2008 nga inamiris iti ISAAA Brief 39 Kas resulta ti naipam-paminsan ken naan- anay nga pagimbagan iti ekonomia, aglawlaw ken tattao, addan 13.3 million nga mannalon nga nagmula iti GM crops idi 2008. Addaan pay ti panagdur-as iti sabali pay nga tay-ak iti 2008, kas koma iti panagadu pay ti pagilian iti lubong nga nagusar iti mulmula nga biotek; naipangpangruna ti panagdur-as idiay Afrika nu sadinno nga adu dagiti pakasapulan daytoy; panagadu kadagiti agus-usar iti mul-mula nga addaan naduma-duma nga biotek a galad; ken iti panagmula kadagiti baro nga partuat nga mul-mula nga addaan biotek a galad. Dagitoy ket nasken nga pasamak gapu ta dagiti mula nga addaan galad a biotek ket mangipapaay iti sumagmamano nga pagsayaatan iti sangalubungan nga sugbat iti kinarigat ken bisin ken dagiti parikut nga maigapu iti panagbabaliw ti kilma wenno climate change. Dagiti bilang ti pagilian nga agus-usar kadagiti mulmula nga addaan galad a biotek ket immabuten iti 25. Daytoy ket naindklan nga pasaman nga nakaipaay iti nailubungan a panagadu ti mulmula nga addaan galad nga biotek. Panagdur-as idiay Afrika - immadu ti bilang ti pagilian manipud maysa idi 2007 ket nagbalin nga tallo idi 2008. Itii umuna nga gundaway, nagusar iti mulmula nga addaan galad a biotek ti Burkina Faso (kapas) ken Egipto (mais). Ti Bolivia nga nagmula iti RR® soybean ket isu ti maika-siam nga pagilian ti Latin Amerika nga nagusar iti mula nga addaan galad a biotek. Iti las-ud ti agsasaruno nga 13 nga tawen aginggana ti 2008, nagpatuloy nga limmawa ti namulaan iti mulmula iti galad a biotek. Immadu iti 9.4%, wenno 10.7 million nga ektaria, ket immabuten iti 125 million nga ektaria wenno maibatog iti 166 million "trait hectares", nga maibatog iti 15% wenno 22 million "trait hectares" nga panagngato. Ti panaglawa iti mamul-mulaan - mamin-74 nga daras - manipud 1996 ket mangipakita nga daytoy ti kapartakan nga naaramat nga teknolohia, iti panagmula. Iti umuna nga gundaway, ti napagtitipon nga kalawa ti mulmula nga addaan galad nga biotek, manipud 1996 agingga 2008, ket simmurok iti 2 billion acres (maibatug iti 800 million nga ektaria). Immabot iti 10 nga tawen para iti umuna nga billion nga acre idi 2005, ngem tallo laeng nga tawen laeng para ti maikadua nga billion area idi 2008. Nakadidillaw nga kadagiti 25 nga pagilian nga agmulmula iti mula a biotek, 15 ti agdurdur-as nga pagilian (developing countries) ken 10 laeng dagiti nadur-asen nga pagilian (developed countries). Maysa nga baro nga mula a biotek, ti RR® sugar beet ket magatgatangen idiyay Estados Unidos ken Canada idi 2008. Lima nga pagilian, ti Ehipto, Burkina Faso, Bolivia, Brasil, ken Australia ket nangirugi nga mangusar, iti umuna nga gundaway, iti mulmula nga biotek nga datin nga malaklako ken magatgatang kadagiti sabali nga pagilian. Agbalin nga nangruna dagiti mula nga addaan dua wenno ad-adu pay nga kababalin a biotek, wenno "stacked traits". Sangapulo nga pagilian ti nagmula iti agangay 27 million nga ektaria iti "stacked traits" idi 2008 ken immadu ti 23%, napapartak ngem kadagiti addaan maymasa nga kababalin. Dagiti mannalon nga agus-usar kadagiti mul-mula a biotek ket immadu ti 1.3 million idi 2008. Immabuten dagitoy iti 13.3 million iti 25 nga pagilian iti sangalubungan. Dagiti mulmula a biotek ket nakapasayaat iti panagbiag dagiti marigrigat nga mannalon ken dagiti pamilia da. Sumagmamano kadagitoy ket napaneknekanen idiay India, China, Abagatan nga Afrika, ken Pilipinas kas nailanad iti Brief 39.
Lima nga dadakkel nga dumurdur-as nga pagilian: ti Tsina, India, Argentina, Brazil ken Abagatan nga Afrika nga addaan ti dagup nga 2.6 billion nga agnaed nga tao ket mangidadaulo ti panagusar kadagiti mulmula nga biotek. Dagiti pagimbagan nga agtaud kadagiti mulmula a biotek ket mangpatpatanor iti napigsa nga suporta dagiti politico nga mangipa-ay iti nawadwad ken baro nga puonan para iti mulmula a biotek kadagitoy nga pagilian. Nakaddi-dillaw nga amin nga pito nga pagilian ti Nagmaymaysa nga Europa (European Union) nga agmulmula iti mais a biotek ket pinalawa da ti mulmulaan da ti 21% umab-abot ti nasurok nga 107,000 ektaria. 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) Dagiti, contribusion ti mulmula a biotek para ti mataginayon nga panagtalon ket: Mangpaadu ken mangpalaka, iti makan ken aramat para iti lupot; Panangsalaknib kadagiti mulmula ken ay-ayup; Pannaka-allangon kadagiti tattao manipud kinarigat ken panagbisin; Pannakapabassit kadagiti parikut ti panagtalon; Panangpababa kadagiti epekto ti panagbaliw ti klima ken "greenhouse gases"; Pannakapa-adda iti nalaklaka nga panangpartuat iti "biofuels"; Mataginayon nga pagimbagan ti tattao nga addaan dagup nga US$44 billion manipud 1996 agingga't 2007. Iti US$44 billion a gatad dagiti pagimbagan manipud 1996 agingga 2007, 44% ket naggapu ti pannakapangato dagiti apit, ken 56% gapu iti panagpababa ti magastos ti panagtalon (agraman 359,000 tonelada nga pestisidio nga saanen nga kinasapulan Ti pannakapangato ti apit iti 141 million a tonelada ket nakasapul koma iti kanayunan nga 43 million ektarya no saan nga nagaramat iti mulmula nga biotek. Kadagiti agdama nga agdur-as nga pagilian nga nakadepende iti agrikultura, dagiti mulmula a biotek ket maysa nga wagas para iti panagdur-as dagiti aw-away tapno makatulong da met ti nawadwad para iti panagdur-as ken panagbaknang ti pagilian. Nasurok nga kagudua (55%) iti tat-tao ti lubong ket agnanaed iti 25 nga pagilian, nga nagmula iti 125 million ektaria ti mulmula a biotek idi 2008, nga mai-batog ti 8% iti 1.5 billion ektaria ti amin nga mulmula iti sangalubungan. Idi 2007, baeten kadagiti mulmula a biotek saanen nga naparnuay ti 14.2 billion nga CO2, nga addaan kabatugan koma iti panagaramat iti 6.4 million nga lugan. Kasapulan ti nainget ngem nalaklaka, nabibiit ken mapag-talkan nga wagas ken para kadagiti mulmula nga biotek, saan nga mang-supring no di ket kabaelan dagiti madama nga agdur-as nga pag-pagilian. Adda 25 nga pagilian nga nangpalubos ti panagusar iti mulmula nga biotek ken sabali pay nga 30 nga pagilian nga nangpalubos iti panaggatang iti produkto kas kuma makan ken taraon dagiti dinguen nga napataod gapu ti biotek, wenno dagup ti 55 nga pagilian nga immanamong ti pannakaaramat ti biotek. Ti dagup a gatad ti nailako iti paglakuan ti produkto a biotek iti tawen 2008 ket US$7.5 billion wenno addaan kadagupan nga US$50 billion manipud 1996 agingga 2008. Nasayaat ti masakbayan para iti nabatbati pay nga pito nga tawen iti maikadua nga dekada ti pannakai-laklako ti mulmula a biotek, (manipud 3006 agingga 2015). Mapaspasamaken ti prediksion ti ISAAA ti bilang ti pagilian, lawa ti mamulaan ken ti bilang dagiti mannalon nga mairanud ket agpapada nga madoble manipud 2006 agingga 2015. Ti pagay kas mula, ken ti galad daytoy a naandor iti tikag ket masapul ti masakbayan. Nakalanad iti Brief 39 dagiti nasayaat a kababalin a kina-andor iti tikag ti mais nga biotek nga mailakonton idiay USA inton 2012, wenno nasapsapa pay ken idiay sub-Saharan Africa inton 2017. Ti detalyado nga impormasion ket nailanad iti "Brief 39 Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2008" nga sinurat ni Clive James. Para kadagiti dadduma pay nga impormasion, mapan ti website wenno awagan ti ISAAA SEAsiaCenter iti +63-49-536-7216, wenno ag-email iti info@isaaa.org.